T.C.

ANADOLU ÜNİVERSİTESİ YAYINLARI NO: 963 AÇIKÖĞRETİM FAKÜLTESİ YAYINLARI NO: 532

MUHASEBE BİLGİ SİSTEMİ
Yazarlar: Prof. Dr. Fevzi SÜRMELİ
(Ünite 5, 14, 15, 16, 17)

Prof. Dr. Melih ERDOĞAN
(Ünite 1, 2, 3, 4, 10)

Doç.Dr. Nurten ERDOĞAN
(Ünite 6, 7)

Doç.Dr. Kerim BANAR
(Ünite 8, 9)

Yrd.Doç.Dr. Saime ÖNCE
(Ünite 11, 12, 13)

Editör: Doç.Dr. Kerim BANAR

Ünite: 1-17

ANADOLU ÜNİVERSİTESİ
İşletme Fakültesi Ders Kitapları Yayın No: 21

Bu kitabın basım, yayım ve satış hakları Anadolu Üniversitesi'ne aittir. "Uzaktan Öğretim" tekniğine uygun olarak hazırlanan bu kitabın bütün hakları saklıdır. İlgili kuruluştan izin almadan kitabın tümü ya da bölümleri mekanik, elektronik, fotokopi, manyetik kayıt veya başka şekillerde çoğaltılamaz, basılamaz ve dağıtılamaz.

Copyright © 1996 by Anadolu University
All rights reserved No part of this book may be reproduced or stored in a retrieval system, or transmitted in any form or by any means mechanical, electronic, photocopy, magnetic, tape or otherwise, without permission in writing from the University.

Kapak Düzeni: Yrd.Doç.Dr. Ergun TUNÇKAN

ISBN 975 - 492 - 697 - 2

Baskı

Bu kitap ANADOLU ÜNİVERSİTESİ Web-Ofset Tesislerinde ............ adet olarak basılmıştır. ESKİŞEHİR, ...... 1998

İÇİNDEKİLER
SUNUŞ KİTABA İLİŞKİN xiii xiv 1 2 2 3 5 6 7 7 8

ÜNİTE 1

Sistem Kavramı ve Bilgi İşleme
GİRİŞ VERİ VE BİLGİ KAVRAMLARI BİLGİ İŞLEME VE SİSTEM BİLGİ İŞLEME SİSTEMİNİN EVRELERİ BİLGİ İŞLEME YÖNTEMLERİ

Özet Sorular Sözlük ve Kavramlar Dizini

ÜNİTE 2

Bilgi Sistemi Teknolojisi
BİLGİ İŞLEMEDE BİLGİSAYARLAR BİLGİSAYARLAR TEKNOLOJİSİ BİLGİSAYAR TEKNOLOJİSİNİN EVRİMİ VE DONANIM BİLGİSAYAR YAZILIMI (SOFTWARE) PROGRAMLAMA DİLLERİ VE PROGRAMLAMA SÜRECİ

10 11 11 12 18 20 23 23 24

Özet Sorular Sözlük ve Kavramlar Dizini

ÜNİTE 3

Veri Düzenlemesi ve Yapılandırılması
BİLGİSAYAR İLE BİLGİ İŞLEMEDE VERİ DÜZENLENMESİ VE YAPILANDIRILMASI VERİ DÜZENLEMESİ VERİ YAPILANDIRILMASI KÜTÜK DÜZENLEME

26 27 27 28 31 31 32 33

Özet Sorular Sözlük ve Kavramlar Dizini

iii

ÜNİTE 4

Bilgisayarla Bilgi İşleme Sistemleri
GİRİŞ YIĞIN İŞLEME SİSTEMLERİ (BATCH PROCESSING SYSTEMS) ÇEMRİMİÇİ-GERÇEK ZAMANLI BİLGİ İŞLEME SİSTEMİ VERİ TABANI DİĞER SİSTEMLER

34 35 36 38 41 43 43 44 45

Özet Sorular Sözlük ve Kavramlar Dizini

ÜNİTE 5

Muhasebe Bilgi Sisteminin Temel Yapısı
BİLGİ SİSTEMLERİ Yönetim Bilgi Sistemleri Temel Yönetim Bilgi Sistemleri Üretim Bilgi Sistemi Pazarlama Bilgi Sistemi Personel Bilgi Sistemi Muhasebe Bilgi Sistemi Bilgi Sistemlerinde Bilgi Akışı MUHASEBE BİLGİ SİSTEMİNİN NİTELİĞİ VE İÇERİĞİ Muhasebe Bilgi Sisteminin Yapısı Muhasebe Bilgi Sisteminde Veri ve Bilgi Akışı Kayıt Sınıflandırma Hesaplama Özetleme Saklama Canlandırma Çoğaltma İletme Muhasebe Bilgi Sisteminin Öğeleri Personel Haberleşme Araçları Donanım Raporlar Muhasebe Bilgi Sistemi Temel Kavram ve İlkeleri

46 47 47 49 50 50 50 50 51 52 54 55 57 57 58 58 58 58 59 59 59 59 60 61 61 62

iv

Muhasebe Bilgi Sistemine İlişkin Genyöntemler

63 64 65

Özet Sorular

ÜNİTE 6

Gelir Döngüsü
GİRİŞ VERİ KAYNAKLARI VE GİRDİLER Kodlar VERİ TABANI Ana Kütükler Müşteriler Ana Kütüğü Alacak Hesapları Ana Kütüğü Stoklar Ana Kütüğü Açık Satış Emirleri Kütüğü İşlem Kütükleri Açık Satış Faturaları İşlem Kütüğü Nakit Tahsilat İşlem Kütüğü Referans ve Tarih Kütükleri SATIŞ EMİRLERİ İŞLEME SİSTEMİ Satış Emirleri Kredi İşlemleri Depo Nakliye Faturalama ALACAK HESAPLARI İŞLEME SİSTEMLERİ NAKİT TAHSİLATLAR İŞLEME SİSTEMLERİ BİLGİSAYAR DESTEKLİ İŞLEME SİSTEMLERİ Kredili Satışların İşlenmesi Nakit Tahsilatlar İşleme Sistemi İŞLEMSEL VE YÖNETSEL RAPORLAR

66 67 67 69 69 69 69 69 70 70 70 70 70 71 71 71 72 72 72 72 72 73 73 74 77 79 80 80

Özet Sorular

ÜNİTE 7

Harcama Döngüsü
GİRİŞ VERİ KAYNAKLARI VE GİRDİLER Kodlar v

82 83 83 84

VERİ TABANI Ana Kütükler Satıcılar Ana Kütüğü Satın Alma Emirleri Ana Kütüğü Stoklar Ana Kütüğü Açık Fiş Kütüğü İşlem Kütükleri Teslim Alma Raporları Kütüğü Nakit Ödemeler İşlem Kütüğü Tarih ve Referans Kütükleri Satıcılar Tarih ve Referans Kütüğü SATINALMA İŞLEMLERİ İŞLEME SİSTEMİ BORÇ HESAPLARI İŞLEME SİSTEMİ NAKİT ÖDEMELER İŞLEME SİSTEMİ BİLGİSAYAR DESTEKLİ İŞLEME SİSTEMİ Satınalma İşlemlerinin İşlenmesi Teslimalma İşlemlerinin İşlenmesi Borç Hesapları Kayıt Süreci Nakit Ödemeler İşleme Sistemi İŞLEMSEL VE YÖNETSEL RAPORLARI 85 85 85 85 85 85 86 86 86 86 86 86 87 88 89 89 91 92 93 95 95 96 Özet Sorular ÜNİTE 8 Üretim Döngüsü GİRİŞ VERİ KAYNAKLARI VE GİRDİLER VERİ TABANI Malzeme Stokları Ana Kütüğü Yarı Mamul Stokları Ana Kütüğü Mamul Stokları Ana Kütüğü Açık Üretim Emirleri Kütüğü Ürün Ağacı Kütüğü Diğer Kütükler ÜRETİM İŞLEME SİSTEMİ Siparişin Alınması Üretim ve Malzeme Gereksinim Planlaması Üretim İşlemleri ve Maliyet Muhasebesi vi 98 99 99 103 103 104 105 105 105 106 106 107 108 110 .

RAPORLAR VE DİĞER ÇIKTILAR 112 113 114 Özet Sorular ÜNİTE 9 Diğer İşleme Döngüleri BORDRO VE PERSONEL İŞLEMLERİ DÖNGÜSÜ Veri Kaynakları ve Girdiler Veri Tabanı Bordro ve Personel İşlemleri İşleme Sistemi Bilgisayar Destekli İşleme Sistemleri İşlemsel ve Yönetsel Raporlar MADDİ DURAN VARLIK İŞLEME SİSTEMİ Veri Kaynakları ve Girdiler Veri Tabanı Maddi Duran Varlık Ana Kütüğü Maddi Duran İşlem Ana Kütüğü Maddi Duran Varlık İşleme Sistemi İşlemsel ve Yönetsel Raporlar 116 117 117 119 120 123 123 125 126 127 128 128 128 128 130 131 Özet Sorular ÜNİTE 10 Kaydetme ve Raporlama Döngüsü GİRİŞ İŞLEME DÖNGÜLERİ ARASINDAKİ İLİŞKİLER VERİ KAYNAKLARI VE GİRDİLER Belgeler VERİ TABANI Büyük Defter Ana Kütüğü Büyük Defter Tarih Kütüğü Sorumluluk Merkezleri Ana Kütüğü Bütçe Ana Kütüğü Finansal Raporları Hazırlama Kütüğü Güncel Muhasebe Fişi Kütüğü KAYDETME DÖNGÜSÜ RAPORLAMA DÖNGÜSÜ Raporlama İşlemleri İşleme Süreci 133 134 135 136 137 140 140 141 141 141 141 141 142 144 144 vii .

Özet Sorular 145 146 ÜNİTE 11 Veri Tabanı Sistemleri GİRİŞ VERİ TABANI YAKLAŞIMI Fazla Veri Kullanımı Veri Tutarsızlığı Veriye Erişememe Esnek Olmama VERİ TABANI YAKLAŞIMININ ÖZELLİKLERİ Veri Bağımsızlığı Veri Standartlaştırması Bir Kez Veri Girişi ve Depolaması Veri Bütünleştirilmesi Ortak Veri Kullanımı Merkezi Veri Yöntemi VERİ TABANI YAKLAŞIMININ YARARLARI VERİ TABANI YAKLAŞIMININ SAKINCALARI Maliyetli Olması Başlangıçtaki Direnmeler Özen Gereksinimi VERİ TABANI YÖNETİM SİSTEMLERİ VTYS'nin Çevresi VTYS'nin İşlevsel Bileşenleri Veri Tabanı Kontrol Sistemi (VTKS) Veri Tanımlama Dili (VTD) Veri Sözlüğü Veri Manipülasyon Dili Veri Sorgulama Dili Rapor Yazıcı Ekran Biçimleyici Ana Dil Arabirimi Hizmet Yazılımları Güvenlik Yazılımları VERİ TABANI SİSTEMLERİNİN GELİŞİM AŞAMALARI Kavramsal Yapılandırma Aşaması viii 148 149 149 150 151 151 151 152 152 153 153 153 153 155 155 155 155 156 156 156 157 158 158 158 158 159 159 159 159 159 160 160 160 160 .

Mantıksal Düzenleme Aşaması Fiziki Düzenleme Aşaması Uygulama Aşaması VERİ TABANI KONTROLLERİ VE GÜVENLİK ÖLÇÜLERİ 162 162 163 164 164 165 166 Özet Sorular Sözlük ve Kavramlar Dizini ÜNİTE 12 iletişim Ağları GİRİŞ İLETİŞİM AĞLARI VERİ İLETİŞİMİNİN ESASLARI VERİ İLETİŞİM AĞININ DONANIMI Terminaller Modemler İletişim Kontrol Birimleri Merkezi İşlem Birimi İLETİŞİM KANALLARINDA VERİNİN HAREKET ETMESİ Bağların Özelliği Hat Derecesi Gönderim Türleri Protokol İletişim Hat Servisinin Türleri İLETİŞİM AĞ YAPILARI Merkezileştirilmiş Ağlar Dağıtımlı Ağlar Çeşitleri Yararları Sakıncaları Bölgesel Ağlar Donanım Yazılım İletişim Hatları ÖZELLEŞTİRİLMİŞ AĞLAR Elektronik Posta Sistemleri (EPS) Satış Noktası Sistemleri (SNS) Elektronik Fon Transfer Sistemleri (EFT) ix 168 169 169 169 170 170 170 171 171 171 171 172 172 172 172 172 173 175 177 177 178 178 178 178 178 179 179 179 180 .

Elektronik Veri Değişimi Sistemleri (EVD) 181 182 182 184 Özet Sorular Sözlük ve Kavramlar Dizini ÜNİTE 13 Karar Destek Sistemleri ve Uzman Sistemler GİRİŞ İşleme Sistemleri Faaliyetsel Destek Sistemleri (FDS) Karar Destek Sistemleri (KDS) KARAR DESTEĞİNİN DÜZEYLERİ Destek Düzeyi:1 Destek Düzeyi:2 Destek Düzeyi:3 Destek Düzeyi:4 Destek Düzeyi:5 BİR KDS'NİN BİLEŞENLERİ Girdiler Veri Tabanı Model Tabanı Veri Manipülasyonu ve Analizleri Çıktılar İnsan Arabirimi UZMAN SİSTEMLER (US) UZMAN SİSTEM YAPILANDIRILMASI Geliştirme Danışma İyileştirme 185 186 186 186 187 189 189 190 190 190 190 190 190 191 191 192 192 192 192 193 194 194 194 194 195 196 Özet Sorular Sözlük ve Kavramlar Dizini ÜNİTE 14 Muhasebe Bilgi Sisteminin Geliştirilmesi SİSTEM GELİŞTİRME ÇALIŞMALARI MUHASEBE BİLGİ SİSTEMİ GELİŞTİRME İLKELERİ Uygun Maliyet İlkesi Raporlama İlkesi x 198 199 200 201 201 .

İnsan Etkeni İlkesi Örgüt Yapısı İlkesi Esnek Olma İlkesi Açık ve Anlaşılabilir Olma İlkesi Veri Biriktirme ve Süreçleme İlkesi SİSTEM ANALİZİ 202 202 202 203 203 203 205 205 Özet Sorular ÜNİTE 15 Muhasebe Bilgi Sisteminin Ön Tasarımı MUHASEBE BİLGİ SİSTEMİ GELİŞTİRME ÇALIŞMALARININ PLANLANMASI Sistem Geliştirme Çalışmaları Nedenlerinin Saptanması Çalışma Planının Hazırlanması ÖN TASARIM Sistem Sınırlarının Belirlenmesi Bilgi Gereksinmelerinin Saptanması Sistem Amaçlarının Belirlenmesi Sistemin Tasarımı İle İlgili Kaynakların ve Kısıtlayıcıların Belirlenmesi Çıktıların Belirlenmesi Girdilerin Belirlenmesi İşleme Aşamasının Belirlenmesi Sistem Öğelerinin Belirlenmesi Sistem Maliyet-Etkinlik Analizinin Yapılması Ön Tasarım Aşaması Bulgularının Öneri Olarak Oluşturulması ve Yönetime Sunulması 207 208 208 209 209 210 210 211 211 211 212 212 213 213 214 216 217 Özet Sorular ÜNİTE 16 Muhasebe Bilgi Sisteminin Ayrıntılı Tasarımı ve Uygulaması AYRINTILI TASARIM Ayrıntılı Tasarımının Planlanması Alt Sistemlerin Tanımlanması Bilgi İşlem Faaliyetlerinin Belirlenmesi Kodlama İşleminin Yapılması Veri Temelinin Geliştirilmesi 218 219 219 221 221 222 224 xi .

Sistem Belgelerinin Geliştirilmesi Donanımın Seçilmesi İşletmenin Örgütsel Yapısının Yeniden Düzenlenmesi Sistem Dökümanlarının Hazırlanması UYGULAMA Sistem Personelinin Eğitilmesi ve Yetiştirilmesi Sistem Araçlarının Hazırlanması Sistemin Denenmesi Sistemin Uygulanmaya Konulması Sistemin Değerlemesi ve İzlenmesi 224 225 226 226 227 228 228 229 229 230 231 231 Özet Sorular ÜNİTE 17 Hesap Planları HESAP PLANININ AMACI VE İŞLEVİ HESAP PLANININ TAŞIMASI GEREKEN ÖZELLİKLER HESAP PLANININ DÜZENLENMESİ HESAP PLANLARINDA HESAP GRUPLARININ BELİRLENMESİ TEKDÜZEN GENEL HESAP PLANLARI MUHASEBE SİSTEMİ UYGULAMA GENEL TEBLİĞİ TEKDÜZEN HESAP ÇERÇEVESİ VE HESAP PLANI 233 234 234 236 236 237 238 240 253 254 256 Özet Sorular Kaynakça Yanıt Anahtarı Akış Çizeneği Sembolleri 258 259 xii .

bordro-personel işlemleri. Veri tabanı sistemleri ile verinin gereksinim duyan taraflara iletilmesinde kullanılan iletişim ağları ve karar alma düzeyindeki kişilere karar alma sürecinde yardımcı olacak karar destek sistemleri üçüncü bölümde incelenmiştir (Üniteler 11-13). Onyedi üniteden oluşan bu kitap dört ana bölümden oluşmuştur. Bundan sonra bu veriler işlenerek bilgi haline dönüştürülecektir. Birinci ana bölümde sistem ile ilgili temel kavramlar. Bunların üstesinden gelebilmek için işletme yöneticilerinin gereksinim duydukları bilgiler muhasebe bilgi sistemi tarafından üretilmekte ve sunulmaktadır. harcama. çalıştırmak ve korumak. maddi duran varlık ile kaydetme ve raporlama döngüleri ikinci bölümde açıklanmıştır (Üniteler 6-10). Eskişehir. Bu kapsam içinde bilgisayar kullanımının finansal nitelikli olayların işlenmesine olan etkisi ayrıntılı olarak ele alınacaktır. Doç. Dr. Çalışmanın son bölümünde ise muhasebe bilgi sisteminin geliştirilmesi ile hesap planı konuları ele alınmıştır (Üniteler 14-17). İşletme Fakültesi dördüncü sınıf öğrencileri için hazırlanan bu kitap uzaktan öğretim tekniğine göre yazılmıştır. işleme sistemleri ile muhasebe bilgi sistemi konuları ele alınmıştır (Üniteler 1-5). üretim. Başarı Dileklerimle. Verilerin bilgi haline dönüştürülmesinde unutulmaması gereken bir konu da bilgi işleme faaliyetinde teknoloji kullanımıdır.SUNUŞ Anadolu Üniversitesi. İşleme döngüleri olarak ifade ettiğimiz gelir. İşletmelerin büyüklükleri ve faaliyet konuları ne olursa olsun. işletme eylemlerinin kontrolünü yapmak ve geleceğe ilişkin işletme eylemlerini planlamakla yükümlüdürler. veri düzenlemesi ve yapılandırması. işletme yöneticileri işletmenin sahip olduğu varlıkları amaçlar doğrultusunda ve en verimli şekilde kullanmak. 1998 Yrd. Kerim BANAR xiii . Muhasebe bilgi sisteminin bilgi üretebilmesi için işletme içinden. işletme dışından veya geribildirimden veri sağlaması gereklidir. bilgi sistemi teknolojileri...

işlenen konuyu öğrenip öğrenmediğini ölçmek için kullanılan değerlendirme sorusudur. okuyacağınız ünitede yer alan konulara değinilmiş ve o üniteye özgü olarak. Öğrencinin. Yine. konuyu daha iyi anlamanızı sağlar. Üniteleri çalışırken. Her ünitenin sonunda işlenen konularla ilgili çoktan seçmeli "sorular" yer alır. işlenen konuyu daha iyi algılayabilmesi ve konunun özüne inebilmesi için kullanılan yönlendirme sorusudur. xiv .. ? Öğrencinin. üç tür simge ile karşılaşacaksınız. vurgulama ve anımsatma yapmak için kullanılır. konuların yazımında yazarların hangi eserlerden yararlandıklarını belirtir. Bu bölüm. konuları ezberlemek yerine. edinilen bilgilerin kalıcı olabilmesi ile olanaklıdır. işlenen konu içinde yer alan önemli terim ve kavramların açıklamasını yaparak. özümsemeniz gerekmektedir. o ünitede ayrıntılı olarak işlenen konuların kısa bir açıklamasını verir ve o üniteyle ilgili bir görüş kazanılmasını sağlar. Elinizde bulunan bu kitap uzaktan öğretim tekniğine uygun olarak hazırlanmıştır. size sınavlarda sorulacak soru biçimine yönelik örnekler verir ve işlenen konuyu öğrenip öğrenmediğinizi ölçmeye yarar. Bu sayfa size ünite hakkında genel bilgiler verecek ve üniteyi kolayca öğrenmenizi sağlayacaktır. ● Ünite sonlarında yer alan "Özet" bölümü. ünite sonlarında veya kitap sonunda yer alan "Kaynakça" bölü-mü. işlenen konularla ilgili olarak daha geniş bilgi edinmek isteyen öğrencilerin hangi eserlerden yararlanabileceklerini de gösterir. Yukarıdaki açıklamalar size bu konuda yardımcı olacaktır. ● ● ● Başarı. izlemeniz gereken çalışma biçiminden söz edilmiştir. değişik amaçlı. Yeri geldikçe kullanılan bu simgelerin anlamları şöyledir: ● ! ✔ İşlenen konuya yönelik olarak ek bilgi ve örnek vermek. Değerli öğrenciler. Bu sorular. ● Ünitelerin ilk sayfasında. Size aktarılan bilgileri etkin ve verimli biçimde kavrayabilmeniz için aşağıdaki noktalara dikkat etmeniz gerekir. Bunun için.KİTABA İLİŞKİN. Ünite sonlarında veya kitap sonunda yer alan "Sözlük ve Kavramlar Dizini" bölümü..

verinin bilgi haline gelmesine ilişkin bilgi işleme evreleri ve yöntemleri açıklanmıştır. Ünitede. Çalışma Biçimine İlişkin Olarak. Bu nedenle ünitede ele alınan kavramların çok iyi bir şekilde öğrenilmesi gerekmektedir.... Bu dersin başarılabilmesi bu ünitenin anlaşılabilmesi ile ilişkilidir. Bu sizin üniteyi çok daha çabuk öğrenmenizi sağlayacaktır.. Kavramları ünitede verilen çizeneklerle birlikte ele alınız. Akış çizeneklerinde yer alan sembollerin anlamları kitabınızın sonunda verilmiştir. bilgi.Sistem Kavramı ve Bilgi İşleme 1 ÜNİTE Bu Ünitede. Kitabın tamamına temel oluşturacak veri. bilgi işleme ve sistem kavramları üzerinde durulacaktır. -1- . Ünitedeki açıklamalar akış çizenekleri ile desteklenmektedir.

Bunun ötesinde örneğin. bilgi haline nasıl dönüşür? Veri ve bilgi kavramları üzerinde sıkça yapılan bir tartışma. Örneğin. eski Mısır’da sayılar ilginç sembollerle ifade edilmiş ve papirüsler üzerine işlenmiştir. sayısal veya alfabetik karakterler ya da semboller şeklinde olabileceği gibi. Bunların tümü. Böylelikle. diğer bir deyişle işlenmemiş durumda olmalarıdır. 3500 yıllarında kil tabakalar üzerine işlenmiş bilgiler. data karşılığı kullanılan ve datum sözcüğünün çoğulu olan bir kavramdır. ? Veri. insanın belleğine yeterince güven duymaması ve ilişkilerin gelişerek ticari olayların ortaya çıkmasıdır. parasal tutarlar veya sayılarla karşılaştığımızda bu veriler. Verilerin anlam taşıyan bir niteliğe kavuşmaları da. veriler işlenme sürecinden geçmeden anlam taşıyan bir niteliğe kavuşamayacaklardır. yukarıda değindiğimiz gibi bu iki kavram oldukça farklı niteliklere sahiptir. Bu gösterimler. bir sonraki evre ya da dönem için veri özelliğini de taşımaktadır. günümüzde de ilk okullarda öğrencilerin aritmetiksel işlemler yapmada kullandıkları Abacus. Ancak tüm bu gösterimlerin yani verilerin temel özelliği. Mezopotamya’da MÖ. bilgi işlemenin gelişimine ve bilgisayarların ortaya çıkışına tarihsel perspektiften bakıldığında bilinen ilk araçtır. tek başına isim/isimler. Gerçekten de. gözlemlerin veya olayların her türlü gösterimidir. Ancak. -2- . ! İşlenmiş veri bilgi olarak tanımlanabilir. insanın sürekli olarak bilgileri çeşitli yöntemlerle belli yerlere işleme gereği duyduğunu ortaya koymaktadır. Bu gereksinmenin ardındaki en önemli iki neden. verinin ve bilginin sıklıkla aynı anlamda kullanılmasına ilişkindir. çeşitli durumların. Bunun bir sonucu olarak diyebiliriz ki. çeşitli biçimlerdeki grafik çizimler ve diğer tür gösterimler şeklinde de olabilir. ham veriler de derlenerek işleme sokulur. hammaddenin işlenerek ürün elde edilmesi ve bu ürünün başka bir üretim işletmesi için hammadde niteliğinde olabilmesi gibi. onların bilgiye (information) dönüşmüş olmaları demektir. bilgiler çağlar ötesine iletilebilmiş ve insanlık önemli bir bilgi birikimini temel alan gelişmeleri gösterebilmiştir. ham olmaları. diyelim bir müşteriye ilişkin vadeli bir borcun ortaya çıkması. işlenir ve karar vericilere bilgi olarak iletilirler. Ancak sözünü ettiğimiz isimlerin.GİRİŞ Bundan binlerce yıl önce Çinliler tarafından kullanılan. Nasıl bir hammadde belirli bir işlem veya işlemler sonucunda ürüne dönüşmekteyse. veriler ve bilgiler de benzer bir yaklaşımla aynı anlamda kullanılabilmektedirler. Bir üretim işletmesinde. verilerin bilgiye dönüşmüş olduklarını gösterecektir. parasal tutarların ve sayıların biraraya getirilip işlenmesiyle. ? İnsanlar niçin bilgi işlemeye gerek duymuşlardır? VERİ VE BİLGİ KAVRAMLARI Veri. Sümerli rahiplerin yine kil levhalar üzerine çivi yazısı ile yazmış oldukları yazılar ve Aztekler'in kullandıkları simgeler bize bilgi işlemenin tarihinin çok eski olduğunu göstermektedir. bizim için anlam taşımayacaklardır. elde edilen her bilgi. Veri kavramı.

GİRDİ İŞLEME ÇIKTI Şekil 1. ? Sistemin öğeleri nelerdir? Her sistem için üç temel öğe. Sistem kavramı. elle olsun veya bilgisayarla olsun girdilerin oluşturulması. girdileri kabul ederek çıktılar üreten ve birbiriyle ilişkili bileşenlerden oluşan bir süreçtir.2. Bu. modern teknolojide. birbirine bağlı bölümlerden oluşan kavramsal veya fiziksel bir varlık olarak tanımlamaktadır .1. ✔ Bilgi işleme nedir? Bilgi işleme kısaca. karşımıza bilgi işleme kavramı çıkmaktadır (Bu kavram bilgi işlem ile eş anlamda kullanılacaktır). Bu noktada bu dönüşümün nasıl gerçekleştiği sorusu akla gelecektir. VERİ GİRDİSİ BİLGİ İŞLEME BİLGİ ÇIKTISI Şekil 1. girdi. Ackoff bir sistemi geniş olarak ve genel hatlarıyla. sistem ulaşılması istenen ortak amaca uygun olarak. bir dönüştürme sürecinin varlığını ortaya koymaktadır. Bu açıklamadan sonra. Sistem kuramcısı Russel L. fizik ve biyoloji bilimlerinde. Bilgi İşleme Süreci. eyletimi (manipulation) ve çıktıların elde edilmesi demektir. bilgi işlemeyi sistem yaklaşımı içinde ele alabiliriz. Birbiriyle etkileşimli bu üç temel bileşen sistem biçimini oluşturur (Şekil 1. Burada. işlevsel öğeler sırasal biçimde biraraya gelerek amaca yönelik sonuçları üretirler. Bilgi işleme sürecinde. Ancak. veriyi bilgiye dönüştürme süreci veya veriyi kullanılabilir ve anlamlı kılan her türlü eylem olarak tanımlanabilir.1). Sistemlerle ilgili. Bu sistem tanımından hareketle bir bilgi işleme sistemi ise. sosyal bilimlerde birçok tanım yapılmaktadır. işleme ve çıktıdır.2). bilgi işlemede ve bilgisayar teknolojisinde. verileri girdi olarak kabul ederek işleyen ve bilgi çıktısı olarak veren bir sistem olarak tanımlanır (Şekil 1. Sistemin Öğeleri.BİLGİ İŞLEME VE SİSTEM Yukarıda ele alınan verilerin bilgiler haline gelmesi. Bunlar geri-bildirim (feedback) ve kontroldur (Şekil 1. önem taşıyan ek iki öğeyi daha içermektedir.3). -3- .

kullanıcıların gereksinmelerine yanıt verecek ve kullanımlarına uygun düşecek biçimde. Geri-bildirim. Bu amaçla bu yanlış faturanın düzeltilmek üzere bilgi işleme sistemine veri olarak verilmesi işlemi geri-bildirime örnektir. Tüm bileşenleri ve işlevleriyle bir bilgi işleme sistemini aşağıdaki çizimde olduğu gibi göstermek olanaklıdır.Geri-bildirim KONTROL GİRDİ İŞLEME ÇIKTI Şekil 1. Eğer faturayı yanlış kesersek bir çıktı olan bu faturanın düzeltilmesi gerekecektir. Bilgi İşleme Sistemi Kavramı. KONTROL YORDAMLARI Geri-bildirim VERİ GİRDİSİ BİLGİ İŞLEME BİLGİ ÇIKTISI VERİ VE BİLGİ SAKLAMA Şekil 1. girdi olarak sisteme geri verilerek sistemin amacından sapan durumların girdi ve işlem eylemleri üzerindeki düzeltmeleri gerçekleştirilir ve gerekli öz denetim sağlanmış olur.4. Öte yandan. -4- . Geri-bildirime dayalı kontrol ile sistemin ürettiği çıktı. Bilgi işlemede saklama işlevinin önemini tartışınız.3. verileri ve bilgileri saklama işlevini yerine getirmelidir. bir sistem olarak bilgi işleme. ! ✔ Bir işletmede satış faturası kesilmesi bir bilgi işleme işlemidir. Bu işlevin yerine getirilmesi ayrı bir bileşen olarak saklama kavramını karşımıza çıkarmaktadır. Kontrol ve Sistem Kavramı.

bir yandan tüm bu evrelerin işlevsel bir bileşimini ortaya koyarken diğer yandan bilgi iletişimi ve etkileşimi bakımından çevre ile ayrılmaz ilişkilerini sürdürmek durumundadır. bir işletme için tüketicilerden devlete kadar uzanan bir yapıyı ortaya koymaktadır. sınıflandırılması.5. sürecin sırasal evrelerine uygun olarak ele aldığımızda ise karşımıza ayrıntılı bir tablo çıkmaktadır. özetlenmesi. saklanması ve raporlar biçiminde kullanıcı ve karar vericilere iletilmesi. Bilgi İşleme Sistemi ve Evreleri. evrelerini içerdiğini görmekteyiz. HAM VERİ VERİ DERLEME VERİ SINIFLAMA BİLGİ İŞLEME VE ÖZETLEME RAPOR ÜRETME RAPOR GİRDİ İŞLEME ÇIKTI Şekil 1. temel olarak girdi. Bilgi işleme sistemi süreç olarak toptan ele alındığında bu sürecin.6. Her bir işlevin içeriğini. Bu çevre. Bilgi İşleme Sistemi Evreleri ve Bilgi İletişimi. -5- . hesaplanması. sıralanması. işleme ve çıktı işlevlerinden oluşmaktadır. verilerin derlenmesi.BİLGİ İŞLEME SİSTEMİNİN EVRELERİ Buraya dek belirttiğimiz kadarıyla bir bilgi işleme sistemi. karşılaştırılması. BİLGİ İŞLEME Yeni Saklama İÇ VERİ Veri Derleme Sınıflama ve Sıralama Veri Üzerinde Analiz ve Hesaplamaların Yapılması Tüketiciler Ortaklar Rakipler Devlet ve diğer ÇEVRESEL VERİ Sonuçların Özetlenmesi Sonuçların Karşılaştırılması BİLGİ Veri ve bilgi İletişimi Geri-bildirim Kullanıcı Kararları ve Eylemleri Şekil 1. Bilgi işleme sistemi.

daktilo yazıları. hesap makinası kontrol devreleri vd. Elektronik bilgi işlemedir. verileri işlenmeye hazır duruma getirmeye yönelik olarak verilerin derlenmesi ve ilk kayıt hazırlıklarının yapılması söz konusudur. kartlar ve bantlar. diskler. hesap makinası ekranı ve şeritler. yazılı rapor. yazı yazma. Bir diğer deyişle verilen süreç her yöntem için geçerlidir. özetlenmesi ve saklanması gerçekleştirilecektir. Bu genellemede belirli bir yöntem sözkonusu değildir. Bilgisayar kontrol birimi. yazar kasa. elle yazma. Bilgi işlemede temel olarak üç yöntemden söz edebiliriz. ✔ Bir işletmede müşteriye fatura düzenleme bilgi işleme sisteminin evrelerinde yapılan işlemler nelerdir? BİLGİ İŞLEME YÖNTEMLERİ Yukarıdaki kesimlerde genel olarak bilgi işleme kavramları üzerinde durulmuştur. Elle ve Bilgisayarla Bilgi İşlemede Yöntemsel Karşılaştırma. Örneğin. İŞLEME delikli kart. karşılaştırılması. durumlar. SAKLAMA İnsan beyni. telefon. mikrofilmler vd. işlenecek kalemlerin özelliklerine göre gruplanarak sınıflandırılması ve sıralanması gerekmektedir. hesap makinası. girdi işlevinde. hesap makineleri KONTROL İnsan beyni. Mekanik bilgi işleme.İşlevler ayrımı yukarıdaki durum ele alındığında. dosyalar. bilgiler genellikle rapor biçiminde kullanıcı ve karar vericilere iletilecek ve çoğaltılacaktır. ● ● ● Elle bilgi işleme. manyetik disket. ÇIKTI İnsan sesi. verilerin bilgisayarın okuyabileceği bir biçime veya bir başka kişinin kullanabileceği duruma getirilmesi kayıtlamadır. mekanik araçların desteğindeki elle bilgi işleme yönteminin bilgisayarla bilgi işleme yöntemiyle karşılaştırılması ile olanaklıdır. BİLGİSAYAR. Çıktı işlevinde ise. İŞLEM İnsan beyni. daktilo. manyetik çekirdek.7. -6- . bilgisayarla bilgi işleme ile eş anlamda kullanılmakta ve bilgi işlemeyi en ideal anlamda gerçekleştirmiş olmaktadır. bilgisayar yazıcıları. Bilgisayar işlem birimleri. bilgisayar programları Yarı iletken bellek devreleri. yazı yazma. bu verilerin hesaplanması. sesli yanıt. Şekil 1. Elektronik bilgi işleme. yazılı kayıtlar. Bu durumu daha açık biçimde gösterebilmek. Öte yandan. optik karakter okuyucu.Veri giriş LA BİLGİ terminalleri. Bilgisayar ekranı. İşleme işlevinde. GİRDİ ELLE BİLGİ İŞLEME İnsan gözlemleri. hesaplama ve analizler. Bunlar.

işlenmemiş bilgidir. yanlışlığın belirlenerek sisteme tekrar girdi olarak verilmesi işlemi aşağıdakilerden hangisidir? a. Sistemin ürettiği çıktının kontrol edilip. Veri. Bu farklılık işlemlerin gerçekleştirilmesinde. Ancak bu bilgi her zaman doğru bilgi olmayabilir. e. Aşağıdakilerden hangisi veri için doğru değildir? a. işlemeye tabi tutularak bilgiye dönüşecektir. Sınıflandırma -7- . bir diğer sistemin bilgisi olabilir c. Sorular 1. kesinlikle sayısal bir ifadedir. Bilgi işleme sisteminde veri girdisi ki. Veri. bilgi işlemede bilgisayarların kullanılmasının işletmelere önemli avantajlar sağlayacağı açıktır. İşlenmemiş veri olarak ifade edilen bilgiye nasıl ulaşılacağı bilgi işlemenin açıklanması ile olanaklıdır. Yanlış bir bilgi üretildiğinde bu bilginin sisteme geri beslemeyle tekrar girdi olarak verilecek ve tekrar işlemeye tabi tutularak doğru bilgi olması sağlanacaktır. Teknolojinin üstünlüğüyle ilgili bu avantajlara yeri geldikçe ilerideki ünitelerde değinilecektir. bilgisayarın kullanıldığı alan ile ilgili birçok avantajı da beraberinde getirmektedir. Verinin bilgi haline dönüştürülmesi işlemleri elle yapılabileceği gibi mekanik araçların veya bilgisayarların kullanılmasıyla da gerçekleştirilebilinir. b. Hangi yöntem kullanılırsa kullanılsın amaç verinin bilgi haline dönüştürülmesidir. Özet İnsanın belleğine yeterince güven duymaması ve ilişkilerin gelişerek ticari olayların ortaya çıkması bilgi işleme gereğini ortaya çıkarmıştır. Bu gereksinim ilk çağlardan günümüze dek artarak devam etmektedir. sistem için veridir. yöntemsel olarak önemli bir farklılık ortaya koymaktadır. Verilen daha sonraki kullanımlar için saklanmalıdır. Üretilen bu bilgilerin gereksinim duyulduğunda kullanılabilmesi için saklanması bilgi sistemi içinde ele alınması gereken bir diğer önemli işlevdir. parasal bir tutar veya miktar olabilir. 2. Ancak. Bilgi işleme ile birlikte düşünülen iki önemli kavram veri ve bilgidir. Yanlış bilgi. bu bir isim.? Elle bilgi işleme ile bilgisayarla bilgi işleme arasındaki farklılıklar nelerdir? Bilgisayarla bilgi işleme. d. ! Bu ünitede ve bundan sonraki ünitelerde kullanılan akış çizeneği sembollerinin anlamlarının kitabınızın sonunda yer aldığını unutmayınız. Veri.

Çıktı .Çıktı b. Veri veya bilgilerin kopyalar şeklinde çoğaltılması işlemidir. Yazılı raporlar bir çıktıdır. Aşağıdakilerden hangisi işleme işlevinde yapılan işlemlerden biri değildir? a. Veri veya bilgilerin.Raporlama c. hesap makineleri yardımıyla yapılır. Girdi . Veri girişi terminaller yardımıyla gerçekleştirilir. e. Verilerin derlenmesi c. Sözlük ve Kavramlar Dizini Bilgi : İşlenmiş veri olarak da ifade edilen bilgi. Özetleme e. bir iş veya konu veya bir varlık hakkında bilinen şey ya da bilgi kullanıcının bir iş veya konu veya bir varlık hakkında bildikleri şeylerdir. Girdi . Saklama 5.Çıktı 4. c.Kontrol . bilgi sistemi içinde bilgi iş-8- Bilgi İşleme Çoğaltma Geri-Bildirim : : : İletme : . Veriyi bilgiye dönüştürme süreci veya veriyi kullanılabilir ve anlamlı kılan her türlü eylemdir.Saklama .İşleme . Aşağıdakilerden hangisi bilgi işleme süreci için doğrudur? a. Girdi e.İşleme . Geri-bildirim d. Girdi . Karşılaştırma d. b. İşleme.İşleme . sisteme geri verilerek sistemin amacından sapan durumların girdi ve işlem eylemleri üzerindeki düzeltmelerinin gerçekleştirilmesi ve gerekli öz denetim sağlanmasıdır. Çıktılar dosyalarda veya mikrofilmlerde saklanır. Hesaplama b.Kontrol d. Sistemin ürettiği çıktının.b. Yazar kasalar bir girdi birimidir. Girdi . Girdi .Çıktı . Aşağıdakilerden hangisi bilgi işlemenin bir sonucudur? a.Geri Besleme e. Çıktı 3. Bilgi saklama c. d.

gözlemlerin veya olayların sayısal veya alfabetik ya da sembollerle her türlü gösterimidir. bir defterden diğer bir deftere geçirilmesi. Çeşitli durumların. Çok sayıda bilginin daha kullanışlı bir biçime dönüştürülmesi işlemidir.lem aşamalarına bağlı olarak bir aşamadan diğer bir aşamaya aktarılması. Özetleme Saklama : : Sınıflandırma Veri : : -9- . bir bölümden diğer bir bölüme gönderilmesi ve bilgilerin ilgililere sunulmasıdır. Kaydetme : Veri veya bilgilerin toplanması ve daha sonra işleme tabi tutulmak üzere belgelendirilerek sisteme girişlerinin sağlanması işlemidir. Veri veya bilgilerin belirli sınıf veya kategorilere göre düzenlenmesi işlemidir. Veri veya bilgilerin biriktirilmesi ve ileride tekrar kullanılma amacıyla ilgili kütüklere(dosyalara) yerleştirilmesi işlemidir.

10 - . . Bilgisayar teknolojisi donanım ve yazılım olarak iki ana grupta incelenmiş. Donanım konusunu çalışırken çevrenizdeki bilgisayarların öğelerini izleyiniz... donanım başlığı altında teknolojik gelişmeler ele alınırken.. Her bir öğenin işlevini ünitedeki bilgilerle karşılaştırınız. yazılım başlığı altında programlama dilleri ve programlama süreci açıklanmıştır. Bu üniteye çalışmaya başlamadan önce Yönetim Bilgi Sistemi dersinin konularını gözden geçiriniz. Bilgisayar kullanımının bilgi işleme sistemine etkisinin neler olduğu ele alınmıştır.Bilgi Sistemi Teknolojisi 2 ÜNİTE Bu Ünitede.. Çalışma Biçimine İlişkin Olarak.

BİLGİ İŞLEMEDE BİLGİSAYARLAR
Daha önceki ünitede, bilgi işlemenin bir sistem olarak ele alınabileceği ve temel olarak girdi, işleme ve çıktı bileşenlerinden oluştuğu vurgulanmış ve bilgi işleme sisteminin geri-bildirime dayalı kontrol ve saklama bileşenleri ile desteklendiğine değinilmişti. Bu ünitede ise, bilgisayar kullanılan bir bilgi işleme sisteminde teknolojiden kaynaklanan özelliklerin neler olduğu ele alınacaktır. Bilgisayarla Bilgi İşleme (BBİ) veya Elektronik Bilgi İşleme (Electronic Data Processing), verinin öz devimli olarak işlenmesinde bilgisayarın kullanılmasıdır. Bununla birlikte, BBİ'yi girdi, işleme, çıktı, saklama ve kontrol temel işlevlerini, bilgisayar donanımını, yazılımını ve personelini kullanarak yerine getiren bir bilgi işleme sistemi olarak görmek önemlidir.

KONTROL PROGRAMLAR VE YORDAMLAR

İŞLEME BİLGİSAYAR/ BİLGİ İŞLEME

VERİ GİRDİ

BİLGİ ÇIKTI

VERİ TABANI Veri ve Bilginin Saklaması SAKLAMA PERSONEL

Şekil 2.1. Bir Sistem Olarak BBİ.

Bilgisayarla Bilgi İşleme, bir sistem olarak,
● ●

Donanım, Yazılım,

● Personel işlevleri temelinde ele alınmaktadır. Bu bakımdan burada öncelikle bilgisayar teknolojisi üzerinde duracak ve buna bağlı olarak bilgisayar donanımını ve yazılımını ele alacağız.

BİLGİSAYAR TEKNOLOJİSİ
Çok sayıda aritmetiksel ya da mantıksal işlemlerden oluşan bir işi, çalışması sırasında bir işletmenin (operatör) işe karışması gerekmeksizin, önceden verilmiş programa göre öz devimli olarak yürüten bir bilgi (veri) işleyicisi olan ve ileriki ünitelerde çeşitli yönleriyle inceleyeceğimiz bilgi-

- 11 -

sayar, bilgi işleme kavramının evrimsel süreç içindeki en son noktasını oluşturmaktadır. Gerçekten, bilgisayar teknolojisiyle birlikte bilgi işlemede bir devrimden söz etmek olanaklıdır. İnsanlık, bu teknolojiyle çok kısa bir zaman aralığında, ulaşılması güç bir düzeye ulaşmıştır. Yaşamımızı teknik alanlardan sosyal alanlara dek etkileyen bilgisayarların teknik anlamda gelişimini ve yapısını yakından tanıyarak işletimini kavramak bilgisayar kullanmakta olan kişi veya kuruluşlar için olduğu kadar denetçiler için de son derece gereklidir.

Bilgisayarın gelişimini bilmek ve yapısını tanımak denetçiler için neden önemlidir?

BİLGİSAYAR TEKNOLOJİSİNİN EVRİMİ VE DONANIM
Bilgisayar teknolojisini bilgi işlemeden ayırmak ve bu teknolojik gelişmeyi dar bir zaman aralığıyla sınırlandırmak olanaklı değildir. Tarihsel olarak konu çok gerilere giderek incelenebilir. Birçok araştırmacı bilgisayarların tarihini daha önce de değindiğimiz abaküse dayandırmaktadırlar. Çubuklara dizilen diskler yardımıyla çeşitli aritmetiksel işlemlerin yapılmasını kolaylaştıran abaküs, bir bakıma en eski bilgi işlem aracıdır. Bilgisayar ise bilgi işlem araçlarının en gelişmiş olanıdır. Abaküs ile bilgisayar arasında geniş bir bilgisayar tarihçesi yatmaktadır. Bu geniş konuyu bir yana bırakarak, bilgisayarların temelini oluşturan matematiksel bir yöntemden söz etmek ve bugünkü bilgisayar teknolojisine ulaşmak istiyoruz. Bu matematiksel yaklaşım, 1815 yılında İngiltere'de doğmuş olan ünlü matematikçi ve mantıkçı George Boole tarafından ortaya konmuştur. Boole, 1847 yılında Mantığın Matematik Analizi isimli kitapçığını yayımlamış ve bu konudaki görüşlerini geliştirerek 1854 yılında Düşüncenin Yasaları Hakkında Bir Araştırma (An Investigation of the Laws of Thought) adlı eserini yayımlamıştır. Salt Evet/Hayır temeline dayanmakta olan Boole cebrinde doğru ya da yanlış gibi iki değer alabilen değişkenler ve bunlar arasındaki ve, ya da, gibi mantıksal ilişkiler sistemi kullanılmaktadır. Boole cebri aslında sayısal bir cebir değil, bir önermeler cebridir; ve 0 ve 1 öğelerinin sırasal anlamda işlenmesine dayalıdır. George Boole, tüm mantıksal önermelerin ve, veya’lara göre özetlenebileceğini ve bu önermelerin birer matematik denklem olarak yazılabileceğini ortaya koymuş ve farkında olmadan bugünkü bilgisayarlarda kullanılan ikili (binary) sisteminin temelini atmıştır. Böyle bir sistemde, bilgisayarlarla işlem yapmak, bilgi saklamaya yönelik elektriksel devrelerin çalışmasıyla başarılmıştır. Mekanik bilgi işleme araçları olarak, Blaise Pascal'ın aritmetiksel işlemler yapan makinesinden (1640) Joseph Marie Jacquard'ın delikli kart yöntemine dayalı makinesine (1804), Charles Babbage'ın öz devimli mekanik hesaplayıcısından (difference engine) (1823), Herman Hollerith'in delikli kartlarına (1880) dek uzanan zincirin elektronik ilk halkasını ENIAC (Electronic Numerical Integrator And Calculator) oluşturmuştur (1946).

- 12 -

Şimdi günümüzde kullanılan bilgisayara ilişkin donanım ve yazılım kavramlarına girerek, gelişimin donanım ve yazılım düzeyindeki durumunu inceleyelim. Bir bilgisayarda fiziksel öğeler bütünü anlamına gelen donanımın teknolojik temelini kuvars taşından elde edilen saf silikon yongalar oluşturmaktadır. Doğada bol miktarda bulunan kuvars taşı bir dizi karmaşık işleme tabi tutularak saflaştırılmakta, elde edilen silikon silindirler ince tabakalar (Wafer) halinde kesilerek bunlardan yonga (chip) adlı verilen milimetrik elemanlar elde edilmektedir. Son derece karmaşık elektriksel devreleri içeren bu yongalar, çeşitli testlerden geçirildikten sonra bağlantıları kurularak bilgisayarın temel devreleri oluşturulmaktadır (Şekil 2.2).
Mask

Silikon

Test Edici Diğer Mask/İşlem Döngüleri

Tabaka Testi

Yonga

Bağlantılı Yonga

Gözden Geçirme

SonTest

Şekil 2.2. Silikondan Yonga Elde Etme Süreci.

- 13 -

Tümleşik devreler (Integrated Circuit) adı verilen bu milimetrik yarı iletkenler üzerine yaklaşık milyonlarca devre sığdırabilmektedir. Tümleşik devre temelinde işlev gören bilgisayar donanımı; girdi, çıktı, saklama çevresel (peripherals) birimleri ile Ana İşlem Biriminden (Central Processing Unit) oluşmaktadır (Şekil 2.3).
ANA İŞLEM BİRİMİ KONTROL

GİRİŞ

İÇ BELLEK

ÇIKIŞ

ARİTMETİK- MANTIK

Kontrol Akışı

Komut Akışı

Veri Akışı

Şekil 2.3. İşlevsel Bilgisayar Düzenlemesi.

Giriş birimleri (input devices) insanın bilgisayarla iletişim kurmasını sağlayan aygıtlardır. Aynı şekilde, çıkış birimleri (output devices) de giriş birimleri ile ana işlem birimine verilen verilerin işlendikten sonra çıktı bilgileri olarak alınabildiği iletişim aygıtlarıdır. Ana işlem birimi ise kontrol, bellek (storage) ve aritmetik-mantık öğelerinden oluşmaktadır. Yine, ana işlem biriminin denetiminde çalışan bir öğe de ek bellektir (auxiliary storage).

!

Bir tahsilat işleminde, bilgisayarın giriş, çıkış ve ana işlem birimlerinin yapacağı işlemlerin neler olabileceğini tartışınız.
Kontrol birimi, ana işlem birimi içinde yürütme görevini üstlenen ve eşgüdümü (koordinasyonu) sağlayan birimdir. Bir diğer deyişle, bilgisayarın beyni olarak kabul edilebilir. Bu birim, bellekte depolanan bilgileri toplar, yerleştirir, programdaki komutları okur, yorumlar ve yürütür. Bu arada her komutun yürütülmesinde bir ya da birden fazla bilgisayar bileşeniyle ilişki kurulur. Bu nedenle kontrol birimi, sistem içindeki işlevsel birimlerin uyumunu sağlayan ve programlardaki işlem sırasını yöneten bir aygıttır.

Ana işlem biriminin öğelerinden biri olan kontrol biriminin görevleri nelerdir?
Özet olarak kontrol birimi aşağıdaki işlemleri yerine getirmektedir.
● ● ●

Uygun bir sıralama içinde program komutlarını seçmek, Seçilmiş olan her bir komutu yorumlamak, Ayrılmış devreleri (mantık veya transfer devreleri...), komutları yerine getirecek biçimde harekete geçirmek. Sistem çevre birimlerini denetim altında tutmak.

- 14 -

Bellek birimi bilgisayarın işlev görmesine yönelik olarak program komutlarını ve işlenmesi öngörülen verileri saklayan birimdir. Bellek birimi, ana bellek (primary storage) ve yardımcı bellek (secondary storage) olmak üzere iki kısma ayrılmaktadır. Çıkış birimlerinden bilgiler alınıncaya dek, veriler, programlar, bilgiler ve her tür ara sonuçlar genellikle geniş bir alanı olan bu birimde saklanırlar.

?

Bellek kavramından ne anlıyorsunuz?
Bellek birimi, kendi içinde özel amaçlara göre belirlenmiş özgül alanları kullanmaya olanak verecek bir yapıdadır. Bu alanlar; giriş bellek alanı, program bellek alanı, çalışma bellek alanı ve çıkış bellek alanıdır (Şekil 2.4).

GİRİŞ

BELLEK BİRİMİ Giriş Bellek Alanı KONTROL BİRİMİ ARİTMETİK MANTIK BİRİMİ

Program Bellek Alanı

Çalışma Bellek Alanı

Ana İşlem Birimi

Çıkış Bellek Alanı

ÇIKIŞ

Şekil 2.4. Kavramsal Bellek Alanları.

Ana bellek, çalışma tipi olarak iki tür bellek kullanmaktadır. Bunlar; Rasgele Erişimli Bellek (RAM: Random Access Memory) ve Salt Okunur Bellektir (ROM: Read Only Memory). RAM'ın özelliği programların ve verinin işlenmesi süresince geçici bir bellek olarak kullanılabilmesidir. Sıradan işlerin yürütüldüğü, istenilen herhangi bir konuma bilgi ve programların saklanabildiği ve içindeki değerlerin silinebildiği, değiştirilebildiği bellek türü ise, RAM bellektir. ROM ise, RAM'in silinmeyen ve sürekli bellek olarak kullanılan tipidir. Bu bellek salt okunabilir, değiştirilemez. Ayrıca ROM'a benzer biçimde kullanıcının değişiklik yapamadığı, kalıcı programları içeren ancak yine de belli koşullarda değiştirilebilen bir bellek türü de bulunmaktadır. Bu bellek türü EPROM’dur (Erasable Programmable Read Only).

- 15 -

Bu birim toplama. birbirleriyle eşgüdümlü olarak iletişim içinde çalışmaktadır. aritmetik-mantık (aritmetic-logic) birimidir. manyetik disk. ana belleğin yükünü hafifleten ve ana bellekte bilgi saklama maliyetini azaltan bir dış bellektir. çarpma ve bölme aritmetik işlemlerini yerine getirir. Bunun yanı sıra bir sayının negatif.3’te verildiği gibi bu birimlerin tümü. ve iki sayıyı.5'te görülmektedir. Bu alanda her geçen gün yeni adımlar atılmakta ve 1950'li yıllarda öngörülmesi çok güç değişiklikler olmaktadır. Görüleceği gibi bilgi kayıt ortamları olan girişteki araçların bir çoğu aynı zamanda çıkış ortam ve araçları olarak göze çarpmaktadır. Nitekim silikon yongaların yerini almak üzere birtakım yeni yapılar üzerindeki çalışmalar giderek olgunlaşmaktadır. Bilgisayar teknolojisindeki gelişmeler. doğal olarak donanımın gelişimiyle doğrudan ilgilidir. pozitif veya 0'a eşit olup olmadığını belirler. hangisinin büyük.? Bir insan beynini bilgisayarın beyni olarak düşününüz. çıkarma. yeri geldiğinde kullanıcıların erişimine olanak tanınır. Bu alandaki çalışmaların en güncel olanlarından biri. Yardımcı bellek aracılığı ile çok sayıdaki karakter ya da bilgi. Bu düzenlemeyi temel alan tipik bir bilgisayar donanımı çevre birimleri ve ortamları Şekil 2. Son olarak üzerinde duracağımız birim. ROM ve EPROM’un işlevleri insan beyni için nasıl tanımlanabilir? Yardımcı bellek. Böylelikle bir biyolojik mikro-yongalar devri açılacağı ve bu moleküler devrelerin çok daha az güç kullanarak çok daha hızlı çalışabileceği ve donanım boyutlarında 1000 katlık bir küçülme sağlanabileceği vurgulanmaktadır. Şekil 2. silikon yongalar yerine karbon tabanlı organik moleküllerden oluşan yeni devreler üretmeyi amaçlamaktadır. diğerine eşit veya diğerinden küçük olduğunu belirlemek üzere gerekli karşılaştırmaları yapabilir. manyetik şerit gibi yaygın olarak kullanılan bilgi saklama aygıtlarında saklanarak. . Bu varsayım altında RAM. disket.16 - .

Bunlar. Hız. Bellek kapasitesi.5. Güvenilirlik faktörleridir.17 - . ● ● ● ● ● Büyüklük. . Bir bilgisayar donanımının gelişimini belirleyen beş temel faktör bulunmaktadır.Terminal Terminal Sesli Girişim Birimi Ekran Manyetik Mürekkep Karakteri Okuyucu Ana İşlem Birimi Optik Karakter Okuyucu Manyetik Manyetik Band Band Manyetik Disk Direkt Erişim Birimi Sesli Yanıt Birimi Yazıcı Bilgisayar Çıktı-Mikrofilm Birimi Manyetik Disk Manyetik Band Manyetik Disk Şekil 2. Bilgisayar Donanımı Çevre Birimleri ve Ortamları. Maliyet.

işletim sistemine ilişkindir. büyüklük. İşletim sisteminin oluşturulması ile uygulama programlarının işletilebilme olanağı yaratılmış olur. ana işlem birimindeki işlemleri denetleyen programlar bütünüdür. ! İşletim sistemi. uygulama programlarından farklı olarak. bilgisayar sistemindeki işlemleri destekleyen ve kontrol eden programları içerir. ! 3. İşletim sisteminin iki temel öğesi. Bu nedenle. Bilgisayar yazılımını. sistem yazılımı ve uygulama yazılımıdır. maliyet. kaynak (resource) ve veri (data) yönetimini sağlayan kontrol programları ile bilgi işlemeyi sağlayan işleme programlarıdır (processing programs). işletim sistemi (operating system) programlarını oluşturur. Sistem yazılımı. iş (job). ana işlem birimindeki işlemleri denetleyen programlar bütünüdür. Sistem yazılımı. denetleyici veya yönetici programlar adı da verilmektedir. Örneğin. bilgisayar sisteminin giriş-çıkış ve bellek işlevlerini kontrol ederek çeşitli destek hizmetleri sağlar. bilgisayarın bilgi işleme işlevini yerine getirmesini sağlayan her tür programı. işletim programlarının bilgisayar üreticisi firmalarca geliştirilerek sisteme daha baştan yerleştirilmiş olmalarıdır. Bu nedenle işletim sistemini (aynı bağlamda sistem yazılımını) oluşturan bu karmaşık programlar bütününe. ✔ Sistem yazılımı ve uygulama yazılımının bilgi işleme sistemi içindeki yeri nedir? Burada ele alınması gereken bir diğer konu. Çünkü bir bilgisayarın yazılım düzeyinde özünü işletim sistemi oluşturur. sınıfta incelediğiniz Yönetim Bilgi Sistemi ders kitaplarınızın dördüncü ünitesindeki “Bilgisayar Kuşakları”na ilişkin açıklamaları gözden geçiriniz. kuralları ve belgelendirmeyi içeren bir kavramdır. transistörlere ve entegre devrelere doğru gelişim gösteren. yordamı. donanım ve yazılım birbirinden ayrı düşünülemez. ödemelere ya da stok kontrol işlemlerinin yerine getirilmesine yönelik olarak hazırlanan programlar uygulama yazılımı içindedir. Bilgisayar sisteminin giriş-çıkış ve bellek işlevlerini kontrol ederek. işletim sistemidir. Bilinmesi gereken. iki ana grupta ele alınabilir. Bir anlamda donanıma yaşam veren öğe. hız.18 - . çeşitli destek hizmetlerini sağlayan.✔ Bu faktörler bilgisayarın gelişimi sonucunda nasıl etkilenir? Başlangıçta lamba temeline dayalı olarak kullanılan elektronik montajlardan.6’da verilmiştir. Bunlar. Uygulama yazılımı ise. İşletim sistemi. . bellek kapasitesi ve güvenilirlik faktörlerini de etkileyerek kuşaklar oluşturmuşlardır. özel uygulamaları yürüten ve işleten programlardan oluşur. Bilgisayar yazılımı ile ilgili sınıflandırma Şekil 2. İşleme programları. BİLGİSAYAR YAZILIMI (SOFTWARE) Bilgisayar yazılımı. bilgisayara verilen bir uygulama programını makine diline çeviren dil çevirici programları (language translator programscompilers) ve sistem kitaplığını yöneten "hizmet programları"nı içermektedir. bilgisayarlar. İşletim sistemi. yazılımdır.

! Şekil 2.19 - .6'da verilen bilgisayar yazılımı ile ilgili sınıflandırmada yer alan kontrol programı.6. işleme programı ve işleme uygulamaları programı arasındaki ilişki nedir? Bilgisayar Yazılımı Sistem Yazılımı Uygulama Yazılımı Veri Tabanı Yönetim Sistemleri İşletme Uygulama Programları İletişim Kontrol Programları Bilimsel Uygulama Programları İşletim Sistemi Diğer Uygulama Programları Kontrol Programları İşleme Programları İş Yönetim Programları Dil Çevrici Programlar Kaynak Yönetim Programları Hizmet Programları Veri Yönetim Programları Diğer İşlem Programları Şekil 2. . Yazılım Sistemi.

Programlama. Burada programlama sürecine geçmeden önce. bir işi yapmak için gerekli işlemlerin saptanması.7). yukarıda anılan ve programlamaya olanak veren "programlama dilleri" üzerinde durmak istiyoruz. ? Bilgisayar dillerinin sınıflandırması nasıl yapılabilir? Alt düzey diller. anlayabileceği bir sistematik içinde verilmesini gerekli kılar. Üst düzey dillere belirli alanlara yönelik olmalarından ötürü. Bir işlemin bilgisayara tanımlanabilmesi. Bu olanak sorunun çözüm yönteminin bir dizi mantıksal komutlarla ve bir dille kodlanmasıyla sağlanır. Bilgisayarlar özgün bir sorunun çözümü için programlanabilirler. Programlama dilleri temel olarak iki düzeyde ele alınabilir. derleme işlemini gerçekleştiren karmaşık ve özel program dizisine ise derleyici (compiler) den mektedir (Şekil 2. Bu dönüştürme işlemine derleme (compile). insanın bilgisayarla iletişim kurabilmesini ve bilgi işlemesini sağlayan en önemli araçlardan biridir. onun anlayabilmesini sağlayarak amaç programa (object program) dönüştürmek gerekmektedir. bu işlemin (ya da sorunun) ona. tanımlanması ve bu işlemlerin sırasının belirtilmesidir.PROGRAMLAMA DİLLERİ VE PROGRAMLAMA SÜRECİ Bundan önceki kesimde sıklıkla kullanılan bilgisayar programı terimi. Bir diğer deyişle üst düzey dillerin kullanılan alana özgü bir yapıları vardır. alt düzey (low level) ve yüksek düzey (high level) dillerdir (Ayrıca C adı verilen alt düzey programlama dillerinin özelliklerine sahip bir üst düzey programlama dili de bulunmaktadır). Programlama dili. bir bilgisayar sisteminin doğrudan uygulayabildiği makine komutlarını içeren dillerdir. Yani yazılan program. Bunlar. Üst düzey bir programlama diliyle yazılmış programın ki buna kaynak program (source program) adı verilmektedir. soruna yönelik diller adı da verilmektedir. Üst düzey diller ise kullanıcıların doğal diline benzeşen komutları içeren ve çözümü istenen sorunların türüne göre farklılık gösteren dillerdir. Çevirici dili (assembler language) olarak adlandırılan dil bu sınıfa girmektedir. o dili kullanabilen tüm bilgisayarlar için geçerlidir.20 - . bilgisayar sistemince okunmasını yani. . Bu dillerin. bilgisayar programları oluşturmak üzere tanımlanmış yapay bir dil/dillerdir. alt düzey dillerden farklı olarak bilgisayara doğrudan bağımlı olmayan bir özellikleri vardır.

tanımlanmış bir dizi adımdan oluşan ve dönüştürme işlemlerini içeren programlama sürecinin evreleri aşağıdaki gibi açıklanabilir. Tasarım evresindeki her türlü değişkeni göz önüne alan çalışmaların sonuçlanması ile kodlamaya geçilebilecektir. çözümü gereken sorunun bilgisayara uygunluğunu sağlamaya yönelik olup.KAYNAK PROGRAM DERLEME PROGRAMI DERLEME PROGRAM LİSTELEME VE HATA RAPORU Şekil 2. sorunun çözümüne yönelik olarak hazırlanmış olan algoritma ve akış çizeneklerine uyan ve bir programlama dilinin kurallarını taşıyan komutlar bütünüdür. Sorunun çözümünü belirleyen sonlu sayıdaki özgün ve anlaşılır sırasal adımların (işlemlerin) ortaya konması anlamına gelen algoritmaların. Bir sonraki evre. gereksinilen çıktıyı üreten yöntem belirlenir. MAKİNE DİLİAMAÇ PROGRAM VERİ Derleme Süreci. daha önce değinmiş olduğumuz kaynak program oluşturulmakta ve oluşturulan program test edilerek amaç programa ulaşılmaktadır. programlama açısından. Eğer amaç programın başarılı olduğu düşünülüyorsa.7. akış çizeneklerinin (flowcharts) ve mantıksal karar tablolarının hazırlanması da bu evre içindedir. Bu evrede. programlama çözümlemesidir. . İŞLETİM SONUÇ ✔ Programlama sürecinin evreleri nelerdir? Bir işi yapmak için.21 - . Öncelikle ve doğal olarak. başka bir kullanıcının anlamasına ve kullanmasına olanak verecek belgelendirmesi hazırlanarak dosyalanır. Programlama açısından kodlama kavramı. Bu şekilde. gerek duyulan çıktıları ve sisteme verilecek olan girdi verilerinin ortaya konmasını içerir. çözümü gereken sorunun ayrıntılı çözümlemesi (analizi) ele alınacaktır. bu programın. Bu evre özellikle.

KAYNAK PROGRAM MAKİNE DİLİNE ÇEVİRME ÇEVİRME BAŞARILI MI? Evet AMAÇ PROGRAM Hayır HATALARIN DÜZELTİLMESİ Hayır PROGRAM BAŞARILI MI? 1 Evet PROGRAMIN DÜZELTİLMESİ ÇIKTI ÜRETİMİ VE PROGRAM BAKIMI Açıklanan programlama süreci.22 - .8.SİSTEM ÇÖZÜMLEME TASARIM 1. Programlama Süreci. Şekil 2. Akış çizenekleri/ mantıksal karar tabloları 1 PROGRAMLAMA DİLİ KURALLARI PROGRAM KODLAMA Şekil 2. . Çıktı gereksinmesi 3.8’de olduğu gibi özetlenebilir. Girdi verilerinin belirlenmesi PROGRAMLAMA ÇÖZÜMLEMESİ 1. Sorunun alanı 2. Gereksinilen çıktıyı üreten yöntem 2.

23 - . Aşağıdakilerden hangisi bilgisayar donanımının gelişimini belirleyen temel faktörlerden biri değildir? a. Yazılımların oluşturulmasında programlama dillerinin kullanılması gerekir. bellek ve aritmetik-mantık öğeleri işlemlerin programlar yardımıyla yapılmasını. Büyüklük b. Sistem yazılımları. bellek kapasitesi ve güvenirliliktir. maliyet ile fiziksel büyüklük azalmaktadır. Aritmetik-Mantık Birimi d. İnsan ile makinenin iletişim kurmasını sağlayan birim giriş birimidir. Programlama dili e. Giriş birimleri ile ana işlem birimine verilen verilerin işlendikten sonra çıktı bilgileri olarak alınabildiği iletişim aygıtı aşağıdakilerden hangisidir? a. Bu gelişimin izlenmesinde ele alınacak beş temel faktör vardır. Bilgisayarla bilgi işlemede bu temel işlevler bilgisayar donanımını. sistem yazılımı ve uygulama yazılımı olarak iki grupta ele alınmaktadır. Bellek kapasitesi 2. bellek kapasitesi ve güvenilirlik artmakta. bilgisayar programı(yazılımı) oluşturmak üzere tanımlanmış yapay dillerdir. çıktı. bilgi işlemenin temel işlevleri olan girdi. Sorular 1. Hız c. Ana İşlem Birimi c. Maliyet d. Rastgele Erişimli Bellek (RAM) b. işleme. hız. Bilgisayarlar geliştikçe hız. Bunlar büyüklük. Donanıma yaşam veren öğe olarak ifade edebileceğimiz yazılım. Giriş birimiyle ana işlem birimine verilen verilerin işlendikten sonra çıktı olarak alınmasını sağlayan iletişim aygıtı ise çıktı birimleri olarak ifade edilmektedir. Çıkış Birimleri 3. Giriş Birimleri e. saklama ve kontrolün gözden geçirilmesini zorunlu kılmaktadır. 1940’lı yıllarda ENIAC ile başlayan bilgisayar teknolojisi günümüzde minyatürize edilmiş entegre devrelerle gelişimini sürdürmektedir. bilgisayar sistemindeki işlemleri destekleyen ve kontrol eden programlardır. çıktı. veri ve bilgilerin saklanması faaliyetlerini görürler. Donanımdaki bu gelişme benzer bir gelişmenin yazılımda da yaşanması sonucunu doğurmuştur. Programlama dili. Ana işlem biriminde yer alan kontrol. Programlar bu dilleri kullanarak işletme amaçlarına uygun programlar oluşturacaklardır. Kullanıcının değişiklik yapamadığı. Bir bilgisayar donanımında girdi.Özet Bilgi işlemede bilgisayarların kullanılması. stok kontrolü veya ödemeler gibi özel uygulamaları yürüten ve işleyen programlardır. kalıcı bellek programları içeren ancak yine de belli koşullarda değiştirilebilen bellek türü aşağıdakiler. maliyet. Uygulama yazılımları ise. saklama birimleri ve ana işlem birimi vardır. yazılımını ve personelini kullanarak yerine getirilecektir.

Üst düzey bir programlama diliyle yazılmış programın. : Bilgi ve işlem dizilerinin saklandığı aygıt ya da ortamdır. veri girişi Akış Çizeneği Bellek Bilgisayarla Bilgi İşleme Donanım İşletmen (Operatör) . Uygulama Yazılımı b. : Programcı tarafından hazırlanan ve programın genel görünümünü. Listeleme b. Derleme c. Kodlama e. Bir bilgisayarın klavyesi. İşletme Uygulama Yazılımı d. Salt Okunur Bellek(ROM) d. Sistem Yazılımı e. Veri Tabanı Yazılımı 5. : Bilgisayarı kullanan. akış yönünü. : Verinin öz devimli olarak işlenmesinde bilgisayarın kullanılmasıdır. sorunun çözümündeki adımları kapsayan çizimsel bir gösterimdir. : Bir bilgisayar sistemini oluşturan fiziksel birimlerdir. bilgisayarın anlayabileceği program şekline dönüştürme işlemine ne ad verilir? a. Çalışma Belleği 4. Bilgisayar sistemindeki işlemleri destekleyen ve kontrol eden program aşağıdakilerden hangisidir? a. Rastgele Erişimli Bellek(RAM) c. Tasarım Sözlük ve Kavramlar Dizini Abaküs : Hesaplamada ya da matematiksel işlemlerde kullanılan en eski mekanik aygıt. Silinebilir-Programlanabilir Salt Okunur Bellek (EPROM) b. İşletim d. planını. Bilimsel Uygulama Yazılımı c.24 - . monitörü örnek olarak verilebilir.den hangisidir? a. Ana Bellek e.

25 - . Manyetik Band (Teyp) : Sadece sıralı erişimin olanaklı olduğu geniş bilgi yığınlarını saklayabilen bir aygıt ve ortamdır. programlama dilleri ve belgelemelerin tümüdür. genellikle silikon gibi yarı iletken malzemenden yapılmış ince bir dilim. : Donanıma yaşam veren ve bilgi işlemde kullanılan programlar. : Milimetrik yüzeyler üzerinde onbinlerce devre elemanından oluşan ve son derece karmaşık elektronik devrelerin yerleştirildiği. kalıcı bilgi saklamak ve salt okunmak üzere bilgisayar üreticisi firma tarafından geliştirilmiş bellek türüdür. Yazılım Yonga(chip) Yordam . EPROM. istenilen herhangi bir konuma bilgi ve programların saklanabildiği ve içindeki değerlerin silinebildiği.yapan kişi. Okuma ve yazma işleminin bir plağın çalınması gibi yapıldığı disk aygıtlarında aynı anda birden çok diske okuma ve yazma işlemi yapılabilir. yordamlar. Salt Okunur Bellek (ROM) : Program komutlarının değiştiremeyeceği nitelikte. : Bir bilgi saklama ya da bellek ortamıdır. değiştirilebildiği bellek türüdür. belli koşullarda değiştirilebilir (yeniden programlanabilir). : Basılı ya da yazılı karakterleri okuyan ve bilgisayara girişini sağlayan bir giriş birimi. : İnsan aracılığı olmaksızın işlerin otomatik olarak yapılmasıdır. : Bir sorunun çözümünde gereksinim duyulan bir dizi adım. Manyetik Disk Optik Karakter Okuyucu Öz devim Rastgele Erişimli Bellek (RAM) : Sıradan işlerin yürütüldüğü. Silinebilir-Programlanabilir Salt Okunur Bellek (EPROM) : ROM gibi kullanıcının değiştiremeyeceği ve kalıcı programları içeren bellek alanıdır.

Veri Düzenlemesi ve Yapılandırılması Bu Ünitede..26 - . . konuyu ne ölçüde kavradığınızı da anlamanıza yardımcı olacaktır.. Çalışma Biçimine İlişkin Olarak.. Ele alınan her konuyu örneklerle ele almanız. sizin konuyu daha iyi anlamanızı sağlayacağı gibi.. Bu ünitede ayrıca bilgilere erişim olarak da ifade edilen kütük düzenleme konusu da incelenmiştir. 3 ÜNİTE Bilgi sisteminin sağlıklı bilgi üretebilmesi ve etkin bir şekilde işleyebilmesi için gerekli olan veri düzenlemesi ve veri yapılandırılması bu ünitede ele alınmıştır.

6) bir karakterdir. sicil numarası. karakter gruplarından oluşur. vergi oranından vb. Örneğin çalışanın sicil numarası 123456 ise. birbiriyle ilişkili kayıtlar topluluğudur (veya veri setidir). Alanı oluşturan her bir harf. Her bir çalışana ilişkin her bir veri ise alan olarak tanımlanmaktadır (Örneğin sadece adı soyadı gibi).BİLGİSAYAR İLE BİLGİ İŞLEMEDE VERİ DÜZENLENMESİ VE YAPILANDIRILMASI Bilgisayar ile Bilgi İşleme (BBİ)'nin anlaşılmasının temeli büyük ölçüde. sosyal sigorta numarasından. ? Verilerin yapılandırılmasının ve düzenlenmesinin amacı nedir? VERİ DÜZENLEMESİ Veri.) ortaya koyar. yerler vb. ! İşyerinde 20 kişi çalışmaktadır. mantıksal biçimde düzenlenmeli ve yapılandırılmalıdır. BBİ içinde veriyi mantıksal bir biçimde düzenlemek için tasarlanmışlardır.. Alan. öğeler olarak karakterler (characters). kayıtlar (records) ve kütükler (files) içinde düzenlenmiştir. bir varlığı (nesneler. kişi isimlerini oluşturan alfabetik karakter grupları isim alanı. Böylelik.27 - . bu alan içindeki her bir sayı(1. ücreti vb. satış tutarlarını oluşturan sayısal karakter grupları satış tutarı alanını oluşturabilir. Bir veri alanı bir özelliği (karakteristik veya nitelik). bir kütükteki kayıtlara veya bilgilere erişerek gerekli değişiklik veya eklemeleri yapmak ve kütüğü en son haline getirmektir. insanlar. Verinin ilişkili alanları kayıt biçiminde gruplanmışlardır. kitabınızda bundan sonra sıklıkla kullanılacaktır.2.. Bu öğeler kavramsal olarak önem taşımakta olup. Basitten karmaşığa doğru sıralanan veri yapıları. Her bir çalışana ilişkin veriye ise kayıt adını vermekteyiz. alfabetik.. yine ücretlere ilişkin haftalık işlem kütüğü (weekly transaction file) geçici bir çalışma kütüğü niteliğindedir. Kütük. İşlem kütükleri. Örneğin. ana kütüğün içerdiği süreklilik taşıyan kayıtları günlemede (update) kullanılırlar. alanlar (fields). oluşur. Karakter. Çağdaş BBİ sistemlerinin önemli bir öğesi olan veri tabanı uygulamasıyla. Çalışan bu kişilerin tümüne ilişkin kayıtlar (adı-soyadı. Ücretler ana kütüğü (payroll master file) sürekli bir kütük niteliğini taşırken. Kütükler sürekliliklerine göre iki ayrımda incelenebilirler. veri düzenlemesinin çeşitli temel kavramlarının anlaşılmasına bağlıdır. her BBİ sisteminde veri. çalıştığı birim. İleriki ünitelerde daha ayrıntılı olarak ele alınacak bir kavram da veri tabanıdır (Data Base).) ücretler kütüğünü oluşturacaktır. Bir kişiye ilişkin ücret ödeme kaydı. belirli bir zaman aralığında oluşan işlemlere ilişkin kayıtları içerirler ve devresel olarak. o kişinin isminden. sayısal veya diğer sembollerden oluşur. ana kütük ve işlem (çalışma) kütüğü. ✔ Günleme nedir? Günleme. sayı veya sembol ise karakter olarak tanımlanır. farklı kullanımlara yönelik verileri içeren kayıtlar veya kütüklerin birbiriyle ilişkilendirilerek işletilmesi sağlanır. Etkin bir işlemeyi sağlayabilmek için.. verinin en temel öğesi olup.

belirli bir sıradüzene sahip olduklarını belirtmiştik. işletmenin olaylara ilişkin uygulamalarını göz önüne alan mantıksal ve anlamlı bir ilişkiler sistemine sahip kılınmalıdır. mantıksal (anlam taşıyan. Ancak bu tür bir yapılandırma. kayıt. Kütüklerden veya veri tabanından elde edilecek bilginin uygun biçimde sağlanabilmesine verilerin yapılandırılmış olması olanak verir. ? Bilgi işlemede veri tabanının kullanılmasının sağlayacağı faydalar nelerdir? Karakter.000. Liste yapıları (List structures): Bu yaklaşımda. Şekil 3... M Karakter İSİM ALANI MEHMET AK Alan ÜCRET KAYDI MEHMET AK 57533874 820.le.28 - ..) kayıtlar. Bu kesimde ise. basit doğrusal bir yapıda sıralanabilir..) bilgi işleme amaçlarına genellikle uygun düşmemektedir.1. merkezi bir kütükler dizisi oluşturulmuş olunur.-TL. Kayıt Ortak Veri Öğeleri. farklı uygulamalar için kullanılacak ortak verilerin sisteme tekrar tekrar verilmesinin önüne geçilerek. ÜCRET KÜTÜĞÜ Kütük PERSONEL VERİ TABANI Veri Tabanı VERİ YAPILANDIRILMASI BBİ'de veri düzenlemesi için gerekli olan veri öğelerinin. Basit doğrusal yapılar (Simple linear structures): Eğer verinin tüm öğeleri bağımsız ve aynı önemde ise veri. kütük ve veri tabanı ilişkisi aşağıdaki gibi özetlenebilir . "gösterici" (pointer) kullanımıyla birbirlerine bağlantı. ? Verilerin yapılandırılmasının gereği nedir? Verinin yapılandırılmasında aşağıdaki dört temel yaklaşım ortaya konabilir. alan. (özellikle işletmelerde. Bu amaçla veriler. verinin işlevsel kullanımını sağlayan bir yapıya kavuşturulması üzerinde durulacaktır.

