T.C.

ANADOLU ÜNİVERSİTESİ YAYINLARI NO: 963 AÇIKÖĞRETİM FAKÜLTESİ YAYINLARI NO: 532

MUHASEBE BİLGİ SİSTEMİ
Yazarlar: Prof. Dr. Fevzi SÜRMELİ
(Ünite 5, 14, 15, 16, 17)

Prof. Dr. Melih ERDOĞAN
(Ünite 1, 2, 3, 4, 10)

Doç.Dr. Nurten ERDOĞAN
(Ünite 6, 7)

Doç.Dr. Kerim BANAR
(Ünite 8, 9)

Yrd.Doç.Dr. Saime ÖNCE
(Ünite 11, 12, 13)

Editör: Doç.Dr. Kerim BANAR

Ünite: 1-17

ANADOLU ÜNİVERSİTESİ
İşletme Fakültesi Ders Kitapları Yayın No: 21

Bu kitabın basım, yayım ve satış hakları Anadolu Üniversitesi'ne aittir. "Uzaktan Öğretim" tekniğine uygun olarak hazırlanan bu kitabın bütün hakları saklıdır. İlgili kuruluştan izin almadan kitabın tümü ya da bölümleri mekanik, elektronik, fotokopi, manyetik kayıt veya başka şekillerde çoğaltılamaz, basılamaz ve dağıtılamaz.

Copyright © 1996 by Anadolu University
All rights reserved No part of this book may be reproduced or stored in a retrieval system, or transmitted in any form or by any means mechanical, electronic, photocopy, magnetic, tape or otherwise, without permission in writing from the University.

Kapak Düzeni: Yrd.Doç.Dr. Ergun TUNÇKAN

ISBN 975 - 492 - 697 - 2

Baskı

Bu kitap ANADOLU ÜNİVERSİTESİ Web-Ofset Tesislerinde ............ adet olarak basılmıştır. ESKİŞEHİR, ...... 1998

İÇİNDEKİLER
SUNUŞ KİTABA İLİŞKİN xiii xiv 1 2 2 3 5 6 7 7 8

ÜNİTE 1

Sistem Kavramı ve Bilgi İşleme
GİRİŞ VERİ VE BİLGİ KAVRAMLARI BİLGİ İŞLEME VE SİSTEM BİLGİ İŞLEME SİSTEMİNİN EVRELERİ BİLGİ İŞLEME YÖNTEMLERİ

Özet Sorular Sözlük ve Kavramlar Dizini

ÜNİTE 2

Bilgi Sistemi Teknolojisi
BİLGİ İŞLEMEDE BİLGİSAYARLAR BİLGİSAYARLAR TEKNOLOJİSİ BİLGİSAYAR TEKNOLOJİSİNİN EVRİMİ VE DONANIM BİLGİSAYAR YAZILIMI (SOFTWARE) PROGRAMLAMA DİLLERİ VE PROGRAMLAMA SÜRECİ

10 11 11 12 18 20 23 23 24

Özet Sorular Sözlük ve Kavramlar Dizini

ÜNİTE 3

Veri Düzenlemesi ve Yapılandırılması
BİLGİSAYAR İLE BİLGİ İŞLEMEDE VERİ DÜZENLENMESİ VE YAPILANDIRILMASI VERİ DÜZENLEMESİ VERİ YAPILANDIRILMASI KÜTÜK DÜZENLEME

26 27 27 28 31 31 32 33

Özet Sorular Sözlük ve Kavramlar Dizini

iii

ÜNİTE 4

Bilgisayarla Bilgi İşleme Sistemleri
GİRİŞ YIĞIN İŞLEME SİSTEMLERİ (BATCH PROCESSING SYSTEMS) ÇEMRİMİÇİ-GERÇEK ZAMANLI BİLGİ İŞLEME SİSTEMİ VERİ TABANI DİĞER SİSTEMLER

34 35 36 38 41 43 43 44 45

Özet Sorular Sözlük ve Kavramlar Dizini

ÜNİTE 5

Muhasebe Bilgi Sisteminin Temel Yapısı
BİLGİ SİSTEMLERİ Yönetim Bilgi Sistemleri Temel Yönetim Bilgi Sistemleri Üretim Bilgi Sistemi Pazarlama Bilgi Sistemi Personel Bilgi Sistemi Muhasebe Bilgi Sistemi Bilgi Sistemlerinde Bilgi Akışı MUHASEBE BİLGİ SİSTEMİNİN NİTELİĞİ VE İÇERİĞİ Muhasebe Bilgi Sisteminin Yapısı Muhasebe Bilgi Sisteminde Veri ve Bilgi Akışı Kayıt Sınıflandırma Hesaplama Özetleme Saklama Canlandırma Çoğaltma İletme Muhasebe Bilgi Sisteminin Öğeleri Personel Haberleşme Araçları Donanım Raporlar Muhasebe Bilgi Sistemi Temel Kavram ve İlkeleri

46 47 47 49 50 50 50 50 51 52 54 55 57 57 58 58 58 58 59 59 59 59 60 61 61 62

iv

Muhasebe Bilgi Sistemine İlişkin Genyöntemler

63 64 65

Özet Sorular

ÜNİTE 6

Gelir Döngüsü
GİRİŞ VERİ KAYNAKLARI VE GİRDİLER Kodlar VERİ TABANI Ana Kütükler Müşteriler Ana Kütüğü Alacak Hesapları Ana Kütüğü Stoklar Ana Kütüğü Açık Satış Emirleri Kütüğü İşlem Kütükleri Açık Satış Faturaları İşlem Kütüğü Nakit Tahsilat İşlem Kütüğü Referans ve Tarih Kütükleri SATIŞ EMİRLERİ İŞLEME SİSTEMİ Satış Emirleri Kredi İşlemleri Depo Nakliye Faturalama ALACAK HESAPLARI İŞLEME SİSTEMLERİ NAKİT TAHSİLATLAR İŞLEME SİSTEMLERİ BİLGİSAYAR DESTEKLİ İŞLEME SİSTEMLERİ Kredili Satışların İşlenmesi Nakit Tahsilatlar İşleme Sistemi İŞLEMSEL VE YÖNETSEL RAPORLAR

66 67 67 69 69 69 69 69 70 70 70 70 70 71 71 71 72 72 72 72 72 73 73 74 77 79 80 80

Özet Sorular

ÜNİTE 7

Harcama Döngüsü
GİRİŞ VERİ KAYNAKLARI VE GİRDİLER Kodlar v

82 83 83 84

VERİ TABANI Ana Kütükler Satıcılar Ana Kütüğü Satın Alma Emirleri Ana Kütüğü Stoklar Ana Kütüğü Açık Fiş Kütüğü İşlem Kütükleri Teslim Alma Raporları Kütüğü Nakit Ödemeler İşlem Kütüğü Tarih ve Referans Kütükleri Satıcılar Tarih ve Referans Kütüğü SATINALMA İŞLEMLERİ İŞLEME SİSTEMİ BORÇ HESAPLARI İŞLEME SİSTEMİ NAKİT ÖDEMELER İŞLEME SİSTEMİ BİLGİSAYAR DESTEKLİ İŞLEME SİSTEMİ Satınalma İşlemlerinin İşlenmesi Teslimalma İşlemlerinin İşlenmesi Borç Hesapları Kayıt Süreci Nakit Ödemeler İşleme Sistemi İŞLEMSEL VE YÖNETSEL RAPORLARI 85 85 85 85 85 85 86 86 86 86 86 86 87 88 89 89 91 92 93 95 95 96 Özet Sorular ÜNİTE 8 Üretim Döngüsü GİRİŞ VERİ KAYNAKLARI VE GİRDİLER VERİ TABANI Malzeme Stokları Ana Kütüğü Yarı Mamul Stokları Ana Kütüğü Mamul Stokları Ana Kütüğü Açık Üretim Emirleri Kütüğü Ürün Ağacı Kütüğü Diğer Kütükler ÜRETİM İŞLEME SİSTEMİ Siparişin Alınması Üretim ve Malzeme Gereksinim Planlaması Üretim İşlemleri ve Maliyet Muhasebesi vi 98 99 99 103 103 104 105 105 105 106 106 107 108 110 .

RAPORLAR VE DİĞER ÇIKTILAR 112 113 114 Özet Sorular ÜNİTE 9 Diğer İşleme Döngüleri BORDRO VE PERSONEL İŞLEMLERİ DÖNGÜSÜ Veri Kaynakları ve Girdiler Veri Tabanı Bordro ve Personel İşlemleri İşleme Sistemi Bilgisayar Destekli İşleme Sistemleri İşlemsel ve Yönetsel Raporlar MADDİ DURAN VARLIK İŞLEME SİSTEMİ Veri Kaynakları ve Girdiler Veri Tabanı Maddi Duran Varlık Ana Kütüğü Maddi Duran İşlem Ana Kütüğü Maddi Duran Varlık İşleme Sistemi İşlemsel ve Yönetsel Raporlar 116 117 117 119 120 123 123 125 126 127 128 128 128 128 130 131 Özet Sorular ÜNİTE 10 Kaydetme ve Raporlama Döngüsü GİRİŞ İŞLEME DÖNGÜLERİ ARASINDAKİ İLİŞKİLER VERİ KAYNAKLARI VE GİRDİLER Belgeler VERİ TABANI Büyük Defter Ana Kütüğü Büyük Defter Tarih Kütüğü Sorumluluk Merkezleri Ana Kütüğü Bütçe Ana Kütüğü Finansal Raporları Hazırlama Kütüğü Güncel Muhasebe Fişi Kütüğü KAYDETME DÖNGÜSÜ RAPORLAMA DÖNGÜSÜ Raporlama İşlemleri İşleme Süreci 133 134 135 136 137 140 140 141 141 141 141 141 142 144 144 vii .