29 - . ● ● ● Şekil 3. müşterinin.3). Örneğin. Gösterici Fatura Numarası Fatura Verisi Gösterici Örnek Bir Liste Yapısı. bir çalışanın ücretler ana kütüğündeki ücret kaydı. Bu kütükteki her müşteri kaydı. Böylece herhangi bir zamandaki ödenmemiş faturaları gösteren bir liste yapısı kullanılabilir. bir hesap numarası (kodu) ile tanımlanabilir. Bir gösterici. aynı çalışanın kayıtlarını içeren personel ana kütüğündeki kayıtlar. Hesap Adresi Numarası vb. gösterici olarak özel bir karakterin kullanımıyla tanımlanacaktır (Şekil 3. 1 9 Bağlantı 9 KAYIT ANAHTARI Çalışan Numarası BÖLÜM NUMARASI . bir müşteri farklı günlerde çeşitli kalem malları satınalabilir. Bu durumda şirket. Bir muhasebe döneminde. ● ● Müşteri Kütüğü Fatura Numarası ● Fatura Verisi ● ● ● ** Yukarıda verilen müşteri-fatura ilişkisine benzer şekildeki örnekler çoğaltılabilir. tek adını ve adreslerini içerir. bir müşteriler ana kütüğündeki kayıtlar. sonraki faturalarına bağlantılandırılacaktır.landırılmışlardır. ● ● ● Fatura Numarası Fatura Verisi Gösterici ● ● ● ● ● ● Müşteri Müşteri İsmi. Müşteri kütüğündeki her kayıt.2.3. bir kayıt üzerindeki veri kalemidir. her müşterinin tek kodunu. bu işlemleri yansıtan bir fatura kütüğü tutabilir. Kütüklerdeki Kayıtların Gösterici İle Bağlantılandırılması. GÖSTERİCİ KAYIT ADRESİ PERSONEL KÜTÜĞÜ 101 GÖSTERİCİ ÜCRET KÜTÜĞÜ Bağlantı 2854 Şekil 3. fatura kütüğünde müşteri için ilk faturanın kayıt yerini gösteren bir alan içerecektir. Bu zincirdeki son fatura. Buna karşılık bu fatura kaydı. gösterici yardımıyla bağlantılandırılabilir (Şekil 3. Örneğin.2). bellekte yer alan başka bir kayıtla mantıksal ilişki içinde olan.

daha sonra üst ve alt dallar bulunmaktadır (Şekil 3.4).30 - . BÜYÜK DEFTER HESAP KAYDI (ALACAK HESAPLARI) Birinci Düzey İkinci Düzey MÜŞTERİ KAYDI Şekil 3.5. SEVKİYAT KAYDI SATIŞ FATURASI ANA KAYDI AÇIK SİPARİŞ KAYDI FATURA KALEMİ (ÜRÜN SATIŞI) TAMAMLANMIŞ ÜRÜNLER ENVANTER KAYDI SATINALMA EMRİ KAYDI . Bu yapı. bir çalışanın sosyal sigorta numarası ücret kütüğündeki veri kaydını tanımlayabilmek için kullanılabilir. ilişkileri ortaya koyabilmeye yöneliktir (Şekil 3. En üstte ağacın kökü. Örneğin. çok yönlü bir şekilde düğümlerin (nodes) birleşmesine olanak verir.5). Ağaç Yapıları (Tree Structures): Bu sıradüzensel (hiyerarşik) yaklaşımda veri birimleri grafik olarak tersine dönmüş bir ağaç şeklinde ve çeşitli düzeylerde yapılandırılmışlardır. Anahtar.! Bir kütükteki veya bir veri tabanındaki her kayıt bir veya daha fazla tanıtım alanını veya anahtarı içerir. kayıtlar arasındaki karmaşık mantıksal. BÜYÜK DEFTER HESAP KAYDI (ALACAK HESAPLARI) SATIŞ ELEMANI KAYDI MÜŞTERİ KAYDI Şekil 3.4. Örnek Bir Ağ Yapısı. Üçüncü Düzey HAVALE BİLDİRİM KAYDI SATIŞ FATURASI KAYDI Dördüncü Düzey FATURA KALEMİ Ağ Yapısı (Network Structures): Ağaç yaklaşımına benzemeyen ve dalların birleşmesine olanak vermeyen ağ kavramı. Örnek Bir Ağaç Yapısı. bir kütükteki bilgiyi aramaya olanak verir.

Ancak burada önem taşıyan. kayıt ve kütük olarak sıralanmaktadır. . İndeksli Sırasal Kütük Düzenleme: İndeksli sırasal erişim yöntemi olarak da anılan bu yöntemde kayıtlar. Kütüklerin içerdiği kayıtlara bağlı bir kayıt numarası ile bilgilere doğru erişilebilir. Özet BBİ sisteminin etkin bir şekilde çalışmasının temelinde verinin mantıksal bir biçimde düzenlenmesi ve yapılandırılması vardır. Kayıtların bir araya gelmesiyle kütükler oluşacaktır. (Bir bilgisayar bileşeni olan okuma/yazma kafası bu işi yerine getirmektedir.. bir önceki tutanağın konumundan bağımsız olarak tutanağa erişimi sağlamaya yöneliktir. Alan ise karakterler topluluğudur.) Rassal Kütük Düzenleme: Bu yaklaşımda kayıtlar. Sırasal kütük düzenlemede bir çevre biriminden herhangi bir veriye erişilmek ve günlenmek istenildiğinde kayıtlar. bir direkt erişimli bellek üzerinde (örneğin bir manyetik disk) sırasal olarak saklanmakta ve her bir kaydın bir anahtarı bulunmaktadır(örneğin personel numarası gibi. alan. Verinin düzenlenmesinden sonra. ? Bilgisayarla bilgi işlemede erişimin önemi nedir? Bilgi okumak ya da yazmak için belli bir yeri fiziksel olarak bulmak olarak tanımlanan erişimde üç temel yaklaşım şunlardır: ● ● ● Sırasal kütük düzenleme (Sequential file organization) Rassal kütük düzenleme (Random-direct-file organization) İndeksli sırasal kütük düzenleme (Indexed sequential file organization) Sırasal Kütük Düzenleme: Kütük içinde. Bu yaklaşımda kayıtlar. KÜTÜK DÜZENLEME Düzenlenmiş ve yapılandırılmış verilerin bilgiler olarak erişimini sağlamak kütüklerin düzenlenmesini gerektirmektedir.? Verilerin yapılandırılmasında kullanılan yaklaşımların farklılıkları nelerdir? Tartışınız. Erişim (access).) ve bu. Örneğin müşterilerin hesap numaralarının bir sıra izlemesi gibi..31 - . Karakter alfabetik. kütük içinde fiziksel olarak rassal biçimde saklanmışlardır. BBİ'de kayıt ile ifade edilen ise birbirleriyle ilişkili alanlar topluluğudur. Verinin yapılandırılmasında dört temel yaklaşım vardır. Bunlar. bu sırasal verilere erişme yöntemidir. verinin işlevsel kullanımının sağlanması için yapılandırılması gerekir. Bu amaçla veri öğeleri birbirlerini içerecek şekilde oluşturulacaktır. her bir veri kaydının bellekte konumlanacağı adres için bir anahtar oluşturur. kayıt anahtarı sırasına göre ilk sıradaki kayıttan okunmaya başlanarak ilgili veriye erişilinceye dek okuma sürdürülür. Verinin en temel öğesi karakterdir. Yani işleyiş. kütük içinde fiziksel olarak kayıt anahtarlarının sırasallığına göre saklanırlar. sayısal veya diğer sembollerle ifade edilebilir. bilginin bilgisayarın bir çevre donanımından ya da bir saklama aygıtından elde edilmesi sürecidir. veriyi düzenlemenin temel yollarından biri sırasal yöntem kullanmadır. Bu veri öğeleri karakter.

Yığın işleme . Alan d. Düzenleme d. Günleme 3. Liste yapıları. Böyle bir uygulama ile bilgi. Rassal kütük düzenleme. Veri Tabanı b. yapılandırılmasından sonra. Bir kütükteki kayıtlara veya bilgilere erişerek gerekli değişiklik ve eklemeleri yapma ve kütüğü en son hale getirme işlemi aşağıdakilerden hangisidir? a. Kütük 2. İndeksli kütük düzenleme.● ● ● ● Basit doğrusal yapılar. Bilginin bilgisayarın bir çevre donanımından ya da bir saklama aygıtından elde edilmesi süreci aşağıdakilerden hangisidir? a. Erişim d. İşletmenin müşterilerinden Mustafa Öz'e ait 120001001 nolu hesap ve bu hesaptaki 100 milyon liralık alacağa ilişkin veri öğesi aşağıdakilerden hangisidir? a.32 - . Ağaç yapılar ve Ağ yapısıdır. Kütük düzenleme ile ilgili üç temel yaklaşım şunlardır: ● ● ● Sırasal kütük düzenleme. Düzenleme b. Kaydetme c. Sorular 1. Günleme c. verilerin bilgiler olarak erişimini sağlamak kütüklerin düzenlenmesini gerektirmektedir. Karakter c. Yapılandırma e. İşleme b. Verilerin düzenlenip. bilgisayarın bir çevre donanımından ya da bir saklama aygıtından elde edilebilecektir. Kayıt e.

Yığın işlem yapısı Sözlük ve Kavramlar Dizini Ana Kütük : Gerekli bilgilerin günlenmiş olarak saklandığı kalıcı kütüklerdir. Yapılandırma 4. e.e. : Ana kütüğü günleyecek olan değişiklik kayıtlarını (tutanaklarını) içeren kütüktür. gösterici yardımıyla birbirine bağlantılandırılmıştır. bir bilgi öğesinin yerini tanımlamak için kullanılan bir ifade. Bilgi işleme sistemine uygun düşmeyen bir yaklaşımdır. d. Rassal kütük yapısı d. Veri tabanı yapısı c. c. merkezi bir dosyalar dizisi ya da bir veri kümeleri topluluğudur. Kayıtlar. : Veri tabanı yönetim sisteminde. b. Veri Tabanı : Bir örgütün tüm bölümleri için farklı kullanım amaçlarına yönelik. İçeriği fazla değişmeyen ve bir başvuru kütüğü niteliğindeki ana kütükler. Aşağıdakilerden hangisi veri yapılandırılması yaklaşımlarından biridir? a. 5. Verinin tüm öğeleri bağımsız ve aynı önemdedir.33 - . . Veri birimleri tersine dönmüş bir ağaç şeklinde yapılandırılmıştır. bilgisayarda işlenerek gerekli çıktılar alınır. Karmaşık mantıksal ilişkiler kolaylıkla ortaya konabilir. Aşağıdakilerden hangisi veri yapılandırılmasında kullanılan liste yapıları için doğrudur? a. Ağ yapısı b. Sırasal kütük yapısı e. Düğüm İşlem Kütüğü Kayıt (Tutanak) : Birbiriyle ilişkili bilgi öğelerinden oluşan ve belli bir işlemi niteleyen bir birim bilgi ya da birbiriyle ilişkili bir dizi bilgi öğesinden oluşan kütüğün temel birimidir. tüm veri ve bilgileri içeren.

. Ayrıca ünitede verilen örnekleri dikkatlice ilgili bilgi işleme sistemi ile bağdaştırınız. Böylece üniteyi kolaylıkla anlamanız sağlanacaktır.. Çalışma Biçimine İlişkin Olarak. Bilgi işleme sistemlerini çalışırken bir diğer bilgi işleme sistemi ile olan farklılıklarını ve benzerliklerini öğreniniz.Bilgisayarla Bilgi İşleme Sistemleri Bu Ünitede. 4 ÜNİTE İşletmenin sahip olduğu veya sahip olacağı donanım ve yazılım ile faaliyet alanı ve konusuna göre seçilecek bilgi işleme sistemlerinin neler olduğu karşılaştırmalı olarak ele alınacaktır.34 - ... .

Aynı şekilde. doğrudan muhasebe işlevlerine yönelik değildir. sistem seçimi. ? Bilgi İşleme Sistemlerinin bilinmesinin muhasebeci ve denetçiler açısından önemi nedir? . hangi donanımı ve bilgi işleme sistemini seçeceklerine karar vermek durumundadırlar. bu sistemlerden birine veya birkaçına uyarlanacaksa. işletmelerin gereksinmelerine yanıt verecek farklı özellikleri içeren sistemler olarak ele alınabilir. Bu sistemlerin güçlü ve zayıf yanlarının neler olduğu. İşletme yönetimleri. Önemle belirtmek gerekir ki.35 - . ✔ Bilgi işleme sisteminin seçiminde nelere dikkat edilmelidir? Bu amaçla işletmeler şu noktalara dikkat etmelidirler: ● ● Mevcut bilgi işleme sistemlerinin neler olduğu. Sistem karakteristikleri temelindeki Bilgisayarla Bilgi İşleme (BBİ) sistemleri. kontrol etkinliğinin sağlanması. ancak. aşağıdaki gibi sınıflanabilir: ● ● ● ● ● ● Yığın İşleme Sistemleri (Batch Processing Systems) Çevrimiçi-Gerçek Zamanlı Sistemler (Online-Real Time Systems) Veri Tabanı Sistemleri (Data Base Systems) Dağıtımlı Sistemler (Distributed Systems) İletişim Sistemleri (Communication Systems) Zaman Bölüşümlü Sistemler (Timesharing Systems) ? Bilgisayarla bilgi işleme sistemleri nelerdir? Sıralanan sistemlerin her biri farklı donanıma ve yazılım desteğine sahiptirler. sistemin yerleştirilmesi ve gerçekleştirilmesi adımlarına muhasebecinin etkin ve bilinçli bir biçimde katılarak sistemden beklediklerini ortaya koyması ve tanımlaması gerekmektedir. bu sistemlerin sırasıyla her birinin muhasebecilerce ve denetçilerce çok iyi bilinmesi gerekmektedir. Çünkü. Yine her sistem. farklı işletmelerin farklı amaçlarına hizmet ederler. bu sistemlerin en iyi şekilde değerlendirilmesine dayanır. Sistem karakteristiklerinin belirlenmesi. ilk adımda mevcut sistemlerin her biri üzerinde inceleme ve araştırmaları gerekli kılar. Çünkü muhasebe sistemi. ● ● Mevcut sistemleri sınıflamada kullanılacak bu ölçütler.GİRİŞ Şu anda kullanmakta olduğumuz çağdaş bilgisayarla bilgi işleme teknolojisi. muhasebe işlevlerini yerine getirecek sistemlerin donanım ve yazılım karakteristiklerine yöneliktir. bu sistemleri sistemi denetleyecek olan denetçilerin çok iyi bilmesi gerekir. ileriki ünitelerde açıklanacak sistem çözümleme. Mevcut olan her bir bilgi işleme sisteminin yerine getirebileceği işlevlerin neler olduğu. Bu sistemlerin donanım ve yazılım yapıları. uygulamalarının yapısına ve özelliklerine göre.

YIĞIN İŞLEME SİSTEMLERİ (BATCH PROCESSING SYSTEMS) Yığın (Batch) sözcüğü. önceden belirlenmiş ölçüdeki veya zaman aralığındaki yığınlanmış işletme belgelerinin. kasa tahsil ve kasa ödeme işlemleri. İşlem Kütüğü Uygulama Programı Rapor Şekil 4. işletme eylemlerine dayalı belgelerden aynı yapıda olanlarının yığınlar olarak biraraya getirilerek işlenmesi (kayıtlanması) yığın işleme sistemidir. Veri Yığını İşlem Kütüğü Ana İşlem Birimi Yığın İşleme Sistemi. basit olarak işletme eylemlerinin ürettiği belgelerin derlenmesi. belgelerin biriktirilmesinin çeşitli yöntemleri vardır. manyetik disk gibi ortamlarda biriktirilerek ana işlem birimine verilebilecekleri gibi. İşlem kütüğündeki veriler ana işlem birimine iletildiklerinde. salt belgelerin biriktirilip terminalden belirli zaman aralıklarında doğrudan işlenmeleri de olanaklıdır. bir hafta veya bir ay olabilir. günlenmesi veya rapor üretilmesi basitçe aşağıdaki gibi gösterilebilir. işçi zaman kartlarının veya satınalma işlemlerinin yığınlanması gibi. işletmenin işlem yoğunluğuna göre bir gün. Bu zaman aralığı. Örneğin. yığınlar öncelikle disket. Terminal ise. satışlar. Temelde.1'de görüldüğü gibi herhangi bir uygulamaya ilişkin yığınlanmış belgeler. Burada yığınların belirli zaman aralıklarına göre de biriktirilmeleri sözkonusu olabilir. manyetik band. öncelikle bir manyetik band veya diske verilerek. toplanması anlamına gelmektedir. Yığın işlem daha çok. yığın işlem sistemiyle bir kütüğün yaratılması. Örneğin. ? Yığın işlem sisteminin karakteristikleri nelerdir? Yığın işlem sisteminde. biriktirilmektedir. ilgili kütüğün ana işlem biriminde günlenmesi istendiğinde bilgisayara verilerek işlenirler.36 - . Belirlenmiş zaman aralığında veya belirlenmiş sayıda biriktirilen işletme belgeleri. manyetik band veya disk. Terminal Eski Ana Kütük Yeni Ana Kütük Şekil 4. önceden belirtildiği gibi doğrudan giriş işlevini yerine getirmektedir. Yığın işleme tipik örnekler olarak. satış faturalarının. geniş ölçüdeki rutin işlemlerin işlenmesinde kullanılan bir yaklaşımdır. birer işlem kütüğü olarak işlev görmektedir. Burada. envanter kayıtlarını tutma uygulamaları. sözkonusu uygulamaya ilişkin uygulama programı uyarınca eski ana kütük günlenmiş olacaktır (yeni başlatılan bir uygulama ise yeni ana . maliyet muhasebesi uygulamaları ve büyük defter işlemleri verilebilir. ? Yığın işlem sistemi hangi tip işler için uygulanabilir? Bir uygulamaya ilişkin olarak.1. ücret ödemeleri. faturalama işlemleri.

? Yığın işlem sisteminde yeni ana kütük oluşturulurken hangi işlemler yapılır? Yığın işleme sistemi. bir biçimleme (edit) programı aracılığıyla denetlenerek biçimleme raporu alınır. Merkeze her bir birim verileri belirli dönemlerde gönderecek ve eski ana kütükler günlenecektir. negatif ücret tutarı). ● ● ● ● Hataların düzeltilerek yeni. Uymayan hesap kodları ve tanıtım kodları (örneğin. Buna göre işçilerin iş girişinde çalışma sürelerini gösteren zaman kartları bir manyetik band üzerine işlenmekte ve daha sonra ana işlem birimine verilmektedir(daha önce değinildiği gibi. Geçersiz veri alanı (örneğin. Şirketin Afyon ve Kütahya illerinde iki fabrikası bulunmaktadır. sıralama programı aracılığıyla sıralama yapılır. İşaret hataları (örneğin. ? Bir yığın işleme sisteminde ortaya çıkabilecek veri hataları nelerdir? Yığın işleme sisteminde veri hataları şu şekilde karşımıza çıkabilir: ● ● Geçersiz hesap kodları veya tanıtım kodları. Yığın işleme sistemine uygulamadan bir örnek olarak ücret ödemelerini gösteren bir sistem akış çizeneği.2'de verilmiştir. Bu rapora göre hatalar ortaya çıkarılarak gerekli düzeltmeler yapılır ve önceden belirlenmiş olan yığın toplam tutarı ile uzlaşma sağlanır. işçi personel numarası veya sosyal sigorta numarasına göre. sözkonusu işletme bir bağlı şirket olabilir ve işlediği ücret bilgilerini ana şirketteki bilgi işlem merkezine göndermiş olabilir). Bundan sonra. Böyle bir sistemde her bir birim bilgi işleme faaliyetlerini birbirlerinden bağımsız olarak yürütecekler ve belirli dönemlerde bilgiler şirketin merkezine gönderilecektir. Çevrimdışı (off-line) bir terminalde işlenen ve şube verilerini içeren bir manyetik band veya disket. makina imalatı işi yapmaktadır. ! Merkezi Eskişehir’de bulunan Anadolu Sanayi ve Ticaret A. Şirketin pazarlama faaliyetleri ise İstanbul’da yürütülmektedir. özellikle şubeleri veya bağlı şirketleri olan ve aralarında doğrudan terminal bağlantısı bulunmayan işletmeler için kullanılmaktadır. bandlar üzerindeki günlenmiş kütükler veya basılı çıktı(print-out) olarak raporlar şeklinde olabilirler. Bu günleme işleminden sonra yeni ana kütükler elde edilmiş olacaktır. Şekil 4. Band üzerindeki bilgiler.Ş. Mantık dışı durumlar . ücret günleme programı ile eski ücretler ana kütüğü günlenerek ücret bordrosu ile günlenmiş ücretler ana . Şekilde olduğu gibi çıktılar.kütük yaratılmış olacaktır). yani doğru verileri tekrar işlenmesi ve biçimleme programının bir hataya işaret etmemesi üzerine. bilgi işleme sistemi olarak benimsenmiştir. muhasebe hesap planında olmayan bir kod). haftada bir şirket bilgi işlem merkezine gönderilerek ana işlem biriminde kütükleri günlemede kullanılabilir. Yığın işlem sisteminde çıktılar için diğer sistemlerden farklı bir durum sözkonusu değildir. Şirkette "yığın işleme sistemi". Belirlenen sınırlar dışında kalan durumlar (Örneğin.37 - . sayısal verileri içermesi gereken bir alanda sayısal olmayan sembollerin bulunması). aylık çalışma saatinin aşılması).

ÇEVRİMİÇİ-GERÇEK ZAMANLI BİLGİ İŞLEME SİSTEMİ Bugün bilgi işleme sistemi olarak kullanımı giderek yaygınlaşan çevrimiçi-gerçek zamanlı bilgi işleme sistemi. Yığın İşlem Ücret Sistemi. yığın işlemedeki zaman yitir.38 - .K. Bu kütükten. Bu program.kütüğü elde edilir. SIRALAMA S.2. çek programı ile ücret çekleri elde edilir ve istenirse muhasebe için bir muhasebe özet raporu çıkartılır. terfi vb. işçilere ilişkin değişen durumları gözönüne almak (evlenme.S. Numarası veya işçi numarası ESKİ ÜCRETLER ANA KÜTÜĞÜ ÜCRET GÜNLEME PROGRAMI ÜCRET BORDROSU GÜNLENMİŞ ÜCRET LER ANA KÜTÜĞÜ ÇEK PROGRAMI ÜCRET ÇEKLERİ GÜNLÜK ÖZET PROGRAMI MUHASEBE ÖZET RAPORU Bu süreç içinde ücret günleme programının özel bir önemi vardır. çocuk zammı. ZAMAN KARTLARI YIĞIN KONTROL TOPLAMLARI VERİ BANDI HATA DÜZELTME BİÇİMLEME PROGRAMI BİÇİMLEME RAPORU Şekil 4. indirimler ve net ücret hesaplamalarını yapmak durumundadır.) ve brüt ücret.

yönetim düzeyinde bilgi soruşturması için kolaylıkla kullanılabilmektedir. Rapor üretme. Çevrimiçi.me ve iletişim sorununa köklü bir çözüm getirmektedir. Bu sistemle.4'de verilmiştir. çevrimiçi bilgisayar programlarının kontrolu altında yerine getirilmektedir. anlık işlem yapabilmeyi yani gerçek zamanda çalışmayı olanaklı kılmaktadır. ? Çevrimiçi-Gerçek Zamanlı Bilgi İşleme Sisteminin karakteristikleri nelerdir? Çevrimiçi bilgi işleme. gerekli kütükleri günleyerek işlem yapabilmek.39 - . bu sistemde her program. Çevrimiçi bilgi işleme sistemine örnek olarak çevrimiçi satış işlemleri. bilgisayarın kullanımı daha işlevsel kılınmakta ve kullanıcıların çeşitli düzeylerdeki kişilerden olabilmesine olanak tanınmaktadır. insan ile bilgisayar arasında doğrudan bir ilişkiyi kurabilmesi açısından değer taşımaktadır. Bu nedenle çevrimiçi ve gerçek zaman terimleri birlikte kullanılmaktadır. Çevrimiçi sistem. . verilerin oluştukları anda ve oluştukları yerde işlenmeleri olanağı sağlanmaktadır. bilginin zaman içinde sürekliliği sağlanmış olmaktadır. Buna karşılık. giriş birimi olarak bir terminal aracılığıyla işlemin yapıldığı yerdeki veya dışındaki (örneğin.3). Çevrimiçi birimlerin veriyi uzaklık tanımadan ve belirli bir zaman aralığı gözetmeden anında işleyerek çıktı alabilmeleri. Sıralanan bu işlevlerin tümü.3. Öte yandan. Örneğin. Kütük sorgulama. çevrimiçi bilgi işlemeye yönelik ve eşgüdümlü bir işletim sistemine gereksinecektir. başka bir kent veya ülke) bilgisayar sistemine veri ileterek. saklayabilmek veya sorgulama yapabilmek şeklinde ortaya çıkmaktadır (Şekil 4. işlevler olarak aşağıdaki gibi gruplanabilir: ● ● ● ● Veri girişi Kütük günleme. ÇevrimiçiGerçek Zamanlı Bilgi İşleme Kavramı. ana işlem birimiyle doğrudan ilişki içinde olan ve ana işlem biriminin doğrudan denetimine tabi giriş/çıkış donanım aygıtlarına verilen addır. Şekil 4. Bu sistemle. ? Çevrimiçi ve gerçek zamanlı kavramlar ile ifade edilen nedir? ÇEVRİMİÇİ DOĞRUDAN ERİŞİM BİRİMLERİ Şekil 4. ÇEVRİMİÇİ TERMİNAL GİRİŞ/ÇIKIŞ ANA İŞLEM BİRİMİ İŞLEME EK BELLEK Özellikle bankacılık sisteminde yakından tanımaya başladığımız çevrimiçi-gerçek zamanlı bilgi işlemenin tipik kullanımı.

süpermarketlerde. Bu tür yerlerdeki kasa kayıt aygıtlarının yerini veri giriş terminalleri almaktadır. Ancak bilgisayar kayıtlarında değişiklik yapamaz. stoklar ana kütüğünde satılan üründe miktarsal bir azalma olmakta. şirket gibi öğeler gözetilerek parasal olarak günlenmektedir. daha önce belirlenmiş olan stok emniyet düzeyi aşılmışsa da aynı terminalden stok gereksinimi elde edilmektedir. .UYGULAMA PROGRAMLARI Şekil 4. bilgisayara terminal aracılığıyla anında erişebilir ve bir hesabın veya bir işlemin durumunu öğrenebilir.4. Yönetim. işlemlerin bir terminal aracılığıyla girişi yapılır ve ana işlem birimine iletilir. bir terminaldeki kullanıcı. Örneğin. bölümlerden oluşan mağazalarda ve daha birçok satış uygulamasında pratik ve etkin bir kullanım çevrimiçi sistemle sağlanmaktadır. Öte yandan satışlar ana kütüğünde. Çevrimiçi sistemin kullanımı etkinleştirmek ve güvenilir kılmak için üç yaklaşımdan söz edilebilir: Bunlardan birincisinde. sürdürülmekte olan tüm bu işlemleri yönetime ayrılmış bir terminalden anında izleyebilmekte ve gereksinim duyduğu raporları ekrandan veya yazıcıdan yine anında alabilmektedir. önceden tanımlanmış olan müşteri hesap kodlarına göre.40 - . Satış işlemlerini perakende olarak yürüten işletmelerde. satış yapılan müşterinin hesabına işlem kaydedilmekte veya yeni müşteri kaydı oluşturulmaktadır. bilgisayardaki ana kütükleri değiştirmek için doğrudan bir yetkiye sahip değildir. İkinci yaklaşımda. Müşteriler ana kütüğünde ise.4'den anlaşılacağı gibi. Ana işlem biriminde işlemler biçimlenir ve ana kayıtların daha sonraki yığın kütük günlemesi için bir kütükte saklanır. uygulama programı uyarınca ilgili kütüklerde bilgiler günlenmektedir. Kayıtların değiştirilmesi. müşteriler ve satışlar ana kütüklerine ne şekilde işlenir? Şekil 4. departman. Terminaldeki kullanıcı. işlenmek üzere bilgi işlem merkezine gönderilmesiyle gerçekleştirilebilir. Girişin gerçekleştiği anda ise. STOKLAR ANA KÜTÜĞÜ MÜŞTERİ ANA KÜTÜĞÜ SATIŞLAR ANA KÜTÜĞÜ ✔ Çevrimiçi-Gerçek Zamanlı Bilgi İşleme Sisteminde bir satış işlemi stoklar. satışlara ilişkin bilgiler satış noktaları. yığın hale getirilmiş verilerin. müşterilere ilişkin satış verileri bir terminalden (bir satış noktasından) doğrudan ve satış işleminin gerçekleştiği anda girilmektedir. ● ● ● ● V eri Girişi ● Kontrol Yanıtları SATIŞ İŞLEMLERİNİN İŞLENMESİ KÜTÜK GÜNLEME SORUŞTURMA/YANIT İŞLEMLERİ Yönetim Soruşturma ve Görüntüleme YÖNETİM TERMİNALİ SATIŞ NOKTASI TERMİNALİ ÇevrimiçiGerçek Zamanlı Satış İşlemleri.

her mal kaydına ait bir sipariş toplam alanı tutulması daha iyi olacaktır. işlemlerin kolay ve hızlı yapılabilmesini sağlayacak biçimde saklanmasıdır. Tekrarın önlenmesi kuralından.5). bir üretim veri tabanında mal ve sipariş bilgilerini saklayan iki kütük bulunduğunu düşünelim. VTYS altında kütükler. Yukarıdaki üretim veri tabanı örneğinde bir sipariş kaydında siparişin ait olduğu mal numarasının mantıksal olarak bulunmasına gerek yoktur. Tekrarın önlenmesi her zaman kolaylıkla elde edilemez ve bazen de vazgeçilmesi gerekir. bir işlemin girişiyle doğrudan bilgisayar kütüklerini günleyen terminali kullandığı ve en karmaşık olan çevrimiçi günleme sistemidir. Örneğin. verilerin. tanımlanmış bir konuda tam. hız ve yanıt süresi gereklerini yerine getirmek üzere ayrılmak zorunda kalınabilir. Bir mala ait birçok sipariş varsa. bilgisayar kütüklerini hatalı ve yetkisiz işlemlerden korumak için geniş bir şekilde programlanmış bilgi işleme kontrollarını gerektirmektedir.41 - . Bu sistem. tutarlılığın sağlanması için gereklidir. ortak veri tabanı biçiminde bütünleşik hale getirilmiştir (Şekil 4. O zaman sorgunun yanıtlanması çok daha çabuk olacaktır. bir müşteri veri tabanı. Tekrarın önlenmesi. veri tabanının belirlenmiş olan konudaki bütün bilgileri kapsaması özelliğidir. Bir kullanıcı. yüzde 101'ini değil. stoklar yardımcı defteri muhasebe bölümünde. o mal için sipariş kütüğünde bulunan tüm kayıtlara bir bir erişilerek miktarları toplanır. Tamlık. doğru ya da yanlış olabilir. işletmenin her defasında. Bu. bilginin tam yüzde 100'ünü saklar. ama kendisiyle çelişemez. Örneğin. belirli bir mal için yapılmış olan toplam siparişi sorguladığında. Bu tür bir bölünme veya bölümlendirme elbette bir gerekliliğin sonucudur. Tamlık (exhaustivity). konu hakkında sorulabilecek tüm soruların yanıtlanabilmesi için gereklidir. diğerinde eski halinde kalabilir ve böylelikle sorgulamalar da çelişkili sonuçlar verebilir. müşteriler hakkındaki tüm bilgileri verir. Veri yalnızca bir yerde saklanıyorsa. disk belleğinde de tasarruf sağlar. ? Çevrimiçi-Gerçek Zamanlı Bilgi İşleme Sistemi’nin kullanımını etkinleştirmek ve güvenilirliğini artırmak için neler yapılabilir? VERİ TABANI Bilindiği gibi işletmelerde. Veri tabanı. Ancak bu yeni alan fazla. bu işlem uzun sürecektir. ilk olarak. Yapısallaştırma (structuring). tekrar etmeyen ve yapısal bilgiler toplamıdır. Tekrarın önlenmesi. Veri tabanının tasarımı ve düzenlenmesi bu amaca yönelik önemli bir aşamadır. BBİ'nin teknolojik avantajlarını kullanarak böylesi bir uygulamaya olanak veren sistem veri tabanıdır. ✔ Veri tabanı nedir? Veri tabanı. Veri tabanı kavramında kütüklerin yaratılması ve günlenmesi Veri Tabanı Yönetim Sistemi (VTYS) (Data Base Management System) tarafından yerine getirilmektedir. Eğer iki ayrı yerde saklanıyorsa. genellikle finansal kayıtlar farklı bölümlerde tutulmaktadır. Eğer bu tür sorgulamalar sık sık yapılıyorsa. Örneğin. bu üç setin yalnızca bir tek sete indirgenebilmesinin önemli ölçüde bilgi tasarrufunu sağlayacağı da açıktır. ikinci bir stoklar kayıt seti de stok kontrol bölümünde ve üçüncü bir stok kayıt seti de ambarda tutuluyor olabilir.Üçüncü yaklaşım ise. hiçbir verinin birden çok yerde saklanmamasıdır. bir yerde günlenip. Ancak. . yani tekrarlanan bilgidir.

Terminal yönetimi. Geleneksel Yaklaşım PROGRAM 1 A B C D E F Kalemi Kalemi Kalemi Kalemi Kalemi Kalemi Veri Tabanı Yönetim Sistemi PROGRAM 2 PROGRAM 3 Veri Tabanı Yaklaşımı VTYS'nin işlev görebilmesi. uygulama programları devreye sokulacak ve işletim sistemi ile ilişki kurulacaktır.5'de gösterilen VTYS. kütüklerdeki tekrarlanmak durumunda olan bilgileri bütünleşik hale getiren ve bu ortak kaynaktan sağlanacak bilginin birçok kullanıcı ve farklı yönetim düzeyleri tarafından kullanılabilmesini olanaklı kılan VTYS'dir. Veri tabanı/veri iletişimi açısından durum ele alındığında VT/ Vİ'nin VTYS içeride olmak üzere aşağıdaki işlevsel bileşenleri içerdiğini görmekteyiz. ? Veri Tabanı Yönetim Sistemi nedir? Kütük 1 A Kalemi B Kalemi C Kalemi PROGRAM 1 Kütük 2 B Kalemi D Kalemi E Kalemi PROGRAM 2 Şekil 4. kütüklerin günlenmesini. Anlaşılacağı gibi. Sistem kontrolü. ● ● ● ● Veri tabanı yönetimi. saklamayı ve diğer sorunları çözmeye yönelik bir yazılım sistemidir. Dil arabirimi . doğal olarak bir dizi bileşenle ilişki kurulmasını gerektirmektedir.42 - . Örneğin. kütüklere erişimi. veri tabanı kavramının önemli bir yanını oluşturmaktadır. Kütük 3 D Kalemi E Kalemi F Kalemi PROGRAM 3 Geleneksel Yaklaşım ve Veri Tabanı Yaklaşımı.? Veri Tabanı Yönetim Sisteminin kullanım amacı nedir? Yukarıda değinilen ve Şekil 4. sistemde iletişim terminallerle kurulacak.5. VTYS.

Bu noktadan hareketle işletmelerin uygulayabilecekleri bilgisayarla bilgi işleme sistemleri. İnsan ile bilgisayar arasında doğrudan ilişki kurulması açısından önemli olan çevrimiçi.UYGULAMA PROGRAMLARI Şekil 4.43 - . İletişim Sistemi nedir? Zaman Bölüşümlü Sistemler: Çok sayıda kullanıcının işlerini aynı anda yürütebilen bir işletim düzenidir.6. İşletmeler bilgi işleme sisteminin seçiminde uygulamalarının yapısını ve özelliklerini gözönünde tutacakları gibi sahip oldukları veya sahip olacakları yazılım ve donanım desteğinin ne olduğunu gözönüne almak durumundadırlar. ? ? ? Dağıtımlı Sistem nedir? İletişim Sistemleri: Birden fazla bilgisayar arasında iletişim ağı kurularak bilgi alış verişini sağlayan bir sistemdir. Veri tabanı konusu Ünite 11'de daha kapsamlı olarak incelenmiştir. 5) İletişim Sistemleri. 1) Yığın İşleme Sistemleri. DİL ARABİRİMİ TERMİNAL YÖNETİMİ SİSTEM KONTROL İŞLETİM SİSTEMİ VERİ TABANI YÖNETİMİ VERİ TABANI TERMİNALLER VTYA'nin VT/Vİ Oluşumu İçindeki Yeri. ülkelerarası düzeyde de oluşturulabilir. Bu iletişim ağı. 4) Dağıtımlı Sistemler.gerçek zamanlı bilgi işleme sistemiyle veri uzaklık ve belirli bir zaman aralığı gözetmeksizin anında işlenebilecektir. Zaman Bölüşümlü Sistem nedir? Özet Bilgi işleme sisteminin ne olacağının belirlenmesi işletme yönetimlerinin üzerinde önemle duracakları konulardan biridir. . DİĞER SİSTEMLER Dağıtımlı Sistemler: Bir işletmede bilgisayar hizmetine gereksinim duyan çeşitli birimlerin ayrı ayrı bilgisayar kullanarak işleme çalışmalarını kendi sistemlerinde yürütmeleridir. Diğer bir ifadeyle. Yığın işlem sisteminin zaman yitirme ve iletişim sorununa çözüm üretmek amacıyla çevrimiçi-gerçek zamanlı bilgi işleme sistemi geliştirilmiştir. 2) Çevrimiçi-Gerçek Zamanlı Sistemler. İşletme eylemlerinin ürettiği belgelerin derlenmesi ve toplanması olarak tanımlanan yığın işleme sisteminde. aynı yapıda olan belgeler belirli bir zaman aralığına göre biriktirilerek ilgili kütüğün günlenmesi istendiğinde bilgisayara verilerek işlenecektir. 6) Zaman Bölüşümlü Sistemler olarak ele alınmaktadır. 3) Veri Tabanı Sistemleri. bir giriş birimi yardımıyla işlemin yapıldığı yerdeki veya başka bir yerdeki bilgisayar sistemine veri iletilecek ve kütüklerin günlenmesi sağlanacaktır.

Dağıtımlı Sistemler c. Satış faturalarının haftalık olarak toplanarak. Yığın İşleme Sistemleri e. İletişim Sistemleri d. Bunların dışında dağıtımlı sistemler. haftada bir kez bilgisayara verilerek ilgili kütüklerin günlenmesi temeline dayanan bilgi işleme sistemi aşağıdakilerden hangisidir? a. Veri Tabanı Sistemleri d. Dağıtımlı Sistemler 4.Gerçek Zamanlı Sistemler e. Veri Tabanı Sistemleri b. iletişim sistemleri ve zaman bölüşümlü sistemler bilgi işleme sistemlerinin diğer uygulamalarıdır. İletişim Sistemleri c. Veri Tabanı Sistemleri 2. Tanımlanmış bir konuda tam. Verinin uzaklık ve zaman farklılığı gözetilmeksizin bilgisayar yardımıyla işlemin yapıldığı yere veya bir başka yere iletilmesine ilişkin bilgi işleme sistemi aşağıdakilerden hangisidir? a. İletişim Sistemleri b. Aşağıdaki işlevlerden hangisi çevrimiçi bilgisayar programlarının . Çevrimiçi-Gerçek Zamanlı Sistemler e. Aşağıdakilerden hangisi bilgisayarla bilgi işleme sistemlerinden biri değildir? a. Çevrimiçi. Sorular 1. Böylece aynı verinin farklı yerlerde kullanılması sonucu ortaya çıkabilecek hatalar önlenmiş olacaktır. Çevrimiçi-Gerçek Zamanlı Sistemler c. Bilgi Bağlantılı Sistemler d.Bilgi işleme sistemi ile ilgili olarak üzerinde durduğumuz bir başka konu veri tabanıdır. Yığın İşleme Sistemleri 3. tekrar etmeyen ve yapısal bilgiler toplamı olarak ifade ettiğimiz veri tabanında bir verinin farklı amaçlarla birden çok kullanımı sözkonusudur.44 - . Yığın İşleme Sistemleri b.

dairesel ve sürekli olarak bir koruyucu içinde bulunan. Çok sayıda kullanıcının işlerini aynı anda yürütebildikleri bilgi işleme sistemi aşağıdakilerden hangisidir? a. : Bir bilgisayar sisteminin. giriş/çıkış aygıtları. İletişim Sistemleri c. Dil Arabirimi Disket Günleme İletişim Aygıtları : Bilgi işlem olanaklarının ve gereksinimlerinin uzak yerleşimlere götürülmesini sağlayan unsurlardır. Kütük günleme c. Kod : Bilgilerin ya da komutların simgesel şekilde ifade edilmesi.45 - . Veri girişi b. Zaman Bölüşümlü Sistemler b. : Veri tabanı içinde ilişkiyi sağlamaya yönelik dil : 5 1/4 veya 3 1/5 inç standart boyutlarında esnek. Rapor üretme 5. Çevrimiçi-Gerçek Zamanlı Sistemler d. : Bir bilgisayar sisteminin. yan bellek birimleri ve iletişim aygıtlarının ana işlem birimine doğrudan bağlı olduğu bilgisayar sistemi. Dağıtımlı Sistemler e. Yöneltme e. bir bilgi saklama birimidir. düz. ana işlem biriminin denetimi dışında olan kısmı. ana işlem biriminin doğrudan denetimi altında olan kısmı. : Bir bilgi kütüğündeki tutanaklara erişerek ekleme. Kütük sorgulama d. Yığın İşleme Sistemleri Sözlük ve Kavramlar Dizini Biçimleme Çevrimdışı Çevrimiçi : Bilginin biçimini değiştirme. düzenleme işlemi.kontrolü altında yerine getirilmemektedir? a. silme işlemlerini yapıp kütüğü en son bilgilerle korumaktır. .

Bu üniteyi anlamanız için bu sınıfa kadar öğrendiğiniz muhasebe bilgileri yeterlidir. veri ve bilgi akışı. Çalışma Biçimine İlişkin Olarak.. daha önce sahip olduğunuz bilgiler yeni bir yaklaşımla ele alınmaktadır. . muhasebe kavram ve ilkeleri ile muhasebe bilgi sistemine ilişkin genyöntemler konuları üzerinde durulacaktır. Bu çerçevede. bu üniteyi daha iyi anlamanızı sağlayacaktır. Bunun için. muhasebe bilgi sisteminin niteliği ve içeriği. Bilgi sistemleri yaklaşımı açısından Muhasebe Bilgi Sisteminin amacının ve yapısının ne olduğu açıklanacaktır.. geleneksel muhasebeden daha geniş bir kavram olarak bakmanız suretiyle üniteyi dikkatlice okumanız.46 - . Bu ünitede. sistem öğeleri..Muhasebe Bilgi Sisteminin Temel Yapısı 5 ÜNİTE Bu Ünitede. muhasebe bilgi sistemine. yönetim bilgi sistemleri.. temel yönetim bilgi sistemleri.

kadrolama ve kontrol işlevlerinin yürütülmesinde çok önemli rol oynar. ilgili ve anlamlı oldukları oranda yöneticilerin içinde bulundukları belirsizlik ortamını daraltır. makina. sermaye piyasaları. ilgili ve anlamlı bilgi. işletmelerin çevresiyle karşılıklı bir ilişki içinde işlev görmelerini ve politik kararlar. artan ve sürekli değişen ekonomik sorunlar ile hızla değişen teknoloji ve rekabetin yarattığı olanaklar ve ortaya çıkardığı sorunlarla karşı karşıya bulunan ve büyüme ve değişme süreci içinde olan işletmelerin yaşamlarını sürdürebilmeleri ve gelişmelerini sağlayıcı uygun ortamı yaratmak ve bu ortamı devamlı kılmaktır. insangücü. bu planları uygulama ve kontrol etme olanağı yoktur. işletmelerin yönetimine ilişkin planlama. ilgili ve anlamlı iç ve dış bilgilerin sağlanması. yöneticilere işletmenin içe yönelik eylemlerini yakından izleme ve kontrol etme olanağı yaratır. giderek artan ekonomik sorunlara karşın bir büyüme süreci içindedirler. örgütleme. Bu süreç içinde işletme yönetiminin temel görevi. yürütme. İşletme yönetimi için gerekli olan zamanlı. fiyat ve ücret düzeyleri. “Bilgi” ve “Sistem” kavramlarından oluşmakta olup. devletin vergi ve finans politikaları. alınacak kararları etkileyen değişkenler olacaktır. Yönetim için gerekli olan iç ve dış bilgilerin gerektiği şekilde ve zamanda sağlanması ve bu bilgilerin planlama. karar vericilerin olaylara bakış açılarını genişletir. teknoloji ve bilgi gibi işletme kaynaklarının amaçlar doğrultusunda en etkin ve verimli .BİLGİ SİSTEMLERİ Yönetim Bilgi Sistemleri İşletmeler. örgütleme. Karar modeline giren bilgilerin doğruluğu ve güvenilirliği o kararın doğruluğunu ve isabetini artıracaktır. malzeme. politik ve teknolojik koşullar dikkate alınarak ileriye dönük planların yapılmasına yardımcı olur. Yönetim Bilgi Sistemi. yönetim süreci için gerekli bilgileri sağlamaktır. Çünkü yöneticilere ve ilgili diğer kişilere sunulan bilgiler. yönetim ve bilginin birlikte irdelenmesi ve bunların bir sistem içinde bütünleştirilmesi düşüncesine dayanmaktadır. İç bilgiler. ancak böyle bir düşünceden kaynaklanan bilgi sistemlerinin geliştirilmesi ve kullanılması ile olurludur. ✔ İşletme yönetiminin hangi bilgilere gereksinimi vardır? İşletmelerin bilgi gereksinmeleri. kadrolama ve kontrol faaliyetlerinde ve bunlara ilişkin karar verme sürecinde kullanılması ve özellikle bilgisayarın bir araç olarak yarattığı olanaklar sonucu YÖNETİM BİLGİ SİSTEMLERİ kavramı ortaya çıkmıştır. ✔ Yönetim Bilgi Sistemi ne ifade eder? Yönetim bilgi sistemleri kavramsal olarak “Yönetim”. yönetimin ileriye dönük planları oluşturma. Çünkü bilgi olmaksızın. Bu bilgiler zamanlı. yürütme. Dış bilgiler ise. ✔ Yöneticilerin görevlerini yerine getirmeleri için ne gereklidir? Yöneticilerin belirtilen görevi işletmenin amaçları doğrultusunda ve başarılı bir şekilde yerine getirmelerinin ana koşulu. Zamanlı. faaliyette bulunulan sektörün ve sektördeki rakiplerin durumu gibi ekonomik. ✔ Gerekli bilgilerin var olması nasıl bir sonuç yaratır? Gerek iç bilgiler gerekse dış bilgiler.47 - . para. iç bilgiler ve dış bilgiler olmak üzere iki grupta toplanır.

? Yönetim Bilgi Sistemleri ve işlevleri nelerdir? . PAZARLAMA Veri Tabanı FİNANS Veri Tabanı ÜRETİM Veri Tabanı Şekil 5. işletmenin faaliyet sistemine göre. gerekli kişilere kullanabilecekleri şekilde sürekli olarak sağlamak amacı ile kurulan ve çalıştırılan bir sistemler bütünüdür. veri temelleri ve bunların karşılıklı ilişkileri kavramsal olarak gösterilmiştir. işletmenin bütün bölümleri tarafından ve farklı amaçlarla kullanılabilecek bir şekilde tüm verileri veya bilgileri içeren merkezi dosya veya dosyalar dizisidir. Bu nedenle yönetim bilgi sistemi yerine. stok kontrol gibi alt bilgi sistemleri geliştirilir.48 - . bir üretim işletmesinde hammadde alışlarına ilişkin belgelerin ve kayıtların oluşturduğu veri tabanından. işletmenin faaliyetlerine ilişkin bilgi üreten alt sistemlerden oluşan bir sistemler dizisidir. bir rapor. Buna göre alt sistemler birbirine bağlıdır. yönetimin gereksinim duyduğu işletme içi ve işletme dışı finansal ve finansal olmayan. İşletmede geliştirilen veya mevcut her alt bilgi sistemi içinde şekilde ifade edildiği gibi bir veri tabanı bulunur. mamul maliyetlerinin belirlenmesi. ✔ Yönetim bilgi sisteminin alt sistemleri olur mu? Yönetim bilgi sistemi. üretim. ✔ Veri tabanı ne demektir? Veri tabanı. Her alt bilgi sistemine ait veri tabanı diğer alt bilgi sistemlerinin veri ile bilgi alış verişi içinde olacaktır. sistemin kapsadığı alt sistemler dikkate alınarak yönetim bilgi sistemleri çoğul olarak ifade edilmektedir. İşletmede. örgütlemek ve kontrol etmek için. Alt bilgi sistemleri kendi aralarında etkileşime sahip olup. haberleşme kanalları aracılığı ile bütünleşirler. örneğin pazarlama. stok seviyesinin saptanması gibi değişik konularda yararlanmak. Örneğin. Bu geliştirilen alt bilgi sistemleri işletmede bir bilgi şebekesi oluşturur. Bir alt bilgi sisteminin çıktısı olan bir bilgi. niceliksel ve niteliksel bilgileri. Şebekeye dahil bazı alt bilgi sistemleri diğer alt bilgi sistemleriyle karşılıklı bilgi alış verişi içinde bulunurlar.1. Alt Sistemler ve İlişkiler. Şekil 5-1’de faaliyet sistemlerine ait alt sistemler. Bütün alt bilgi sistemleri ancak birlikte hareket ettikleri zaman yönetimin tüm bilgi taleplerini karşılarlar. borçların izlenmesi. gerektiği yer ve zamanda. bir tablo diğer bir alt sistemin girdisi olan veriyi meydana getirir. birbirleri ile bilgi alış verişi içinde olurlar. ✔ Alt sistemleri bütünleştiren nedir? Alt bilgi sistemleri.bir şekilde kullanılmalarını planlamak.

kurmak ve çalıştırmak durumunda kalırlar. örgütlenme şekillerine.Temel Yönetim Bilgi Sistemleri Yönetim bilgi sistemleri. düzenlemelere ve içinde bulundukları diğer koşullara göre. ✔ Yönetim bilgi sistemleri içinde hangi sistemler bulunabilir? İşletmeler faaliyet sistemlerine. birçok alt bilgi sistemi geliştirmek. Tablo 5. yönetim anlayışlarına.1’de bir üretim işletmesinde olabilecek bazı temel yönetim bilgi sistemleri ve bunların alt bilgi sistemleri gösterilmiştir.49 - . işletmenin yönetiminden sorumlu karar vericilere ve işletme ile ilgili taraflara gerekli olan işletme içi ve işletme dışı bilgileri sağlamaya yönelik bilgi üreten sistemlerin oluşturduğu bir bütündür. Temel Yönetim Bilgi Sistemleri ve Alt Bilgi Sistemleri. Tablo 5.1. ÜRETİM BİLGİ SİSTEMİ Üretim Planlaması Stok kontrol Mamul Geliştirme PAZARLAMA BİLGİ SİSTEMİ Pazar Araştırması Satış Analizleri Satış Planlaması Satışlar PERSONEL BİLGİ SİSTEMİ İşçi-İşveren İlişkileri İşe Alma Eğitim MUHASEBE (FİNANSAL) BİLGİ SİSTEMİ Finansal (Genel) Muhasebe Maliyet Muhasebesi Satışlar-Alacaklar Satınalma-Borçlar Stok İşlemleri Ücret-İşçilik Maliyet Kontrolu-Maliyetleme Gelirler Giderler Sabit Varlıklar Sorumluluk Muhasebesi Mali Analiz Nakit Bütçelemesi Sermaye Bütçelemesi ✔ Bilgi sistemleri sadece tabloda yer alan sistemler midir? . faaliyet hacimlerine. belirtildiği gibi.

finansal muhasebe.Bilgi sistemleri. yürütme. örgütleme. Burada işletmenin temel fonksiyonları dikkate alınarak belli başlı bilgi sistemleri sayılmıştır. malların ve hizmetlerin üreticiden tüketiciye veya kullanıcıya doğru akışları. sorumluluk muhasebesi. orta. bilgi akışı suretiyle işletmenin bütün faaliyet fonksiyonlarını (üretim.1’de sayılan sistemler birbirinden bağımsız mıdır? Üretim. finans vb. Örneğin. sistem kavramı gereği olarak. borçları. ? Personel bilgi sisteminin kapsamı nedir? Muhasebe Bilgi Sistemi Muhasebe bilgi sistemi. işletmenin varlıkları. Muhasebe bilgi sistemi. Temel yönetim bilgi sistemlerinin en önemlisi ve en eskisidir. ? Hangi temel yönetim bilgi sistemleri vardır? Üretim Bilgi Sistemi Üretim bilgi sistemi. pazarlama. nakit ve sermaye bütçelemesi. alt yönetim) birbirlerine bağlayarak işletmeyi bir sistem şeklinde bütünleştirirler.50 - . işe alma. satış analizleri. reklam. genel veya finansal muhasebe ve maliyet muhasebesi gibi geleneksel muhasebeleri de içeren geniş bir kavramdır. pazar araştırması. iş eğitimi. Bu bilgi sistemleri. birbirinden bağımsız değillerdir. ? Pazarlama bilgi sisteminden hangi bilgiler sağlanabilir? Personel Bilgi Sistemi Personel bilgi sistemi işletmede çalışan kişilere ilişkin bilgileri sağlamaya yönelik bir bilgi sistemidir. gelirler ve giderleri ile ilgili . aynı zamanda işletmeler tarafından bugüne kadar en iyi geliştirilen bilgi sistemidir.) dolayısiyle bütün yönetim işlevlerini (planlama. satış planlaması. yalnızca yukarıda belirtilenler değildir. fiyatlama. Sürekli olarak birbirlerine bağımlı olup. ? Üretim bilgi sisteminin kapsamı nedir? Pazarlama Bilgi Sistemi Pazarlama bilgi sistemi. malzeme vb) işletme içindeki fiziksel akışlarına (fiziksel dönüşümlerine) ilişkin bilgileri sağlamaya yönelik bir bilgi sistemidir. satınalma ve kalite kontrol gibi işletme faaliyetlerine ait bilgileri içerir. sermayesi. satış öncesi ve sonrası hizmetler. karşılıklı bilgi alış verişi içindedirler. personel ve muhasebe (finans) bilgi sistemleri. üretim planlaması ve kontrolu. maliyet muhasebesi. pazarlama. işçi-işveren ilişkileri gibi çalışmalara ilişkin bilgiler personel bilgi sisteminden sağlanır. satışlar gibi işletme faaliyetlerine ilişkin bilgiler sağlamaya yönelik bir bilgi sistemidir. işletmede üretilen mamullerin. Ücret ödemeleri. kontrol) ve yönetim basamaklarını (üst. iş tahsisleri. hizmetlerin ve bunlara ilişkin girdilerin (hammadde. Muhasebe bilgi sistemi. stok kontrolu ve yönetimi. ✔ Tablo 5. Bu bilgi sistemleri işletmeden işletmeye farklılıklar gösterir.

iş akış sistemi. Bu iki kavram genel olarak aynı anlamda kullanılmaktadır.2. İşleme sonucu oluşan bilgi haberleşme süreci ile kullanıcılara ulaşır. “verinin yaratılması”.51 - . Bilgi sistemleri açısından veri.) gerek kendi içlerinde gerekse birbirleri arasındaki etkileşimleri ve işletme ile çevresi arasındaki ilişkileri yansıtan çeşitli durumların. para akış sistemi gibi faaliyet sistemlerinin gerek kendi içlerinde. pazarlama. ikincisi “verinin işlenmesi”dir. gözlemlerin. Ancak bilgi sistemleri açısından bu iki kavram birbirinden farklıdır. bilgi kullanıcılarının gereksinmelerini giderecek verilerin ve bu verilerin kaydedilme zamanı. Buna göre veri işlenmemiş bilgi olarak ifade edilebilir. Veri Yaratma İşlem Bilgi Bilgi Kullanıcı Veri İşleme ve İletme Sistemi. ✔ Veri ne demektir? Veri. diğer bir sistem için veya başka bir raporun hazırlanması için girdi niteliğini taşır. işletmenin hammadde akış sistemi. Veri toplama olarak da ifade edeceğimiz veri yaratma aşamasında. Şekil 5-2’de görüldüğü gibi. Bilgi Kullanıcı Şekil 5. Bu aşamalardan birincisi.? mali nitelikteki tarihi (geçmişe ait) ve ileriye dönük bilgileri sağlayan bir bilgi sistemidir. bilgi sistemlerinin önemli iki kavramıdır. belli başlı iki aşamadan geçerek bilgiye dönüşür ve kullanıcıya ulaşır. deneyimlerin veya olayların her türlü gösterimidir. . Bu bakımdan ifadelerde veri veya bilgi terimleri yer yer birlikte kullanılacaktır. toplanacak verinin hangi konuya ait olduğu. Bilgi Kullanıcı ! ✔ Verinin işlenmesi ile oluşturulan bilgi (bir rapor). işletmenin fonsiyonlarının (üretim. yeri ve şeklinin belirlenmesi önemlidir. Diğer bir ifadeyle. ne zaman toplanacağı ve nereden elde edileceğinin belirlenmesi gerekir. veri toplama işleminde. Veri yaratma ne demektir? Verinin yaratılması. Muhasebe bilgi sisteminin kapsamı nedir? Bilgi Sistemlerinde Bilgi Akışı Veri ve bilgi. finans vb. gerekse birbirleri arasındaki etkileşimlerden ve işletme çevresi arasındaki ilişkilerinden doğan olayların gözlenmesi ve kaydedilmesi sonucunda olur.

yönetim sürecinde geçmişe. planlama. değerleme. Bu nedenle.52 - . yönetici bu verilerin hepsinden değil. İşletme fonksiyonlarına dahil bireylerin çok çeşitli faaliyetleri olduğundan bu bilgi kullanıcılarına ulaştırılan bilgilerin de çok değişik amaçları olur. bir iş veya konu veya bir varlık hakkında bilinen şey ya da bilgi kullanıcının bir iş veya konu veya bir varlık hakkında bildikleri şeklinde ifade edilir. problemleri çözme. toplanan veriler üzerinde bir düzenleme ve işlem yapılarak bunların mevcut koşullarda ve gelecekte kullanılabilecek bilgiler durumuna getirilmesi sağlanır. daha önce belirtildiği gibi. ✔ Yönetici ne zaman oluşturulan bilgilerden yararlanır? Yönetici. Nitekim. Kişiden kişiye ve koşullara göre değişir. ● ● . Geleceğe ilişkin işletme eylemlerini planlamak için gerekli bilgileri sağlamaya yönelik bir bilgi sistemidir. Zamanlı bilgi. problemleri tanıma. ? Bilgi sistemlerinde “veri-işlem-bilgi” akışı ne demektir? MUHASEBE BİLGİ SİSTEMİNİN NİTELİĞİ VE İÇERİĞİ Muhasebe bilgi sistemi genel olarak.✔ ✔ Bilgi ne demektir? Bilgi. Ancak bilginin yararlı ve değerli olduğunu saptamak oldukça zordur. Bu nedenle bilginin sağlayacağı yararın onu elde etme maliyetinden fazla olması gerekir. yaratılması bilgi sistemlerinin özünü oluşturur. Bilginin herhangi bir kullanıcıya ulaştırıldığında belli bir amacı olmalıdır. ● Yönetimin varlıklar üzerindeki yönetim sorumluluğunu yerine getirmek. ✔ Her bilgi değerli midir? Çeşitli kaynaklardan yaratılacak verilerin tamamının toplanıp bilgi haline getirilmesi işletme açısından her zaman yararlı sonuçlar vermez. veriler temel olarak ilgili bilgi şekline gelmeden önce işlenmesi gerekli bilgisel hammaddeler olup. Bilgi nasıl oluşur? Veriler bir takım işlemlere tabi tutularak zamanlı ve ilgili bilgi şekline getirilir. Bu açıdan bilginin değeri özneldir denebilir. Bilginin temel amaçları olarak. sağlanan bilginin doğru. ikna etme. şimdiki zamana ve geleceğe yönelik bilgilerden yararlanır. Bilgi karar vericinin olaylara ilişkin bilgisini arttırarak belirsizlik ortamını. Bu işlemlerin neler olduğu Ünite 4’te ele alınmıştır. kararların veriliş zamanına uygun olan. ancak gerekli gördüklerinden yararlanır. Bu amaçlara yönelik bilgilerin sağlanması. karar verme. İşletme eylemlerinin kontrolunu yapmak. ilgili ve yeterli olması ve zamanında sağlanması oranında azaltacaktır. Çünkü veri toplamının bir maliyeti vardır. örgütleme ve kontrol etme gösterilebilir. Ancak toplanan veriler geçmişle ilgilidir. Ayrıca. Verilerin bilgi haline gelmesini sağlayan bu işlemler dizisine bilgi işlem denilmektedir. Değerli olan bilgi zamanla değersiz veya değersiz olan zamanla değerli bilgi olabilir. ilgili ve karar verme sürecine dönük olması için bir dizi işleme tabi tutulur. Ayrıca bilginin değeri zaman akışı içinde de farklılıklar gösterir. ilgili bilgi kararların konusuna ilişkin olan bilgidir. bilgilendirme.

üretim yapılır. planlama. sabit varlıklar. muhasebe bilgi sistemi. etkin bir işletme yönetimi için temel bilgi niteliğini taşır. ✔ Geleneksel muhasebe bilgileri hangi konulara ilişkindir? Geleneksel olarak. Bu amaçla. Örneğin. muhasebe asırlardır işletmenin dili olarak ifade edilir. yatırımlar gibi varlıklar ve bunların kaynakları hakkında bilgilerin ilgililere verilmesi ve buna göre etkinliklerde bulunulması ile sağlanabilir. bütçeleme gibi geleceğe ilişkin bilgileri işletme yönetimine vermek suretiyle onların geleceği planlamalarına olanak sağlar.53 - . tarihi bilgiler olup kararlarda çok az kullanılan bilgiler olmaktadır. Sadece buradan elde edilen bilgiler. Sürekli ileriye yönelik bir sistemdir. Bu bilginin olmaması işletme faaliyetlerinin planlanmasını. Çünkü işletme faaliyetlerine bağlı olarak çok çeşitli bilgiler gerekli olmaktadır. ✔ Muhasebe bilgi sisteminin sağlayacağı bilgiler hangi dönemlere aittir? Sistemin sağlayacağı bilgiler dikkate alındığında muhasebe bilgi sisteminin zaman açısından üç boyutlu bir sistem olduğu görülmektedir. mal alınır-satılır. planlamaya ve kontrol işlevlerinin yerine getirilmesi için gerekli olan bilgilerin toplanması. sadece işletmenin varlıkları ve borçları ile bunlarda değişmeler yaratan mali nitelikteki işlemlere ilişkin bilgiler şeklinde görülür. yevmiye defterine. Bu nedenle geleceğin planlanması ve ona göre yol alınması gerekir. çalıştırmak ve bunları korumaktır. Bugün işletme yönetiminin bilgi gereksinimi artık geleneksel muhasebe bilgilerinden elde edilen bilgilerle sınırlı kalmamaktadır. mal. biriktirilmesi ve işlenmesine yeni boyutlar getirmiştir. karar sürecine. Dolayısıyla muhasebe bilgisi. Bunun yanında muhasebe bilgi sistemi bunla. Bu bilgiler. muhasebe bilgileri. para kullanılır. İşletme sadece bugün yaşayan bir sistem değildir. büyük deftere ve yardımcı defterlere yapılan kayıtlardan oluşan muhasebe sürecinden elde edilir. kasa. Muhasebe bilgi sistemi bu özelliği itibariyle geçmişe ait olaylara. ancak bu faaliyetlerden sorumlu olanlara gerekli bilgilerin verilmesi ile gerçekleştirilebilir. Belirlenen amaçlara ulaşmak için işletmede sürekli olarak bir takım faaliyetler yapılır. işletmenin sahip olduğu varlıkları amaçlar doğrultusunda ve en verimli şekilde kullanmak. Bu sorumluluğun yerine getirilmesi ise. işletmenin yaşamını sürdürmesi bakımından zorunludur. işçi çalıştırılır. Bu sürecin sonunda da bilanço ve kâr-zarar tablosu ortaya çıkarılır. bilgi işlem teknolojisi ve işletmelerin büyümeleri. yeni yaklaşımlar. yürütülmesini ve kontrol edilmesini olanaksız duruma getirir. içinde bulunulan dönemde yapılmakta olan faaliyetlere ve plan ve bütçelerle gelecekte olabilecek faaliyetlere veya gelinecek durumlara ait bilgiler sağlayan bir bilgi sistemi olmaktadır. ✔ Muhasebede yevmiye ve büyük defterden sağlanan bilgiler yeterli midir? Yönetimde yeni anlayışlar. Bilindiği gibi.✔ Yönetimin varlıklar üzerindeki yönetim sorumluluğu ne demektir? Yönetimin belli başlı sorumluluğu. İşletme faaliyetlerinin ileriye yönelik koşullar dikkate alınarak planlanması. alacaklar. Bu faaliyetlerin planlandığı gibi ve verimli şekilde yapılabilmesi. çeşitli belgelere.

Burada görüldüğü gibi. Muhasebe sisteminde. bütçeleme alt sistemlerinden oluşmaktadır. ✔ Muhasebe bilgi sisteminde bilgiler nasıl oluşturuluyor? Muhasebe bilgi sisteminin açıklanan temel yapısı ve bu yapı içinde verilen bilgi işlem faaliyetleri sonucunda bilgilere dönüştürülmesi ve bu bilgilerin raporlar şeklinde ilgililere iletilmesi. büyük bütün işletmeler için geçerlidir. Muhasebe bilgi sisteminde oluşan bu eylemler. buna karşın sistemin temel yapısı aynı kalır. finansal muhasebe ve maliyet muhasebesi. kaydetmek. muhasebe bilgi sistemine: 1. maliyetleme ve maliyet kontrolu. ? Muhasebe bilgi sisteminin niteliği nedir? Muhasebe Bilgi Sisteminin Yapısı Muhasebe bilgi sistemi temel olarak küçük. 2. raporlar şeklinde ilgili taraflara iletilir. yönergelere ve standartlara göre yapılır. muhasebe bilgi sisteminin donanımları değişmiş olur. bilgi işlem eylemleri sonucunda çıktılara dönüştürülür ve nihayet bu çıktılar. satışlar ve alacaklar. “işletmenin varlıkları ve kaynakları üzerinde değişme yaratan mali nitelikteki ve para ile ifade edilen işlemlere ait bilgileri. Şekil 5. sistemin öğeleri (elemanları) tarafından belirli ilkelere.54 - . sayılan sistemlerin tamamının bulunması şart değildir. Muhasebe bilgi sisteminin kapsamı işletmelerin yapılarına. analiz etmek ve yorumlamak suretiyle ilgili kişi veya kurumlara raporlar halinde sunmak” şeklinde ifade edilen muhasebe içeriğini açık olarak ortaya koymuş olmaktadır.rın tamamını sağlamamakla birlikte büyük bir kısmını verebilecek kapsamdadır. genel kabul görmüş kavram ve ilkeler çerçevesinde. özelliklerine ve faaliyet konularına göre değişiklikler gösterir. satınalma ve borçlar. stok işlemleri.1’de de gösterildiği gibi muhasebe bilgi sistemi. ✔ Muhasebe bilgi sisteminin yapısı hangi unsurlardan oluşuyor? . Tablo 5. özetlemek. ücret ve işçilikler. İşletme içinden.3’de muhasebe bilgi sistemi kuramsal olarak gösterilmiştir. İşletme ile çevresi arasında oluşan eylemlerden ve 3. Kalem veya en basit hesap makinalarından en mükemmel bilgisayarlara değin bütün bilgi işlem araçları değiştiğinde. Geribildirimden gelen mali nitelikteki işlemlere ilişkin veriler veya bilgiler. sınıflandırmak. gelir ve gider işlemleri. Ancak sistemde kullanılan bilgi işlem donanımları ve bunlara bağlı olarak bilgi işlem yöntemleri işletmenin koşullarına göre değişiklik gösterir.

Muhasebe Bilgi Sisteminde Veri ve Bilgi Akışı Muhasebe bilgi sisteminde veri veya bilgiler her sistemde olduğu gibi. Bu akışa uygun olarak veriler veya bilgiler önce sisteme belgelerle dahil edilir ve daha sonra bir kayıt ortamı içinde bilgi işlem faaliyetleri ile çıktılara dönüştürülerek ilgili yerlere raporlar şeklinde iletilir.3’de yukarıdan aşağıya doğru . Aynı akış Şekil 5.4’te muhasebe bilgi sistemindeki geleneksel bilgi akışı gösterilmiştir.İŞLETME İşletme Dışı Eylemler -2Geri-Bildirim -3İşletme İçi Eylemler -1-3.55 - .3. Muhasebe Bilgi Sistemi. Şekil 5. “GİRDİ-İŞLEME-ÇIKTI” akışını izler.Geri-Bildirim YÖNETİM G İ R D İ MUHASEBE Yönergeler S İ S T E M İ N Ö Ğ E L E R İ S İ S T E M İ N İ L K E L E R İ BİLGİ SİSTEMİ Yönergeler S İ S T E M İ N İ L K E L E R İ Standartlar S İ S T E M İ N Ö Ğ E L E R İ BİLGİ İŞLEM Kayıt Sınıflandırma Hesaplama Özetleme Saklama Canlandırma Çoğaltma İletme ÇIKTI RAPORLAR Standartlar DEVLET İçin BİLGİ YÖNETİM İçin BİLGİ DİĞER ÜÇÜNCÜ KİŞİLER İçin BİLGİ Geri-bildirim Geri-bildirim Şekil 5.

bankalarla yapılan mevduat ve kredi işlemleri diğer bir ifadeyle satıcı-müşteri. işletme-banka arasındaki işlemler gibi. muhasebe mizanının tutmaması gibi olaylar. bozuk. işletmenin çevreyle ilişkisinden doğan olaylardır.4’de görüldüğü gibi. Muhasebe Bilgi Akışı. ilgili ve zamanlı bilgiler durumuna getirilir. . Açıklanan bu üç kaynaktan sağlanan veriler veya bilgiler (girdiler).) ve gereksinim duyulacak diğer tablolar düzenlenir.GİRDİ İLK İŞLEM BELGELERİ YEVMİYE DEFTERİ -Maddeler- İŞLEME ÇIKTI BÜYÜK DEFTER -Hesaplar- MİZANLAR MALİ TABLOLAR DOSYALAR DİĞER RAPORLAR Şekil 5. 3) Geribildirim. işletme faaliyetlerine ilişkin değer hareketleri. satışlar ve bunlara bağlı olarak oluşan alacak-borç ilişkileri. ✔ İşletme içi eylemler ne demektir? İşletme içi eylemler işletmede oluşan ve parayla ifade edilen her türlü olaylardır. 2) İşletme dışı eylemler. işçilik kullanımı. işletme içi değer hareketleri gibi olaylar işletme içi eylemlere örnek gösterilebilir. ✔ Veri veya bilgiler nerede ortaya çıkar? Muhasebe bilgi sisteminin bu genel yapısı içinde bilgi işleme eylemlerine konu olacak veriler veya bilgiler Şekil 5. amortisman. satın alışlar.3’de gösterildiği gibi üç kaynaktan sağlanır: 1) İşletme içi eylemler. Burada faaliyetlere ilişkin olaylar belgelere dayanarak tarih sırasına göre yevmiye defterine maddeler şeklinde kaydedilir. Muhasebe bilgi akışı nasıl işlemektedir? Şekil 5. çıktılardan. kusurlu çıkan malların tekrar işleme verilmesi. olayları kanıtlayıcı ilk işlem belgeleri ile sisteme dahil edilmekte ve bu belgeler bir taraftan düzenlenerek dosyalanırken (veri toplanırken) diğer taraftan yevmiye defterine geçirilmektedir. Dolayısıyla sistemin işleme aşaması başlatılmış olur. olayların sonucundan ve yönetim kararlarından oluşan eylemlerdir. Nihayet bu işlemin doğruluğunu belirlemek üzere mizanlar çıkarılarak mali tablolar (bilanço. gelir tablosu vb.56 - . geribildirim için örnek olaylardır. ✔ İşletme dışı eylemler ne demektir? İşletme dışı eylemler. buradan da büyük deftere konularına göre hesaplara geçirilir. Örneğin. Üretime hammadde verilmesi. ✔ Geribildirim eylemleri ne demektir? Geribildirim ise. Girdilerle çıktılar arasındaki sapmaların düzeltilmesine ilişkin verilen emirler. ✔ “Girdi-Bilgi İşlem-Çıktı (Raporlar)” şeklinde görülmektedir. başta belirtilen “girdi-işleme-çıktı” akışını izleyerek bilgi işlem eylemleri ile yönetim için yararlı.4.

57 - . işlemlerin yevmiye defteri. sınıflandırma. veri ve bilgilerin toplanmasını ve daha sonra işleme tabi tutulmak üzere belgelendirilerek sisteme girişlerinin sağlanması işlemidir. Belirtilen bu bölümleme yanında dönen aktiflerin kasa. Çünkü mali nitelikteki bir işlem belgelendirilirken kayıt. doğru. Bu nedenle verinin bilgiye dönüştürülmesi için mutlaka bilgi işlem faaliyetlerinin tamamının ve sırasıyla yapılması gerekli olmamaktadır. çek. Doğru. dosyalar ve raporlardan oluşan kayıt ortamında yönetim için gerekli bilgilere dönüştürülmesi amacıyla. Kodlama sistemleri veri veya bilgilerin kolaylıkla sınıflandırılmasını ve bu veri veya bilgilere kolaylıkla ulaşılmasını sağlar. yapılan bir mal satışının belgelendirilmesi bir kayıt işlemini ifade ederken. perakende satış fişleri. hesaplama gibi bilgi işlem faaliyetlerinin aynı anda yapılması sözkonusu olabilir. hesaplama. Örneğin. ilk madde ve malzeme ve genel üretim giderleri olarak bölümlendirilmesi bir sınıflandırmadır. Verinin bilgiye dönüşmesi için sayılan bu işlemlerin mutlaka sırasıyla ve tamamının yerine getirilmesi sözkonusu değildir. doğru. çoğaltma ve iletme işlemleri yapılır. El ile bilgi işlem yöntemi ile bilgisayara dayalı bilgi işlem yöntemine ilişkin belgelerin veya formların aynı olmaması doğaldır. Örneğin varlıkların. Sistemin çıktılarını büyük oranda girdiler belirleyeceğinden giriş belgelerinin veya formlarının titizlikle düzenlenmesi gerekir. alış faturaları. Örneğin. canlandırma.) bilgi işlem yöntemlerine göre farklılıklar gösterir. sınıflandırma. cinsine. alıcılar gibi ikinci bir ayırımına tabi tutulması ya da üretimde kullanılan ilk madde ve malzemenin. Veri veya bilgiler çeşitli şekillerde sisteme dahil edilirler. yatırımlar gibi bölümlere ayrılması veya maliyet giderlerinin. direkt işçilik. Bazen ise. saklama. gerçek ve zamanlı çıktılar ancak. Bilgi işlem faaliyetlerinin birlikte irdelenmesi gereklidir. formlar vb. özetleme. .4’te gösterilen belgeler. Sınıflandırmada genellikle kodlama sistemleri kullanılır. satış faturaları gibi. izlenmesi ve raporlanması kolaylaşmış olur. ? Muhasebe bilgi sisteminde veri ve bilgi akışı ne demektir? Kayıt Kayıt. veri veya bilgilerin belirli sınıf veya kategorilere göre düzenlenmesidir. Böylece işlemlerin konulara göre veya niteliklerine göre kaydedilmesi. satış bölgelerine göre sıralanması da sınıflandırma işlemidir. gerçek ve zamanlı çıktılar. üretimde kullanıldıkları mamullere göre.! Unutulmamalıdır ki. hesap planları veya üretim sürecindeki her sipariş partisine ayrı kod numaralarının verilmesi gibi. kayıt. duran varlıklar. gerçek ve zamanlı girdilerle sağlanır. hammadde istek fişleri. ticari mallar. Dolayısıyla buna bağlı olarak kayıt şekli de değişir. gerçek ve zamanlı girdilerle sağlanır. tutarın bulunması bir hesaplama işlemi olmaktadır. ancak doğru. veya satışların. büyük defter. ? Kayıt ne demektir? Sınıflandırma Sınıflandırma. İşletme faaliyetlerine ait verilerin Şekil 5. stok kartları gibi kayıt ortamlarına geçirilmesi de bir kayıt işlemidir. dönen varlıklar. bono. Veri veya bilgilerin kaydını sağlayan belgelere dayanarak. satılan mamullere. defterler. Örneğin. veri amaca göre sadece bir bilgi işlem faaliyeti sonunda da yönetim için bilgi şekline dönüşebilmektedir. Veri veya bilgilerin bilgi sistemine dahil edilmelerini sağlayan belgeler ile bu belgelere dayanarak yapılan kayıtlar için kullanılan kayıt araçları (defterler.

işçi zaman kartlarının ücret hesaplanması için ay başından ay sonuna kadar otuz gün biriktirilerek saklanması. ay sonlarında ücret hesaplaması yapılabilmesi için. Bilgiler yöneticilerin veya işletmeyle ilgili üçüncü kişilerin kullanamayacağı kadar uzun listeler şeklinde ortaya çıkabilir. Veri veya bilgilerin toplanması. Bu durumun önüne geçilmesi ve işlenen veri veya bilgilerin daha yararlı bir bilgi haline gelebilmesi için belirli veya istenecek şekillerde özetlenmesi gerekir. fiili giderlerin bütçelenmiş veya standart giderlerle karşılaştırılıp sapmaların bulunması. gelir tablosu.58 - . eski bilgilere yeni veri veya bilgilerin eklenmesi veya çıkarılması. ? Özetleme ne demektir? Saklama Saklama. çalışanlara ödenecek ücretlerin hesaplanması. Bu nedenle veri veya bilgilerin gerektiğinde tekrar kullanılmak üzere ve yasal olarak saklanması gerekir. diğer elektronik bilgi işlem yöntemlerinde mikrofilm. dönem sonunda envanter işlemlerine bağlı olarak dönem kârının veya zararının bulunması da hesaplamaya birer örnektir. Bilanço. Örneğin. belirli bir mamule ilişkin olarak maliyet tabloları veya belirli bir üretim bölümünün genel üretim giderlerini yansıtan tablolar özetlemeye birer örnektir. tekrar kullanılmak amacıyla hazır duruma getirilmesi işlemidir. disk veya manyetik ortamlar kullanılır. Bu aşamaya.? Sınıflandırma ne demektir? Hesaplama Veri veya bilgilere aritmetik işlemlerin veya sağlanmak istenen bilginin veya raporun özelliğine göre matematiksel modellerin veya analiz tekniklerinin uygulanması işlemidir. Veri veya bilgiler bazı işletme faaliyetleri tamamlanıncaya kadar biriktirilir. Biriktirme ve buna göre dosyalama işlemi. El ile bilgi işleme yönteminde. Örneğin. veri veya bilgilerin biriktirilmesi ve ileride tekrar kullanılmak amacıyla ilgili dosyalara yerleştirilmesidir. ? Hesaplama ne demektir? Özetleme Çok sayıda bilginin daha kullanışlı bir biçime dönüştürülmesidir. kaydedilmesi ve hesaplamalara konu edilmesi ile bu veri veya bilgilerin ilgili kişilerce kullanılması aynı zamana rastlamayabilir. kağıt dökümanlar ve klasörler kullanılırken. bir sipariş üretimine ilişkin veri veya bilgilerin. mamul maliyetlerinin bulunması. bilgi işleme yöntemlerine göre farklılıklar gösterir. Başka bir deyişle sistemlerden sağlanan çok sayıda bilginin anlamlı bir şekilde azaltılarak özetlendiği bir aşamadır. ay başından ayın son günü. ? Saklama ne demektir? Canlandırma Saklama işlemi ile biriktirilmiş (dosyalanmış) veri veya bilgilerin. Bilgi işlem aşamalarından en önemlisi olan hesaplama çok değişik şekillerde görülür. sipariş mamul tamamlanıncaya kadar biriktirilmesi bir saklama işlemidir.

işletmenin finansal durumu ve faaliyetlerine ilişkin yönetim bilgilerinin. sınıflandırma. Etkin bir bilgi akışı. bir bölümden diğer bir bölüme gönderilmesi. işletme faaliyetlerine ilişkin veri veya bilgileri toplayan.ne kadar dosyalanmış bulunan işçi puantaj kartlarından yararlanma veya mizanların çıkarılması için yardımcı defterlerin (hesapların) kullanılması birer canlandırma işlemidir. ortaklara. ? Canlandırma ne demektir? Çoğaltma Çoğaltma veri veya bilgilerin kopyalar (suretler) şeklinde çoğaltılması işlemidir. işletme yönetiminin ve işletme ile ilgili diğer kişi ve kurumların bilgi gereksinmelerini karşılamak üzere. ancak etkin ve iyi düzenlenmiş bir iletme (haberleşme) ile sağlanır. Bunun yanında dönem sonu mali tablolarının yönetime. Personel. bunları kayıt. devlet) sunulmasıdır. Haberleşme Araçları. Bu nedenle bir işlemin çıktısı olan bilgi diğer bir işlemin girdisi olur. o sistemin belirlenebilen ve birbirine bağlı olan. Dolayısıyla bu üç tarafa aynı bilginin verilmesi gerektiğinden olayla ilgili belge üç suret düzenlenerek taraflara gönderilir. bunu veren ambar memurunu.59 - . ? İletme ne demektir? Muhasebe Bilgi Sisteminin Öğeleri Bir sistemin öğeleri. hammadde veya malzemeyi alan atölye şefini ve maliyetleri kontrol etme ve hesaplama ile sorumlu kişi veya bölümü ilgilendireceğinden aynı olayla ilgili olarak üç tarafın bilgi sahibi olması gerekir. he. Bu öğeler. muhasebe bilgi sisteminin işlevini görmesi için sisteme işlerlik kazandıran elemanlar olmaktadır. bilgi sistemi içinde bilgi işlem aşamalarına bağlı olarak bir aşamadan diğer bir aşamaya aktarılması. sistemi oluşturan ve onu meydana getiren öğelerle sözkonusu olabilmektedir. kredi veren kurumlara verilmesi de bir çoğaltma işlemi niteliğindedir. Mali nitelikli işlemler. Veri veya bilgilerin. ? Çoğaltma ne demektir? İletme İletme. veri veya bilgilerin. bilgi kullanıcılarının (yönetici ve üçüncü kişiler) yararlanmasına uygun bir şekil alıncaya kadar devam eder. ilgili taraflara (yönetici. ? Muhasebe bilgi sisteminin öğeleri nelerdir? Personel Muhasebe bilgi sistemi. Muhasebe bilgi sisteminin öğeleri. ilk madde ve malzeme ambarından atölyeye bir hammaddenin veya malzemenin verilmesi. sistemi çalışır duruma getiren ve sisteme işlerlik kazandıran değişik somut elemanlardır. borç verenler. Örneğin. Donanım ve Raporlardır. dolayısıyla bunlara ilişkin veri veya bilgiler çoğu kez işletmenin birden fazla yöneticisini veya bölümünü ilgilendirir. devlete. bir defterden diğer bir deftere geçirilmesi. Dolayısıyla sistemin işlev görmesi ancak. bilgi işlem sırasında bir aşamadan diğer bir aşamaya geçişleri. ortaklar.

perakende satış vesikaları. Bu belgeler. somut varlığını belgeler belirleyecektir. Kayıt belgeleri. Bunlara. bir sistemin maddi. sınıflandırma. ✔ Haberleşme araçları bilgi işlem yöntemine göre değişir mi? Muhasebe bilgi sisteminde veri veya bilgilerin toplanmasına. veri veya bilgilerin genellikle ilk işlem belgelerine dayanarak kaydedilmesi ve işleme tabi tutulması için kullanılan ve devamlılık arzeden belgelerdir. zaman. kapsamına ve bilgi sistemlerine verilen öneme göre değişiklik gösterir. yolcu listeleri. kayıt. muhasebe. hukuk. mesleki eğitim. maliye. iş deneyimi ve kişiliktir. kişi (taraflar) gibi değişik yönleriyle ortaya koymak suretiyle. puantaj fişleri örnek gösterilebilir.60 - . çoğaltma ve iletme işlemlerinin yapılması için gerekli kayıt ortamını oluştururlar. Mesleki eğitim. özetleme. nicelik. sistemin etkinliğini artıracağı unutulmamalıdır. işçi çalışma kartları. bono. veri veya bilgilerin toplanması ve bilgi işlem faaliyetlerine tabi tutulması için gerekli belgelerdir. El ile bilgi işlem yöntemindeki bir belge ile bilgisayara dayalı bilgi işlem yönteminde kullanılacak bir belge farklı olur. istatistik. yevmiye defteri. işletme faaliyetlerine ilişkin veri veya bilginin ilk kez kaydedildiği veya geçirildiği belgelerdir. yazışma belgeleri. İstenilen deneyime ve mesleki bilgiye sahip olan ve bunlar yanında dürüst ve iş ahlakı olan personelin. doğru ve çabuk yapılmasını sağlayan bir unsurdur. belgelerinin içeriği. stok kartları örnek gösterilebilir. envanter defteri. fatura. . yer. sistemin işlem yoğunluğuna. Bunlara. ? Muhasebe bilgi sistemindeki personelin nitelikleri nelerdir? Haberleşme Araçları Haberleşme araçları. Bunun yanında personelin niteliği de önem taşır. Buna göre muhasebe sistemine düşen bu görevin yerine getirilmesi için konuyu bilen ve sistemi çalıştıran personelin var olması gerekir. Ancak hangi bilgi işlem yöntemi benimsenmiş olursa olsun. günlük müşteri listeleri. ✔ Haberleşme araçlarının çeşitleri nelerdir? Haberleşme araçları genel olarak. özetleme. Muhasebe bilgi sistemini yürütecek personelde aranan genel özellikler. Muhasebe bilgi sisteminde çalışacak personel uygun bir organizasyon çerçevesi içinde görevlendirilir. nitelik. iktisat. gider pusulası. muhasebe sistemine ilişkin veri veya bilgileri somutlaştırıp kanıtlanabilir duruma getirirler. bilgisayar konularında bilgi sahibi olmayı gerektirir. çoğaltma ve iletme şeklindeki bilgi işlem eylemleri ile işleme tabi tutan ve sonuçta gerekli bilgilere dönüştüren bir sistemdir. hesaplama. saklama. çek. işletmenin genel organizasyon yapısına göre şekillenir. Kayıt ortamını ve haberleşme olanağını yaratan haberleşme araçları işlemleri. saklama. büyük defter. 2) Kayıt Belgeleri şeklinde ikiye ayrılır. poliçe. taşıma ve sevk irsaliyeleri. Deneyim işlerin daha güvenli. kasa kayıt fişleri. Muhasebe bilgi sistemi personelinin sayısı. Muhasebe personelinin organizasyon yapısı. 1) İlk İşlem Belgeleri. şekli ve yapıları bilgi işlem yöntemlerine göre farklılık gösterir. İlk işlem belgeleri. ilk madde ve malzeme kullanım belgeleri. canlandırma. ücret bordrosu. müstahsil makbuzu. serbest meslek makbuzu. işlenmesine ve ilgililere iletilmesine olanak tanıyan ilk işlem belgeleri ile kayıt.saplama. işletme.

4) Primanotalar (özet föyler) olarak dörde ayrılır. gereksinimlere ve işletmenin koşullarına göre farklılıklar gösterir ve sayıları değişir. 3) Mahsup fişi. Kasa tediye fişi. Kontrol raporları olarak da ifade edilen iç raporlar genellikle yöneticilere. Kısaca açıklanan bu muhasebe fişleri şu yararları sağlamaktadırlar: ● ● ● ● Kayıtların düzenli olması Yanlış kayıt olasılığının azaltılması Kayıtların kontrolünün kolaylaşması Aynı nitelikte işlemlerin topluca kaydedilmesi ? Muhasebe fişleri ne demektir? Donanım Muhasebe bilgi sistemi bilindiği gibi veri veya bilgileri yönetsel bilgilere dönüştüren bir sistemdir. para girişleri ve çıkışları (nakit işlemler) dışında kalan işlemlerin kayıtlarının gösterildiği fiştir. mali. Muhasebe fişleri. (Bkz. muhasebe bilgi sisteminin çıktılarıdır. basit hesap makinaları. bilanço. işletmenin kasasından çıkan paraların ne için ve kime ödendiğini ve bu ödeme karşılığında hangi hesaba veya hesaplara borç kaydedileceğini gösteren muhasebe föyüdür. bilgisayar gibi donanımlar kullanılır. bir günde yapılan çok sayıdaki işlemi kayıt belgelerine topluca geçirmek için kullanılan özet föylerdir. işleme tabi tutulması sırasında yönteme göre. el ile bilgi işlem. bütçeler. bilgi işlem eylemlerinin yoğunluğuna ve buna bağlı olarak da benimsenen bilgi işlem yöntemlerine göre değişiklik gösterir. okuyucu. Ünite 1) Bir muhasebe bilgi sisteminde bulunacak donanımlar işletmenin koşullarına. Bu dönüşümü sağlamak üzere yapılan bilgi işlem faaliyetleri. raporlar işletme içi ve işletme dışı bilgi kullanıcılarına yöneliktir. İç raporlar. Dolayısıyla yöneticilerin verecekleri kararlara temel olurlar. yönetimin her düzeyine sunulan ve kontrol amacı taşıyan bütün raporları içerir. performans raporları. Primanotalar. işletmenin kasasına giren paraların ne için ve kimden alındığını ve bu tahsilatın karşılığında hangi hesaba veya hesaplara alacak kaydedileceğini gösteren bir muhasebe belgesidir. Bu tür raporlara. kasa tahsil makinaları. 2) Kasa tediye fişi. ✔ İç raporlar nelerdir? İç raporlar. Mahsup fişi. gelir tablosu. Sistemin belirlenebilen maddi ürünleridir. Bu yöntemlerde veri veya bilgilerin toplanması. yazıcı. daktilo. 1) Kasa tahsil fişi. ? Haberleşme araçları ne demektir? Kasa tahsil fişi. ? Muhasebe bilgi sisteminin donanımı nedir? Raporlar Raporlar.61 - .Ayrıca işletmelerde iş bölümüne göre yapılan işleri kolaylaştırmak ve bölümler arasında kontrol sağlamak için muhasebe fişi denilen belgeler kullanılır. işletme faaliyetlerinin seyrini ve sonuçlarını görme ve planlanan hedeflerle karşılaştırma olanağı sağlarlar. mekanik (makinalı) bilgi işlem ve elektronik (bilgisayara dayalı) bilgi işlem yöntemlerine göre yapılmaktadır. Bilindiği gibi.

Bu açıdan muhasebe bilgi sistemi. ilgililerin çıkarlarını dengeli şekilde gözönünde tutan. dayanağını oluşturan temel kavramlar ve ilkeler daha önceki muhasebe derslerinde ve kitaplarında açıklandığı için. raporlar hazırlanmasına olanak sağlamak durumundadır. raporların elde edilmesine olanak sağlamaktır. ? İç ve dış raporların işlevleri nelerdir? Muhasebe Bilgi Sistemi Temel Kavram ve İlkeleri Muhasebe bilgi sistemi. yararlılıkları genellikle kabul edildikten sonra muhasebe ilkelerine dönüşen. güvenilir ve zamanında bilgiler. birbirinden farklıdır. sunulacak kişilere veya ilgili oldukları konulara göre değişir. ilgililerin farklı gereksinmelerini tatmin edecek nitelikte doğru. işletme içi ve işletmeler arası karşılaştırmaya uygun mali tabloların. muhasebe sisteminin yanısıra çeşitli alanlar da olabilir. işletmenin durumu ve çalışmalarından haberdar olmaları için sunulan bilgi raporlarıdır. deneyim ve mantıktan doğan. bir bakıma çıkarları. kredi kurumlarına verilen raporlar. Bilanço. veri veya bilgilerin toplanması bilgi işleme tabi tutulması ve raporlar şeklinde ilgililere sunulması sırasında. ilkelerde olduğu gibi işletme yönetiminin gözlenmesinden edinilen deneyimlerden ve ilgililere ve kamuya hesap verme yükümlülüğünden elde edilir. gelir tablosu. burada sadece sayılmakla yetinilecektir. bilindiği gibi. işletmenin mali durumu ve faaliyet sonuçları ile ilgilenen kişi ve kurumların bilgi gereksinmelerini karşılayan bir sistemdir. Bu raporlar da iç raporlar gibi. işletmeyle ilgili üçüncü kişilere. muhasebe bilgi sistemindeki muhasebe uygulamalarında farklılıkları azaltmak. çok sayıda ve değişik kurallar uygulanır. vergi iadelerine ilişkin raporlar. sermaye piyasalarına açıklanan mali tablolar dış raporlara birer örnektir. Genel kabul görmüş muhasebe ilkelerinin. üretim raporları. Örneğin.62 - . Dış raporların kaynağı. Sözkonusu ilkelerin yaygın olarak ve benimsenerek uygulanmaları nedeniyle bu ilkeler için “genel kabul görmüş” deyimi kullanılmaktadır. İlkelerin amacı. ✔ Hangi muhasebe kavramları vardır? ● ● ● ● ● ● ● ● Sosyal Sorumluluk Kavramı Kişilik Kavramı Para Ölçüsü (Parayla Ölçülme) Kavramı İşletmenin Sürekliliği Kavramı Dönemsellik Kavramı Verilerin Güvenilir Olması (Tarafsızlık ve Belgelendirme) Kavramı Değişmezlik (Tutarlılık) Kavramı Tam Açıklama Kavramı . Bunu sağlamak için. ülkenin ve diğer ülkelerin ekonomik ve sosyal göstergelerinden yararlanılması gibi. Bu kavramlar. stok kontrol raporları. ✔ Dış raporlar nelerdir? Dış raporlar. Muhasebe uygulamalarında uyulacak ilkelerin belirlenmesinde ve yeni durumlar ve gelişmeler için yeni ilkeler geliştirmede temel oluşturacak bazı kavramlara gereksinim vardır. Çeşitli kişi ve kurumların işletme ile ilgilenme nedenleri. yıllık faaliyet raporlarının hazırlanmasında. satış raporları örnek gösterilebilir.yet raporları. yıllık faaliyet raporları.

ne şekilde. Gelir tablosu ilkelerinin amacı nedir? Bilanço ilkelerinin amacı. sistemin öğelerini (elemanlarını). sermaye koyan veya sonradan kendilerine ait kârı işletmede bırakan sahip ve hissedarlar ile alacaklıların işletmeye sağladıkları kaynaklar ve bunlarla elde edilen varlıkların muhasebe kayıt. .12. Yönergeler “yazılı kılavuz bilgiler”.1992 tarihli Resmi Gazete’nin mükerrer sayısında “Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği” adı ile yayımlanmıştır. nasıl. muhasebe bilgi sisteminin tasarımından sistemin çıktısı olan raporların sistemden alınmasına kadar bütün işlemlerin. giderlerin. belli bir tarihte işletmenin mali durumunun açıklıkla ve ilgililer için gerçeğe uygun olarak yansıtılmasıdır. ? Bilanço ilkelerinin amacı nedir? İlkeler. genel kabul görmüş muhasebe ilkelerine dayanmaktadır. işlemleri ve teknikleri olan muhasebe uygulaması. hesap ve tablolarında anlamlı bir şekilde tespit edilmesi ve gösterilmesi yoluyla.Özkaynaklara İlişkin İlkeler ? Muhasebe yöntemleri. “kılavuz el kitapları” veya “talimatnameler” olarak adlandırılan kitapçıklarda bulunur. satışların. Gelir tablosu ilkelerinin amacı. ne zaman ve kimler tarafından yapılacağını gösteren açıklamalara ilişkin yönergeleri ve standartları içerir. muhasebe bilgi sistemini.● ● ● ● Önemlilik Kavramı Maliyet Esası Kavramı İhtiyatlılık Kavramı Özün Önceliği Kavramı ✔ Hangi muhasebe ilkeleri vardır? Sayılan muhasebe kavramlarına dayalı olan genel kabul görmüş muhasebe ilkeleri de şunlardır: ● ● Gelir Tablosu İlkeleri Bilanço İlkeleri . sistemin çalışma şekillerini. sistemi çalışır duruma getiren açıklamalardan ve bilgilerden oluşur. çıktı belgelerini. hesap planlarını ve personelin görevlerini tanımlayan ve böylelikle sistemin çalışmasını olurlu kılan.Yabancı Kaynaklara İlişkin İlkeler . ? Muhasebe bilgi sistemi temel kavram ve ilkelerinin amacı ve işlevi nedir? Muhasebe Bilgi Sistemine İlişkin Genyöntemler Genyöntemler. bilgi işlem eylemlerini ve bunların girdi. bilgi akış şemalarını. kâr ve zararlara ait hesapların ve belli dönemlere ait işletme faaliyeti sonuçlarının sınıflandırılması ve gerçeğe uygun olarak gösterilmesini sağlamaktadır.Varlıklara İlişkin İlkeler . işleme.63 - . iktisadi devlet teşekkülleri ve özel sektörün muhasebe uygulamalarına rehber olma amacıyla “İktisadi Devlet Teşekküllerini Yeniden Düzenleme Komisyonu Mali İşler ve Muhasebe Grubu” tarafından hazırlanmış ve daha sonra yeni şekliyle 26. defter sistemlerini. gelirlerin. satışların maliyetinin. Bu yönergeler.

sınıflandırma. Bilgi sisteminin bu şekilde işlev görmesi. çoğaltma ve iletme faaliyetleri ile çıktılara (bilgilere-raporlara) dönüştürülerek ilgili kişi veya kişilere ve yerlere raporlar şeklinde iletilir. donanım ve raporlar” olarak ifade edilen sistem öğeleri ile sağlanır. gerekli kişilere kullanabilecekleri şekilde sürekli olarak sağlamak amacı ile kurulan ve çalıştırılan bir sistemler bütünüdür. işletme içi ve işletmeler arası karşılaştırmalara olanak sağlamak amacıyla muhasebenin temel kavramlarına ve genel kabul görmüş ilkeleri çerçevesinde yapılır. Sonuç olarak. Bu sistemlere. kayıt. sistemin çalışmasından sorumlu kişileri belirsizlikten kurtaracak. muhasebe bilgi sistemi yönerge ve standartlardan oluşan genyöntemler ve belirli ilkeler çerçevesinde. 2. pazarlama. 1. üretim. işletmenin yapısına bağlı olarak başka alt sistemlerde eklenebilir. kadrolama ve kontrol faaliyetlerinde kullanılması ve özellikle bilgisayarın bir araç olarak yarattığı olanaklar sonucu Yönetim Bilgi Sistemi kavramı ortaya çıkmıştır. rapor şeklinde bir standartlaşma olanağı sağlar. belirtilen akışa uygun olarak önce sisteme belgelerle dahil edilir ve daha sonra bir kayıt ortamı içinde. Yönetimin varlıklar üzerindeki yönetim sorumluluğunu yerine getirmek. çalışmasına ve daha sonra sistemden çıktılar elde edinceye kadar bütün aşamalar için geçerlidir. haberleşme araçları.Bu açıklamalar ve bilgiler. malzeme. yönetimin gereksinim duyduğu işletme içi ve işletme dışı finansal ve finansal olmayan. insangücü. yürütme. sistemin içeriğinde. Yönetim bilgi sistemi para. Standartlar. Standartlar. ? Muhasebe bilgi sistemine ilişkin genyöntemler ne demektir? Hangi işlevi vardır? Özet Yönetim için gerekli olan bilgilerin gerektiği şekilde ve zamanda sağlanması ve bu bilgilerin planlama. aynı zamanda sistemin etkinliğini ve kontrolunu sağlayacaktır. muhasebe bilgi sisteminde tutarlılık ve birlik sağlayan temel unsurlardır. teknoloji ve bilgi gibi işletme kaynaklarının amaçlar doğrultusunda en etkin ve verimli bir şekilde kullanılmalarını planlamak. Bunlar sistemin tasarımından. İşletme eylemlerinin kontrolunu yapmak. saklama. farklılıkları azaltmak. personel. Geleceğe ilişkin işletme eylemlerini planlamak için gerekli bilgileri sağlamaya yönelik bir bilgi sistemidir. Sorular . niceliksel ve niteliksel bilgileri gerektiği yer ve zamanda. özetleme. belge düzeninde.64 - . “personel. haberleşme araçları. personel ve muhasebe (finansal) bilgi sistemleridir. örgütlemek ve kontrol etmek için. donanım ve raporlar gibi öğelerle veri veya bilgileri yönetsel bilgilere dönüştürme olanağı sağlanmış olacaktır. Veriler veya bilgiler. makina. hesaplama. 3. Muhasebe bilgi sisteminde veri veya bilgiler “girdi-işleme-çıktı” akışını izler. Muhasebe bilgi sistemi. örgütleme. Yönetim bilgi sisteminin temel alt sistemleri. canlandırma. Bu uygulamalar.

Bir alt bilgi sisteminin çıktısı diğer alt bilgi sisteminin girdisidir b. Büyük defter e. Varlıklara ilişkin ilkelerin b. Aşağıdakilerden hangisi. haberleşme kanalları aracılığıyla bütünleşirler e. Üretim bilgi sistemi b. Bütün alt bilgi sistemleri ancak birlikte hareket ettikleri zaman yönetimin tüm bilgi taleplerini karşılarlar d.65 - . Bilgi işlem c. Personel bilgi sistemi d. Muhasebe süreci d. Yevmiye defteri d. giderlerin. Mizanlar c. Bilgi b. Sosyal sorumluluk kavramının e. Gelir tablosu ilkelerinin d. Pazarlama bilgi sistemi c. Satınalma bilgi sistemi 3. Muhasebe bilgi akışı kapsamında. Alt bilgi sistemleri kendi aralarında etkileşime sahip olup birbirleri ile bilgi alış verişi içinde olurlar 2. Alt bilgi sistemleri.1. Öz kaynaklara ilişkin ilkelerin c. Verilerin bilgi haline gelmesini sağlayan işlemler dizisine ne denir? a. Dosyalar 5. aşağıdakilerden hangisi daima girdi özelliğindedir? a. satışların maliyetinin. kâr ve zarara ilişkin hesapların ve belli dönemlere ait faaliyet sonuçlarının sınıflandırılması ve gerçeğe uygun olarak gösterilmesi neyin gereğidir? a. alt bilgi sistemleri için doğru değildir? a. Dosyalama 4. Yönetim e. Bilanço ilkelerinin . Temel Yönetim Bilgi Sistemleri kapsamında. Alt bilgi sistemleri birbirinden bağımsızdır c. aşağıdakilerden hangisi yer almaz? a. Satışların. İlk işlem belgeleri b. gelirlerin. Muhasebe bilgi sistemi e.

. Bir işletmenin gelir döngüsünü oluşturan işlevler. Çalışma Biçimine İlişkin Olarak. . veri tabanı ile işlemlerin elle veya bilgisayar destekli olarak işlenmesindeki adımlar üzerinde durulacaktır. Gelir döngüsü satış işlemi ve bunun tahsilatına ilişkin işlemleri kapsamaktadır. veri kaynakları.66 - .. ne olduğunu verilen örneklerle öğrenmeye çalışınız.Gelir Döngüsü 6 ÜNİTE Bu Ünitede.. şu ana kadar görmediğiniz bazı kavramlarla karşılaşacaksınız. Bu kavramları ezberlemek yerine.. Bu işlemler anlatılırken.

faturalama. fiyat kolonuna sahiptir. Gelir döngüsünün başlıca amacı. Satış emri. stoklara ilişkin kayıtlar. mamul deposu. nakliye ile ilgili belgeleri. büyük defter ve finansal raporlama sistemine başlıca girdileri sağlayan döngüdür. Ancak bazı durumlarda. çok kopyalı olarak düzenlenir. Mamul satışında diğer veri kaynakları satış elemanları. müşteri siparişine benzemekle birlikte. Ayrıca satış emrinde müşteri sipariş numarasının yazılacağı bir yer ayrılmıştır. mal veya hizmetlerin para karşılığı müşterilere satılmasıdır. müşterilere ilişkin referans ve kredi durumlarına ilişkin kayıtlar. Satışların peşin yapılması durumunda alacak kayıtlarının yapılması gereksiz olacaktır. tahsilat ve avans alma. alacak hesapları işleme sistemi ve nakit tahsilatlar işleme sistemleri içinde ele alınacaktır. Kontrol amacıyla önceden numaralanmıştır ve faturanın düzenlenmesine temel oluşturan verileri içeren kolonlarla. müşteriden siparişin alınması. bazı önemli farklılıklara sahiptir. Söz konusu fonksiyonlar. Gelirin elde edilmesi ile ilgili tüm fonksiyonlar işletmelerin gelir döngüsünü oluştururlar. Satış emirleri belirli bir biçime sahip olup. bazıları hizmet satışından. banka dekontlarını ve diğer belgeleri kapsar. Bu nedenle de bir işletmenin gelir döngüsü mal ve hizmetlerin müşterilere satılması ile ilgili fonksiyonları kapsar. eğer kredili satış yapılmışsa alacak kayıtlarını tutma. Bazı işletmeler bu gelirlerini mal satışından.67 - . satış faturalarını ve tahsilat makbuzlarını. Müşteri siparişi. siparişlerin gönderilmesi. siparişin kaydedilmesi. müşteri siparişlerini. satış emirlerini. Bazı durumlarda bir finans kurumu veya bir banka da veri kaynağı olabilir. gönderilecek malların hazırlanması. Bu nedenle gelir döngüsü pazarlama bilgi sistemi ile muhasebe bilgi sisteminin karşılıklı etkileşimini gerektirir. Bir işletmenin gelir döngüsü işlevi sözkonusu işletmenin pazarlama/ dağıtım ve muhasebe/finans fonksiyonlarının yönetimi altında yerine getirilir. işletmeye mal satanlar (veya üretim işletmesinde işletmenin üretim fonksiyonu) ve nakliye departmanından oluşur. Gelir döngüsü. çoğunlukla müşteri tarafından hazırlanan satınalma emridir. işletmenin satış elemanı tarafından belirli bir formda hazırlanır. . müşterinin kredi durumunun kontrol edilmesi. malzeme hazırlama listelerini. bazıları da hem mal hem de hizmet satışından elde ederler. Bu işlevler gelir döngüsü uygulama sistemleri olan satış emirleri işleme sistemi. ? Gelir döngüsünün veri kaynakları nelerdir? Elle tutulan sistemlerde kaynak belgeler. işlemleri yasal defterlere kaydetme ve gelir işlemini işletmenin finansal tablolarında göstermektir.GİRİŞ Birçok işletmenin varlığını sürdürmesi elde ettiği gelirlere dayanır. Müşteri hem satış hem de nakit tahsilat işlemlerini başlatır. ? Gelir Döngüsü İşleme Sistemleri nelerdir? VERİ KAYNAKLARI VE GİRDİLER Gelir döngüsünde kullanılan veri esas olarak müşterilerden gelen girdilere dayanır.

Bu dökümanlar bazı durumlarda terminal aracılığıyla veri girişine dayanarak otomatik olarak yaratılabilirler. ürünlerin depodaki yerleşimine göre düzenlendiği farklı bir hazırlama listesi düzenlenebilir.1. Açık satış faturaları ve müşteri kütüklerinde saklanmakta olan veriler bu kolonlar için bilgisayar giriş (kayıt) programı tarafından tekrar elde edilecektir.Bilgisayarla bilgi işleme departmanının girdi hazırlama bölümü girdi verilerini bilgisayarın okuyacağı forma dönüştürür. Tahsilat makbuzları. Nakliye belgeleri nakliyenin yapılış şekline göre (hava. Çünkü fatura satış işleminin toplam tutarını ve işlemin ne şekilde (peşin. elle tutulan sistemlerde kullanılan çok kopyalı dökümanların hepsi kullanılabilir. satış iadeleri ve nakit tahsilat işlemleriyle ilgili verilerin girişi için kullanılabilir. siparişin hazırlanması için gönderilir. kredili) yapıldığını gösteren belgedir. kara . Bu program girilen tüm ödemelerin toplam tutarını da hesaplayacak ve sonucu “Girilen Toplam” isimli kutuya yerleştirir. muhasebe döngüsü için satış işlemlerinin kaydında temel girdileri oluştururlar. Alternatif olarak. KONTROL TUŞLARI 1 Müşteri/ fatura 2 İptal verisi 3 Yığın sonu 4 Menüye dön 5 Yardım Yukarıdaki ekrana dikkat ederseniz boş kolonlar. NAKİT TAHSİLATLAR TARİH YIĞIN NO KONTROL TOPLAMI GİRİLEN TOPLAM FARK MÜŞTERİ ADI MÜŞTERİ FATURA FATURA TAHSİLAT FATURA NO NO TARİHİ TUTARI TUTARI Şekil 6. . Satış faturaları. deniz. Bazı dökümanlar da bilgisayara daha az hatayla. nakliye bölümü tarafından bir sevk irsaliyesi düzenlenir ve bunun bir kopyası faturalama departmanına gönderilir. Örneğin önceden tasarlanmış ekranlar satış emirleri.68 - . Bu ekranlar basitleştirilmiş kayıt formlarına benzer şekilde tek tek işlemlerin veya yığın işlemlerinin işlenmesi için tasarlanabilir. Bunlara ek olarak.İlave olarak program otomatik olarak önceden hesaplanan “Kontrol Toplamı” ile “Girilen Toplamı”nı karşılaştırarak farkı ekranda gösterir. faturanın yanında kayıt için veri sağlayan diğer belgedir. Satış emrinin bir kopyası depoya. Nakit Tahsilatlar Yığınının Çevrim İçi Girişi. Bilgisayar destekli sistemlerde. Çünkü tahsilat makbuzu müşterilerden yapılan nakit tahsilatların tutarını gösterir. daha hızlı veri girişini sağlayacak şekilde tasarlanabilirler. Bunun yanında banka aracılığıyla yapılan nakit tahsilatların izlenmesinde de. banka dekontları kaynak belge niteliğindedir. sipariş edilen ürün verilerinin.Satış emrinin bir kopyası müşteriye siparişin kabul edildiğini bildirmek için gönderilir. tren yolu ile) farklılık gösterirler. 1 nolu kontrol tuşuna basıldığında doldurulacaktır. Ancak bazen bu bildirimler farklı formlarda düzenlenebilmektedir.

stoklar ve açık satış emirleri kütükleridir. kredi limitlerinin belirlenmesinde yararlanılır. geçmişteki ödeme durumu. ürün çeşitleri ve pazarlama kanalları için belirlenen kodlar kullanılır. Müşteriler Ana Kütüğü Her bir müşteriye ilişkin kayıtların bulunduğu kütüktür. istenen yönetsel raporların çeşitliliği. tarih ve referans kütükleri mal satışı yapan bir işletmenin gelir döngüsü veri tabanını yansıtır. yani kütükteki her bir müşteri kaydı müşteri hesap numarası ile tanımlanabilir. Kontrol sayısını (self-checking digit) gösterebi- ? Bilgisayara dayalı sistemlerde satış ve nakit tahsilat işlemleri için kodlar ne amaçla ve nasıl kullanılırlar? VERİ TABANI Ana kütükler. grup kodlarıdır. Bu kütükte anahtar. kredi oranı. müşteriler. Bu kütüklerde yer alan veriler sürekli olarak günlenmelidir. satış bölgeleri. 120 Alıcılar Hesabını 1 Müşteri sınıfı ve tipini. ticari alacaklar ve nakit tahsilat işlemlerinin anahtar durumundaki yönlerini tanımlanmakta temel rol oynarlar. müşteri numarasıdır. Örneğin satış işlemlerinin iki temel unsuru müşteriler ve ürünlerdir. alacak hesapları. 9 lir. kabul edilen ticari iskonto ve satış faaliyetleri gibi bilgileri içerir. 15 Özel müşteri tanıtımını. 120 1 96 159 formatına sahip bir müşteri kodunda. 96 Müşterinin aktif olduğu yılı. Satış işlemleri kaydedilirken müşteriler. Bu bilgilerden faturaların ve aylık tabloların hazırlanmasında. işlem kütükleri. İstenirse müşterilerle . telefon numaraları. satış elemanları. Bu kodlar kullanılarak yöneticiler için de çeşitli satış analizleri yapılabilir. bilgisayar kullanımının derecesi ve veri tabanının yapısı gibi faktörlere bağlı olarak işletmeden işletmeye değişebilir. Bu kütüklerin içeriği ve sayısı müşteri ve pazar türleri. Bu kütükte temel olarak müşterilerin tanıtımını sağlayan müşteri hesap numarası ve son hesap kalanı olmak üzere iki veri kalemi vardır.Kodlar Kodlar satışlar. Alacak Hesapları Ana Kütüğü Kredili müşterilerle ilgili kayıtların tutulduğu kütüktür. Bunların kodları da grup kodları olarak tasarlanabilir. ? Bir işletmenin gelir döngüsü veri tabanı hangi tür kütüklerden oluşur? Ana Kütükler Ana kütükler. Kütükteki kayıtlar müşterilerle ilgili mal teslim ve fatura adresleri.69 - . İşlemleri açıklayan ve birkaç boyutu içeren kodlar.

nakit tahsilatlar işlem kütüğü ve diğer işlem kütükleridir. Fatura düzenlendiğinde alacak hesapları ana kütüğüne sözkonusu alacağın kaydı girilir. Açık Satış Faturaları İşlem Kütüğü Elle tutulan sistemde açık satış faturaları işlem dosyası cari satış faturasının bir kopyasından oluşur ve bu dosyadaki kayıtlar. Bilgisayar destekli sistemlerde müşteri adı ve ürün açıklamaları gözardı edilebilir. Bu veri fatura hazırlanırken müşteri ve stok kütüklerinden alınır. Bu kütükte yer alan veriler. Her bir kayıt müşteriden tahsilat yapılıncaya kadar açık kalır (veya kalanın devri yöntemi uygulanmaktaysadönem sonuna kadar). Açık Satış Emirleri Kütüğü Henüz gönderilmemiş ve faturası düzenlenmemiş olan satışlarla ilgili satış emirlerinin kopyalarından oluşur. Bilgisayar destekli sistemde çıktı olarak alınan kopya dosyalanmış olabilir veya olmayabilir.70 - . müşterinin hesap numarası. yeniden sipariş noktası ve miktarı. bu veriler son stok durumunu da kapsayacaktır. ? Gelir döngüsü veri tabanında yer alan ana kütükler hangileridir? İşlem Kütükleri Sık sık işlenen olaylarla ilgili kayıtları içeren işlem kütükleri. Kaydın nakit tahsilat işlemi olarak tanınmasını sağlayan bir kodu da kapsayabilir. Bilgisayar destekli sistemlerde manyetik ortamdaki kayıt. ürün numarası. depo yerleşim kodu.ilgili tüm veri kalemleri alacak hesapları ana kütüğünde birleştirilebilir. alacak hesaplarına kayıt için gönderilen satış işlemlerinin ayrıntılarını verir. Kütükteki kayıtlar alacak kalanının azalması. . Stoklar Ana Kütüğü Mal satışı yapan işletmelerin gelir döngüsü ile ilgilidir. Kütük alacakların azaltılması ve müşterilerin ödemelerini zamanında yapmalarının sağlanması için yararlı bilgiler sağlar. müşteri isimleri ve ürüne ilişkin veriler yer almaz. satış iadeleri ve iskontoları ve de diğer düzeltmeler dikkate alınarak sürekli olarak günlenir. Bilgisayar destekli sistemlerde her bir satış emrinin bir kopyası manyetik ortamda saklanır ve sıralama anahtarı genellikle satış emri numarasıdır. karşılığında ödeme yapılacak olan satış faturasının numarasını kapsayabilir. Nakit Tahsilat İşlem Kütüğü Elle tutulan sistemde nakit tahsilat işlem dosyası herbir cari havale bildiriminin bir kopyasından oluşur. açıklaması. Sıralama anahtarı (sorting key) ürün veya stok kalemi numarasıdır. Eğer stok durumu devamlı envanter yöntemine göre izlenmekteyse. Kütüğün sıralama anahtarı satış faturası numarasıdır. son satınalma tarihi ve birim maliyeti içerir. açık satış faturaları işlem kütüğü. Manyetik ortamda saklanan kayıtlarda diğer kütüklerden sağlanabilecek.

faturalama adresi. Bu aşamada gönderilen gerçek miktarlar. Aşağıdaki şekil bir satış emirleri işleme sisteminin veri akışını göstermektedir. Satış emri sipariş edilen ürünlere ilişkin açıklamaları. Satışlarla ilgili tarihsel veriyi içeren satış tarih kütüğü. Kütükteki kayıtlar yararlı olabilecekleri öngörülen sürelerde saklanırlar. satış emri ve satış faturalarıyla ilgili kodlanmış özet veriyi içerir. Alınan siparişin doğruluğu ve geçerliliği onaylandıktan sonra. ? Satış emirleri işleme sistemi içinde yer alan işlevler nelerdir? Satış Emirleri Yukarıdaki çizimde de görüleceği gibi. gönderme adresi gibi açıklayıcı bilgileri içerir. Malların hazırlanarak müşteriye gönderildiği aşamada fatura hazırlanacağı için bir kopya da (6) faturalamaya gönderilir. 8 Kredi 3 2 Müşteri Satış Emri 1 Faturalama 10 12 Büyük Defter 11 Alacak Ayrıntılar Hesapları 13 Müşteri Verisi 4 5 9 6 7 Depo Nakliye Şekil 6. müşterilere gönderilmesi ve faturaların hazırlanmasını kapsayan prosedürlerden meydana gelir. ? Satışlar tarih kütüğü ne amaçla kullanılır? SATIŞ EMİRLERİ İŞLEME SİSTEMİ Satış emirleri işleme sistemi müşteri siparişlerinin alınması. Kredili Satış İşlemleri ile İlgili İşlevlerin Veri Akışı. bir satış memuru siparişe göre bir satış emri (2) hazırlar. fiyat listelerini içeren fiyat verisi referans kütüğü ve nakliye ile ilgili mal nakil yolları ve ücretlerinin listelerini içeren nakliye referans kütüğünden oluşur. satış tahminleri ve analizlerinin yapılmasında kullanılırlar. Satış emrinin onaylanmış bir kopyası (4) malların gönderime hazırlanması için depoya gönderilir. satış işlevi müşteriden siparişin alınması (1) ve işlenmesi ile başlar.71 - .Referans ve Tarih Kütükleri Genellikle işlemede kullanılmak için liste biçimindeki verileri içeren referans kütükleri. Kütükteki veriler. ürün fiyatlarını ve müşteriye ilişkin isim. ağırlıklar henüz bilinmemektedir.2. Bilgisayar destekli sistemde satış emirleri ve faturalarla ilgili veriler açık kütüklerden silindiğinde bu kütüğe aktarılmaktadır. .

Bu belgeler.Kredi İşlemleri Eğer satış emri satışın kredili yapılacağını belirtiyorsa. Buradan yevmiye defterine ve büyük defter kaydedilirken primanotanın bir kopyası da alacak hesapları yardımcı defterine kaydedilmek üzere gönderilir. Kredili satış onaylandıktan (3) sonra. her bir faturalı satış tutarı müşterinin hesabının borç tarafına yazılır. Gerçek miktarlar satış emrinin stok istek kopyası üzerine kaydedilerek.b. bir kopyası depoya gönderilir. Nakliye belgeleri (sevk irsaliyesi. işlemlerin defterlere kaydedilmesi (12-13) ile ilgili işlevleri de göstermektedir. satış emrinin stok kopyası ile sevk irsaliyesi ve diğer nakliyeye ilişkin belgelerin birer kopyalarıdır.72 - . Bu aşamada satışın kendisini de kapsayan birçok işlev tamamlanmıştır. yönetimin genel ve özel yetkisini aşıp aşmadığının kontrolüne ilişkindir. Faturalamadan gelen faturaların kopyalarına (11) göre. Stok kayıtları. Devamlı müşteriler için yapılan kontrol. müşterinin kredi durumunun kontrol edilmesi ve onayı gerekir. Depo Düzenlenen satış emrinin bir kopyası (mal istek kopyası) depoya gelince. Bir kopya da gönderilecek malları depodan çekmesi için nakliye departmanına gönderilir (5). müşterinin kredi alabilirliğinin ve borcunu ödeyebilme durumunun kontrolünü kapsar. konşimento v. sipariş bir görevli tarafından satış emrine uygun olarak hazırlanır. aynı zamanda yardımcı defterlerdeki (11) ilgili hesaplara da kaydedilecektir. Bu işlemlerden sonra sipariş müşteriye gönderilir (8). Bu belgelerin bir kopyası (9) faturalamaya gönderilir. mallarla birlikte nakliye departmanına gönderilir (7). Eğer işletme kredili satış yapıyor ise müşteri servisinde her bir aktif kredili müşteri için açılacak ayrı bir alacak hesabında müşterinin durumunun izlenmesi gerekir. Açık satış emirleri ile ilgili belgeleri alan faturalama. büyük defterde satışla ilgili hesaplara kaydedilirken. Faturalar. Nakliye Nakliye departmanı kendi dosyasındaki satış emri kopyası (6) ile depodan gelen kopyayı karşılaştırdıktan sonra gönderme emrini kabul eder. Faturalamaya gönderilen kredili satışa ilişkin satış emri açık siparişler olarak dosyalanır. nakliye departmanına gönderilen gerçek miktarlar dikkate alınarak günlenir. Faturalama Nakliye departmanı nakliyeye ilişkin belgeleri faturalamaya gönderir. Faturalar bir primanotaya kaydedilir. Eğer yeni bir müşteriye kredili satış yapılması söz konusuysa yapılacak kredi kontrolü. yukarıda da belirtildiği gibi onaylanmış satış emrinin bir kopyası faturalamaya. gerekli incelemeleri yaparak faturayı (10) hazırlar ve müşteriye gönderir.) nakliyenin yapılacağı yola göre hazırlanır. Faturalar ve havale makbuzları (veya diğer tahsilat belgeleri) işlem tutarlarının alacaklar yardımcı defterine kaydedilmesine aracı olurlar. kabul edilen kredili satış miktarının. ALACAK HESAPLARI İŞLEME SİSTEMİ Yukarıdaki çizim satışla ilgili işlevlerin yanında.

oradan da günlük deftere kaydeder. BİLGİSAYAR DESTEKLİ İŞLEME SİSTEMLERİ Yukarıda üç grup içersinde ele alınan gelir döngüsü işleme sistemlerinin açıklamaları elle bilgi işlemeye dayanarak yapıldı. Üçüncüsü. Satışların tamamı ödenmedikçe hesapta ödenmemiş bakiye gözükecektir. İkinci yöntem ise “açık fatura yöntemi”dir. nakit tahsilatlar hesabın alacağına kaydedilir. Stokların durumu bilgisayarda stoklar ana kütüğünde izlendiğinden depoda stoklar için yardımcı defterin tutulması. Müşteriye kesilen faturaların birer kopyaları bir satış günlüğünde (primanota) toplanarak özetlenir (yığın toplamı şeklinde) ve bu özete dayanarak yevmiye defterine kayıtlanır.ken. Yevmiye defterine kaydedilen tutarlar alacak hesaplarının izlendiği müşteri servisinden gelen kontrol toplamları ile karşılaştırılır ve uygunluk varsa büyük deftere kaydedilir. Bunlardan birincisi. Yığın işlem sisteminde veri manyetik bant veya disk üzerinde biriktirilir. veriler terminal aracılığıyla girilir ve tek tek ana kütüğe kaydedilir. çekle ve doğrudan işletmenin kasasına yapabilirler. çevrimiçi işlem sistemine veya her iki sistemin bileşimine göre işlenebilir. müşterilerin hesap kalanları bilgisayarda izlendiğinden alacak hesapları departmanında alacaklar yardımcı defterinin tutulmasına gerek yoktur. Bu yöntemde her bir ödeme belirli bir faturayı karşılamak için yapılır. müşteri hesap numarasına göre sıralanır ve sırayla alacak hesapları ana kütüğüne kaydedilir. herbiri sırayla veya doğrudan ana kütüğe işlenmeden önce bir yığın içinde biriktirilir. Bilgisayar destekli sistemler. Nakit tahsilat memuru toplam tahsilatları önce nakit tahsilat günlüğüne. Çevrimiçi işlem sisteminde. Bakiyenin ödenmesi iki şekilde olur. Daha sonra nakit tahsilatlar buradan büyük deftere aktarılacaktır. İkinci yöntemde ise tüm faturalar açık olarak gösterilir ve böylece kabul edilmeyen faturalar kolaylıkla ayırd edilir. satışlar ve nakit tahsilat işlemleri yığın işlem sistemine. Banka ve çek dışındaki şekillerde yapılan her bir nakit tahsilat. mekanik bilgi işleme ve bilgisayar destekli (elektronik) bilgi işleme olarak üç temel bilgi işleme sistemi vardır. faturalar bilgisayar tarafından hazırlandığı için faturalama departmanına gerek kalmaz. veri akışı bakımından elle tutulan sistemlerden dört temel konuda farklılık gösterirler. Biz bu ve izleyen ünitelerde mekanik bilgi işleme sistemini dikkate almadan sadece elle ve bilgisayarla bilgi işleme sistemleri üzerinde duracağız. Aynı gün boyunca yapılan nakit tahsilatların bir hesap pusulasına listelenerek işletmenin banka hesabına yatırılması tercih edilebilir. Bilgisayar destekli sistem kullanılması halinde.73 - . İkincisi. veriler terminal aracılığıyla girilmekle birlikte. Birincisi “bakiyenin devri yöntemi”dir ki bu yöntemde ödemeler belirli bir faturanın karşılığı olarak değil ödenmemiş bakiye için yapılır. Bilindiği gibi elle bilgi işleme. NAKİT TAHSİLATLAR İŞLEME SİSTEMİ Müşteriler işletmeye nakit ödemelerini banka yoluyla. İlk yöntemde müşteriye önceki ayların tüm fatura toplamlarını ve devreden bakiyeyi gösteren aylık tablolar gönderilir. hemen bir makbuza (kasa tahsil fişi) kaydedilmelidir. Uygunluk olmaması durumunda hata düzeltilir ve alacak hesapları yardımcı defterini işleyen memur hata konusunda uyarılır. posta havalesiyle. İki işlem sisteminin birleştirilerek kullanıldığı durumda ise.

Sipariş tam olarak hazır olduğunda sipariş kayıt programı müşteriye sipariş kabul bilgisini. ? Bilgisayar destekli sistem ile elle tutulan sistem arasındaki temel farklılıklar nelerdir? Kredili Satışların İşlenmesi Kredili satışların bilgisayar destekli işlenmesinde müşteri siparişleri satış departmanındaki terminal aracılığıyla girilir.3. Sipariş kabul edilirse açık siparişler kütüğünde yer alır ve gönderme programı kütüğüne siparişin gönderileceği tarih kaydedilir. kredi kontrolunu yapar ve elde siparişi karşılayamaya yetecek mal bulunduğunu onaylar. Müşteriden Hata ve istisna görüntüsü Müşterinin Siparişi Satış memuru tarafından yapılır Terminal ile sipariş girişi Müşteriler ana kütüğü Sipariş biçimleme Kredi kontrolü ve stok kontrolü yapmak Şekil 6. Stoklar ana kütüğü Açık Siparişler Kütüğü Müşterinin siparişi Bilgisayar Destekli Çevrim İçi/Yığın Kredili Satış İşlemleri İşleme Prosedürü Sistem Akış Çizeneği. depoya gönderilecek sipariş hazırlama listesini ve varsa karşılanamayan sipariş kopyasınının çıktısını verir.74 - .na gerek kalmaz. Son olarak nakliye departmanı için gerekli nakliye ile ilgili belgeler de bilgisayarda hazırlanacaktır. Biçimleme programı verinin tamlığını ve doğruluğunu kontrol eder. Siparişler Sipariş belgeleri çıktısı A Hazırlama listesi Sipariş kabulü Satış emri Depoya Müşteriye Emirler N .

Mallar ambalajlandıktan sonra müşteriye gönderilmek üzere yüklenir. Burada bir memur malları sayar ve hazırlama listesinden gönderime hazır malların kaydını yapar. Bir nakliye programı nakliye için gerekli belgeleri hazırlar. Depodan Hazırlık listesi Nakliye memuru tarafında yapılır Nakliye için gönderilen malların veri girişi Hata ve istisna görüntüsü Hazırlanan mallarla ilgili verinin biçimlenmesi Hazırlama listesi Nakliye kütüğü Nakliye referans kütüğü Nakliye belgeleri dökümü Ambalaj fişi Konşimento İrsaliye 1 2 Nakliye memuru tarafından yapılır Ambalajlı mallara fişler eklenerek gönderilir Nakliye kütüğü N Taşıyıcı ve müşteriye Faturalamaya Şekil 6.4. Bilgisayar Destekli Çevrimİçi/Yığın Kredili Satış İşlemleri İşleme Prosedürü Sistem Akış Çizeneği (devam).? Bilgisayar destekli işleme sistemde satış işlemleri nasıl işlenir? Sipariş edilen mallar depoda hazırlandıktan sonra hazırlayan kişi tarafından hazırlama listesi herhangi bir değişikliği gösterecek şekilde düzeltilir ve nakliye departmanına gönderilir. .75 - . Faturalama departmanının yazıcısında nakliye ile ilgili bir belge (sevk irsaliyesi veya konşimentonun bir kopyası) yaratılır.

Nakliyeden Nakliye bildirimleri (belgeler) Faturalama memuru tarafında yapılır Yığın toplamlarını hazırla Yığın toplamı Nakliye bildirimleri (belgeler) Yığın toplamını girmek ve fiyat seçmek Hata ve istisna görüntüsü Müşteri ana kütüğü Müşteri faturalama verisi Fatura verilerini biçimleme Nakliye belgeleri Müşteri siparişi A 1 Fiyat referans kütüğü Fatura kütüğü Açık satış emirleri kütüğü Stoklar ana kütüğü Alacak hesapları ana kütüğü Faturaları hazırlama ve kütükleri günleme Büyük defter kütüğü Satışlar tarih kütüğü Gün sonunda döküm alınır Fatura günlüğü Satış 1 2 faturaları Açık satış faturaları kütüğü Alacak hesapları özeti Fatura yığın toplamları Faturalamaya Müşteriye 1 Fatura yığın toplamlarıyla karşılaştırma Alacak raporları memuru tarafından yapılır Kütük Şekil 6. Çevrimİçi/Yığın Kredili Satış İşlemleri İşleme Prosedürü Sistem Akış Çizeneği (devam).5. .76 - .

Akış çizeneklerinden birincisi nakit tahsilatların girişi ve bankaya yatırılması. 2) her bir müşterinin hesabı borçlandırılır. 5) satış faturaları kütüğünde yeni bir kayıt yaratılır. Bir rapor programı nakit tahsilatların listesini ve gün boyunca kaydedilmiş bulunan bütün müşteri hesaplarının bir listesini yapar. İşleme tamamlandıktan sonra çekler kasa görevlisine gönderilir. Günlük olarak veya bir tahsilat yığını girildikten sonra bir bordro programı kasa görevlisinin terminalinde alınan çeklerin bir bordrosunu yaratır. 4) satış emri satışlar tarih kütüğüne transfer edilerek kapatılır. Son olarak alacak hesapları memuru. Nakit Tahsilatlar İşleme Sistemi Aşağıdaki iki akış çizeneği de bir işletmenin nakit tahsilatlar prosedürünü göstermektedir. 3) stoklar kayıtlarda gönderilen miktarlar kadar azaltılır.77 - . Gün sonunda esas olarak defterlerle ilgili olarak birkaç özet hazırlanır. Kasa görevlisi çekler ile bordro programı tarafından önceden hazırlanan bankaya gönderilecek çeklerin listesini karşılaştırır. Tatmin olduğunda çekleri bankaya gönderir. satış fatura numarasını ve müşteri kodunu işler. 6) bir satış faturaları listesi ve alacak hesapları özeti çıktı olarak alınır. ürün fiyatlarını seçerek v. devamı olan ikincisi ise gün sonundaki işlemeyi göstermektedir. Eğer veri giriş programı müşteri numarasını ve tutarını kabul ediyor ve herbir ödenmiş satış faturasını doğruluyorsa. Bu çıktılar alacak hesaplarından sorumlu bir memur tarafından havale makbuzlarıyla karşılaştırılır ve alacak hesaplarına kayıtların doğruluğu onaylanır. Memur aynı zamanda herbir siparişi terminal ekranında görerek.1) faturanın çıktısı alınır. Diğer bir görevli ise terminal aracılığıyla yığın toplamını ve her bir nakit tahsilatla ilgili toplamı. Çizimde gösterildiği gibi işletmenin posta odasına gelen çekler ve havaleler buradaki görevli bir memur tarafından paraf edilerek yığın toplamı çıkartılır. . 7) satışları ve alacak hesaplarını etkileyen toplam tutarlar büyük deftere kaydedilir. günleme programı alacak hesapları ana kütüğündeki hesapları hemen günler. alacak hesapları yardımcı defterine kaydedilen tutarlarla yığın toplamlarının uygunluğunu onaylar. Hazırlanan tüm faturalarla ilgili veri işlenene kadar geçici olarak saklanır. Bu onayla birlikte bir günlük toplam tahsilatları yansıtan bir yevmiye kaydı yapılır ve büyük defter işlem kütüğüne aktarılır.Bir günlük nakliye belgeleri biriktirilir ve bir faturalama memuru gönderilen miktarların yığın toplamını hazırlar ve girişini yapar. Bankaya yatırılacak toplamı doğrulamak için kasa görevlisi nakit tahsilatların bilgisayar tarafından hazırlanan bir listesini alabilir veya bir terminal aracılığıyla o günkü nakit tahsilat kayıtlarına erişebilir. İşlenirken.b. havaleler ise alacak hesaplarını izleyen memura bildirilir. siparişi faturaya dönüştürür.

6.78 - . Çevrimiçi Nakit Tahsilatı ve Bankaya Yatırılması. .Müşteriden Çekler Havaleler Çeklerin cirosu ve yığın toplamlarının hazırlanması Yığın toplamı Çekler Ödeme Emirleri Nakit tahsilatlarının ve yığın toplamlarının girilmesi Posta Odası memurunca yapılır Çeklerin ve Havalelerin Ayrımı Verilerin Biçimlenmesi ve Müşteri Hesaplarının Günlenmesi Alacak Hesapları Ana Kütüğü Nakit Tahsilat Verisi Nakit Tahsilat Bodrosunun Hazırlanması Havaleler Çekler Nakit Tahsilat Bodrosu Karşılaştırma 1 2 A Kasiyer tarafından yapılır Bankaya Şekil 6.

çeşitli mallara veya çeşitli satış bölgelerine ilişkin karlılık durumlarını gösterirler. (devamı) Gün Sonunda İşleme. Bu rapor. Bu rapor. satış emirlerinin numarasına göre veya müşterilere göre düzenlenir. Performans raporları. yöneticilerin karar vermede yararlandıkları yönetsel raporları da üretir. Diğer belge açık satış emirleri raporudur. Aylık olarak her bir müşteri için ödenmemiş faturaların bir listesi dökülür. müşteriye tamamen gönderilmemiş ve faturalanmamış satış emirlerinin listesi olup. tüm kredili müşterilerden olan alacak kalanlarının durumlarıyla ilgili veriyi içerir ve vadesi geçmiş olanları gösterir. Alacak hesapları vade programı da. alacak hesapları.Alacak Hesapları Ana Kütüğü Nakit Tahsilat Verisi A Raporların Hazırlanması Ödeme Emirleri Müşteri Hesaplarının Listelenmesi Nakit Tahsili 1 Günlüğü ve Özeti 2 Nakit Tahsilat Verisi Toplam Tahsilatları Karşılaştırma ve Dengeleme Alacak Hesapları memuru tarafından yapılır Kasiyere Büyük Defter Sürecine Kütük Şekil 6.79 - . Bu liste. İŞLEMSEL VE YÖNETSEL RAPORLAR Gelir döngüsü veri tabanı tarafından üretilen işlemsel raporlar. faturalar ve nakit tahsilat kütüklerindeki bilgilere dayanarak hazırlanır. . her bir siparişin ortalama parasal değeri. geç gönderilen siparişlerin yüzdesi ve sipariş tarihi ile siparişin karşılanma tarihi arasındali gün sayısı gibi anahtar performans ölçülerini sağlarlar.6. aylık raporlar. Gelir döngüsü veri tabanı. kronolojik olarak. yukarıdaki aylık tablolar gibi aynı kütüklerden yararlanılarak hazırlanır. müşteriler. Bu raporlar performans raporları. açık satış emirleri raporu ve alacak hesaplarına ilişkin rapordur. Karlılık raporları. karlılık tabloları ve satış analizleridir.

Faturalama d. İnsan kaynakları işleme sistemi e. satış emri. Aşağıdakilerden hangisi gelir döngüsü işleme sistemlerindendir? a. Nakit ödemeler işleme sistemi d. Gelir döngüsü veri tabanı çeşitli yönetsel ve işlemsel raporlar üretir. Nakliye c. Borç hesaplarının izlenmesi d. referans ve tarih kütükleri ve işlem kütüklerinden oluşur Veri işleme. müşteriden siparişin alınması. Gelir döngüsünü oluşturan fonksiyonlar. müşteri siparişi. siparişin işlenmesi. Gelir döngüsünde kullanılan belgeler. işlemlerin defterlere kaydedilmesini ve gerekli finansal raporların hazırlanmasını kapsar. Nakit tahsilatlar işleme sistemi c. Çevrimiçi bilgisayar destekli sistemlerde satış ve nakit tahsilat verisini girmek için önceden hazırlanmış ekranlar kullanılabilir. kasaya veya bankaya tahsilatı. satış işlemlerinin işlenmesi nakit tahsilat işlemlerinin işlenmesi ve alacak hesapları kayıtlarının sürdürülmesinden meydana gelir. Satınalma . malzeme hazırlama ve ambalajlama listesi. Aşağıdaki işlevlerden hangisi gelir döngüsünü oluşturan işlevlerden değildir? a.80 - . Siparişin alınması ve işlenmesi b. Faturanın düzenlenmesi c. İşleme elle işleme veya bilgisayar destekli işleme sistemleriyle yapılabilir. Kredi kontrolunun yapılması 2. Depolama b. nakliye ile ilgili belgeler ve faturadır. Stoklar işleme sistemi b. Veri tabanı ana kütükler.Özet Bir işletmenin gelir döngüsü mal ve hizmetlerin müşterilere satılması ve karşılığında nakit girişinin sağlanmasıdır. Satış emirlerinin kopyaları hangi departmana gönderilmez? a. Nakit tahsilatların işlenmesi e. Sabit varlıklar işleme sistemi 3. kredi durumunun kontrol edilmesi ve onayı. Sorular 1. malların hazırlanması ve gönderilmesini. alacak hesaplarının izlenmesini.

Biçimleme programı eder. Performans raporları d. verinin tam ve doğru olmasını kontrol c. Satış işlemlerinin bilgisayar destekli olarak işlenmesindeki işlevlerin hangisi yanlış ifade edilmiştir? a. Aşağıdaki raporlardan hangisi gelir döngüsü veri tabanı tarafından üretilmez? a. Kredi 4.81 - . Biçimleme programı kredi ve stok kontrolu yapar. Faturalama departmanına gerek kalmaz. Sipariş kabul edilirse alacak hesapları ana kütüğüne kaydedilir d.e. e. Veri girişi terminal aracılığıyla yapılır b. 5. Alacak hesapları raporu c. Açık satış emirleri raporu e. Stok durum raporu b. Satış analizleri .

Ancak. Çalışma Biçimine İlişkin Olarak.Harcama Döngüsü 7 ÜNİTE Bu Ünitede.. veri tabanı ile işlemlerin elle veya bilgisayar destekli olarak işlenmesindeki adımlar üzerinde durulacaktır. Bunun yerine bu kavramları daha önceki derslerdeki bilgilerler birlikte öğrenme yoluna gidiniz. Bu kavramları ezberlemeyiniz. Harcama döngüsünün veri kaynakları. .82 - .. Bir işletmenin harcama döngüsünü oluşturan işlevler bordro ve sabit varlıklara ilişkin işlevler hariç tutularak ele alınacaktır. Bu işlemlerin muhasebeleştirilmesini daha önceki derslerde ele aldınız. bu ünitede bu edinim işlemleri ile ilgili işlemler ve belgeler ele alınacak ve yeni bazı kavramlarla ilk kez karşılaşacaksınız. Bu ünitede çeşitli varlıklar ile hizmetlerin edinimi ile ilgili işlemler ele alınacaktır...

? Satınalma. ticari mallar ve sabit varlıklar ifade edilmektedir. Mal ve hizmetlerin nakit karşılığı satıcılardan edinimini kapsayan harcama döngüsü. borç hesapları ve nakit tahsilatlar sistemlerinin işletme için önemi ve muhasebe bilgi sistemi içindeki yeri nedir? Bir işletmenin harcama döngüsü işlevleri. Örneğin satınalma departmanı yöneticisi. işletme malzemeleri.83 - .) kastedilmektedir. gereksinim duyulana kadar malların depolanması. İşletme çalışanlarına ödenen ücretler de bir hizmet karşılığı olmakla birlikte bu ünite kapsamında ele alınmayacaktır. Sistemler işletmenin tüm tedarik faaliyetleri ile ilgili verileri sağlayarak kayıt sistemini(defterlere) desteklerler. mal ve hizmetlere ilişkin faturaların doğruluğunun ve geçerliliğinin onaylanması. Diğer kaynak. teslim alma. elektrik.GİRİŞ Bir işletmenin harcama döngüsü. bakım. satıcı faturaları veya diğer bir ifadeyle alış faturaları da borç veya ödeme işlemlerinin veri kaynağıdır. su. gereksinim duyulan mal ve hizmetlerin sağlanması. borç hesapları departmanları ve kasanın günlük faaliyetleriyle ilgili verileri ele geçirerek ve kaydederek bu departmanların tekrarlayıcı işlemlerini işler. nakit ödemelerin hızlı ve doğru bir biçimde kaydedilmesi ve sınıflanması. ? Bir işletmenin harcama döngüsü içinde yer alan işlevlerin nelerdir? Gelir döngüsünün işletmeye fon sağlamasına karşı. Son olarak bu üç sistem. Stok kayıtları birçok satınalma işleminin başlıca kaynağı iken. edinilen mal ve hizmetlerle ilgili tüm belgelerin ve yönetsel raporların hazırlanması işlevlerini kapsar. “borç hesapları işleme sistemi” ve “nakit ödemeler işleme sistemi” içinde ele alacağız. yapılan tüm nakit ödemelerin onaylanmış harcamalarla ilgili olmasının sağlanması. Satınalma. VERİ KAYNAKLARI VE GİRDİLER Harcama döngüsünde kullanılan veriler esas olarak stok kayıtlarından ve satıcılardan gelen girdilere dayanır. doğalgaz vb. Burada mal kelimesi ile hammaddeler. Bu üç sistem satınalma. harcamaların hızlı ve doğru bir şekilde kaydedilmesi ve sınıflanması. borç hesapları ve nakit ödemeler sistemleri çeşitli düzeylerdeki yöneticilerin kullanımı için çok sayıda rapor hazırlarlar. o işletmenin faaliyetlerini sürdürebilmek için gereksinim duyduğu mal ve hizmetleri edinmek amacıyla yapmış olduğu işlevlerden oluşur. stok yönetim ve finans/muhasebe örgütsel fonksiyonlarının yönetimi altında yerine getirilir. sipariş edilen malların teslim alınması ve kontrolu. işletme dışındaki kişi ve kurumlardan sağlanan hizmetler(tamir. dış finansal tabloların hazırlanmasında da yardımcı olur. Harcama döngüsünün uygulama sistemlerini oluşturan bu işlevleri “satınalma işlemleri işleme sistemi”. Hizmetler ile de. Kaydedilen veri daha sonra satınalma emri ve teslim alma raporu gibi kaynak belgelerin yaratılmasında ve işletme içi ve işletme dışı raporların üretilmesinde kullanılır. Açık Satış Emirleri Raporunu henüz tamamlanmamış olan satınalma emirlerini araştırmak için kullanabilir veya nakit ödemeler yöneticisi gelecekte hangi faturaların ödeneceğine karar vermek için nakit gereksinim tahminlerini kullanabilir. Bundan dolayı harcama döngüsü stok yönetim bilgi sistemi ve muhasebe bilgi sisteminin etkileşimini gerektirir. harcama döngüsü işletmeden fon çıkışını gerektirir. borç hesaplarının izlenmesi.

Teslim Alma Raporu. Teslim Alma Raporu. istemi yapan departmanın adı ve onaylayan kişinin adı gibi veriler yer alır. Kodlar Kodlar satınalma ve nakit tahsilat işlemlerinin kaydına yardım edebilir. Satınalma İsteği. ödemeler. Alış Faturası. Bu belge daha önce düzenlenmiş olan satınalma emirleri ile ilişkilendirilir. siparişe ilişkin bilgiler yer alır. için kodlar girilebilir. Bir veya birden çok satıcıdan mal vaya hizmet satın alınmasıyla ilgili fatura işletmeye ulaştığında mahsup fişi hazırlanır. nakit tahsilat ve ödemeler dışında kalan mali karakterli işlemler için kullanılan belgedir. Ödeme Belgesi (Kasa Tediye Fişi) ve diğer belgelerden oluşur. gerekli olacağı tarih. biri teslimalma departmanına. Dahası. Bu belgede teslim alınan malların miktarları ve durumları gösterilir. ? Harcama döngüsünde işlenen veriler nelerdir ve nerelerden sağlanır? Elle işleme yapan bir işletmede bulunan harcama döngüsünün kaynak belgeleri. Mahsup Fişi. Bu belgede sipariş edilen malların satın alınacağı satıcının adı ve adresi. nakit ödeme işlemleriyle ilgili veri girişi için kullanılabilir.b. Primanotalardan(fiş icmalinden) alınan toplamlar muhasebe defterlerine kaydedilecektir. teslim alma ve depolama departmanları ve üretim işletmelerinde üretim departmanıdır. Yukarıda açıklanan tüm belgeler bilgisayar destekli sistemlerde kullanılabilir. Büyük defter hesapları için kullanılan kodlara ek olarak satıcılar. satınalma departmanı yöneticisi bu belgeye göre satınalma emrini hazırlar. satış iadeleri. Satınalma İsteği. Bu fişler bir harcama işleminde borç hesaplarına(satıcılar hesabına) kayıt için kullanılırlar. satınalma yöneticisi tarafından imzalanan bir belgedir. satınalma emirleri. Satınalma Emri. Bu belge konsinye gönderilen veya müşteri tarafından iade edilen malları göstermek için de kullanılır. Bu kod şu bilgileri içerecektir. Önceden biçimlendirilmiş ekranlar alışlar. Sipariş emirleri genellikle çok kopyalı olarak hazırlanır ve bu kopyalardan biri satıcıya. alıcılar.84 - . Bu belgede gereksinim duyulan malın cinsi.lar departman yöneticileri. Satınalmalar gibi işlemler kaydedilirken grup kodları önemlidir. bilgisayara daha az hata ile veri girişini sağlamak için bazı kaynak belgeler yaratılabilir. gönderme şekli. ürünler. Teslimalma raporunun bir kopyası depoda kalırken. miktarı. Örneğin. Bu fişler daha sonra günlük olarak primanotalara (fiş icmaline) kaydedilir. Bazı durumlarda bu belgeler otomatik olarak terminallerden veri girişiyle yaratılabilirler. bir kopyası borç hesaplarına gönderilir. işletmenin mal satın aldığı satıcının kodu 320 01 26 01 3 olsun. çünkü grup kodları birkaç boyutu kapsar. 320 01 26 01 Satıcılar Hesabı(Büyük Defter Hesabı) Ürün Grubu Satıcının İli Satıcının Özel Kodu . malları teslim alan kişi tarafından düzenlenen bir belgedir. Satınalma Emri. biri borç hesaplarına ve bir diğeri de stok kontrole gönderilir. satıcı tarih kütükleri. v. harcama döngüsünü başlatan belge olup.

Sipariş edilen her bir kalemin durumunu gösteren kütük olup. yapılan iadelerin oranı ve o satıcıdan yapılan alışlara ilişkin tarihsel veriler yer alır. açık yani henüz ödenmesi onaylanmamış satınalma emirlerinin derlenmiş halidir. istenen yönetsel raporların çeşitliliğine. Stoklar Ana Kütüğü Depoda saklanan veya bir satıcıdan düzenli olarak sipariş edilen her bir stok kaleminin kaydını içerir. Stoklar Ana Kütüğü ve Açık Fişler Ana Kütüğüdür. Ana Kütükler Satıcılar Ana Kütüğü Bu kütüğe genellikle uygun bir satıcı seçilirken satınalma personeli tarafından erişilir. Kütük tanıtım verilerini saklamanın yanında içerdiği diğer verilerle satıcı performansının değerlenmesinde ve çeşitli sipariş kararlarının alınmasında kullanılır. iskonto oranı. Sipariş sadece. Satınalma Emirleri Ana Kütüğü. Teslim Alma Raporları Kütüğü ve Nakit Ödemeler İşlem Kütüğüdür. birden çok . Satıcılar Tarih ve Referans kütüğüdür. İşlem kütükleri. Bu kütüklerin içeriği ve sayısı işletmeden işletmeye müşteri ve hizmet sağlayanların tiplerine göre.3 Sağlama Sayısı VERİ TABANI Bir işletmenin veri tabanı bilindiği gibi ana kütükler. alışları izlemede tutmak için alış emirleri ana kütüğünde bir kayıt yaratır. Birinci yöntem olan fişli yöntemde. Bu kayıtlar stokları yönetmek ve büyük defterdeki stok kalanlarını desteklemek için kullanılır. Referans ve Tarih kütüğü ise. Açık Fiş Kütüğü Bilindiği gibi ödemelerin muhasebeleştirilmesinde fişli ve fişsiz olmak üzere iki yöntem vardır. telefon numarası. ! Gelir döngüsü veri tabanı ile harcama döngüsü veri tabanını karşılaştırarak benzer ve farklı yönlerini irdeleyiniz. Satınalma Emirleri Ana Kütüğü Bu kütükte verilen siparişin satınalma emrine ilişkin bilgiler yer alır. bilgisayar kullnımının derecesine ve veri tabanının yapısına göre değişir.85 - . Bir çok işletmede satıcılar ana kütüğü her bir satıcıya olan mevcut borcu gösterdiğinden borç hesapları yardımcı defteri olarak kullanılmaktadır. siparişi tam olarak karşılama oranı . ortalama teslim zamanı. adres. Satıcı Ana Kütüğü. Harcama döngüsü veri tabanındaki ana kütükler. Kütükteki kayıtların ve verilerin sürekli olarak günlenmesi önemlidir Satıcılara ilişkin bilgilerdeki veya hesap durumundaki değişiklikler hemen kütüğe işlenmelidir. işlem kütükleri ve tarih ve referans kütüklerinden oluşmaktadır. Kütükte satıcılarla ilgili isim. Satıcılara ilişkin bu tanıtım verileri satınalma emirlerinin hazırlanmasında ve ödemelerin yapılmasında kullanılır. Satınalma departmanı. siparişte ayrıntılandırılmış olan tüm malların kabulü ve teslim alınması tamamlandıktan sonra kapatılır.

bunun yerine açık (ödenecek) fişler ana kütüğü (dosyası) tüm ödeme yükümlülüklerinin kaydedildiği bir fiş kayıt listesi(primanota) şeklini alır. Tarih ve Referans Kütükleri Satıcılar Tarih ve Referans Kütüğü Satıcılar referans ve tarih kütüğü her bir aktif satıcı ile ilgili veri özetlerini içerir. Elle tutulan sistemde nakit ödemeler işlem kütüğü. açıklamasını.alış faturası birleştirilerek tek bir ödeme fişi hazırlanır. ödeme fişi numarasını (fiş sistemi kullanılıyorsa). brüt fatura tutarını her bir faturaya yapılan kasa iskontolarını. bu kütükteki her bir kayıt. sipariş edilen miktarı. Elle tutulan sistemde açık fiş kütüğü (dosyası) ödeme fişlerinin kopyalarından oluşur.86 - . depolanması işlevlerini kapsamaktadır. Bilgisayar destekli sistemlerde kayıtlar manyetik ortamlarda saklanır. her bir ödeme fişi için açık fişler ana kütüğüne kayıt yapılır.1’de bir işletmenin satınalma işlemlerinin işlem ve belge akışı görülmektedir. Fişli sistemin elle yürütülmesinde borçlar yardımcı defterine gerek kalmayabilir. Böyle bir sistemde ödenmemiş fişlerin ayrıntıları fiş kayıtlarından belirlenebilir. çünkü faturaların ve diğer belgelerin kopyaları erişilebilir bir kütükte saklanmaktadır. satıcı seçimi. teslimalınan miktarı ve teslimalma tarihini içeren bir veya birkaç satırı kapsar. İşlem Kütükleri Teslimalma Raporları Kütüğü Bu kütük teslimalma rapor belgelerinin işlem kütüğüdür. malların teslim alınması ve teslim alma raporunun hazırlanması. bir işletmede satınalma işlemleri satınalma isteğinin düzenlenmesi. net fatura tutarlarını. Şekil 7. Bilgisayar destekli sistemde sadece birkaç temel kalem manyetik ortamda saklanır. kaydedilen ödemenin tarihini. Fiziksel olarak teslimalma raporları çoğunlukla satınalma emri belgesinin ikinci kopyasıdır. satınalma emrinin hazırlanması ve satıcıya gönderilmesi. Burada her bir fatura yerine. Bu kütükteki kayıt ödeme yapıldığında kapatılmaktadır. Bu nedenle tipik bir teslimalma raporu aynen satınalma belgesinde olduğu gibi bir başlık bölümüne ve teslim almaya ilişkin olarak her bir kalemin tanıtım kodunu. Nakit Ödemeler İşlem Kütüğü Bu kütüğün amacı yapılan her bir nakit ödemenin ayrıntılarını kronolojik sıra içinde göstermektir. Burada temel ve sıralama anahtarı fiş numarasıdır. SATINALMA İŞLEMLERİ İŞLEME SİSTEMİ Daha önce de belirtildiği gibi. çek tutarlarını ve çek numaralarını içerir. satıcı tanıtımını. Bu amaca uygun olarak. Bu kütükten alınan veri. sipariş verilecek satıcıların seçimi ve satınalma eğilimlerinin analizi için kullanılır. nakit ödemeler günlüğü olarak isimlendirilir. .

Birçok işletmede fatura satınalma departmanı atlanarak doğrudan borç hesaplarına gönderilir. Satıcının faturası geldiğinde (10) satınalma departmanındaki siparişe ilişkin belgelerle karşılaştırma yapılır. Daha sonra kontrol sonuçlarına göre bir teslim alma raporu hazırlanır. borç hesaplarına (4). malların nicelik ve nitelik olarak kontrolü yapılır. Fatura uygunluk ve tamlık yönünden onaylandıktan sonra (11) borç hesapları departmanına gönderilir ve orada siparişe ilişkin diğer belgelerin kopyaları ile birleştirilir. burada istek ile karşılaştırılarak. satınalma emri. depoya veya istek yapan departmana (2) ve teslimalma departmanına (5) gönderilir. Her bir fatura borç hesaplarına gelince bir memur. Satınalma işlemleri işleme sistemi bir satınalma isteğinin (1) yapılması ile başlar. bu işlemleri o departmanın yöneticisi yapar.1. Satınalma isteğini alan satınalma departmanı. Bu istek depodan gelebileceği gibi çeşitli departmanlardan da gelebilir. Borç hesaplarına gönderilen kopya. Satınalma isteği hangi departmandan geliyorsa. dosyadan ilgili belgeleri çekerek çeşitli karşılaştırma ve kontrolleri yapar. yakın zamanda gelecek olan alış faturasının bir ön bildirimi niteliğindedir. Son kopya ise satınalma departmanında açık satınalma emirleri dosyasında fatura gelene kadar saklanır.6 8 Teslim alma 5 1 Depolama 2 9 Ayrıntılar Satıcı verisi Borç Hesapları 4 11 12 Nakit ödeme Satınalma 7 3 Satıcılar 10 13 Şekil 7. BORÇ HESAPLARI İŞLEME SİSTEMİ Borç hesapları departmanı satıcılara yapılacak ödemelerin başlatılmasından sorumludur. o departman tarafından onaylanır. Satınalma İşlemleri İşleme Sistemi ve Belge Akışı. istekte belirtilen gereksinimleri ne ölçüde karşıladığı incelenir.87 - . Teslim alma departmanındaki kopya. Teslim alma raporunun bir kopyası (7) açık satınalma emirlerini günlemek için satınalma departmanına gönderilir. Teslim alma. Uygun satıcı seçildikten sonra bir satınalma emri (3) hazırlanır. istenen malları sağlayabileceği bir satıcı seçecektir. Depo görevlisi kopyayı imzalayarak borç hesaplarına gönderir (9). teslim alma raporu ve fatura olmak üzere dört belge gereklidir. Eğer mallar doğrudan istek yapan departmana gönderilirse. Satınalma emrinin kopyaları satıcıya (3). Mallar geldiğinde teslim alma departmanındaki satınalma emri kopyası ile satıcının irsaliyesi karşılaştırılarak. Satınalma işlemi için satınalma isteği. ? Satınalma işlemleri üzerindeki kontroller nasıl sağlanabilir? . depolama işlevinden ayrı ve bağımsızdır. teslim alınacak malların doğruluğunu ve tamlığını onaylamada kullanılacaktır. Satınalma isteğinin isteği yapan departmana veya depoya gönderilen kopyası. Bu raporun bir kopyası (8) depoya gönderilen mallara eklenir.

satıcıların hesaplarının alacağına yapar. Bu toplama göre bir yevmiye kaydı yapılır. kanıtlayıcı belgeleriyle birlikte borcun ödeme tarihine göre düzenlenen bir dosyada saklanır. Belge sistemi genel olarak tüm uygun belgelerin toplanmasını. .Bir satınalma işlemi üzerinde başlıca kontroller belge sistemi kullanılarak elde edilir.88 - . Periyodik olarak fiş takım dosyası gözden geçirilerek ödenmesi gereken fiş takımı dosyadan çıkartılır. Şekil 7. İnceleme tamamlandıktan ve fatura da dahil olmak üzere satınalma ile ilgili yukarıda belirtilen dört belge onaylandıktan sonra bir fiş takımı olarak toplanır ve günlük olarak dosyalanır. Fişlerin kopyaları harcamalarla ilgili çeşitli hesaplara kaydedilmek üzere muhasebeye gönderilir. Fatura onaylanmadan önce bu konularda hiçbir farklı durumun olmaması gerekir. Muhasebedeki memur faturada yer alan kalemlere göre stoklar. Ödenecek tutar (varsa iskonto) ve diğer kalemler hesaplanır. Eğer tüm tutarlar uyuşuyorsa defterlere kaydedilir. Fişli sistem kullanıldığında her bir alış faturasının ödenmesine ilişkin bir fiş düzenlenir (mahsup veya tediye fişi) ve bu fişler primanotalara kaydedilerek toplamları hesaplanır. Ödeme verisi Borç hesapları Ayrıntılar 1 4 Nakit ödeme 5 8 İç Denetim 2 3 Şekil 7. İşletmelerde genellikle ödemeler çekle yapılmaktadır. işletme malzemesi. 3) mal veya hizmetlerin tam olarak teslim alınmış olduğunu. Belgelerin bu incelemesi “karşılaştırma süreci” olarak isimlendirilir ve belgelerin sürecin adımlarını kanıtladığı varsayılır. Satıcılar 7 Banka Yardımcı defter 6 Muhasebe Defterleri Nakit Ödemeler İşleme Sistemi ve Veri Akışı.2. Belirli aralıklarla. Kontrollerin amacı. Nakit ödeme işlemleri yukarıdaki açıklamalardan da anlaşılacağı gibi. doğrulanmasını ve ödemenin yapılmadan önce incelenmesini sağlamak için bir inceleme tekniğidir. gerçekte borç hesapları deparmanında başlamaktadır. onaylanmış kopyaları ise nakit ödemeler departmanına gönderilir (12). 2) faturalarda yer alan mal veya hizmetler istenenlere uygun olarak sipariş edilmiş olduğunu. Küçük tutarlardaki ödemeler ise bu amaçla kasada bulundurulan paradan karşılanmaktadır. sabit varlık ve yönetim giderleri hesaplarına borç kaydı yapar. NAKİT ÖDEMELER İŞLEME SİSTEMİ Nakit ödemeler sistemleri günlük nakit ödemeleri olduğu kadar çek ile yapılan ödemelerin işlenmesi ve kontrolu için tasarlanmaktadır. 1)satınalmanın onaylanmış olduğunu. Bir memur aynı zamanda fişlerin kaydını borç hesapları yardımcı defterinde. 4) birim fiyatların satınalma emriyle uygunluk içinde olduğunu ve 5) tüm hesaplamaların doğru olduğunu belirlemektir. Borç ve alacak kayıtlarının yığın toplamları primanota ile karşılaştırılır. Son olarak fişlerin asılları.2’de bir nakit ödemeler sistemi ve veri akışı görülmektedir.