Özet Sorular 145 146 ÜNİTE 11 Veri Tabanı Sistemleri GİRİŞ VERİ TABANI YAKLAŞIMI Fazla Veri Kullanımı Veri Tutarsızlığı Veriye Erişememe Esnek Olmama VERİ TABANI YAKLAŞIMININ ÖZELLİKLERİ Veri Bağımsızlığı Veri Standartlaştırması Bir Kez Veri Girişi ve Depolaması Veri Bütünleştirilmesi Ortak Veri Kullanımı Merkezi Veri Yöntemi VERİ TABANI YAKLAŞIMININ YARARLARI VERİ TABANI YAKLAŞIMININ SAKINCALARI Maliyetli Olması Başlangıçtaki Direnmeler Özen Gereksinimi VERİ TABANI YÖNETİM SİSTEMLERİ VTYS'nin Çevresi VTYS'nin İşlevsel Bileşenleri Veri Tabanı Kontrol Sistemi (VTKS) Veri Tanımlama Dili (VTD) Veri Sözlüğü Veri Manipülasyon Dili Veri Sorgulama Dili Rapor Yazıcı Ekran Biçimleyici Ana Dil Arabirimi Hizmet Yazılımları Güvenlik Yazılımları VERİ TABANI SİSTEMLERİNİN GELİŞİM AŞAMALARI Kavramsal Yapılandırma Aşaması viii 148 149 149 150 151 151 151 152 152 153 153 153 153 155 155 155 155 156 156 156 157 158 158 158 158 159 159 159 159 159 160 160 160 160 .

Mantıksal Düzenleme Aşaması Fiziki Düzenleme Aşaması Uygulama Aşaması VERİ TABANI KONTROLLERİ VE GÜVENLİK ÖLÇÜLERİ 162 162 163 164 164 165 166 Özet Sorular Sözlük ve Kavramlar Dizini ÜNİTE 12 iletişim Ağları GİRİŞ İLETİŞİM AĞLARI VERİ İLETİŞİMİNİN ESASLARI VERİ İLETİŞİM AĞININ DONANIMI Terminaller Modemler İletişim Kontrol Birimleri Merkezi İşlem Birimi İLETİŞİM KANALLARINDA VERİNİN HAREKET ETMESİ Bağların Özelliği Hat Derecesi Gönderim Türleri Protokol İletişim Hat Servisinin Türleri İLETİŞİM AĞ YAPILARI Merkezileştirilmiş Ağlar Dağıtımlı Ağlar Çeşitleri Yararları Sakıncaları Bölgesel Ağlar Donanım Yazılım İletişim Hatları ÖZELLEŞTİRİLMİŞ AĞLAR Elektronik Posta Sistemleri (EPS) Satış Noktası Sistemleri (SNS) Elektronik Fon Transfer Sistemleri (EFT) ix 168 169 169 169 170 170 170 171 171 171 171 172 172 172 172 172 173 175 177 177 178 178 178 178 178 179 179 179 180 .

Elektronik Veri Değişimi Sistemleri (EVD) 181 182 182 184 Özet Sorular Sözlük ve Kavramlar Dizini ÜNİTE 13 Karar Destek Sistemleri ve Uzman Sistemler GİRİŞ İşleme Sistemleri Faaliyetsel Destek Sistemleri (FDS) Karar Destek Sistemleri (KDS) KARAR DESTEĞİNİN DÜZEYLERİ Destek Düzeyi:1 Destek Düzeyi:2 Destek Düzeyi:3 Destek Düzeyi:4 Destek Düzeyi:5 BİR KDS'NİN BİLEŞENLERİ Girdiler Veri Tabanı Model Tabanı Veri Manipülasyonu ve Analizleri Çıktılar İnsan Arabirimi UZMAN SİSTEMLER (US) UZMAN SİSTEM YAPILANDIRILMASI Geliştirme Danışma İyileştirme 185 186 186 186 187 189 189 190 190 190 190 190 190 191 191 192 192 192 192 193 194 194 194 194 195 196 Özet Sorular Sözlük ve Kavramlar Dizini ÜNİTE 14 Muhasebe Bilgi Sisteminin Geliştirilmesi SİSTEM GELİŞTİRME ÇALIŞMALARI MUHASEBE BİLGİ SİSTEMİ GELİŞTİRME İLKELERİ Uygun Maliyet İlkesi Raporlama İlkesi x 198 199 200 201 201 .

İnsan Etkeni İlkesi Örgüt Yapısı İlkesi Esnek Olma İlkesi Açık ve Anlaşılabilir Olma İlkesi Veri Biriktirme ve Süreçleme İlkesi SİSTEM ANALİZİ 202 202 202 203 203 203 205 205 Özet Sorular ÜNİTE 15 Muhasebe Bilgi Sisteminin Ön Tasarımı MUHASEBE BİLGİ SİSTEMİ GELİŞTİRME ÇALIŞMALARININ PLANLANMASI Sistem Geliştirme Çalışmaları Nedenlerinin Saptanması Çalışma Planının Hazırlanması ÖN TASARIM Sistem Sınırlarının Belirlenmesi Bilgi Gereksinmelerinin Saptanması Sistem Amaçlarının Belirlenmesi Sistemin Tasarımı İle İlgili Kaynakların ve Kısıtlayıcıların Belirlenmesi Çıktıların Belirlenmesi Girdilerin Belirlenmesi İşleme Aşamasının Belirlenmesi Sistem Öğelerinin Belirlenmesi Sistem Maliyet-Etkinlik Analizinin Yapılması Ön Tasarım Aşaması Bulgularının Öneri Olarak Oluşturulması ve Yönetime Sunulması 207 208 208 209 209 210 210 211 211 211 212 212 213 213 214 216 217 Özet Sorular ÜNİTE 16 Muhasebe Bilgi Sisteminin Ayrıntılı Tasarımı ve Uygulaması AYRINTILI TASARIM Ayrıntılı Tasarımının Planlanması Alt Sistemlerin Tanımlanması Bilgi İşlem Faaliyetlerinin Belirlenmesi Kodlama İşleminin Yapılması Veri Temelinin Geliştirilmesi 218 219 219 221 221 222 224 xi .

Sistem Belgelerinin Geliştirilmesi Donanımın Seçilmesi İşletmenin Örgütsel Yapısının Yeniden Düzenlenmesi Sistem Dökümanlarının Hazırlanması UYGULAMA Sistem Personelinin Eğitilmesi ve Yetiştirilmesi Sistem Araçlarının Hazırlanması Sistemin Denenmesi Sistemin Uygulanmaya Konulması Sistemin Değerlemesi ve İzlenmesi 224 225 226 226 227 228 228 229 229 230 231 231 Özet Sorular ÜNİTE 17 Hesap Planları HESAP PLANININ AMACI VE İŞLEVİ HESAP PLANININ TAŞIMASI GEREKEN ÖZELLİKLER HESAP PLANININ DÜZENLENMESİ HESAP PLANLARINDA HESAP GRUPLARININ BELİRLENMESİ TEKDÜZEN GENEL HESAP PLANLARI MUHASEBE SİSTEMİ UYGULAMA GENEL TEBLİĞİ TEKDÜZEN HESAP ÇERÇEVESİ VE HESAP PLANI 233 234 234 236 236 237 238 240 253 254 256 Özet Sorular Kaynakça Yanıt Anahtarı Akış Çizeneği Sembolleri 258 259 xii .

Kerim BANAR xiii . Bunların üstesinden gelebilmek için işletme yöneticilerinin gereksinim duydukları bilgiler muhasebe bilgi sistemi tarafından üretilmekte ve sunulmaktadır. işletme yöneticileri işletmenin sahip olduğu varlıkları amaçlar doğrultusunda ve en verimli şekilde kullanmak. Başarı Dileklerimle.. Eskişehir. maddi duran varlık ile kaydetme ve raporlama döngüleri ikinci bölümde açıklanmıştır (Üniteler 6-10). bilgi sistemi teknolojileri. Birinci ana bölümde sistem ile ilgili temel kavramlar. Veri tabanı sistemleri ile verinin gereksinim duyan taraflara iletilmesinde kullanılan iletişim ağları ve karar alma düzeyindeki kişilere karar alma sürecinde yardımcı olacak karar destek sistemleri üçüncü bölümde incelenmiştir (Üniteler 11-13). işletme dışından veya geribildirimden veri sağlaması gereklidir. Dr. Onyedi üniteden oluşan bu kitap dört ana bölümden oluşmuştur.. üretim. Bundan sonra bu veriler işlenerek bilgi haline dönüştürülecektir. İşletme Fakültesi dördüncü sınıf öğrencileri için hazırlanan bu kitap uzaktan öğretim tekniğine göre yazılmıştır. 1998 Yrd. işletme eylemlerinin kontrolünü yapmak ve geleceğe ilişkin işletme eylemlerini planlamakla yükümlüdürler. veri düzenlemesi ve yapılandırması. İşleme döngüleri olarak ifade ettiğimiz gelir. harcama. işleme sistemleri ile muhasebe bilgi sistemi konuları ele alınmıştır (Üniteler 1-5). İşletmelerin büyüklükleri ve faaliyet konuları ne olursa olsun. Verilerin bilgi haline dönüştürülmesinde unutulmaması gereken bir konu da bilgi işleme faaliyetinde teknoloji kullanımıdır. Muhasebe bilgi sisteminin bilgi üretebilmesi için işletme içinden. bordro-personel işlemleri.SUNUŞ Anadolu Üniversitesi. Doç. çalıştırmak ve korumak. Bu kapsam içinde bilgisayar kullanımının finansal nitelikli olayların işlenmesine olan etkisi ayrıntılı olarak ele alınacaktır. Çalışmanın son bölümünde ise muhasebe bilgi sisteminin geliştirilmesi ile hesap planı konuları ele alınmıştır (Üniteler 14-17).