Çekler bir primanotaya kaydedilerek toplam ödeme tutarı hesaplanır. ! Ön muhasebe fişlerinin kullanılmadığı bir işletmede nakit ödeme işlemlerinin nasıl işlediğini ve kontrollerin nasıl olabileceğini tartışınız. bilgisayar sistemi özdevimli olarak numara ve tarih verir. çekleri düzenler ve yetkili kişiye imzalattırarak satıcıya gönderir (4). satınalma bölümündeki terminal aracılığıyla girilir. Satınalma emrinin bir kopyası çevrim içi açık satınalma emirleri kütüğünde yer alır. Aynı zamanda sipariş edilen kalemlerin miktarları.89 - . Girilen veriler stok kalem numaralarını. BİLGİSAYAR DESTEKLİ İŞLEME SİSTEMİ Bilgisayar destekli sistem kullanıldığında alışlar ve nakit ödemelere ilişkin işlemler yığın işleme sistemi. Satınalma süreci bir mal sipariş listesinin yazıcıdan dökümünün alınması ile başlar. Gün sonunda program. ? Satın alınacak siparişleri karşılayabilecek satıcıların seçimi için veriler hangi kütükten ve ne şekilde sağlanır? Çevrimiçi satıcı referans kütüğünden satıcı performans raporları incelenerek. Bu satınalma emirleri işlem verisi bir biçimleme programı tarafından onaylandıktan sonra bir satınalma işlem kütüğünde geçici olarak saklanır. Satınalma yetkilisi satınalma emrini inceler ve onaylar. . stoklar ana kütükleri ve işlem kütüğünden alınan verilere dayanarak yazıcıdan satınalma emri çıktısı alınır. Bu toplama göre bir yevmiye kaydı yapılır ve büyük defter departmanına gönderilir (3). Nakit ödeme memuru ödeme ile ilgili tüm ispat edici belgeleri mühürleyerek ödeme ile ilgili olarak düzenlenen fişe iliştirir ve dosyalanır. miktarları. Eğer satınalma emrinin düzeltilmesi gerekiyorsa. Onaylanan ve imzalanan satınalma emri satıcıya gönderilir. Bu adım satış işlemleri yığınları. stoklar ana kütüğünde kendilerine ayrılan kayıtlar arasında yer alır. onaylandıktan sonra satınalma departmanına gönderilir. seçilen satıcıların kodlarını ve siparişin beklenen teslim tarihini içerir.genellikle her gün bir memur o gün ödenecek fiş takımını dosyadan çıkarır. Satınalma İşlemlerinin İşlenmesi Depoda veya herhangi bir departmanda satınalma isteğinin hazırlanması için stok kayıtlarının incelenmesi ve yeniden sipariş noktasının altına düşen kalemlerin belirlenmesi gerekir. stoklar ana kütüğünü günlemek için işlenirken yerine getirilebilir. Eğer yevmiye toplamları yardımcı defterde borç hesaplarına kaydedilen tutarlara uygunsa büyük defterdeki hesaplara kayıt yapılır (6). Bu departmanda bir memur fişlerin ve belgelerin doğruluk ve tamlığını kontrol ederek. satınalma yöneticisi satınalma işlem verisini terminal aracılığıyla geri alır değişiklikleri yapar ve düzeltilmiş satınalma emri yazıcıdan alınır. Sonraki aşamada satınalma emri ile ilgili veri. Ödenecek toplam tutar belirlendikten sonra satıcılar yardımcı defterindeki ilgili hesaplara kayıt yapılarak (2) fişler ve kanıtlayıcı belgeler nakit ödemeler departmanına gönderilir (1). Bu liste stok kontrol yöneticisi tarafından incelenip. Sonuçta satıcılar. gün boyunca işlenen satınalma emirlerinin bir listesi ile stok durum raporunu yazıcıdan döker. listede yer alan kalemlerin sağlanabileceği satıcılar seçilir. çevrim içi işleme sistemi veya iki sistemin bileşimi ile yapılır. Her bir satınalma emrine.

Satın almayı başlat Günleme sırasında yapılmış olabilir Özet veri ve rapor çıktısı Stoklar ana kütüğü Yeniden sipariş listesi Satıcı tarih ve referans kütüğü Satıcı değerlendirme veri ekranı Satıcı seçimi ve listeye kayıt Satınalma Departmanı tarafından yapılır Mal sipariş listesi (çoğaltılmış) Satınalma emri veri girişi İstisna ve hata raporu Satınalma işlem verisini biçimleme ve kütükte saklama Satıcı Ana Kütüğü Satınalma işlem verisi Açık alış emirleri kütüğü Kütükleri günleme ve çıktıları basma Stoklar Ana Kütüğü Satınalma emirleri listesi Satınalma emirleri listesi Stok Durum Raporu Gün sonunda çıktı alınır Satınalma yöneticisi tarafından yapılır İnceleme ve İmza Satınalma yöneticisine Stok yöneticisine Satıcıya Şekil 7.3.90 - . . Çevrimiçi Satınalma İşlemleri İşleme Süreci.

. Sonra sayıları ve malların envanter numaralarını bölüm terminaline satınalma emri numarasıyla birlikte girer. teslim alma raporunun hazırlanması Teslimalma raporu Stok Ana Kütüğü Teslimalma işlemleri Ambara ve borç hesaplarına Satıcı Tarih Kütüğü Ana Kütüklerin Günlenmesi Açık Satınalma Sipariş Kütüğü Teslimalma Raporu Kütüğü Karşılanamayan siparişler kütüğü Borç Hesapları Sürecine Şekil 7. Program herhangi bir farkı veya hatayı ekranda gösterir. gelen mallar kabul edilmeyerek işlem Satıcıdan Teslim alınanın sayısı ve kontrolü: Karşılaştırma Ambalajlama fişi Teslimalma Memuru tarafından yerine getirilir Teslim almaların girilmesi İstisna ve Hata Görüntüsü Açık Satınalma Sipariş Kütüğü Teslim alma verisinin biçimlenmesi. Eğer siparişlerde bir eksiklik varsa. Bir teslim alma programı girilen verileri çevrimiçi açık satınalma emirleri kütüğüyle karşılıklı kontrol eder.4.91 - .Teslim Alma İşlemlerinin İşlenmesi Teslim alma bölümündeki bir memur önce teslim alınan malları sayar ve gözden geçirir. Çevrimiçi Teslimalma İşlemleri İşleme Süreci.

Borç hesaplarını izleyen görevli.sona erdirilir. . Raporun bir kopyası mallarla birlikte depoya gönderilir ve burada depo görevlisi tarafından imzalanarak borç hesapları departmanına gönderilir. Bundan böyle tediyeler nakit ödeme işlemlerinde kullanılmak üzere ve referanslar için uygun duruma gelmiştir. Böylece tek bir satıcı ile ilgili birden çok fatura varsa bunlar tek bir fişte birleştirilir. fatura numaralarını. Son olarak program yığın toplamını ve verideki herhangi bir hatayı ekranda gösterir. Diğer yandan açık satınalma emirleri kütüğü kontrol edilir (doğrulanır) ve eğer bütün sipariş edilen miktarlar teslim alınmış ve faturalanmış ise satınalma emri kapatılır ve kayıt satıcılar tarih kütüğüne transfer edilir. mal kalemlerinin kodlarını. Kabul edilmesi halinde. Program aynı zamanda bir fiş listesinin ve özetinin dökümünü yapar. Hiçbir sınıflamaya gerek yoktur. faturaları açık faturalar kütüğüne ekler ve ardışık olarak sıralanmış yevmiye fişlerini büyük defter işlem kütüğüne katar.92 - . Program her bir faturanın tutarını ilgili borç hesabının kalanına ekler. miktarları. girilen verilerin doğruluğunu inceler. açık satınalma emirleri kütüğünde görünenlerle miktarları karşılıklı kontrol ederek doğrular. faturaları ve teslim alma raporlarıyla birlikte bir kütüğe alır. vade tarihlerini ve her bir faturanın tutarını bölümdeki terminal aracılığıyla girer. ● Eldeki miktarı arttırarak ve verilmiş sipariş miktarını silerek “stoklar ana kütüğünü” günler . faturalaların etkilediği satıcılar ana kütüğünü günler. Siparişlerin teslim alınmayan kısımlarını içeren “açık satınalma emirleri kütüğünde” teslim alınan miktarları kaydeder. satıcı kodlarını. tediye fişlerini. satıcı koduna uygun olarak fatura verisini sıraya koyar. yığın toplamlarını tekrar hesaplar ve önceden belirlenmiş olan ve tekrar hesaplanan yığın toplamları arasındaki çelişkileri ekranda gösterir. satınalma sipariş numaralarını. ? Borç hesaplarının bilgisayar destekli sistemde izlenmesinin yararları nelerdir? Borç hesapları kaydetme programı veya ilgili bir program satıcılar ana kütüğüne kayıt sırasında çeşitli çıktılar yaratır. Kayıt zamanı geldiğinde borç hesapları kayıt programı. Teslimalma programı aynı zamanda. Biçimleme programı. ● ● ? Bir teslim alma programının yerine getirdiği işlevler nelerdir? Borç Hesapları Kayıt Süreci Satıcılardan faturalar alındıkça. “Satıcı tarih kütüğüne” teslim alma tarihini kaydeder. Program önceden numaralanmış iki kopya tediye fişinin basımını gerçekleştirir. Daha sonra da fatura yığını verisi gün sonuna kadar manyetik ortamda saklanır. çünkü program her bir satıcının kaydına doğrudan erişir ve bulunduğu kütükten yeniden elde eder. Bu işlem yapılmadan önce program. Ek olarak program tediye fişlerini bir manyetik disk kütüğünde saklar. program önceden ardışık olarak numaralanmış olan teslim alma raporunun dökümünü yapar. borç hesaplarını izleyen bir memur tutarların doğruluğunu gözden geçirerek bunları teslim alma raporlarındaki miktarlarla karşılaştırır ve fatura yığınının toplamını.

yığın toplamlarının hazırlanması Yığın toplamı İstisna ve Hata Gösterimi Satıcı Faturaları Faturalanmış tutarların ve Toplamların Girilmesi Satıcı Faturası Teslim Alma Raporu Girilen Verinin Biçimlenmesi Açık Satınalma Sipariş Kütüğü Borç Hesapları Ana Kütüğü Faturalardan Alınan Borç Verisi Gün sonuna kadar biriktirilir Açık Satınalma Sipariş Kütüğü Borçların ve Diğer Kütüklerin Günlenmesi ve Makbuzların Hazırlanması Satıcının Tarih Kütüğü Tediye 1 Makbuzları Ödenmemiş Faturalar 2 Makbuz ve Özet Açık Faturalar Kütüğü Büyük Defter İşlem Kütüğü Tediye Makbuzları Kütüğü İstisna ve Özet Görüntüsü Maliyet Kontrolü veya Kaynak Yön.93 - .Satıcılardan Teslim alma Raporları Satıcı Faturaları Teslimalma Raporu Borç Hesapları Memuru Tarafından Yapılır Gözle kontrol. Daha sonra bir günleme ve çıktı (print) programı ödeme fişlerini satıcı hesaplarına uygun olarak ardışık biçimde (hesap kod sırasına göre) kaydeder. Nakit Ödemeler İşleme Sistemi Nakit ödemeler işleme sistemine ilişkin aşağıdaki çizimden de görüleceği gibi tediye fişlerinin basılı kopyası süreci başlatmaktadır. Bu fişler fişin ödeneceği vadeye kadar işlenmek üzere hazırlanır. satıcı hesap kodlarına göre verileri sıraya koyar. Bölümüne Borç Hesapları Bölümüne Rapor Hazırlama Sürecine Kaydetme Sürecine Nakit Ödemeler Sürecine Şekil 7. Çevrimiçi Satınalma İşlemleri-Borç Hesapları İşleme Süreci. Her sabah. Sonraki adımda bir sıralama programı. Program ödenen tutarların bir özet ra. Yığın toplamları hesaplanmış ve ödeme verileri manyetik bant üzerine işlenmiştir.5. ödeme vadesi gelen fiş yığını kütükten alınır.

.porunu. ? Elle ve bilgisayar destekli olarak yürütülen nakit ödemeler işleme sistemlerini temel işleyiş bakımından farklılıkları nelerdir? Borç Hesapları Sürecinden Tediye Makbuzu Yığın Toplamı Hazırlanması Yığın toplamı A Tediye Makbuzları Sıralanmış Tediye Verisi Biçimleme İstisna ve Özet Raporu Borç Hesapları Ana Kütüğü Açık Faturalar Ana Kütüğü Günlenmiş Borç Hesapları Kütüğü.94 - . Ayrıca. herbir ödeme fişinden borçlu tutarları ve hesapları alarak biriktirir ve nakit ödemelerin toplamıyla birlikte borçların toplamı bir günlük fişte özetlenerek büyük defter işlem kütüğüne yüklenir.6. Yığın Nakit Ödeme İşlemleri İşleme Süreci. Çek Dökümü ve Diğer Çıktılar Tediye Verisi Herbir Geçişin Çıktısı Benzer Rapordur Satıcı Tarih Kütüğü Giriş-1 Satıcı Numarasına Göre Sıralama Çek Listesi Likit Ödemeler Özeti Büyük Defter İşlem Kütüğü Çekler (Makbuzları İçeren) A Nakit Ödemeye Finansal Yönetim Kaydetme Sürecine Satıcılara Şekil 7. Son olarak program. ödenen faturaları açık faturalar kütüğünden siler ve ödemelerle ilgili bilgileri satıcı tarih kütüğüne yerleştirir. çek kayıtlarını ve çekleri yazıcıdan basılı halde verir.

Veri tabanı işletmelerin gereksinimlerine göre sayısı ve kapsamı deği. rapor alınacaktır. işlemlerin defterlere kaydedilmesi ve gerekli finansal raporlar ile diğer çıktıların hazırlanmasını kapsar. Özet Bir işletmenin harcama döngüsü. ne kadar sipariş verileceğine ilişkin karar vermeye yardım eder.İŞLEMSEL VE YÖNETSEL RAPORLAR Satınalma işlemlerinin işlenmesi sırasında üretilebilen işlemsel raporların içinde . gelecek dönemde her bir stok kaleminin tahmini kullanımını planlar ve eğer hiç sipariş yapılmazsa mevcut malın hangi tarihte tükeneceğini tahmin eder. ne zaman sipariş verileceği ve kime sipariş verileceği ile ilgilidir. hangi faturaların daha acil ilgi gerektirdiğini belirlemek için vade tarihlerine göre faturaları sıraya koyar. alış faturası. Nakit ödeme işlemlerinin işleme sürecinde üretilen iki önemli rapor. Bu formattaki bir rapor.95 - . satıcılardan gereksinim duyulan mal ve hizmetlerin satın alınmasını içerir. satınalma emri. Bu rapordaki değerler. Bu raporlar öncelikle ödenen tutarları gösterir ve daha sonra belirli günlerde ödenecek tutarları listeler. Beklenen stok çıkışları raporu. Bu bilgilere bağlı olarak da nakit gereksinimi belirlenerek. Satınalma ve nakit ödeme verisini girmek için çevrimiçi sistemlerde önceden biçimlendirilmiş ekranlar kullanılabilir. açık satınalma emri raporu. Satıcı performans raporları ise satıcı seçimine ilişkin kararlara yardımcı olur. satınalma sipariş listeleri. Döngüde kullanılan verilerin birçoğu satıcılardan ve stok kayıtlarından sağlanır. stok durum raporu. ilk fatura tarihi belirtilerek kütükten doğrudan döküm olarak alınabilir . Bu kararlardan ne zaman sipariş verileceği kararına “yeniden mal sipariş raporu” ve “beklenen stok çıkışları raporu” yardımcı olacaktır. teslim alma raporlarının özeti. Bu rapor son rapordan itibaren her bir stok kaleminin kullanım ve değişim oranını gösterir. alışlar günlüğü ve özeti ile borçlar raporu yer almaktadır. ! Bu ünitede ve bundan sonraki ünitelerde kullanılan akış çizeneği sembollerinin anlamlarının kitabınızın sonunda yer aldığını unutmayınız. borç yükümlülüğünün geçerliliğinin araştırılması. Fiş kayıt ve özeti. ekonomik sipariş miktarı formülüyle birlikte satınalma siparişinde kullanılacak olan miktarları sağlar. tediye fişi ve çekten oluşur. Bu sürecin ürettiği başlıca yönetsel rapor ise. denetim izi için önemli bağlantı sağlar Borçlar raporu tüm ödenmemiş faturaları gösterir. nakit bütçesi veya nakit akış tablosudur. açık faturalar kütüğündeki veriden hazırlanabilir. malların teslim alınması ve depolanması. Rapor. Faturalar vade tarihlerine göre ayrıldıktan sonra rapor. çek kayıtları ve ilgili nakit ödemeler özet raporu ile nakit gereksinim raporudur. Kullanılan belgeler satınalma isteği. ✔ Stok yöneticisinin vereceği kararlar için gerekli olan veriler hangi kütüklerden sağlanabilir? Stok yöneticisi tarafından verilen kararlar. Döngünün işlevleri (mal için) gereksinimlerin onayı. siparişin verilmesi. Stok kullanım raporu. teslim alma raporu.

Borç hesapları d. İşlemeler elle veya bilgisayar destekli sistemlerle yapılabilir. Bilgisayar destekli sistemde bir teslim alma programı. normalde aşağıdaki departmanlardan hangisi satınalma isteğinin hazırlanmasından sorumlu olmalıdır? a. Satınalma işlevinin muhasebeleştirilmesini sağlamak için satınalma isteğinin kopyaları aşağıdakilerden hangisine gönderilmelidir? a. Veri işleme. Faturalama 3. Satıcı b. satınalma işlemleri işleme sistemi. Depolama e.şen ana kütükler. Nakit ödemeler b. Teslim alma d. Satınalma işlemleri işleme sisteminde. Satınalma işlemleri işleme sisteminde. tarih ve referans kütüklerinden oluşur. normalde aşağıdaki departmanlardan hangisi satınalma emirlerinin hazırlanmasından sorumlu olmalıdır? a. işlem kütükleri. Teslim alma d. veri işleme sırasında çeşitli işlemsel ve yönetsel raporlar yaratır.96 - . Depo 4. Satınalma c. borç hesapları kayıtlarının izlenmesi ve nakit ödemeler işleme sistemlerinden oluşur. Sorular 1. Harcama döngüsü işleme sistemleri. Teslim alma e. Faturalama 2. Depolama e. Nakit ödemeler c. Satınalma c. Nakit ödemeler b. girilen verileri hangi kütükle karşılaştırarak kontrol eder? .

Açık satış emirleri raporu . Satıcılar referans kütüğü b. Stok durum raporu c. Nakit Bütçesi b.a. Nakit ödemeler kütüğü d. Açık satınalma emirleri kütüğü e. Sipariş listeleri e.97 - . Borçlar raporu d. Aşağıdaki raporlardan hangisi satınalma işlemlerinin işlenmesi sırasında yaratılan yönetsel raporlardandır? a. Borç hesapları kütüğü 5. Stoklar ana kütüğü c.

Bu nedenle gerektiğinde o ders kitaplarındaki konuları gözden geçirmeniz konuyu daha kolay anlamanıza yardımcı olacaktır. Ayrıca ünitede verilen belge ve rapor örneklerini metinlerle birlikte ele alarak çalışınız.98 - ....Üretim Döngüsü Bu Ünitede. bu belgelerin işleme sistemi içindeki yeri adım adım ele alınmıştır. Bu ünite daha önce gördüğünüz muhasebe dersleri ve özellikle maliyet muhasebesi dersi konularıyla ilişkilidir. Ünitede ayrıca işletme yönetiminin gereksinim duyduğu raporların ve listelerin neler olduğu da açıklanmıştır. Üretim işlemleri döngüsüyle ilgili veri kaynaklarının neler olduğu.. 8 ÜNİTE Çalışma Biçimine İlişkin Olarak. .

Bununla birlikte satış.01.1’de verilmiştir. ✔ Üretim işlemleri döngüsünde kullanılan belgeler nelerdir? Ürün Ağacı (Malzeme Listesi): Üretim başlamadan önce mamul tasarımı veya ilgili birim tarafından hazırlanan ürün ağaçları. Ürün ağacı gibi. Şekil 8. maliyet muhasebesi ve duran varlık muhasebesi fonksiyonlarını içermektedir.2’de işlemler listesi örneği veril- . 19XX Mamul Kodu : 1520010001 Stok No 4114140100 4022120000 4038800000 4113683000 0009705100 0009705300 0009710090 Adı Çamurluk Tekerlek Cam Ön Takım 0. ÜRÜN AĞACI Mamul Adı : Malzeme Taşıma Aracı Tarih: 01. üretim planlama ve üretim ile ilgili diğer birimler üretim işleme döngüsüne veri sağlamaktadır. faaliyet konuları. Bu belgede. işlemin yapılması için hangi makinaların gerekli olduğu ve işlem için gerekli sürenin ne olduğu belirlenir. İşlemler listesi mamulü oluşturan her bir parça dikkate alınarak hazırlanır. stok kontrolü.GİRİŞ Malzemenin çeşitli işlemlerden geçirilerek mamul haline getirilmesi işlemi üretim döngüsü olarak ifade edilmektedir. Miktar 4 4 1 1 2 3 0. teslim alma. depolama. Ürün ağacı örneği Şekil 8. ADET KG. Ürün Ağacı Örneği. Bu amaçla kullanılan belgeler işletmeden işletmeye farklılık gösterecektir. Çünkü işletmelerin büyüklükleri. belli bir mamulü oluşturan parçaların bir listesidir.5 İnce Yağ Pedal 1.1. donanımları ve yazılımları birbirlerinden farklıdır. VERİ KAYNAKLARI VE GİRDİLER Üretim işleme döngüsünde kullanılan veriler genellikle üretim faaliyetleri. üretim kontrolü. yapılan işin hangi iş merkezini ilgilendirdiği. işlemler listesi de özellikle standart maliyetlerin belirlenmesinde ve işletme bütçelerinin hazırlanmasında kullanılmaktadır.99 - . işçilik ve üretim emirleriyle ilgilidir. tasarım mühendisliği. Üretim işletmelerindeki bu faaliyetler.5 Saç Şekil 8.450 ? Ürün ağacında hangi bilgiler yer alır? İşlemler Listesi: Mamul üretim için gerekli işlemlerin sırasal olarak belirtildiği belgedir. Birim ADET ADET ADET ADET KG. üretimde kullanılan malzeme.

Bu bilgiler daha sonra stok kartlarına işlenecek ve maliyet bilgileri girilerek işlemler muhasebeleştirilecektir. varsa müşterinin numarası.) İşlem Kodu 002000 002010 002020 002050 : : : : : Şekil 8. ? Satın alma istek fişini kim. İşletmede eğer varsa işlemler listesi ve ürün ağacı üretim emrine eklenebilir. Üretim emirlerinin hazırlanmasından sonra ürün ağacındaki kalemler ambardan malzeme istek fişi ile çekilecektir. Satın Alma İstek Fişi: İşletmenin ambarında hiç veya yeterince bulunmayan malzemenin satın alınması için düzenlenen belgedir. Mamul Kodu : 1520010001 Sorumluluk Açıklama Otomatik Preste Taşlama Parçaları Birleştirme Boyama Merkezi Kesim Kaynak Montaj Boya Makina Gereksinimi 10 tonluk Pres Hazırlama İşlem Süresi 15 Süresi 2 5 8 3 ! Ürün ağacı ile işlemler listesinin kullanım amaçlarını karşılaştırınız.miştir.01.100 - . ne zaman düzenler? Malzeme İstek Fişi: İş merkezinin malzeme gereksinimlerinin karşılanması amacıyla ambardan malzeme çekilebilmesi için düzenlenen belgedir. . Eğer ambarda varsa istek miktarı kadar malzeme verilecektir. Malzeme olmaması veya ilgili malzemenin en az stok düzeyinin altına düşmesi durumunda ise ambar. işin başlama ve bitiş tarihi gibi bilgiler yer alacaktır.19XX Standart Süre(dk.2. İşlemler Listesi Örneği. stok için üretim yapan işletmelerde ise üretim programına uygun olarak hazırlanan bu belgede mamul numarası. İŞLEMLER LİSTESİ Mamul Adı : Malzeme Taşıma Aracı Hazırlayan Birim: Planlama Birimi Hazırlama Tarihi: 01. İlgili iş merkezlerinden ambara malzeme isteği gelecektir.3’de verilmiştir. satın alma istek fişini düzenleyerek satın alma birimine iletecektir. üretilecek mamul miktarı. Malzeme istek fişi örneği Şekil 8. Üretim Emri: Sipariş yöntemi ile çalışan işletmelerde alınan siparişler.

. İŞÇİLİK ÖZETİ KARTI Çalışanın Sicil No: Çalışanın Adı Soyadı: 6145827412 Şafak Berk İşlem No: 002020 İş Bitiş Tarihi: 12.10. Malzeme Hareket Kartı: İş merkezleri arasında. ? Satın alma istek fişi ile malzeme istek fişi arasındaki farklılık nedir? İşçilik Özeti Kartı: Bir iş merkezinin veya bir çalışanın belli bir iş üzerinde çalıştığı sürenin belirlenmesinde kullanılan belgedir.5’de verilmiştir.10. teslim alan ve teslim edenin adı soyadı ile imzaları gibi bilgiler yer alacaktır.19XX Miktar 4. İşçilik Özeti Kartı. Bu belge üzerinde parçaların gideceği merkezin adı.101 - . yapılan ve yapılacak işlemin ne olduğu. karşılığında hakedilen ücret ve işlem gören parça sayısı gibi bilgileri içeren kart örneği Şekil 8. Çalışılan süre.000. Malzeme İstek Fişi Örneği.30 Sipariş No: 960012 Tarih: 15.3. Bir merkezde işlemi biten parça bu kartla birlikte izleyen merkeze gönderilecektir. teslim alınan parça sayısı.5 İşçilik Maliyeti: 675.-TL.000.-TL. işlem gören parçaların hareketine yetki veren belgedir. iş merkezine geliş ve tamamlanıp bir sonraki merkeze gönderilme tarihi./Saat Şekil 8. Malzeme hareket kartı örneği Şekil 8.4’te verilmiştir.000 Adet Üretim veya Sipariş Kodu : 960012 Malzeme Adı ve Kodu 4022120000 . Sorumluluk Merkezi: Montaj İşe Başlama Saati: 08.19XX İşlem Tanımı: Parçaları Birleştirme Çalışılan Süre (saat): 4.Tekerlek Açıklama Tümü çelik gövdeli olmalı İstekte Bulunan Birim ve Yetkilisi: Teslim Alan: Teslim Eden: Şekil 8.00 Tamamlanan Parça Sayısı: 100 Adet Onaylayan: Semih KALE Saat Ücreti: 150.4.MALZEME İSTEK FİŞİ İstekte Bulunan Birim : Montaj Fiş No : 0010 Tarih : 15.

10. Satış Tahminleri: İşletmenin gelecek dönemlerde satış miktarlarının ve birim satış fiyatlarının ne olması gerektiği işletmeler için önemlidir. Malzeme Hareket Kartı Örneği.19XX 100 Adet Semih KALE Murat ARSLAN Şekil 8.10. Hazırlanan bu satış tahminleri üretim programının hazırlanmasına da temel olacaktır. Bu veri işletme bütçelerinin hazırlanmasında.10. TESLİM ALMA FİŞİ Malzeme Gönderen Firma: ŞAFAK Tic.19XX Miktar 4.6.6’da verilmiştir. haftalık. aylık.102 - . Teslim Alma Fişi Örneği. malzemeyi teslim edenin ve teslim alanın adı soyadı ile imzası gibi bilgiler yer alır. . İşletmesi Sipariş No: 9610002 Malzeme Adı ve Kodu 4022120000-Tekerlek Birim Adet Belge No: 00000125 Tarih: 15.MALZEME HAREKET KARTI Gideceği İş Merkezi Yapılacak İşlemler Sipariş veya Üretim No Sipariş veya Üretim Başlama Tarihi İş Merkezine Geliş Tarihi Teslim Alınan Miktar Teslim Alan Teslim Eden Montaj Parçaların Birleştirilmesi 960012 15. ? Satış tahminlerinin kullanım amacı nedir? Teslim Alma Fişi: Satın alma işleminin tamamlanıp malzemenin işletmeye teslimi sırasında düzenlenen belgedir. Satış tahminleri işletmelerin büyüklüğüne ve faaliyet konularına göre günlük.5.19XX 18.000 Açıklama Tümü sağlam Teslim Eden: Teslim Alan: Şekil 8. Satış tahminlerinin yapılmasında gelecek dönemlerde kesinleşen siparişler kesinlikle dikkate alınmalıdır. Belgede teslim alınan malzeme ile ilgili bilgiler. mamul maliyetlemesinde ve çeşitli işletme kararlarının alınmasında kullanılacaktır. üç aylık veya yıllık olarak hazırlanabilir. Teslim alma fişi örneği Şekil 8.

Bu kartlara bilgiler irsaliye veya faturadan hareketle kaydedilecektir. Büyük defter ana kütüğü. ! ! Stok değerleme yöntemleri ve stok kartları ile ilgili bilgi için maliyet muhasebesi ders kitaplarınıza bakınız. . İşletmelerin büyüklükleri. satıcıya veya ambara iade edildiğinde bu kart üzerine işlenecektir. satıcılar ana kütüğü bunlara örneklerdir. Satın alınan malzemeler maliyet tutarları üzerinden karta kaydedilirken. Fatura işletmeye ulaştığında ise miktar bilgisi liralandırılacaktır. Stok Kartı Örneği. Malzeme satın alındığında. İşletmenin üretim faaliyetleri ile ilgili olan kütüklerden önemli olanlar bu bölümde incelenecektir. faaliyet alanları. üretime verilen (çıkan) ve stoklardaki mevcut miktarı (kalan) göstermelidir.7. üretime gönderildiğinde. Malzeme Stokları Ana Kütüğü Mamul üretimi için gerekli olan malzeme stoklarına ilişkin bilgilerin izlendiği kütüktür.103 - . üretime gönderilen malzeme belirlenen stok değerleme yöntemi esas alınarak maliyetlendirilecektir.Stok Kartı: İşletmenin sahip olduğu malzeme stoklarının izlendiği belgedir. Malzeme stoklarına ilişkin her bir kayıt satın alınan (giren). sadece miktar bilgileri girilecektir. Stok kartı örneği Şekil 8.7’de verilmiştir. Bu kütüklerin bir kısmı diğer işleme döngüleri ile ilgilidir ve ilgili ünitelerden açıklanmıştır. donanım ve yazılımları işletmelerin bilgi gereksinimlerini değiştireceği için üretim faaliyetleri ile ilgili olarak kullanılan kütüklerde işletmeden işletmeye farklı olacaktır. İşletme için olanaklı ise siparişler ile ilgili bilgiler de kayıtlarda yer almalıdır. VERİ TABANI İşletmelerin üretim faaliyetleri ile ilgili oluşturdukları kütükler çok çeşitlidir. STOK KARTI İlk Madde ve Malzeme Adı : Stok Numarası : Ambar Yerleşim Yeri : Birim : GİREN Tarih Açıklama Miktar Birim Tutar Fiyat En Çok Bulunması Gereken Miktar : En Az Bulunması Gereken Miktar : Yeniden Sipariş Miktarı : Ortalama Birim Fiyat : ÇIKAN Miktar Birim Fiyat KALAN Tutar Miktar Birim Fiyat Tutar Şekil 8. Malzeme satın alındığında fatura henüz düzenlenmemişse. Stok kartlarına kayıt yapılırken kullanılacak belgeler neler olabilir? Tartışınız.

Örneğin malzeme stokları gruplandırılabilir ve her bir grup için grup kodu oluşturulabilir. Yarı Mamul Stokları Ana Kütüğü İşletmelerde üretimde olan mamullere ilişkin maliyetlerin izlendiği kütüktür. ? Malzeme stoklarının gruplandırılması niçin önemlidir? Elle bilgi işlenen bir ortamda da malzeme hareketleriyle ilgili olarak için Şekil 8. Bu kütük belirli bir sipariş veya iş (stok için üretim yapılıyorsa) ile ilgili olabilir. Bu nedenle stok numaralarının belirli bir düzen içinde olması kullanıcılara kolaylık sağlayabilir.104 - .8.Herhangi bir malzeme unsuruna ulaşılmak istendiğinde “stok numarası” kullanılacaktır. . Bir çok işletmede bu amaçla birden çok malzeme ambarı oluşturulmaktadır. İlgili siparişin veya işin numarası genellikle kütükten erişim için kullanılan kayıttır. Dönemler itibarıyla bu kütükteki “malzeme stokları toplamı” ile büyük defter ana kütüğündeki “malzeme stokları hesabının” karşılaştırılarak kontrol edilmesi olası hataların önlenmesine yardımcı olacak bir muhasebe kontrolüdür. Maliyet İzleme Kartı Örneği.7’de verilen stok kartları kullanılmaktadır. MALİYET İZLEME KARTI İşin veya Siparişin Adı: lam kezi III Üretim Miktarı: Maliyet Maliyet Maliyet Başlama Tarihi:Merkezi I Merkezi II İş veya Sipariş No:Bitiş Tarihi: TopMekr- DİREKT İLK MADDE VE MALZEME MALİYETİ Tarih Fiş No Kodu Miktar Toplam Direkt İlk Madde ve Malzeme Maliyeti DİREKT İŞÇİLİK MALİYETİ Tarih Kart No İş Kodu Süre Toplam Direkt İşçilik Maliyeti GENEL ÜRETİM MALİYETİ (GÜM) İş Yükleme Toplam Maliyet Ölçüsü Oranı GÜM Merkezleri Toplam Genel Üretim Maliyeti Toplam Üretim Maliyeti Birim Üretim Maliyeti Şekil 8.

Mamul Stokları Ana Kütüğü Üretimi tamamlanarak satışa hazır hale gelen mamuller üretim hattından mamul ambarına gönderilecektir.105 - . Bu kütükte çeşitli nedenlerle işletmeye işlem görmek için iade alınan mamuller (satış iadeleri) ile ilgili bilgilerde yer alabilir. Maliyet bilgileri yarı mamuller ana kütüğünde olduğu için bu kütük içinde ayrıca yer almayacaktır. Üretilen mamul miktarının girilmesi ile kütük çalışacak ve üretimde kullanılan malzemelerin ambardan çıkı. Üretim Emri Numarası Müşterinin Numarası(varsa) Müşterinin Adı(varsa) Müşteri Sipariş Numarası(varsa) Sipariş Alınma Tarihi Üretime Başlama Tarihi Üretimin Tamamlanma Tarihi Mamul Numarası Mamul Tanımı Miktarı ve Ağırlığı İş Merkezleri Kontrol Sonuçları Şekil 8. Bu kart örneği Şekil 8. Üretim ile ilgili olarak açık üretim emirleri kütüğünde yer alacak bilgilerden bazıları Şekil 8. mamullerle ilgili stok kartları oluşturulacak ve mamul hareketleri bu kart üzerinde izlenecektir. mamul ambarına ulaşan mamullerin izlenmesinde kullanılan kütüktür. Elle işlenen bir bilgi sisteminde. miktar ve hangi aşamada olduğuna ilişkin bilgileri içeren kütüktür.Elle bilgi işlenen bir ortamda her bir sipariş veya iş için bir kart açılacaktır. her bir mamul içindeki malzemelerin ne olduğu bilgisini içerir. ? Açık üretim emirleri kütüğüne kayıtlar ne zaman yapılır? Hangi bilgiler bu kütükte yer alır? Ürün Ağacı Kütüğü İşletmenin malzeme stoklarının ve üretim maliyeti içindeki malzeme maliyetinin belirlenmesi için önemli olan bu kütük.9.8’de verilmiştir. Mamul stokları ana kütüğü.9’da verilmiştir. Üretim Faaliyeti İle İlgili Veriler. Bu kütükten herhangi bir mamule erişebilmek için mamul kodu gereklidir. ? Mamul stokları ana kütüğü ne zaman kullanılır? Açık Üretim Emirleri Kütüğü Üretimine başlanan siparişlerin veya işlerin maliyet verileri hariç. Bu kütükteki bilgilere ulaşmak için üretim emri numarası kullanılabilir.

üretim faaliyetlerinin gecikmesi. Üretim Emirleri Tarih Kütüğü. Malzemenin maliyet bilgisi miktar bilgisi ile ilişkilendirildiğinde ise üretilen mamul içindeki malzeme maliyeti belirlenecektir.106 - . . Sorumluluk Merkezleri Tarih Kütüğü. Bunlar: ● ● ● ● ● ● ● ● Makina İş Yükleme Kütüğü. Standart Maliyetler Referans Kütüğü. ? ✔ Üretim işlemlerinin elle işlenmesinin sakıncaları nelerdir? Yığın işleme sistemi üretim işleme sisteminde başarıyla uygulanabilir. belge kullanımının artmasının daha fazla personel istihdamını gerektirmesi. Çevrimiçi bilgi işleme sisteminin kullanılmasının işletmeler için yararları nelerdir? ● Sistem içinde kullanılan belgeler önemli ölçüde azalacaktır. GÜM Yükleme Oranı Referans Kütüğü. Diğer Kütükler İşletmeler üretim faaliyetleri ile ilgili yukarıda açıkladıklarımız dışında da bazı işlem.dir. Bu kütük stoklar ana kütüğü ile bütünleşik olarak çalışacaktır. Açık Siparişler Kütüğü. taleplere zamanında cevap verilememesi nedeniyle pazar kayıplarının ortaya çıkması. Bu da çalışılan sürenin hesaplanması amacıyla belge kullanımını ortadan kaldıracaktır. Örneğin çalışanların zaman kartlarını çevrimiçi çalışan bir makinada işlemeleri sonucu bilgi direkt olarak personel veya muhasebe birimine ulaşacaktır. GÜM’nin sağlıklı bir şekilde izlenememesi vb.şı gerçekleşecektir. referans ve tarih kütüklerine gereksinim duyarlar. Üretim işlemlerinin elle işlenmesi durumunda işletme çeşitli problemlerle karşı karşıya kalacaktır. Tüm bu problemler ve teknolojik gelişmeler üretim işlemlerinin bilgisayarlı bir ortamda yürütülmesi sonucunu doğurmaktadır. ÜRETİM İŞLEME SİSTEMİ Bir üretim işlemleri döngüsü şu aşamaları içerir: ● ● ● ● ● Siparişin Alınması(veya üretim emri hazırlanması) Üretim ve Malzeme Gereksinim Planlaması Üretim İşlemleri Üretimin Tamamlanması ve Maliyet Muhasebesi İşleme sistemi ister elle isterse bilgisayarla olsun belirtilen bu aşamaların geçilmesi gereklidir. kayıtların zamanlı olarak yapılamaması. Ancak çevrimiçi bilgi işleme sisteminin kullanılması işletmeler için daha uygun olabilir. Üretim Çizelgesi Kütüğü. Bunlar. İş Akışı Listesi Kütüğü.

Üretime ilişkin kayıtlar güncel olacak ve bunlara ilişkin sorgulama çok hızlı bir şekilde gerçekleştirilecektir. sevk edilmek üzere gönderecektir. mamul ile ilgili özellikler “tasarım” bölümüne iletilecek ve üretim için gerekli çalışmaların yapılması sağlanacaktır. ? Müşterinin işletmeye özel bir sipariş vermesi ile standart bir mamul siparişi vermesi arasında siparişin alınmasıyla ilgili ne gibi farklılıklar vardır? . bu belge günün belli saatlerinde mamul ambarına gönderilecektir. ağırlığı ve alıcının adı bu bilgilerden bazılarıdır. gereksiz stok bulundurulması ortadan kalkacaktır. Sipariş numarası. Bunlardan sonra yapılacak olan belgelerin düzenlenerek mamulün müşteriye sevk edilmesidir. sipariş fişini düzenleyecektir. İşletme ayrıca. Eğer alınan siparişler işletmenin ürettiği standart mamullerle ilgili ise “mamul stokları ana kütüğü” devreye girecektir. Üretimin. Üretim çizelgelerindeki değişiklikler kolaylıkla gerçekleştirilebilecektir. İşletmenin ambarında varolan standart mamullerle ilgili sipariş fişinin hazırlanmasından sonra. ● ● ● ● Bunlar da doğal olarak üretim maliyetlerinin düşürülmesine yardımcı olacaktır. Girişi yapılan siparişlerle ilgili gerekli kontroller ve müşterilerin kredibilitesi ile ilgili incelemeler yapıldıktan sonra. Sevkiyat memuru mamulleri teslim alarak sevk ile ilgili bilgilerin girişini yapacaktır.● İşlemin olduğu anda sisteme girilmesi nedeniyle hatalar önemli ölçüde azalabilecektir. miktarı. kabul edilen siparişler “açık siparişler kütüğüne” kaydedilecektir. Üretim faaliyetleriyle ilgili kontroller sağlıklı bir şekilde yapılabilecektir. sipariş edilen miktar “Stokta Bulunmayan Mamul Raporuna” kaydedilecektir. Eğer stokta sipariş edilen miktar yoksa. ● Sipariş edilen mamullerin özel olması durumunda ise. Siparişin Alınması Bir işletmede siparişin alınması ile ilgili işlemler Şekil 8. Bu şekilden de izleyebileceğiniz gibi müşteriden siparişin alınmasıyla birlikte sipariş bilgilerinin terminalden girişi yapılacaktır.107 - . sipariş tutarı kütükteki mamul miktarından düşülecektir. ● Eğer stokta sipariş edilen mamul varsa. Emniyet stoku bulundurulmaması buna bir örnektir. Sevkiyat ile ilgili bilgiler faturanın düzenlenmesi için de kullanılacağından bunların saklanması gereklidir.10’da verilmiştir. Stok kayıtlarının sürekli olarak güncel olması nedeniyle. programın gerisine düşmesi veya çeşitli makinaların çok fazla hatalı parça üretmesi gibi bilgilere kolaylıkla ulaşılacaktır. Standart mamullerle ilgili olarak işletme için iki durum olabilir. Sipariş fişini alan ambar memuru mamulleri hazırlayarak.

108 - .Müşteriden Müşteri Siparişi Sipariş Verisi Girişi İstisna ve Hata Görüntüsü Alıcılar Hesabı Ana Kütüğü Siparişin ve Müşteri Kredisinin Kontrolü Sipariş İşlem Kütüğü Mamul Stokları Kütüğü Kütükleri Günleme ve Belgeleri Hazırlama Açık Siparişler Kütüğü Stokta Bulunmayan Mamul Raporu Sipariş Özel Sipariş Üretim Planlamaya Tasarıma Siparişlerin Mamul Ambarlarına Gönderilmesi Siparişlerin Nakliye İçin Hazırlanması Nakliye Verisi Girişi Faturalama Nakliye Verisi Nakliye Belgelerinin Dökümü Ambalajlama Belgesi Konşimento Müşteriye Şekil 8. ? Özel bir sipariş alındığında. müşteri siparişlerinin özellikleri.10. Üretim ve Malzeme Gereksinim Planlaması Üretim planlaması aşaması Şekil 8. bu siparişe ilişkin bilgilerin girişini yapacaktır. Bunlar.11’de de gösterildiği gibi üç temel girdi ile başlar. Sipariş Alınması İle Akış Çizeneği. siparişin özelliklerinin belirlenmesi neden önemlidir? . İşletme özel bir sipariş aldığında. Bu işlem sonucunda ürün ağacı kütüğü ile işlemler kütüğünün günlenmesi sağlanacaktır. satış tahminleri ve stokta bulunmayan mamul raporudur.

Tasarımdan Satış Tahminleri Stokta Bulunmayan Mamul Raporu Siparişlerin Özellikleri Üretim Planlama Elemanı Tarafından Yürütülür Verisi Girişi Üretim Gereğinin Belirlenmesi Kütükleri Günleme Mamul Bazında Üretim Gereksinimi Ürün Ağacı Kütüğü İşlemler Kütüğü Verisi Girişi Gün Sonunda Giriş Yapılır Malzeme Stokları Kütüğü Üretim ve Malzeme Gereksiniminin Belirlenmesi.109 - . Bu bilgiler “üretim çizelgeleme programı” yardımıyla işlenecek ve planlama ile ilgili çeşitli raporlara ulaşılacaktır. Her bir üretim emri ile ilgili olan “malzeme hareket kartları” ve “malzeme istek fişleri”. Satış tahminleri ve stokta bulunmayan mamuller raporu ise mamul stoklarının olması gereken düzeye (noksanlık varsa) çıkarılması amacıyla kullanılacak girdilerdir. ✔ Üretim planlaması ile ilgili oluşturulacak raporlar nelerdir? ● Açık üretim emirleri kütüğünün günlenmesinde kullanılan “üretim emirleri”. ● . Kütükleri Günleme Açık Üretim Emirleri Kütüğü Makina İş Yükleme Kütüğü Üretim Çizelgesi Kütüğü Malzeme Listesi İşlemler Listesi Alınan Siparişler Üretim Emri Malzeme Hareket Belgesi Malzeme İstek Fişi Gözden Geçirilmiş Üretim Çizelgesi Malzeme Gereksinim Raporu Müşteri Bilgilendirme Üretim İşlemleri Üretim Yerlerine Satın Almaya Şekil 8. Üretim Planlaması Akış Çizeneği.11.

Üretimle ilgili olarak katlanılan direkt malzeme. ● ● İşletme gerekli olan malzemeleri sipariş edeceği zaman . Bu maliyetlerin belirlenmesinde “standart maliyetler kütüğündeki” standart birim maliyetler ve GÜM yükleme oranlarından yararlanılacaktır. ? Açık satın alma kütüğündeki bilgiler ne zaman değişecektir? Üretim İşlemleri ve Maliyet Muhasebesi Üretim işlemlerinin başlayabilmesi için üretim emirlerinin iş merkezlerine iletilmesi gereklidir. Malzemeler işletmeye ulaştığında teslim alma birimi gerekli kontrolleri yapacak ve satın alma emri numarasını girerek “açık satın alma emri kütüğündeki” bilgilerle karşılaştıracaktır. Üretim emirleri ile ilgili olarak kullanılacak olan makinalara iş yüklemesiyle ilgili “makina iş yükleme kütüğü” günlenecek ve böylece hangi makinanın iş yükü olduğu hangilerinin serbest olduğu izlenebilecektir. Bu işlem sadece ilgili iş merkezine yapılan malzeme miktar çıkışını içerecektir. Verilen sipariş ayrıca “açık satın alma emri kütüğüne” kaydedilecektir. Bu işlemler sonucunda. Bu bilgilerin girilmesinden sonra satıcı performans bilgilerini de içeren “sipariş verme programı” çalıştırılacak ve en iyi satıcı seçilerek “satın alma emri” düzenlenecektir. Üretimin başlamasından sonra mamul oluşturmak için işçilik ve malzemeye gereksinim duyulacaktır. ● ● ● ? Üretim işleminin tamamlanmasıyla birlikte hangi kütüklerde değişiklikler olacaktır? . Üretim ile ilgili olarak kullanılan malzeme ve tahakkuk eden işçilik maliyetlerine ilişkin bilgiler üretim süresince kaydedilecektir. Üretim için ambardan malzeme çekildiğinde. ● Üretim emirleri ile ilgili olarak yapılan işlemler sonucunda “açık üretim emirleri kütüğü” günlenecektir. Müşteriler ile üretim planlama personelinin kullanımı amacıyla hazırlanan “ürün ağaçları” ve “işlemler listesi”. direkt işçilik ve GÜM toplamının izlenmesinde kullanılan yarı mamul stokları kütüğü değişecektir. üretim başlama tarihini ve ilgili iş merkezlerini tanımlayan “gözden geçirilmiş üretim çizelgesi”. gerekli verileri satın alma terminalinden girecektir. Malzemelerin işletmeye teslimi ile birlikte “açık satın alma kütüğündeki” bilgiler değişecektir. Üretim emirlerinin yerine getirilmesi için gerekli olan malzemelerin listesini gösteren “malzeme gereksinim raporu”. Bu işlemden sonra teslim fişi düzenlenerek malzeme ambara teslim edilmiş olacaktır. Siparişlerle ilgili malzeme isteklerinin girilmesi ile malzeme stokları kütüğündeki bilgiler son haline getirilecektir. ambar memuru malzeme istek fişindeki bilgilerin girişini yapar. Ayrıca her çalışan üretim işleminin tamamlanmasıyla kartı kullanarak işçilik verilerinin girişini yapacaktır. Gerekli malzemelerin neler olduğuna ilişkin bilgiler “malzeme gereksinim raporundan” elde edilecektir.● Üretim emirlerini öncelik sırasına göre düzenleyen. Şekil 8-12’de bu işlemler açıklanmıştır.110 - .

Muhasebe fişleri.111 - . ! Üretim maliyetlerinin yarı mamullere.12. ikincisi üretim maliyetlerinin yarı mamullerden mamullere aktarılması ile ilgilidir. Muhasebe fişlerinden biri üretim maliyetlerinin yarı mamullere aktarılması ile ilgili iken. Eğer istenmeyen sonuçlar varsa bunlar için “Kabul Edilmeyen Siparişler Belgesi” düzenlenecektir. İstenen özellikteki mamuller ya mamul ambarına ya da müşteriye sevk edilmek üzere sevkiyat birimine gönderilecektir. Üretimin tamamlanması ile birlikte mamullerin istenen özellikleri taşıyıp taşımadığı kontrol edilecektir. Bu amaçla gereksinim duyulan ve düzenlenen belgeler: ● ● Tamamlanan üretim emirleri raporu. yarı mamullerin de mamullere aktarılması ile ilgili muhasebe fişleri niçin düzenlenir? Üretim işlemlerinin tamamlanmasından sonra yapılacak işlemler Şekil 8.İş Merkezinde Yürütülür Personel Bilgileri Malzeme Hareket Listesi Ambar Memuru Tarafından Yürütülür Malzeme İstek Fişi Veri Girişi Veri Girişi Makina İş Yükleme Kütüğü Standart Maliyet Kütüğü Kütükleri Günleme ve Durum Raporu Basımı Yarı Mamul Stokları Kütüğü Malzeme Stokları Kütüğü Açık Üretim Emri Kütüğü Muhasebe Fişi Günlük Üretim Raporu Muhasebeye Üretim Planlamaya Şekil 8. Tamamlanan mamullerle ilgili bu işlem “açık üretim emri kütüğündeki” ilgili emrin kapatılmasına neden olacaktır.13’de . Üretim İşlemleri Akış çizeneği. Bu noktada yapılması gereken bir diğer işlem de üretilen mamul ve yarı mamullerin maliyetini belirlenmesidir.

Daha önce açıkladığımız ürün ağaçları ile işlemler listesi bunlara örneklerdir. Bu raporda ambarda eksik olan mamuller belirtilecek ve üretim emri verilecektir.Gözlemci İzleme Merkezi Tarafından Yürütülür İzleme Sonuçlarının Girilmesi Kütük Günleme Kabul Edilmeyen Sipariş Belgesi Nihai Malzeme Hareket Belgesi Açık Üretim Emirleri Kütüğü Mamul Stokları Kütüğü Ambar Memuru Tarafından Yürütülür Verisi Girişi Kütükleri Günleme ve Durum Raporu Basımı Yarı Mamul Stokları Kütüğü Üretim Emirleri Tarih Kütüğü Tamamlanan Üretim Emirleri Raporu Muhasebe Fişi Üretim Planlamaya Muhasebeye Şekil 8. Bunların yanında işletmenin üretim faaliyetleri ile ilgili olarak şu raporlar düzenlenebilir: Üretim Faaliyet Raporu: İş merkezlerinde yürütülen üretim faaliyetlerinin hangi durumda olduğunun izlenmesi amacıyla düzenlenecek olan rapordur. verilmiştir. İşletmenin üretim faaliyetleri için gerekli olan malzemelerin bir listesi de işletme faaliyetleri için gerekli bir diğer listedir. RAPORLAR VE DİĞER ÇIKTILAR Üretim işlemleri ile ilgili olarak düzenlenecek işlem listelerinin bir çoğu stoklar ve üretim emirleri ile ilgilidir.13. .112 - . Üretim İşlemlerinin Tamamlanmasından Sonraki İşlemlerin Akış Çizeneği. Üretim ile ilgili düzenlenecek listelere bir diğer örnek Stokta Bulunmayan Mamul Raporudur.

Verilerin işlenmesinden sonra işletme yönetimin istediği raporlar ve listeler düzenlenebilecektir. Ürün ağaçları.113 - . üretim emirleri listesi. işlemler listesi. ürün ağacı. Bu birimler arasındaki bilgi akışı kullanılacak belgeler ile sağlanacaktır. Bu belgelerinden yararlanarak veriler işlenecek ve çeşitli raporlar elde edilecektir. Özet Bir işletmedeki satış. Ancak yaygın olarak kullanılan raporlar ve listeler. üretim faaliyet raporu. Bu amaçla kullanılan yazılımlar çeşitli kütüklerden oluşur. .’dir. (3) Üretim İşlemleri.Malzeme Durumu Raporu: Belli bir döneme ilişkin satın alınan ve üretime verilen malzemelerin neler olduğunun ve miktarlarının izlenmesinde kullanılan rapordur. Mamul Durumu Raporu: İşletmenin mamul ambarında yer alan mamul stoklarının neler olduğunun ve miktarlarının izlenmesinde kullanılan rapordur. büyüklüğü. ? Üretim işlemleri döngüsü ile ilgili olarak düzenlenecek belge ve raporlar nelerdir? Tüm bu listelerin ve raporların şekli ve içeriği yazılımı hazırlayan programcı ile destek hizmeti veren muhasebeci ve işletmenin diğer yöneticileri tarafından belirlenecektir. mamul durumu raporudur. Çünkü her işletmenin faaliyet konusu. stokta bulunmayan mamuller raporu. Tüm işletmelerde aynı belgelerin kullanılması doğal olarak düşünülemez. üretim emirleri. Bu kütüklerden bazıları. teslim alma. Üretim işleme sisteminde ise yapılacak işlemler şu aşamaları içerir: (1) Siparişin Alınması(veya üretim emrinin hazırlanması).malzeme istek fişleri. malzeme hareket kartları. mamul stokları ana kütüğü. (5) Maliyet Muhasebesi. yarı mamuller ana kütüğü. üretim planlama. Üretim işlemleri döngüsü için en uygun işleme sistemi “çevrim içi işleme sistemi”dir. tasarım mühendisliği. satış tahminleri. Çünkü böyle bir sistemin kurulması döngü içinde kullanılan belgelerin sayısını. depolama. (4) Üretimin Tamamlanması. (2) Üretim ve Malzeme Gereksinim Planlaması. Bu raporlar işletme amaçlarına göre işletmeden işletmeye farklılıklar gösterebilir. sorgulamanın daha kolay ve hızlı yapılmasına olanak sağlayacaktır. stoklar ana kütüğü. kayıt hatalarını ve gereksiz stokları azaltacağı gibi. malzeme durumu raporu. sahip olunan donanım ve yazılım desteği birbirinden farklı olacaktır. satın alma istekleri. ürün ağacı kütüğü vd. üretim ve diğer üretimle ilgili birimler üretim işlemleri döngüsü içinde yer almaktadır. üretim süresi kartları. teslim alma fişi ve stok kartları bu amaçla kullanılacak belgelere örneklerdir. açık üretim emirleri kütüğü.

Belge düzenleme yükünün azalması b. İş merkezinin malzeme gereksinimlerinin karşılanması amacıyla ambardan malzeme çekilmesi amacıyla düzenlenen belge aşağıdakilerden hangisidir? a. Teslim Alma Fişi 2. Satın Alma İstek Fişi b. Veri girişi hatalarının önemli ölçüde azalması c. Ürün Ağaçları b Satın Alma İstek Fişi c. Malzeme İstek Fişi c.Sorular 1. Aşağıdakilerden hangisi üretim işlemleri döngüsünde kullanılan girdi niteliğindeki belgelerden biri değildir? a. Stok Kartı d. İşlemler Listesi e. Üretimine başlanan siparişlerin veya işlerin maliyet verileri hariç miktar ve hangi aşamada olduğuna ilişkin bilgileri içeren kütük aşağıdakilerden hangisidir? a. Üretim faaliyetleri ile ilgili sorgulamaların kolaylıkla yapılabilme- . Aşağıdakilerden hangisi üretim işlemleri döngüsünde çevrim içi bilgi işleme sisteminin kullanılmasının faydalarından biri değildir? a. Üretim Emirleri Tarih Kütüğü b. Üretim Çizelgesi Kütüğü c. Yarı Mamul Stokları Ana Kütüğü d. Ürün Ağacı Kütüğü e. En fazla stokla çalışmaya olanak sağlaması d. Mamul Durumu Raporu e. Üretim çizelgelerinde kolaylıkla değişiklik yapılması e. Ürün Ağacı 3. Üretim Süresi Kartları d.114 - . Açık Üretim Emirleri Kütüğü 4.

Açık Sipariş Kütüğü d.İşlemler Kütüğü .Standart Maliyet Kütüğü b.İşlemler Kütüğü e. Ürün Ağacı Kütüğü .si 5.115 - .Yarı Mamul Stokları Kütüğü c. Mamul Stokları Kütüğü . Alıcılar Hesabı Ana Kütüğü. Açık Üretim emirleri Kütüğü . Malzeme Stokları Kütüğü . İşletmenin özel bir sipariş alması ve tasarım birimde gerekli çalışmaların yapılmasından sonra aşağıdaki kütüklerden hangilerinde değişmeler olacaktır? a.

.... Veri kaynaklarının neler olduğunu öğrenmeden. Üniteyi çalışırken veri kaynaklarını (girdileri) bilgi işleme sistemi ile bütünleştirmeye çalışınız.116 - .Diğer İşleme Döngüleri 9 ÜNİTE Bu Ünitede. İşletme faaliyetlerinin sürdürülmesinde vazgeçilmez iki unsur olan işletmenin çalışanları ile işletmenin faaliyetlerinde kullandığı maddi duran varlıklara ilişkin işlemlerin işlenmesindeki adımlar üzerinde durulacaktır. işleme sistemine geçmeniz anlamanızı güçleştirecektir. Çalışma Biçimine İlişkin Olarak. .

Zaman kartlarının kullanım amacı nedir? . Etkin bir sistemin oluşturulabilmesi için iyi bir işçi-işveren ilişkisinin kurulması ön şarttır. Personel ve bordro sistemi ücretlerden kesilen vergiler ile özel indirimlere ilişkin bilgileri. İşçi işyerine geldiğinde ve ayrıldığında bu kartı optik okuyucudan okutacaktır. ✔ Bordro ve personel bilgi işleme sisteminde veri kaynakları neler olabilir? Personel bilgi formu. Ayrıca bu veya oluşturulacak diğer bir formda personelin kesintileri tutarının izlenmesi de gerekebilir. çalışma dönemi gibi bilgiler yer alacaktır. sicil numarası. ödeme işlemleri ve personelle ilgili bilgilerin raporlamasına ilişkin tüm aşamaları içerir. devlet için gerekli olan raporları ve işletme içi gerekli olan diğer raporları üretir.1'de zaman kartı örneği verilmiştir. iş performans değerlemesi vb. ? Etkin bir bordro ve personel bilgi işleme sistemi için nelere dikkat edilmelidir? Veri Kaynakları ve Girdiler Bordro işleme sisteminde kullanılan veriler genellikle zaman kartlarından ve personel departmanı tarafından üretilen dökümanlardan sağlanır. Sistem. gerekli bordro raporlarının ve yönetimin personele ilişkin istediği raporların zamanında ve doğru olarak sağlanması amaçlarına hizmet eder. faaliyetler içinde en karmaşık olanıdır. çalışanlara ödemeleri. Örneğin. çalışma süresi fişleri ve ödeme çekleri bordro ve personel bilgi işleme sisteminde veri kaynaklarıdır. Personel Bilgi Formu: Bu formda çalışanlarla ilgili bilgiler yer alır. ? ? Personel bilgi formunda hangi bilgiler yer alacaktır? Zaman Kartları: Çalışanların işletmede çalışarak geçirdikleri zamanların izlenmesinde kullanılan belgedir. zaman kartları. durum değişikliği. Bordro ve personel sisteminin iyi bir şekilde işleyebilmesi için işletmedeki ilgili kişilerin mevzuatı çok iyi bir şekilde bilmesi bir diğer gerekliliktir. Sosyal Sigortalar Kurumu'na primlerle ilgili bildirge verme zorunluluğu vb. Bu belgede işçinin adı soyadı.BORDRO VE PERSONEL İŞLEMLERİ DÖNGÜSÜ Bordro ve personel sistemi. Bordro sistemi özellikle büyük ölçekli işletmelerde. Bu bilgiler işe alma. vergi kesintilerine ilişkin beyanname verilme zorunluluğu. Şekil 9. Örneğin ödenen gelir vergisi tutarı. sigorta primi tutarı vb.117 - . bilgileri içerecektir. Aksi halde işletme yapılacak yanlış uygulamalar sonucunda cezai müeyyidelerle karşı karşıya kalacaktır. Ancak bu uygulamalar sıklıkla değiştiği için uygulamadaki gerçek rakamların ve hesaplamaların neler olduğu bu ünitede ele alınmayacaktır.

.... 2............... Normal Çalışma Fazla Mesai Tatil Bayram Gidiş Toplam 1.............. Şekil 9............. ..Kartını basmayan çalışmamış sayılır.... Ay : ... İşi : ......118 - ..... Kısım : ............................................................. Zaman Kartı Örneği.... 3.....Herkes kendi kartı üzerinde işlem yapmak zorundadır....Başkasının kartı üzerinde işlem yapan ceza görür.................. Adı-Soyadı : .................::::::::::: ŞİRKETİ Çalışanın............1................ Sabah Gün 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 Geliş Gidiş Öğleden Sonra Geliş Gidiş Diğer Geliş ZAMAN KARTI İlgili Olduğu Yıl : .

Çalışma Süresi Fişleri: Bu fişler belirli bir iş veya sipariş için çalışılan sürenin belirlenmesinde kullanılmaktadır. İşçi her bir işe başladığında (farklı işe), başlama ve bitiş süresini bu fişe kaydettirecektir. Eğer mümkünse bu fişte bu süre içinde işlem gören parça sayısı da yazılmalıdır.

? ?

Çalışma süresi fişi nedir?
Ödeme Çekleri: Bordro işlemleri ile ilgili olarak düzenlenen bir başka belgedir. Çalışanların dönem içinde hakettikleri kök ücret, fazla mesai ve diğer eklentiler ile kesintilerin gösterildiği belgedir. Bu belge dip koçanlı olarak hazırlanabileceği gibi, zarf şeklinde de hazırlanabilir. Şekil 9.2'de ödeme çeki örneği verilmiştir.

Ödeme çeklerinde hangi bilgiler yer alır?

Şirketin Adı : ............................ Çalışanın Adı : ........................ KAZANÇLAR NORMAL HAF.TATİLİ HASTALIK YILLIK İZİN BİRİM TUTAR

Şirket Kodu : ...................... Ücreti(Günlük) : ................ KESİNTİ BİLGİLERİ SİG. % SİG. GÜNÜ VERGİ GÜNÜ SİG.MATRAHI GV. MATRAHI BİR.GV.MATR BİR.GV. YASAL KESİNTİLER SİG.PRİMİ GELİR VER. DAMGA VER. TUTAR

Kısım : ............... SSK İşyeri Sicil No: ............. Çalışanın SSK Sicil No: ............. Ay : ............. ÖZEL KESİNTİLER İŞ AVANSI TOPLU AVANS NORMAL AVANS TUTAR

TOPLAM

TOPLAM

TOPLAM NET ÖDENEN

BORDRODA BELİRTİLEN İSTİHKAKIMI NAKDEN VE TAMAMEN ALDIM. İMZA: ..........................

Şekil 9.2. Ödeme Çeki Örneği.

Veri Tabanı
Bordro işlemleri ile ilgili olarak kullanılacak kütükler; bordro ana kütüğü, personel referans ve tarih kütüğü, zaman kayıt işlem kütüğü, ödeme işlem kütüğü ve karşılaştırma referans kütüğüdür. Bordro Ana Kütüğü: Bu kütük işçinin kazançlarına ilişkin bilgileri içerir. Bu kütük her bir ödeme dönemi sonunda ödeme çeklerinden alınan bilgilerle günlenir. Bu kütük ile ilgili önemli olan nokta, kütükteki kayıt ve verilerin güncelliğinin sağlanmasıdır. Örneğin bir işçinin evlenmesi durumunda soyadı değişiyor ise, bu değişikliğin çok hızlı bir şekilde kütükte yer alması gerekir. - 119 -

Personel Referans ve Tarih Kütüğü: Bordro ana kütüğünün tamamlayıcısı durumundaki bu kütükte, çalışanlara ilişkin finansal ve finansal olmayan bilgiler yer alır. Çalışanın adresi, becerileri, görevi, eğitim durumu, performansı, medeni durumu vb. bilgiler bu kütükte yer alabilecek bilgilere örnektir. Tüm bu bilgiler bir tek kütükte olabileceği gibi, istenirse birden çok kütükte de olabilir. Bu kütüklerin işlem görmesi personel departmanında olabileceği gibi, bordro departmanında ve/veya veri işlem departmanlarında da olabilir. Zaman Kayıt İşlem Kütüğü: Bordonun düzenlenmesinde kullanılan bu kütükte belirli bir döneme ait zaman kartlarının kopyaları yer almaktadır. Ödeme İşlem Kütüğü: Manual bir sistemde numara sırasına göre düzenlenmiş ödeme çeklerinin kopyalarından oluşan bu kütük; bilgisayarlı bir sistemde bu bilgiler manyetik bir ortamda çek ödeme işlem kütüğündeki kayıtlara benzer bir şekilde düzenlenecektir.

?

Karşılaştırma Referans Kütüğü: İşletmedeki çeşitli iş grupları için ödenen ücretlerin ne olduğunun izlendiği kütüktür.

Bordro ve personel bilgi işlem sisteminde kullanılan kütükler nelerdir?

Bordro ve Personel İşlemleri İşleme Sistemi
Şekil 9.3'de bordro uygulama sistemi veri akış çizeneği gösterilmiştir;
1 ÜRETİM 2
ÇALIŞMA SÜRESİ İŞLEMLERİ

PERSONEL

BORDRO VERİLERİ 3 BORDRO İŞLEMLERİ 6 Ayrıntılar ÖDEME YAPILACAK KİŞİ VEYA KURUM

10

4

5 7

ÖDEME İŞLEMLERİ

12 11

MALİYET DAĞITIMI

BORÇ HESAPLARI

BANKA

8 13 9
MUHASEBE DEFTERİNE KAYDETME

İÇ DENETİM

VERİ AKIŞI 1. Yetkilendirme 8. Muhasebe Fişi 2. Çalışma Süresi Özeti 9. Muhasebe Fişi 3. Zaman Kartları 10. Ödeme Çekleri 4. Çalışma Süresi Raporu 11. Çek Föyü(Fişi) 5. Bordro Kaydı 12. İptal Edilen Çekler 6. Ödeme Çekleri 13. Banka Raporu 7. Çek Föyü (Fişi) Şekil 9.3. Bordro Uygulama Sistemi Veri Akış Çizeneği.

- 120 -

Banka Yetki Verme ve Bilgilendirme Yetki Verme ve Bilgilendirme

Ödeme

Çalışma Süresi İşlemleri

Maliyet Dağıtımı

Bordro

Borç Hesapları

Muhasebe

İç Denetim

Personel

Üretim

Çalışma Süresi Fişleri Çalışma Süresi Fişleri Bordro Dağıtımı Mahsup Fişi Bordro Hazırlama İşçi Zaman Kartları Karşılaştırma Bordro Listesi Bordro Listesi Çek Ödeme Çekleri Muhasebe Fişi Çek Muhasebe Fişi 1 2 Çek ve Muhasebe Fişinin Hazırlanması Muhasebe 2 Fişi Mahsup Fişi

İşe Alma, Süre Belirleme ve İndirimler

Mutabakat İmza, Gözden Geçirme ve Dağıtım Işçi Zaman Kartları Ödeme Çekleri

Muhasebe Fişi

- 121 -

Banka Hesabına Para Yatırma

Mutabakat Hesap Özeti

Hesap Özeti

Bordro Raporu

Bordro Raporu

Şekil 9.4. Bordro Uygulama Sistemi.

?

Şekil 9.4'te ise, bordro uygulama sistemindeki işlemlerin akışını gösteren çizim verilmiştir. Gerek Şekil 9.3, gerekse Şekil 9.4'te verilen her bir özellik şu departmanlar içinde yer almaktadır. Personel Departmanı: Personel departmanı, şirket bordrosunda yer alan her kişiyi işe yerleştirmekten, ödemeleri belirlemekten ve ödemelerden kesintiler yapmaktan sorumludur. Bunlardan herhangi birinde değişiklik yapma yetkisi personel departmanında veya yetki verdiği bir departmana(veya kişiye) ait olmalıdır. Personel fonksiyonu zaman kartlarını düzenlemek ve bordroları hazırlamak işlemlerinden ayrı olarak ele alınmalıdır.

Personel departmanının görevi nedir?
Zaman Kartlarını Düzenleme Departmanı: Bu departman zaman kartının ve çalışma süresi fişlerinin hazırlanması ve kontroluyla ilişkilidir. Bir üretim işletmesinde saatlik çalışan bir kişi, işe başladığında ve işi bitirdiğinde saate basacaktır. Ödeme dönemi sonunda, çalışanın zaman kartı işçinin çalışma süresini gösterecektir. Bu departman, zaman kartlarının toplanmasından ve bunların üretimden gelen çalışma süreleri özeti raporu ile karşılaştırılmasından sorumludur. Çalışma süresi özeti raporu üretimdeki işçilerin çalışma sürelerini gösterir. Zaman kartlarının üretimden gelen çalışma süreleri özeti raporu ile karşılaştırılmasından sonra bunlar bordro departmanına gönderilecektir. İşletmede çalışan maaşlı memurlar varsa bunlara ilişkin işlemler doğal olarak saat ücreti alan işçiler gibi olmayacaktır. Eğer işletme maaşlı çalışanlardan da zaman kartı istiyor ise, işlemler doğal olarak saatli çalışanlarınki gibi olacaktır. Eğer maaşlılar için bir süre hesaplaması yapılmayacaksa, atölye şefinin veya kontrolörün onayı bordro işlemlerini başlatmak için yeterli olacaktır.

?

Zaman Kartlarını Düzenleme Departmanının görevleri nelerdir?
Bordro Departmanı: Bordro departmanı hesaplamaların yapılmasından ve bordronun hazırlanmasından sorumludur. Burada dikkate edilmesi gereken nokta bordronun hazırlanmasının ücrete esas olan girdi verilerinin hazırlanmasından bağımsız olduğudur. Personel verileri personel departmanından; zaman kartları ise zaman kartları düzenleme departmanından alınacaktır. Ücret bordrosu net ücretin (Brüt Ücret - İndirimler) hesaplanmasına ilişkin hesapları ve bilgileri içerecektir. Bordronun hazırlanmasından sonra, ödeme çekleri imzalanmak, gözden geçirilmek ve dağıtılmak üzere nakit (kasa) birimine gönderilecektir. Ücret bordronun bir nüshası da personelin hesabına kaydedilebilmesi için muhasebe departmanına (Personele Borçlar) gönderilecektir.

?

Bordro departmanının görevleri nelerdir?
Başarılı bir bordro sistemi için üzerinde durulması gereken bazı noktalar şunlardır:

İşletmelerde çalışanlara ücret avansı ödeniyorsa, karşılaştırmanın kolay yapılabilmesi için avans ödemesinin ayrı bir bordro hesabında gösterilmesi, Ücretin bankadan ödenmesi durumunda, banka hesap özetinin(bordroya ilişkin) bağımsız olarak karşılaştırılması (kontrolü), Ödemelerde bağımsız bir kişiden yararlanmak. Bu kişi personel, zaman kartlarını düzenleme departmanı ve bordro hazırlanması de- 122 -

partmanından bağımsız olmalıdır. Ne personel departmanı, ne zaman kartlarını düzenleme departmanı, ne de bordro departmanı personele ait ödeme çeklerinin düzenlenmesinden sonra ödeme çeklerine erişememelidirler.

Bilgisayar Destekli İşleme Sistemleri
Bordro ve Personel işlemleri için çevrim içi sistem uygulanabilir olmakla birlikte, yığın işleme sistemi çok daha uygundur. Şekil 9.5'te yığın işlem sistemi uygulaması görülmektedir. Bordro ve personel ile ilgili işlemler zaman kartlarının yığın haline getirilip(toplanıp), bordro departmanına teslim edilmesi ile başlayacaktır. Sistem içinde çalışanların çalışma süresi fişleri düzenlemedikleri kabul edildiğinden, bordro düzenleme memuru zaman kartlarından hareketle yığın toplamları alacaktır. Bu toplam çalışılan saatler, çalışanın sicil numarası ve zaman kartlarının sayısı esas alınarak oluşturulacaktır.

?

Bordro ve personel bilgi işleme sistemi için uygun olan işleme sistemi hangisidir?
Bu işlemlerden sonra zaman kartları yığını, veri işleme departmanına aktarılacaktır. Burada zaman verileri manyetik teyp üzerine kaydedilecek ve biçimlenecektir. Bilgisayarın ilk çalışmasında veriler çalışanların sicil numaralarına göre sıralanacaktır. İkinci çalışmada ise zaman verileri ödeme çeklerinin hazırlanması amacıyla işleme tabi tutulacaktır. Program aynı zamanda çalışanların bordro ana kütüğünü günleyecek ve bordro dökümünü (payroll register) verecektir. Ödeme çekleri ile dökümün bir kopyası çeklerin onaylanıp dağıtılacağı birim olan kasaya gönderilecektir. Programın ikinci kez çalışması aşamasında ayrıca bordro ile ilgili verilerin yasal defterlere kaydedilmesi de sağlanmış olacaktır.

İşlemsel ve Yönetsel Raporlar
Bordro kayıtlarına ek olarak bordro raporları, indirim ve gelir kayıtlarını, vergileri, işçilik dağıtım özetini, maliye ve diğer devlet kuruluşlarına yönelik çeşitli rapor ve formları içerir. İşçilik dağıtım özetinin çeşitli büyük defter hesaplarına dağıtılan brüt ödemeleri göstermesi özel bir önem arzetmektedir. Personel yöneticilerinin gereksinim duydukları raporlar ise şunlardır; meslek kategorilerine göre bir ay içindeki değişmeleri gösteren "personel durum raporları", her bir meslek kategorisi için karşılaştırma yapılabilecek diğer işletmelerle karşılaştırmalı "ortalama ödeme oranı", işe devamsızlık edenler ve geç kalanlara ilişkin raporlar, fazla mesai ödemeleri raporu, pazarlama elemanları için satış primlerinin ve dolaylı işçilik maliyetlerinin analizlerini yapan raporlar.

Devletle ilgili olan ilişkiler nedeniyle düzenlenecek raporlar nelerdir?
İşletmenin çalışanları ile ilgili işlemler nedeniyle çeşitli kamu kuruluşları ile ilişkileri olacaktır. Bu ilişkiler sonucunda bazı raporların (beyanname ve bildirgelerin) bu kuruluşlara sunulması gerekir. Bu amaçla hazırlanacak raporlardan bazıları, sunulacak kuruluşlar ve verilme zamanları aşa-

- 123 -

Zaman Tutucudan Zaman Kartları Bordro memuru tarafından yürütülür Yığın Toplamı Hazırlanması Yığın toplamı Veri işleme departmanı tarafından yürütülür Zaman Kartları Personel Biçimleme İstisna ve Hata Raporu Bordro İşlem Kayıtları Zaman Verisi Değişiklik. . ğıdaki tabloda verilmiştir. Tasdik Edilir Edilmez Personel Memurunca Yapılır Değişiklik Verisi Girişi Geçiş 1 İşgören numarasına göre sıralama İşgören Kayıtlarına Erişme ve Değişiklik Yapma Sıralanmış Zaman Verisi İşgören Bordro Ana Kütüğü Geçiş 2 İşgören Kütüğünü Günleme ve Çekleri Hazırlama İstisna ve Özet Raporu Bordro 1 2 Ödeme Çekleri Büyük Defter İşlem Kütüğü Bordro Bölümüne Vezneye Kaydetme Sürecine Şekil 9.5.124 - . Yığın Ücret Ödeme İşlemleri İşleme Süreci.

1) maddi duran varlıkların edinimi. İzleyen ayın 15.20 Nisan 20 Temmuz .6. İzleyen ayın 15 günü mesai saati sonuna kadar Aylık Bildirge dar.31 Mayıs . İzleyen ayın son günü mesai saati sonuna ka4 ayda bir(31 Ocak . MDV işleme sistemi içinde ele alınan faaliyetler nelerdir? Satın Alma ve Teslim Alma Satıcılar Hesabı ve Ödemeler Maddi Duran Varlık Muhasebesi Muhasebe Maddi Duran Varlık Edinimi Maddi Duran Varlığın Korunması Maddi Duran Varlık Elden Çıkarılması Şekil 9. Bu istekle ilgili gerekli çalışmalar yapıldıktan (fayda-maliyet analizi vb. 10 ve daha çok işçi çalıştıranlar izleyen ayın 20. Bu işleme sisteminin faaliyetleri ile örgütsel birimler arasındaki ilişki Şekil 9. Maddi Duran Varlıklar İşleme Sistemi ve Örgütsel Birimler Arasındaki İlişki.Rapor (Beyanname-Bildirge) Muhtasar Beyanname Verilecek Kuruluş Vergi Dairesi Verilme Zamanı 1-9 işçi çalıştıranlar 3 ayda bir (20 Ocak . 3) kullanım süresi sonunda bunların elden çıkarılmasını kapsar. günü mesai saati sonuna kadar.125 - . 4 Aylık Bildirge İşe Giriş Bildirgesi İşten Çıkış Bildirgesi Sosyal Sigortalar Kurumu Sosyal Sigortalar Kurumu Bölge Çalışma Müdürlüğü Bölge Çalışma Müdürlüğü MADDİ DURAN VARLIK İŞLEME SİSTEMİ İşletmenin faaliyetlerini sürdürebilmesi için maddi duran varlıklara (MDV) gereksinim vardır.20 Ekim). Makine ve Cihazlar Taşıtlar Demirbaşlar ? Bütçe İşletme faaliyetlerinde kullanılmak üzere edinilen ve tahmini yararlanma süresi bir yıldan fazla olan bu fiziki varlıklara ilişkin faaliyetler bu işleme sistemi içinde ele alınmaktadır.6'da verilmiştir.) sonra gerekliliği . 2) maddi duran varlıkların kullanımı süresi içinde korunması (bakım-onarımı). Bu faaliyetler. Maddi Duran Varlık Edinimi: İşletmenin yeni bir maddi duran varlığa gereksinim duyması veya mevcut bir varlığı değiştirmek istemesi bilgi işlem faaliyetlerinin başlaması sonucunu doğuracaktır. günü mesai saati sonuna kadar.31 Eylül). İşletmelerde sıklıkla karşılaştığımız maddi duran varlıklara örnekler şunlardır: ● ● ● ● ● ● Arazi ve Arsalar Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri Binalar Tesis.

Bu satın alma isteği ancak işletme yönetimi tarafından onaylanırsa. azalan kalanlar vb.) amortisman tutarı hesaplanmalı. Eğer kullanım süresi içinde maddi duran varlığın değerini artırmak için veya kullanım süresini uzatmak için yapılan harcamalar varsa. Hazırlanan bu belge onay için üst yönetime sunulacak ve onay alındıktan sonra bir kopyası satınalma departmanına gönderilecektir. Bununla birlikte. satılabilir veya yenisiyle değiştirilebilir.? belirlenirse. ilgili birimin yöneticisi satın alma isteğinde bulunacaktır. Bundan sonraki işlemler ise faturanın işletmeye gelmesi ve ödeme işlemleri ile ilgilidir. Ayrıca işletmede kullanılan hesaplama yöntemine göre (normal. ? MDV'ların korunması ile kastedilen nedir? Maddi Duran Varlığın Elden Çıkarılması: Maddi duran varlığın ekonomik ömrünü tamamlaması durumunda MDV hurdaya çıkarılarak depoya konabilir. Satın alma işleminin gerçekleşmesi ile birlikte maddi duran varlık işletmeye ulaşmış olacaktır. maliyetlere yansıtılmalı ve işletmenin bilançosunda gösterilmelidir. MDV Satınalma İstek Belgesi örneği Şekil 9. yapılması düşünülen satın almaya ilişkin bilgileri içermektedir. tahmini kullanım süresi ve kullanıldığı birimdir (yer). tahmini hurda değeri. Satın alma departmanı ise satıcı firmalardan teklifler alacak ve en uygun olan seçilecektir. ? MDV hangi durumlarda elden çıkarılacaktır? Veri Kaynakları ve Girdiler Bu işleme sisteminin temel girdileri yeni MDV gereksini olan birimlerin yöneticilerinden sağlanan verilerdir. Maddi duran varlık bir yerden bir başka yer taşınıyorsa bu bilgi kesinlikle kayıt altına alınmalıdır. onaylanmış satın alma isteği satın alma departmanına gönderilecektir. Bu işlemler doğal olarak edinimde olduğu gibi işletme üst yönetiminin onayını gerektirmektedir. Bu işlemlerin işletmenin muhasebe defterlerine kaydedilmesi de unutulmaması gereken bir diğer işlemdir. muhasebe departmanı da bu işleme sistemine veri sağlamaktadır. ? MDV Satınalma İstek Belgesinde yer alacak bilgiler nelerdir? . Bu bilgiler edinim maliyeti.126 - . Bu aşamada teslim alma fişi düzenlenecek ve varlık istekte bulunan birime teslim edilecektir.7'de verilmiştir. Bu amaçla kullanılacak belgeler şunlardır: MDV Satınalma İstek Belgesi: Yatırıma ilişkin analiz sonuçlarının da ekleneceği bu belge. bunların maddi duran varlığın maliyetine eklenmesi gereklidir. MDV edinimi ile ilgili yapılacak işlemler nelerdir? Maddi Duran Varlığın Korunması: Maddi duran varlığın korunabilmesi için öncelikle yapılması gereken bunlara ilişkin tüm bilgilerin kaydedilmesidir.