işlenen konularla ilgili olarak daha geniş bilgi edinmek isteyen öğrencilerin hangi eserlerden yararlanabileceklerini de gösterir. Değerli öğrenciler. Üniteleri çalışırken. işlenen konuyu öğrenip öğrenmediğini ölçmek için kullanılan değerlendirme sorusudur. ünite sonlarında veya kitap sonunda yer alan "Kaynakça" bölü-mü. Yeri geldikçe kullanılan bu simgelerin anlamları şöyledir: ● ! ✔ İşlenen konuya yönelik olarak ek bilgi ve örnek vermek. Bu sorular. edinilen bilgilerin kalıcı olabilmesi ile olanaklıdır. ● Ünitelerin ilk sayfasında. ? Öğrencinin.. Yine.KİTABA İLİŞKİN. üç tür simge ile karşılaşacaksınız. Bu bölüm. Yukarıdaki açıklamalar size bu konuda yardımcı olacaktır. Size aktarılan bilgileri etkin ve verimli biçimde kavrayabilmeniz için aşağıdaki noktalara dikkat etmeniz gerekir. Bu sayfa size ünite hakkında genel bilgiler verecek ve üniteyi kolayca öğrenmenizi sağlayacaktır. Öğrencinin. izlemeniz gereken çalışma biçiminden söz edilmiştir. Bunun için.. Ünite sonlarında veya kitap sonunda yer alan "Sözlük ve Kavramlar Dizini" bölümü. değişik amaçlı. işlenen konu içinde yer alan önemli terim ve kavramların açıklamasını yaparak. o ünitede ayrıntılı olarak işlenen konuların kısa bir açıklamasını verir ve o üniteyle ilgili bir görüş kazanılmasını sağlar. Her ünitenin sonunda işlenen konularla ilgili çoktan seçmeli "sorular" yer alır. xiv . ● Ünite sonlarında yer alan "Özet" bölümü. konuları ezberlemek yerine. konuyu daha iyi anlamanızı sağlar. konuların yazımında yazarların hangi eserlerden yararlandıklarını belirtir. vurgulama ve anımsatma yapmak için kullanılır. işlenen konuyu daha iyi algılayabilmesi ve konunun özüne inebilmesi için kullanılan yönlendirme sorusudur. özümsemeniz gerekmektedir. Elinizde bulunan bu kitap uzaktan öğretim tekniğine uygun olarak hazırlanmıştır. okuyacağınız ünitede yer alan konulara değinilmiş ve o üniteye özgü olarak. ● ● ● Başarı. size sınavlarda sorulacak soru biçimine yönelik örnekler verir ve işlenen konuyu öğrenip öğrenmediğinizi ölçmeye yarar.

Kavramları ünitede verilen çizeneklerle birlikte ele alınız.Sistem Kavramı ve Bilgi İşleme 1 ÜNİTE Bu Ünitede. bilgi işleme ve sistem kavramları üzerinde durulacaktır. Çalışma Biçimine İlişkin Olarak... Kitabın tamamına temel oluşturacak veri. Bu sizin üniteyi çok daha çabuk öğrenmenizi sağlayacaktır. bilgi. Ünitedeki açıklamalar akış çizenekleri ile desteklenmektedir. -1- . Ünitede. Bu nedenle ünitede ele alınan kavramların çok iyi bir şekilde öğrenilmesi gerekmektedir. Bu dersin başarılabilmesi bu ünitenin anlaşılabilmesi ile ilişkilidir. Akış çizeneklerinde yer alan sembollerin anlamları kitabınızın sonunda verilmiştir. verinin bilgi haline gelmesine ilişkin bilgi işleme evreleri ve yöntemleri açıklanmıştır...

verilerin bilgiye dönüşmüş olduklarını gösterecektir. data karşılığı kullanılan ve datum sözcüğünün çoğulu olan bir kavramdır. Örneğin. bir sonraki evre ya da dönem için veri özelliğini de taşımaktadır. Bunun ötesinde örneğin. Ancak tüm bu gösterimlerin yani verilerin temel özelliği. veriler işlenme sürecinden geçmeden anlam taşıyan bir niteliğe kavuşamayacaklardır. Ancak sözünü ettiğimiz isimlerin. ! İşlenmiş veri bilgi olarak tanımlanabilir. bizim için anlam taşımayacaklardır. Gerçekten de. Bunların tümü. ham olmaları. insanın sürekli olarak bilgileri çeşitli yöntemlerle belli yerlere işleme gereği duyduğunu ortaya koymaktadır. Bu gösterimler. tek başına isim/isimler. Verilerin anlam taşıyan bir niteliğe kavuşmaları da. Ancak. işlenir ve karar vericilere bilgi olarak iletilirler. bilgi işlemenin gelişimine ve bilgisayarların ortaya çıkışına tarihsel perspektiften bakıldığında bilinen ilk araçtır. ham veriler de derlenerek işleme sokulur.GİRİŞ Bundan binlerce yıl önce Çinliler tarafından kullanılan. bilgiler çağlar ötesine iletilebilmiş ve insanlık önemli bir bilgi birikimini temel alan gelişmeleri gösterebilmiştir. Bir üretim işletmesinde. Böylelikle. parasal tutarlar veya sayılarla karşılaştığımızda bu veriler. -2- . veriler ve bilgiler de benzer bir yaklaşımla aynı anlamda kullanılabilmektedirler. gözlemlerin veya olayların her türlü gösterimidir. yukarıda değindiğimiz gibi bu iki kavram oldukça farklı niteliklere sahiptir. elde edilen her bilgi. verinin ve bilginin sıklıkla aynı anlamda kullanılmasına ilişkindir. onların bilgiye (information) dönüşmüş olmaları demektir. sayısal veya alfabetik karakterler ya da semboller şeklinde olabileceği gibi. günümüzde de ilk okullarda öğrencilerin aritmetiksel işlemler yapmada kullandıkları Abacus. çeşitli biçimlerdeki grafik çizimler ve diğer tür gösterimler şeklinde de olabilir. Nasıl bir hammadde belirli bir işlem veya işlemler sonucunda ürüne dönüşmekteyse. bilgi haline nasıl dönüşür? Veri ve bilgi kavramları üzerinde sıkça yapılan bir tartışma. çeşitli durumların. parasal tutarların ve sayıların biraraya getirilip işlenmesiyle. ? Veri. insanın belleğine yeterince güven duymaması ve ilişkilerin gelişerek ticari olayların ortaya çıkmasıdır. diğer bir deyişle işlenmemiş durumda olmalarıdır. 3500 yıllarında kil tabakalar üzerine işlenmiş bilgiler. eski Mısır’da sayılar ilginç sembollerle ifade edilmiş ve papirüsler üzerine işlenmiştir. hammaddenin işlenerek ürün elde edilmesi ve bu ürünün başka bir üretim işletmesi için hammadde niteliğinde olabilmesi gibi. Veri kavramı. Sümerli rahiplerin yine kil levhalar üzerine çivi yazısı ile yazmış oldukları yazılar ve Aztekler'in kullandıkları simgeler bize bilgi işlemenin tarihinin çok eski olduğunu göstermektedir. ? İnsanlar niçin bilgi işlemeye gerek duymuşlardır? VERİ VE BİLGİ KAVRAMLARI Veri. Mezopotamya’da MÖ. Bunun bir sonucu olarak diyebiliriz ki. Bu gereksinmenin ardındaki en önemli iki neden. diyelim bir müşteriye ilişkin vadeli bir borcun ortaya çıkması.

bilgi işlemede ve bilgisayar teknolojisinde. işlevsel öğeler sırasal biçimde biraraya gelerek amaca yönelik sonuçları üretirler.1. Bu açıklamadan sonra. Bu.2. veriyi bilgiye dönüştürme süreci veya veriyi kullanılabilir ve anlamlı kılan her türlü eylem olarak tanımlanabilir. Sistemlerle ilgili. sosyal bilimlerde birçok tanım yapılmaktadır. -3- . Ancak. birbirine bağlı bölümlerden oluşan kavramsal veya fiziksel bir varlık olarak tanımlamaktadır . önem taşıyan ek iki öğeyi daha içermektedir. modern teknolojide. Sistem kavramı. Sistemin Öğeleri. VERİ GİRDİSİ BİLGİ İŞLEME BİLGİ ÇIKTISI Şekil 1. verileri girdi olarak kabul ederek işleyen ve bilgi çıktısı olarak veren bir sistem olarak tanımlanır (Şekil 1.1). girdi. sistem ulaşılması istenen ortak amaca uygun olarak. Bilgi İşleme Süreci. bilgi işlemeyi sistem yaklaşımı içinde ele alabiliriz. eyletimi (manipulation) ve çıktıların elde edilmesi demektir. ✔ Bilgi işleme nedir? Bilgi işleme kısaca. Bunlar geri-bildirim (feedback) ve kontroldur (Şekil 1. Birbiriyle etkileşimli bu üç temel bileşen sistem biçimini oluşturur (Şekil 1. ? Sistemin öğeleri nelerdir? Her sistem için üç temel öğe. Sistem kuramcısı Russel L.2). Burada. elle olsun veya bilgisayarla olsun girdilerin oluşturulması. GİRDİ İŞLEME ÇIKTI Şekil 1. fizik ve biyoloji bilimlerinde. Bilgi işleme sürecinde. Bu sistem tanımından hareketle bir bilgi işleme sistemi ise. karşımıza bilgi işleme kavramı çıkmaktadır (Bu kavram bilgi işlem ile eş anlamda kullanılacaktır). bir dönüştürme sürecinin varlığını ortaya koymaktadır. işleme ve çıktıdır. Bu noktada bu dönüşümün nasıl gerçekleştiği sorusu akla gelecektir. Ackoff bir sistemi geniş olarak ve genel hatlarıyla.3). girdileri kabul ederek çıktılar üreten ve birbiriyle ilişkili bileşenlerden oluşan bir süreçtir.BİLGİ İŞLEME VE SİSTEM Yukarıda ele alınan verilerin bilgiler haline gelmesi.

verileri ve bilgileri saklama işlevini yerine getirmelidir. Tüm bileşenleri ve işlevleriyle bir bilgi işleme sistemini aşağıdaki çizimde olduğu gibi göstermek olanaklıdır. Bu işlevin yerine getirilmesi ayrı bir bileşen olarak saklama kavramını karşımıza çıkarmaktadır. Kontrol ve Sistem Kavramı. Öte yandan. -4- . kullanıcıların gereksinmelerine yanıt verecek ve kullanımlarına uygun düşecek biçimde.4. Bilgi İşleme Sistemi Kavramı. Geri-bildirime dayalı kontrol ile sistemin ürettiği çıktı. Bu amaçla bu yanlış faturanın düzeltilmek üzere bilgi işleme sistemine veri olarak verilmesi işlemi geri-bildirime örnektir. Geri-bildirim.3. Bilgi işlemede saklama işlevinin önemini tartışınız. KONTROL YORDAMLARI Geri-bildirim VERİ GİRDİSİ BİLGİ İŞLEME BİLGİ ÇIKTISI VERİ VE BİLGİ SAKLAMA Şekil 1.Geri-bildirim KONTROL GİRDİ İŞLEME ÇIKTI Şekil 1. Eğer faturayı yanlış kesersek bir çıktı olan bu faturanın düzeltilmesi gerekecektir. ! ✔ Bir işletmede satış faturası kesilmesi bir bilgi işleme işlemidir. girdi olarak sisteme geri verilerek sistemin amacından sapan durumların girdi ve işlem eylemleri üzerindeki düzeltmeleri gerçekleştirilir ve gerekli öz denetim sağlanmış olur. bir sistem olarak bilgi işleme.

Bilgi işleme sistemi süreç olarak toptan ele alındığında bu sürecin. sürecin sırasal evrelerine uygun olarak ele aldığımızda ise karşımıza ayrıntılı bir tablo çıkmaktadır. hesaplanması.6. bir yandan tüm bu evrelerin işlevsel bir bileşimini ortaya koyarken diğer yandan bilgi iletişimi ve etkileşimi bakımından çevre ile ayrılmaz ilişkilerini sürdürmek durumundadır. verilerin derlenmesi. Bilgi İşleme Sistemi ve Evreleri. sıralanması. Her bir işlevin içeriğini. özetlenmesi. temel olarak girdi. bir işletme için tüketicilerden devlete kadar uzanan bir yapıyı ortaya koymaktadır. -5- . BİLGİ İŞLEME Yeni Saklama İÇ VERİ Veri Derleme Sınıflama ve Sıralama Veri Üzerinde Analiz ve Hesaplamaların Yapılması Tüketiciler Ortaklar Rakipler Devlet ve diğer ÇEVRESEL VERİ Sonuçların Özetlenmesi Sonuçların Karşılaştırılması BİLGİ Veri ve bilgi İletişimi Geri-bildirim Kullanıcı Kararları ve Eylemleri Şekil 1.5. işleme ve çıktı işlevlerinden oluşmaktadır. karşılaştırılması. HAM VERİ VERİ DERLEME VERİ SINIFLAMA BİLGİ İŞLEME VE ÖZETLEME RAPOR ÜRETME RAPOR GİRDİ İŞLEME ÇIKTI Şekil 1. evrelerini içerdiğini görmekteyiz. Bilgi İşleme Sistemi Evreleri ve Bilgi İletişimi. sınıflandırılması. Bu çevre.BİLGİ İŞLEME SİSTEMİNİN EVRELERİ Buraya dek belirttiğimiz kadarıyla bir bilgi işleme sistemi. saklanması ve raporlar biçiminde kullanıcı ve karar vericilere iletilmesi. Bilgi işleme sistemi.

Bilgisayar işlem birimleri. Öte yandan. hesap makinası ekranı ve şeritler. ÇIKTI İnsan sesi. dosyalar. optik karakter okuyucu. bilgisayarla bilgi işleme ile eş anlamda kullanılmakta ve bilgi işlemeyi en ideal anlamda gerçekleştirmiş olmaktadır. Elektronik bilgi işleme. BİLGİSAYAR. verilerin bilgisayarın okuyabileceği bir biçime veya bir başka kişinin kullanabileceği duruma getirilmesi kayıtlamadır. manyetik çekirdek. bu verilerin hesaplanması. Elle ve Bilgisayarla Bilgi İşlemede Yöntemsel Karşılaştırma.7. İŞLEME delikli kart. Bir diğer deyişle verilen süreç her yöntem için geçerlidir. Mekanik bilgi işleme. bilgisayar programları Yarı iletken bellek devreleri. elle yazma. durumlar. sesli yanıt. yazılı rapor. Elektronik bilgi işlemedir. manyetik disket. Bilgisayar kontrol birimi. bilgisayar yazıcıları. özetlenmesi ve saklanması gerçekleştirilecektir. hesaplama ve analizler. ● ● ● Elle bilgi işleme. mikrofilmler vd. Bu durumu daha açık biçimde gösterebilmek. Bu genellemede belirli bir yöntem sözkonusu değildir.Veri giriş LA BİLGİ terminalleri. verileri işlenmeye hazır duruma getirmeye yönelik olarak verilerin derlenmesi ve ilk kayıt hazırlıklarının yapılması söz konusudur. mekanik araçların desteğindeki elle bilgi işleme yönteminin bilgisayarla bilgi işleme yöntemiyle karşılaştırılması ile olanaklıdır. İşleme işlevinde.İşlevler ayrımı yukarıdaki durum ele alındığında. -6- . bilgiler genellikle rapor biçiminde kullanıcı ve karar vericilere iletilecek ve çoğaltılacaktır. Bilgi işlemede temel olarak üç yöntemden söz edebiliriz. hesap makineleri KONTROL İnsan beyni. Bunlar. telefon. Bilgisayar ekranı. Şekil 1. daktilo. Çıktı işlevinde ise. hesap makinası kontrol devreleri vd. daktilo yazıları. karşılaştırılması. GİRDİ ELLE BİLGİ İŞLEME İnsan gözlemleri. Örneğin. kartlar ve bantlar. yazı yazma. İŞLEM İnsan beyni. hesap makinası. işlenecek kalemlerin özelliklerine göre gruplanarak sınıflandırılması ve sıralanması gerekmektedir. ✔ Bir işletmede müşteriye fatura düzenleme bilgi işleme sisteminin evrelerinde yapılan işlemler nelerdir? BİLGİ İŞLEME YÖNTEMLERİ Yukarıdaki kesimlerde genel olarak bilgi işleme kavramları üzerinde durulmuştur. diskler. yazılı kayıtlar. yazar kasa. SAKLAMA İnsan beyni. yazı yazma. girdi işlevinde.

Bilgi işleme sisteminde veri girdisi ki. Veri. Bilgi işleme ile birlikte düşünülen iki önemli kavram veri ve bilgidir. yanlışlığın belirlenerek sisteme tekrar girdi olarak verilmesi işlemi aşağıdakilerden hangisidir? a. Aşağıdakilerden hangisi veri için doğru değildir? a. sistem için veridir. ! Bu ünitede ve bundan sonraki ünitelerde kullanılan akış çizeneği sembollerinin anlamlarının kitabınızın sonunda yer aldığını unutmayınız. kesinlikle sayısal bir ifadedir. Ancak.? Elle bilgi işleme ile bilgisayarla bilgi işleme arasındaki farklılıklar nelerdir? Bilgisayarla bilgi işleme. Hangi yöntem kullanılırsa kullanılsın amaç verinin bilgi haline dönüştürülmesidir. Veri. Sınıflandırma -7- . yöntemsel olarak önemli bir farklılık ortaya koymaktadır. Bu farklılık işlemlerin gerçekleştirilmesinde. b. işlenmemiş bilgidir. Verilen daha sonraki kullanımlar için saklanmalıdır. e. Üretilen bu bilgilerin gereksinim duyulduğunda kullanılabilmesi için saklanması bilgi sistemi içinde ele alınması gereken bir diğer önemli işlevdir. işlemeye tabi tutularak bilgiye dönüşecektir. bilgisayarın kullanıldığı alan ile ilgili birçok avantajı da beraberinde getirmektedir. bir diğer sistemin bilgisi olabilir c. Sistemin ürettiği çıktının kontrol edilip. bu bir isim. Teknolojinin üstünlüğüyle ilgili bu avantajlara yeri geldikçe ilerideki ünitelerde değinilecektir. Bu gereksinim ilk çağlardan günümüze dek artarak devam etmektedir. d. Verinin bilgi haline dönüştürülmesi işlemleri elle yapılabileceği gibi mekanik araçların veya bilgisayarların kullanılmasıyla da gerçekleştirilebilinir. parasal bir tutar veya miktar olabilir. Sorular 1. Veri. Yanlış bir bilgi üretildiğinde bu bilginin sisteme geri beslemeyle tekrar girdi olarak verilecek ve tekrar işlemeye tabi tutularak doğru bilgi olması sağlanacaktır. İşlenmemiş veri olarak ifade edilen bilgiye nasıl ulaşılacağı bilgi işlemenin açıklanması ile olanaklıdır. Yanlış bilgi. Ancak bu bilgi her zaman doğru bilgi olmayabilir. Özet İnsanın belleğine yeterince güven duymaması ve ilişkilerin gelişerek ticari olayların ortaya çıkması bilgi işleme gereğini ortaya çıkarmıştır. bilgi işlemede bilgisayarların kullanılmasının işletmelere önemli avantajlar sağlayacağı açıktır. 2.