.... Veri Tabanı Ünite 7'de harcama ile ilgili kütüklerle birlikte.. .............. 5............... Tarih ............... ....... Şekil 9. teslim fişi. Genişletme . 3...... Diğer ......... ? MDV Aktarma Belgesi: Bu belge maddi duran varlıkların bir departmandan bir diğer departmana taşınması. MDV Aktarma Belgesinin kullanım amacı nedir? Diğer Kaynak Belgeler: Maddi duran varlıklar ile ilgili işlemler harcama işlemlerini de içerdiği için Ünite 7'de açıklanan bazı belgeler de kaynak belgeler olarak kullanılır.......... MDV Satınalma İstek Fişi. . irsaliye........ yenisiyle değiştirilmesi veya satılması durumunda kullanılır..... Bu belge üzerinde işlemle ilgili kişinin imzası ile işletme üst yönetiminden yetkili kişi veya kişilerin imzası bulunmalıdır.... İnceleme ve Onay : İmza Talep Eden ..................... Bölüm Yöneticisi . 2............. Tarih : .....7. maddi duran varlıklara özgü olan "maddi duran varlık ana kütüğü" ve "maddi duran varlık işlem kütüğü" gerekli olan diğer kütüklerdir......... Fabrika Müdürü ......... Genel Müdür ................. fatura.................. Şirketi MDV Satınalma İstek Belgesi Proje Adı MDV Cinsi 1... Toplam Yatırımın Amacı ve Tanımı : İstek Yapan Birim Hesap Kodu Tutar Belge No: ... İkame .. Maliyet Azaltımı ... 4.Örneğin.. muhasebe fişleri vb...127 - ... ................................................... Açıklama Yatırım Sınıflaması : ........ ödeme belgeleri....... çekler..

amortisman oranı ve tutarı ile birikmiş amortisman tutarı bilgileri bu kütükte yer alır. cinsi. ● ● Şekil 9. Program. Spesifik nitelikteki bazı maddi duran varlıklara ilişkin günlenmiş bilgiye her an ve çabuk biçimde erişilebilir. Maddi duran varlık kodu. İşlemsel ve Yönetsel Raporlar Maddi duran varlıkların durumunu ve işlemsel eylemleri yansıtan raporlar aşağıdaki gibi sıralanabilir. bulunduğu birim. Bu kütük için önemli olan nokta. değer artıran harcamaların maddi duran varlığın maliyetine eklenmesi ve birimler arasındaki aktarmalar bu işlemlere örneklerdir. Bu nedenle yığın işlemeden elde edilecek avantajlar da göreli olarak az olacaktır. satın alma tarihi. kullanılmama nedeniyle aktiften çıkarma. Bunun nedenleri şunlardır: ● Maddi duran varlık işlemlerinin niceliği göreli olarak azdır. tahmini ekonomik ömrü. bir yerden bir başka yere transferi ve elden çıkarılması) ilgili belgelerle başlamaktadır. Amortisman işlemleri dönem sonunda envanter işlemleri ile birlikte muhasebeleştirilecektir. satıcının adı. Bir biçimleme programı girilen verilerin doğruluğunu inceler ve daha sonra bir kayıt programı maddi duran varlıklar ana kütüğündeki ilgili kayıtları günler. İşletmenin diğer uygulamalarında geniş biçimde çevrimiçi terminaller kullanılmaktadır. maddi duran varlıklara ve amortismanlara ilişkin raporları üretir. Böylece işleme sistemleri arasında uyum sağlanabilecektir. .128 - . bir maddi duran varlığın edinilmesi. maddi duran varlık işlemlerine ilişkin belgeleri aldığında bölümdeki bir terminalden veri girişini gerçekleştirir. Maddi duran varlıklara ilişkin amortisman tutarları bu kütükte yer almayacaktır. Muhasebe bölümünde maddi duran varlıkların izlenmesi ve işlenmesi ile görevli bir memur. Ay sonunda veya isteniyorsa daha sık aralıklarla bir çıktı programı. kayıtların sürekli olarak güncel tutulması gereğidir. tahmini hurda değeri. büyük defteri etkileyen bu işlemler için ardışık olarak numaralanmış yevmiye fişlerini hazırlar ve bir manyetik disk kütüğüne kaydeder. ? MDV işleme sisteminde kullanılacak uygun bilgi işleme sistemi hangisidir? Nedenlerini tartışınız.8'de maddi duran varlıklar işleme sisteminin bilgisayarlı ortamdaki işleyişi yer almaktadır. Bu belgeler elle hazırlanan belgelerdir. Maddi Duran Varlık İşlem Kütüğü Maddi duran varlıklarla ilgili işlemleri içeren kütüktür. ? MDV işleme sisteminde kullanılan kütükler nelerdir? Maddi Duran Varlık İşleme Sistemi Maddi duran varlıklara ilişkin veri girişinde çevrimiçi bilgi işleme sistemi uygundur. çeşitli türdeki maddi duran varlık işlemlerine ilişkin işlemlerle (örneğin. mevcut olanın satılması. Akış çizeneği. Maddi duran varlıkların edinimi.Maddi Duran Varlık Ana Kütüğü Her bir maddi duran varlığa ilişkin bilginin izlendiği kütüktür.

Çevirimiçi MDV İşleme Sistemi.8.) Varlık muhasebesi memuru tarafından yapılır Sabit Varlık Veri Girişi İstisna ve Hata Görüntüsü Girilen Verinin Biçimlenmesi Sabit Varlık Kütüğü Günleme Kaydetme Sürecine Büyük Defter İşlem Kütüğü Sabit Varlıklar Ana Kütüğü Ay Sonunda Çıktı Üretimi Yerleşime Göre Sabit Varlıklar Sabit Varlık Amortisman Listesi Büyük Defter İşlem Kütüğü Kaynak Yöneticisine Muhasebeye Kaydetme Sürecine Şekil 9. Maddi duran varlık hurda değeri raporu. Maddi duran varlık transfer raporu. Maddi duran varlığı kullanımdan çekme raporu. Maddi duran varlık vergi raporu.● ● ● ● ● ● Maddi duran varlık edinim raporu. . Maddi duran varlık amortisman giderleri listesi. Önceki Sabit Varlık İşleme Adımlarından Alışlar-Borçlar Sürecinden (Edinilen Varlığın) Tediye Makbuzu Varlıkların Elden Çıkarılması Düzeltme (Varlıkların Transferi vd.129 - .

Çünkü bordro ve personel işlemleri işletme içi bilgi gereksinimi kadar işletme dışı (vergi dairesi ve SSK) bilgi gereksinimi için de önemlidir. elden çıkarma. çalışma süresi fişleri ve ödeme çekleridir. Böyle bir sistemde öncelikle yapılması gereken. Zaman kartları üzerinde gerekli hesaplamaların yapılmasından sonra bu bilgiler. sadece bordronun hazırlanması yeterli değildir. muhasebe fişleri vb. ödeme belgeleri. Bu işlem sonucunda maddi duran varlıklar ana kütüğü günlenmiş olacaktır. kullanım süresi içinde bunların korunması ve çeşitli nedenlerle bunların elden çıkarılması maddi duran varlık işleme sistemi içinde ele alınan faaliyetleri oluşturur. Maddi duran varlık işleme sistemi ile ilgili olarak kullanılan önemli veri kaynakları (girdiler) satın alma istek belgesi ve aktarma belgesidir. fatura. Bordro ve personel bilgi işleme sistemi için uygun olan işleme sistemi yığın işleme sistemidir. Bunların yanında irsaliye. Doğaldır ki. Bordro ve personel işlemleri bilgi işleme sisteminde sıklıkla karşılaşılan veri kaynakları. teslim fişi. işlenmek üzere veri işleme birimine (bordro departmanı veya yetkilendirilmiş bir kişi veya birim) gönderilerek bordroların hazırlanması sağlanacaktır. personel bilgi formu.'de kullanılmaktadır. Maddi duran varlıkların edinimi.Kaynak yönetimi için analizler ve projeksiyonlar sağlayan raporlar ise şunlardır: ● ● Maddi duran varlık yerleşim raporu. ödeme işlemleri ile personel raporlamasına ilişkin tüm aşamaları içermektedir. Bu işlemlerin etkin ve iyi bir şekilde başarılabilmesi için işçi ve işveren ilişkilerinin sağlıklı bir şekilde oluşturulması gerekir. ● ? MDV işleme sistemindeki işlemsel ve yönetsel raporlar neler olacaktır? Özet Bordro ve personel sistemi. Maddî duran varlık işleme sistemi için en uygun işleme sistemi çevrimiçi bilgi işleme sistemidir. aktarma veya korunma) ilgili belgenin girişi klavyeden yapılacaktır. zaman kartları. Amortismanı tamamlanmış ancak hâlâ kullanımda olan maddi duran varlıklar raporu. . Maddi duran varlıkla ilgili işlem ortaya çıktığında (edinim. Bunun dışında personelle ilgili gerek işletme içi gerekse işletme dışı diğer raporlar hazırlanmalıdır. zaman kartlarının yığın haline getirilmesi işlemidir.130 - . Amortisman projeksiyon raporu.

Zaman Bölüşümlü Sistemler d. Maddi duran varlık çalıştırılması amacıyla malzeme satın alınması c. Maddi duran varlıkların kullanım süresini uzatmak amacıyla yapılan yatırım d. İletişim Sistemleri 4. Aşağıdakilerden hangisi maddi duran varlık işleme sistemi faaliyetlerinden biri değildir? a. Ödeme çeklerini imzalamak d. Zaman Kartları d. Aşağıdakilerden hangisi personel birimi için doğrudur? a. Çalışanların işletmede çalışarak geçirdikleri zamanların izlenmesinde kullanılan belge aşağıdakilerden hangisidir? a. Kişileri işe yerleştirmek 3. Çevrimiçi-Gerçek Zamanlı Bilgi İşlem Sistemi c. Üretimde çalışan işçilerin üretim birimleri bazında çalışma sürelerini hesaplamak e. Çalışma Süresi Fişleri e. Ödeme Çekleri c. Yığın Bilgi İşlem Sistemi e.131 - . Maddi duran varlıklara ilişkin amortisman tutarının hesaplanma- . Bordro ve personel bilgi işleme sistemi için en uygun olan bilgi işleme sistemi aşağıdakilerden hangisidir? a. Çevrimiçi İşleme Sistemi b. Zaman kartlarını düzenlemek ve bordro hazırlamak c. Üretimden gelen çalışma sürelerini zaman kartları ile karşılaştırmak b.Sorular 1. Aktarma Belgesi 2. Personel Bilgi Formu b. Maddi duran varlıkların edinimi b.

Maddi Duran Varlık Referans Kütüğü e. Maddi Duran Varlık Ana Kütüğü b. Maddi Duran Varlık Tarih Kütüğü d. Maddi Duran Varlık Ödeme İşlem Kütüğü . Maddi Duran Varlık İşlem Kütüğü c.sı e. Maddi duran varlıkların yenilenmek üzere satılması 5. Maddi duran varlıklara ilişkin bilgilerin izlendiği kütük aşağıdakilerden hangisidir? a.132 - .

maddi duran varlık vb. işleme döngüleri ile ilgili işlemlerin muhasebe defterlerine kayıt süreci ile işletme faaliyet sonuçlarını gösteren finansal raporların hazırlanma süreci üzerinde durulmaktadır. harcama.Kaydetme ve Raporlama Döngüsü Bu Ünitede. 10 .133 - ÜNİTE Gelir.. bu üniteyi daha çabuk anlamanıza yardımcı olacaktır.. . Bu ünitedeki konular daha önceki muhasebe derslerinde ele alınan konuların bilgisayar uygulamalarıdır.. Bu nedenle daha önceki muhasebe derslerindeki konuları ve bu kitabınızın daha önceki ünitelerde açıklanan işleme döngüleri konularını gerektiğinde geri dönerek çalışmanız. bordro.. Çalışma Biçimine İlişkin Olarak.

isterse tek tek muhasebeleştirilsin çeşitli formlar ve muhasebe fişleri deftere kayıtlardan önce kullanılacaktır. envanter kayıtlarının yapılabilmesine olanak sağlamalı. Hesap kalanlarının güncel olması verilerin günlük defterden büyük deftere aktarılması ile sağlanacaktır. İşleme: Toplanan veriler muhasebe defterlerine kaydedilmeden önce bazı işlemlerden geçecektir. Ayrıca her bir mali karakterli işlemin genel kabul görmüş muhasebe ilkelerine göre kaydedilmesinin sağlanması gereklidir. Burada unutulmaması gerekli olan işlemlerin ardışık olarak kaydedilmesidir. Bunların sağlanmasından sonra. bir işletmenin finansal tablolarının hazırlanabilmesi için gerekli olan bilgileri sağlamaktadır. Bu amaçla yapılması gerekli işlemlerden biri uygun hesaba kaydedilip kaydedilmediği ile işlemle ilgili muhasebe kaydının borç ve alacak taraflarının birbirine eşit olup olmadığının kontrol edilmesidir.134 - .GİRİŞ Kaydetme ve raporlama döngüsü. her döneme ilişkin finansal tabloların zamanlı ve güvenilir bir şekilde elde edilmesine olanak sağlamalıdır. Uygun bir kaydetme ve raporlama döngüsü. ? Uygun bir kaydetme ve raporlama döngüsünün sahip olması gerekli özellikleri nelerdir? Bunların başarılabilmesi için kaydetme ve raporlama döngüsünün şu fonksiyonları yerine getirmesi gereklidir. hesapların borç ve alacak taraflarına yapılan kayıt tutarları ile hesap kalanları bilgileri yer alacaktır. Bunu ötesinde girilen verilerin anında kontrol edilmesi bir diğer muhasebe kontrol yöntemidir. Finansal tabloların veya raporların belirli sıklıkla ilgililer tarafından kontrolü de muhasebe kontrollerine bir diğer örnektir. Satınalma ve satış işlemleri mali karakterli işlemlere örneklerdir. İşlemler ister gruplandırılarak. hesapların alacakları tarafları toplamına eşit olması gereklidir. Mizan düzenleme olarak ifade edilen bu işlem muhasebe kontrollerinden biridir. mali karakterli işlemleri uygun hesaplarda sınıflandırmalı. ● ● ● ? Muhasebe kontrollerinin oluşturulmasının kaydetme döngüsü açısından önemi nedir? ● Finansal Raporların Hazırlanması: Kaydetme ve raporlama döngüsü tarafından üretilen en yaygın finansal raporlar bilanço ve gelir tablosudur. bazıları ise. ● Verilerin Toplanması: Mali karakterli işlemler muhasebe kayıtlarının temel öğesidir. hesaplar arasında borç ve alacak eşitliklerini sağlanma (mizan). Örneğin müşterilerin kredi sınırlarının belirlenmesi ve bunun aşıldığında uyarı alınması gibi. işlem muhasebe defterlerine kaydedilecektir. tek tek muhasebeleştirilebilir. ● ● ● ● ● tüm mali karakterli işlemleri hızlı ve tam olarak kaydetmeli. Verilerin Saklanması: Büyük defterde. Muhasebe Kontrollerinin Oluşturulması: Sınıflandırma muhasebe bilgi sisteminin bir parçasıdır ve belirli muhasebe kontrollerini içerir. Bunların yanında işletme faaliyetleri ile ilgili satışların ma. Mali karakterli işlemlerin bazıları gruplandırılarak muhasebeleştirilirken. Bilindiği gibi çift taraflı kayıt sistemi gereği hesapların borç taraflarının toplamının.

işlemleri. bu işlemlerin işletmenin muhasebe defterlerine kaydedilerek ve sonuçta finansal raporların hazırlanması ise kaydetme ve raporlama döngüsünü oluşturmaktadır. satış sonucu ortaya çıkan alacak ve bu alacağın tahsili işlemleri tahsilat işlemleri dönüsü ile ilişkilendirilmektedir. ? Veri ve hesapların sınıflandırılması ve kodlanmasının muhasebe açısından önemi nedir? İŞLEME DÖNGÜLERİ ARASINDAKİ İLİŞKİLER İşletmelerde yaygın olarak kullanılan işleme döngüleri daha önceki ünitelerde de ele aldığımız gibi gelir döngüsü. Sınıflandırma çeşitli hesapları muhasebe defterlerinde izlemek için gereklidir. kütükleri ve diğer öğeleri tanımlamak için kullanılır. Şekil 10-1’de tüm bu döngüler arasındaki ilişkiler yer almaktadır. Ayrıca. nakit akım tablosu. Ayrıca işletmenin yönetsel amaçlı raporlara da gereksinimi olabilir. işletmenin mali karakterli işlemlerini oluşturmakta. Kaydetme ve Raporlama Döngüsü Finansal Raporlama Satış Döngüsü Tahsilat ve Ödeme Döngüsü Alacak Hesapları Sipariş Alma İşlemi Faturalama Tahsilat Kaydetme Satış Analizi Borç Hesapları Ödeme Satın Alma Bordro Bordro Döngüsü Harcama Döngüsü Stok İşlemleri Zaman Kartı İşlemleri Şekil 10.1. ! Harcama ve bordro döngüleri ile kaydetme ve raporlama döngüsü arasındaki ilişkileri inceleyiniz. İşleme Döngüleri Arasındaki İlişkiler. faturalama ve satış analizi işlemleri gelir döngüsü içinde ele alınırken. kâr dağıtım tablosu ve öz kaynaklar değişim tablosu hazırlanan diğer tablolardır. harcama döngüsü. tahsilat ve ödeme işlemleri döngüsü ile bordro işlemleri döngüsüdür. Kodlama ise hesapları. Planlama ve kontrol amaçlı bütçeler bunlara örnektir.liyeti tablosu. faturanın ilişkilendirileceği bir diğer döngü kaydetme ve raporlama işlemleri döngüsüdür. . Örneğin bir satış işleminde siparişin alınması.135 - . fon akım tablosu. Bu döngüler ile ilgili işlemler doğaldır ki. ● Veri ve Hesapların Sınıflandırılması ve Kodlanması: Kaydetme ve raporlama döngüsü uygun bir sınıflandırma ve kodlama sistemi ile başarılabilir.

dönem ayarlamaya ilişkin işlemler vb. ● ● ● ● ● ● ● ● Bilanço.2’de girdi kaynaklar ve muhasebe sistemi içindeki akışı gösterilmiştir. satmak. büyük defter. kasa defteri ve kambiyo senetleri defteri ile birlikte işlemler yardımcı defterlere de kaydedilecektir. Arızi (olağandışı) işlemler. Şekilde de görüldüğü gibi işlemlerle ilgili belgeler düzenlendikten sonra. alacakları tahsil etmek. Satışların Maliyeti Tablosu.VERİ KAYNAKLARI VE GİRDİLER Muhasebe defterlerine kayıt yapılabilmesi için çeşitli girdiler kullanılmaktadır. Nakit Akım Tablosu. Fon Akım Tablosu. Değerleme işlemleri.) . ● ● Yapılan kayıtların mizanlar yardımıyla doğruluğu belirlendikten işletme için gerekli olan raporlar hazırlanacaktır. bunlar ilgili muhasebe fişlerine kaydedilecektir. Şekil 10. düzeltme işlemleri. Envanter işlemleri.136 - . Öz Kaynaklarda Değişim Tablosu ve Çeşitli Yönetsel Raporlar (İşletme Bütçeleri vb. Sabit varlık satın almak veya satmak vb. ✔ İşletmelerdeki mali karakterli işlemler nasıl sınıflandırılır? İşletmede muhasebe işlemlerine konu olan mali karakterli işlemleri üç başlık altında ele almaktayız. Bunlar: ● İşletmenin esas faaliyet konusu ile ilgili işlemler. Gelir Tablosu. Mal satın almak. borçları ödemek vb. Bunlar. Günlük. Kar Dağıtım Tablosu. İşlemlerin muhasebe fişlerine kaydedilmesinden sonra yapılması gereken bunların muhasebe defterlerine kaydedilmesi işlemidir.

. kasa tahsil ve kasa tediye fişleri olarak iki başlık altında ele alınmaktadır. TABLOLAR GÜNLÜK İŞLEMLER . KANITLAYICI BELGELER GÜNLÜK DEFTER -Maddeler- KESİN MİZAN KASA DEFTERİ BÜYÜK DEFTER -MaddelerKAMBİYO SENETLERİ VD. Girdi Kaynaklar ve Muhasebe Sistemi İçindeki Akışı. Muhasebe fişlerini kasa fişleri ve mahsup fişi olarak iki ana grupta ele almaktayız. İşletmenin yapmış olduğu her türlü tahsilat için düzenlenen fiş kasa tahsil fişi iken. Kasa fişleri. kayıtlar için temel olan belge “muhasebe fişleri”dir. DÖNEMSONU ENVANTERİ DÖNEMSONU BİLANÇOSU MUHASEBE FİŞİ . Fişlerin düzenlenmesinden sonra elle muhasebe kayıtlarının tutulması durumunda fişler muhasebe defterlerine aktarılacaktır. ✔ Bilgisayarlı bir ortamda muhasebe kayıtları nasıl yapılır? Böyle bir ortamda yapılacak işlemler adım adım aşağıda açıklanmış- .137 - . ? Muhasebe fişlerinin muhasebe sistemi içindeki yeri nedir? Belgeler Muhasebe kayıtları bir işletmede ister elle tutulsun isterse bilgisayarla tutulsun. DEFTERLER AYLIK MİZANLAR GENEL GEÇİCİ MİZAN DÖNEMSONU MUHASEBE İŞLEMLERİ -Envanter İşlemleri- Hesapların açılışı ve günlük işlemler Envanter kayıtları Şekil 10. DÖNEMBAŞI ENVANTERİ -Açılış EnvanteriENVANTER DEFTERİ DÖNEMBAŞI BİLANÇOSU -Açılış BilançosuGELİR TABLOSU VD. Bilgisayar kullanılan bir sistemde ise defterlere kayıt işlemi fişlerin kesilmesi işleminden sonra öz devimli olarak bilgisayar tarafından gerçekleştirilecektir.2. her türlü ödeme için düzenlenen fiş kasa tediye fişidir. Eğer işletmedeki mali karakterdeki işlem bir ödeme veya tahsilat işlemi değilse düzenlenecek muhasebe fişi mahsup fişidir.

Ayrıca ana mönüde hangi alt mönülerin yer alacağı işletmenin sahip olduğu yazılıma. Eski fiş işleminde daha önce girişi yapılan fişlerin düzeltilmesi veya iptal edilmesi işlemleri yer alır. yardımcı defterler. kambiyo senetleri defteri. “Hesap Planı İşlemleri”.tır. defterleri ve dökümleri (muhasebe fişleri. büyük defter ve diğer defter dökümlerini) içerecektir. kasa defteri. . hesap durum raporları (cari hesaplar). Fiş basımında ise belli bir döneme ait veya belirli bir fişin basımı işlemleri yer alacaktır. hesap planı girişi ve düzeltme ile listeleme işlemlerini içerebilir. Defter ve raporlar ise. Alt mönülerin neler olacağı programcı ile destek hizmeti sağlayan muhasebeci ve işletmenin diğer ilgilileri tarafından belirlenecektir.138 - . Yeni fiş girişi işleminde ise işlemin niteliğine göre muhasebe fişinin düzenlenmesi işlemleri yer alır. Fiş girişi ve güncelleştirme işlemi mönüsündeki işlemler eski veya yeni fiş ile fiş basımı olabilir.3’de bilgisayar ekranında bir ana mönüde yer alabilecek alt mönüler görülmektedir. Bir genel muhasebe mönüsü örneği Şekil 10. Şekil 10. donanım desteğine. ANA MÖNÜ Stok Programı Üretim Programı Sipariş Programı Faturalama Programı Cari Hesap Programı Çek Senet Programı Bankalar Programı Muhasebe Entegreasyonu Şekil 10.3. Birinci adım: Muhasebe kayıt işlemleri ile ilgili olarak yapılacak ilk işlem “ana mönü”den genel muhasebe alt mönüsüne geçmektir. Ana Mönü Örneği. işletmenin faaliyet konusuna ve işletme büyüklüğüne göre değişecektir. Hesap planı işlemleri. Genel Muhasebe Personel Programı Ödeme Tahsilat Programı Müstahsil Programı Kasa Program İş Sonu İkinci Adım: Ana mönüden Genel Muhasebe mönüsüne geçildiğinde. “Fiş Girişi ve Güncelleştirme İşlemleri” ile “Defter ve Raporlar” alt mönülerine ulaşılacaktır.4’te verilmiştir. günlük defter.

5. Üçüncü Adım: Fiş girişi ve güncelleştirme mönüsüyle muhasebe fişlerinin düzenlenmesi uygulamalarına ulaşılır. Genel Muhasebe Alt Mönüsü Örneği. “tediye fişi” ve “mahsup fişi”dir.5’te fiş girişi ve güncelleştirme mönüsünde işlemin eski fişlerle mi. Fiş Girişi ve Güncelleştirme Mönü Örneği.6’da verilmiştir. Şekil 10. Muhasebe fişleri ve girişlerine ilişkin işlemlerin görüntüsü ise Şekil 10. Daha önce de ifade ettiğimiz gibi muhasebe fişlerinin düzenlenmesinden sonra mali karakterli işlemler muhasebe defterlerine öz devimli olarak kaydedilmiş olmaktadır.6’da ise. Burada da görüldüğü gibi muhasebe fişleri ile ilgili kullanıcıya üç seçecek sunulmaktadır.5 ve Şekil 10.139 - . . ANA MÖNÜ GENEL MUHASEBE FİŞ GİRİŞİ VE GÜNCELLEŞTİRME Fiş No: Kasa Hesabı Kodu: Hesap Kodu Hesap Adı Açıklama Borç Alacak Fiş Tarihi: Eski Fişler Yeni Fiş Fiş Basımı Açıklama: Şekil 10. Bu aşamadan sonra kullanıcılar defter veya fiş dökümlerine bilgisayar çıktısı olarak ulaşabilirler. yeni fişlerle mi veya fiş basımıyla ilgili mi olduğu belirtilmektedir. Bundan sonra yapılacak olan ise işlemin türüne göre gerekli verileri girerek muhasebe fişini düzenlemektir.4. Şekil 10. Bunlar “tahsil fişi”. “Yeni Fiş Girişi Mönüsü” verilmiştir.ANA MÖNÜ GENEL MUHASEBE Hesap Planı Fiş Girişi ve Güncelleştirme Defter ve Raporlar Program Sonu Şekil 10.

Büyük Defter Ana Kütüğü Bu kütükte yer alan her bir kayıt tek bir büyük defter hesabı ile ilgilidir.140 - .ANA MÖNÜ GENEL MUHASEBE FİŞ GİRİŞİ VE GÜNCELLEŞTİRME YENİ FİŞ GİRİŞİ Fiş No: Kasa Hesabı Kodu: Hesap Kodu Hesap Adı AçıklamaBorç Alacak Fiş Tarihi: Tahsil Fişi Tediye Fişi Mahsup Fişi Açıklama: Şekil 10. Yeni Fiş Mönü Örneği. Hesap kalanı (dönembaşı) Hesabın borç toplamı (dönem için) Hesabın alacak toplamı (dönem için) Hesabın borç toplamı (ilgili ay için) Hesabın alacak toplamı (ilgili ay için) Hesabın kalanı (borç veya alacak) Bu kayıtların bir araya getirilmesiyle de işletmenin hesap planı oluşturulacaktır. VERİ TABANI Kaydetme ve finansal raporlama ile ilgili kütükler işletmeden işletmeye farklılıklar gösterecektir. Bu kayıt kapsamında ele alınması gerekli unsurlar şunlardır: ● ● ● ● ● ● ● ● Hesabın numarası ve adı. Çünkü her işletmenin faaliyet konusu ve büyüklüğü birbirinden farklıdır. Ayrıca bu kapsam içinde işletmenin gelecekteki faaliyetleri ile ilgili olan bütçelerin ele alınması gereklidir. Hesap grubu. Bir işletmedeki kaydetme ve finansal raporlama ile ilgili kütükleri şunlardır. Ayrıca işletmenin tüm hesaplarına ilişkin hesap kalanları yine bu kütükteki kayıt toplamından elde edilecektir.6. ? Büyük defter ana kütüğünün kullanım amacı nedir? .

? Güncel muhasebe fişi kütüğünün kullanım amacı nedir? Muhasebe Fişi Tarih Kütüğü: Önceki aylara ilişkin muhasebe fişlerinden oluşan kütüktür. borç. gelecek beş yıl veya daha uzun süreyi de kapsayabilir. sorumluluk merkezi ana kütüğü ile birlikte sorumluluk raporlarının hazırlanmasında kullanılır. bilgiler bu kütükte yer almaktadır. gelir ve gider tutarları yer alır. Bu kütük. ? Sorumluluk merkezleri ana kütüğünün kullanım amacı nedir? Bütçe Ana Kütüğü İşletmenin gelecek döneme ilişkin çeşitli sorumluluk merkezlerinin bütçelenmiş varlık.Büyük Defter Tarih Kütüğü İşletmenin geçmiş dönemlere ait hesap kalanlarının aylık olarak izlendiği kütüktür. Bu kütük işletmenin finansal analiz yapması için gerekli olan bilgilerin üretilmesinde kullanılmaktadır. işlem tarihi. Raporun veya kolonların başlığı. Bu işlemler için kullanılan kütük finansal raporları hazırlama kütüğüdür. iş merkezleri ve sorumluluk merkezlerine ait fiili gelirler ile maliyetler yer alır. Bütçelenmiş tutarlar aylık olarak düzenlenebileceği gibi. Bu kütükte bir işletmede yer alan birimler.141 - . Bu fişlerin dökümü bir anlamda işletmenin o dönemdeki mali karakterli işlemlerinin bir bütün olarak görünmesi demektir. . ? Bütçe ana kütüğünün kullanım amacı nedir? Finansal Raporları Hazırlama Kütüğü İşletmenin hazırlayacağı finansal tabloların çeşitli şekillerde düzenlenmesi gereklidir. ? Finansal raporları hazırlama kütüğünün kullanım amacı nedir? Güncel Muhasebe Fişi Kütüğü Büyük deftere kaydedilen mali karakterli işlemlere ilişkin tüm ayrıntıları içeren muhasebe fişlerinden oluşan kütüktür. Bu kütükteki fişler ilgili ay ile ilişkilidir. kolon veya satır genişlikleri vb. borçlanan ve alacaklanan hesap isimleri. ? Büyük defter tarih kütüğünün kullanım amacı nedir? Sorumluluk Merkezleri Ana Kütüğü Yönetim için gerekli olan sorumluluk raporlarının hazırlanmasında gerekli olan kayıtların yer aldığı kütüktür. işlem tutarı. Daha önce örneğini verdiğimiz muhasebe fişinde de görüldüğü gibi fiş üzerinde şu bilgiler yer alacaktır: ● ● ● ● ● fiş numarası. bölümler. açıklama vb.

mali karakterli bir işlemin ortaya çıkmasıyla başlayacaktır. Günlük defter. ödeme ve tahsilat. Kayıt İşlemleri İşleme Süreci. Bu defter ciltlenmemiş ve yazıcıdan dökülebilecek yapraklar halindedir. Kayıt işlemleri. işlem türünü ve kodunu.’de verilmiştir. günlük işlemeden iki tür çıktı sağlar. ? Mali karakterli bir işlem muhasebe defterlerine kaydedilmeden önce yapılması gerekli işlem nedir? Kaydetme döngüsü. bordro işlemleri. . diğer işleme döngülerinden gelen verilerinin kaydedilmesi ve finansal rapor ve tabloların yaratılmasını içerir.7.). Şekil 10. Çeşitli mali karakterli işlemlerden doğan veriler. borçlu ve alacaklı tutarları ve yığın toplamlarını içerir. Satış Sürecinden Nakit Tahsilat Sürecinden Alışlar/Borçlar Sürecinden Nakit Tediye Sürecinden Bordro Sürecinden Sabit Varlıklar Sürecinden Tekrar Etmeyen Özel İşlemlerden Muhasebe Fişi Satış İşlemlerinin Özeti Nakit Tahsilatlar İçin Yevmiye Föyleri Satınalma İşlemlerinin Özeti Nakit Tediye İşlemlerinin Özeti Bordro İşlemlerinin Özeti Sabit Varlık İşlemlerinin Özeti Yevmiye Kaydı Girişi Girilen Yevmiye Kayıt Verisinin Biçimlenmesi İstisna Hata Görüntüsü . Daha önceki ünitelerde bu işlemler ile ilgili döngüler üzerinde durmuştuk.7. maddi duran varlık ve diğer işlemler sonucunda ortaya çıkmaktadır. Girilen bu verilerin doğruluğu bir biçimleme programı yardımıyla hesapların borç ve alacak tarafları toplamının eşitliği veya muhasebe hesap kodunun doğruluğu gibi konular kontrol edilmektedir. elle tutulan muhasebedeki defter biçiminden oldukça farklıdır. Kontrol işleminden sonra işlemler kaydedilecektir. Ortaya çıkan mali karakterli işlemler muhasebe defterlerine kayıt programı yardımıyla kaydedilecektir. . öncelikle muhasebe fişlerine işlenmekte daha sonra muhasebe bölümünde veri girişlerini yapan bir memur tarafından bir terminal aracılığıyla girilmektedir.KAYDETME DÖNGÜSÜ Yukarıda ele aldığımız kütükler doğal olarak diğer işleme döngüleriyle ilişki içindedir. işlemlerin tarihini. satınalma. Bu mali karakterli işlemler satış. Süreç. Günlük Olarak Büyük Defter Hesaplarının Günlenmesi ve Çıktıların Çökümü Büyük Defter Muhasebe Fişi Yevmiye Kayıt Listesi Mizan Muhasebeye Muhasebeye . bu çıktıları üretmek için aylık . İkinci çıktı ise “mizanlar”dır. ilgili büyük defter hesap kodunu. işlemin kaynağını(muhasebe fişi numarası vb. Ayrıca program. Defter. Bunlardan ilki “günlük defter”dir. Kaydetme işlemleri ile ilgili süreç Şekil 10.142 - .

Muhasebeye . Aysonu Muhasebe Kayıt Süreci. Örnek olarak o aya ilişkin çeşitli sabit varlıkların amortisman tutarını yansıtan ayarlamalar verilebilir. Her ayın sonunda ise bu girişler geçici bir kütüğe aktarılmaktadır. Yevmiye Veri Girişi Girilen Verilerin Biçimlenmesi Şekil 10.8. .8. Geçiş-1 Büyük Defter Hesap Nosuna Göre Sıralama İstisna ve Özet Raporu Ay Sonunda Sıralanmış Yevmiye Veri Girişi Geçiş-2 Büyük Defterin Günlenmesi ve Çıktıların Dükümü Muhase be Fişi Büyük Defter Mizan Yevmiye Kayıt Listesi Muhasebeye . Ay sonu kayıtlarının bir çoğu standart olarak birtakım düzeltme ve ayarlamaların yapılmasını içermektedir. Muhasebeden Muhasebeden Düzeltme Yevmiye Kaydı Kodlama Formu Standart Düzeltm Yevmiye Kayıtları Yığın Toplama Hazırlama Yığın Toplamı Düzeltme Yevmiye Kaydı Kodlama Formu İstisna ve Hata Görüntüsü Düzeltme Girişi . Bundan başka yevmiye kayıtlarının yığın toplamı hazırlanarak terminalden girişi yapılmaktadır.143 - . aysonu muhasebe kayıt sürecini göstermektedir.muhasebe fişleri kütüğüne yevmiye kayıt verilerini önceden numaralanmış muhasebe fişleriyle birleştirerek kopyalar. ? İşletmelerde ay sonların yapılan kayıtlar nelerdir? Şekil 10. . İşletmede bu standart ayarlamaların yevmiye kaydı muhasebeciler tarafından oluşturulmakta ve manyetik disk kütüğüne işlenerek saklanmaktadır.

RAPORLAMA DÖNGÜSÜ Muhasebe kayıt sistemi tarafından üretilen finansal raporları üç ana grupta sınıflandırılabilir. Şekil 10. Finansal tabloları kullananların sağlıklı kararlar verebilmeleri için. Müşterileri ve alacak tahsilat sürelerini esas alan “alacak analiz raporları”dır. ? İşletme faaliyet sonuçlarının değerlendirilmesi amacıyla kullanılan raporlar nasıl sınıflandırılır? Raporlama İşlemleri İşleme Süreci Bütçe ana kütüğü. işletmenin sorumluluk merkezleri arasında karşılaştırmalar yapılabilmesi için bu raporların sorumluluk merkezleri bazında da hazırlanması gerekir. Büyük Defter Analiz Raporları: Bu raporlar muhasebe defterlerine yapılan kayıtların doğruluğunun analiz edilmesinde kullanılmaktadır. büyük defter ana kütüğü. Mizanlar bu grup raporlara verilebilecek en önemli örnektir. nakit akım tablosu. Bu raporlara bir kaç örnek: ● Mamuller. her bir hesap için düzenlenecek hesap detayları. gerekse işletme dışı kullanıcılar için finansal tablolar hazırlanmalıdır. Finansal Tablolar: Gerek işletme içi kullanıcılar. maliyetlerin ilgili maliyet yerlerine dağıtımı tablosu ve hesapların dönemler itibarıyla karşılaştırması raporudur. fon akım tablosu. Bu raporların bir çoğunda işletmenin mevcut finansal tablolarındaki bilgiler kullanılmaktadır.’da finansal rapor üretme süreci verilmiştir. sorumluluk merkezleri bazında hazırlanan raporların ayrıca bütçelenmiş ve fiili rakamları da içermesi karar verme açısından daha sağlıklıdır. Dönemsel karşılaştırmanın ötesinde. Bilânço. satış bölgeleri veya pazar payları esas alınarak hazırlanan “satış analiz raporları”. kâr dağıtım tablosu ve öz kaynaklar değişim tablosu düzenlenecek finansal tablolara örnektir. Doğaldır ki. büyük defter tarih kütüğü ve muhasebe fişi ana kütüğünden gelen verileri kullanan bir rapor üretme programı gerekli olan raporları üretecektir. gelir tablosu. ● ● Hazırlanan bu yönetsel raporlar dönemsel karşılaştırmaların yapılabilmesi için bütçelenmiş rakamları da içermelidir. . Diğer örnekler.144 - . Tahsilatları ve ödemeleri esas alan “nakit analiz tabloları”. Yönetsel Raporlar: Özellikle işletme yöneticilerinin karar almalarında gerekli olan bazı raporlar da muhasebe kayıt sistemi tarafından üretilmektedir.9. finansal tabloların destekleyici dipnot bilgilerine sahip olması gereklidir. satışların maliyeti tablosu.

145 - . Bu bilgiler kaydetme ve raporlama döngüsü tarafından sağlanmaktadır. Muhasebeye Muhasebeye . Bütçe Kütüğü Büyük Defter Tarih Kütüğü Büyük Defter Kütüğü Muhasebe Fişi Kütüğü Ay Sonunda Aylık Finansal Raporların Üretilmesi Şekil 10. Bu açıdan muhasebe sürecini ele aldığımızda en önemli belgeler ilk işlem belgeleri olarak ta ifade edilen faturalar. Cari Büyük Defter Raporu Büyük Defter Ayrıntısı Karşılaştırmalı Hesap Listesi Gelir Tablosu Bilanço Fon Akış Tablosu . gider pusulaları. serbest meslek makbuzlar. Amaçlara uygun bir kaydetme ve raporlama döngüsünün oluşturulması için şu fonksiyonların yerine getirilmesi gerekir: ● ● ● ● ● ● Verilerin toplanması İşleme Verilerin saklanması Muhasebe kontollerinin oluşturulması Finansal raporların oluşturulması Veri ve hesapların sınıflandırılması ve kodlanması Kaydetme ve raporlama döngüsü için üzerinde durulması gerekli önemli konu veri kaynakları ve girdilerinin neler olduğudur. Finansal Rapor Üretme Süreci. ile muhasebe fişleridir. bu fişler daha sonra mu. poliçe vb. bono. İlk işlem belglerinden hareketle muhasebe fişlerine kayıtlar yapılacak. Özet İşletmeler faaliyet sonuçlarını gösteren finansal tablolarını düzenlerken çeşitli bilgilere gereksinim duyacaklardır.. çek. Üst Yönetime ! Bu ünitede ve bundan sonraki ünitelerde kullanılan akış çizeneği sembollerinin anlamlarının kitabınızın sonunda yer aldığını unutmayınız.9. .

d. Mali karakterli işlemler uygun hesaplarda sınıflandırılmalıdır. finansal tablolardır. e. Analiz sonuçları kullanıcılara zamanlı olarak sunulabilmelidir. büyük defter analiz raporları. özellikle işletme yöneticilerinin karar almalara yardımcı olur. Stok işlemi d. Büyük defter analiz raporları. Bu raporlar. Mizan eşitliği sağlanabilmelidir. Finansal tablolar zamanlı ve güvenilir olarak elde edilebilmelidir. Ödeme işlemi c. İşletmenin faaliyet sonuçlarını gösteren tablolar ise. büyüklükleri. finansal tablolar ve yönetsel raporlar olarak üç ana grupta ele alınır. Bordro işlemi e. 2. muhasebe defterlerine yapılan kayıtların doğruluğunun analiz edilmesinde kullanılır. İşletmelerin faaliyet konuları. Kaydetme işlemi aşağıdaki işlemlerden hangisi ile doğrudan ilişkili değildir? a. Yönetsel raporlar ise.146 - . Sipariş alma işlemi . b. c. Ancak işletmelerde bu işleme döngüsü için sıklıkla karşılaşılan kütükler şunlardır: ● ● ● ● ● ● ● Büyük Defter Ana Kütüğü Büyük Defter Tarih Kütüğü Sorumluluk Merkezleri Ana Kütüğü Bütçe Ana Kütüğü Finansal Raporları Hazırlama Kütüğü Güncel Muhasebe Fişi Kütüğü Muhasebe Fişi Tarih Kütüğü İşletmeler faaliyet sonuçları ile ilgili bilgileri işletme içi ve işletme dışı kullanıcılara raporlar yardımıyla sunarlar. Tahsilat işlemi b.hasebe defterlerine aktarılacaktır. Mali karakterli işlemler hızlı ve tam olarak kaydedilebilmelidir. sahip oldukları donanım ve yazılım vb. unsurlar kaydetme ve raporlama döngüsünün veri tabanının oluşturulmasında önemlidir. Sorular 1. Aşağıdakilerden hangisi uygun bir kaydetme ve raporlama döngüsü için gerekli değildir? a.

Defterlere kayıt yapılmadan önce muhasebe fişlerine kayıt yapılır.3. Bilanço d. 4. Hesap Planı e. Aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? a. Mahsup Fişi c. Satışların Maliyeti Tablosu e. Sipariş Programı 5.147 - . d. Hazırlanan finansal tablolarda geçmiş yıl verilerinin bulunması gereklidir. Yeni Fiş Girişi mönüsünün alt mönüsü aşağıdakilerden hangisi olabilir? a. e. Fon Akım Tablosu . c. Kaydetme işlemi mali karakterli bir işlemin ortaya çıkmasıyla başlar. b. Gelir Tablosu c. Kaydetme döngüsündeki veri tabanı işletmeden işletmeye farklılık gösterir. Bilgisayar kullanılan ortamlarda günlük deftere ve büyük deftere kayıtlar kullanıcı tarafından yapılır. Fiş Basımı b. Maliyet Dağıtım Tablosu b. Aşağıdakilerden hangisi finansal tablolardan biri değildir? a. Defter ve Raporlar d.

yararları ve sakıncaları veri tabanı yaklaşımıyla ele alındıktan sonra. . Bu amaçla ilk dört ünitede ele alınan bilgi işleme ile veri düzenlemesi ve yapılandırılması konularında varsa. veri tabanı sistemlerinde kullanılmakta olan modeller üzerinde durulacaktır. veri tabanı sistemlerinin düzenlenmesinde ve uygulamaya geçirilmesinde gerekli olan aşamalar ve muhasebe içi kontrol ve güvenlik ölçümlerinin neler olduğu ele alınacaktır. Veri yönetiminin özellikleri. Çalışma Biçimine İlişkin Olarak. Ayrıca..148 - ÜNİTE Bu Ünitede.Veri Tabanı Sistemleri 11 .. eksik bilgilerinizi tamamlayınız.. Bilgisayarla bilgi işleme için verilerin organize edilmesi ve yönetilmesinde kullanılan kavram ve tekniklerin gözden geçirilmesi gereklidir. veri tabanı sistemlerinin yönetiminde kullanılan yazılımların işlevleri ve bileşenleri tanıtılacak..

saklayamamaları veya onlara ulaşamamaları. VERİ TABANI YAKLAŞIMI Veri yönetimi denilince daha önceleri akla hemen kütük yaklaşımı gelirken artık günümüzde birçok işletme bu yaklaşım yerine veri tabanı yaklaşımını kullanmaktadır. Şekil 11.1.2) Kütükler (Ticari Alacaklar. işletmelerin veri kaynaklarını da etkin bir şekilde yönetmelerine olanak sağlayacaktır.149 - . Kütük Yaklaşımı. işletmeleri ciddi finansal ve ekonomik problemlerle karşı karşıya bırakmaktadır. Kullanıcıların gereksinimleri değişiklik göstermiyorsa ve uygun bir kütük ve kayıt yapısına sahiplerse kütük yaklaşımı işletmeler için oldukça etkin olabilir. Ancak günümüzde kütük yaklaşımı birçok işletmeye yeterli gelmemekte ve bu nedenle işletmeler veri tabanı yaklaşımını uygulama yoluna gitmektedirler. . Veri Tabanı Yaklaşımında ise veri bir kaynak olarak ele alınır ve veri ortak bir veri temelinde tüm uygulamalar için saklanır. Şekil 11. İşletmelerin uygun verileri toplayamamaları. veri yönetiminde veri tabanı yaklaşımının kullanımını artırmıştır. Bu yüzden günümüzde birçok işletme yöneticisi veri kaynaklarının yönetimine özel bir önem verilmesi gerektiğine inanmaktadır. kullanıcıların bilgi gereksinimlerini çok daha etkili bir şekilde karşılarken. Veri tabanı yaklaşımını uygun bilgisayar donanım ve yazılımıyla birleştiren Veri Tabanı Sistemleri (VTS). Bununla birlikte son yıllarda bilgisayar donanım ve yazılımlarındaki gelişmelere bağlı olarak veri tabanı teknolojisindeki gelişmeler. (Bkz.GİRİŞ Çağımızın bilgi çağı haline gelmesi veri kaynaklarının önemini giderek arttırmaktadır.1'de kütük yaklaşımı gösterilmiştir. Stoklar Ana Kütüğü gibi) Kütükler (Açık Alım Siparişleri. Stoklar Ana Kütüğü) Satış İşlemleri Programları Satın Alma İşlemleri Programları Satış Girdileri Satış Çıktıları Satın Alma Girdileri Satın Alma Çıktıları Şekil 11. Veri tabanı yaklaşımında uygulamaların her biri için veri tabanı ve programlar arasında bilgisayar yazılımının özel bir türü olan veri tabanı yönetim sistemi dahil edilir. Kütük yaklaşımında uygulamalar birbirlerinden bağımsız olarak ele alınır ve herbir uygulama için ayrı kütükler oluşturulur. Geleneksel veri yönetimi yaklaşımında verinin düzenlenmesi ve kullanımı için veriye erişilmesinde kütük ve kayıt yönetimi üzerinde yoğunlaşılmıştır.

2. ✔ Kütük yaklaşımının.3'te kütük yaklaşımının geçerli olduğu bir ortamda satış ve satın alma işlemleri nedeniyle stoklar ana kütüğünün tekrarlanmış olduğu görülmektedir. Hatta aynı veri kalemleri birden fazla kütükte yer almış olabilir. Veri Tabanı Yaklaşımı. fazla veri saklanması işletmeler için ilave saklama yeri mali- . veri tabanı yaklaşımına göre eksiklikleri nelerdir? Kütük yaklaşımının eksikliklerini şöyle ele alabiliriz. stoklar ana kütüğünde. açık satın alma siparişleri kütüğünde ve satıcılar kütüğünde tekrarlanmış olabilir.150 - . Fazla Veri Kullanımı Kütük yaklaşımında her bir uygulamaya ilişkin veri kendi kütüğünde saklandığı için birden fazla uygulama olduğunda gereksinim duyulan kütükler için veri tekrarlanmak zorunda kalınacaktır. Kütük yaklaşımıyla veri tabanı yaklaşımı arasındaki farklılıkların daha açık bir şekilde ortaya koyulabilmesi kütük yaklaşımının eksik yönlerini ortaya koymakla sağlanabilir.Veri Tabanı (Tüm Uygulamalar İçin Veri) VTYS Yazılımı Satış Uygulama Programları Satın Alma Uygulama Programları Satın Alma Girdileri Satış Girdileri Satış Çıktıları Satın Alma Çıktıları Şekil 11. Şekil 11. Doğaldır ki. Örneğin stok kalemlerinin numaraları (ve belki de tanımları).

İşleme Adımları İşleme Adımları . Çünkü kütükler uygulamalar arasında bütünleşik (entegre) değildir ve raporların üretilmesi için yeniden programlama gerekir. satın alma uygulamaları programında STOK NO adıyla tanımlanmış olabilir. Eğer işletme satın alma işlemlerindeki stoklar ana kütüğünü günlememişse (A) cinsi malzeme satın alma ile ilgili stoklar ana kütüğünde 1000 birim olarak görülecektir.yetidir. maliyetli ve güç bir iştir. Örneğin işletmenin stoklarındaki 1000 birim (A) cinsi malzemenin 100 birimini sattığını kabul edelim. Örneğin stok kalemleri numarası satış uygulamaları programında CİNSİ adıyla. Girdiler Çıktılar Girdiler Çıktılar Satış İşlemleri İşleme Sistemi . Satın Alma İşlemleri İşleme Sistemi Şekil 11. ? Fazla verinin sakıncaları nelerdir? Veri Tutarsızlığı Kütük ve veri fazlalığının bir sonucu olarak verinin özellikleri ve değerleri arasında tutarsızlıklar olma olasılığı vardır. ? Veriye erişememenin nedenleri nelerdir? Esnek Olmama Mevcut kütük yaklaşımlı uygulamaları değiştirmek ve yeni uygulamalar geliştirmek oldukça zaman alıcı. Bu tutarsızlık bilgi kullanıcılarının yanlış karar vermelerine neden olacaktır. Stoklar Ana Kütüğü Açık Satın Alma Sipariş Kütüğü Satıcının Önceki Kütüğü Tahsilat Raporları Kütüğü . Ticari Alacaklar Ana Kütüğü Açık Satış Sipariş Kütüğü Stoklar Ana Kütüğü .3. Kütük Yaklaşımlı İşlem İşleme Uygulamalarında Kütük Fazlalığı. bir işleme özgü rapor özellikle birden fazla uygulamayla ilgili veriye dayanıyorsa genellikle istenildiği anda hemen hazırlanamazlar. Programlar genellikle uygulamalarda kullanılan kütüklerdeki kayıt yapıları ve veri adlarıyla doğrudan bağlantılıdır. Uygulama programları büyük ölçüde erişilen veriye ve veri saklama birimine bağlı olduğu için esneklik sağlanamaz. Ancak. .151 - . Bu işlem sonucunda satış işlemlerinin saklandığı kütükte (A) cinsi malzeme 900 birim görülecektir. ? Kütük yaklaşımında veri tutarsızlığı nasıl ortaya çıkar? Veriye Erişememe Kütük yaklaşımıyla sağlanabilecek olan bilgiler genellikle önceden tasarlanmış ve programlanmış raporlardan oluşmaktadır. Örneğin stok kalemlerine göre düzenlenmiş stok durum raporu gibi.

verinin ilgili uygulama programlarından ayrı olarak ele alınmasıdır. Şekil 11.Ayrıca. bir veri tabanına kaydedilen veriler hem onun kullanımını sağlayan bilgisayar yazılımlarından hem de verilerin saklanmış olduğu ikinci bellek alanlarından bağımsızdır. . VT yaklaşımında. kütük yaklaşımında saklama birimindeki kayıtların yeri ve fiziki saklama aracının yapısına göre programlar sıklıkla yazılmalıdır. ? Kütük yaklaşımının esnek olmamasının nedenleri nelerdir? VERİ TABANI YAKLAŞIMININ ÖZELLİKLERİ Kütük yaklaşımının yukarıda sözünü ettiğimiz eksiklerinin ve sorunlarının üstesinden gelebilmek için veri saklamada kullanılan bir diğer yaklaşım veri tabanı yaklaşımıdır. Veriyi etkileyen değişiklikler verinin kullanıldığı tüm uygulama programlarında değil sadece VTYS'de yapılır. verinin uygulama programlarından ayrılmasını sağlamasının yanısıra verinin mantıksal görünüşünü fiziksel görünüşünden de ayırır. Böylece her bir değişiklik ayrıntılı ve kapsamlı bir programlamayı gerektirdiği için yeniden programlama sözkonusu olduğunda kütüklerin revize edilmesi ve her değişiklikte yeni raporların alınması gerekli olur. Bu da ancak.152 - . Kütük yapılarının birbirleriyle ilgili verileri birleştirme kapasiteleri sınırlıdır. veri tabanı ve uygulama programları arasına Veri Tabanı Yönetim Sistemi (VTYS) olarak bilinen bir yazılım setinin dahil edilmesiyle sağlanır. Şekil 11.4'te bu ayırım gösterilmiştir. Uygulama Programı A VTYS Uygulama Programı B . Verinin mantıksal görünüşü kullanıcıların veri tabanındaki verinin genel yapı ve ilişkileri konusunda sahip oldukları bakış açısıdır. Veri Tabanı Yaklaşımında Veri Bağımsızlığı. Veri bağımsızlığı. Veri tabanı yaklaşımıyla birbirleriyle mantıksal bağlantılı veri kütüklerinden oluşan büyük bir veri havuzunun oluşumu sağlanacaktır. Veri tabanı yaklaşımının özellikleri şunlardır: Veri Bağımsızlığı Veri Tabanı Yaklaşımının esası olan veri bağımsızlığı. değişikliklerin veri tabanı yaklaşımında kütük yaklaşımına göre daha çabuk. Fiziksel görünüş terimi ise verinin fiziki depolama aracında fiili olarak düzenlenmesini ve manipülasyonunu ifade eder. Veri Tabanı . . Esnek olmamanın diğer bir nedeni de kütük yaklaşımında her bir kütüğün sadece kullanılan veri yapısı tipini temsil etmesidir.4. daha kolay ve daha az maliyetle yapılmasına olanak sağlar. Kütükler konsolide edilebilir olmalarına rağmen bu kütüklerdeki büyük ölçekli kayıtları işleme ve kağıda dökme işlemi oldukça yavaş ve zaman alıcıdır. VTYS. .

ortak veri kullanımının bir özelliğidir. Bu yüzden muhasebe. Bu yüzden depolanmış bu veriler. veri kalemlerinin girişinin yapılmasıyla bu durumdan etkilenen tüm veri setlerinin aynı anda güncelleştirilmesinin sağlanmasıdır. Bir veri tabanındaki tüm veriler kullanıcıların ortak sahipliğindedir. veri temeline erişen her bir uygulama programı ile uyumlu olacaktır. Bu yüzden girişi yapılan veri kalemleri sadece bir kez işlenir. ? Veri standartlaştırmasının faydası nedir? Bir Kez Veri Girişi ve Depolaması Veri. Veri bütünleştirmesinin olmaması halinde satışlar. ? Veri setlerinin bütünleştirilmesinin etkileri nelerdir? Ortak Veri Kullanımı İlişkili verilerin bütünleştirilmesi. pazarlama ve üretim bölümündeki kullanıcılar aynı veri tabanını kullanabilirler. ? Veri tabanı yaklaşımında değişiklikler nerede yapılır? Veri Standartlaştırması Bir veri tabanı içindeki veri kalemleri standart tanımlara sahiptir. Eğer verinin mantıksal görünüşünde veya uygulama programlarında bir değişiklik yapılırsa bu değişiklikler fiziki görünüşü etkilemeyecektir. Veri Bütünleştirilmesi Veriler "veri setleri" olarak adlandırılan esnek yapılar aracılığıyla organize edilir. Veri setleri bütünleştirmenin ikinci faydası.Veri tabanı yaklaşımında işlemlerle ilgili yapılacak değişiklikler mantıksal görünüşü veya uygulama programlarını etkilemeksizin verinin fiziki olarak depolandığı yerde yapılabileceği için verinin fiziki olarak depolandığı yer daha etkin bir şekilde kullanılabilir. ayrı ve bağımsız veri kütükleri olarak işlem görecektir. Birincisi. kullanıcıların veri tabanından gereksinim duydukları verilere daha çabuk ve kolay ulaşmalarına olanak sağlamasıdır. ? Veri seti neleri kapsar? Veri setlerinin bütünleştirilmesinin faydası iki başlıkta ele alınır. Aslında programcılar ve diğerleri verinin fiziksel olarak nasıl depolandığı konusunda bilgi sahibi olmadan da uygulama programlarını değiştirebilirler veya yeni programlar geliştirebilirler. Bunun sonucunda veri setleri birlikte hareket edecekler ve içerdikleri veriler tutarlı ve büyük ölçüde güvenilir olacaktır. veri tabanına sadece bir kaynaktan girilir. Örneğin bir veri seti birbiriyle bağlantılandırılmış olan iki ya da daha fazla kütüğün kayıtlarından oluşabilir. Ancak ortak kullanım ile kastedilen tüm kulla. Veri setleri kütük ve kayıtların yanısıra mantıksal olarak ilişkili entegre veri gruplarını da kapsar. Örneğin satış miktarını temsil eden bir veri kalemi sadece bir isim veya koda sahip olacaktır. Bunun sonucu olarak işleme zamanı en aza inecek. depolama gereklilikleri azalacak ve veri bütünleştirilmesi sağlanacaktır.153 - . bordro ve alacaklar gibi her bir muhasebe uygulaması.

Genel veri setinin belirli kullanıcıların işine yarayacak şekildeki parçalarına alt veri seti adını verebiliriz. Üç Alt Şema. Alt Veri Seti I Alt Veri Seti II Alt Veri Seti III . Veri Tabanında Fiziki Depolama Genel Veri Seti (Bütüne ait mantıksal bakış) VTYS .154 - . . Hem genel hem de alt veri setleri VTYS tarafından sağlanmaktadır. Şekil 11. ? Şema ve alt şemayı tanımlayınız? .5.nıcıların tek bir veri tabanından yararlanmaları demek değildir. Uygulama Programı: İşleme Uygulama Programı: Gerekli Raporların Belirlenmesi Uygulama: Özel Sorgu Programlanmış Finansal Raporlar Talep Raporu İstenen Kayıtların Görüntüsü Muhasebe Kullanıcıları Pazarlama Kullanıcıları .5 genel ve alt veri setleri arasındaki ayrımı göstermektedir. Eğer veri genel setini bir şehrin haritasına benzetirsek alt veri setleri de bu haritadaki mahalleleri veya diğer ilgilenilen konuları gösteren haritanın parçaları olacaktır. Alt veri seti tekniği her bir bireysel kullanıcı için mantıksal görüşü basitleştirebileceği gibi. Aslında tipik bir kullanıcının kendi sorumluluklarını yerine getirebilmesi için genel veri setinin sadece bir bölümüne gereksinimi vardır. Üretim Kullanıcıları Şekil 11. yetersiz kullanıcıların veri tabanını kullanmamaları için de uygun bir ortam sağlayacaktır.

İşlem sonucunda etkilenen tüm veriler. Veri Tabanı Yöneticisinin işlevleri. . veri kaynakları ve VTYS'nin çalışmasından sorumludur.1'de görüldüğü gibi özetlenebilir. verinin yapılandırılmasını ve veri tabanı yaklaşımının özelliklerine uygun çalışmasını sağlamaktır. veri bağımsızlığı ve standarlaştırılması yoluyla da yüksek bir esneklik sağlanacaktır.155 - . Bunlara ek olarak genellikle sistem geliştirme personelinin VTYS'nin ve ilgili yazılımların kurulması ve modifikasyonunda özel bir eğitime sahip olması da maliyetleri artıran bir diğer sakıncadır. verileri alarak sürekli bir şekilde kontrol etmekte ve korumaktadır. işlenmesi ve veri setlerinin bütünleştirilmesiyle veri fazlalığı ortadan kaldırılabilir. veri gereklerinin tanımını yapmak. ? Veri tabanı yöneticisinin işlevleri nelerdir? VERİ TABANI YAKLAŞIMININ YARARLARI Veri tabanı yaklaşımının faydaları Tablo 11. Veri en geleneksel şekliyle "veri tabanı yöneticisi" olarak bilinen merkezi bir birim tarafından yönetilir. Veri tabanı yaklaşımı aslında kütük yaklaşımının eksikliklerinin çoğunu ortadan kaldırmış veya büyük ölçüde düzeltmiştir. ? Veri tabanı yaklaşımının yararları nelerdir? VERİ TABANI YAKLAŞIMININ SAKINCALARI Veri tabanı yaklaşımının faydaları yanında bazı sakıncaları da vardır. Veri tabanı yöneticisi.Merkezi Veri Yönetimi Daha önce de belirttiğimiz gibi VTYS. şifre gibi yardımcılarla da veri güvenliğini sağlamaktadır. VTYS ve işletim sistemlerini içeren büyük bir belleğe ve bilgi isteklerini girmek ve sistemden istemek için gerekli terminallere sahip olmalıdır. aynı anda güncelleştirildiği için tutarsızlıklar ortadan kaldırılacak. VT yaklaşımı ile ilgili sakıncalar şunlardır: Maliyetli Olması Veri tabanı yaklaşımının gerektirdiği donanım ve yazılımlar oldukça pahalıdır. Kullanıcıların veriye ortak sahipliği ve veriler arasındaki kapsamlı ilişkinin sonucu olarak veriye erişim iyileştirilmiş olacaktır. Verinin bir kez girişinin yapılması. Bu yüzden tüm işletmeler için veya bir işletmedeki her bir durum için VT yaklaşımı uygun bir yaklaşım olmayabilir. Gereksinim duyulan donanım. Veri tabanını korumaya alarak ve kullanıcılar ile uygulama programları için mantıksal görünüş sağlayan VTYS.

Tablo 11. veri tabanı sisteminin kalbidir ve verinin fiziki depolanması ile uygulamalar arasında bir tampon olarak işlev gömesine olanak sağlar. ? Veri tabanı yaklaşımının sakıncaları nelerdir? VERİ TABANI YÖNETİM SİSTEMLERİ VTYS. daha çabuk ve daha ucuza değiştirilebilir. Özen Gereksinimi Ortak bir veri tabanı büyük ölçüde tüm uygulama programları için geçerli olduğundan veri tabanının çok iyi bir şekilde korunması gereklidir. Veri Tabanının Özellikleri ile Sağladığı Yararlar ve Olumlu Sonuçları Arasındaki İlişki.1. bağımsız veri tabanlarını destekleme ve yönetme yeteneğine sahip bir yazılım sistemidir. . Fazlalığın azaltılması tutarsızlığın elimine edilmesi İyileştirilmiş erişim . Özellikler Bağımsız veri Standart veri Birkez veri girişi Veri entegrasyonu Veri entegrasyonu Paylaşımlı veri sahipliği Sağlanan Yararlar Artan esneklik Karşılaşılan Sonuçlar Uygulama programları daha kolay. işleme süresi minimize edilir ve veriler büyük ölçüde güvenilirdir Gereksinim duyulan bilgi hızlı ve daha kolay bir şekilde sağlanabilir. Çünkü. veri kaynakları günlenmiş olarak korunur ve kullanıcıların özelleştirilmiş isteklerini karşılamak için mevcuttur . Başlangıçtaki Direnmeler Veri tabanı yaklaşımı kütük yaklaşımından çok farklı olduğu için işletme faaliyetlerinde genellikle bazı karışıklıklara ve çalışanların direnmelerine yol açabilir.156 - . Bu problemin üstesinden gelmenin bir yolu tüm verilerin yedeklenmesidir. Merkezileştirilmiş veri yönetimi İyileştirilmiş veri güvenliği ve koordinasyonu . VTYS. Depolama alanı korunur. veri seçme ve onları tekrar çağırma ve çeşitli çıktı ve raporlar elde etmesine olanak sağlayan yazılımlar toplamıdır. veri tabanı çalışamaz hale gelirse uygulamanın hiç biri çalışamayacaktır. . VTYS kullanıcının kütük yaratma ve onları günlemesine. çok çeşitli türdeki kullanıcılara ve onların gereksinimlerine yanıt verilebilir Yetersiz kişilerin depolanmış veriye erişimi önlenmiştir. Bölüm yöneticilerini kendi bölümlerine ait verileri merkezi bir veri grubuna vermek istemeyebilirler ve bu da veri tabanının faaliyete geçmesini geciktirebilecektir. Sistem geliştirme personeli alışık olmadıkları bir ortamda çalışmaktan dolayı güçlüklerle karşılaşabilirler.

VTYS'inde ilk etkileşim kullanıcıların işletmenin bilgisayar sistemine eriştikleri zaman gerçekleşir. Veri girişi veya sorgu / istek yapıldıktan sonra (işlem kodu veya diğer ulaşım girdisi yardımıyla) işletim sistemi uygun yazılımı ana belleğe yükleyecek ve işlemeye başlayacaktır. Şekil 11.6 bu çevresel faktörleri ve onların VTYS'nin üç kritik bileşeniyle olan ilişkilerini gösterir.157 - . Kullanıcı Arabirimi Uygulama Yazılımı Sorgu Dili ve Rapor Yazıcı Çevrim İçi Uygulama Programları Yığın Uygulama Programları Veri Tabanı Yönetim Sistemi Sistem Yazılım Arabirimi Veri Tabanı Görüntüler Veri Manipülasyon Dili Veri Veri Tanımlama Tanımlama Dili Dili İşletim Sistemi Veri Yapıları ve Kütükler . Şekil 11. Çevrim İçi Veri Girişi . İşleme genellikle ana kütüklerden kayıtlara gereksinim duyarken.6. İşlem Dökümanları Yığın Giriş / Çıkış Araçları Raporlar Çıktı Dökümanları Hizmet Yazılımları . Gereksinim duyulan verinin . Kullanıcı yoğunluklu yazılımlar işlem için gereksinim duyulan veriyi elde etmek için VTYS'ni kullanacaktır. Diğer kullanıcılar da (örneğin maliyet muhasebecileri) belekteki verilere erişim veya belirli konulara ait özel istekleri çevrim içi terminallerle girebilirler. VTYS'nin uygun bir şekilde işlevini yapabilmesi için uygulama yazılımlarının. sorgu ve istekler ana kütük kayıtlarına veya geçmişten veya açık döküman veya rapor kütüklerinden veriye gereksinim duyacaktır. . Uygulama programları veya diğer kullanıcı yoğunluklu yazılımlar işlemleri veya sorgu/istekleri işlemeye başladıklarında veri tabanından veriye gereksinim duyacaklardır. yazılım ve donanım arasındaki karşılıklı etkileşimleri ortaya koyarak bu çevreyi daha iyi anlayabiliriz. Belirli kullanıcılar (örneğin bordro departmanından) işlem dökümanlarının girişini yığın işleme için yapabilirler. Diğer bazı kullanıcılar (örneğin satış siparişleri bölümü) işlemlerin girişini kullanılan işleme programlarınca belirlenmiş olan işlem kodlarını veya anahtar sözcüklerle birlikte çevrim içi terminaller veya mikro bilgisayarlarla yapabilirler.VTYS'nin Çevresi VTYS'nin çevresi kullanıcılar ve onların uygulama yazılımlarından veri tabanına kadar olan geniş bir aralığı kapsar. işletim sistemi ve donanımla uyumlu olması gerekir. Veri Tabanı Yönetim Sisteminin Çevresi. Kullanıcı.

Veri Sözlüğü Veri sözlüğü VTYS veya ilişkili yazılım tarafından sürdürülen verinin saklandığı (emniyete alındığı) yerdir. Verinin yönetilmesi ve organizasyonu için VTYS standart bileşenler olarak "veri tabanı kontrol sistemi". mantıksal veri yapıları ve bazı fiziksel açılarla ilişkili tüm ilgili görüşleri içerir. alanların uzunluğu ve karakter türü gibi fiziksel durumların tanımlarını sağlar. ? Veri tabanının çevresel faktörleri nelerdir? VTYS'nin İşlevsel Bileşenleri Günümüzde tüm işletmeler tarafından uygulanabilecek VTYS bulunmamaktadır. Son olarak işlenmiş her bir veri (örneğin güncelleştirilmiş kütük kayıtları) VTYS ve işletim sistemi aracılığıyla veri tabanına geri transfer edilir. Bunun yanında seçenekli bileşenler ise sorgulama dili. Daha da fazlası şifre gibi güvenlik araçlarının belirlenmesine de yardımcı olur. "veri sözlüğü" ve "veri manipülasyonu diline" sahiptir. Veri Tabanı Kontrol Sistemi (VTKS) VTKS veya veri tabanı yöneticisi VTYS'nin çeşitli bileşenlerini kontrol eder. Veri Tanımlama Dili (VTD) VTD veri tabanının mantıksal yapısının her bir kullanıcı için şema ve alt şemaları da içerecek şekilde tam olarak tanımlamasını. "hizmet yazılımları" ve "güvenlik" yazılımlarıdır. Sonuç olarak bir veri sözlüğü. Bu noktada VTYS istekte bulunan uygulama yazılımı veya diğer yazılımlarla ana belleğin çalışma alanına taşınan istenen verinin kontrolüne devam eder. VTD'deki yazılı ifadeler. Ayrıca veri tabanında istenilen değişiklikleri yapabilmesine da olanak sağlar. yeniden çağrılması ve güncelleştirilmesine ilişkin işlevlerini yerine getirebilmesini sağlayan anahtar bileşendir. Bir işletme birden fazla veri tabanı kullansa veya bazı uygulamalarda kütük yaklaşımını tercih etmiş olsa bile sadece bir tane veri sözlüğüne sahip olur. Bir veri sözlüğü işletme tarafından tüm uygulamalarda kullanılan verinin toplamını kapsar. Normalde bireysel veri kalemleri çevresinde organize edilir. karmaşık veri yapılarındaki kayıtlar ve veriler arasındaki ilişkileri de sağlar. VTYS için temel veya standart bir bileşenler seti sağlanır ve bunun yanısıra değişik seçenekler de işletmelere sunulur. İşletim sistemiyle de doğrudan doğruya iletişimde bulunan VTKS. Böylece bir veri sözlüğü. bir uygulama programındaki ve veri tabanındaki talimatları bir arabirim oluşturarak birbirine bağlar. . "veri tanımlama dili". VTYS işletim sistemine özel talimatlar sağlar. ana dil arabirimi.niteliklerini ortaya koymak için VTYS istekte bulunan kullanıcının alt şemalarına dayanır. VTYS'nin veri tabanındaki verinin depolanması. uygulanmış veri tanımlama dilinde yer alan bilgilerin duplıkasyonunu temsil eder. Aynı zamanda veriyi yerleştirme ve ona ulaşma yollarını belirlemek için fiziki depolama düzenlemeleriyle ilgili tanımlara da bağlıdır. VTD. rapor yazıcısı.158 - . ekran formatlayıcısı.

000. Metin içindeki başlık.7. depolanan alanların uzunluğu ve karakter türünü. günlenmesine. Veri manipülasyon dili. İSİM HESAP NUMARASI HESAP KALANI > 1.000. Örneğin Şekil 11. kayıt veya diğer veri yapılarını.159 - . Ekran Biçimleyici Ekran biçimleyici programcılara ve kullanıcılara önceden biçimlenmiş ekranları ve görüntüleri geliştirmede kullanılır. Veri Sorgulama İşlemi. Veri Sorgulama Dili Veri sorgulama dili.000. kullanılan uygulama programlarını. DISPLAY. kullanıcıların veri tabanından bilgi istemelerine izin veren bir dildir. Rapor Yazıcı Rapor yazıcı veya hazırlayıcısı.. DELETE.● ● veri dökümantasyonunun bir türü olarak. verinin kullanıcılar tarafından kolaylıkla depolanmasına. ADD gibi komutlar kullanır. sütun veya toplamlarla ilişkilendirilen isteklere göre özel raporlar sağlar.Şekil 11. kullanılan çıktıları. veri tabanından yeniden elde edilmesine ve çıkarılmasına olanak sağlar. . Bu amaçla veri manipülasyon dilleri PRINT. manipüle edilmesine. yetkili kullanıcıları ve güvenlik sınırlandırmalarını ve veri kalemlerinin kaynaklarını içerebilir. ● Her bir veri kaleminin yer aldığı veri sözlüğündeki bir tanım her bir veri kaleminin adını ve tanımını. Veri Manipülasyon Dili Veri manipülasyon dili uygulama programcıları veya bilgili terminal kullanıcılarının veri tabanı ile iletişimini sağlamak için kullanılan bir dildir. sorgulama diline benzer bir işlev görür ve kullanıcıların bilgi gereksinimlerini karşılamaya yardım eder.dan büyük olan tüm kayıtları görebilirler.000. Kullanımı kolay olduğu için programlama bilmeyen kullanıcılar da programcıların yardımı olmaksızın sorgulama yapabilirler.7'de görülen formdaki gibi sadece boşlukları doldurarak hesap kalanı 1. bilgi sisteminin düzenlenmesi ve değiştirilmesine yardımcı olarak ve standardize edilmemiş ve yetkilendirilmemiş veriyi engellemede bir kontrol aracı olarak hizmet sunar. Ana Dil Arabirimi Ana dil arabirimi olarak bilinen erişim yazılımının bir türü birçok VTYS'nin ana bilgisayarında yer alan COBOL gibi bir dilde yazılmış olan uygulama programların VTYS ile uyumlaşmasını sağlar. Sorgulama dili veri tabanının birbirini etkileyen araştırmalarına olanak sağlayan çeşitli komutları sağlar.

Bu aşamalar. ? VTYS'nin işlevsel bileşenleri nelerdir? VERİ TABANI SİSTEMLERİNİN GELİŞİM AŞAMALARI Aşağıdaki Şekil 11.Hizmet Yazılımları Yeni kütüklerin ve veri yapılarının yüklenmesi. yetkisiz kişilerin erişimini ve iki farklı kullanıcının aynı anda aynı veriye ulaşma girişimini önleyen yazılımdır. fiziksel düzenleme aşaması ve uygulamaya koyma aşamasıdır. .8. Veri tabanı içeriği Veri tabanı kullanımları İstenen raporlar İstenen Bilgi Mantıksal veri yapıları Basit doğrusal Liste Ağaç Ağ Erişim yöntemleri Sırasal İndeksli sırasal Rassal Kavramsal Yapılandırma Aşaması ● Mantıksal Düzenleme Aşaması ● ● ● Fiziksel Düzenleme Aşaması ● ● ● Uygulama Şekil 11. mantıksal düzenleme aşaması. kavramsal yapılandırma (gerekliliklerinin tanımlanması) aşaması. Kavramsal Yapılandırma Aşaması Bir işletmenin genel veri tabanı. Güvenlik Yazılımları Verilere. veri tabanı kullanıcılarının sorumluluklarını yerine getirmeleri için gereksinim duydukları tüm verilerin kaynağıdır.8'de de görüldüğü gibi veri tabanı sistemleri için veri yapılandırması dört aşamayı gerektirir. güç kesintilerini veya olağan aksiliklerin olması durumunda veri setlerinin kurtarılması ve veri iletişim ağlarıyla bağlantı kurulabilmesi gibi görevlerin yerine getirilebilmesi için kullanılan yazılımlardır. Veri Tabanı Yapısı.160 - . ve çeşitli veri kalemleri ve setleri arasındaki ilişkilerin tümünün toplanmasıyla veri gereksiniminin tanımlanması aşamasıdır. işe yaramayan kayıt ve verilerin temizlenmesi verilerin yedeklenmesi için manyetik disklere aktarılması. Bu yüzden veri tabanı geliştirmede ilk adım gereksinim duyulan verilerin.

1 Büyük Defter Kayıtlar Ç Satın Alma 1 Neyi Tedarik Ç Stok Kalemleri Ç Ç Stoklama Adres 1 Nerde 1 Nakit Miktarı Ç Kimden 1 Banka Hesabı . Burada ele alınan unsurlar.) ve olaylar (satış işlemleri vb. Birim-İlişkiler Diyagramı Örneği.) faaliyetler (üretim işleri vb. Bununla birlikte çoğa karşı çok ilişki satıcılar ile stok kalanları arasında ortaya çıkmıştır. Şekil 11. Bire karşı bir ilişki ise satıcı ile satıcının iş adresi arasında ortaya çıkmaktadır.) gibi işletmenin temel ve sürekli birimlerini ve bu birimler arasındaki ilişkileri içerir. bir satıcı birden çok stok kalemi sağlayabilir. Dikdörtgenler birimleri temsil ederken. Örneğin satıcılar (bir birim) stok kalemlerini (diğer bir birim) sağlar. Bunlardan birisi işletmedeki her bir uygulama ve kullanıcının gereksinimlerinin analiz edilmesi ve daha sonra bunların birleştirilmesidir. 1 Kayıtlar Ç Ç Nakit Hareketleri Ç Kime Ç Kimden 1 Ç 1 Satıcı 1 Kime 1 Depo Şekil 11. kişiler (müşteriler gibi).161 - .Veri gereksiniminin tanımlanmasında iki farklı yaklaşım kullanılabilir. Bu birimler (departman-bölüm) ve birimler arası ilişkileri ortaya koyacak model "Birim-İlişkiler (Entity-Relationship)" modelidir. Kavramsal yapılandırma modeli yaklaşımının temelinde veriye yönelik kavramsal veri modeli vardır. nesneler (stok kalemleri vb. Şekildeki ilişkilerin çoğu bire karşı çoktur. Birim-İlişkiler modeli en basit olarak bölümler arasındaki ilişkileri gösterir.9'da birim-ilişkiler modellerinin işletmenin harcama faaliyetlerini içeren bölümü yer almaktadır. paralel kenarlar birimlerarası ilişkileri temsil eder.9. Bu model işletmenin faaliyetlerini ve faaliyetleriyle ilgili çevreyi ele alır. . Burada üç tür ilişki vardır: bire karşı çok (1:Ç). para. Çünkü bir stok kalemi birden çok satıcıdan sağlanabileceği gibi. çoğa karşı çok (Ç:Ç) ve bire karşı bir (1:1). Diğer yaklaşım ise işletmenin tümü için "kavramsal bir veri modeli" geliştirilmesi ve daha sonra geliştirilen modelin çeşitli parçalarının ilişkili veri kalemleri ve setlerine ayrıştırılmasıdır. banka hesabından çekilir ve para ödeme işlemleriyle devam eder.

birincil ve ikincil anahtarlar seçilir. Daha sonra kapsam dahiline giren veri kalemleri isimlendirilir. Mantıksal Düzenleme Aşaması Temel görevi veri tabanı düzenlemek olan bir analist. kredilendirme işlemleri. Fiziki Düzenleme Aşaması Veri tabanı yapısının fiziki düzenleme aşaması veriye erişim yöntemleriyle ilgilidir. tanımını. Bunlar.) Kayıt düzenlemeleri. VTYS'nin seçiminde.162 - . Veri tabanı kullanıcıların etkin karar alabilmeleri için gereksinim duydukları bilgiyi sağlayabilecek şekilde yapılandırılır. alan uzunlukları kararlaştırılır. birim maliyetini. Fiziki düzey. işletim sistemlerine uyumluluk gibi diğer özellikler de önemlidir. Bu bölümde ağaç ve ağ modelleri için kayıt ve setlerin düzenlenmesini ele alacağız. pazarlama kolaylığı. Kararlaştırılan veri kalemleri kümesi birim-ilişki diyagramında her bir birim sembolüne veya uygun olduğunda ikisi paralel kenar kutularına iliştirilmelidir. Her bir veri kalemi için sonuçlar veri sözlüğüne kaydedilir. Set düzenlemeleri ise veri yapıları diyagramlarından birbirine yakın kayıtların her çifti arasında sahip-üye durumlarını inceleyerek başlar. önceki aşamada seçilen veri modeliyle en uyumlu çalışacak VTYS'nin tercih edilmesi gerekir. Piyasada çok sayıda VTYS paketleri olduğu için fiyat. Ağaç ve ağ yapılarında bu yöntem sabitleştirilen göstericileri içerir. müşteri verileri.Kavramsal model tamamlandıktan sonra veri tabanı tasarımcıları gereksinim duyulan veri kalemlerini kullanıcılarla görüşerek belirleyeceklerdir. fatura kaydı ve fatura dökümüdür. depolama (saklama) araçlarındaki verinin tasarımı ve fiziki sunumuyla ilgilidir. ! VTYS seçildikten sonra fiziki düzenlemenin geri kalan kısmı seçilen veri modelinin türüne bağlı olur. birim-ilişkiler diyagramından alınan veri kalemlerinin listelenmesiyle başlar. Örneğin bir stok kalemiyle ilgili veri kalemleri muhtemelen stok kaleminin numarasını. eldeki miktarı. Ağaç yapısında veriler arasındaki ilişkiler hiyerarşik bir yapı biçiminde açıklanmıştır. Ağaç yapısına ilişkin bir örnek olarak alıcılar (müşteri) kütüğü Şekil 11. Mantıksal düzenleme aşamasında kavramsal modeller şema ve alt şemalara dönüştürülür. Veri tabanındaki birimler arasındaki mevcut ilişkiler "şema" veya "veri tabanı modeli" olarak da adlandırılan "mantıksal veri yapısı" tarafından tanımlanır. VTYS'nin seçimi zor ama önemli bir karardır. birimler arasındaki sistematik ilişkileri tanımlamalı ve düzenlemelidir. Bu aşamada seçilecek VTYS ve kayıt veya tabloların ve ilgili bağların yapılandırılması sözkonusu olur.10'da gösterilmiştir. yeniden sipariş miktarını vb. işlem etkinliği. Bu yapı içinde dört düğüm (nodes) vardır. sorgulama zamanlaması. .(Ağaç ve ağ modelleri için Ünite 3'e bakınız. gruplandırılır ve uygun bir sırayla düzenlenir. Giriş noktası olarak işlev gören kayıtlar işaretlenir ve fiziki erişim yöntemleri belirlenir. bilgileri kapsayacaktır.