c. Aşağıdakilerden hangisi bilgi işleme süreci için doğrudur? a.Kontrol . Saklama 5. Veri girişi terminaller yardımıyla gerçekleştirilir. Özetleme e. Çıktılar dosyalarda veya mikrofilmlerde saklanır. Hesaplama b. hesap makineleri yardımıyla yapılır. Girdi e.İşleme . Girdi . Girdi .İşleme .Kontrol d. Yazılı raporlar bir çıktıdır. Sözlük ve Kavramlar Dizini Bilgi : İşlenmiş veri olarak da ifade edilen bilgi. b. d. bir iş veya konu veya bir varlık hakkında bilinen şey ya da bilgi kullanıcının bir iş veya konu veya bir varlık hakkında bildikleri şeylerdir.Çıktı 4. Çıktı 3. Veri veya bilgilerin kopyalar şeklinde çoğaltılması işlemidir. sisteme geri verilerek sistemin amacından sapan durumların girdi ve işlem eylemleri üzerindeki düzeltmelerinin gerçekleştirilmesi ve gerekli öz denetim sağlanmasıdır.Çıktı .Raporlama c. Verilerin derlenmesi c.b. Karşılaştırma d. Sistemin ürettiği çıktının.İşleme . bilgi sistemi içinde bilgi iş-8- Bilgi İşleme Çoğaltma Geri-Bildirim : : : İletme : .Saklama .Geri Besleme e. Girdi . Aşağıdakilerden hangisi bilgi işlemenin bir sonucudur? a. e. Veriyi bilgiye dönüştürme süreci veya veriyi kullanılabilir ve anlamlı kılan her türlü eylemdir. Bilgi saklama c. Geri-bildirim d. İşleme.Çıktı .Çıktı b. Girdi . Yazar kasalar bir girdi birimidir. Aşağıdakilerden hangisi işleme işlevinde yapılan işlemlerden biri değildir? a. Veri veya bilgilerin. Girdi .

Çeşitli durumların. bir bölümden diğer bir bölüme gönderilmesi ve bilgilerin ilgililere sunulmasıdır. Kaydetme : Veri veya bilgilerin toplanması ve daha sonra işleme tabi tutulmak üzere belgelendirilerek sisteme girişlerinin sağlanması işlemidir. gözlemlerin veya olayların sayısal veya alfabetik ya da sembollerle her türlü gösterimidir. Çok sayıda bilginin daha kullanışlı bir biçime dönüştürülmesi işlemidir.lem aşamalarına bağlı olarak bir aşamadan diğer bir aşamaya aktarılması. Özetleme Saklama : : Sınıflandırma Veri : : -9- . bir defterden diğer bir deftere geçirilmesi. Veri veya bilgilerin biriktirilmesi ve ileride tekrar kullanılma amacıyla ilgili kütüklere(dosyalara) yerleştirilmesi işlemidir. Veri veya bilgilerin belirli sınıf veya kategorilere göre düzenlenmesi işlemidir.

Her bir öğenin işlevini ünitedeki bilgilerle karşılaştırınız..Bilgi Sistemi Teknolojisi 2 ÜNİTE Bu Ünitede... Bilgisayar teknolojisi donanım ve yazılım olarak iki ana grupta incelenmiş.. Bilgisayar kullanımının bilgi işleme sistemine etkisinin neler olduğu ele alınmıştır. Çalışma Biçimine İlişkin Olarak. donanım başlığı altında teknolojik gelişmeler ele alınırken. .10 - . Bu üniteye çalışmaya başlamadan önce Yönetim Bilgi Sistemi dersinin konularını gözden geçiriniz. Donanım konusunu çalışırken çevrenizdeki bilgisayarların öğelerini izleyiniz. yazılım başlığı altında programlama dilleri ve programlama süreci açıklanmıştır.

BİLGİ İŞLEMEDE BİLGİSAYARLAR
Daha önceki ünitede, bilgi işlemenin bir sistem olarak ele alınabileceği ve temel olarak girdi, işleme ve çıktı bileşenlerinden oluştuğu vurgulanmış ve bilgi işleme sisteminin geri-bildirime dayalı kontrol ve saklama bileşenleri ile desteklendiğine değinilmişti. Bu ünitede ise, bilgisayar kullanılan bir bilgi işleme sisteminde teknolojiden kaynaklanan özelliklerin neler olduğu ele alınacaktır. Bilgisayarla Bilgi İşleme (BBİ) veya Elektronik Bilgi İşleme (Electronic Data Processing), verinin öz devimli olarak işlenmesinde bilgisayarın kullanılmasıdır. Bununla birlikte, BBİ'yi girdi, işleme, çıktı, saklama ve kontrol temel işlevlerini, bilgisayar donanımını, yazılımını ve personelini kullanarak yerine getiren bir bilgi işleme sistemi olarak görmek önemlidir.

KONTROL PROGRAMLAR VE YORDAMLAR

İŞLEME BİLGİSAYAR/ BİLGİ İŞLEME

VERİ GİRDİ

BİLGİ ÇIKTI

VERİ TABANI Veri ve Bilginin Saklaması SAKLAMA PERSONEL

Şekil 2.1. Bir Sistem Olarak BBİ.

Bilgisayarla Bilgi İşleme, bir sistem olarak,
● ●

Donanım, Yazılım,

● Personel işlevleri temelinde ele alınmaktadır. Bu bakımdan burada öncelikle bilgisayar teknolojisi üzerinde duracak ve buna bağlı olarak bilgisayar donanımını ve yazılımını ele alacağız.

BİLGİSAYAR TEKNOLOJİSİ
Çok sayıda aritmetiksel ya da mantıksal işlemlerden oluşan bir işi, çalışması sırasında bir işletmenin (operatör) işe karışması gerekmeksizin, önceden verilmiş programa göre öz devimli olarak yürüten bir bilgi (veri) işleyicisi olan ve ileriki ünitelerde çeşitli yönleriyle inceleyeceğimiz bilgi-

- 11 -

sayar, bilgi işleme kavramının evrimsel süreç içindeki en son noktasını oluşturmaktadır. Gerçekten, bilgisayar teknolojisiyle birlikte bilgi işlemede bir devrimden söz etmek olanaklıdır. İnsanlık, bu teknolojiyle çok kısa bir zaman aralığında, ulaşılması güç bir düzeye ulaşmıştır. Yaşamımızı teknik alanlardan sosyal alanlara dek etkileyen bilgisayarların teknik anlamda gelişimini ve yapısını yakından tanıyarak işletimini kavramak bilgisayar kullanmakta olan kişi veya kuruluşlar için olduğu kadar denetçiler için de son derece gereklidir.

Bilgisayarın gelişimini bilmek ve yapısını tanımak denetçiler için neden önemlidir?

BİLGİSAYAR TEKNOLOJİSİNİN EVRİMİ VE DONANIM
Bilgisayar teknolojisini bilgi işlemeden ayırmak ve bu teknolojik gelişmeyi dar bir zaman aralığıyla sınırlandırmak olanaklı değildir. Tarihsel olarak konu çok gerilere giderek incelenebilir. Birçok araştırmacı bilgisayarların tarihini daha önce de değindiğimiz abaküse dayandırmaktadırlar. Çubuklara dizilen diskler yardımıyla çeşitli aritmetiksel işlemlerin yapılmasını kolaylaştıran abaküs, bir bakıma en eski bilgi işlem aracıdır. Bilgisayar ise bilgi işlem araçlarının en gelişmiş olanıdır. Abaküs ile bilgisayar arasında geniş bir bilgisayar tarihçesi yatmaktadır. Bu geniş konuyu bir yana bırakarak, bilgisayarların temelini oluşturan matematiksel bir yöntemden söz etmek ve bugünkü bilgisayar teknolojisine ulaşmak istiyoruz. Bu matematiksel yaklaşım, 1815 yılında İngiltere'de doğmuş olan ünlü matematikçi ve mantıkçı George Boole tarafından ortaya konmuştur. Boole, 1847 yılında Mantığın Matematik Analizi isimli kitapçığını yayımlamış ve bu konudaki görüşlerini geliştirerek 1854 yılında Düşüncenin Yasaları Hakkında Bir Araştırma (An Investigation of the Laws of Thought) adlı eserini yayımlamıştır. Salt Evet/Hayır temeline dayanmakta olan Boole cebrinde doğru ya da yanlış gibi iki değer alabilen değişkenler ve bunlar arasındaki ve, ya da, gibi mantıksal ilişkiler sistemi kullanılmaktadır. Boole cebri aslında sayısal bir cebir değil, bir önermeler cebridir; ve 0 ve 1 öğelerinin sırasal anlamda işlenmesine dayalıdır. George Boole, tüm mantıksal önermelerin ve, veya’lara göre özetlenebileceğini ve bu önermelerin birer matematik denklem olarak yazılabileceğini ortaya koymuş ve farkında olmadan bugünkü bilgisayarlarda kullanılan ikili (binary) sisteminin temelini atmıştır. Böyle bir sistemde, bilgisayarlarla işlem yapmak, bilgi saklamaya yönelik elektriksel devrelerin çalışmasıyla başarılmıştır. Mekanik bilgi işleme araçları olarak, Blaise Pascal'ın aritmetiksel işlemler yapan makinesinden (1640) Joseph Marie Jacquard'ın delikli kart yöntemine dayalı makinesine (1804), Charles Babbage'ın öz devimli mekanik hesaplayıcısından (difference engine) (1823), Herman Hollerith'in delikli kartlarına (1880) dek uzanan zincirin elektronik ilk halkasını ENIAC (Electronic Numerical Integrator And Calculator) oluşturmuştur (1946).

- 12 -

Şimdi günümüzde kullanılan bilgisayara ilişkin donanım ve yazılım kavramlarına girerek, gelişimin donanım ve yazılım düzeyindeki durumunu inceleyelim. Bir bilgisayarda fiziksel öğeler bütünü anlamına gelen donanımın teknolojik temelini kuvars taşından elde edilen saf silikon yongalar oluşturmaktadır. Doğada bol miktarda bulunan kuvars taşı bir dizi karmaşık işleme tabi tutularak saflaştırılmakta, elde edilen silikon silindirler ince tabakalar (Wafer) halinde kesilerek bunlardan yonga (chip) adlı verilen milimetrik elemanlar elde edilmektedir. Son derece karmaşık elektriksel devreleri içeren bu yongalar, çeşitli testlerden geçirildikten sonra bağlantıları kurularak bilgisayarın temel devreleri oluşturulmaktadır (Şekil 2.2).
Mask

Silikon

Test Edici Diğer Mask/İşlem Döngüleri

Tabaka Testi

Yonga

Bağlantılı Yonga

Gözden Geçirme

SonTest

Şekil 2.2. Silikondan Yonga Elde Etme Süreci.

- 13 -

Tümleşik devreler (Integrated Circuit) adı verilen bu milimetrik yarı iletkenler üzerine yaklaşık milyonlarca devre sığdırabilmektedir. Tümleşik devre temelinde işlev gören bilgisayar donanımı; girdi, çıktı, saklama çevresel (peripherals) birimleri ile Ana İşlem Biriminden (Central Processing Unit) oluşmaktadır (Şekil 2.3).
ANA İŞLEM BİRİMİ KONTROL

GİRİŞ

İÇ BELLEK

ÇIKIŞ

ARİTMETİK- MANTIK

Kontrol Akışı

Komut Akışı

Veri Akışı

Şekil 2.3. İşlevsel Bilgisayar Düzenlemesi.

Giriş birimleri (input devices) insanın bilgisayarla iletişim kurmasını sağlayan aygıtlardır. Aynı şekilde, çıkış birimleri (output devices) de giriş birimleri ile ana işlem birimine verilen verilerin işlendikten sonra çıktı bilgileri olarak alınabildiği iletişim aygıtlarıdır. Ana işlem birimi ise kontrol, bellek (storage) ve aritmetik-mantık öğelerinden oluşmaktadır. Yine, ana işlem biriminin denetiminde çalışan bir öğe de ek bellektir (auxiliary storage).

!

Bir tahsilat işleminde, bilgisayarın giriş, çıkış ve ana işlem birimlerinin yapacağı işlemlerin neler olabileceğini tartışınız.
Kontrol birimi, ana işlem birimi içinde yürütme görevini üstlenen ve eşgüdümü (koordinasyonu) sağlayan birimdir. Bir diğer deyişle, bilgisayarın beyni olarak kabul edilebilir. Bu birim, bellekte depolanan bilgileri toplar, yerleştirir, programdaki komutları okur, yorumlar ve yürütür. Bu arada her komutun yürütülmesinde bir ya da birden fazla bilgisayar bileşeniyle ilişki kurulur. Bu nedenle kontrol birimi, sistem içindeki işlevsel birimlerin uyumunu sağlayan ve programlardaki işlem sırasını yöneten bir aygıttır.

Ana işlem biriminin öğelerinden biri olan kontrol biriminin görevleri nelerdir?
Özet olarak kontrol birimi aşağıdaki işlemleri yerine getirmektedir.
● ● ●

Uygun bir sıralama içinde program komutlarını seçmek, Seçilmiş olan her bir komutu yorumlamak, Ayrılmış devreleri (mantık veya transfer devreleri...), komutları yerine getirecek biçimde harekete geçirmek. Sistem çevre birimlerini denetim altında tutmak.

- 14 -

Bellek birimi bilgisayarın işlev görmesine yönelik olarak program komutlarını ve işlenmesi öngörülen verileri saklayan birimdir. Bellek birimi, ana bellek (primary storage) ve yardımcı bellek (secondary storage) olmak üzere iki kısma ayrılmaktadır. Çıkış birimlerinden bilgiler alınıncaya dek, veriler, programlar, bilgiler ve her tür ara sonuçlar genellikle geniş bir alanı olan bu birimde saklanırlar.

?

Bellek kavramından ne anlıyorsunuz?
Bellek birimi, kendi içinde özel amaçlara göre belirlenmiş özgül alanları kullanmaya olanak verecek bir yapıdadır. Bu alanlar; giriş bellek alanı, program bellek alanı, çalışma bellek alanı ve çıkış bellek alanıdır (Şekil 2.4).

GİRİŞ

BELLEK BİRİMİ Giriş Bellek Alanı KONTROL BİRİMİ ARİTMETİK MANTIK BİRİMİ

Program Bellek Alanı

Çalışma Bellek Alanı

Ana İşlem Birimi

Çıkış Bellek Alanı

ÇIKIŞ

Şekil 2.4. Kavramsal Bellek Alanları.

Ana bellek, çalışma tipi olarak iki tür bellek kullanmaktadır. Bunlar; Rasgele Erişimli Bellek (RAM: Random Access Memory) ve Salt Okunur Bellektir (ROM: Read Only Memory). RAM'ın özelliği programların ve verinin işlenmesi süresince geçici bir bellek olarak kullanılabilmesidir. Sıradan işlerin yürütüldüğü, istenilen herhangi bir konuma bilgi ve programların saklanabildiği ve içindeki değerlerin silinebildiği, değiştirilebildiği bellek türü ise, RAM bellektir. ROM ise, RAM'in silinmeyen ve sürekli bellek olarak kullanılan tipidir. Bu bellek salt okunabilir, değiştirilemez. Ayrıca ROM'a benzer biçimde kullanıcının değişiklik yapamadığı, kalıcı programları içeren ancak yine de belli koşullarda değiştirilebilen bir bellek türü de bulunmaktadır. Bu bellek türü EPROM’dur (Erasable Programmable Read Only).

- 15 -

ana belleğin yükünü hafifleten ve ana bellekte bilgi saklama maliyetini azaltan bir dış bellektir. ROM ve EPROM’un işlevleri insan beyni için nasıl tanımlanabilir? Yardımcı bellek. yeri geldiğinde kullanıcıların erişimine olanak tanınır. ve iki sayıyı. Böylelikle bir biyolojik mikro-yongalar devri açılacağı ve bu moleküler devrelerin çok daha az güç kullanarak çok daha hızlı çalışabileceği ve donanım boyutlarında 1000 katlık bir küçülme sağlanabileceği vurgulanmaktadır. Son olarak üzerinde duracağımız birim. Bu birim toplama.3’te verildiği gibi bu birimlerin tümü. disket. diğerine eşit veya diğerinden küçük olduğunu belirlemek üzere gerekli karşılaştırmaları yapabilir. birbirleriyle eşgüdümlü olarak iletişim içinde çalışmaktadır.5'te görülmektedir.16 - . doğal olarak donanımın gelişimiyle doğrudan ilgilidir. manyetik şerit gibi yaygın olarak kullanılan bilgi saklama aygıtlarında saklanarak. Bu varsayım altında RAM. Bunun yanı sıra bir sayının negatif. Yardımcı bellek aracılığı ile çok sayıdaki karakter ya da bilgi. hangisinin büyük. pozitif veya 0'a eşit olup olmadığını belirler. Bu düzenlemeyi temel alan tipik bir bilgisayar donanımı çevre birimleri ve ortamları Şekil 2. çıkarma. . Şekil 2. Bu alandaki çalışmaların en güncel olanlarından biri. Nitekim silikon yongaların yerini almak üzere birtakım yeni yapılar üzerindeki çalışmalar giderek olgunlaşmaktadır. çarpma ve bölme aritmetik işlemlerini yerine getirir. Bu alanda her geçen gün yeni adımlar atılmakta ve 1950'li yıllarda öngörülmesi çok güç değişiklikler olmaktadır. Görüleceği gibi bilgi kayıt ortamları olan girişteki araçların bir çoğu aynı zamanda çıkış ortam ve araçları olarak göze çarpmaktadır. silikon yongalar yerine karbon tabanlı organik moleküllerden oluşan yeni devreler üretmeyi amaçlamaktadır. aritmetik-mantık (aritmetic-logic) birimidir. manyetik disk. Bilgisayar teknolojisindeki gelişmeler.? Bir insan beynini bilgisayarın beyni olarak düşününüz.

Bellek kapasitesi. Maliyet.5.Terminal Terminal Sesli Girişim Birimi Ekran Manyetik Mürekkep Karakteri Okuyucu Ana İşlem Birimi Optik Karakter Okuyucu Manyetik Manyetik Band Band Manyetik Disk Direkt Erişim Birimi Sesli Yanıt Birimi Yazıcı Bilgisayar Çıktı-Mikrofilm Birimi Manyetik Disk Manyetik Band Manyetik Disk Şekil 2. Hız. . Güvenilirlik faktörleridir. Bir bilgisayar donanımının gelişimini belirleyen beş temel faktör bulunmaktadır. ● ● ● ● ● Büyüklük. Bilgisayar Donanımı Çevre Birimleri ve Ortamları.17 - . Bunlar.