Bu ilişki tek veya iki ok ile gösterilmiştir. Miktar Birim Fiyat Tutar Şekil 11. Kredilendirme İşlemleri . Uygulama Aşaması Uygulama ile kastedilen özellikle VTYS'nin kontrolü altındaki bir makinada faaliyette bulunan veri tabanı sistemine aktarılmasıdır. her bir fatura sadece bir tek müşteri ile ilgili iken. Örneğin müşteri verisi olan "müşteri numarası (tek ok)". Bu örnek içinde "müşteri verileri" ağacın kökünü oluşturmaktadır. iyi tasarım kararlarını yansıtabilmelidir. Yapının dalları ise kredilendirme işlemleri. fatura kaydındaki "müşteri numarası (iki ok) ile ilişkilendirilmiştir.10. Veri Manüpilasyon Dili (VMD) komutlarının uygulama programlarına dahil edilmesini. ● ● ● ● . Veri tabanı uygulamasıyla ilgili faaliyetler. Gerekli olduğunda veri tabanını değiştirmeyi. Müşteri Verileri Müşteri Numarası Müşteri Adı Adresi Şehir Kodu Kredibilitesi Hesap Bakiyesi . Bu örnekten de anlaşılacağı gibi. her bir müşterinin birden çok faturası olabilir.163 - . fatura kaydı ve fatura dökümüdür. Örnek veri ve testlerle veri tabanını yüklemeyi.Bu ağaç yapısı örneği aşağıda verilmiştir. Uygulama için kullanılan VTYS karmaşık veri nesneleri ve aralarındaki ilişkileri göstermek için yüksek düzeyli yapıları sağlamalıdır. Müşteri Numarası İşlem Kodu İşlem Tarihi İşlem Tutarı Fatura Kaydı Fatura Numarası Fatura Tarihi Müşteri Numarası Fatura Toplamı Fatura Dökümü Fatura Numarası Malın Kodu Malın Cinsi . İyi bir uygulama. Veri tabanına üretim verilerini yüklemeyi içerir. ● Veri Tanımlama Diliyle (VTD) veri tabanı tanımlarını biraraya getirmeyi. Ağaç Yapısında Müşteri Hesabı Verileri.

Veri Erişim Prosedürlerini Korumaya Alma Bireysel veri setleri ve veri kalemleri üzerinde tam bir koruma sağlamak için kullanıcı kod ve şifreleri sistemi oluşturulmalıdır. Bu yüzden temel işlevi şemanın kurulması ve tanımlanmasıdır. esnekliğin artırılmasını ve erişimin iyileştirilmesini kapsar. Kütükler bireysel (tek) uygulamalara bağlı olduğundan kütüklerde ve veride genellikle fazlalık ortaya çıkar. veri standartlaştırılmasını. Veri kalem ve setlerine standartlaştırılmış işlemler verilmesini. Örneğin bazı duyarlı veri kalemlerine erişmek için üç ayrı şifre koyulabilir. Veri Tabanı Yaklaşımının özellikleri veri bağımsızlığını. Özet Geleneksel kütük yaklaşımı bazı ciddi eksikliklere sahiptir. karmaşıklık ve özen gösterme gereksinimi de VT yaklaşımının . Üçüncü işlevi veriyle ilgili tüm değişiklikleri kontrol etmektir. Aynı veriyi aynı anda birden fazla kullanıcının erişimini engellemek için bir kilit mekanizması getirilebilir. Diğer işlevi kullanıcı kodları ve şifreleri tanımlamak ve diğer güvenlik işlemlerini sağlamaktır. veri ilişkilerini belirlemeyi ve veri sözlüğünü içerir. Aksi takdirde verinin standartlaştırılması ve güvenliği tehlikeye düşebilir ve veri yönetim prosedürleri çökebilir. veri bütünleştirilmesini. Son işlevi ise bütçeler hazırlayarak. politikalar teklif ederek ve programcılar ve kullanıcılarla iletişim kurarak VTYS'ni idare etmektir. ortak veri sahipliğini ve merkezi veri yönetimini sağlamasıdır. Diğer taraftan maliyet.VERİ TABANI KONTROLLERİ VE GÜVENLİK ÖLÇÜLERİ İşletmenin faaliyetleri ve kararlarındaki önemi ve özen gereksinimi nedeniyle bir veri tabanı kontrol ve güvenlik araçlarıyla donatılmalıdır. Fazlalık tutarsızlığa ve dolayısıyla verinin güvenilirliğini yitirmesine neden olur. Bu yüzden VT yaklaşımının yararları fazlalığın azaltılmasını. Bu kontroller ve güvenlik ölçülerinden önemlileri şunlardır: Sağlıklı Sistem Geliştirme Prosedürleri Yeni veri kalemlerinin eklenmesi ve VTYS'nin modifikasyonu gibi veri temelindeki tüm değişiklikler dikkatlice kontrol edilmelidir. tutarsızlığın ortadan kaldırılmasını.164 - . Mükemmel Belgelendirme Özellikle veri sözlüğü kapsamlı olmalı ve güncelleştirilmelidir. bir kez veri girişini. Bir Veri Tabanı Yöneticisinin ve Belki de Bir Güvenlik Yöneticisinin Örgüte Eklenmesi Veri tabanı yöneticisi veri tabanının dizaynı ve kontrolünden sorumlu olmalıdır. Veri Tabanı Yaklaşımı olarak bilinen alternatif yaklaşım kütük yaklaşımının bu eksikliklerini gidermiş ya da en aza indirmiştir.

Veri tabanı sistemlerinin geliştirilmesi dört aşamayı içerir. VT ile ilgili kontrol ve güvenlik. veri erişim prosedürlerini korumaya alma ve yeni bir veri tabanı yöneticisinin veya güvenlik yöneticisinin örgüte dahil edilmesiyle başarılabilir. Sistem analiz yöneticisi e. mantıksal düzenleme. Bir örgütün veri tabanının belgelendirilmesi ve kontrolünün genel sorumluluğuaşağıdakilerden hangisi tarafından yerine getirilir? a. Gerekliliklerin belirlendiği kavramsal aşama. İlişkisel model kayıtlar ve veri kalemleri arasında önceden tanımlanmış kesin ilişkilere sahip değildir. Hypertext sistemler e. Faaliyet yöneticisi d. sürdürmeyi ve ondan veri elde etmeyi sağlayan bir bilgisayar yazılımıdır.165 - . Sorular 1. Amaç yaklaşımlı sistemler c. Veri tabanı yönetim sistemleri d. Bir VTYS. Programlama yöneticisi c. İlişkiler kullanıcıların istekleri doğrultusunda yeni tablolarla yaratılır. Çevrimdışı sistemler . Operatör 2. VTYS'nin temel bileşenleri VT Kontrol Sistemi. Uygulama programları ile veri tabanı arasında bir geçiş olarak hizmet verir ve hedeflerini yerine getirmek için işletim sistemiyle doğrudan iletişim kurar. Aşağıdakilerden hangisi günümüzdeki veri tabanı teknolojisinin temel taşıdır? a. Uzman sistemler b. fiziksel düzenleme ve uygulama aşamalarıdır. sağlıklı sistem geliştirme prosedürleri.uygulama güçlükleridir. merkezi bir veri tabanında veri saklamayı. Veri tabanı yöneticisi b. Veri Tanımlama Dili ve Veri Manipülasyon Dilidir. belgelendirme.

Veri Tanımlama Dili c. Maliyetli Olması b. Başlangıçtaki Direnmeler c. Aşağıdakilerden hangisi bir veri tabanının genel mantıksal yapısına işaret eder? a. Ortak Veri Kullanımı e. Kullanıcılar b. Belirli bir dönemi ilgilendiren alanlar grubu. Genel Veri Seti d. Raporlama 5. Alan : Birim-İlişkiler Veri Model : Düğüm İlişkisel Model : : Kayıt : . Aşağıdakilerden hangisi veri tabanı yöneticisi tarafından veri tabanının genel mantıksal yapısını tanımlamada kullanılır? a. Aynı Verinin Birden Çok Girilmesi Sözlük ve Kavramlar Dizini Ağaç Yapısı : Her bir düğümün bir bölümü temsil ettiği ve her düğümün ağacın bir üst düzeydeki diğer bir düğümle ilişkili olduğu mantıksal veri yapısı. Anahtar veri c. Ağ e. Tekrarlanan grupların eş anlamlısı. Verilere Özen Gösterimi d.166 - . Bir veri tabanındaki bölümler arasındaki ilişkileri gösteren kavramsal model. Bilgi sisteminde saklanan ve yeniden çağrılan en küçük veri bloğu.3. Veri Manipülasyon Dili d. Aşağıdakilerden hangisi Veri Tabanı Yaklaşımının sakıncalarından birisi değildir? a. Veri tabanını iki boyutlu tabloların bir toplamı olarak gören mantıksal veri yapılandırması. Veri Tabanı Yöneticisi b. Veri tanımlama Dili 4. Veri Sorgulama Dili e.

veri seçimi ve yeniden çağırmasına ve çeşitli çıktı ve raporlar elde etmesine olanak sağlayan bilgisayar programı. manipüle edilmesi ve çıkartılması için komutlar dizisi.167 - . edit edilmesi. Bir kullanıcının kütük yaratma ve günle mesine.Veri Manipülasyon Dili : Bir veri tabanından veri günlemesi. Kullanıcının veri tabanından bilgi istemesine izin veren komutlar dizisi. Veri Sorgulama Dili Veri Tabanı Sözlüğü : : Veri Tabanı Yönetim Sistemi : . Bir veri tabanındaki veri kalemlerinin isimlerinin toplanması ve onların standartlaştırılmış veri tanımlarıyla sunumu.

Çalışma Biçimine İlişkin Olarak. Bu nedenle çevrenizde ünitede anlatılanlarla sıklıkla karşılaşamayabilirsiniz.İletişim Ağları Bu Ünitede. 12 . Bu nedenle muhasebedeki çeşitli uygulamaları ünitede anlatılanlarla bağdaştırmanız konuyu anlamanızı kolaylaştıracaktır..168 - ÜNİTE Verinin gereksinim duyan taraflara iletilmesinde kullanılan iletişim ağlarını yapıları ve türleri itibariyle ele alıp yararları ve sakıncaları üzerinde durulduktan sonra... . ağ tasarımındaki önemli noktaların neler olduğu açıklanacaktır.. İletişim ağları bilgi işlemede teknolojinin çok yoğun kullanımını gerektirmekte ve ülkemizde işletmeler tarafından çok yaygın olarak kullanılmamaktadır.

Doğaldır ki. . bu ünitede verilecek bilgiler bir muhasebecinin veri iletişimi ve bilgisayar ağlarının yapılandırılması konusunda bilmesi gereken temel bilgilerdir. Günümüzde işletmelerin faaliyetlerini farklı yerlerde sürdürmeleri. verilerin coğrafi olarak toplanması. Çevrim İçi Disk Depolama MİB . iletişim kontrol birimleri ve bunları birleştiren kanallardan oluşur.169 - . Bilgi teknolojisisindeki son gelişmeler bilgi sistemlerinin bu görevi yerine getirme kapasitelerini artırmıştır. . bu birimler arasında iletişimin kurulmasını zorunlu kılmaktadır.GİRİŞ Bir bilgi sisteminin esas görevi ilgili kişilere yönetsel karar almada yardımcı olacak bilgileri sağlamaktır. Bu ağda yer alan unsurları kısaca ele alalım. Kullanıcılar ile bilgi sisteminin belirli noktaları arasındaki uzaklıkları birbirine bağlayabilmek için veri iletişim sistemi bir gerekliliktir.1 bir veri iletişim ağını göstermektedir. Daha sonra işletmeye özgü önemli bazı ağlarla yaygın bilgisayar ağları incelenecek ve veri iletişimini de kapsayacak şekilde sağlam bir bilgi sisteminin tasarımını etkileyen önemli konular üzerinde durulacaktır. Ağları anlamak için öncelikle ağ yapılarının temelini oluşturan veri iletişim temellerinin ne olduğunu anlamak zorundayız. Bu iletişim. Veri iletişim teknolojisindeki gelişmeler ve farklı yerleşim yerlerindeki birimlerin koordinasyon ve zamanlı bilgi gereksinimlerinin artması veri iletişim ağlarının kullanımını artırmıştır. ? Veri iletişim ağları kullanımının artış nedenleri nelerdir? VERİ İLETİŞİMİNİN ESASLARI Veri iletişim ağları. Veri İletişim Ağı. telefon. Veri iletişim ağları dünyada 1970’li yıllardan beri yaygın olarak kullanılmaya başlamıştır. Şekil 12. Modem Terminal Şekil 12. modem. Birimler arasındaki bu iletişim. modelleri ve özellikleri itibarıyla çok çeşitli olsa bile tipik bir ağ terminal. depolanması ve ayrıştırılması ile başarılabilir.1. Modem . faks gibi araçlarla sağlanırken artık elektronik olarak da sağlanabilmektedir. veri iletişim sistemleri yardımıyla elektronik olarak yapılabilmektedir. Bu da ancak. merkezden uzaktaki kişilerin de sanki aynı yerdeymişçesine aynı veriye ulaşmalarına olanak sağlar. işlemesi. İLETİŞİM AĞLARI Coğrafi olarak birbirinden ayrı yerlerde olan birimler (bu aynı binadaki ofisler arasında da olabilir) arasındaki veri iletişimi geleneksel olarak mektup. Modem İletişim Kontrol Birimi Modem Terminal .

Şekil12. Bu arada telefon hatlarının kullanılması durumunda sayısal sinyallerin. ? Veri iletişim ağları açısından terminaller nasıl sınıflandırılır? Modemler Telefon hatları yardımıyla veri aktarımını sağlayan modem. Veri İletişiminde Modem Kullanımı. bir görüntü aracı olabileceği gibi bir klavye veya yazıcı da olabilir. Bu dönüştürme işlemi modemler aracılığı ile gerçekleştirilecektir.170 - . kütüklere veri gönderme ve işleme için verinin düzeltilmesi ve biçimlenmesi. Akıllı terminaller olarak ifade edilen ikinci kullanımda ise terminal. Ana Bilgisayar . Sayısal Sinyaller Kablo Arabirimi Modem Örneksel (Analog) Sinyaller // Telefon Hatları Modem Sayısal Sinyaller Kablo Arabirimi .2. ? Bir bilgisayardan çıkan sayısal sinyallerin diğer bilgisayara sayısal sinyal olarak gönderilmesi gerekir. genellikle bir mikro bilgisayardır ve ağdaki diğer birimlerle iletişim kurabilir. örneksel sinyallerin ise sayısal sinyallere dönüştürülmesi gerekir.2) . Birinci kullanım şeklinde “terminal” bir giriş-çıkış aracıdır. Telefon hatlarının çoğu sadece örneksel sinyallerle çalışmaktadır. (Şekil 12. örneksel sinyallere. işlemlerin ve işleme sonuçlarının saklanmasını sağlayabilir. Modem kullanımı niçin gereklidir? . bir araçtan gelen (terminal gibi) sayısal sinyalleri (0 ve 1’leri) örneksel (analog) sinyallere dönüştüren araçtır.? Tipik bir veri iletişim ağının unsurları nelerdir? VERİ İLETİŞİM AĞININ DONANIMI Terminaller Bir terminalin kullanım şeklini iki başlık altında ele alabiliriz. Yardım olmaksızın kendiliğinden ağdaki bilgisayarla iletişim kuramayan bu terminaller veri girişi yapmak veya sorgulamalara yanıt vermek amacıyla kullanılmaktadır. Bu durumda terminal. .

protokol ve iletişim hat servisinin türü.İletişim Kontrol Birimleri Tek bir merkezi işlem biriminin aynı yerdeki bir giriş ve çıkış birimlerine bağlanması bir bilgisayar sistemi için en basit yapıdır.171 - . Telefon kabloları yanında bakır ve aliminyum karışımından yapılan “Coaxial Kablolar”. Sisteme birden fazla giriş ve çıkış biriminin eklenmesi durumunda ise bir kontrol mekanizmasına gereksinim duyulacaktır. Son yıllarda gelişme gösteren uydu gönderimi ve mikro dalga veri gönderimi diğer iletişim . Bunlar. Bu hatlar ses iletişimini sağlamanın yanısıra örneksel (analog) sinyaller aracılığıyla veri gönderimine de olanak sağlarlar. Bağların Özelliği İletişim hattı ya da kanalı farklı şekillerde karşımıza çıkabilir. Bu yüzden hem mesajları dönüştürmeli ve ağdaki gerekli diğer işlevleri yerine getirmeli hem de işlevleri yürüten iletişim işlem birimlerinin eylemlerini koordine etmelidir. “çok düzeyli kanal” ve “toplayıcılardan” oluşan iletişim kontrol birimleri gerekli olur. Böyle bir sistem ana bellek birimindeki işletim sistemince kolaylıkla kontrol edilebilir. bunların iletişim ağlarında yaygın olmaları sonucunu doğurmaktadır. Bir diğer araç olan fiber optik kablolar ise çeşitli cam veya plastik liflerden oluşur ve veriyi yoğunlaştırılmış hafif dalgalarla gönderir. Bu telefon hatlarının çok geniş bir alanda mevcut olmaları. çeşitli işletim faaliyetlerini yerine getirmek ve merkezi bellek birimine doğrudan bağlantı sağlamaktır. ağlardaki merkezi işlem birimleri de bazı önemli işlevlere sahiptir. Daha ucuz ve küçük olmalarının yanısıra tek bir fiber optik kablo bir saniyede milyonlarca bitlik bir hacmi taşıyabilir. çok sayıda uzun mesafeli konuşmalar için tasarlanmıştır. hat derecesi gönderim türü. Posta servisinin dışında en yaygın araç elektrik hattı veya kablosudur. Bilgisayara dayalı sistemlere veri iletişimi eklendiğinde “iletişim işlem birimi”. Verinin bir yerden diğer bir yere hareketi şu faktörlere bağlıdır. Ancak bir ağ içindeki merkezi işlem biriminin asıl rolü iletişim sorumluluğudur. ? Merkezi İşlem Biriminin görevleri nelerdir? İLETİŞİM KANALLARINDA VERİNİN HAREKET ETMESİ Donanım araçlarından sonra veri iletişiminin dinamik yönü üzerinde durabiliriz. işletim sistemine ev sahipliği yapmak. ? İletişim kontrol birimi unsurları nelerdir? Merkezi İşlem Birimi Herhangi bir bilgisayar sisteminde olduğu gibi. ● ● ● ● ● bağların özelliği.

dağıtımlı ağlar ve bölgesel ağlardır.172 - . ? Verinin hareketinde önemli olan faktörler nelerdir? İLETİŞİM AĞ YAPILARI Geniş alan iletişim ağı iki ya da daha fazla kullanıcı yerini birbirine bağlayan birbirleriyle bağlantılı iletişim kanallarından oluşur. kamu hatları ve geniş alanlı telefon hatları (WATS) olmak üzere üç servis türü vardır. Sayısal gönderimde modem kullanımına gereksinim olmaz iken. ses band hatları yüksek oranda (3009600 bps). Mesaj gönderiminde kullanılan iletişim kanallarıyla ilgili sınıflandırma: Seri veya paralel gönderim sözkonusudur. Ağlar bazı açılardan birbirinden farklı olduğu için tek bir ağ şekli sözkonusu değildir. Gönderim Türleri İletişim malzeme ve hatlarına bağlı olarak. parçalar halinde farklı kanallar kullanılarak gönderilecektir. Dar band hatlar düşük oranda (45-300 bps). Bunlar merkezileştirilmiş ağlar. ? İletişim ağlarındaki iletişim ve bilgi sistemi araçları nelerdir? .araçlarıdır. Hat Derecesi İletişim hatları onların gönderim hızına göre derecelendirilir. Bunlar. Gönderimin yönüyle ilgili sınıflandırma: Burada tek bir yöne gönderim olabileceği gibi farklı zamanlarda farklı yönlere veya aynı zamanda farklı yönlere gönderim olabilir. Ağlar donanım ve yazılımları itibarıyla sınıflandırılabilirler. örneksel gönderimde ise modem kullanımı bir gerekliliktir. İşlevsel olabilmesi için ağın terminal. İletişim Hat Servisinin Türleri Özel hatlar. paralel gönderimde mesajlar. veri iletişim araçları arasında hangi verinin gönderileceğine ilişkin ilişkileri belirler. Hızın yüksekliği gönderilen verinin hacminin de büyüklüğü demektir. ● ● ● Gönderim yönüyle ilgili sınıflandırma Gönderimin biçimiyle ilgili sınıflandırma Mesaj gönderiminde kullanılan iletişim kanallarıyla ilgili sınıflandırma. modem ve merkezi işlem birimi gibi gerekli iletişim ve bilgi sistemi araçlarıyla bağlantılı olması gerekir. geniş band hatlar ise çok yüksek oranda (yüz milyonlarca bps) gönderimde bulunur. Protokol Protokol. Gönderim biçimiyle ilgili sınıflandırma: Örneksel (analog) veya sayısal(dijital) gönderim söz konusudur. gönderim araçları birkaç başlık altında toplanmaktadır. Seri gönderimde tüm mesaj tek bir kanal kullanılarak gönderilirken.

tek bir merkezi işlem birimi ve ona bağlanmış bir ya da daha fazla terminalden oluşur. Merkezileştirilmiş ağlar farklı şekilde yapılandırılabilirler veya noktadan noktaya hatlar. Terminal Terminal Merkezi Bilgisayar Sistemi .3 aynı terminal seti ve merkezi işlem birimi sözkonusu olduğunda bu üç temel çeşidi gösterir. noktalar aracılığıyla merkezi işlem birimiyle bağlantılı olan tek bir iletişim ağına bağlar. Çok noktalı hat.Merkezileştirilmiş Ağlar Merkezileştirilmiş bir ağ. ! Örneğin bir işletme ana bilgisayarını ve çevrim içi disk depolamasını merkez ofisin olduğu İstanbul’da konumlandırmış ve Ankara. Çok Noktalı (Multidrop) . Terminal Merkezi Bilgisayar Sistemi Terminal Terminal b. çok noktalı hatlar. İzmir.173 - . Her bir terminal kullanıcısı doğrudan bağlantı için sıra beklemek zorunda olmadığından en iyi hizmet bu türde sağlanır. Ancak diğer türlere göre çok fazla iletişim hattını gerektirir ve özellikle kullanılan hatlar özel hatlar olduğu için oldukça pahalı olur.) ? Merkezileştirilmiş ağların türleri nelerdir? Noktadan noktaya ağ. Terminal Terminal a. . Noktadan Noktaya Terminal . çok düzeyli hatlar olarak çeşitlendirilebilirler. birkaç terminali. Bursa ve Diyarbakır’daki dört satış ofisindeki terminallerle merkezileştirilmiş bilgisayar sistemine bağlamış olabilir. Şekil 12. (Konunun kolaylıkla anlaşılabilmesi için modemler gözardı edilmiş ve tüm gönderimlerin sayısal olduğu varsayılmıştır. her terminali merkezi işlem birimine doğrudan ayrı ayrı bağlar. .

3..174 - . RT CO CO MO MO RT RT MO LT MO Çevrim İçi Veri Tabanı Merkezi İşlemci İletişim İşlemcisi MO MO MO MO LT MO RJE RT MO Multiplexor LT MO MO CO RT . Ancak sadece tek bir terminal gönderimde bulunacağından terminal kullanıcıları hizmet için beklemek zorundadır.4.4 bu üç türü de içeren bir ağ yapısını göstermektedir. Şekil 12. Terminal Merkezi Bilgisayar Sistemi Terminal Multiplexor Terminal Terminal c. Geniş merkezileştirilmiş ağlar iki ya da daha fazla türün bir bileşimini içerebilir. . Şekil 12. MO RT MO:Modem LT:Yerel Terminal RT:Uzaktaki Terminal CO:Kontrolcü RJE:Uzaktaki İş Giriş İstasyonu Yerel Hatlar Kamu Telefon Hatları Özel (Kiralanmış) Hatlar MO RT Şekil 12. . Hat Türünü de İçeren Merkezi Ağ. Merkezi Ağ Türleri. Çok düzeyli hat ise. Çok Düzeyli (Multiplexed) . Sadece özel hatlar kullanılabildiği için esnek değildir ve hat noktasına bağlı olan terminallerin tümü bağlantı hattındaki bir bozukluk nedeniyle hizmet dışı kalacakları için güvenilirliği fazla değildir. . bir hat paylaşım aracıyla bir terminaller grubunu merkezi işlemciye bağlar. Toplam iletişim ağı uzunluğu minimize edildiğinden ekonomik olması en önemli üstünlüğüdür.

Diğer bir deyişle dağıtımlı bir ağ. onların uzaktaki kullanıcıların gereksinimlerini ve içinde bulundukları koşulları anlamalarını güçleştirebilir.✔ Merkezileştirilmiş ağların sakıncaları nelerdir? Merkezileştirilmiş ağ geniş bir merkezi işlem birimciyle işlevde bulunduğu için nisbeten karmaşıktır. işlem gücünün ve belki veri yönetimi görevinin dağıtıldığı veya bölündüğü bir bilgisayar ağıdır. Bu yüzden ağın dizaynı zor ve devam ettirilmesi de maliyetlidir. Üçüncü bir sakıncası merkezi ağın hassasiyetidir. Şekil 12. Dağıtımlı ağların merkezi olmayan bilgisayar sistemiyle karıştırılmaması gerekir. Bu işleme yapılarından ilk ikisi temel olarak veri giriş işlevlerinden oluşmaktadır. Dağıtımlı ağlarda dağıtılmış veri işleme sözkonusudur.5 bu yapıların dördünü göstermekte ve dağıtımlı ağın bir ana bilgisayar ve uzaktaki işleme birimleriyle bağlantılandırılmış dört küçük bilgisayar olduğunu varsayımıyla oluşturulmuştur. İşlem verileri toplanıp. Bireysel işleme birimleri başka zamanlarda sanki merkezi olmayan bilgisayarlarmış gibi davranmalarına rağmen ağdaki işleme birimlerinin tümü bir zaman aralığı üzerinde toplam işleme yükünü paylaşırlar. kullanıcı ağırlıklı bir yapıyı temsil eder. Eğer gerekliyse dönüştürülüp ve ayrıntılı bir şekilde işlenmesi için ana bilgisayara gönderilecektir.175 - . doğruluk ve tamlıkları kontrol edildikten sonra yığınlanacaktır. Merkezi işlem birimindeki bir bozulma veya aksaklık ağın tamamının çökmesine neden olabilecektir. İşlemlerin çoğu genellikle mikro veya mini bilgisayarlar aracılığıyla yürütülür. Diğer taraftan yoğun gönderim trafiği işlemlerin ve sorgulamaların ertelenmesine neden olmaktadır. Merkezi olmayan bilgisayar sistemleri bilgisayarlar arasında iletişim hatları olmaması nedeniyle dağıtımlı ağlardan farklıdır. ? Dağıtımlı ağ nedir? Merkezi olmayan bilgisayar sistemiyle eş anlamlı mıdır? Dağıtımlı veri işleme için değişik yapılar vardır. Dağıtımlı Ağlar Dağıtımlı ağ. Dağıtılmış veri işleme ile kastedilen. Merkezileştirilmiş ağ yapısı içinde personelin merkezde olması. çeşitli coğrafi yerlerde ve bu yerler arasındaki veri iletişiminde işlemenin bir karışımıdır. Merkezi ağların diğer bir sakıncası bunların esnek olmaması ve uzaktaki kullanıcılara hemen yanıt verememesidir. .

tek tek işlemlerin girilip. düzeltilmesi. ve sadece özet veri veri tabanına gönderilir. Çevrim İçi Disk Saklama Ana Bilgisayar İletişim İşleme Birimi Yönetim İçin Raporlama Özet Veri Yığın Veri Düzeltmesi ve Girişi Yığınlanmış İşlemler Özet Veri Yerel Veri Tabanı Yazıcı Yönetim İçin Raporlama . Bu raporlar ya yerel olarak ya da merkezi olarak işlenmiş bilgilere dayanacaktır. Örneğin merkezi bir ağın özelleştirilmiş bir terminalden uzak bir iş girişi. Dağıtımlı Veri İşleme Sisteminin İşlevleri. Yığın Veri Düzeltmesi ve Girişi Yığınlanmış İşlemler Ayrıntılı Veri Geçici Veri Saklama Ayrıntılı Veri Özet Veri Çevrim İçi Veri Düzeltmesi ve Girişi Yazıcı İşlem . Diğer iki işleme yapısı uzaktaki bir yerde tam bir veri işlemeyi kapsar. düzeltilip ve yerel olarak saklanan ana kütüklere karşı işlenmesidir. ! Bu işleme yapısı merkezi ağlardaki terminallerce yerine getirilen işlevlerden çok farklı değildir. Gereksinim duyulduğunda özet raporlar ana bilgisayar tarafından hazırlanır ve uzaktaki işleme birimine gönderilir. Çevrim İçi Veri Düzeltme ve İşleme . dönüştürülmesi. Belki tek fark gönderim işleminden önce tüm hataların yakalanması ve düzeltilmesinin sağlanabilmesi için verinin uzaktaki işleme birimi tarafından düzeltilmesidir. yığın verinin girilmesi.. Bir durum.176 - . Her iki durumda da uzaktaki bir yazıcı gereksinim duyulan yönetsel raporları hazırlar. Diğer bir durum ise. Ana bilgisayarda işlendikten sonra veriler merkezi bir veri tabanında saklanır. Diğer bir fark. düzeltilmiş verinin uzaktaki yerde uygun işleme zamanına kadar geçici olarak depolanmasıdır.5. sıralanması ve yerel bir veri tabanında ana kütüklere karşı sıralı olarak işlenmesini ifade eder. İşlem Şekil 12. . uzaktaki bir işleme birimiyle yığınlanmış verinin girişine oldukça benzeyebilir.

Merkezi ağ çeşitlerinde olduğu gibi kamu. Dağıtımlı ağların en belli başlı yararları şunlardır: ● ● Kullanıcı gereksinimlerini karşılayabilme Olanakların optimal kullanımı . Yıldız türü Küçük Bilgisayar Sistemi Küçük Bilgisayar Sistemi Küçük Bilgisayar Sistemi . Dağıtılmış bilgisayar. Yararları Dağıtımlı ağlar üretim. Halka ağı her bölümün kendi veri işleme olanağını sürdürmesine izin verir. ticaret işletmeleri ve sigorta işletmeleri gibi firmalarda merkezi ağların yerini almıştır. İki Temel Dağıtımlı Ağ Yapısı. Her bilgisayar komşusuyla doğrudan iletişim kurar. Uzak yerleşim yerleri arasında doğrudan iletişim yoktur. Küçük Bilgisayar Sistemi Merkezi (Ana) Bilgisayar Sistemi a. mesaj ve sorguları merkez bilgisayara yollamalı veya ondan almalıdır. İşleme eyleminin bir kısmının mikro bilgisayarlara aktarılmasıyla ağ tamamen dağıtılmı ağ şekline dönüşebilir. tüm veri. Ağda ne tek bir bilgisayar hakimdir ne de bir değiştirme aracı olarak hizmet görür.177 - .Çeşitleri Dağıtımlı ağların iki temel şekli yıldız ve halka şeklindedir. Küçük Bilgisayar Sistemi Şekil 12. Halka çeşidi. 6. özel veya WATS hatlarını kullanabilirler. Şekil 126’da bu iki çeşit görülmektedir. Yıldız Çeşidi bir merkezi veya ana bilgisayar ile ağın merkezinden yayılan dağıtılmış bilgisayarlardan oluşur. . Halka Türü . kapalı bağlantılı bilgisayarlar döngüsüdür. Orta Büyüklükte Bilgisayar Sistemi b. Küçük Bilgisayar Sistemi Küçük Bilgisayar Sistemi Orta Büyüklükte Bilgisayar Sistemi .

Bağlantı birimi ise. işleme birimi ve belki de bir yazıcı ve disk saklama biriminden oluşur. Bölge ile genellikle bir bina veya binalar grubu ifade edilir. ağ dışına mesaj göndermesine ve dışardan mesaj almasına olanak sağlar. İşletim sistemleri her bir iş istasyonuyla ilişkilidir. Donanım Bir yerel alan ağındaki donanım genellikle işlem birimlerini. terminalleri. Ana istasyon olarak da adlandırılan ağ kontrol birimi birkaç iş istasyonunu ve mesajların uygun bir şekilde gönderilip gönderilmediğini kontrol eder. Bölgesel ağ unsurlarının çoğu tüm ağlar için ortak olmakla birlikte bu unsurların yerel alan ağlarına özgü bazı şekilleri de vardır. İletişim hatları istasyonları birbirlerine bağlamak için kulla. Bölgesel ağları oluşturan iş istasyonları bir terminal. ? Dağıtımlı ağların yararları ve sakıncaları nelerdir? Bölgesel Ağlar İşletme yöneticileri ve çalışanlar tarafından kullanılan terminaller ve mikro bilgisayarlar. manyetik diskleri.● ● ● Ağ faaliyetlerinin güvenilirliği İşleme olanaklarının bölünebilirliği ve basitliği Bazı maliyetlerin azaltılması Sakıncaları (Yetersizlikleri) Dağıtımlı ağların belki de en büyük sakıncası kontrol ve güvenlikle ilgilidir. bölgesel ağ ile ya diğer bölgesel ağ ya da geniş alanlı bir ağ arasındaki arabirim olan iletişim aracıdır. iletişim hatlarına ve yazılıma sahiptir. Bölgesel ağın. Masa üstü çalışma alanı olan iş istasyonları bir kişiye veya birbirine çok yakın bağlı bir gruba hizmet verir. Bir bilgisayar ağı olan bölgesel ağlar donanıma. İletişim Hatları Bölgesel ağlardaki her bir iş istasyonu diğer iş istasyonlarıyla iletişim kurabilmelidir. pazarlama vb.178 - . uygulama yazılımları ve muhtemelen bir VTYS’dir. ağ kontrol birimi ve bağlantı birimidir. Yazılım Bölgesel ağ içinde gereksinim duyulan yazılımlar. bölümülerdeki mikro bilgisayarla birbirlerine bağlanmış olabilir. Dağıtımlı ağlarda nisbeten küçük bilgisayarların kullanılması ve işletim sistemlerinin karmaşık olmaları nedeniyle kontrol ve güvenlik sisteminin kurulması ve sürdürülmesi oldukça zordur. işletim sistemleri. modemleri ve işletme faaliyetlerini yönetmek için gerekli diğer araçları kapsar. faks aracını. Dağıtımlı ağların diğer bir sakıncası ise daha fazla bilgisayar donanımı gerektirmesidir. bir işletmede sıklıkla görülen araçlardır. Bölgesel ağ tarafından gereksinim duyulan ek iki donanım aracı. Örneğin bir işletme için bölgesel ağ ana ofisi binasının sınırları içinde yerleştirilmiş olan üst yönetim ofisi. ağ hizmet yazılımı. muhasebe bölümü.

Bu tür perakendecilerde artık manual ve elektro-mekanik kasalar tarihe karışmıştır. Bu elektro-mekanik kasaların yerini aslında bir mikro işlemci içeren akıllı terminaller olan elektronik kasalar almıştır. Müşteriden gelen bir rezervasyon talebi terminaller aracılığıyla girilir. Satış Noktası Sistemleri (SNS) Bilgisayara dayalı SNS perakendeci firmaların bilgi sistemlerinde devrim yaratmıştır. Örneğin kredi kartıyla ödeme yapmak isteyen bir müşteri. SNS terminalleri ürüne ait veriyi ya anahtarlar yardımıyla ya da üründe optik olarak okunan bar kodları yardımıyla elde ederler. Bölümdeki terminallerin tümü bir mağaza kontrolcüsü olarak adlandırılan iletişim aracıyla merkezi işlemciyle bağlantılandırılır. Tüm mikro bilgisayarlar ağdaki diğer tüm iş istasyonları ile elektronik posta değişimi yapabilir. alış ve üretim faaliyetlerinden doğan işlem verilerini bilgisayar ağları aracılığıyla toplar ve işler. Elektronik Posta Sistemleri (EPS) EPS. Aynı zamanda merkezi veri tabanından finansal performans ve diğer konularla ilgili veri de alabilirler. Bu özelleştirilmiş ağlar ya önemli işlemlerin işlenmesi veya gereksinim duyulan bilginin iletilmesine yardım için tasarlanmışlardır. SNS’lerin çoğunda terminaller daha sonra satış verisini merkezi ağla merkezi işlem birimine gönderir. SNS çoğu. sisteme eklenmiş olan erişim aracına ve mesajları kabul etmek için saklama yeri (örneğin posta kutusu) olan bireyler arasında iletişime olanak sağlayan bilgisayara dayalı bir ağdır.nılır. ÖZELLEŞTİRİLMİŞ AĞLAR Günümüzde çok çeşitli bilgisayar ağları kullanılmaktadır. Son yıllarda geliştirilen özelleştirilmiş ağlar giderek artmaktadır. Ek olarak sistem bilet parasının hesaplanması gibi işlemleri de yapar. Örneğin bir işletme satış. departmanlı mağazalarda hatta kitapçılarda bile karşılaşmaktayız. Bununla birlikte işletmeler artan bir şekilde bazı önemli işlevlere tahsis edilmiş olan özelleştirilmiş bilgisayar ağları geliştirmektedir. Bunlar elektronik posta sistemleri. Bunların çoğu uzak yerleşimlerden çeşitli işlem verilerini toplamak ve veriyi ya merkezi olarak ya da yerel olarak işlemek için işletmeler tarafından kullanılır. Bu ağlar entegre olduklarından bu iki amacı da gerçekleştirilebilir. Kredi kontrolünde faaliyetsel bir destek sağlar. elektronik fon transferi sistemleri. ? Özelleştirilmiş ağ nedir? Özelleştirilmiş (tahsis edilmiş) ağa ilişkin bilinen bir örnek havayollarının rezervasyon sistemidir. Uçuşlarda mevcut koltuklar çevrim içi kütüklerde korunur. satış verilerinin depolanması ve özetlenmesinden daha fazlasını yapar. kartını kasiyere verecek ve kasiyer de kartı terminale bağlan. Rezervasyon görevlisi sistem aracılığıyla diğerleri ile de iletişim kurabilir. Eğer istenen koltuk mevcutsa kayıtlar bu rezervasyonu da gösterecek şekilde günlenir. elektronik veri değiştirme sistemleri ve otomatik ofis ağlarıdır. satış noktası sistemleri. Aslında onların en önemli yararları yerine getirdikleri çeşitli destekleyici işlevlerinden kaynaklanmaktadır.179 - . Müşteri olarak bu sistemlerle süpermarketlerde. Şekil 12-7 bir perakendeci mağazanın bir bölümünde kontrol istasyonundaki bir SNS terminalini gösterir.

çeşitli kalemlerin satışını yansıtmak için stoklar ana kütüğünü günler. Ağlar. elde edebilir. Bir kalemin stok düzeyi yeniden sipariş için önceden belirlenen stok düzeyine ulaştığında sistem o kalemi o mağaza için otomatik olarak sipariş eder. Sistem. Eğer bir sorun çıkmazsa sistem satış verisini kabul edecek ve terminalde yeşil ışık yanacaktır. Diğer faaliyetsel destek ise ürün fiyatlarıyla ilgilidir.180 - . . bu hafta müşteri başına ortalama satış miktarını vb. . Eğer sorun çıkarsa kırmızı ışık yanacak ve veri reddedilecektir. Yönetim İçin Raporlama . Üçüncü desteği de hem faaliyetsel hem de karar alma ağırlıklıdır. Daha sonra kredi kartının numarası büyük bankalar tarafından oluşturulan kredi merkezine gönderilecektir. Yöneticiler için diğer bilgiler. müşterilerin fonla ilgili işlemlerini gönderen ve işleyen bilgisayarlı çevrim içi sistemler olan EFT sistemleri olarak giderek daha fazla kullanmaktadır.7. Daha sonra miktarlar satış slipinde listelenir ve ayrıntısıyla tanımlanır. Şekil 12. İşlem Satış Noktası Terminali Mağaza Kontrolcüsü Modem Modem Merkezi İşlemci Sorgulama İçin Görsel Görüntüleme Müşteri ve Stok Ana Kütüğü . Bu terminaller merkezileştirilmiş ağlarla ana bilgisayarlara bağlanır. Merkezi yerleşim yerinde veya mağaza kontrolündeki çevrim içi kütüklerde saklanan fiyatlar. ? Satış noktası sistemlerinin sağladığı destekler nelerdir? Elektronik Fon Transfer Sistemleri (EFT) Finansal kurumlar bilgisayara dayalı ağların uygulamasında ilk olmuşlardır. çevrim içi sorgulamalar veya basılı kopyalar yardımıyla elde edilebilir. Bankaların çoğu bölümünde çevrim içi terminaller çok yaygındır. Orada merkezileştirilmiş çevrim içi kütüklerde numara müşterinin kredi kayıtlarına karşı kontrol edilecektir. terminale bir kalem tanımlandığında otomatik olarak uygulanacaktır. . Perakendeciler İçin Çevrim İçi Satış Noktası Ağı.mış bir okuma aracına verecektir. Örneğin bir yönetici son bir gün veya bir saat içindeki satışlarla ilgili bilgiyi.

Sipariş edilen mallar gönderildikten sonra satıcının EVD sistemi. Sadece kağıt akışının azaltılmasını değil faaliyetlerin iyileştirilmesini de sağlamıştır.Elektronik Veri Değişimi Sistemleri (EVD) EVD sistemleri. . Daha sonra satıcı aynı EVD sistemi aracılığıyla üretici firmaya faturayı gönderir. satış faturası için veriyi hazırlar ve veriyi elektronik olarak perakendeciye geri gönderir. Stok kaleminin stok düzeyi yeniden sipariş noktasının altında kaldığında sistem bunu EVD sistemine bildirir. Perakendecinin EVD sistemi. miktarı perakendecinin banka hesabına borç satıcının banka hesabına alacak yazılacak şekilde EFT sistemine gönderir. Son olarak EFT sistemi perakendecinin ve satıcının kayıtlarında doğru kalanların yansıtılması için ödeme işlemini onaylatır. O zaman perakendecinin EVD sistemi alım emri için veri hazırlar ve veriyi elektronik olarak uygun satıcıya gönderir.181 - . Bu tür bir EVD sistemi SNS ve/veya EFT sistemiyle entegre olabilir. EVD sistemleri hızla büyümektedir. perakendecinin (satıcı) hesabına alacak yazılır. stok düzeylerini ve tahsil edilmemiş alacakları azaltmıştır. Örneğin.8. bayan kıyafeti üreten bir firma EVD aracılığıyla satıcılara siparişte bulunabilir. Şekil 12-8 temel satıcılarla ve EFT sistemiyle veri değişimini sağlayan bir EVD’nin perakendecinin SNS’nin entegrasyonunu gösterir. İşleme maliyetlerini ve gecikmeleri. SNS satılan miktar kadar stok mevcutlarını azaltır. Entegre Edilmiş Bir Elektronik Veri Değişim Sistemi. bir firmanın bilgisayar sisteminden diğer bir firmanın bilgisayar sistemine veri değiştokuşunu sağlayan bilgisayara dayalı ağlardır. Bir müşteri alım yaptığında müşterinin bankadaki hesabına borç. Müşteri Perakendecinin Satış Noktası Sistemi Yeniden Sipariş Edilen Stok Verisi Perakendecinin EVD Sistemi Müşteri Ödemeleri (Borç) Perakendeci Ödemeler (Borç) EFT Sistemi (Bankalar) Alım Siparişleri Faturalar Satıcı Tahsilatları (Alacak) Satıcının EVD Sistemi Şekil 12.

Modem d.Özet Veri iletişimleri coğrafi olarak birbirinden ayrılmış bilgi sistemlerini birbirine bağlar. Veri iletişiminde kullanılan donanım.182 - . Dağıtımlı bir ağ yıldız. Veri tabanı da ya bölüştürülmüş olarak ya da çoğaltılarak dağıtılabilir. Eksik yönleri ise yeterli kontrol ve güvenliğin sürdürülmesindeki güçlük. ağ faaliyetlerinin güvenirliliğini ve işleme olanaklarının modülerliğini ve basitliğini içerir. İletişim hizmetlerinin temel türleri kamu hatları. Bilgisayarlı ağlar bir dizi özelleştirilmiş gereksinimleri karşılamak için oluşturulmuştur. hizmet birimlerinden ağ kontrolcülerden ve diğer donanımdan oluşur. sofistike bir işletim sistemi. kapsamlı bir kontrol sistemi ve profesyonel işgörende yoğunlaşmıştır. İletişim Kontrol Birimi e. Yerel alan ağları iş istasyonlarından. Terminal b. çok noktalı (multidrop) hatlar veya çok düzeyli (multiplexed) hatlar şeklinde çeşitleri vardır. halka. halka. terminalleri. Dağıtımlı bir ağ ise birleştirilmiş bir yapı içinde bağlantılandırılmış işlemcilerden oluşur. Olası türleri yıldız. Merkezi bir ağ temelde merkezi işlemci ve bağıntılı terminallerden oluşur. Merkezi İşlem Birimi c. satış noktası sistemini elektronik fon transferi sistemini ve elektronik veri değişim sistemini kapsar. nisbeten yüksek donanım maliyeti ve koordinasyondaki güçlüktür. Dağıtımlı bir ağ merkezi işlemciyi içerse bile en azından bazı işleme işlevleri bu dağıtılmış işlemciler tarafından yapılır. Tercih edilecek ağ yapısı firmanın bütün olarak işleme gereksinimlerine ve örgüt felsefesine bağlı olarak seçilmelidir. özel hatlar ve WATS hatlarıdır. Bilgisayar ağı olarak kullanılan iki temel yapı merkezi ve dağıtımlı ağlardır. Telefon kartları yardımıyla veri aktarımını sağlayan ve bir araçtan gelen sayısal sinyalleri örneksel (analog) sinyallere dönüştüren araç aşağıdakilerden hangisidir? a. hiyerarşik olarak çeşitlendirilebilir. İletişim kanalları metal veya fiber optik kablolar olabilir veya gönderimler uydu veya mikro dalgalarla yapılabilir. Sorular 1. entegre bir veri tabanı. Yazıcı . Veri iletişim teknolojisindeki son gelişmeler yerel alan ağlarını ve çeşitli ağ hizmetlerini kapsar. modemleri. Bu tür ağlar elektronik posta sistemini. Muhasebeciler veri iletişimi ve kullanılan bilgisayar ağları konusunda bilgili olmalıdır. Üstünlükleri kullanıcı gereksinimlerine cevap vermeyi. otobüs ve ağaçtır. Üstünlükleri hesaplama gücü. Eksik yönleri ise nisbeten karmaşık olması ve esnek olmaması. iletişim işlemcisi ve multiplexor gibi iletişim kontrol birimlerini ve merkezi işlemciyi kapsar. Noktadan noktaya. uzaktakı kullanıcıların gereksinimlerine yanıt verememesi ve hatalar nedeniyle kolayca zedelenebilir olmasıdır.

Merkezileştirilmiş Ağlar e. Çok Düzeyli Merkezileştirilmiş Ağ e.2. Elektronik Posta Sistemleri c. Bölgesel Ağ b. Çok Noktalı Merkezileştirilmiş Ağ .183 - . Bölgesel Ağlar c. Noktadan Noktaya Merkezileştirilmiş Ağ d. Ağ faaliyetlerinin güvenilirliği e. Elektronik Fon Transfer Sistemleri d. Satış Noktası Sistemleri b. Bir ürüne ait veriyi ya anahtarlar yardımıyla ya da üründe optik olarak okunan bar kodları yardımıyla elde eden ve bunları merkezi ağla merkezi işlem birimine gönderen ağ yapısı aşağıdakilerden hangisidir? a. Aşağıdakilerden hangisi dağıtımlı ağların yararlarından biri değildir? a. Satış Noktası Sistemleri 3. Elektronik Veri Değişimi Sistemleri e. Özelleştirilmiş Ağlar b. Olanakların optimal kullanımı d. Bölgesel Ağlar 5. Birkaç terminali noktalarla merkezi işlem birimine bağlayan iletişim ağı aşağıdakilerden hangisidir? a. Maliyetlerin azaltılması 4. Kullanıcı gereksinimlerini karşılayabilme b. Dağıtımlı Ağ c. Kontrol ve güvenilirliğin kolay olması c. Tek bir merkezi işlem birimi ve ona bağlanmış bir ya da daha fazla terminalden oluşan iletişim ağı yapısı aşağıdakilerden hangisidir? a. Dağıtımlı Ağlar d.

bir bilgisayar sistemindeki ana işlem birimi. : Belli bir bölgeyle sınırlandırılmış (fabrika. ana işlem birimleri tek bir entegre devre olarak üretilmiş bilgisayarlardır. : İletişim olanaklarıyla bir yerden bir yere bilgi göndermek. Toplayıcılar birkaç mesajı eş zamanlı olarak tek bir hat üzerinden gönderebilirler. : Uzak yerleşimlere bilgi gönderimine olanak sağlayan araç. bilgisayar donanım yapısı bakımından donanım yazılım işbirliğinde yeni yaklaşımların bir arada kullanıldığı. : Bir bilgi kaydını başka bir bilgi kaydına bağlayan bilgi öğesi. çok sayıda bilgisayarı kapsayan ağ. : Çok düzeyli kanala benzeyen toplayıcılar bir hat bölüşüm aracıdır. Akıllı Terminal Bağlantı Bölgesel ağlar bps Çok Düzeyli Kanal Gönderim Kontrol Birimi Modem Toplayıcılar Mikro Bilgisayar Mini Bilgisayar . genel müdürlük veya bölge).Sözlük ve Kavramlar Dizini Ağ : Bilgisayarların. : Ana işlem biriminin kontrolunu ve bölümleri arasındaki uyumlaştırmayı ayrıca. birbirine bağlı olduğu ve bilgi alışverişinin gerçekleştirildiği sistemdir. Bu kanal çok sayıda giriş / çıkış birimine ve bunların farklı hızlarına uygun bir biçimde hizmet verir ya da düşük hıza sahip giriş / çıkış birimlerinin ana işlem birimine bağlanmasında kullanılır. : Bilgisayarın ana işlem biriminin bazı özelliklerine sahip (bellek ve bilgi işleme) bir şekilde donatılmış ve bağımsız bir şekilde belli bilgilerin işlenmesini üzerine alabilen bir giriş / çıkış aygıtıdır.184 - . : Teknolojide yaşanan hızlı gelişmenin ürünleriyle. : Genellikle kişisel bilgisayar terimi ile eş anlamlı olarak kullanılmaktadır. bilgi işlem gücüne göre donanımın ucuzlaması ve hacmin küçülmesi bakımından avantajlı hale gelen bilgisayarlardır. Yani. giriş / çıkış birimleri ve yan bellek gibi birimlerarası uyumlaştırmayı ve kontrolu sağlayan birimdir. : Her iki yönde bilgi gönderiminin olanaklı olduğu kanal. : Saniyedeki bit ya da bayt miktarını gösteren ölçü birimi.

. Çalışma Biçimine İlişkin Olarak.. . Karar alma düzeyindeki kişilere karar alma sürecinde yardımcı olacak Karar Destek Sistemleri (KDS) ele alınacak..185 - ÜNİTE Bu Ünitede. bu üniteyi çalışmanız konuları daha kolay kavramanızı sağlayacaktır..Karar Destek Sistemleri ve Uzman Sistemler 13 . Ünite 11 ve 12’yi kavradıktan sonra. bunların kullanılabileceği alanlar ve sağlayabilecekleri destek düzeyleri belirtilecek ve etkin bir KDS’nin bileşenleri üzerinde durulacaktır. Son olarak da karar alma sürecinde insan uzmanların yerine geçebilecek olan uzman sistemler üzerinde durulacaktır.

186 - . Ancak işleme sisteminin ürettiği bilgiler hazırlanmış raporlarda yer alır ve daha sonra da faaliyetsel veya karar destek sistemlerine iletilir. Şekil 13. faaliyetsel destek sistemi ve karar destek sistemi olmak üzere üç farklı şekilde sınıflandırılabilir. Muhasebecinin ilgi nedenlerini üç noktada toplayabiliriz: ● Muhasebecinin ana görevlerinden birisinin karar vermede ilgili bilgi sağlamak olması nedeniyle muhasebeciler karar süreci ve ilgili modellerle ilgilenirler. Gereksinim duyulan veri kalemlerinin çoğu muhasebe işlemlerinden elde edildiği ve çıktılar finansal tablolar olarak ifade edildiği için girdi ve çıktılar konusunda muhasebeci bilgi sahibi olmalıdır. Buradaki üç farklı yaklaşımın temel amacı işletme amaçlarına yönelik bilgi üretmektir. İşleme Sistemleri Daha önceki ünitelerde de belirttiğimiz gibi işleme sisteminin temel amacı işletmenin günlük faaliyetlerinin işlenmesi ile ilgilidir.1 genel bilgi sisteminin sınıflaması olarak bu destek sistem türlerini göstermektedir.GİRİŞ Karar alma düzeylerindeki kişilerin bilgiye erişebilmesinin yanısıra karar alma sürecinde onlara yönetsel destek sağlanması da son derece önemlidir. Bu nedenle FDS özellikle orta ve alt düzey yöneticilerin kısa dönemli taktik planlama ve faaliyetsel kontrol kararlarıyla ilgilenir. Daha sonra diğer bir destek sistemi olan uzman sistemler üzerinde durulacaktır. Bilgi sistemi bir işletmenin örgütsel ve fiziksel özellikleri dikkate alınarak işleme sistemi. ● ● ? Muhasebecilerin Karar Destek sistemleriyle ilgisi hangi noktalardadır? Bu yüzden faaliyetsel ve karar destek sistemleri üzerinde durulup bilgi sistemlerine sağlanabilecek bazı destek düzeyleri belirlenecektir.1’de görüldüğü gibi işleme sistemi ile en üstteki karar destek sistemleri . Bu sistemleri geliştirme ve kullanmanın maliyetlerine karşı bunların yararlarını değerleme sorumluluğu da genellikle muhasebeciye verilen bir görevdir. Karar destek sistemlerinin geliştirilmesi muhasebeciyi de yakından ilgilendirmektedir. ? İşleme sisteminin ürettiği bilgiler nasıl kullanılır? Faaliyetsel Destek Sistemleri (FDS) Amacı işletme faaliyetlerinin planlanması ve kontrolüne yardım etmek olan FDS. işletmenin kısa dönemli planlanmış görevleri ile problemler üzerinde durur. İşletmenin yönetsel kararlar almasına yardımcı olacak bilgiler işleme sistemi tarafından üretilmektedir. Örneğin siparişlerin listelenmesi ve kredilerin onaylanması gibi. Şekil 13. Bu yüzden ünitede karar destek sistemlerinin geliştirilmesi üzerinde durulacaktır. Bilgi sistemi işletmenin örgütsel ve fiziksel özelliklerini yansıttığı için şekildeki her bir bölüm işletmenin yönetsel ve faaliyetsel düzeylerini ifade etmektedir.

Belirlenmemiş ya da kısmen belirlenmiş görevlere ilişkin karar alma sürecinde yöneticilere yardım için tasarlanır. Bir FDS etkileşimli. ? Faaliyetsel destek sisteminin kullanım alanı nedir? Gündelik Olmayan Veri (Dış Kaynaklardan) Karar Destek Sistemleri Stratejik ve Taktik Planlama Kararları Gündelik Olmayan Veri (İç Kaynaklardan) Faaliyetsel Destek Sistemleri Faaliyetsel Kontrol ve Kısa Dönemli Taktik Planlama Kararları İşlem Verisi (Dış Kaynaklardan) İşleme Sistemleri Faaliyetsel Eylemler BİLGİ SİSTEMİ Veri Akışı Eylem ya da kararlara önderlik eden bilgi akışı Şekil 13. karara katılan yönetici veya yöneticilerin karar verme etkinlikleri KDS sayesinde gelişebilecektir. kararların kalitesini artırmak için bireylerin entellektüel niteliklerini bilgisayarın yetenekleriyle birleştirir.arasında yeralan FDS. KDS’nin ilgilendiği uzun dönemli ve nisbeten planlanmamış olan kararlar çoğunlukla stratejik yapıdadır. Bununla birlikte bir yıllık planlamada bazı taktik planlama kararları da yer alabilir. Böyle bir yapı içinde. Destek Sistemlerinin Türleri. Karar Destek Sistemleri (KDS) Bir KDS.1. hem gündelik(rutin) işlem verilerini hem de gündelik olmayan verileri iç veya dış kaynaklardan sağlamaktadır. ● ● KDS hem verileri hem de modelleri kullanır. işletmenin üst ve orta düzey yöneticilerine günlük faaliyetlerin ötesinde karar almalarında yardımcı olur. onları desteklerler. KDS. zaman bölüşümlü ve gerçek zamanlı olabilir. KDS’deki kararlar asla sistem tarafından tek başına alınamazlar. KDS’nin dört temel niteliği vardır. Yönetsel yargıların yerine geçmezler. FDS çoğunlukla sistemin kendisi tarafından alınan kararları içerirken. KDS’nin amacı alınan kararların verimliliği değil kararın geçerliliği ● ● .187 - . Yani KDS daima bir ya da daha fazla yöneticinin katılımını gerektirir. Kestirilemeyen veya kısmen kestirilebilen problemlerle uğraşan karar verme düzeyindeki yöneticiler için bilgisayara dayalı bir destek sistemidir.

Karar alma sürecinde bu yöneticiler çevrelerinden yardım alırlar. Böylece KDS bir yöneticinin karmaşık problemli durumlarla ilgili olarak geniş bir bakış açısına sa- . faaliyetlere dahil edilmeli mi? Her faaliyet birimi için bütçelenmiş net gelir ve yatırımın geri dönme oranı ne olmalı? ● Maksimum satış ve kâr artışı için ürünlerimizin fiyatları nasıl olmalıdır? ? KDS’nin kullanıldığı işletmecilik eylemleri nelerdir? KDS kavramı aslında yeni değildir. ? Karar destek sistemlerinin temel nitelikleri nelerdir? KDS.(etkinliği)dir. Bilgisel destek hem veri toplama hem de rapor üretme yoluyla sağlanır. Böylece KDS kullanan bir yönetici ilgili raporlama sisteminden raporları elde edebilir (Örneğin kârlılık raporlama sisteminden). ● ● ● ● Yeni geliştirilen bir ürün pazara sunulmalı mı? Yeni üretim olanakları nerede konumlandırılmalı? Başka bir firma satın alınmalı mı. KDS Veri Tabanı KDS Model Tabanı KDS Kullanıcı Arabirimi Şekil 13.2. Çıktı tarafında ise programlanmış raporlar kadar işleme özgü raporlar da hazırlanabilir. Karar almayla ilgili verilerin toplanması ve analiz edilmesi yöneticilerin en çok gereksinim duydukları yardımlardır. Yöneticiler daima stratejik ve taktik kararları almak zorundadır. gerçek iş yaşamında birçok problemli durumda kullanılır. Terminal veya Mikro Bilgisayar Kullanıcı Daha da fazlası KDS kullanan bir yönetici belki de belirli faktörlerin değerini değiştirmek ve sonuçları gözleyerek ilgili verilerle etkileşimli bir şekilde denemeler yapmak için modelleri kullanabilir. Bir Karar Destek Sisteminin Bileşenleri. KDS yardımıyla çözümlenen kararlar aşağıdaki gibidir.188 - . Girdi olarak büyük ölçüde işletme dışı kaynaklardan sağlanan işlemsel veriler kadar gündelik (rutin) olmayan veriler de toplanır. Bununla birlikte yönetici bir terminal veya mikro bilgisayar aracılığıyla KDS’den işleme özgü raporlar da isteyebilirler.

Bu yüzden bir KDS gerçek zamanlı bir sistem olarak tanımlanamaz.3 değişik destek düzeylerini göstermektedir. Girdi Veri Veri Saklama Sistemi Veri İşleme Sistemi Model Veri Sistemi Karar Seçimi Öneri Sistemi Karar Alma Sistemi Çıktılar . Bir KDS’nin bileşenleri Şekil 13. Bir destek sisteminin tasarımındaki amaç. Destek Düzeyi:1 Bu en alt düzey destek sistemi veri toplayacak ve daha sonraki kullanımlar için işlenmeden saklayacaktır. Bu yüzden bir yönetici alternatif karar seçimlerini görebilir ve daha doğru olarak değerleyebilir. finansal planlama modelleri. işletme yöneticilerinin karar alma yetenekleri üzerinde yoğunlaşan ve artıran “bir idareci beyin destek sistemi”dir.3. KDS’nin model tabanı FDS’nin model tabanında bulunan modellerden farklıdır. 1 2 3 4 5 Şekil 13. FDS gibi genellikle etkileşimli. Yeni ürünü pazara sunup sunmama kararı buna bir örnektir. Şekil 13. şirket modelleri ve portföy modelleridir. Karar verici kararın gerektirdiği problemi tanımlayacak.2’de görülmektedir. . tahsis edilmiş ve model tabanlı olmakla birlikte bazı noktalarda FDS’den farklıdır. sistemden gereksinim duyduğu veriyi çağıracak. Bu modeller FDS modellerindeki optimizasyon prosedürlerinden ziyade simülasyonu kullanma eğilimindedir. destek tasarımını en iyi duruma getirmek olduğu için öncelikle bu düzeyler üzerinde duralım. KARAR DESTEĞİNİN DÜZEYLERİ Bilgisayara dayalı destek sistemlerinin tümü çeşitli nedenlerle aynı derecede karar desteği sağlayamazlar. zaman paylaşımlı. model yardımıyla veriyi işleyecek ve en uygun alternatifi seçerek kararı uygulamaya koyacaktır. Bir veri tabanı günlük olmayan veri ve planlama verisinin bir çeşidini ve ilgili özetlenmiş işlemleri içerir.hip olmasını ve önemli faktörlerin etkileşimlerini incelemesini olanaklı kılar. Zamanlılık KDS için çok önemli bir faktör değildir. Bir model tabanı ise yeni model yaratma araçları kadar karar modelleri ve istatistik tekniklerinin bir dizisini kapsar. Bir kullanıcı arabirimi ise yöneticilerin veya diğer kullanıcıların veri ve model tabanlarıyla çalışmalarına olanak sağlar. KDS türü modeller. Sonuç olarak bir KDS. Bir KDS. Destek Sistemleri Tarafından Sağlanan Destek Düzeyleri. Bu sistem pazar verilerini toplayacak ve geri kalan tüm adımları karar verici yerine getirecektir. uygun kararı geliştirecek. .189 - .

Karar verici kişilerin yeri tamamen sistem tarafından bir modele devredilmiş olur. Ancak karar verici şimdi çalışmak için daha fazla kullanılabilir bilgiye sahiptir. Birkaç farklı fiyatın şahıslar üzerindeki etkilerini tahmin etmek için fiyatlama modellerinin kullanılması buna bir örnektir. Bu destek düzeyinin en iyi örneği stok sipariş kararıdır. Karar verici daha önce sıralanan tüm karar işleme aşamalarını yerine getirir. 3. Örneğin sistem.190 - . bir KDS tarafından içerilen karmaşıklığın derecesini gösterir. . Destek Düzeyi:5 Bu düzeyde sistem karar vermek ve onu otomatik olarak uygulamaya koymak için bir karar modeli kullanır. düzeydeki gibi aynı tarzda bir karar modeli kullanır. Daha sonra karar verici bu sonuçları ve ilgili tüm analizleri çağırarak önerilen kararı kabul eder veya reddeder ve daha sonra kararı uygulamaya koyar. Ekonomik sipariş miktarı karar modelini kullanarak sistem yeniden sipariş edilecek kalemlerin optimal miktarını kararlaştırır. beklenen alternatifler için sonuçları kıyaslar.2’nin daha geliştirilmiş bir şekli olan Şekil 13. Örneğin karar modeli üretilen ürünlerin güney bölgesindeki depoya taşınması için en iyi yolu önerebilir. talep doğrultusunda veriyi işlemekte ve analiz etmektedir.4. yöneticiye nakit akım tablosu ve geçmişteki nakit düzeylerinin eğilimini sağlar ve bu bilgilere dayanarak yönetici kısa vadeli banka kredisi alıp almama kararını verir. Destek Düzeyi:4 Bu düzeyde sistem. karar seçimini yapar ve kararı uygulamaya koyar. Girdiler KDS’de kullanılan veriler dış kaynaklardan ve iç kaynaklardan elde edilir.Destek Düzeyi:2 Bu düzeyde sistem veriyi toplamakta. model kriterlerini en iyi karşılayan belirli bir alternatifi belirleyerek işlemi daha ileriye götürür. Destek Düzeyi:3 Bu düzeyde sistem. Karar verici daha sonra sonuçları çağırır. İç kaynaklardan seçilen verilerin de tamamı işleme konu değildir. alternatif eylemlerin sonuçlarını tahmin etmek için bir model kullanır. Her bir bileşen çok sayıda unsuru ve faaliyeti içerdiğinden etkin bir KDS’nin tasarımı oldukça güçtür. ? Bir destek sisteminin sağladığı destek düzeyleri nelerdir? BİR KDS’NİN BİLEŞENLERİ Etkin bir KDS şekil 13-2’de gösterilen temel unsurların uygun bir karışımını içerir. Çünkü modelde dikkate alınmayan bir faktör nedeniyle farklı bir yol tercih edilebilir. Şekil 13. KDS’nin etkili olabilmesi için veri ilgili ve doğru olmalıdır. Ancak sistem. Karar verici bu önerilen yolu seçebilir de seçmeyebilir de.

. Buna ek olarak belirli modelleri içeren model tabanı işletmeden işletmeye de farklı olabilir. KDS’de kullanılacak veri. Bir model tabanı. bir örgütün gereksinimlerine ve yapısına yanıt verecek şekilde ve birden fazla kişi ve birden fazla uygulama için kullanılabilecek şekilde organize edilmiş birbiriyle ilgili veriler toplamıdır.4. Çoğu işletmede KDS’nce kullanılacak veri tabanı faaliyetsel işlevlere hizmet veren veri tabanından farklıdır. bir KDS’nde analiz yeteneği sağlayan gündelik ve özel istatistiksel. . Model Tabanı Modelleme Dili Stratejik Model Modeller Tabanı Taktik Modeller Model Oluşturma Blokları . Veri Tabanı Bir veri tabanı. firmanın işlevlerine ve firmanın kilit karar vericilerine yardım eden modelleri kapsamalıdır. Karar Verici Şekil 13. Model Tabanı Karar modellerinin bir kısmı çevrim içi model tabanında yer alır. belirli modeller sürekli bir temelde genişletilir. finansal ve sayısal modellerden oluşur. kolaylıkla ulaşılabilecek bir veri tabanında saklanmalı. Karar Destek Veri Tabanı Finans Personel İçsel Veri Girdileri Kullanıcı Arabirimi Veri Manipülasyonu ve Analizi Bilgiyi Yeniden Çağırma Emir Dili Menüsü Çıktılar . Herhangi bir andaki model seti geçici olarak model tabanında yer alabilir. gözden geçirilir veya yenilenir. Veri Tabanı Dışsal Veri Girdileri İşlem Verisi Üretim Pazarlama . Bir Karar Destek Sisteminin Yapısı. KDS’nce gereksinim duyulan veri. izlenebilmeli ve kapsamlı olmalıdır. Bununla birlikte makul düzeyde tam bir model tabanı stratejik ve taktik planlamaya.191 - . faaliyetsel veri tabanından özel olarak yüklenmelidir.

Eğer Ne analiz tekniği. Bir karar verici problem durumları ve karar sonuçlarını anlayabilmek için verilerle denemeler yapabilmelidir. Çıktılar cetvel şeklindeki çıktılardan. anlaşılabilir ve zamanlı bilgiler sağlamalıdır. ? Bir KDS’nin etkin olabilmesi için hangi bileşenlere sahip olması gerekir? UZMAN SİSTEMLER (US) Yapay zekalar (YZ).192 - . Örnek: Bir kullanıcı "Eğer 1 Ocak'ta ücretlerde saat başına 20.000 liralık artış yaparsak gelecek yıl firmamızın işçilik maliyetlerindeki artış ne olacaktır?" diye sorabilir. Örnek: Firmamız gelecek yıl % 25'lik bir pazar payına sahip olmak için ne kadarlık satış hacmine sahip olmalı ● ● ● Çıktılar Etkin bir KDS kullanıcıya ilgili. Örnek: Eğer gelecek yıl birim satışlar % 10 düşerse firmamızın net gelirinde (model kriteri) ne etkisi olacaktır? Hedef araştırma analizi tekniği. İnsan Arabirimi KDS’de yer alan kişiler model kurucular ve karar alıcı kullanıcılardır. grafik sunumlara kadar çok farklı şekillerde olabilir. Örnek: Bir kullanıcı satış değerleri ve her yıl hesaplanan net gelir yardımıyla gelecek beş yıl için firmanın bütçesini çıkartabilir. Bu yüzden etkili bir KDS Tablo 13. Kullanıcılar/ karar alıcılar ise karar almada KDS’nin yardımına gereksinim duyan yöneticilerdir. ● Zaman temelli simülasyon tekniği. kritik değerleri ve gelecek dönemlerdeki kriterleri verilen cari veriler ve beklenen değişim oranları doğrultusunda tahmin eder. Faktörlerin değerlerinde değişiklik yapmak için karar modeli kriterlerinin duyarlılığını gösterir.1. problem çözme gibi) birleştirdiğimiz karakteristikleri sergileyen sistemler olan zeki bilgisayar sistemlerinin tasarımıyla ilgili bilgisayar teknolojisi ve yazılım gelişiminin bir parçasıdır. Finansal Bir Modelle Kullanılabilen Manipülasyon ve Analiz Teknikleri. öğrenme. bir model kriterinde istenen düzeye ulaşmak için faktörlerin gereksinim duyulan düzeyini belirlemek için kullanılır.1’de kullanılan tekniklerin kullanımına olanak sağlamalıdır. dil. Model kurucular bilgi işleme uzmanları ve programcılardır. Tablo 13.Veri Manipülasyonu ve Analizleri Veri değerlerini karar modeline aktarmak ve kriter değerlerini kararlaştırmak pek basit bir işlem değildir. faktörlerin varsayılan değişikliklere ve koşullara nasıl cevap verceğini ortaya koymak için kullanıcılara "eğer ne" sorusu sorma olanağı tanır. insan davranışlarıyla (anlama. Duyarlılık analizi tekniği eğer ne analizinin özel bir çeşididir. Yapay zekaların uygulandığı üç temel alan .

Çözümlere nasıl ulaşıldığına ilişkin bir açıklama sağlamadır. ● Bir ya da daha fazla uzmandan uzmanlık elde etmek ve ölümlü uzmanların bilgilerini gelecek dönemlere aktarmak. Özelleştirilmiş bilgi ve uzman insanların nedenselleştirmelerini sembolik olarak birleştirmek için bilgi mühendisliğinin bir türünü kullanan uzman sistemlerden. Sonuç çıkarsama yeteneklerini kullanarak karmaşık problemleri etkili ve verimli olarak çözmek için bu uzmanlığa başvurma. Uzman sistemler kararların etkinliğini artırdığı gibi karar verme hızını artırmaktadır. Bunun dışında. ● ● ● Uzman sistemler ile KDS arasındaki farklılığı şöyle örneklendirebiliriz. bir işle ilgili bilgi toplamı olarak ifade edilen uzmanlığın insandan bilgisayara aktarılmasıdır. laboratuarlarda ve diğer iş yerlerinde önemli fiziki işlevlerin yerine getirilmesini sağlayan robotların geliştirilmesinde kullanılmaktadır. Aynı zamanda karar verme durumundaki kişilerin verimliliklerini artırır ve uzmanlaşmaya yardımcı olur.“doğal diller”. Uzman sistemler (us) ise. Satranç oyuncusu satranç öğrenmek veya diğer bir insan rakibine karşı yapması gereken hamleleri önermesi için yardım amacıyla bir bilgisayar programını kullanıyorsa KDS sözkonusudur. bilgisayarda saklanarak kullanıcıların gereksinim duyduklarında bilgisayardan çağrılacaktır. maden keşfi gibi alanların yanısıra aktif-pasif yönetimi. bazı özel ve genellikle dar kapsamlı problemli alanlarda karar alma ve/veya problem çözmede insan uzmanla kıyaslanabilecek bir performans düzeyine ulaşabilir. Doğal diller kolaylıkla kullanılabilen arabirimlerinin geliştirilmesinde kullanılmaktadır. Daha sonra bir insan uzman gibi uzman olmayanlara öneride bulunur ve eğer gerekliyse önerinin altında yatan mantığı açıklar. bilgi toplamını kullanarak sonuç çıkarsama yapabilir ve spesifik bir sonuca ulaşabilir. Bir uzman sistem zor bir problemin çözümünde veya karar vermede bir ya da daha fazla uzman insanın davranışlarını taklit eden bilgi tabanlı bir bilgisayar yazılımıdır. Problemleri veri yerine cevaplar sağlayarak çözme. Robotikler. tıbbi inceleme. doğal dillerin ve robotiklerin aksine bilgi işleme ve analiz fonksiyonlarını yürütebilir. danışma ve iyileştirmedir.193 - . Bir uzman sistem. Bu bilgi toplamı. fabrikalarda. Bilgisayar. bir uzman sistem yargılar ve kullanıcılara insan bir uzmanın yapacağı şekilde belirli karar seçimlerinde öneride bulunur. iç kontrol değerlemesi ve hata analizleri gibi karmaşık işletme uygulamalarında yararlanılmaktadır. işletme planlaması. UZMAN SİSTEM YAPILANDIRILMASI US’in yapılandırılmasında ve kullanımında yer alan üç temel faaliyet geliştirme. “robotik” ve “uzman sistemlerdir”. ? US’in sağlayacağı yararlar nelerdir? US’e ilişkin ana fikir. . US’ın yetenekleri. Örneğin popüler bir satranç oyuncusu bilgisayara karşı satranç oynadığında uzman sistemler sözkonusudur.

Veri tabanı günlenmiş ve ayrıntılı verileri içerirken. Bilgisayara dayalı modern FDS etkileşimli. US kullanıcıya belirli bir olay hakkında gerçekleri sağlamak için soru sorarak kullanıcıyla tek yönlü bir diyalog yürütür. Sistemin girdileri iç ve dış kaynaklardan sağlanan ilgili ve doğru verilerdir.194 - . Karar destekleri verinin toplanması ve saklanmasından (Düzey 1) yöneticilerin karar vermelerine (5. Danışma Sistem bir kez geliştirildikten sonra kullanıcılara transfer edilir. Kullanıcının yanıtlarını aldıktan sonra bir sonuca ulaşma çabasına girişir. Bu çaba hangi araştırma tekniğinin kullanılacağına ve bilgi tabanındaki kuralların probleme nasıl uygulanacağına karar veren sonuç çıkarsama aracı tarafından yerine getirilir. Sistem faaliyete geçtikten sonra ek iyileştirmeler de yapılır. işletmenin tamamına yönelik modeller ile finansal planlama ve portföy türleriyle ilgili tüm kararları yerine getirecek modelleri içerir. “duyarlılık analizleri” ve “hedef bulma” gibi teknikleri kapsar.Geliştirme Bir US’in geliştirilmesi. Etkili bir bilgisayara dayalı KDS’nin unsurları. KDS. uzman kişilerden ve/veya dökümanlardan elde edilen bilgiyle bilgi tabanının oluşturulmasını içermektedir. düzeltme kurallarının eklenmesi ve bazı kuralların çıkarılmasını içerir. zaman paylaşımlı ve gerçek zamanlıdır. ? Bir uzman sistemin yapılandırılmasında ve kullanımındaki temel faaliyetler nelerdir? Özet Bir bilgi sisteminin amaçlarından biri de karar vermede yöneticilere destek sağlamaktır. FDS’nin sahip olduğu gerçek zamanlı olma yeteneğinin dışındaki yeteneklerin tümüne sahip olup. Bu amaçla kullanılan sistemler işleme sistemi. yeni kuralların. model tabanı. Kullanıcılar öneri istediklerinde US’e gelirler. İyileştirme. Bilgisayarlı bir KDS. gündelik veri işleme faaliyetlerine yönelik iken. faaliyetsel destek sistemi ve karar destek sistemidir. FDS orta ve alt düzey yöneticiler tarafından kısa dönemli kararlar almaya yönelik çabalar içerir. Bazı FDS sabitleştirilen karar modellerini içerir ve belirli bir kullanıma hizmet eder. Veri manipülasyon ve analiz unsurları “zaman tabanlı simülasyon”. özellikle üst düzey yöneticiler tarafından alınacak uzun dönemli stratejik ve taktik planlama kararlarında kullanılmaktadır. sistemin girdileri. “eğer ne analizleri”. İşleme sistemi. Düzey) doğru sıralanan beş düzeyi kapsar. veri tabanı ve model tabanıdır. . İyileştirme US’ler geliştirme aşaması boyunca birkaç kez iyileştirilirler. daha karmaşık modeller ve unsurlarla ilgilenir.

KDS’nin çıktıları. uzman kişilerin özel bir nedenselleştirme tabanlı dil aracılığıyla kodlanan bilgilerinden yararlanılarak geliştirilir. e. Zaman Temelli Simulasyon Tekniği b. Stratejik Modeller c. uzman kişilerden ve dökümanlardan elde edilen bilgiyle oluşturulur. istek doğrultusunda hazırlanan grafik veya metin şeklindeki basılı veya ekranda hazırlanan raporları içerir. Dikey Yüzdeler Analizi Tekniği c.195 - . Model Tabanı d. Kullanıcılar öneri istediklerinde uzman sisteme başvurabilirler. Uzman sistemin tek amacı günlük işlemlerin işlenmesidir. Sorular 1. Dışsal Veri Girdileri b. Bilgi tabanı. Eğer Ne Analizi tekniği d. b. d. Aşağıdakilerden hangisi uzman sistemler için doğru değildir? a. Yorumlayıcı e. Aşağıdakilerden hangisi karar destek sistemi bileşenlerinden biri değildir? a. Veri Manüpilasyonu ve Analizi 2. Uzman sistemler. Uzman sistemlerin içerdiği unsurlar veri tabanı ve model tabanından ziyade bilgi tabanlarını ve sonuç çıkarma araçlarını kapsar. . Uzman sistemler yönetsel karar almada kullanılmalarına rağmen bazı destek sistemlerinden önemli şekilde farklıdır. Aşağıdakilerden hangisi KDS’nde kullanılan analiz tekniklerinden biri olamaz? a. c. Uzman sistemler zaman içinde iyileştirilebilirler. Hedef Araştırma Tekniği 3. Uzman sistem olay hakkında gerçekleri öğrenmek için tek yönlü diyalog yürütür. Duyarlılık Analizi tekniği e. Uzman sistemler birçok işletmede kullanılmaktadır.