İşletim sistemi. Uygulama yazılımı ise.18 - . bellek kapasitesi ve güvenilirlik faktörlerini de etkileyerek kuşaklar oluşturmuşlardır. İşletim sistemi. Bir anlamda donanıma yaşam veren öğe. Bu nedenle işletim sistemini (aynı bağlamda sistem yazılımını) oluşturan bu karmaşık programlar bütününe. kaynak (resource) ve veri (data) yönetimini sağlayan kontrol programları ile bilgi işlemeyi sağlayan işleme programlarıdır (processing programs). bilgisayar sistemindeki işlemleri destekleyen ve kontrol eden programları içerir. ! İşletim sistemi. İşletim sisteminin iki temel öğesi. sistem yazılımı ve uygulama yazılımıdır.6’da verilmiştir. Bu nedenle. kuralları ve belgelendirmeyi içeren bir kavramdır. İşletim sisteminin oluşturulması ile uygulama programlarının işletilebilme olanağı yaratılmış olur. Bilgisayar yazılımını. işletim programlarının bilgisayar üreticisi firmalarca geliştirilerek sisteme daha baştan yerleştirilmiş olmalarıdır. Bilgisayar yazılımı ile ilgili sınıflandırma Şekil 2. işletim sistemidir. Bilgisayar sisteminin giriş-çıkış ve bellek işlevlerini kontrol ederek. bilgisayarın bilgi işleme işlevini yerine getirmesini sağlayan her tür programı. yordamı. sınıfta incelediğiniz Yönetim Bilgi Sistemi ders kitaplarınızın dördüncü ünitesindeki “Bilgisayar Kuşakları”na ilişkin açıklamaları gözden geçiriniz. Örneğin. işletim sistemi (operating system) programlarını oluşturur. büyüklük. maliyet. ana işlem birimindeki işlemleri denetleyen programlar bütünüdür.✔ Bu faktörler bilgisayarın gelişimi sonucunda nasıl etkilenir? Başlangıçta lamba temeline dayalı olarak kullanılan elektronik montajlardan. Bilinmesi gereken. işletim sistemine ilişkindir. donanım ve yazılım birbirinden ayrı düşünülemez. ödemelere ya da stok kontrol işlemlerinin yerine getirilmesine yönelik olarak hazırlanan programlar uygulama yazılımı içindedir. denetleyici veya yönetici programlar adı da verilmektedir. BİLGİSAYAR YAZILIMI (SOFTWARE) Bilgisayar yazılımı. bilgisayara verilen bir uygulama programını makine diline çeviren dil çevirici programları (language translator programscompilers) ve sistem kitaplığını yöneten "hizmet programları"nı içermektedir. iş (job). Sistem yazılımı. ! 3. İşleme programları. bilgisayar sisteminin giriş-çıkış ve bellek işlevlerini kontrol ederek çeşitli destek hizmetleri sağlar. ✔ Sistem yazılımı ve uygulama yazılımının bilgi işleme sistemi içindeki yeri nedir? Burada ele alınması gereken bir diğer konu. özel uygulamaları yürüten ve işleten programlardan oluşur. yazılımdır. Sistem yazılımı. ana işlem birimindeki işlemleri denetleyen programlar bütünüdür. bilgisayarlar. çeşitli destek hizmetlerini sağlayan. Çünkü bir bilgisayarın yazılım düzeyinde özünü işletim sistemi oluşturur. iki ana grupta ele alınabilir. . hız. Bunlar. transistörlere ve entegre devrelere doğru gelişim gösteren. uygulama programlarından farklı olarak.

6'da verilen bilgisayar yazılımı ile ilgili sınıflandırmada yer alan kontrol programı.6. Yazılım Sistemi.! Şekil 2.19 - . . işleme programı ve işleme uygulamaları programı arasındaki ilişki nedir? Bilgisayar Yazılımı Sistem Yazılımı Uygulama Yazılımı Veri Tabanı Yönetim Sistemleri İşletme Uygulama Programları İletişim Kontrol Programları Bilimsel Uygulama Programları İşletim Sistemi Diğer Uygulama Programları Kontrol Programları İşleme Programları İş Yönetim Programları Dil Çevrici Programlar Kaynak Yönetim Programları Hizmet Programları Veri Yönetim Programları Diğer İşlem Programları Şekil 2.

. Üst düzey bir programlama diliyle yazılmış programın ki buna kaynak program (source program) adı verilmektedir. Bu dillerin. Üst düzey dillere belirli alanlara yönelik olmalarından ötürü. bir işi yapmak için gerekli işlemlerin saptanması. Bu dönüştürme işlemine derleme (compile). Bunlar. Programlama dili. bilgisayar programları oluşturmak üzere tanımlanmış yapay bir dil/dillerdir. Programlama. anlayabileceği bir sistematik içinde verilmesini gerekli kılar. Burada programlama sürecine geçmeden önce. Yani yazılan program. Bir diğer deyişle üst düzey dillerin kullanılan alana özgü bir yapıları vardır. yukarıda anılan ve programlamaya olanak veren "programlama dilleri" üzerinde durmak istiyoruz. insanın bilgisayarla iletişim kurabilmesini ve bilgi işlemesini sağlayan en önemli araçlardan biridir. Bu olanak sorunun çözüm yönteminin bir dizi mantıksal komutlarla ve bir dille kodlanmasıyla sağlanır. Bilgisayarlar özgün bir sorunun çözümü için programlanabilirler. alt düzey dillerden farklı olarak bilgisayara doğrudan bağımlı olmayan bir özellikleri vardır. Programlama dilleri temel olarak iki düzeyde ele alınabilir. alt düzey (low level) ve yüksek düzey (high level) dillerdir (Ayrıca C adı verilen alt düzey programlama dillerinin özelliklerine sahip bir üst düzey programlama dili de bulunmaktadır). Çevirici dili (assembler language) olarak adlandırılan dil bu sınıfa girmektedir. onun anlayabilmesini sağlayarak amaç programa (object program) dönüştürmek gerekmektedir. tanımlanması ve bu işlemlerin sırasının belirtilmesidir. Üst düzey diller ise kullanıcıların doğal diline benzeşen komutları içeren ve çözümü istenen sorunların türüne göre farklılık gösteren dillerdir.20 - . bilgisayar sistemince okunmasını yani. soruna yönelik diller adı da verilmektedir. o dili kullanabilen tüm bilgisayarlar için geçerlidir. derleme işlemini gerçekleştiren karmaşık ve özel program dizisine ise derleyici (compiler) den mektedir (Şekil 2. bu işlemin (ya da sorunun) ona. bir bilgisayar sisteminin doğrudan uygulayabildiği makine komutlarını içeren dillerdir. ? Bilgisayar dillerinin sınıflandırması nasıl yapılabilir? Alt düzey diller. Bir işlemin bilgisayara tanımlanabilmesi.7).PROGRAMLAMA DİLLERİ VE PROGRAMLAMA SÜRECİ Bundan önceki kesimde sıklıkla kullanılan bilgisayar programı terimi.

Tasarım evresindeki her türlü değişkeni göz önüne alan çalışmaların sonuçlanması ile kodlamaya geçilebilecektir. Eğer amaç programın başarılı olduğu düşünülüyorsa. Programlama açısından kodlama kavramı. başka bir kullanıcının anlamasına ve kullanmasına olanak verecek belgelendirmesi hazırlanarak dosyalanır. Bu evrede.7. MAKİNE DİLİAMAÇ PROGRAM VERİ Derleme Süreci. Sorunun çözümünü belirleyen sonlu sayıdaki özgün ve anlaşılır sırasal adımların (işlemlerin) ortaya konması anlamına gelen algoritmaların. çözümü gereken sorunun ayrıntılı çözümlemesi (analizi) ele alınacaktır. İŞLETİM SONUÇ ✔ Programlama sürecinin evreleri nelerdir? Bir işi yapmak için. çözümü gereken sorunun bilgisayara uygunluğunu sağlamaya yönelik olup. Öncelikle ve doğal olarak. Bir sonraki evre. daha önce değinmiş olduğumuz kaynak program oluşturulmakta ve oluşturulan program test edilerek amaç programa ulaşılmaktadır. . Bu evre özellikle. gerek duyulan çıktıları ve sisteme verilecek olan girdi verilerinin ortaya konmasını içerir. programlama açısından. akış çizeneklerinin (flowcharts) ve mantıksal karar tablolarının hazırlanması da bu evre içindedir. sorunun çözümüne yönelik olarak hazırlanmış olan algoritma ve akış çizeneklerine uyan ve bir programlama dilinin kurallarını taşıyan komutlar bütünüdür. bu programın.KAYNAK PROGRAM DERLEME PROGRAMI DERLEME PROGRAM LİSTELEME VE HATA RAPORU Şekil 2. tanımlanmış bir dizi adımdan oluşan ve dönüştürme işlemlerini içeren programlama sürecinin evreleri aşağıdaki gibi açıklanabilir.21 - . gereksinilen çıktıyı üreten yöntem belirlenir. programlama çözümlemesidir. Bu şekilde.

Sorunun alanı 2. Programlama Süreci. Akış çizenekleri/ mantıksal karar tabloları 1 PROGRAMLAMA DİLİ KURALLARI PROGRAM KODLAMA Şekil 2.8’de olduğu gibi özetlenebilir. Şekil 2. Çıktı gereksinmesi 3. . KAYNAK PROGRAM MAKİNE DİLİNE ÇEVİRME ÇEVİRME BAŞARILI MI? Evet AMAÇ PROGRAM Hayır HATALARIN DÜZELTİLMESİ Hayır PROGRAM BAŞARILI MI? 1 Evet PROGRAMIN DÜZELTİLMESİ ÇIKTI ÜRETİMİ VE PROGRAM BAKIMI Açıklanan programlama süreci. Girdi verilerinin belirlenmesi PROGRAMLAMA ÇÖZÜMLEMESİ 1.22 - .8. Gereksinilen çıktıyı üreten yöntem 2.SİSTEM ÇÖZÜMLEME TASARIM 1.

veri ve bilgilerin saklanması faaliyetlerini görürler. Maliyet d.Özet Bilgi işlemede bilgisayarların kullanılması. Çıkış Birimleri 3. Bellek kapasitesi 2. Bunlar büyüklük. Programlama dili. işleme. bilgi işlemenin temel işlevleri olan girdi. hız. maliyet ile fiziksel büyüklük azalmaktadır. Sistem yazılımları. Bu gelişimin izlenmesinde ele alınacak beş temel faktör vardır. Aşağıdakilerden hangisi bilgisayar donanımının gelişimini belirleyen temel faktörlerden biri değildir? a. Yazılımların oluşturulmasında programlama dillerinin kullanılması gerekir. kalıcı bellek programları içeren ancak yine de belli koşullarda değiştirilebilen bellek türü aşağıdakiler. yazılımını ve personelini kullanarak yerine getirilecektir. 1940’lı yıllarda ENIAC ile başlayan bilgisayar teknolojisi günümüzde minyatürize edilmiş entegre devrelerle gelişimini sürdürmektedir. Ana işlem biriminde yer alan kontrol. çıktı. Bilgisayarlar geliştikçe hız. Giriş birimiyle ana işlem birimine verilen verilerin işlendikten sonra çıktı olarak alınmasını sağlayan iletişim aygıtı ise çıktı birimleri olarak ifade edilmektedir.23 - . bellek kapasitesi ve güvenirliliktir. maliyet. sistem yazılımı ve uygulama yazılımı olarak iki grupta ele alınmaktadır. saklama ve kontrolün gözden geçirilmesini zorunlu kılmaktadır. Sorular 1. Hız c. Rastgele Erişimli Bellek (RAM) b. Büyüklük b. çıktı. Aritmetik-Mantık Birimi d. bellek ve aritmetik-mantık öğeleri işlemlerin programlar yardımıyla yapılmasını. Giriş birimleri ile ana işlem birimine verilen verilerin işlendikten sonra çıktı bilgileri olarak alınabildiği iletişim aygıtı aşağıdakilerden hangisidir? a. Bir bilgisayar donanımında girdi. Uygulama yazılımları ise. saklama birimleri ve ana işlem birimi vardır. bellek kapasitesi ve güvenilirlik artmakta. Programlar bu dilleri kullanarak işletme amaçlarına uygun programlar oluşturacaklardır. Programlama dili e. bilgisayar programı(yazılımı) oluşturmak üzere tanımlanmış yapay dillerdir. Bilgisayarla bilgi işlemede bu temel işlevler bilgisayar donanımını. Ana İşlem Birimi c. bilgisayar sistemindeki işlemleri destekleyen ve kontrol eden programlardır. Donanımdaki bu gelişme benzer bir gelişmenin yazılımda da yaşanması sonucunu doğurmuştur. Donanıma yaşam veren öğe olarak ifade edebileceğimiz yazılım. İnsan ile makinenin iletişim kurmasını sağlayan birim giriş birimidir. Giriş Birimleri e. Kullanıcının değişiklik yapamadığı. stok kontrolü veya ödemeler gibi özel uygulamaları yürüten ve işleyen programlardır.

monitörü örnek olarak verilebilir.24 - . : Programcı tarafından hazırlanan ve programın genel görünümünü. Salt Okunur Bellek(ROM) d. Ana Bellek e. planını. veri girişi Akış Çizeneği Bellek Bilgisayarla Bilgi İşleme Donanım İşletmen (Operatör) . Bir bilgisayarın klavyesi.den hangisidir? a. Silinebilir-Programlanabilir Salt Okunur Bellek (EPROM) b. : Bir bilgisayar sistemini oluşturan fiziksel birimlerdir. : Verinin öz devimli olarak işlenmesinde bilgisayarın kullanılmasıdır. Listeleme b. İşletme Uygulama Yazılımı d. Tasarım Sözlük ve Kavramlar Dizini Abaküs : Hesaplamada ya da matematiksel işlemlerde kullanılan en eski mekanik aygıt. Üst düzey bir programlama diliyle yazılmış programın. : Bilgi ve işlem dizilerinin saklandığı aygıt ya da ortamdır. Uygulama Yazılımı b. : Bilgisayarı kullanan. Bilimsel Uygulama Yazılımı c. Çalışma Belleği 4. İşletim d. Derleme c. Bilgisayar sistemindeki işlemleri destekleyen ve kontrol eden program aşağıdakilerden hangisidir? a. Sistem Yazılımı e. Kodlama e. Veri Tabanı Yazılımı 5. akış yönünü. bilgisayarın anlayabileceği program şekline dönüştürme işlemine ne ad verilir? a. sorunun çözümündeki adımları kapsayan çizimsel bir gösterimdir. Rastgele Erişimli Bellek(RAM) c.

Manyetik Band (Teyp) : Sadece sıralı erişimin olanaklı olduğu geniş bilgi yığınlarını saklayabilen bir aygıt ve ortamdır. istenilen herhangi bir konuma bilgi ve programların saklanabildiği ve içindeki değerlerin silinebildiği. yordamlar.25 - . Okuma ve yazma işleminin bir plağın çalınması gibi yapıldığı disk aygıtlarında aynı anda birden çok diske okuma ve yazma işlemi yapılabilir. değiştirilebildiği bellek türüdür. Silinebilir-Programlanabilir Salt Okunur Bellek (EPROM) : ROM gibi kullanıcının değiştiremeyeceği ve kalıcı programları içeren bellek alanıdır. Manyetik Disk Optik Karakter Okuyucu Öz devim Rastgele Erişimli Bellek (RAM) : Sıradan işlerin yürütüldüğü. belli koşullarda değiştirilebilir (yeniden programlanabilir). : Bir bilgi saklama ya da bellek ortamıdır. Yazılım Yonga(chip) Yordam . : Donanıma yaşam veren ve bilgi işlemde kullanılan programlar. : İnsan aracılığı olmaksızın işlerin otomatik olarak yapılmasıdır. genellikle silikon gibi yarı iletken malzemenden yapılmış ince bir dilim.yapan kişi. : Milimetrik yüzeyler üzerinde onbinlerce devre elemanından oluşan ve son derece karmaşık elektronik devrelerin yerleştirildiği. : Bir sorunun çözümünde gereksinim duyulan bir dizi adım. programlama dilleri ve belgelemelerin tümüdür. kalıcı bilgi saklamak ve salt okunmak üzere bilgisayar üreticisi firma tarafından geliştirilmiş bellek türüdür. : Basılı ya da yazılı karakterleri okuyan ve bilgisayara girişini sağlayan bir giriş birimi. EPROM. Salt Okunur Bellek (ROM) : Program komutlarının değiştiremeyeceği nitelikte.

konuyu ne ölçüde kavradığınızı da anlamanıza yardımcı olacaktır. Çalışma Biçimine İlişkin Olarak... .. Bu ünitede ayrıca bilgilere erişim olarak da ifade edilen kütük düzenleme konusu da incelenmiştir.Veri Düzenlemesi ve Yapılandırılması Bu Ünitede. sizin konuyu daha iyi anlamanızı sağlayacağı gibi.26 - .. 3 ÜNİTE Bilgi sisteminin sağlıklı bilgi üretebilmesi ve etkin bir şekilde işleyebilmesi için gerekli olan veri düzenlemesi ve veri yapılandırılması bu ünitede ele alınmıştır. Ele alınan her konuyu örneklerle ele almanız.

2. Bir kişiye ilişkin ücret ödeme kaydı.) ücretler kütüğünü oluşturacaktır. yine ücretlere ilişkin haftalık işlem kütüğü (weekly transaction file) geçici bir çalışma kütüğü niteliğindedir.. Çağdaş BBİ sistemlerinin önemli bir öğesi olan veri tabanı uygulamasıyla. Basitten karmaşığa doğru sıralanan veri yapıları. İşlem kütükleri.27 - . satış tutarlarını oluşturan sayısal karakter grupları satış tutarı alanını oluşturabilir. BBİ içinde veriyi mantıksal bir biçimde düzenlemek için tasarlanmışlardır. vergi oranından vb. insanlar. verinin en temel öğesi olup. alfabetik. Karakter. Etkin bir işlemeyi sağlayabilmek için.. çalıştığı birim. sayı veya sembol ise karakter olarak tanımlanır. o kişinin isminden. mantıksal biçimde düzenlenmeli ve yapılandırılmalıdır. İleriki ünitelerde daha ayrıntılı olarak ele alınacak bir kavram da veri tabanıdır (Data Base). Her bir çalışana ilişkin her bir veri ise alan olarak tanımlanmaktadır (Örneğin sadece adı soyadı gibi). Bir veri alanı bir özelliği (karakteristik veya nitelik). Kütük. ana kütük ve işlem (çalışma) kütüğü. ana kütüğün içerdiği süreklilik taşıyan