Karar Alma Sistemleri 5. Etkileşimli Sistem . Robotikler d. Bir işletmede üst ve orta düzey yöneticilerin karar almalarında yardımcı olmak üzere veri işleme prosedürlerinin ve yargılarının model tabanı seti olan sistem aşağıdakilerden hangisidir? a. Uzman Sistemler b. Karar Destek Sistemleri c. Model Tabanı b. Zeki Terminaller c.4. : Bilgisayarın işletim sistemiyle doğrudan etkileşimde bulunarak kullanıcı ya da diğer aygıtlara hizmet götürdüğü sistem. Bir problemin çözümünde veya karar vermede bir ya da daha fazla uzman insanın davranışlarını taklit eden bilgi tabanlı bir bilgisayar yazılımı olan sistem aşağıdakilerden hangisidir? a. İşlem İşleme Sistemleri d.196 - . Karar Destek Sistemleri e. Faaliyetsel destek Sistemleri Sözlük ve Kavramlar Dizini Arabirim : Genelde iki sistem. Elektronik Fon Transferi Sistemleri (EFT): : Daha çok finansal kurumlarca kullanılan ve merkezileştirilmiş ağlarla ana bilgisayara bağlanan ter minaller aracılığıyla müşterilerin fonla ilgili işlemlerini gönderen ve işleyen bilgisayarlı çevrim içi sistemlerdir. Elektronik Posta Sistemleri (EPS) : Sisteme eklenmiş olan erişim aracına ve mesajları kabul etmek için saklama yeri olan bireyler arasında iletişime olanak sağlayan bilgisayara dayalı bir ağdır. alt sistem ya da birimler arasındaki ilişkiyi göstermek için kullanılan terim. Faaliyetsel Destek Sistemleri e.

Gerçek Zamanlı Modem Model Tabanı Satış Noktası Sistemleri (SNS) : Daha çok perakendeci firmalarca kullanılan ve ürüne ait veriyi anahtarlar veya üründe optik olarak okunan bar kodlar yardımıyla okuyarak satış verisinin merkezi ağla merkezi işlemciye gönderildiği ağlardır. Yerel Alan Ağlar Zaman Paylaşmak Veri Tabanı . : Gereksinim duyulan model setlerinin toplamıdır.Elektronik Veri Değişim Sistemleri (EVD) : Bir firmanın bilgisayar sisteminden diğer bir firmanın bilgisayar sistemine veri değiş tokuşunu sağlayan bilgisayara dayalı ağlardır. zaman bölüşümlü sistemlerde bütün kullanıcılar bilgisayarı sadece kendileri kullanıyormuş gibi davranabilirler ve hizmet görürler. : Telefon kartlarıyla veri aktarımını sağlayan araçlardır. Bilgi girişi ve çıkışı çevrim içi aygıtlarla yapılır. : Tek bir coğrafik bölgeyle sınırlandırılmış alandaki terminaller ve bilgisayarlar arasında iletişim sağlayan ağlardır. : Bir örgütün gereksinimlerine yanıt verebilecek şekilde birden fazla kişi ve birden fazla uygulama için kullanılabilecek şekilde organize edilmiş birbiriyle ilgili veriler toplamıdır. Bir araçtan gelen sayısal sinyalleri analog sinyallere veya analog sinyalleri sayısal sinyallere dönüştürür. : İşlemler oluştuğu anda bilgisayar tarafından işlenir ve sonuçlar anında istenilen yere ulaştırılır.197 - . : Birçok kullanıcının işlerini aynı anda yürütebilen bir işletim düzenidir.

.. Muhasebe bilgi sisteminin yeni kurulması veya mevcut olan bir sistemin geliştirilmesi için yapılması gereken sistem geliştirme çalışmalarının ne olduğu açıklanacaktır. muhasebe bilgi sistemi geliştirme ilkeleri ve sistem analizi konuları üzerinde durulacaktır. Bu bakımdan bu ünitede ele alınan sistem geliştirme çabalarının mahiyetini ve muhasebe bilgi sistemi geliştirme ilkelerinin herbirinin ne anlam ifade ettiğini ve neyi amaçladığını kavramak bu ünitenin ve bundan sonraki ünitelerde ele alınan tasarım ve uygulama konularının anlaşılmasını kolaylaştırır.Muhasebe Bilgi Sisteminin Geliştirilmesi 14 .. Bu amaç doğrultusunda sistem geliştirme çalışmalarının mahiyeti. Çalışma Biçimine İlişkin Olarak... Muhasebe bilgi sisteminin geliştirilmesi için yapılacak çalışmalar ve bu çalışmalarda dikkate alınacak ilkeler bir bilgi sisteminin kurulması ve çalıştırılması için büyük önem arz eder.198 - ÜNİTE Bu Ünitede.

“sistem geliştirme çalışmaları” ile mümkündür. Fakat buna karşılık. yapılması gereken sistem geliştirme çabaları her sistem için yapılacaktır. genellikle bir proje ve sistem analizi çerçevesinde yürütülür. Aşamalar sistem geliştirme çalışmalarını gerektiren nedenlerin saptanması ile başlar.SİSTEM GELİŞTİRME ÇALIŞMALARI Muhasebe Bilgi Sistemi. Çalışmalarda ana konu muhasebe bilgi sisteminin veya alt sistemlerinin işletmede yeni kurulması veya kurulu olan sistemin iyileştirilmesi. ✔ Sistem geliştirme çalışmaları geliştirilecek her sistem için aynı mıdır? Sistem geliştirme çalışmaları. Bu gereksinme bir bilgi sisteminin kurulmak istenmesi veya işletmede mevcut muhasebe bilgi sistemindeki yetersizliklerin veya aksamaların giderilmek istenmesi sonucu ortaya çıkar. sistem geliştirme çalışmaları ve bu çalışmalar sırasında uyulacak ilkeler temel olarak aynı kalır. ✔ Sistem geliştirme çalışmaları nasıl yürütülür? Sistem geliştirme çalışmaları. İzlenecek yol. bir çözüm veya çıkış yolunun aranması ve en uygun çözüm yolunun zamanında ve en düşük maliyetle uygulanmaya konulması amaciyle yapılan bir plan veya çalışmalar bütünü olarak tanımlanabilir. kurulması ve çalışır duruma getirilmesi veya var olan bir sistemin yeni ihtiyaçlara ve gelişmelere cevap verecek duruma dönüştürülmesi ancak. Bu çalışmalar.199 - . Muhasebe bilgi sisteminin kapsamı işletmelerin koşullarına. kurulmasına karar verilen muhasebe bilgi sisteminin veya bir alt sisteminin çalışır duruma getirilmesi ile son . Sadece ele alınan konular ve elde edilmek istenen amaçlar farklı olur. kurulması istenen her sistem için. işletmenin muhasebe bilgi sisteminin veya bir alt sisteminin kurulması veya mevcut sistemin değiştirilmesi veya tamamlanması için sistemin tasarımından kullanılmasına kadar ve daha sonra kontrol edilmesi dahil adım adım yapılacak bütün işlemleri kapsar. Sistem geliştirme çalışmaları birbirini izleyen şu dört aşamadan oluşur: ● ● ● ● Planlama (Ön Araştırma) Ön Tasarım Ayrıntılı Tasarım Uygulama Bu dört aşama daha sonra açıklanacağı gibi kendi içinde bir takım alt aşamalara ayrılır. işletme eylemlerinin kontrolunu olurlu kılmak ve geleceğe ilişkin işletme eylemlerini planlamak için gerekli bilgileri sağlayan ve birçok alt sistemden oluşan bir bilgi sistemleri dizisi olarak tanımlanmıştı. Proje genel anlamda. Bu farklılıklar sistem geliştirme çalışmalarını etkiler. maliyet muhasebesi veya bunların alt sistemi olarak satışlaralacaklar. ✔ Sistem geliştirme çalışmaları ne zaman başlar? Sistem geliştirme çalışmaları genellikle üst yönetimin böyle bir çalışma için duydukları gereksinme ile başlar. faaliyet yapılarına ve yönetim anlayışlarına göre bazı farklılıklar gösterir. yeni ihtiyaçlara cevap verecek şekle getirilmesi veya bilgi sisteminde mevcut bir problemin giderilmesidir. ücret-işçilik alt sistemleri veya nakit bütçeleri alt sistemleri için de aynıdır. yönetimin varlıklar üzerindeki yönetim sorumluluğunu yerine getirmek. Böyle bir sistemin tasarımı. bir konu etrafında düşüncenin yoğunlaşması. örneğin genel muhasebe.

Bu ekip sistem geliştirme çalışmalarının planlanması. neyle. ne zaman ve kimler tarafından yapılacağını gösteren açıklamalara ait yönergeler ile sağlanır. sistemin kendisini oluşturan unsurların (öğelerin) neler olduğunu ve sistemin içinde yapılması gereken işlemlerin. ✔ Sistem geliştirme ilkelerinin işlevi nedir? Sistem ilkeleri. Ayrıntılı Tasarım ve Uygulama aşamaları da Ünite 16’da açıklanacaktır. amaca hizmet edecek bir yapının oluşturulmasında en önemli etkendir. Sistemin yapısı ve çalışma düzeni. ? Sistem geliştirme çalışmaları ne demektir ve hangi amaca yöneliktir? MUHASEBE BİLGİ SİSTEMİ GELİŞTİRME İLKELERİ Sistem belirli bir amaca varmak. Muhasebe bilgi sistemi geliştirme ilkeleri. ancak uzun deneyimler sonucu geliştirilen ve sistem tasarımında yol gösterici birer rehber niteliğindedir. endüstri mühendislerinden. Ekip. örgütlenmesi. Bütün bunların beklenildiği gibi meydana getirilmesi. kesin yasalar değil. yürütülmesi ve kontrol edilmesinden sorumlu olacaktır. muhasebecilerden. sistemin yapısının ve çalışma düzeninin sağlanması ancak sistemin tasarımı sırasında uyulacak birtakım ilkelerle mümkündür. vergi uzmanlarından. bir eylemi gerçekleştirmek için yapılması gerekli işlemleri yapmak üzere birbirine bağımlı bir araya getirilmiş unsurların oluşturduğu bir yapı ve çalışma düzenidir. ✔ Sistem geliştirme çalışmaları kimler tarafından yürütülür? Muhasebe bilgi sistemini geliştirme çalışmaları genellikle bir ekip tarafından yürütülür. sistemin içeriğine bağlı olarak. bilgisayar uzmanlarından ve ilgili olabilecek diğer elemanlardan oluşur. Planlama ve Ön Tasarım aşamaları Ünite 15’te. nasıl.bulur. ekonomik ve etkin bir muhasebe bilgi sistemi ancak bir takım ilkelere uyularak var edilebilir. işletmecilerden.200 - . sistem analistlerinden. ne şekilde. yöneticilerden. Nitekim. ✔ Sistem geliştirme ilkeleri nasıl olabilir? Muhasebe bilgi sisteminin veya herhangi bir alt bilgi sisteminin başarısını belirleyecek olan belli başlı Muhasebe Bilgi Sistemi Geliştirme İlkeleri şunlardır: ● ● ● ● ● ● ● Uygun Maliyet İlkesi Raporlama İlkesi İnsan Etkeni İlkesi Örgüt Yapısı İlkesi Esnek Olma İlkesi Açık ve Anlaşılabilir Olma İlkesi Veri Biriktirme ve Süreçleme İlkesi ? Muhasebe bilgi sistemi geliştirme ilkeleri ne demektir? Hangi temel ilkeler vardır? . diğer bir ifadeyle.

✔ Uygun maliyet ilkesi ne demektir? Raporlama İlkesi Muhasebe bilgi sistemi. sistem için harcanan parayla. ancak raporlarla olur. içe ve dışa yönelik olarak ektin bir raporlama düzeni sağlayacak şekilde geliştirilmelidir. Genellikle iki maliyet biçiminde ortaya çıkar. formlar ve donanım (bilgi işlemde kullanılan araçlar) gibi sistem öğelerine harcanacak olan ve parayla ifade edilebilecek “görünür maliyetler”dir. Ancak dış raporlamayı da (devlete. sistem için harcanan maliyetin uygunluğundan söz etmek yerindedir. Nitekim. Bunlar tamamen karar verme durumundaki yöneticilerin sübjektif değer yargılarına bağlıdır. Örneğin. sistemin yalnızca dış raporlamaya veya yalnızca iç raporlamaya yönelik olması gerçeklerle bağdaşmaz. bilgi sağlamaktır. Çünkü sistemin temel çıktısı raporlardır. sistemin parayla ölçülemeyen yararları arasında sayılabilir. Bunun yanında bilgi işlem eylemlerinde sağlanacak çabukluk ve zamanlı bilgi süreçleme gibi yararlar. Uygun maliyetin saptanmasında. ortaklara. Bu nedenle iç ve dış raporlamanın sistem içinde birlikte düşünülmesi gerekir. Yararlara örnek olarak. Böylelikle yukarıdaki soruya verilecek yanıt. haberleşme araçları. tutarlı bir şekilde bilgi sağlamak ve iç kontrolu olurlu kılmak amacıyla uygun bir maliyetle geliştirilmelidir. Çünkü iç ve dış bilgi kullanıcıları tarafından istenecek bilgiler aynı muhasebe bilgi sisteminden sağlanır. bütün bilgi sistemlerinde olduğu gibi. Bu bilgilerin etkin bir şekilde ilgili yerlere iletilmesi. Bunlardan birincisi personel. görünmez maliyetlere koşut olarak parayla ölçülmeyen yararların da ikincil (tali) durumda kalacağı açıktır. genel olarak sistemden sağlanacak ve ölçülebilecek yararların sistem maliyetini (görünür maliyet) karşıladığı veya geçtiği durumlarda. İkincisi ise zaman zaman ortaya çıkabilecek ve önceden kestirilemeyen “ görünmeyen maliyet”dir.201 - ? . Görünmeyen maliyetlerin önceden saptanması veya önceden kestirimi zordur. işletmede var olan personel veya donanımla yapılan bilgi işlem eylemlerinin maliyetlerinde bir tasarrufun sağlanması veya sistemle sağlanacak bir kontrol ile depolarda daha az veya daha çok mal bulundurma sonucu elde edilebilecek parasal tasarruflar gibi yararlar örnek gösterilebilir. ✔ Uygun maliyetin ölçüsü nedir? Uygun maliyetin ölçüsü. Raporlama ilkesi ne demektir? .Uygun Maliyet İlkesi Muhasebe bilgi sistemi. sistemin işletmeye sağlıyacağı ölçülebilir yararların karşılaştırılmasına bağlıdır. Uygun maliyet ilkesi Muhasebe Bilgi Sistemi Geliştirme İlkelerinin en önemlisidir. yönetimin gereksinmelerine uygun olarak. Bu nedenle uygun maliyetlerin saptanmasında temel etken görünür maliyetlerdir. kredi kurumlarına ve kamuya) içeren bilgi sistemidir. Bilindiği gibi muhasebe bilgi sisteminin ana amacı. Muhasebe bilgi sistemi genellikle işletme içi eylemlere yönelik bir bilgi sistemidir. gecikmeli bir faturalama işleminden doğacak mali sıkıntı veya sistemin vereceği yanlış bilgiler sonucu gerekli olabilecek ek maliyetler gibi. Uygun maliyetin saptanması oldukça karmaşık bir sorundur.

bu özellikleriyle üzerinde durulması gerekli önemli bir konu olmaktadır. Kişiler bu beklentilerini sistemin sosyal yapısında gerçekleştirmek isterler. Örgüt içindeki yeri ve buna bağlı olarak yetki ve sorumlulukları iyi tanımlanmamış bir yöneticinin. İnsan etkeni ilkesinde ikinci önemli bir konu sosyal yapıyı oluşturan kişilerin sistemi benimsemeleridir. belirli temellere dayanan bir çalışma düzeninin sağlanması gerekir.202 - . Yine aynı şekilde iyi tanımlanmamış bir örgüt. Bu nedenle. iş yaşamı dışındaki sosyal durumlarının ve geçmişteki görgü ve deneyimlerinin doğurduğu belirli ümit. ancak belirli temellere dayalı sağlam bir sosyal yapı ve bu sosyal yapıyı oluşturan kişilerin sistemi benimsemeleriyle mümkündür. işletme değişen iç ve dış koşullardan sürekli etkilenir. esnek bir şekilde geliştirilmelidir. kontrol noktalarının ve çalışma alanlarının doğru olarak saptanmasına olanak tanımaz. bilgi gereksinmelerinin neler olabileceği saptanamaz. yeni gereksinmelere yalnızca yeni bir takım eklerle cevap verebilen bir sistemdir.İnsan Etkeni İlkesi Muhasebe bilgi sistemi. Muhasebe bilgi sisteminin çalışmasından sorumlu kişiler. ? İnsan etkisi ilkesi ne demektir? Örgüt Yapısı İlkesi Muhasebe Bilgi Sistemi. insancıl etkenleri dikkate alarak geliştirilmelidir. ? Örgüt yapısı ilkesi ne demektir? Esnek Olma İlkesi Muhasebe Bilgi Sistemi. Dolayısiyle işletme. Esnek bir sistem ise. Bu kişiler sistemin sosyal yapısına girerken. Böylelikle bunlara yönelik bilgi gereksinmeleri karşılanamaz. Ancak her kişinin beklentileri eski deneyim ve görgülerine göre farklılıklar gösterir. ancak değişikliklere uyum sağlayan esnek bir sistemle mümkün olabilir. karar merkezlerinin. Örneğin. Etkin bir muhasebe bilgi sistemi. Dinamik bir sistem olarak işletme sürekli bir gelişme süreci içinde olur. Benimsetilmeyen bir sistemin çalışma olanağı yoktur. bekleyiş ve isteklerle gelirler. Muhasebe Bilgi Sisteminde kullanılan bir hesap planının veya kodlama yönteminin yeni gereksinmeler karşısında bir takım eklerle kullanılabilirliğini devam ettirmesidir. ? Esnek olma ilkesi ne demektir? . İşletme dinamik ve açık bir sistemdir. belirli ve açıkça tanımlanmış bir örgüt yapısı içinde işlev görecek şekilde geliştirilmelidir. sistemin sosyal yapısını oluşturur. Bu açıdan sağlıklı bilgi akışı ve gerekli yerlere gerekli bilginin verilmesi ancak tanımlanmış bir örgüt yapısı içinde olabilmektedir. gerek gelişme sürecinden gerekse iç ve dış koşullardan doğan değişikliklerle karşı karşıya kalır. Çünkü sistemin etkinliğinden insanlar sorumludur. İşletmenin yeni bilgi ve kontrol gereksinmelerine civap vermek. Açık bir sistem olarak ise. farklı ortamdan gelen ve değişik özellikleri olan kişilerin birbirleriyle olan ilişkilerinde. Sistemin sosyal yapısı. değişiklikler karşısında yeni-baştan düzenleme gerektirmeksizin.

işletmelerdeki açıklık ve anlaşılabilirlik sistemin çalışmasından sorumlu kişilerin sistemi izleyebilmelerini kolaşlaştırır. ✔ Veri biriktirme ve süreçleme ilkesi ne demektir? SİSTEM ANALİZİ Muhasebe bilgi sistemini geliştirme çalışmalarının yeni bir sistemin kurulması veya mevcut olan sistemin değiştirilmesi veya ihtiyaca cevap verecek duruma getirilmesi için yapılan çalışmalar olduğunu belirtmiştik. zamanlı ve ilgili yönetsel bilgilerin elde edilmesi verilerin sistemdeki ilk kayıtlarına bağlıdır. veri veya bilgilerin sistem içindeki “girdi-işleme-çıktı” şeklinde akışlarıyla ilgilidir. Bir sistemin etkin olması. Yeni bir sistemin kurulması başlı başına yeni bir sistemin tasarımıdır. Bir ekonomik olayın ortaya çıkması durumunda. Buna bağlı olarak işletmeler daha kolay bir şekilde yapılır.203 - . varsa problemlerin belirlenmesi ve bu problemlerin çözümlerinin bulunması ve sistemin tamamlanması ve sisteme ilavelerin yapılması demektir. başka bir deyişle anlamlı.Açık ve Anlaşılabilir Olma İlkesi Muhasebe Bilgi Sistemi. Dolayısiyle bilgi sisteminin kendisi. karmaşık olmasını gerektirmez. Açık ve anlaşılabilir bir sistem. Muhasebe bilgi sisteminden istenen etkinliğin sağlanması. açık ve anlaşılabilir bir şekilde geliştirilmelidir. İlk kaydın gerekli ayrıntıda olması daha sonra sistemden çok amaçlı bilgilerin alınmasına olanak sağlar. Bu bakımdan ilk kaydın doğruluk ve ayrıntı derecesi oldukça önemlidir. ✔ Karar merkezi ne demektir? Karar merkezi. mal. Bu nedenle başlangıçta ayrıntı derecelerinin çok iyi saptanması yararlı olmaktadır. anlamlı. gerekse bilgi akışlarına ilişkin faaliyetlerin yürütülmesinden sorumlu olan. zamanlı ve ilgili yönetsel bilgi sağlayacak şekilde geliştirilmelidir. Bir bilgi sistemi değişik karar merkezleri etrafında tasarımı yapılarak geliştirilir. ? Açık ve anlaşılabilir olma ilkesi ne demektir? Veri Biriktirme ve İşleme İlkesi Muhasebe Bilgi Sistemi. para akışı gibi) ile bilgi akışında ortaya çıkan problemleri gidermek veya söz konusu akışları iyileştirmek için yapılacak çalışmalar bütünüdür. Muhasebe bilgi sisteminin geliştirilmesi ile ilgili bu ilke. gerek fiziksel. Mevcut olan sistemin değiştirilmesi veya ihtiyaca cevap verecek duruma getirilmesi ise. bilgi işleme konu olacak verilerin doğru ve gerekli ayrıntılarla ilk kayıtlarının yapılması gerekir. mevcudun ne olduğunun anlaşılması. bilgi girdilerine göre kararlar veren ve bunlara göre tavır takınan ve bir kişiye bağlı olan bir yönetim alanı veya birimidir. ancak sistemin veya alt sistemlerinin ve sistem içindeki işlemlerin iyi bir şekilde tanımlanmasıyla sağlanır. değişik karar merkezlerinde verinin toplanması. işletmenin karar merkezlerindeki ve karar merkezleri arasındaki fiziksel akış (malzeme. Bunun için sistem analizi çalışmalarının yapılması gerekir. ✔ Sistem analizi ne demektir? Sistem analizi. Açık ve anlaşılabilir işlemlere dayalı bir sistem kişiler tarafından karmaşık bir sisteme nazaran daha çabuk öğrenilebilir. sistem içindeki eylemlerin kolaylıkla izlenebilmesi amaciyle. işlenmesi ve bilgiye dönüştürülmesi ve karar .

yeni fikirler ve teknolojinin uygulanması ve mevcut uygulamaların geliştirilmesi gibi olaylardır. Amaçlara varmak ve faaliyetlerde etkinlik sağlamak için mutlaka var olan problemleri ortadan kaldırmak gereklidir. Problem çözme ve tasarımı kapsayan sistem geliştirme çabalarında sistem analizi uygulamaları olarak altı temel işlem vardır: ● ● ● ● ● ● ● Problemin tanımlanması Sistem analizi çalışmalarının programlanması Seçenek çözümlerin geliştirilmesi Seçeneklere yönelik modellerin kurulması Seçeneklerin maliyet-etkinlik analizlerinin yapılması Seçeneklerden birinin seçimi Seçilen seçeneğin uygulamaya konulması. gecikmeler ortaya çıkabilir. sağ duyu ve deneyim gibi kalitatif faktörlerden de yararlanılır.204 - . Ekonomik olarak kabul edilebilir mi? Hayır Evet Seçimin Yapılması Hayır Olduğu gibi kabul edildi mi? Evet Çözümün-Modelin uygulamaya konulması Belirtilen ve Şekil. Maliyet-Etkinlik Analizi Sistem Analizi İşlemleri. ✔ Sistem analizinde nelerden yararlanılır? Sistem analizinde kantitatif teknikler kullanıldığı kadar.1. problem çözme. Mevcut bilgi sistemi istenildiği gibi işlem görmüyor olabilir. yeni gereksinmeler.1’de birbirle- . yargı. İşletmedeki bilgi akışında bazı aksaklıklar. izlenmesi ve değerlen mesi.merkezleri arasında veri veya bilginin akışı şeklinde irdelenir. Aşağıdaki akış şemasında birbirini izleyen söz konusu işlemler ve bu işlemlerin birbirleri ile ilgileri gösterilmiştir: Bilgi kullanıcıyönetici ile sistem analistinin karşılaşması Problemin Tanımlanması Seçeneklerin Geliştirilmesi Seçenekler istenenleri karşılıyor mu? Hayır Evet Modellerin Kurulması Şekil 14. düzensizlikler. yaratıcılık. Sistem analizine başlanmasının temel nedenleri.

çalışır duruma getirilmesini kapsar. ön tasarım. Sistem analizinin hedefi ve içeriği nedir? Özet Muhasebe bilgi sisteminin tasarımı. . ayrıntılı tasarım ve uygulama aşamaları sistem analizi çerçevesinde yürütülür. örgüt yapısı. raporlama. seçeneklerden en uygun olanının seçilmesi ve uygulamaya konulması işlemleridir. problemin tanımlanması.205 - . kurulması istenen her bilgi sistemi için aynıdır. c. sistem analizine dayanır. çalışmaların programlanması. diğer bir ifadeyle. işletmede yeni bir bilgi sisteminin kurulmak istenmesi veya işletmede mevcut muhasebe bilgi sistemindeki yetersizliklerin veya aksamaların giderilmek istenmesi sonucu ortaya çıkar ve ön araştırma. ayrıntılı tasarım ve uygulama aşamaları olarak birbirini izleyen dört aşamada yürütülür. d. ön tasarım. Sistem geliştirme çalışmaları için aşağıdakilerden hangisi doğru değildir? a. kurulması ve çalışır duruma getirilmesi veya var olan bir bilgi sisteminin yeni ihtiyaçlara ve gelişmelere cevap verecek duruma dönüştürülmesi sistem geliştirme çalışmaları ile gerçekleştirilir. b. Sistem geliştirme çalışmalarından beklenen sonucun elde edilmesi. Sistem Geliştirme Çalışmalarının aşamaları olarak daha önce sayılan planlama (ön araştırma). ayrıntılı tasarım ve uygulama aşamalarından oluşan sistem geliştirme çalışmaları izleyen ünitelerde belirtilen çerçeve içinde ayrı ayrı ele alınarak açıklanaçaktır. insan etkeni. Sistem geliştirme çalışmalarını oluşturan dört aşama da bu çerçevede ve ayrıntılı olarak gerçekleştirilir. seçeneklerin geliştirilmesi. ön tasarım. genellikle bir proje ve sistem analizi çerçevesinde yürütülür. Bu çalışmalar. Sistem geliştirme çalışmaları bir bilgi sisteminin tasarımını. Nitekim planlama.? ri ile ilgileri gösterilen sistem analizi işlemleri (aşamaları) Sistem Geliştirme Çalışmalarının temelini oluşturur. kurulmasını. Sistem geliştirme çalışmaları kurulması istenen her bilgi sistemi için aynıdır. istenilen bir sistemin istenildiği şekilde kurulması veya geliştirilmesi sırasında muhasebe bilgi sistemi geliştirme ilkeleri olarak ifade edilen. Sistem geliştirme çalışmaları genel kabul görmüş muhasebe ilkelerine dayanır. Sorular 1. açık ve anlaşılabilir olma. Sistem geliştirme çalışmaları. uygun maliyet. esnek olma. Bu aşamaların temeli. Sistem analizi genel olarak. veri biriktirme ve süreçleme ilkelerine uyulması gerekir. Sistem geliştirme çalışmaları. Sistem geliştirme çalışmaları genellikle bir proje ve sistem analizi çerçevesinde yürütülür.

e. Sistem geliştirme çalışmaları kurulan ya da geliştirilen sistemin kontrol edilmesini de kapsar. 2. Muhasebe bilgi sistemi geliştirme ilkeleri kapsamında aşağıdakilerden hangisi yer almaz? a. Değişmezlik İlkesi b. Örgüt Yapısı İlkesi c. Raporlama İlkesi d. Uygun Maliyet İlkesi e. İnsan Etkeni İlkesi

3. İşletmenin açık ve dinamik bir sistem olması, sistem geliştirme çabalarında, aşağıdaki ilkelerden hangisinin sürekli gözönünde tutulmasını gerektirir? a. Örgüt Yapısı İlkesi b. Esnek Olma İlkesi c. Açık ve Anlaşılabilir Olma İlkesi d. Veri Biriktirme ve Süreçleme İlkesi e. İnsan Etkeni İlkesi

4. İşletmenin karar merkezlerindeki ve karar merkezleri arasındaki fiziksel akış ile bilgi akışında ortaya çıkan problemleri gidermek veya sözkonusu akışları iyileştirmek için yapılacak çalışmalar bütününe ne denir? a. Yönetim Bilgi Sistemi b. Bilgi İşlem c. Sistem Analizi d. Sistem Organizasyonu e. Süreçleme

5. Sistem analizi işlemlerinin başlangıcı nedir? a. Problemin tanımlanması b. Sistem analizi çalışmalarının programlanması c. Seçeneklere yönelik modellerin kurulması d. Seçeneklerin maliyet-etkenlik analizlerinin yapılması e. Seçeneklerden birinin seçimi

- 206 -

Muhasebe Bilgi Sisteminin Ön Tasarımı

15
- 207 -

ÜNİTE

Bu Ünitede...
Muhasebe Bilgi Sisteminin kurulması veya mevcut sistemin iyileştirilmesi ve genişletilmesi için yapılan sistem geliştirme çalışmalarının ilk iki aşaması olan çalışmaların planlanması ve ön tasarım aşamaları açıklanacaktır. Bu nedenle, sistem geliştirme çalışmalarının nedenleri, çalışma planı, sistem sınırlarının geliştirilmesi, bilgi gereksinmelerinin saptanması, sistem amaçlarının geliştirilmesi, sistem kısıtlayıcılarının ve kaynaklarının belirlenmesi, çıktıların, girdilerin, süreçleme işlemlerinin belirlenmesi, sistem öğelerinin saptanması, maliyet-etkinlik analizi konuları üzerinde durulacak ve bunların nasıl yapılacağı anlatılacaktır.

Çalışma Biçimine İlişkin Olarak...
Muhasebe bilgi sisteminin geliştirilmesi birbirini izleyen aşamalarla gerçekleştirildiğinden, her bir aşamanın başlı başına iyi öğrenilmesi yanında, aşamalar arasındaki ilişkinin de iyi öğrenilmesi bu ünitede anlatılan konuların anlaşılmasını kolaylaştırır.

MUHASEBE BİLGİ SİSTEMİ GELİŞTİRME ÇALIŞMALARININ PLANLANMASI
Sistem geliştirme çalışmalarının ilk aşaması çalışmaların planlanmasıdır. Ön araştırma olarak da ifade edilen planlama aşaması, üst yönetimin veya işletmedeki diğer bilgi kullanıcılarının, yönetim faaliyetleri için gerekli bilgileri etkin bir şekilde ve zamanında sağlayacak olan muhasebe bilgi sistemine veya herhangi bir alt bilgi sistemine duyacakları gereksinme ile başlar. Bu nedenle önce bilgi sisteminin kurulmasını gerektiren nedenler belirlenir?

Nedenlerin belirlenmesi ne açıdan yarar sağlar?
Sistem geliştirme çalışmaları nedenlerinin saptanması, çalışmaların ne yönde olabileceği saptanır. İşletmedeki mevcut sistem mi düzeltilecek yoksa, yeni sistem mi kurulacak? Buna göre sistem analizi ve tasarım işlemleri yapılır. Çalışmaların yönü genel bir şekilde belirlendikten sonra, belirlenen bu yöne göre, sistemin tasarımından, çalışır duruma gelinceye kadar yapılacak çalışmalar ve çalışmaların yürütülebilmesi için gerekli para, eleman ve zaman gösteren bir eylem planı hazırlanarak, bir rapor şeklinde yönetime sunulur. Üst yönetim bu rapora göre sistem geliştirme çalışmalarının devamına ve kesilmesine ilişkin kararını verir. Planlama aşamasının belinlenen bu içeriği aşağıda açıklanacak olan, sistem geliştirme çalışmaları nedenlerinin saptanması ve eylem planınınhazırlanması alt aşamaları ile gerçekleştirilir.

?

Sistem geliştirme çalışmalarının ilk aşaması olan planlama aşamasının içeriği nedir?

Sistem Geliştirme Çalışmaları Nedenlerinin Saptanması
Sistem geliştirme çalışmalarının yönünü belirlemek için çalışmaları gerektiren nedenlen saptanır. Sistem geliştirme çalışmaları genel olarak iki yönde yürütülür: 1) İşletmede yeni bir muhasebe bilgi sistemi veya yeni bir alt bilgi sisteminin kurulması, 2) Mevcut sistemin düzeltilmesi. Sistem geliştirme çalışmaları, bilindiği gibi, işletmede bilgiye ve dolayısiyle bilgi sistemine duyulan bir gereksinmeyle başlamaktadır. Bu gereksinme temel olarak yeni gelişmelerden veya işletmede mevcut bilgi sisteminden doğan aksamaların veya yetersizliklerin giderilmek istenmesinden kaynaklanır.

Ne gibi yeni gelişmelerden söz edilebilir?
Sistem geliştirme çalışmalarını gerektiren yeni gelişmeler genel olarak iki noktada ortaya çıkar. Birincisi; bilgi işlem teknolojisinde, özellikle bilgisayar teknolojisinde görülen hızlı değişmelerin yarattığı yeni olanaklar. İkincisi; yönetim biliminde, işletmecilik uygulamalarında görülen yeni yönetim teknikleri ve yeni uygulamalar. Mevcut bilgi sistemindeki aksamalar, yönetimin etkinliğini önemli derecede azaltır. Mevcut bilgi sisteminin yönetime gerekli bilgileri zamanında ve içerikte sağlayamaması alınacak kararları olumsuz yönde etkileyebilir. Bu durum yeni bir sistemin kurulmasını veya mevcut sistemin yeniden düzenlenmesini veya tamamlanmasını gerekli kılar.

Yeni gereksinmeler sistem çalışmalarını gerektirir mi?
İşletmelerin giderek büyümesi; karmaşıklaşması veya yapının değişmesi, beraberinde yeni gereksinmeleri ve konuları ortaya çıkarır. Büyü- 208 -

yen, karmaşıklaşan bir işletmenin yönetimi daha çok bilgiye gereksinim duyacaktır. Bu durum işletmede yeni bir bilgi sisteminin kurulmasını veya en azından mevcut bilgi sisteminin yeniden gözden geçirilmesini ve yeni isteklere cevap verebilecek duruma getirilmesini zorunlu kılacaktır. Sözgelimi, işletmenin büyüyüp bir holding şekline gelmesi durumunda, ana şirketin bünyesinde ve tüm bağlı şirketleri kapsayacak genişlikte yeni bir muhasebe bilgi sistemi kurma gerekliliğinin doğması gibi.

?

Sistem geliştirme çabalarının nedenlerinin saptanmasının yararı nedir? Sistem çalışmalarını gerektiren ne gibi nedenler vardır?

Çalışma Planının Hazırlanması
Muhasebe bilgi sisteminin veya bir alt sisteminin kurulması veya yeniden düzenlenmesi ile ilgili durum genel hatlarıyla belirlendikten sonra, sistem geliştirme çalışmalarını bir bütün olarak gösterecek bir çalışma planı (eylem planı) hazırlanır. Bu planda, sistem geliştirme çalışmalarının ön tasarım, ayrıntılı tasarım ve uygulama aşamalarında, diğer bir ifadeyle sistemin tasarımından kurulmasına ve çalıştırılmasına kadar olan muhtemel işlemler ve gerekli para, çalışma ekibi ve zaman belirtilir. Çalışma planı genellikle iki bölümde hazırlanır. İlk bölümde ön tasarım aşaması, ikinci bölümde ayrıntılı tasarım ve uygulama işlemleri gösterilir.

Çalışma planının bölümlerinde hangi bilgilere yer verilir?
Çalışma planının ön tasarıma ilişkin ilk bölümlerinde, ön tasarım aşamasındaki işlemlerin nasıl, ne kadar sürede, kaç kişiyle ve kimler tarafından yapılacağı ve bunun maliyetinin ne olacağı belirtilir. Planın ikinci kısmında ise, bu kez bu bilgiler ayrıntılı tasarım ve uygulama aşamalarının işlemleri için açıklanır. Çalışma planında belirtilen bu bilgiler, kuşkusuz tahmini bilgiler olacaktır. Planın daha isabetli ve gerçeklere daha yakın olması bakımından, belirtilen bilgiler yanında, çalışmalar sırasında ortaya çıkması muhtemel olumsuz gelişmeler ve yeni ilaveler karşısında yapılabilecek işlemleri de yansıtması gerekir. Çalışma planı bu içerikte hazırlandıktan sonra bir rapor şeklinde yönetimin onayına sunulur. Yönetim bu rapor yardımıyla ve gerekirse karşılıklı görüşme ile sistem geliştirme çalışmalarının, yani muhasebe bilgi sistemi veya bunun herhangi bir alt sisteminin kurulması ile ilgili çalışmaların kesilmesi veya devamı yönünde karar verecektir. Verilen karar olumsuz ise, çalışmalar sona erdirilir. Kararın olumlu olması durumunda da, çalışma ekibi ön tasarım aşamasını başlatarak çalışmalarını sürdürür.

?

Çalışma planı ne demektir? Çalışma planına dayanarak yönetimin vereceği kararlar ne yönde olabilir?

ÖN TASARIM
Ön tasarım aşaması, üst yönetimin çalışma ( ön araştırma) raporunu onaylamasıyla başlar. Bu aşamada kurulması veya yeniden düzenlenmesi düşünülen muhasebe bilgi sisteminin veya bir alt sisteminin modeli genel bir çerçeve içinde tasarımı yapılır. Daha sonra geliştirilen modelin maliyet etkinlik analizi yapılır. İşlemler tamamlandıktan sonra, bütün işlemleri içeren bir fizibilite (yapılabilirlik) raporu üst yönetime sunulur. Bu aşamada yapılacak işlemler sırasıyla Şekil 1’de gösterilmiş olup, her biri aşağıda ayrı ayrı açıklanacaktır.

- 209 -

Sistem Sınırlarının Belirlenmesi
Sistem sınırları, kurulması düşünülen muhasebe bilgi sisteminin veya bir alt sisteminin içeriğini belirler. Bilindiği gibi muhasebe bilgi sistemi; finansal muhasebe, maliyet muhasebesi, bütçeleme ile bunların alt sistemleri olan satışlar ve alacaklar, satınalma ve borçlar, stok işlemleri, maliyetleme ve maliyet kontrolu, gelirler, giderler vb. alt bilgi sistemlerinden oluşmaktadır. Muhasebe bilgi sisteminin sınırları, “sistemin kapsamı ne olacaktır?” sorusuna verilecek cevapla belirlenir. Bu aşamada bu soruya verilecek cevap genel bir çerçeve içinde belirlenir. Burada sadece hangi faaliyet sistemlerine ilişkin bilgi akışının düzenleneceği veya hangi bilgi sisteminin kurulacağı ortaya çıkarılır. Örneğin, satışlar, satınalma, üretim faaliyetleri veya bütün mali nitelikli işlemler ya da muhasebe bilgi sisteminin tamamı gibi.

Muhasebe bilgi sisteminin içeriği hep aynı mıdır?
Muhasebe bilgi sistemlerini oluşturacak alt bilgi sistemleri işletmenin koşullarına göre farklı olabilmektedir. Üretim işletmesi ile ticaret işletmesi veya hizmet işletmesinde, hatta aynı konudaki işletmelerde bile muhasebe bilgi sisteminin içeriği bir bütün değişir. Bir işletmede maliyetleme ve maliyet kontrolu alt sistemi bulunurken, örneğin ticaret işletmesinde bu alt sistem bulunmaz. Dolayısiyle iki ayrı işletmedeki sistemlerin adı aynı olabilecek, örneğin genel muhasebe, ancak içerikleri ve işlem yoğunları farklı olabilecektir.

?

Sistem sınırları ne demektir? Nasıl belirlenir?

Bilgi Gereksinmelerinin Saptanması
Bilgi gereksinmeleri, belirlenen sistem içeriği çerçevesinde saptanır. Bilgi gereksinmelerinin saptanmasındaki amaç, sistemden ne tür bilgilerin istenebileceğini belirlemektir. Ayrıca bilgi gereksinmelerinin saptanması, sistemin bu istekleri karşılamaya yönelik bir şekilde geliştirilmesine olanak sağlayacaktır. Bu şekilde sistemin ilgisiz bilgiler sağlaması önlenir.

Bilgi gereksinmeleri nasıl saptanır?
Bilgi gereksinmeleri, sistemi kuracak kişi veya kişilerin yöneticilerle yapacağı ortak çalışmalar ve görüşmeler ile saptanır. Bu ortak çalışmalar ve görüşmeler sırasında, yöneticilerden, işletme faaliyetlerini yönetirken ne tür bilgilere gereksinme duyacakları öğrenilir. Ancak yöneticilerin kendilerine hangi bilgilerin gerekli olacağını görüşme sırasında tam olarak düşünüpsöylemeleri ve ilerde karşılaşacakları konuları şimdiden kestirmeleri ve bunun için gerekli olacak bilgileri belirtmeleri zordur. Bu durumun mutlaka göz önünde bulundurulması gerekir. Bilgi gereksinmelerinin saptanmasında yöneticilerin özellikleri ve yönetim sürecinin yapısı ve işletmenin dinamikliği önemli etkendir. Bu açıdan çalışma ekibinin sadece yöneticilerle görüşmede saptadığı bilgi gereksinmeleri ile yetinmeyip, belirtilen etkenleri gözden uzak tutmayarak bilgi gereksinmelerini saptaması gerekir. Çünkü işletmede kurulacak muhasebe bilgi sistemine yalnızca bugünkü bilgi gereksinmelerinin yansıtılması durumunda, kısa bir süre sonra işletmenin isteklerine cevap veremez ve gelişme süreci karşısında etkinliğini önemli derecede kaybeder.

- 210 -

Mevcut kaynakların ve kısıtlayıcıların saptanarak gözönünde bulundurulması yanında engel olabilecek olanların değiştirilebileceği veya iyileştirileceği de düşünülmelidir. Buna göre sistemin amacı. eleman yetersizliği ve elemanların yeni sisteme karşı direnmeleri gibi. yasal zorunluluklar. genel bir ifadeyle. Bu şekilde belirlenen sistem amacı. ? "Bilgi gereksinmeleri hangi çıktılarla karşılansın?” sorusuna nasıl yanıt aranır? Çıktıların belirlenmesinde genellikle kullanılan yaklaşım. programları. Bu nedenle burada yapılacak iş. “işletme faaliyetlerinin kontroylunu mümkün kılmak için gerekli bilgileri sağlamaktır” şeklinde belirlenir. para. para gibi. saptanan bilgi gereksinmeleridir. “Bilgi gereksinmeleri hangi çıktılarla karşılansın?” sorusuna yanıt aramaktır. ? Sistem amaçları neye göre belirlenir? Belirlenen amaç neyi gösterir? Sistemin Tasarımı İle İlgili Kaynakların ve Kısıtlayıcıların Belirlenmesi Kaynaklar ve kısıtlayıcılar. işletme politikaları.? Bilgi gereksinmeleri neden saptanır ve saptanırken hangi faktörlere dikkat edilir? Sistem Amaçlarının Belirlenmesi Bu aşamada gereksinim duyulan bilgilerden yararlanarak “kurulacak sistemin neler yapacağı ve dolayısiyle neler sağlıyacağı” belirlenir. sistem geliştirme çalışmalarını ve kurulacak sistemi olumlu veya olumsuz yönde etkileyecek faktörlerdir. sistemden neler beklediğini ortaya koyar. bilgi işlem elemanları. kurulması düşünülen sistemin tasarım işlemlerini sınırlayan veya engelleyen işletme içi veya işletme dışı etkenlerdir. Örneğin. Sistemin neler yapacağı ancak bilgi gereksinmelerinden anlaşılacaktır.). ? Bilgi sisteminin tasarımı ve kurulması ile ilgili kaynaklar ve kısıtlayıcılar ne demektir? Çıktıların Belirlenmesi Çıktıların belirlenmesi. bilgi gerek. döküman. Sistem modelinin oluşturulması bakımından. yeni kurulacak bilgi sisteminin işletmenin koşullarına uygunluğu sağlanır.” şeklinde ifade edilen bir bilgi isteği. işletmede mevcut bilgi işlem donanımları (bilgisayar vb. bilgi gereksinmelerinin karşılanması durumunda yöneticilerin bu bilgilerle ne yapabileceklerini göstermektir. Sistem çıktıların belirlenmesinde hareket noktası. Sisteme ilişkin kayıtların ve kısıtlayıcıların saptanması ile. Kısıtlayıcılar ise. Örneğin. genel amaçların mümkün olduğu kadar bölümlere ve işletme eylemlerine ya da yönetime göre alt amaçlar şeklinde de belirtilmesi gerekir. muhasebe elemanları. bir yönetici tarafından “Maliyetleri kontrol etmek için bana hammadde ve işçilik kullanımlarına ilişkin bilgiler gereklidir. Kaynaklar kurulacak yeni sistemin kullanabileceği veya yararlanabileceği olanaklardır. kurulacak yeni sistemin modelinin geliştirilmesi işlemlerinin başlangıcıdır.211 - . Örneğin.

fiyatı. Çünkü her çıktının listede içeriğine ve dağıtım yerine göre belirlenmesi “girdi-işleme-çıktı” şeklindeki sistem modelinin geliştirilmesinde yararlı olacaktır. her bir çıktının içeriğine ve dağıtım yerlerine göre belirlenmesidir. ? Çıktıların oluşması için gerekli olan girdiler nasıl belirlenir? İşleme Aşamasının Belirlenmesi İşleme bilindiği gibi. sistem çıktılarının oluşturulabilmesi için gerekli olan veri ve bilgilerin saptanması demektir. Örneğin. Bilgi işlem faaliyetleri istenen çıktıların elde edilmesi için girdiler üzerinde yapılacak olan. “ne zaman”. bu çıktıların oluşturulabilmesi için hangi veri veya bilgilerin gerekli olacağı bir liste halinde saptanır. hesaplama.212 - . tablo vb. “ne yolla”. Sözgelimi. Söz konusu soruları şu şekilde belirlemek mümkün: ● ● Çıktılar hangi bilgi gereksinmelerini karşılayacaktır? Bu gereksinmeleri karşılayacak çıktılar ne şekilde olmalıdır ve neleri içermelidir? Çıktılarda yer alacak bilgilerin ayrıntı derecesi ne olmalıdır? Kaç suret gereklidir ve her bir suret nereye gönderilecektir? Çıktılar ne zaman gerekli olacaktır? ● ● ● ✔ Çıktılar nasıl bir nitelik taşımalıdır? Yukarıdaki sorular veya daha ilave edilebilecek sorular çerçevesinde saptanacak çıktılar. satıcılardan gelen bir fatura. Veri veya bilgiler. bu iki durumun (içerik ve dağıtım yeri) gözönünde bulundurulması ile elde edilir. Girdilerin belirlenmesinde öncelikle herbir sistem çıktısı (rapor. ? Çıktılar nasıl belirlenir? Girdilerin Belirlenmesi Sistem girdilerinin belirlenmesi. Bu açıdan. “kimden” sağlanacağı saptanır. bu girdileri oluşturan verilerin “nereden”. bir maliyet raporunun oluşturulabilmesi için kullanılan hammaddenin cinsi.) dikkate alınarak. çıktıların istenildiği şekilde oluşturulmasının. Çıktıların kullanıcılar tarafından etkinliği. genel üretim giderleri payı gibi verilerin belirlenmesi gibi. haftalık ve aylık gibi esaslara göre bir liste şekline getirilir. miktarı. daha sonra günlük. girdilerin belirlenmesi oldukça önemli ve güç bir işlemdir. “ne şekilde”. farklı kaynaklardan ve farklı şekilde sağlanacak veri veya bilgilerin doğru bir şekilde belirlenmesine bağlı olduğu da unutulmamalıdır. direkt işçilik. sakla- . hangi üretim biriminde kullanıldığı. kayıt.sinmelerine bağlı olarak sorulacak bir dizi sorunun yanıtlanması şeklinde olur. müşteriden alınan bir senet veya işçilerin çalışma kartı gibi. Ancak. Nitekim temel olan her çıktının ilgili yere gelmesi ve istenilen bilgileri vermesidir. farklı kaynaklardan ve farklı şekillerde sağlanır. sınıflama. ✔ Girdilerin içeriği belirlendikten sonra ne yapılmalıdır? Girdilerin içeriği belirlendikten sonra. Bu listenin hazırlanması sırasında üzerinde önemle durulması gereken konu. girdileri çıktılara dönüştüren bilgi işlem faaliyetlerini içerir. özetleme.

özetlemenin. kurulması düşünülen muhasebe bilgi sisteminin veya bir alt sisteminin genel yapısı oluşturulmuş olur. ? İşleme işlemleri nelerdir? İşleme işlemlerinin belirlenmesi sonucunda ne elde edilir? Sistem Öğelerinin Belirlenmesi Muhasebe bilgi sisteminin öğeleri. Bu belirleme genel bir yaklaşımla yapılır. Çünkü. Böylelikle girdilerle çıktıları birbirlerine bağlayan bilgi işlem faaliyetlerinin saptanması sonucu sistemin “girdi-işleme-çıktı” şeklindeki bilgi akışı ortaya çıkarılır. ? Sistem öğeleri nelerdir? Sistem öğelerinin belirlenmesi ile ne tamamlanmış olur? Sistemin Maliyet-Etkinlik Analizinin Yapılması Maliyet etkinlik analizi 14’üncü ünitede açıklanan “uygun maliyet ilişkisi” çerçevesinde yapılır Söz konusu ilkeye göre sistem uygun bir maliyetle geliştirilmelidir. haberleşme araçları. Bu nedenle çıktıların oluşumunu sağlayacak işlemlerin her bir çıktı için ayrı ayrı saptanması gerekir. Girdi ile çıktı arasındaki boşluk bu işlemlerle doldurulur. Kesintiler. insan. zamlar. çoğaltma ve iletme işlemleridir. Burada yalnızca. “girdi-bilgi işlem faaliyetleri-çıktı” şeklindeki bilgi akışı ve bunu gerçekleştirecek personel donanımı ve haberleşme araçları ortaya çıkmış olur ki. bu da sistemin modelinin kurulması demektir. ön tasarım aşamasında ayrıntılara inmeden genel bir çerçeve içinde yapılır. haberleşme araçları (belgeler). Girdi-işleme-çıktı şeklindeki bilgi akışının belirlenmesindn sonra. ✔ Çıktıların elde edilmesi için bilgi işlem faaliyetlerinin tamamının yapılması mutlaka gerekli midir? İstenen bir çıktının elde edilmesi için her zaman bütün bilgi işlem faaliyetleri gerekli olmayabilir. örneğin bilgi işlem faaliyetlerinin bilgisayarla yapılacağı belirtilir. Bu nedenle öncelikle yeni sistemin gerektirdiği sistem maliyetleri ile bu sistemin sağlıyacağı yararların saptanması gereklidir. aylıkhazırlanan bir ücret bordrosunda (çıktı) yapılacak işlemin bu aşamada yalnızca “çalışılan sürenin ücretle çarpımı” şeklinde ifadesi olmalıdır. sistemin çalışmasını mümkün kılan. dosyalamanın ve diğer işlemlerin nasıl. bu seçimle birlikte. bu akışın kimler tarafından hangi araçlarla ve ne tür haberleşme araçlarıyla yapılacağının belirlenmesi gerekir. Öğelerin seçilmesi ile. dağıtım gibi ayrıntılar daha sonraki ayrıntılı tasarım aşamasında. ancak bilgisayarın ayrıntılı özelliklerine ve seçimine girilmez. raporlar ve donanım gibi sistem öğelerinin gerektirdiği tüm har- . Bu aşamada. Sistem maliyetleri. ne şekilde yapılacağı genel hatlarıyla tanımlanarak sistem içinde yapılması gereken işlerin neler olduğu ve nasıl yapılacağı belirlenmiş olur. sistemin çalışmasını sağlayacak olan. canlandırma. ortaya çıkmış olan yeni sistem modeline ait öğeler saptanır. Örneğin.ma. sistem ayrıntılı bir şekilde geliştirildiğinde ele alınmalıdır. İşleme işlemlerinin belirlenmesi ile sınıflandırmanın. Bu saptama işlemi. sisteme hayatiyet kazandıran bu öğelerdir. Bilindiği gibi. hesaplamanın. raporlar ve donanımdır.213 - .

214 - . Amaç ve Kapsam Sistem geliştirme çalışmalarının amaçları ve kapsamı açıklanır. Bu maliyetlere ayrıca. geliştirilen muhasebe bilgi sistemi modeline ilişkin bütün bilgilerin bir rapor şekline getirilmesiyle son bulur. kırtasiyeden veya sözgelimi stok seviyesinin düşürülmesinden. Rapor yapılan tasarım işlemlerinin bir özeti şeklinde düzenlenir. sistemin kurulması veya genişletilmesi ile personelden. sistem geliştirme çalışmaları için ödenecek tutarın da (ilk kuruluş gideri olarak) eklenmesi gerekir. Tarihçe Sistem geliştirme çalışmalarının ne zaman. GİRİŞ A. daha sonra bu çalışmanın başlangıç tarihi ve kim tarafından yürütüldüğüne ilişkin bilgiler yer alır. Yeni sistem bu koşulun gerçekleşmesi ve gerçekleşme olasılığı olması durumunda onaylayacağı açıktır. Aşağıda bir görüş vermesi bakımından bir örnek verilmiştir: BAŞLIK : Projenin Adı I. sistemin gerektirdiği donanım bedeli ve bu donanımın cari giderleri ile yeni formların ve diğer malzemelerin ortaya çıkardığı giderler örnek olarak gösterilir. nasıl ve kimin gereksinmesi sonucu başlatıldığı. TANITIM Yeni kurulacak sistemin kısa bir anlatımı.camaları içerir. eğitim giderleri. kontrol olanağı sağlanması bakımından yapılacak tasarruflardan. sorunları nasıl çözümleyeceği. Maliyetler her bir öğe (unsur) için tahmin esasına göre ayrı ayrı saptanır. Sözkonusu maliyetler. . ✔ Sistemin maliyetine karşılık sağlanacak yararlar neler olabilir? Belirlenen maliyetlerle karşılaştırmak üzere yeni kurulacak veya düzenleştirilecek ya da genişletilecek sistemin sağlayacağı yararlar saptanır. bilgi işlem faaliyetlerinde sağlanacak çabukluğun ve zamanında bilgi elde etmenin yaratacağı kazançları da unutmamalıdır. sağlanacak kazançlardır. B. sistemin kurulmasına ne zaman başlanabileceği gibi durumlar aşağıdaki açıklamalar kaynak gösterilerek anlatılır. sistemin maliyetini aşması veya en azından maliyetlere eşit olmasıdır. Maliyetler ve sağlanacak yararlar karşılaştırıldığında temel olan sistemden sağlanacak yararların. Sağlanacak yararlar. Burada sistemin neler yapacağı. vb. ? Sistemin maliyet etkinlik analizinin yapılması için nelerin belirlenmesi gerekir ve maliyet etkinlik analizinin ölçüsü nedir? Ön Tasarım Aşaması Bulgularının Öneri Olarak Oluşturulması ve Yönetime Sunulması Ön tasarım aşaması. Tarih : II. sistemin çalışmasından sorumlu olacak personelin ücretleri. Ayrıca bu parasal kazançlar dışında parasal olmayan örneğin. Bu bölüm bir bakıma yeni sistemin yönetime benimsetilmesi amacını güder.

belgelerin. personelin ve bilgi işlem yönteminin açıklanması şeklinde olmalıdır. YENİ SİSTEM A. daha sonra yönetimin onayına sunulur. VII. sistemin kurulması durumunda sistem için gerekli olacak para. Personel Bu bölümde. süreçleme ve çıktı açısından bilgi-işleme eylemlerinin yürütülmesi için gerekli formların. Yeni sisteme ilişkin kısıtlayıcılar ve olanaklar 3. Yeni sistemi eski sistemle karşılaştırma olanağı yaratmak için mevcut sistemin anlatımı özellikle. Anlatım. Yeni sistemin amaçları 2. Yeni Sistemin Tanımı 1. C. Giriş 1. IV. Yeni Sistem İçin Gerekli Kaynaklar 1. UYGULAMA Burada sistemin kurulması durumunda. MEVCUT SİSTEM İşletmede mevcut bilgi sisteminin kısa bir anlatımı yapılır. (ön araştırma aşamasında hazırlanan plan çerçevesinde).215 - . donanım ve personele ilişkin bilgiler verilir. V. Çıktı Teknik ayrıntılara inmeden girdi-süreçleme-çıktı şeklindeki bilgi akışının ve sistemin çalışmasını olurlu kılacak sistem öğelerinin kısa anlatımı. Para 2. girdiler. DEĞERLEME Maliyet-etkinlik analizi ve sonuçlarının kısa anlatımı. Yönetim bu rapora dayanarak sisteme ilişkin kararını verecektir. Girdi 2. EKLER Çalışma ekibi tarafından yukarıdaki şekilde hazırlanan rapor. Sistemin içeriği B. Donanım 3. ayrıntılı tasarım ve uygulama aşamalarında yapılacak işlemler ve bu işlemlerin yapılması için gerekli zaman belirtilir. Verilen karar genellikle şu dört doğrultuda olabilecektir: . yeni sistem modelinin paralelinde olmalıdır. Ancak burada açıklanacak sorunlar.III. VI. İşleme 3. SİSTEM GELİŞTİRME ÇALIŞMALARININ SONUÇLARI Mevcut sistemin sorunları ve iyi yönleri açıklanır. VIII. yalnızca yeni sistemin kurulması ile giderilecek sorunlar olmalıdır.

anlaşılacağı gibi. . çalışmaların ne yönde olabileceğini ortaya koyar. yönetimin verdiği karar olumsuz ise. personel ve zaman belirtilir. çalışmalar sona erdirilir. temel olarak sistem geliştirme çalışmalarının devamı veya kesilmesi şeklindedir. 2) Varolan sistemin düzeltilmesi. ayrınıtılı tasarım ve uygulama aşamalarında yapılacak çalışmaları ve bunlar için gerekli para.1. sistem sınırları belirlenir. Böylelikle sistem geliştirme çalışmalarının “ayrıntılı tasarım” aşaması başlatılarak çalışmalara devam edilir. Bu aşamada ilk önce bilgi sisteminin kurulmasını gerektiren nedenler belirlenir.216 - . Buna karşın karar olumlu ise. Önerilen yeni sistemde bazı düzeltmelerin veya değişikliklerin yapılması. Bu dört olasılı durum. Çalışmaların yönü belirlendikten sonra. Sistem geliştirme çalışmalarının ertelenmesi. Sistem geliştirme çalışmalarının kesilmesi. sistem geliştirme çalışmalarının bundan sonraki kısmını bir bütün olarak gösterecek bir çalışma planı hazırlanır. Çalışmalar genel olarak iki yönde yürütülür: 1) İşletmede yeni bir muhasebe bilgi sistemi veya yeni bir alt bilgi sisteminin kurulması. Raporun sunulmasından sonra yönetim çalışmaların devamı veya kesilmesi veya düzeltilmesi yönünde karar alır. 3. sistemin maliyet-etkinlik analizi yapılır ve nihayet bütün bu çalışmaların sonucu bir rapor olarak hazırlanır. bilgi gereksinmeleri saptanır. 2. Bunun için. sistem amaçları ve sistem tasarımı ile ilgili kaynaklar ve kısıtlayıcılar belirlenir. çıktılar. çalışmalara devam edilir. Bu işlem. Planlama aşaması sonucunda üst yönetime sunulan çalışma planının kabulünden sonra. ? Ön tasarım aşaması nasıl bir raporla sonuçlandırılmalıdır? Raporun incelenmesinden sonra nasıl bir sonuca varılabilir? Özet Sistem geliştirme çalışmalarının ilk aşaması çalışmaların planlanmasıdır. sistem geliştirme çalışmalarının ön tasarım. girdiler ve işleme işlemleri ile sistem öğeleri saptanır. Bu planda. Sistem geliştirme çalışmalarının onaylanması (devam ettirilmesi). Devamı yönünde alınan karardan sonra sistem geliştirme çalışmalarının ayrıntılı tasarım ve uygulama aşamalarına geçilerek. çalışmalar devam ettiriglir. yeni kurulması veya yeniden düzenlenmesi düşünülen muhasebe bilgi sisteminin veya bir alt sisteminin modelinin genel bir çerçeve için tasarımı yapılır. 4.

Kurulacak sistemin maliyet-etkinlik analizi yapılırken aşağıdakilerden hangisi uygun maliyet olarak kabul edilir? a.217 - . Süreçleme işlemlerinin belirlenmesi d. Girdilerin belirlenmesi d. Muhasebe bilgi sistemi geliştirme çalışmalarının planlanmasına nereden başlanır? a. Yeni kurulacak ya da geliştirilecek olan sistemin ön tasarımına nereden başlanır? a. Sistemin çalışmasını sağlayacak bir maliyet e. Girdilerin belirlenmesi b. Sistem ilkelerinin belirlenmesi 4. Sistemi kuran uzmanın görüşü e. Çıktıların belirlenmesi d. En düşük maliyet c. Geçmişe dönük bilgi üretilmemesi 3. Sistemin kurulmasını gerektiren nedenlerin belirlenmesi b. Sistem sınırlarının belirlenmesi c. En yüksek maliyet b. Sistem öğelerinin belirlenmesi e. Olabildiğince çok bilgi üretme c. İşleme işlemlerinin belirlenmesi c. Çıktıların belirlenmesi e.Sorular 1. Muhasebe bilgi sisteminin kurulması ya da geliştirilmesi sırasında "sistemden sağlanacak bilgi gereksinmeleri saptanırken" özellikle dikkat edilmesi gereken nedir? a. kurulacak yeni sistemin modelinin geliştirilmesi için başlangıç noktası nedir? a. Sistemin maliyet-etkinlik analizinin yapılması 5. Girdilerin belirlenmesi b. Yapılabilirlik raporunun hazırlanması c. Sağlanacak faydanın altındaki maliyet . Yöneticilerle ortak çalışma d. Sistemin maliyet-etkinlik analizinin yapılması 2. Sistem öğelerinin belirlenmesi e. Yeni sistemin hiçbir ek maliyet gerektirmemesi d. Üst yöneticilerin görüşleri b. Bilgi gereksinmelerine göre.

. işletmenin örgütsel yapısının yeniden düzenlenmesi ve sistem dökümanlarının hazırlanması. bu amaca yönelik olan bu ünitede özellikle birbirine bağlantılı olarak açıklanan her aşamanın iyi öğrenilmesi ve her aşamanın diğer aşamalarla ilişkisinin iyi anlaşılması gereklidir.. bilgi işlem faaliyetlerinin belirlenmesi. alt sistemlerin tanımlanması.218 - ÜNİTE Bu Ünitede.. Bu amaç doğrultusunda. veri temelinin ve sistem belgelerinin geliştirilmesi. sistemin denenmesi ve sistemin uygulamaya konulması konuları üzerinde durulacaktır. ayrıntılı tasarım ve uygulama aşamalarında hangi işlemlerin yapılacağını açıklamaktır. Bu yaklaşımla çalışıldığında bu ünitenin anlaşılması kolaylaşacaktır. Çalışma Biçimine İlişkin Olarak. donanımın seçilmesi. kodlama işleminin yapılması.Muhasebe Bilgi Sisteminin Ayrıntılı Tasarımı ve Uygulaması 16 . ön tasarımdan sonra muhasebe bilgi sisteminin kurulmasına ve çalışmaların devamına karar verildiğinde. sistem amaçlarının hazırlanması. sistemin personelinin eğitilmesi ve yetiştirilmesi. . Bu ünitenin amacı.. Sistemin kurulması ve uygulamaya alınması ancak birbirini izleyen ve dikkatlice yapılan bir dizi işlemle mümkün olduğundan. ayrıntılı tasarımın planlanması.

bu işlemlerin her biri aşağıda ayrı ayrı açıklanacaktır. diğer bir ifadeyle geniş kapsamlı sistem geliştirme çalışmalarında bütün işlemler için yapılan planlama. Ancak büyük projelerde. Sistem çalışmalarının ilk aşaması olan planlama (ön araştırma) aşamasında yapılan planda sapmaların ortaya çıkması kaçınılmaz olmaktadır.1.’de gösterilmiş olup. ön tasarım aşamasında kurulması tasarlanan ve genel hatlarıyla belirlenen muhasebe bilgi sisteminin veya alt sistemlerden birinin ayrıntılı bir şekilde tanımlanması faaliyetlerini içerir. Bu nedenle ayrıntılı tasarım aşamasının ve onu izleyen uygulama aşamasının etkin bir şekilde yürütülmesi. Çünkü geniş kapsamlı çalışmalarda. çalışmalar ilerledikçe ve ayrıntılara inildikçe etkinliğini yitirebilmektedir. bu aşamada yapılacak olan işlemlerin planlanması ile başlar. Ayrıntılı Tasarım Aşaması.1. Ayrıntılı tasarım aşamasında yapılacak işlemler sırasıyla Çizim 16. muhasebe bilgi sisteminin fiili olarak iş hayatına geçirilmesi. ancak ayrıntılı tasarım çalışmalarının tamamlanmasıyla mümkündür. zaman içinde küçük çaptaki projeler (çalışmalar) için etkinliğini büyük oranda sürdürür. sistem modelinin uygulamaya uygun bir şekile getirilmesidir. ? Ayrıntılı tasarım aşamasının amacı nedir? Ayrıntılı Tasarımın Planlanması Ayrıntılı tasarım aşaması. Bu faaliyetlerin temel amacı. Yapılacak planlama. Nitekim. ilerideki çalışmaları önceden tam olarak kestirmek oldukça güç olmaktadır. bu iki aşamanın tekrar ve özenle planlanmasına bağlıdır.AYRINTILI TASARIM Ayrıntılı tasarım. . Ayrıntılı Tasarımın Planlanması Alt Sistemlerin Tanımlanması Bilgi İşleme Faaliyetlerinin Belirlenmesi Kodlama İşleminin Yapılması Veri Temelinin Geliştirilmesi Sistem Belgelerinin Geliştirilmesi Donanımın Seçilmesi İşletmenin Örgütsel Yapısının Yeniden Düzenlenmesi Sistem Dökümanlarının Hazırlanması Şekil 16.219 - .

Girdi ve çıktı formlarının belirlenmesi. nasıl ve ne şekilde kimler tarafından ve neyle yapılacağı belirlenerek. 2. Daha sonra kalınan yerden nelerin. aşağıdaki şekle uygun bir rapor hazırlanır: AYRINTILI TASARIM VE UYGULAMA AŞAMALARINA İLİŞKİN İŞ PLANI I. Veri temelinin veya ana dosya veya dosyaların tasarımının yapılması.2. 5. 6.) 4. Sistemin sınanması.1. 3. Donanımın alınması. UYGULAMA 1.2. Ayrıntılı tasarımın dökümanının yapılması.2. İç ve dış bilgi gereksinimlerini saptamak. 4. (Donanımla sistemin uyumluluğunu sağlamak.3. Donanım gereksinmesini belirlemek. şimdiye kadar yapılan işlerin neler olduğunu saptamaktır. Çıktı formlarının geliştirilmesi. Yazılımın geliştirilmesi. Sistemin çalıştırılması için örgütsel yapının oluşturulması. 7. 8.✔ Planlamada hangi konular belirtilmelidir? Bu aşamada yapılacak planlamada. Dosyaların kurulması. 7. 3. 2. 4. 5.1. Yazılım gereksinmesini belirlemek. Proje amacının örgüte anlatılması veya yazılı olarak dağıtılması. 2.2. Uygulama eylemlerinin programlanması. Formların alınması (bastırılması).220 - . 2. Planlamanın çıkış noktası. Yöneticilerle ilgili kişilerle görüşmek. Bilgisayarların veya donanımın sisteme katkısının belirlenmesi. 6. ayrıntılı tasarım ve uygulama aşamalarında yapılacak işler ayrıntılı bir şekilde belirtilir. Girdi formlarının geliştirilmesi. AYRINTILI TASARIM 1. 5. 4. Bilgi akışının şeklini çizmek. Uygulamanın örgütlenmesi.1. II. 2. 5. 3.3. Depolanacak bilgileri belirlemek. Alt sistemlerin ayrıntılı olarak tekrar tanımlanması. 3.1. Personelin yetiştirilmesi. 3. Tekrarlı ve tekrarlı olmayan kararları saptamak. Faaliyet sisteminin şemasını çizmek. .

bunun alt sistemleri genel muhasebe. muhasebe bilgi sisteminin bir bütün olarak bilgi akışını ortaya çıkarır. Sözgelimi. Bu nedenle bir alt bilgi sistemi. Sistemin izlenmesi. ayrıca sistemin bütünü açısından önemli yararlar sağlamaktadır. Ayrıntılı olarak belirlenen bilgi işlem faaliyetleri aynı zamanda sistemin çalışmasını. işleme ve çıktıları belirlenir. Bu ilişkinin gözönünde bulundurulması. Çalışmalara ilişkin zaman. daha açık bir ifadeyle sistem içinde yapılması gerekli . girdi ve çıktıların (bilgi akışının) saptanmasında sistemler arası birçok tekrarı önleyecektir. hatta varsa daha alt sistemler için ayrıntılı olarak belirlenir. işletmede kurulması öngörülen sistem genel hatlarıyla düşünülerek sınırları belirlenir. Kurulması ön görülen sistem bir takım alt sistemlerden oluşuyor olabilir. Sözgelimi sistemin bütünü daha anlaşılabilir olur. kaynak ve maliyetleri yansıtması bakımından oldukça önemli bir göstergedir. kaynak ve maliyet unsurları bu plan aracılığı ile kontrol edilebilecektir. ✔ Alt sistemlerin ayrı ayrı tanımlanmasının yararı nedir? Alt bilgi sistemlerinin birbiriyle bağımlı. muhasebe bilgi sistemine dahil her alt sistem için. ? Alt bilgi sistemlerinin tanımlanması ne demektir? Nasıl yapılır? Bilgi İşlem Faaliyetlerinin Belirlenmesi Ayrıntılı tasarımın bu alt aşamasında girdi ve çıktılar arasındaki bilgi işlem faaliyetleri ayrıntılı olarak belirlenir. ? Ayrıntılı tasarım neden planlanır? Alt Sistemlerin Tanımlanması Ön tasarım aşamasında. Yukarıda örnek olarak verilen “iş planı”. ele alınan sistemin diğer alt sistemlerle ilişkisi üzerinde önemle durulması gerekir. olacaktır. kurulması düşünülen sistem. Başka bir anlatımla sistemden yönetsel bilgilerin alınabilmesi için veriler üzerinde yapılacak işlemler saptanır. ayrıntılı tasarım ve uygulama aşamalarında yapılacak işlerin neler olduğunu ve bu işler için gerekli olan zaman. kurulması düşünülen sistemi oluşturan her bir alt bilgi sistemi ayrı ayrı tanımlanır. Her bir alt sistemin ayrı ayrı tanımlanması. buna karşın. sistemin çalıştırılması sırasında kolaylıklar sağlar. Her bir alt sistem inceleme konusu yapılarak sistemin girdi. Ayrıntılı tasarımın bu alt aşamasında. hatırlanacağı gibi. Böylelikle ayrıntılı tasarım ve uygulama aşamalarındaki çalışmaları etkin bir şekilde ve kontrollü olarak yürütme olanağı doğacaktır.9. Ancak bu alt sistemleri bağımsız birer sistem olarak düşünmemek gereklidir. maliyet muhasebesi vb. Bu şekilde sistemin bütün girdileri ve çıktıları arasındaki boşluk doldurulmuş olur. yalnızca. ancak ayrı ayrı tanımlanması. personele ödenecek ücret. bir bütün olarak muhasebe bilgi sistemi ise. örneğin genel muhasebe veya maliyet muhasebesi ya da diğer herhangi bir alt bilgi sistemi tanımlanırken. Bunların bütünün birer parçası oldukları unutulmamalıdır.221 - . Bu saptama işlemi ön tasarım aşamasında genel bir yaklaşımla belirlenen bilgi işlem faaliyetlerinin devamı olarak ve alt sistemlere indirgenerek yapılır. Bu da sistemi çalıştıracak kişilere. Bilgi işlem faaliyetleri. brüt ücretten kesintiler indirilerek hesaplanır şeklinde gösterilmeyecek. kesintilerin tek tek neler olduğu ve bu kesintilerin ne şekilde hesaplanıp brüt ücretten nasıl düşüleceği ayrıntılarıyla belirtilecektir. Sözgelimi.

Örneğin. Sırasal Sayı Kod Sistemi. Alfanümerik kodlar ise harflere ve sayılara dayalı kodlardır.sistem): Belirli bir grubu gösteren ve birbirini izleyen sayılardan oluşan bir kodlama sistemidir.olan işlerin neler olduğunu ve nasıl yapılacağını açık bir şekilde ortaya koyacaktır. ancak veri veya bilgilerin sistem içinde düzenli bir şekilde sınıflandırılmaları ile mümkündür. düzenli ve sınıflandırmanın amaçlarına cevap verebilen bir kodlama sistemine bağlıdır. ! Alfabetik kodlar özellikle vitaminlere verilen ve harflere dayalı kodlardır. Bu sistemi çalıştıracak personele çalışmalarında izleyecekleri yolu gösterecektir. Kodlama sistemi ilerdeki değişikliklere cevap verebilecek şekilde nek olmalıdır. muhasebe bilgi sisteminin bütün alt sistemleri için anlamlı. Muhasebe bilgi sistemi açısından önemli olan kodlama genellikle nümerik kodlamadır. ✔ Kodlama sistemi. Bu düzenleme. es- ● Kodlama sistemi. B. ● Sırasal sayı kod sistemi (desimal -onluk. nümerik (sayısal) veya alfanümerik kodlardan biri kullanılır. A. Örnek 1: 4XXX Satın alma (belirli bir grup) 41XX Üretim malzemeleri satın alma .222 - . Bunlar. Ayrıntılı vitamin kodları (B1. veri veya bilgilerin sistemdeki akışlarının belirli bir sınıflandırma çerçevesinde yapılabilmesi için zorunlu bir gereksinmedir. etkin bir kodlama sisteminin seçiminde genellikle şu ilkeler gözönünde bulundurulmalıdır: ✔ Kodlama işleminde ne gibi hususlar dikkate alınmalıdır? ● ● Her kod yalnızca bir unsuru simgelemelidir. örgüt içindeki ilgili kişilerin kolaylıkla anlayabilecekleri şekilde olmalıdır. Etkin ve işlerliği olan bir sınıflandırma ise. Nümerik kodlama genellikle üç sisteme göre yapılır. C vitaminleri gibi. B6) ve plaka numaraları (26 AS 803) çok bilinen örneklerdir. Sınıflandırmaya bağlı olarak. Düzenli ve yararlı bir kodlama. B2. Blok Kod Sistemi ve Anlamlı Sayı Kod Sistemidir. tutarlı ve kullanılabilir olmalıdır. ● Kodlama nasıl ve ne kullanılarak yapılabilir? Kodlama işlemlerinde alfabetik. ? Bilgi işlem faaliyetlerinin ayrıntılı olarak belirlenmesi ne demektir? Ne gibi sonuçlar yaratır? Kodlama İşleminin Yapılması Kodlama veri veya bilgilerin sistematik bir düzenlemesidir. Kodlama ve sınıflandırma birbirine bağımlı ve iç içe girmiş iki kavramdır.

işçi ve satış bölgelerinin kodlanmasında kullanılır. envanter.Kesit (Boyut) 01 = 1/4 x 02 = 1/2 x 03 = 3/4 x 04 = 1/4 x 1. ? Sırasal sayı kod veya desimal sistem nedir? Kodlama nasıl yapılır? ● Blok kod sistemi: Belirli nitelikleri ve nicelikleri gruplar şeklinde gösteren bir kodlama sistemidir. satın alma.Kesit (Cinsi) 1 = Kare 2 = Yuvarlak 3 = Levha 4 = Altıgen 4. Örneğin.411X 4111 4112 Çelik satın alma ST. kadar = 1 Satışlar Perakende satışlar = 2 1001-5000 TL. iş.“ 15001 ve üstü “ = 2 = 3 = 4 = 5 Eğitim kurumlarına satışlar = 3 Orduya satışlar Devlete satışlar = 4 = 5 ? Blok kod sistemi nedir? Kodlama nasıl yapılır? ● Anlamlı sayı kod sistemi: Değişik nitelikleri ve nicelikleri belirten bir kodlama sistemidir. 37-42 çelik ST.Kesit (Kaynağı) 1 = Yerli 20 2 = İthal 20 20 ? 40 .Kesit Üretim Şekli 1 = Sıcak hadde 2 = Soğuk hadde 3 = Döküm 3. ÖRNEK:2 Kodlama Grubu = 1 Sınıflama Kodlama Grubu ÖRNEK:1 Sınıflama Toptan Satışlar 0 -1000 TL. 60 Çelik Örnek 2: 1XXX Dönen Varlıklar 10XX 100X 101X 1011 1012 Hazır Değerler Kasa Alınan Çekler Cüzdandaki Çekler Tahsildeki Çekler Sırasal sayı kod sistemi en yaygın kodlama sistemi olup genellikle hesap planlarında. Kodları oluşturan her sayı (kesit) o malın veya malzemenin bir özelliğini yansıtır.223 - .“ 10001 -15000TL.“ 5001-10000TL. 2.

bilgi işlem personeli. . Kodlama işlemi ne demektir? Kodlamanın ne yararları vardır? Veri Temelinin Geliştirilmesi Ayrıntılı tasarımın bu alt aşamasında işletmenin bütün bölümleri tarafından ve farklı amaçlarla kullanılabilecek tüm veri veya bilgileri içeren dosyalar (veri tabanı) düzenlenir. dosyaları kullanacak alt sistemler ve kişi veya kişiler dikkate alınarak saptanır. CD Rom şeklinde olabilir. sözgelimi. Bu nedenle dosyaların düzenlenmesi sırasında aşağıdaki ilkelerin göz önünde bulundurulması yararlı olacaktır: ● Dosyalar.224 - . Dosyalar kaydedilmemiş verilerden veya bilgilerden oluşur. Dosyalar bilgi işlem yöntemine göre klasörler. Aynı zamanda yanlış anlaşılmaları en aza indirecektir. bilgi işlem faaliyetlerinde kolaylık ve çabukluk sağlayacaktır. Ayrıca dosyaların sayısı. Bu düzenleme işleminde genellikle aşağıdaki aşamalar izlenir: ● ● Veriler veya bilgiler konularına göre ayrılarak dosyalar saptanır.5 = Boru 40 05 = 1/2 x 06 = 3/4 x 40 Bu sistem özellikle bir malı veya malzemeyi çok yönüyle belirtmek için kullnılır. “22201” şeklinde kodlanacaktır. Muhasebe bilgi sistemi içinde farklı amaçlarla kullanılabilecek çok sayıda dosyaların olacağı açıktır. kasetler. Dosyalar. veri veya bilgilere kolaylıkla erişilebilecek şekilde düzenlenmelidir. veri veya bilgileri bir arada ve güvenlik içinde saklama olanağı yaratmalıdır. ! Dosyaların düzenlenmesinde nasıl bir yol izlenebilir? Dosyaların düzenlenmesi işlemlerinde hangi verilerin veya bilgilerin nerede ve ne şekilde depolanacağı belirlenir. dosyaların içeriklerine. kişilerdir. Bu nedenle sistem tasarımı sırasında kodlama işlemleri üzerinde dikkatle durulması gerekmektedir. 1/4 x 20 boyutlarında soğuk haddelenmiş. ! Kişi veya kişiler. diskler. Finansal bilgi sisteminin etkinliği dosyaların düzenlenmesine ve kullanışlarına çok yakından bağlıdır. Bu dosyaların yeri. veri veya bilgileri kullanabilecek şekilde içermelidir. dosyalar arası ilişkilere ve muhasebe bilgi sisteminin kapsamına bağlı olacaktır. ? ✔ Anlamlı sayı kod sistemi nedir? Kodlama nasıl yapılır? Yukarıda kısaca açıklanan kodlama. ithal malı yuvarlak bir çelik. işletmede karar verme durumunda olan yöneticiler. ● kil- Daha sonra dosyalar benimsenen bilgi işleme yöntemine göre şelendirilir. ● ● Dosyalar. Zira sistemdeki veri veya bilgiler nitelikleri bakımından birbirinden çok farklıdır. muhasebeci vb.

Bir belge aynı zamanda hem girdi hem de çıktı olabilmektedir. renk ve suret bakımından da ayrıcalık gösterirler. stok kartları.? Dosyalama ne demektir? Nasıl yapılır? Sistem Belgelerinin Geliştirilmesi Verilerin veya bilgilerin kaydedilmesi. puantaj kartları. Belgelerin geliştirilmesi basit. kuralları olmayan fakat buna karşın oldukça ayrıntılı işlemlerdir. üretim programı kartları. geliştirilecek belgelerin düzeyine bağlı olduğu unutulmamalıdır. mamül gönderme kartları. faturalar. birbirine bağlı bir dizi soru ve soruların yanıtlanması şeklinde yürütülür. amaçları bakımından olduğu kadar kapsam. kullanım kartları. Zira söz konusu belge. Bu işlemlerin başarılı bir şekilde yürütülmesinde en önemli etken sistem analistlerinin ve muhasebecilerin ve işletme faaliyetlerinin bunlar tarafından iyi tanınmasıdır.225 - . kapsamı açıklıyor mu? Belgenin numarası olmalı mıdır? Belgenin düzeni ne olmalıdır? Belge standart olmalı mıdır? Yukarıdaki sorunların yanıtlanması ile oluşturulacak belgelerin çokluğu ve birbirinden farklılığı. ödeme kartları. Bu nedenle belgelerin gelişti. yoksa özet şeklinde mi olmalıdır? Belgenin kapsamı amaca hizmet ediyor mu? Belgenin başlığı. maliyet kartları. belgelerin geliştirilmesini güçleştiren temel etkenlerdir. Belgelerin geliştirilmesi işlemleri. hammadde istek kartları. dağıtım tabloları. bu amaçla çok sayıda ve birbirinden farklı sistem belgesi bulunur. Bu farklı belgeler (formlar). Ancak sistem içindeki bu farklı belgeler birbirlerinden tamamen bağımsız değillerdir. iş tahsis kartları gibi. üretim birimleri raporu. boyut. Söz konusu sorular şunlardır: ✔ Belge geliştirmek için hangi sorular sorulabilir? ● ● ● Hangi veri veya bilgiler sorulmalıdır? Bu veri veya bilgiler nasıl kaydedilmelidir? İşletmenin hangi bölüm veya bölümleri tarafından kaydedilmelidir? ● Bu bölüm veya bölümlerdeki hangi kişi veya kişiler tarafından kaydedilmelidir? ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● Kayıt ne zaman yapılacaktır? Kaç suret olmalıdır? Belgenin amacı nedir? Bu amaç gerekli midir? Bu amaç için başka belge veya belgeler kullanılabilir mi? Bu belge diğer belgeler tarafından kullanılabilir mi? Belge başka alt belgelere ayrılmalı mıdır? Belgenin kapsamı ayrıntılı mı. işlenmesi ve iletilmesi için sistem belgelerine gereksinme vardır. Muhasebe bilgi sisteminde. analiz raporları. Örneğin. muhasebe bilgi sistemine dahil bir alt sistemin çıktısı olabilirken diğer bir alt sistemin girdisi olabilmektedir. genellikle. bütçe formları. Ancak sistemin etkin bir şekilde işlerliği.

işletmenin olanaklarına göre söz konusu firmayla sözleşme yapılır. bilgi işlem faaliyetlerinin yapılacağı yönteme göre genel bir yaklaşımla belirlenmekte ve makinalı bilgi işlem yönteminin benimsenmesi durumunda.rilmesinde temel ilke. sistem dökümanlarının hazırlanması işlemleriyle son bulur. yeni sistemin çalışmasını engelleyebilir. Sistem dökümanları muhasebe bilgi sistemini tanımlayan ve sistemin çalışmasını olurlu kılan dökümanlardır. ? İşletmede yeni bir muhasebe bilgi sistemi kurulduğunda işletmenin örgütsel yapısında yeniden düzenleme gerekli olablir mi? Olabilirse neden? Sistem Dökümanlarının Hazırlanması Ayrıntılı tasarım aşaması. Bu nedenle muhasebe bilgi sisteminden beklenen yararı sağlamak ve bu yönde sistemin etkinliğini arttırmak amacıyla işletmenin örgütsel yapısı. kullanılabilirlik ve işlerlik olmalıdır. eski yetki ve sorumluluklarla çelişir durumda olması. Örnek olarak aşağıdaki dökümanlar sayılabilir: ● Tüm sistemin bilgi akış şeması.226 - . muhasebe bilgi sisteminin kapasitesini. eski şekliyle olduğu gibi bırakılarak. Sözgelimi. öneriler almak üzere. donanımın satın alınacağı veya kiralanacağı ayrıca donanımın bakımı. dahasonra. “Ast-üst”. ? Sistem formları ne demektir? Nasıl geliştirilir? Donanımın Seçilmesi Ön tasarım aşamasında hatırlanacağı gibi. gönderilir. değişik satıcı firmalardan gelen ve kendi donanımlarının özelliklerini gösteren satış önerileri ışığında sisteme en uygun olan donanım seçilir. Bu dökümanlar muhasebe bilgi sistemindeki bütün işlemlerin nasıl. Ayrıntılı tasarımın bu alt aşamasında ise. sistemin çalışmasını önemli oranda ve olumsuz yönde etkiler. Sözleşmede. ne zaman ve kimler tarafından hangi araçlarla ve hangi belgelerle veya formlarla yapılacağını açıklayan ve bunlara ilişkin bilgileri içeren belgelerdir. Hazırlanan bu rapor donanım satışı yapan ilgili firmalar. ne şekilde. muhasebe bilgi sistemine göre yeni tanımlanmış yetki ve sorumlulukların. Hatta. ? Sistem donanımı ne demektir? Seçilirken hangi hususlara dikkat edilir? İşletmenin Örgütsel Yapısının Yeniden Düzenlenmesi Yeni kurulan bir muhasebe bilgi sistemi veya bir alt bilgi sistemi işletmede bir örgütlenmeyi zorunlu kılabilir. donanımı seçilen firma ile ilişki kurulup. yeni sistemin gereksinmelerine göre yeniden düzenlenmelidir. işletmede bir bütün olarak yeni bir muhasebe bilgi sisteminin geliştirilmesi uygulamada bazı aksamalara neden olabilmektedir. “yetki ve sorumluluk” ilişkileri ve “görevler” gibi konular açısından işletmenin örgütsel yapısı. donanım. . donanım olarak kasa kayıt ve hesap makinalarının kullanılacağı veya elektronik bilgi işlem yönteminin benimsenmesi durumunda ise donanım olarak bilgisayarın kullanılacağı kararlaştırılmaktaydı. işletmede kurulması ve teslim tarihi gibi konularda belirlenir. Donanım seçimi yapıldıktan sonra da. Donanım seçiminin yapılabilmesi için. bilgi akışını ve işletmenin olanaklarını yansıtan bir rapor hazırlanır. açıklık. muhasebe bilgi sisteminin kapasitesine ve tasarlanan bilgi akışına (girdi-işleme-çıktı) cevap verebilecek nitelikteki donanımın seçimi yapılır.

Uygulama aşamasında yapılacak işlemler Şekil 16. bu işlemler aşağıda tek tek Sistem Personelinin Eğitilmesi ve Yetiştirilmesi açıklanacaktır.227 - . çıktı ve işleme belgeleri veya formları. Böylelikle sistemin düzenliliği ve buna bağlı olarak etkinliği sağlanır. sistem programları. bir bütün olarak muhasebe bilgi sistemini somut bir şekilde ortaya koyarlar. ● ✔ Sistem dökümanları işletmelere göre farklılıklar gösterir mi? Sistem dökümanları her sistemin özelliğine göre. Sistem bilgisayara dayalı ise. Donanımı tanıtıcı belgeler. Sistem dökümanları. formların hazırlanması gibi işlerin yapılması demektir. Sistemin Denenmesi Sistemin Uygulanmaya Konulması Sistemin Değerlemesi ve İzlenmesi . Sistemin çalışmasından sorumlu olacak personelde olması gerekli nitelikler ve bu personele ilişkin iş tanımları. sistemin öğelerini ve sistemin çalışmasını tanımlayarak. sistemi çalıştıracak kişileri belirsizlikten kurtaracaktır. tip tablolar vb.● ● ● ● ● ● Herbir alt sistemin bilgi akış şeması. Uygulama Aşaması. gerekse maliyet yönünden iyi bir şekilde programlanması gerekir. Dolayısıyla yapılacak işlerin gerek zaman. Çalışmaları yürüten ekibin bundan sonraki işi. Bu açıdan uygulama aşaması sistem geliştirme çabalarının en pahalı aşamasıdır. Ancak yukarıda sayılan sistem dökümanları her sistem için temeldir.’de gösterilmiş olup. gerek içerik gerekse sayısal bakımından bazı farklılıklar gösterir. Sistem Araçlarının Hazırlanması Şekil 16. Kodlama belgeleri. Yeni bir sistemin uygulamaya konulması. personelin yetiştirilmesi. Veri temeline ilişkin dosya veya dosyalar. hesap planları.2. Girdi. ? Sistem dökümanları ne demektir? Belli başlı sistem dökümanları nelerdir? UYGULAMA Sistem geliştirme çalışmalarının ilk üç aşaması olan planlama (ön araştırma). Bunun için yapılacak işlemler “uygulama aşaması” çerçevesinde yürütülür. modeli geliştirilen sistemi uygulamaya koymak suretiyle hayata geçirmek ve sistemi çalıştırmaktır. donanımın alınması. ön tasarım ve ayrıntılı tasarım aşamalarının sonunda kurulacak muhasebe bilgi sisteminin veya alt sistemlerden birinin modeli belirlenmiş olur. Bu dökümanlar sistemi.2.

228 - . sistemin çalıştırılması ve devam ettirilmesi için yeterli ise. Donanımın yerleştirilmesi işlemleri sırasında sistem belgeleri de bastırılarak hazırlanır. Uygulama aşamasının bu alt aşamasında ise. ne zaman. donanımın işletmeye getirilmesi ve uygun bir plana göre yerleştirilmesi işlemleri yapılır. Bu yaklaşımla sistem personeline. Hatırlanacağı gibi ayrıntılı tasarım aşamasında satıcı firmalardan gelen satış önerileri ışığında. bilgisayar programlama işlemleri tamamlanır. Değerleme sonuçlarına göre mevcut personel. Zira yeni sistem beraberinde yeni donanım. yeni personel istihdamına gidilmez. Sistem personelinin yeni çalışma düzenine ve ortamına uyum sağlamaları ancak bu personelin eğitilmesi ve yetiştirilmesi ile mümkündür. somut araçlarının sağlanması daha önce ayrıntılı tasarım aşamasında yapılan çalışmalar çerçevesinde yürütülür. konferanslar veya iş başında yetiştirme programları düzenleyerek ya da personele kılavuz el kitapları vererek yürütülür. yeni araçlar ve yeni teknikler getirmektedir. personelin sistemi benimsemelerine de katkısı olacağı unutulmamalıdır. yeni kurulan sistemin etkin bir şekilde çalışmasını mümkün kılmak için sistem personelinin eğitilmesi ve yetiştirilmesi faaliyetlerini içerir. . nerede. aksi durumda yeni personel istihdamına gidilir. sistemin çalışmasını sağlayacak. ✔ Personel seçiminden sonra hangi işlemin yapılması gerekir? Personel seçimi çalışmaları tamamlandıktan sonra bu personelin eğitilmesi ve yetiştirilmesi faaliyetlerine başlanır. örgüt şemalarından. bilgi akış şemalarından. personelin. ne şekilde ve nasıl yürütecekleri açıklıkla ve tereddüte yer vermeyecek şekilde sistem belgelerinden. yeni sistemin gerektirdiği yeni çalışma düzenine ve ortamına uyumlarını sağlamak ve böylelikle sistemin etkin bir şekilde çalışmasını mümkün kılmaktır. sistem personelinin eğitilmesi ve yetiştirilmesi gereklidir? Ne gibi sonuçlar yaratır? Sistem Araçlarının Hazırlanması Sistem araçlarının hazırlanması. Bu faaliyetlerin temel amacı. yeni çalışma düzeni. Sistemin fiziki. sisteme işlerlik kazandıracak olan sistem belgelerinin ve donanımın sağlanması ile ilgili çalışmaları kapsar. sisteme en uygun olan donanım seçilmiş ve ilgili firma ile bir sözleşme yapılmıştı. personelin seçimi çalışmalarıyla başlar. yeni bilgi işleme işlemleri. Böylelilkle sistem fiziki olarak çalışır duruma getirilir. neden. sistemin etkin bir şekilde çalışmasını sağlayacağı gibi. Sistem personelinin eğitilmesi ve yetiştirilmesi faaliyetleri seminerler. yeni görevlerini ve sorumluluklarını kimlerle.? Uygulama aşamasının özelliği nedir? Bu aşamada hangi işlemler yapılır? Sistem Personelinin Eğitilmesi ve Yetiştirilmesi Uygulama aşamasının bu alt aşaması. iş tanımlarından ve bunlara benzer belgelerden yararlanarak anlatılmalıdır. Sistem personelinin eğitilmesi ve yetiştirilmesi. ? Neden. Personelin eğitilmesi ve yetiştirilmesi işleminin. Bu nedenle yapılacak ilk iş işletmedeki mevcut personelin bir değerlemeye tabi tutulmasıdır.

yeni sistemin belirli bir kesiminin veya alt sistemlerden birinin sonuçlarını görmektir. Örneğin. sistemdeki olası aksamaları ortaya çıkarttığı gibi. 2) Eski bilgi işlem yönteminin yeni bilgi işlem yöntemiyle değiştirilmesi. Sistemin denenmesi. bunların önceden düzeltilmesi sağlanmış olur. programların. ✔ Açıklanan birinci deneme yaklaşımının dışında.229 - . geliştirildiği şekilde işlev yapıp yapmayacağının denenmesi gereklidir. yeni çalışma genyöntemlerinin. yeni formların. standartları. Her iki yaklaşımda temel amaç. yeni bilgi işlem işlemlerinin ve yeni raporlama düzeninin deneyden geçirilmesi demektir. Zira geliştirilen sistemin denenmesi. Böylelikle yeni sistemin aksayan yönleri var ise. Geliştirilen yeni sistemin gerek birinci yaklaşıma gerekse ikinci yaklaşıma göre denenmesi arasında önemli bir fark yoktur. teknik olarak sistemi oluşturan öğelerin ve sistemin girdi-işleme-çıktı şeklindeki bilgi akışını. işletmenin işlenmiş eski verilerini almak ve bu verileri yeni sistemin düzenine göre yeniden işlemek suretiyle yeni sistemin istenildiği gibi çalışıp çalışmadığını saptamaktır. kendi bilgi gereksinmesine yanıt verip vermeyeceği araştırılır. 3) Eski genyöntemlerin (sistem yönergeleri.? Sistem araçlarının hazırlanması ne demektir? Sistemin Denenmesi Geliştirilen yeni sistemin fiili olarak çalışır duruma gelmeden önce. bu aksamaların önceden düzeltilmesine olanak sağlar. Bu rapor acaba. yeni donanımın. sistemdeki olası aksamaları ortaya çıkarmak ve bunları önceden düzeltmektir. sistemin iyi bir şekilde geliştirilip geliştirilmediğini yansıtan önemli bir gösterge olacaktır. yeni bilgi toplama şekillerinin. Bu denemenin yapılmasında iki yaklaşımdan yararlanılır: Birinci yaklaşım. sistem başka ne şekilde denenebilir? İkinci yaklaşım. Eski sistemin yeni sistemle değiştirilmesi işlemleri genellikle. Buna göre elde edilecek sonuçlar daha sonra eski sistemin sonuçları ile karşılaştırılır. ? Sistemin denenmesi ne demektir? Nasıl gerçekleştirilir? Sistemin Uygulamaya Konulması Sistemin uygulamaya konulması aşaması. teknikleri) yerine yeni genyöntemlerin yürürlüğe konulması şeklinde yürütülür. eski sistemin yeni sistemle değiştirilmesi ya da işletme yeni kurulan bir işletme ise. yeni sistemin ilk kez işletmeye uyarlanması işlemlerini içerir. sözgelimi. Bu karşılaştırma işlemi yeni sistemin zayıf ve üstün yönlerini ortaya çıkaracaktır. bu bilgiyi kullanacak kişinin (yöneticinin). ilgili kişiye sistem analistinin tasarladığı gibi gerekli bilgiyi verebilmekte midir? Bu soruya verilecek yanıtın olumlu veya olumsuz olması. Ayrıca sistemin gerçek koşullar ışığında ne şekilde çalışacağı da izlenebilmektedir. Bu gereklilik sistemin başarısını arttırmada önemli bir etkendir. sistem öğelerini kullanarak girdi-işleme-çıktı bilgi akışı sonucunda elde edilen bir bilginin rapor edilmesi halinde. Bu işlemler birbirinden bağımsız değil- . 1) Eski donanımın yeni donanımla değiştirilmesi.

raporlama. Bu yaklaşım özellikle eski sistemin geçerliliğini tamamen yitirmiş veya yeni sistemin az sayıda alt sistemden oluşması durumunda geçerlidir. Bu yaklaşım çerçevesinde. işletmenin bölümleri itibarıyla eski sistemin bölüm bölüm terkedilmesi ve yeni sistemin bu bölümlerde uygulamaya konulması şeklindedir. Sözgelimi. Bu açıdan söz konusu ilkeler. sistem ilkeleri. Bu yaklaşım diğer yaklaşımlara göre pahalıdır. eski sistemin tamamen iptal edilip yerine yeni sistemin uygulamaya konulması şeklindeki direkt yaklaşımdır. Ancak bu yaklaşım. Üçüncü yaklaşıma göre. bu işlemler yeni sistemin diğer kısımları için de yapılarak.dirler. . açık ve anlaşılabilir olma ve veri biriktirme ve süreçleme ilkelerine uyumluluğu oranında başarılı olacağı unutulmamalıdır. Sistemin değerlemesi. Yeni sistem tam olarak çalışır duruma geldiğinde eski sistem terkedilir. Yeni sistemin ilk kez işletmeye uyarlanması durumunda. Çünkü aynı işlemler hem eski sistemde hem de yeni sistemde yapılır. amaca hizmet edecek bir yapının oluşturulmasında en önemli etkenlerdir. yeni sistemin uygulamaya konulması işlemleri tamamlanır. ✔ Yeni sistemin uygulamaya konulmasında nasıl bir yol izlenebilir? Yeni sistemin uygulamaya konulması işlemlerinin yürütülmesinde dört temel yaklaşım vardır: Birinci yaklaşım. İkinci yaklaşım. esnek olma. Birlikte ele alınması gerekir. ? Sistemin uygulamaya konulması ne demektir? Sistemin uygulamaya konulmasında farklı yollar var mıdır? Varsa bunlar nelerdir? Sistemin Değerlemesi ve İzlenmesi Sistem çalıştırılmaya ve çıktılar sistemden alınmaya başlandıktan kısa bir süre sonra sistemin başarılı olup olmadığını saptamak amacıyla bir değerlemeye tabi tutulmalıdır. sınıflama. Hatırlanacağı gibi. eski sistem kısım kısım terkedilir ve terkedilen bu kısımlarda yeni sistem yine aynı şekilde kısım kısım veya alt sistemler şeklinde uygulamaya konulur. yeni sistemin eski sistemle birlikte uygulamaya konulmasıdır. örgüt yapısı. sistem direkt olarak uygulanmaya konulur. geliştirilen sistemin amaca ne oranda hizmet ettiğini yansıtan temel göstergelerdir. insan etkeni. sistemin uygun maliyet. Dördüncü yaklaşım şeklin de. Yani işletmede mevcut bir sistem olmadığından yukarıdaki değiştirme işlemlerine doğal olarak gerek olmayacaktır. sistem ilkeleri ışığında yapılır. bir maliyet muhasebesi alt sistemin işletmenin bir üretim bölümünde veya bir işletmenin aynı üretimi yapan birkaç atölyesi olması halinde sistemin bu atölyelerden önce birinde sonra diğerlerinde uygulamaya konulmasıdır. Örneğin. eski sisteme göre yürütülen veri toplama.230 - . Zira her üç işlemin yapılmasıyla yeni sistem bir bütün olarak işletmede kurulmuş olur. dosyalama terkedilerek. yeni sistemin başarısızlığından dolayı işletmede meydana gelebilecek aksamaların görülmesine olanak sağladığından iyi sonuçlar vermektedir. İşletmenin koşullarına göre dört yaklaşımdan birine göre uygulamaya konulan yeni sistem böylelikle işletmedeki konumunu almış ve sürekli işlevine başlamış olacaktır.

Sistemin değerlemeye tabi tutulması yeterli midir?
Yeni sistem uygulamaya konulup çalıştırıldıktan sonra, yalnızca sistem değerlemesi ile yetinilmemelidir. Bunun yanında sistemin etkinliğini devamlı kılmak için, sistemin sürekli olarak izlenmesi, uygulamaya konulduktan sonra unutulup kendi haline bırakılmaması gereklidir. Sistemin izlenmesi, gerek tasarım aşamalarında gerekse sistemin uygulamaya konulması ve çalıştırılması sırasında gözden kaçan veya unutulan bazı ayrıntıların sonradan dikkate alınmasına olanak sağlayacaktır. Ayrıca sistemin önceden tasarlandığı şekilde işlev yapıp yapmadığı da görülebilecektir. Sistemin izlenmesi işlemi süreklilik göstermeli, bir defaya özgü olmamalıdır. Belirli dönemler itibariyle tekrarlanmalıdır. Bu şekilde bir izleme, sistemin zaman içinde daha iyi bir düzeye getirilmesine olanak yaratacaktır.

?

Sistemin değerlemesi ve izlenmesi ne demektir? Ne gibi yararları vardır?

Özet
Muhasebe bilgi sisteminin ön tasarımından sonra kurulmasına ve çalışmaların devamına karar verildiğinde, ayrıntılı tasarım ve uygulama aşamalarına devam edilir. Ayrıntılı tasarım aşamasında, sistem modeli uygulamaya uygun bir şekilde getirilir. Bunun için, yapılacak işlerin planlaması yapılır. Daha sonra sırasıyla; alt sistemler tanımlanır, bilgi işlem faaliyetleri belirlenir, kodlama işlemleri yapılır, veri temeli ve sistem belgeleri geliştirilir, donanım seçilir, işletmenin örgütsel yapısı yeniden düzenlenir ve sistemi açıklayan dökümanlar hazırlanır. Bütün bu işlemler yapıldıktan sonra, kağıt üzerindeki sistemi hayata geçirmek için gerekli faaliyetlere başlanır. Uygulama aşaması denilen bu aşamada; sistem personeli eğitilir ve yetiştirilir, sistem araçları hazırlanır, sistemin denemesi yapılır ve sistem uygulamaya konulur. Sistem çalıştırılmaya ve kullanılmaya başlandıktan sonra, sistem kendi haline bırakılmaz, sistem değerlemeye tabi tutulur ve sürekli izlenerek etkinliği korunmaya çalışılır.

Sorular
1. Aşağıdakilerden hangisi, sistemin ayrıntılı tasarımından sonra yapılır? a. Ön tasarım. b. Donanımın belirlenmesi. c. Sistem belgelerinin geliştirilmesi. d. Sistemin uygulanması. e. Sistem sınırlarının belirlenmesi. - 231 -

2. Alt sistemler tanımlanırken aşağıdakilerden hangisi yapılmaz? a. Her bir alt bilgi sistemi ayrı ayrı tanımlanır. b. Sistemin genel hatlarıyla sınırları belirlenir. c. Her bir alt sistemin girdi-işleme-çıktıları belirlenir. d. Alt sistemlerin birbiriyle ilişkisi kurulur. e. Sistemin bir bütün olarak bilgi akışını ortaya koymak için her alt sistem birbiriyle bağımlı fakat ayrı ayrı tanımlanır.

3. 1 DÖNEN VARLIKLAR 15 STOKLAR 153 TİCARİ MALLAR 1535 (X) MALI Yukarıda verilen kodlar hangi kodlama sistemine göre düzenlenmiştir? a. Alfanümerik kod sistemi. b. Alfabetik kod sistemi. c. Sırasal sayı kod sistemi. d. Blok kod sistemi. e. Anlamlı sayı kod sistemi.

4. Sistem geliştirme çalışmalarında son aşama nedir? a. Planlama b. Ön araştırma c. Ön tasarım d. Ayrıntılı tasarım e. Uygulama

5. Yeni sistemin uygulamaya konulması işlemlerinin yürütülmesi kapsamında aşağıdakilerden hangisi yapılmaz? a. Eski sistemin aksayan yerlerine yeni sistem uyarlanır. b. Eski sistem tamamen terkedilip yeni sistem uygulanır. c. Eski sistem bölüm bölüm terkedilerek yeni sistem bu bölümlere uygulanır. d. Eski sistem işlevsel bakımdan kademe kademe değiştirilerek yeni sistem uygulanır. e. Yeni sistem tam olarak çalışıncaya kadar eski sistemle birlikte uygulanır.

- 232 -

Hesap Planları

17
- 233 -

ÜNİTE

Bu Ünitede...
Bu ünitenin amacı, muhasebe bilgi sisteminin yeni kurulması veya mevcut olan bir sistemin geliştirilmesi için yapılması gereken sistem geliştirme çalışmalarının ne olduğunu açıklamaktır. Bu amaç doğrultusunda, sistem geliştirme çalışmalarının mahiyeti, muhasebe bilgi sistemi geliştirme ilkeleri ve sistem analizi konuları üzerinde durulacaktır.

Çalışma Biçimine İlişkin Olarak...
Muhasebe bilgi sisteminin geliştirilmesi için yapılacak çalışmalar ve bu çalışmalarda dikkate alınacak ilkeler bir bilgi sisteminin kurulması ve çalıştırılması için büyük önem arz eder. Bu bakımdan bu ünitede ele alınan sistem geliştirme çabalarının mahiyetini ve muhasebe bilgi sistemi geliştirme ilkelerinin herbirinin ne anlam ifade ettiğini ve neyi amaçladığını kavramak bu ünitenin ve bundan sonraki ünitelerde ele alınan tasarım ve uygulama konularının anlaşılmasını kolaylaştırır.

HESAP PLANININ AMACI VE İŞLEVİ
Mali nitelikteki işlem ve olaylarla ilgili veri veya bilgilerin yönetsel bilgilere dönüştürülmesi, bilindiği gibi bilgi işlem faaliyetleriyle olmaktadır. Bilgi işlem faaliyetleri sonucunda elde edilecek yönetsel bilgilerin istenildiği şekilde ve içerikte olabilmesi için, bu yönetsel bilgilerin girdisi olan veri veya bilgilerin etkin ve düzenli bir şekilde toplanması ve kaydedilmesi gerekir. Bilgi kullanıcıları için gerekli bilgilerin yararlı ve kullanılabilir olması, mali nitelikteki veri veya bilgilerin ilk işlem belgeleri ile belgelendirilmeleri ve bu belgelere dayanarak muhasebe fişleri aracılığıyla muhasebe kayıtlarının yapılmasına bağlıdır. Bu nedenle veri veya bilgilerin düzenli, doğru ve gerekli ayrıntılarıyla kaydedilmeleri gerekir. Veri veya bilgilerin muhasebe kayıtlarına geçirilmesinde işletmenin faaliyet konusuna, büyüklüğüne ve yönetimin muhasebe bilgilerinden yararlanma durumlarına göre çok sayıda, hatta yüzlerce, bazen binlerce hesap kullanılır. Hesapların bir kısmı büyük defterde bir kısmı ise yardımcı defterlerde yer alır. Büyük defterde yer alan hesaplara ana hesaplar, yardımcı defterdekilere ise, yardımcı veya tali hesaplar denilir. Bu dağınık ve çeşitli hesapların bir düzen içinde olmaları gerekir. Ancak bu şekilde kayıt işlemlerinin belirli bir düzene göre yapılması, ayrıca aynı olayların sürekli olarak aynı hesaplara kaydedilmeleri sağlanır. Bu da “Hesap Planları” ile mümkündür.

Hesap planı neyi sağlamaktadır?
“Hesap Planı, işletmelerde mali nitelikteki işlem ve olayların kaydedilmesi için tutulan hesapları, muhasebenin temel kavramları ve ilkeleri çerçevesinde sistemli bir şekilde bölümleyen ve aynı olayların sürekli olarak aynı hesaplara kaydedilmesini sağlayan bir yönergedir.” Bu tanıma uygun olarak hazırlanan bir hesap planı, kayıt işlemlerinin düzenli olmasını sağlar. Hesap planı dış görünüş itibariyle kayıtlarda kullanılan hesapların isimlerinin ve numaralarının bir listesi gibidir. Ancak temelde işletmenin genel hesap düzeninin bir organizasyonu olup, muhasebe sisteminin çatısını oluşturur. Hesap planları aynı tür hesapları bir hesap grubu içinde bir araya getirir. Hesap grupları içinde toplanan hesaplar da yapılarına ve özelliklerine göre kısımlara ayrılırlar. Bu sınıflandırma ile aynı veya benzeyen olayların her zaman aynı hesaba kayıtları sağlanmış olur.

Muhasebe işlemlerinin farklı kişiler tarafından yürütülmesinin ortaya çıkaracağı durumları önlemek için ne yapılmalıdır?
İşletmelerin büyümesi, muhasebe işlemlerinin farklı yerlerde ve farklı kişiler tarafından yürütülmesi gereğini ortaya çıkarmıştır. Aynı olaylar karşısında, farklı kişilerin aynı kayıtları yapabilmesi, ancak bir hesap planı (organizasyonu) ile mümkündür. Muhasebe işlemlerinin farklı kimseler tarafından yürütülmesi zorunluluğu, hesap planları ile birlikte, hesap planının nasıl uygulanacağını belirten açıklamaları içeren el kitaplarının hazırlanmasını da gerektirir.

?

Hesap planı ne demektir? Amacı ve işlevi nedir?

HESAP PLANININ TAŞIMASI GEREKEN ÖZELLİKLER
Muhasebe bilgi sisteminin önemli bir unsuru olan hesap planının, kendisinden beklenen sonucun elde edilmesi için aşağıdaki özelliklere sahip olması gerekir: Hesap planı işletmenin bünyesine uygun olmalıdır. İşletmenin faa- 234 -

liyet konusu, hukuki yapısı ve organizasyon şekli, kullanılacak hesapların farklı olmasını gerektirir. Bir ticaret işletmesi ile bir üretim işletmesinin veya bir şahıs şirketi ile sermaye şirketinin hesap planının kapsamı farklı olur. Bunun yanında küçük bir işletmede çok ayrıntılı bir hesap planı uygulamak, hemen hemen hiç kullanılmayan çok sayıda hesabın planda yer alması nedeniyle planın kullanılmasını güçleştirir. Diğer yönden büyük bir işletmede kısıtlı, dar bir plan uygulamak, gereksinim duyuldukça plana ek yapma zorunluluğu yaratacağından plan sistemsiz bir duruma gelir.

?

Hesap planı işletmenin bünyesine ve büyüklüğüne uygun olmalı mıdır?
Hesap planı aynı olayların sürekli aynı hesaplara kaydedilmelerini sağlamalıdır. İşletmelerin büyümesi, faaliyetlerde ve görevlerde uzmanlaşma muhasebe işlemlerinin işletmenin değişik birimlerinde ve farklı kişiler tarafından yapılmasını gerektirmiştir. Bu nedenle hesap planı, aynı olayların sürekli, aynı hesaplara kaydedilmelerini sağlayacak şekilde açık ve anlaşılabilir olmalıdır.

?

Hesap planı aynı olayların aynı hesaplara kaydedilmesini sağlamalı mıdır?
Hesap planı, içerdiği hesaplarla işletmenin varlıkları ile bu varlıkların kaynakları, muhasebe dönemine ait gelir ve giderleri hakkında açık, anlaşılabilir ve doğru bilgi elde edilecek yapıda olmalıdır. Hesap planı, belirtilen konulara ilişkin genellemelere gitmeden, örneğin “diğer alacaklar, diğer borçlar” gibi genel hesaplarda önemli birikmelere yer vermeden gerekli açıklıkta hesap ayrıntılarını içermelidir.

?

Hesap planındaki hesaplar açık ve anlaşılabilir olmalı mıdır?
Hesap planındaki sınıflandırma ve kodlama, muhasebe kayıtlarının ilgili hesaplara hatasız ve genel kabul görmüş muhasebe ilkelerine uygun olarak yapılmasını sağlamalıdır. Bu özellik, muhasebe bilgilerinin sistematik bir şekilde düzenlenmesini ve bilgilerin muhasebe sistemindeki akışlarının belirli bir sınıflandırma çerçevesinde yapılmasını sağlayacaktır. Örneğin para işlemleri ve senede bağlı alacakların döner aktifleri içinde ve kasa ile alacak senetleri kapsamında ele alınmasıdır.

? ? ?

Hesap planında sınıflandırma ve kodlama nasıl olmalıdır?
Hesap planı, sadece muhasebe işlemlerinin kaydını yapacaklar değil muhasebe bilgilerini kullanacak kişiler de dikkate alınarak sınıflandırılmalıdır. Hesap planının içeriğini oluşturan hesaplar belirlenirken muhasebe bilgilerini kullanacak işletme içi ve işletme dışı kişilerin durumu da dikkate alınmalı ve buna göre hesaplar seçilmelidir.

Hesap planı bilgi kullanıcılarının ihtiyaçlarını dikkate almalı mıdır?
Hesap planı, özellikle faaliyet konuları farklı işletmelerden oluşan bir holding topluluğunda konsolide tabloların hazırlanmasına olanak sağlayacak şekilde olmalıdır. Bir holding şirkette, çok sayıdaki şirket birbirleriyle ticari ilişki içindedir. Örneğin bu şirketler arasındaki ilişki, diğer işletmelerle olan ticari ilişkilerden ayrılmalıdır.

Hesap planı hangi özellikleri taşıması gerekir?

- 235 -

sermaye. borçlar. sistemin çıktıları olan raporlara göre belirlenmeli midir? Hesaplar muhasebe bilgilerini ve raporlarını kullanacak kişilerin bu gereksinmelerini karşılamak amacıyla muhasebe bilgi sisteminin çıktılarına göre belirlenir. Hesapların kodlanması. genel kabul görmüş yakla. bilgi işleme tabi tutulması ve raporlar şeklinde ilgililere sunulması sırasında. borçlar. Hesap gruplarının belirlenmesi. Belirlenen bu konular çerçevesinde bir hesap planı şu aşamalara göre düzenlenir. Hesapların belirlenmesi ve bunların gruplandırılmasında biçim ve içerik bakımından farklı yaklaşımlar olmakla birlikte. işletme içi ve işletmeler arası karşılaştırma olanağı sağlamak için hesapların oluşturulmasında muhasebe ilkelerine uyularak hesaplar seçilir. ✔ Hesaplar. ● Hesapların işleyişini ve kullanışını açıklayan yönergenin hazırlanması.HESAP PLANININ DÜZENLENMESİ Bir işletmenin hesap planı yapılırken şu konuların bilinmesi ve incelenmesi gereklidir: ● ● hesapların yapılarını bilmek. istenen ve istenebilecek raporların hazırlanmasına olanak sağlar. gider ve maliyet türleri ve yerlerine ilişkin hesapları belirlemeye olanak tanıyacaktır. İşletmenin yapısını ve bünyesini (işletmenin iş akışını ve mali durumunu) inceleyerek hesapları saptamak. Varlıklar. ● ● ● ● Hesapların oluşturularak isimlendirilmesi. ? Hesap planı nasıl düzenlenir ve bu düzenleme nelerin bilinmesini gerektirir? HESAP PLANLARINDA HESAP GRUPLARININ BELİRLENMESİ Hesap planının bünyesini hesap planında yer alan hesaplar oluşturur. Hesapların ana ve yardımcı hesap olarak belirlenmesi. sermaye. İşletmenin yapısını ve bünyesini bilmek faaliyetlerin nerede ve nasıl yapıldığını anlamaya ve varlıklar. Bu. ✔ Muhasebe sisteminde veri ve bilgilerin toplanması ve kaydedilmesinde farklılıkları ortadan kaldırmak için ne yapılabilir? Muhasebe bilgi sistemi içinde veri veya bilgilerin toplanması.236 - . Yönetime etkisi ve yararı (sorumluluk ve kontrol için) olacak raporhazırlamak için gerekli hesapları belirlemek. muhasebe uygulamalarında farklılıkları azaltmak. gelir. gelir ve gider işlemleri ile ilgili hesapların nitelikleri etkisiz ve hatasız bilinmelidir. ● ları ● ✔ Hangi hesap grupları vardır? Hesap planı yapılırken. Muhasebe ilkelerine uymak. bu planda yer alacak hesapların yapılarının ve işleyişlerinin çok iyi bilinmesi gereklidir.

bilanço hesapları olarak aktif hesaplar ve pasif hesaplar. Bu sistemde genel (finansal. a) Birci Sistem: Gider yerleri ve gider taşıyıcıları hesaplarını içeren hesap planlarına birci (monist) hesap planları denir. bilindiği gibi hesaplar. Bu açıdan hesap planında hem genel muhasebeye hem de maliyet muhasebesine ilişkin hesaplar yer alır. Temel olarak ikici sisteme ait hesap planları bilançoya göre bütünleme yöntemine dayanarak yapılmaktadır. Bu sistemde maliyet muhasebesi kayıtlarına temel oluşturmak üzere çeşitli tablolar da kullanılır. b) İkici (Dualist) Sistem. Bu sınıflandırmada tüm hesaplar genel (finansal) muhasebeye ilişkin hesaplar olmaktadır. maliyet hesapları ilave edilir. ? Hesap planlarında hesap gruplarının belirlenmesi ne demektir? Üretim işletmelerine ait hesap planlarının hazırlanmasında hangi sistemler bulunmaktadır? TEKDÜZEN GENEL HESAP PLANLARI Genel hesap planı. Genel muhasebe ile maliyet muhasebesi bir bütün oluşturur. Maliyet muhasebesi giderlerin ayrıntısını muhasebeden almakla yetinir. hesapların bilanço düzenlenmesindeki ilkelere göre belirlenmesi ve gruplandırılmasıdır. Bu şekilde maliyet muhasebesi ile genel muhasebe aynı hesap planı içinde bütünleşebilir. Bu sistemde genel muhasebe ile maliyet muhasebesi birbirinden ayrı olarak yürütülür. Maliyet muhasebesi ile genel muhasebe arasında devamlı bağlantı vardır. Üretim işletmelerine ait hesap planlarının hazırlanmasında iki ana sistem bulunmaktadır. bir ülkenin bütün işletmeleri için veya belirli bir işkoluna giren işletmeler için uygulanması önerilen veya zorunlu tutulan tek düzen bir hesap planıdır.237 - . üretim işletmelerinde. Bunlar.şım. Bu hesaplara. Bu sisteme göre düzenlenen hesap planlarında maliyet muhasebesi ile ilgili hesaplara hemen hemen hiç yer verilmez. ticari) muhasebe ile maliyet (işleme) muhasebesi birarada yürütülür. sonuç hesapları olarak da gelir hesapları ve gider hesapları olarak sınıflandırılır. Maliyet muhasebesi kapsamına giren konular ve işlemler çeşitli tablolarda yapılır ve izlenir. Bunun yerine sadece genel muhasebeye ait hesaplara yer verilir. verilmemesi durumuna göre hesap planlarının düzenlenmesinde değişik sistemler ortaya çıkmıştır. a) Birci (Monist) Sistem. Birci sistem genellikle küçük ve orta büyüklükteki işletmelerde başarı ile uygulanabilmektedir. ✔ Hesap planında genel muhasebe ile maliyet muhasebesi hesaplarına birarada yer verilebilir mi? Hesap planında genel muhasebe ile maliyet muhasebesi hesaplarına birarada yer verilip. Böyle bir hesap planının sağlayacağı yararlar şöyle belirtilebilir: ● Ülkedeki veya aynı iş kolundaki benzer işletmeler arasında karşı. ? Birci sistem ne demektir? b) İkici Sistem: Gider yerleri ve gider taşıyıcıları hesaplarını içermeyen hesap planlarına ikici (dualist) hesap planları denir. ✔ Bilanço düzenlenmesindeki ilkelere göre hesap grupları nelerdir? Bilanço düzenlenmesindeki ilkelere göre.

1992 tarihli Resmi Gazete’nin mükerrer sayısında “Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği” içinde yayımlanmıştır. Tekdüzen Hesap Çerçevesi. konularında düzenlemeler yapılmıştır. ● Ülkenin ekonomisini oluşturan işletmeler arasında hesap birliği sağlanarak. ● ● ✔ Tekdüzen hesap planının sakıncaları olabilir mi? Tekdüzen hesap planı belirtilen bu yararları yanında. ? Tekdüzen hesap planı ne demektir? Ne gibi yararları vardır? Ülkemizde bu çerçevede uygulanan hesap planı var mıdır? MUHASEBE SİSTEMİ UYGULAMA GENEL TEBLİĞİ Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği ile. Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu Tek-düzen Muhasebe Koordinasyon Devamlı İhtisas Komisyonu. Hesap Planı ve İşleyişi. Bu planların değişik işletmelerin özelliklerinin gerektirdiği esnekliğe sahip bulunması gerekir. Bu planlar genel hesap planına göre daha ayrıntılı planlardır. her işletmenin kendi yapısına ve bünyesine uymayan bir hesap planı uygulamasına neden de olur. değişik işkolları için ayrı genel hesap planları geliştirilir. Mali Tablolar İlkeleri. Muhasebe Politikalarının Açıklanması. Ülkemizde genel hesap planı oluşturulması yönünde çalışmalar uzun yıllardır sürdürülmektedir. Bu çalışmaların bir sonucu olarak meydana getirilen ve 01. Mali Tabloların Düzenlenmesi ve Sunulması.laştırmalar yapılması sağlanır.12. İktisadi Devlet Teşekküllerini Yeniden Düzenleme Komisyonu. Ülkede terim birliği sağlanarak muhasebe eğitimi ve uygulamasında gelişmeler sağlanır.238 - . ✔ Düzenlemenin amacı ne olabilir? Bu düzenleme. bilanço esasına göre defter tutan gerçek ve tüzel kişilere ait teşebbüs ve işletmelerin faaliyet ve sonuçlarının sağlıklı ve güvenilir bir biçimde muhasebeleştirilmesi.1994 tarihinden itibaren uygulanması istenen TEKDÜZEN HESAP ÇERÇEVESİ ve HESAP PLANI 26. Bunu önlemek için genel hesap planındaki hesap grupları temel alınarak. ● ● ● ● ● Muhasebenin Temel Kavramları. Çünkü işletmeler kendileri için özel hesap planlarını hazırlarken ilgili işkoluna ait genel hesap planını temel almakla beraber kendi özelliklerine de planda yer vermek zorunluluğundadırlar. Genel kabul görmüş muhasebe kavram ve ilkelerine uygun standart mali tabloların düzenlenmesine yardımcı olmak suretiyle sermaye piyasasına açıklık getirilir. 1964 yılından başlamak üzere günümüze kadar. mali tablolar aracılığı ile ilgililere . işletmelere ait bilgilerin birleştirilmesi yoluyla ülkenin ekonomisi hakkında bilgiler elde edilmesi kolaylaşır.01. Sermaye Piyasası Kurulu ve Türkiye Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler ve Yeminli Mali Müşavirler Odaları Birliği tarafından genel hesap planları konusunda çalışmalar yapılmıştır.

✔ Belirlenen kapsama girmeyen teşebbüs veya işletme yok mudur? Bilanço esasına göre defter tutmakla beraber faaliyet konuları itibariyle farklı muhasebe tekniği kullanmak durumunda bulunan. ● ● ● Banka ve Sigorta Şirketleri Özel Finans Kurumları. yöneliktir. ilgili mevzuat hükümleriyle aykırılığın mali rapor ve beyannamelerinin düzenlenmesi sırasında giderilmesi işletmelerin sorumluluğundadır. Finansal Kiralama Şirketleri (factoring vb. ● ● ● ● ? ✔ Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği hangi amaçlara ulaşmayı hedeflemiştir? Düzenlemede getirilen esaslara uyulması zorunlu mudur? Yapılan düzenlemede öngörülen usul ve esaslara uyulması zorunlu olup. Bu çerçevedeki teşebbüs ve işletmeler Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği ile belirlenen muhasebe usul ve esaslarına uymak zorundadırlar. Farklı işletmeler ile aynı işletmenin farklı dönemlerinin karşılaştırılmasına. Bu teşebbüs ve işletmelerin ticari esaslara göre faaliyet göstermeleri. ● ? Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği hangi konuları içermektedir? Bu tebliğ ülkemizdeki muhasebe uygulamalarına hangi yeni uy- . Dolayısıyla yapılan bu düzenleme. Aracı Kurumlar ve Yatırım Ortaklıkları.239 - . belirlenen muhasebe usul ve esaslarına uymaları için yeterlidir. bu zorlukları yerine getirmelerine engel değildir. belirlenen “Muhasebenin Temel Kavramları”na. alanlarda faaliyet gösterenler dahil). vergi muafiyet ve istisnalarından yararlanmaları. Menkul Kıymet Yatırım Fonları. Muhasebe terim birliğinin sağlanması suretiyle anlaşılabilir olmasına. “Muhasebe Politikalarının Açıklanması”na ve “Mali Tablolar İlkeleri”ne uymaları kaydıyla Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği’nin diğer zorunluluklarını yerine getirmekle yükümlü tutulmamışlardır. özel kanunlarının bulunması. hukuki yapılarının farklılığı.sunulan bilgilerin tutarlılık ve karşılaştırılabilirlik niteliklerini koruyarak gerçek durumu yansıtmanın sağlanması ve işletmelerde denetimin kolaylaştırılması amacıyla yapılmıştır. ● Muhasebe bilgilerinin karar alma durumunda bulunan ilgililere yeterli ve doğru olarak ulaştırılmasına. Teşebbüs ve işletmelerin kamu idare ve müesseselerine ait olması. İşletmelerle. Yapılan düzenlemenin kapsamına bilanço esasına göre defter tutan gerçek ve tüzel kişiler girmektedir. Mali tablolarda yer alan hesap adlarının tüm kesimler için aynı anlamı vermesine. ilgililer arasında güven unsurunun oluşturulmasına.

3.TEKDÜZEN HESAP ÇERÇEVESİ HESAP SINIFLARI 1. 9.gulamaları getirmiştir.1.1994 tarihinden itibaren kullanılması öngörülen Tekdüzen Hesap Çerçevesi ve Hesap Planı doğrultusunda kurmak zorundadırlar.240 - . TEKDÜZEN HESAP ÇERÇEVESİ VE HESAP PLANI İşletmeler. 5. 4. 6. 2. muhasebe sistemlerini Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği ile 1. DÖNEN VARLIKLAR DURAN VARLIKLAR KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR ÖZKAYNAKLAR GELİR TABLOSU HESAPLARI MALİYET HESAPLARI SERBEST NAZIM HESAPLAR 1 DÖNEN VARLIKLAR 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 2 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 3 30 31 32 33 34 35 HAZIR DEĞERLER MENKUL KIYMETLER TİCARİ ALACAKLAR DİĞER ALACAKLAR STOKLAR GELECEK AYLARA AİT GİDERLER VE GELİR TAHAKKUKLARI DİĞER DÖNEN VARLIKLAR DURAN VARLIKLAR TİCARİ ALACAKLAR DİĞER ALACAKLAR MALİ DURAN VARLIKLAR MADDİ DURAN VARLIKLAR MADDİ OLMAYAN DURAN VARLIKLAR ÖZEL TÜKENMEYE TABİ VARLIKLAR GELECEK YILLARA AİT GİDERLER VE GELİR TAHAKKUKLARI DİĞER DURAN VARLIKLAR KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR MALİ BORÇLAR TİCARİ BORÇLAR DİĞER BORÇLAR ALINAN AVANSLAR . Tekdüzen Hesap Çerçevesinde hesap sınıfları ve hesap grupları şu şekilde belirlenmiştir: A. 7. 8.

36 37 38 39 4 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 5 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 6 ÖDENECEK VERGİ VE DİĞER YÜKÜMLÜLÜKLER BORÇ VE GİDER KARŞILIKLARI GELECEK AYLARA AİT GELİRLER VE GİDER TAHAKKUKLARI DİĞER KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR MALİ BORÇLAR TİCARİ BORÇLAR DİĞER BORÇLAR ALINAN AVANSLAR BORÇ VE GİDER KARŞILIKLARI GELECEK YILLARA AİT GELİRLER VE GİDER TAHAKKUKLARI DİĞER UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR ÖZKAYNAKLAR ÖDENMİŞ SERMAYE SERMAYE YEDEKLERİ KÂR YEDEKLERİ GEÇMİŞ YILLAR KÂRLARI GEÇMİŞ YILLAR ZARARLARI DÖNEM NET KÂRI (ZARARI) GELİR TABLOSU HESAPLARI 60 BRÜT SATIŞLAR 61 SATIŞ İNDİRİMLERİ (-) 62 SATIŞLARIN MALİYETİ (-) 63 FAALİYET GİDERLERİ (-) 64 DİĞER FAALİYETLERDEN OLAĞAN GELİR VE KÂRLAR 65 DİĞER FAALİYETLERDEN OLAĞAN GİDER VE ZARARLAR (-) 66 FİNANSMAN GİDERLERİ (-) 67 OLAĞANDIŞI GELİR VE KÂRLAR 68 OLAĞANDIŞI GİDER VE ZARARLAR (-) 69 DÖNEM NET KÂRI (ZARARI) 7 MALİYET HESAPLARI 7/A SEÇENEĞİ 70 71 72 73 74 75 76 77 MALİYET MUHASEBESİ BAĞLANTI HESAPLARI DİREKT İLK MADDE VE MALZEME GİDERLERİ DİREKT İŞÇİLİK GİDERLERİ GENEL ÜRETİM GİDERLERİ HİZMET ÜRETİM MALİYETİ ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME GİDERLERİ PAZARLAMA SATIŞ VE DAĞITIM GİDERLERİ GENEL YÖNETİM GİDERLERİ .241 - .

SENET VE BONOLARI KAMU KESİMİ TAHVİL.78 FİNANSMAN GİDERLERİ 7/B SEÇENEĞİ 79 790 791 792 793 794 795 796 797 798 799 8 9 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 0 GİDER ÇEŞİTLERİ İLK MADDE VE MALZEME GİDERLERİ İŞÇİ ÜCRET VE GİDERLERİ MEMUR ÜCRET VE GİDERLERİ DIŞARIDAN SAĞLANAN FAYDA VE HİZMETLER ÇEŞİTLİ GİDERLER VERGİ. RESİM VE HARÇLAR AMORTİSMANLAR VE TÜKENME PAYLARI FİNANSMAN GİDERLERİ GİDER ÇEŞİTLERİ YANSITMA HESAPLARI ÜRETİM MALİYET HESABI (SERBEST) NAZIM HESAPLAR (SERBEST) B.242 - . SENET VE BONOLARI .HESAP PLANI 1 10 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 11 110 111 112 113 114 115 DÖNEN VARLIKLAR HAZIR DEĞERLER KASA ALINAN ÇEKLER BANKALAR VERİLEN ÇEKLER VE ÖDEME EMİRLERİ (-) DİĞER HAZIR DEĞERLER MENKUL KIYMETLER HİSSE SENETLERİ ÖZEL KESİM TAHVİL.

243 - .116 117 118 119 12 120 121 122 123 124 125 126 127 128 129 13 130 131 132 133 134 135 136 137 138 139 14 15 150 151 152 153 154 155 156 157 158 159 16 17 18 180 181 182 183 184 GELECEK AYLARA AİT GİDERLER VE GELİR TAHAKKUKLARI GELECEK AYLARA AİT GİDERLER GELİR TAHAKKUKLARI STOKLAR İLK MADDE VE MALZEME YARI MAMULLER-ÜRETİM MAMULLER TİCARİ MALLAR DİĞER MENKUL KIYMETLER MENKUL KIYMETLER DEĞER DÜŞÜKLÜĞÜ KARŞILIĞI (-) TİCARİ ALACAKLAR ALICILAR ALACAK SENETLERİ ALACAK SENETLERİ REESKONTU (-) VERİLEN DEPOZİTO VE TEMİNATLAR ŞÜPHELİ TİCARİ ALACAKLAR ŞÜPHELİ TİCARİ ALACAKLAR KARŞILIĞI (-) DİĞER ALACAKLAR ORTAKLARDAN ALACAKLAR İŞTİRAKLERDEN ALACAKLAR BAĞLI ORTAKLIKLARDAN ALACAKLAR PERSONELDEN ALACAKLAR DİĞER ÇEŞİTLİ ALACAKLAR DİĞER ALACAK SENETLERİ REESKONTU (-) ŞÜPHELİ DİĞER ALACAKLAR ŞÜPHELİ DİĞER ALACAKLAR KARŞILIĞI (-) DİĞER STOKLAR STOK DEĞER DÜŞÜKLÜĞÜ KARŞILIĞI (-) VERİLEN SİPARİŞ AVANSLARI .

185 186 187 188 189 19 190 191 192 193 194 195 196 197 198 199 2 20 21 22 220 221 222 223 224 225 226 227 228 229 23 230 231 232 233 234 235 236 237 238 239 24 TİCARİ ALACAKLAR ALICILAR ALACAK SENETLERİ ALACAK SENETLERİ REESKONTU (-) DİĞER DÖNEN VARLIKLAR İNDİRİLECEK KATMA DEĞER VERGİSİ DİĞER KATMA DEĞER VERGİSİ PEŞİN ÖDENEN VERGİLER VE FONLAR PERSONEL AVANSLARI SAYIM VE TESELLÜM NOKSANLARI DİĞER ÇEŞİTLİ DÖNEN VARLIKLAR DİĞER DÖNEN VARLIKLAR KARŞILIĞI (-) DURAN VARLIKLAR VERİLEN DEPOZİTO VE TEMİNATLAR ŞÜPHELİ ALACAKLAR KARŞILIĞI (-) DİĞER ALACAKLAR ORTAKLARDAN ALACAKLAR İŞTİRAKLERDEN ALACAKLAR BAĞLI ORTAKLIKLARDAN ALACAKLAR PERSONELDEN ALACAKLAR DİĞER ÇEŞİTLİ ALACAKLAR DİĞER ALACAK SENETLERİ REESKONTU (-) ŞÜPHELİ ALACAKLAR KARŞILIĞI (-) MALİ DURAN VARLIKLAR 240 BAĞLI MENKUL KIYMETLER 241 BAĞLI MENKUL KIYMETLER DEĞER DÜŞÜKLÜĞÜ KARŞILIĞI (-) 242 İŞTİRAKLER 243 İŞTİRAKLERE SERMAYE TAAHHÜTLERİ (-) 244 İŞTİRAKLER SERMAYE PAYLARI DEĞER DÜŞÜKLÜĞÜ .244 - .

KARŞILIĞI ( -) 245 BAĞLI ORTAKLIKLAR 246 BAĞLI ORTAKLIKLARA SERMAYE TAAHÜTLERİ (-) 247 BAĞLI ORTAKLIKLAR SERMAYE PAYLARI DEĞER DÜŞÜKLÜĞÜ KARŞILIĞI (-) 248 DİĞER MALİ DURAN VARLIKLAR 249 DİĞER MALİ DURAN VARLIKLAR KARŞILIĞI (-) 25 250 251 252 253 254 255 256 257 258 259 26 260 261 262 263 264 265 266 267 268 269 27 270 271 272 273 274 275 276 277 278 279 28 280 281 282 283 284 285 286 287 MADDİ DURAN VARLIKLAR ARAZİ VE ARSALAR YER ALTI VE YER ÜSTÜ DÜZENLERİ BİNALAR TESİS. MAKİNA VE CİHAZLAR TAŞITLAR DEMİRBAŞLAR DİĞER MADDİ DURAN VARLIKLAR BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR (-) YAPILMAKTA OLAN YATIRIMLAR VERİLEN AVANSLAR MADDİ OLMAYAN DURAN VARLIKLAR HAKLAR ŞEREFİYE KURULUŞ VE ÖRGÜTLENME GİDERLERİ ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME GİDERLERİ ÖZEL MALİYETLER DİĞER MADDİ OLMAYAN DURAN VARLIKLAR BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR (-) VERİLEN AVANSLAR ÖZEL TÜKENMEYE TABİ VARLIKLAR ARAMA GİDERLERİ HAZIRLIK VE GELİŞTİRME GİDERLERİ DİĞER ÖZEL TÜKENMEYE TABİ VARLIKLAR BİRİKMİŞ TÜKENME PAYLARI (-) VERİLEN AVANSLAR GELECEK YILLARA AİT GİDERLER VE GELİR TAHAKKUKLARI GELECEK YILLARA AİT GİDERLER GELİR TAHAKKUKLARI .245 - .

246 - . TAKSİT VE FAİZLERİ ÇIKARILMIŞ BONOLAR VE SENETLER ÇIKARILMIŞ DİĞER MENKUL KIYMETLER MENKUL KIYMETLER İHRAÇ FARKI (-) DİĞER MALİ BORÇLAR ALINAN DEPOZİTO VE TEMİNATLAR DİĞER TİCARİ BORÇLAR DİĞER BORÇLAR ORTAKLARA BORÇLAR İŞTİRAKLERE BORÇLAR BAĞLI ORTAKLIKLARA BORÇLAR PERSONELE BORÇLAR DİĞER BORÇ SENETLERİ REESKONTU (-) .288 289 29 DİĞER DURAN VARLIKLAR 290 291 GELECEK YILLARDA İNDİRİLECEK KATMA DEĞER VERGİSİ 292 DİĞER KATMA DEĞER VERGİSİ 293 GELECEK YILLAR İHTİYACI STOKLAR 294 295 296 297 298 299 3 30 300 301 302 303 304 305 306 307 308 309 31 32 320 321 322 323 324 325 326 327 328 329 33 330 331 332 333 334 335 336 337 338 TİCARİ BORÇLAR SATICILAR BORÇ SENETLERİ BORÇ SENETLERİ REESKONTU (-) ELDEN ÇIKARILACAK STOKLAR VE MADDİ DURAN VARLIKLAR DİĞER ÇEŞİTLİ DURAN VARLIKLAR STOK DEĞER DÜŞÜKLÜĞÜ KARŞILIĞI (-) BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR (-) KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR MALİ BORÇLAR BANKA KREDİLERİ UZUN VADELİ KREDİLERİN ANAPARA TAKSİTLERİ VE FAİZLERİ TAHVİL ANAPARA BORÇ.

247 - .339 34 340 341 342 343 344 345 346 347 348 349 35 36 DİĞER ÇEŞİTLİ BORÇLAR ALINAN AVANSLAR ALINAN SİPARİŞ AVANSLARI ALINAN DİĞER AVANSLAR ÖDENECEK VERGİ VE DİĞER YÜKÜMLÜLÜKLER 360 ÖDENECEK VERGİ VE FONLAR 361 ÖDENECEK SOSYAL GÜVENLİK KESİNTİLERİ 362 363 364 365 366 367 368 VADESİ GEÇMİŞ ERTELENMİŞ VEYA TAKSİTLENDİRİLMİŞ VERGİ VE DİĞER YÜKÜMLÜLÜKLER 369 ÖDENECEK DİĞER YÜKÜMLÜLÜKLER 37 370 371 372 373 374 375 376 377 378 379 38 380 381 382 383 384 385 386 387 388 BORÇ VE GİDER KARŞILIKLARI DÖNEM KÂRI VERGİ VE DİĞER YASAL YÜKÜMLÜLÜK KARŞILIKLARI DÖNEM KÂRININ PEŞİN ÖDENEN VERGİ VE DİĞER YÜKÜMLÜLÜKLERİ (-) KIDEM TAZMİNATLARI KARŞILIĞI MALİYET GİDERLERİ KARŞILIĞI DİĞER BORÇ VE GİDER KARŞILIKLARI GELECEK AYLARA AİT GELİRLER VE GİDER TAHAKKUKLARI GELECEK AYLARA AİT GELİRLER GİDER TAHAKKUKLARI .

248 - .389 39 390 391 392 393 394 395 396 397 398 399 4 40 400 401 402 403 404 405 406 407 408 409 41 42 420 421 422 423 424 425 426 427 428 429 43 430 431 432 433 434 435 436 437 438 TİCARİ BORÇLAR SATICILAR BORÇ SENETLERİ BORÇ SENETLERİ REESKONTU (-) DİĞER KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR HESAPLANAN KDV DİĞER KDV SAYIM VE TESELLÜM FAZLALARI DİĞER ÇEŞİTLİ YABANCI KAYNAKLAR UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR MALİ BORÇLAR BANKA KREDİLERİ ÇIKARILMIŞ TAHVİLLER ÇIKARILMIŞ DİĞER MENKUL KIYMETLER MENKUL KIYMETLER İHRAÇ FARKI (-) DİĞER MALİ BORÇLAR ALINAN DEPOZİTO VE TEMİNATLAR DİĞER TİCARİ BORÇLAR DİĞER BORÇLAR ORTAKLARA BORÇLAR İŞTİRAKLERE BORÇLAR BAĞLI ORTAKLIKLARA BORÇLAR DİĞER BORÇ SENETLERİ REESKONTU (-) KAMUYA OLAN ERTELENMİŞ VEYA TAKSİTLENDİRİLMİŞ BORÇLAR .

439 44 440 441 442 443 444 445 446 447 448 449 45 46 47 470 471 472 473 474 475 476 477 478 479 48 480 481 482 483 484 485 486 487 488 489 49 490 491 492 493 494 495 496 49 49 499 DİĞER ÇEŞİTLİ BORÇLAR ALINAN AVANSLAR ALINAN SİPARİŞ AVANSLARI ALINAN DİĞER AVANSLAR BORÇ VE GİDER KARŞILIKLARI KIDEM TAZMİNATI KARŞILIĞI DİĞER BORÇ VE GİDER KARŞILIKLARI GELECEK YILLARA AİT GELİRLER VE GİDER TAHAKKUKLARI GELECEK YILLARA AİT GELİRLER GİDER TAHAKKUKLARI DİĞER UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR GELECEK YILLARA ERTELENEN VEYA TERKİN EDİLEN KATMA DEĞER VERGİSİ TESİSE KATILMA PAYLARI DİĞER ÇEŞİTLİ UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR .249 - .

YENİDEN DEĞERLEME ARTIŞLARI İŞTİRAKLER YENİDEN DEĞERLEME ARTIŞLAR DİĞER SERMAYE YEDEKLERİ KÂR YEDEKLERİ YASAL YEDEKLER STATÜ YEDEKLERİ OLAĞANÜSTÜ YEDEKLER DİĞER KÂR YEDEKLERİ ÖZEL FONLAR GEÇMİŞ YILLAR KÂRLARI GEÇMİŞ YILLAR KÂRLARI GEÇMİŞ YILLAR ZARARLARI (-) GEÇMİŞ YILLAR ZARARLARI(-) DÖNEM NET KÂRI (ZARARI) DÖNEM NET KÂRI DÖNEM NET ZARARI (-) GELİR TABLOSU HESAPLARI BRÜT SATIŞLAR YURTİÇİ SATIŞLAR YURTDIŞI SATIŞLAR DİĞER GELİRLER SATIŞ İNDİRİMLERİ (-) SATIŞTAN İADELER (-) SATIŞ İSKONTOLARI (-) .V.D.5 50 500 501 51 52 520 521 522 523 524 525 526 527 528 529 53 54 540 541 542 543 544 545 546 547 548 549 55 56 57 570 58 580 59 590 591 6 60 600 601 602 61 610 611 ÖZKAYNAKLAR ÖDENMİŞ SERMAYE SERMAYE ÖDENMEMİŞ SERMAYE (-) SERMAYE YEDEKLERİ HİSSE SENETLERİ İHRAÇ PRİMLERİ HİSSE SENEDİ İPTAL KÂRLARI M.250 - .

612 613 614 615 616 617 618 619 62 620 621 622 623 624 625 626 627 628 629 63 630 631 632 633 634 635 636 637 638 639 64 640 641 642 643 644 645 646 647 648 649 65 650 651 652 653 654 655 656 657 658 DİĞER İNDİRİMLER (-) SATIŞLARIN MALİYETİ (-) SATILAN MAMULLER MALİYETİ (-) SATILAN TİCARİ MALLAR MALİYETİ (-) SATILAN HİZMET MALİYETİ (-) DİĞER SATIŞLARIN MALİYETİ (-) FAALİYET GİDERLERİ (-) ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME GİDERLERİ (-) PAZARLAMA. SATIŞ VE DAĞITIM GİDERLERİ (-) GENEL YÖNETİM GİDERLERİ (-) DİĞER FAALİYETLERDEN OLAĞAN GELİR VE KÂRLAR İŞTİRAKLERDEN TEMETTÜ GELİRLERİ BAĞLI ORTAKLIKLARDAN TEMETTÜ GELİRLERİ FAİZ GELİRLERİ KOMİSYON GELİRLERİ KONUSU KALMAYAN KARŞILIKLAR FAALİYETLE İLGİLİ DİĞER GELİR VE KÂRLAR DİĞER FAALİYETLERDEN OLAĞAN GİDER VE ZARARLAR (-) REESKONT FAİZ GİDERLERİ (-) KOMİSYON GİDERLERİ (-) KARŞILIK GİDERLERİ (-) .251 - .

252 - .659 66 660 661 67 670 671 672 673 674 675 676 677 678 679 68 680 681 682 683 684 685 686 687 688 689 69 DİĞER GİDER VE ZARARLAR (-) FİNANSMAN GİDERLERİ (-) KISA VADELİ BORÇLANMA GİDERLERİ (-) UZUN VADELİ BORÇLANMA GİDERLERİ (-) OLAĞAN DIŞI GELİR VE KÂRLAR ÖNCEKİ DÖNEM GELİR VE KÂRLARI DİĞER OLAĞANDIŞI GELİR VE KÂRLAR OLAĞANDIŞI GİDER VE ZARARLAR (-) ÇALIŞMAYAN KISIM GİDER VE ZARARLARI (-) ÖNCEKİ DÖNEM GİDER VE ZARARLARI (-) DİĞER OLAĞANDIŞI GİDER VE ZARARLAR (-) DÖNEM NET KÂRI (ZARARI) 690 DÖNEM KÂRI VEYA ZARARI 691 DÖNEM KÂRI VE DİĞER YASAL YÜKÜMLÜLÜK KARŞILIKLARI (-) 692 DÖNEM NET KÂRI VEYA ZARARI 7 70 700 701 71 710 711 712 713 72 720 721 722 723 73 MALİYET HESAPLARI (7/A SEÇENEĞİ) MALİYET MUHASEBESİ BAĞLANTI HESAPLARI MALİYET MUHASEBESİ BAĞLANTI HESABI MALİYET MUHASEBESİ YANSITMA HESABI DİREKT İLK MADDE VE MALZEME GİDERLERİ DİREKT DİREKT DİREKT DİREKT İLK İLK İLK İLK MADDE MADDE MADDE MADDE VE VE VE VE MALZEME MALZEME MALZEME MALZEME GİDERLERİ YANSITMA HESABI FİYAT FARKI MİKTAR FARKI DİREKT İŞÇİLİK GİDERLERİ DİREKT DİREKT DİREKT DİREKT İŞÇİLİK GİDERLERİ İŞÇİLİK GİDERLERİ YANSITMA HESABI İŞÇİLİK ÜCRET FARKLARI İŞÇİLİK SÜRE (ZAMAN) FARKLARI GENEL ÜRETİM GİDERLERİ .

253 - .730 731 732 733 734 74 740 741 742 75 750 751 752 76 760 761 762 SABI 77 770 771 772 78 780 781 782 79 790 791 792 793 794 795 796 797 798 799 8 9 0 GENEL GENEL GENEL GENEL GENEL ÜRETİM ÜRETİM ÜRETİM ÜRETİM ÜRETİM GİDERLERİ GİDERLERİ GİDERLERİ GİDERLERİ GİDERLERİ YANSITMA HESABI BÜTÇE FARKLARI VERİMLİLİK FARKLARI KAPASİTE FARKLARI HİZMET ÜRETİM MALİYETİ HİZMET ÜRETİM MALİYETİ HİZMET ÜRETİM MALİYETİ YANSITMA HESABI HİZMET ÜRETİM MALİYETİ FARK HESAPLARI ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME GİDERLERİ ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME G İDERLERİ ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME GİDERLERİ YANSITMA HESABI ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME GİDER FARKLARI PAZARLAMA SATIŞ VE DAĞITIM GİDERLERİ PAZARLAMA SATIŞ VE DAĞITIM GİDERLERİ PAZARLAMA SATIŞ VE DAĞITIM GİDERLERİ YANSITMA HESABI PAZARLAMA SATIŞ VE DAĞITIM GİDERLERİ FARK HEGENEL YÖNETİM GİDERLERİ GENEL YÖNETİM GİDERLERİ GENEL YÖNETİM GİDERLERİ YANSITMA HESABI GENEL YÖNETİM GİDER FARKLARI HESABI FİNANSMAN GİDERLERİ FİNANSMAN GİDERLERİ FİNANSMAN GİDERLERİ YANSITMA HESABI FİNANSMAN GİDERLERİ FARK HESABI GİDER ÇEŞİTLERİ (7/B SEÇENEĞİ) İLK MADDE VE MALZEME GİDERLERİ İŞÇİ ÜCRET VE GİDERLERİ MEMUR ÜCRET VE GİDERLERİ DIŞARIDAN SAĞLANAN FAYDA VE HİZMETLER ÇEŞİTLİ GİDERLER VERGİ. muhasebe sistemlerini Tekdüzen Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği’nde verilen Tekdüzen Hesep Çerçevesi ve Hesap Planına göre kurmaları konusunda zorunlu tutulmuşlar mıdır? . RESİM VE HARÇLAR AMORTİSMANLAR VE TÜKENME PAYLARI FİNANSMAN GİDERLERİ GİDER ÇEŞİTLERİ YANSITMA HESAB ÜRETİM MALİYET HESABI (SERBEST) NAZIM HESAPLAR (SERBEST) ? İşletmeler.

Özet Hesap planı. Hesap planı işletmenin bünyesine ve büyüklüğüne uygun olmalıdır. Aynı olayların sürekli aynı hesaplara kaydedilmelerini sağlaması. muhasebe sisteminin çatısını oluşturur. Tekdüzen Hesap Çerçevesi.1994 tarihinden itibaren bu düzenlemelere uymaları zorunlu tutulmuştur.1992 tarihli Resmi Gazete’nin mükerrer sayısında Muhasebe Sistemi Uygulama Tebliği yayınlamıştır. maddelerine dayanarak Maliye Bakanlığı 26. muhasebenin temel kavramları ve ilkeleri çerçevesinde sistemli bir şekilde bölümleyen ve aynı olayların sürekli olarak aynı hesaplara kaydedilmesini sağlayan bir yönergedir. Sınıflandırma ve kodlamanın. Muhasebe bilgi sisteminin önemli bir unsuru olan hesap planının kendisinden beklenen sonucun elde edilmesi için. Sorular 1. muhasebe kayıtlarının ilgili hesaplara hatasız ve genel kabul görmüş muhasebe ilkelerine uygun olarak yapılmasını sağlaması. Konsolide tabloların hazırlanmasına olanak sağlayacak şekilde olması gereklidir. konularında düzenlemeler yapılmış ve işletmelerin 1. Hesap planı aynı olayların sürekli aynı hesaplara kaydedilmesi- . b.254 - . ● ● ● ● ● Muhasebenin Temel Kavramları.12. Hesapların dış görünüşü itibariyle kayıtlarda kullanılan hesapların isimlerinin ve numaralarının bir listesi gibidir. İşletmenin varlıkları ve bu varlıkların kaynakları ile gelir ve giderleri hakkında açık. anlaşılabilir ve doğru bilgi elde edilecek yapıda olması. ● ● ● İşletmenin bünyesine ve büyüklüğüne uygun olması. Aşağıdaki ifadelerden hangisi bir hesap planında bulunması gereken özellik değildir? a. Bu tebliğ ile. Ancak temelde işletmenin genel hesap düzeninin bir organizasyonu olup. ● ● ● Vergi Usul Kanunu’nun 175 ve mükerrer 257. Mali Tabloların İlkeleri Mali Tabloların Düzenlenmesi ve Sunulması. Hesap Planı ve İşleyişi. Muhasebe bilgilerini kullanacak kişiler de dikkate alınarak hesapların sınıflandırılması.1. işletmelerde mali nitelikteki işlem ve olayların kaydedilmesi için tutulan hesapları. Muhasebe Politikalarının Açıklanması.

Çok farklı yapıdaki işletmelerin aynı hesapları kullanmasını zor. Hesap planı muhasebe bilgilerini kullanacak kişileri de dikkate alarak sınıflandırılmalıdır.50 Yabancı Para Kasası e. 100 Kasa d. Hesapların kodlanması e. İşletmelere ait bilgilerin birleştirilmesi yoluyla ülke ekonomisi hakkında bilgi elde etmeyi kolaylaştırır. Standart mali tabloların düzenlenmesine olanak sağlayarak sermaye piyasasına açıklık getirir. Benzer işletmeler arasında karşılaştırma olanağı sağlar. 2. c.255 - . Bir hesap planı oluşturulurken aşağıdaki işlemlerden hangisine yer verilmez? a. 100. Hesap planı bir işletme için bir kez yapılmalı ve değiştirilmemelidir. Hesapların işleyişini ve kullanılışını açıklayan yönergenin hazırlanması 3. d. b. Hesap gruplarının belirlenmesi d. e. c.ni sağlamalıdır. 10 Hazır Değerler c. d. Hesapların bilançoya ne şekilde aktarılacağının belirlenmesi b. anlaşılabilir ve doğru bilgi elde edecek yapıda olmalıdır. 100.50 DÖNEN VARLIKLAR HAZIR DEĞERLER KASA Yabancı Para Kasası 100.500 Dolar Yukarıda sınıflandırılmış ve kodlanmış olarak verilen hesap planında ana hesap nedir? a. 1 Dönen Varlıklar b. Aşağıdakilerden hangisi tekdüzen genel hesap planlarının sağlayacağı yararlardan değildir? a. Ülkede terim birliği sağlayarak muhasebe eğitimi ve uygulamasında gelişmeler sağlar. e. Hesap planı işletmenin mali durumu ve faaliyet sonuçları hakkında açık.500 Dolar 4. 1 10 100 100. Hesapların oluşturularak isimlendirilmesi c.

Ankara. USA. F. Civelek. Muhasebenin temel kavramları b. Ankara. 1969. Muhasebede Bilgisayar Kullanımı. Illinois State University. 1993. Allyn and Bacon Inc. Sayı 36-37. New Jersey. MAWDUDUR.B. Sayı 2. Fahir. Aydın. Boston. CHAMBERS. 26. İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi Muhasebe Enstitüsü Yayını. George H. Mart Nisan 1989. Charles T. 1985. “Veri Tabanı Teknolojisi”. Sinan. Prentice Hall. "Bilgisayar Kullanılan Muhasebe Sistemlerinde Sağlama Sayısı Kavramı ve Önemi”. Eskişehir Anadolu Üniversitesi İ. Hopwood.. Andrew D. Computer Auditing.. William S. London. Publishing Co.. İşletme ve Finans Dergisi. ERDOĞAN. Zlatkovich.1992 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği kapsamındaki “Tekdüzen Hesap Çerçevesi ve Hesap Planı” ile getirilen düzenleme kapsamında aşağıdaki konulardan hangisi yer almaz? a.. Melih . KÖKSAL. ERDOĞAN. Business Data Processing. South-Western College Publishing. Melih . Accounting Information Systems and Business Organizations.. The Pitmann Press. Mac Kean.. James B. Dergisi.Financial Information Systems . Schlosser.. V Yayınları. Gerald. 1982. Accounting Information . Muhasebe politikalarının açıklanması c.Theory and Practice. Bilgisayar Dergisi. 1988... 1987. W. Bilgisayar Terimleri Sözlüğü. Bilişim Terimleri Sözlüğü. Maurice.1988. Barry. Accounting Information Systems. Melih Erdoğan. 1982. Cilt VI. “Bir Bilgi Sistemi Olarak Muhasebe”. George. Addison-Wesley. Eskişehir. Mali tablo standartları d. CUSHING. Nurten. ÇUBUKÇU.. Uğur . Faruk. ERDOĞAN. Inc. 5. Oram. Ferda Halıcı. Accounting Information Systems. Muhasebe Organizasyonu. Allan E. Alfonso. Ulric J. DOĞAÇ. İstanbul. Yıl 4. Robert E. Asuman .İ. Ankara Üniversitesi Basımevi. BODNAR. Mali tabloların düzenlenmesi ve sunulması Kaynakça BİLGİNOĞLU. No:54. CARDENAS.12. BOWE. Englewood Cliffs. 1981. E. Data Base Management Systems. GELINAS.Vural. Boston. Rahman.. Allyn and Bacon. 1996. Massachusetts. 1992.256 - . Ankara.F. Muhasebe standartları e.. 1981. BRABB J. Halladay.la- yarak herkesin aynı dili konuşmasına olanak sağlar.

1988.Biyolojik Mikroyongalara Doğru. Ankara. Accounting and Information Systems. Muhasebe Bilgi Sistemi. 1984. New York.. Leon. M. İstanbul. System Analysis and Design. Macmillan Publishing Company. TAŞÇI. İşletme Fakültesi Muhasebe Enstitüsü Dergisi. Virginia.Systems.Price Waterhouse. Frederick. New York. Eskişehir. SÜRMELİ. ----------------. 1979. Mutlu. John Wiley & Sons. New York. 1975. İç Kontrol Sistemi ve İç Denetim İşlevi Bağıntısı. Teknolojik Gelişmeler Karşısında Muhasebe Eğitimi ve Uygulamaya Getirdiği Sorunlar. 1983. Second Edition. MOSCOVE. Emin. EDP. “Tekdüzen Hesap Çerçevesinin Muhasebe Eğitiminde ve Bilgisayar Uygulamasındaki Önemi”. O’BRİEN. Reston Publishing Company. 1980.. Grolier Inc. İşletme Yönetiminde Bilgisayarlar. Sayı 76. Simkin. Sait.. Guide to Accounting Controls. New York. Bilgisayar Tarihi. 1990. Sistem Yaklaşımı Açısından Finansal Bilgi Sistemi ve Maliyet Muhasebesi Alt Sistemi Uygulaması. Fevzi. Uludağ Üniversitesi Basımevi. Fatih Yayınevi Matbaası. Donald. WILKINSON. ÜLGEN. 1994. Fevzi. Bursa. James. Jean-Paul. ----------------. 1995. Mehmet. Hayri. Mc Graw Hill Inc. İstanbul. Yıl 10. Computer In Business: An Introduction. Irwin Inc. USA. Accounting Information Systems. YOUSSEF.. 1976. SÜRMELİ. Mark G. Printice-Hall International Editions. Bilgisayar Dergisi. İstanbul Üniversitesi.. TURBAN. 1990. Accounting Information Systems. Stephen A. Joseph. New Jersey. İstanbul. ----------------. Les Editions d’organization. Paris. 1983. Efraim. .. SEVGENER. Richard D. John Willey Sons Inc. H.257 - . H. Cemalettin N. 1985. Sayı 36. 1987. IX Muhasebe Eğitimi Sempozyumu. 1991. W. Ağaç Yayıncılık.Muhasebenin Temel Kavramları ve Tekdüzen Hesap Planı. 1978. MENARD. 1984. Computer in Business Management. YAZICI. Türkiye Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler ve Yeminli Mali Müşavirler Odaları Birliği Yayınları No: 18. Eskişehir. SANDERS. Automatiser le Travall Comptable. Decision Support and Expert Systems: Management Support System. 1991. Wu.

e 5. d 2. e 3. b 4. c ÜNİTE 6 1. c 4. b 5. e 3. a ÜNİTE 8 1. a 4. e 4. b 4. c 4. d 2. b 3. d 4. c 4. c 2. b 5. d 5.Ünitelerin Sonunda Yer Alan Soruların Yanıtları ÜNİTE 1 1. d . b 2. d 2. a ÜNİTE 11 1. a 3. b 3. a 3. a ÜNİTE 14 1. d ÜNİTE 9 1. c 2. c 2. c 3. c 5.258 - . a ÜNİTE 15 1. b 5. e 5. d 2. e 4. d ÜNİTE 2 1. c 4. b 5. d 4. b 3. c 5. c 5. d 2. a ÜNİTE 5 1. a ÜNİTE 17 1. b 3. c 3. a ÜNİTE 7 1. a 5. a 2. c 2. c 2. d 3. a 2. a 5. b 3. d 5. d 2. e 3. c 4. b 4. e ÜNİTE 13 1. e 3. b ÜNİTE 3 1. b 4. e ÜNİTE 16 1. b 5. d 2. c 3. c 5. b 4. d 5. a 4. c 2. e 3. a ÜNİTE 10 1. c 4. a 2. b 5. d ÜNİTE 12 1. a ÜNİTE 4 1. e 3.

259 - .Akış Çizeneği Sembolleri İŞLEM BANT HAZIRLAMA KARAR DEVAM (Bağlantı) RASSAL ERİŞİM BELLEK BİRİMİ (Manyetik Disk) ÇEVRİM DIŞI BELLEK BELGE GİRİŞ / ÇIKIŞ KLAVYE (Giriş Birimi) İŞLEM AKIŞI DELİKLİ ŞERİT DELİKLİ KART ÇEVRİM İÇİ BELLEK GÖSTERİCİ BİRİM EL İŞLEMİ BAŞLA / DUR .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful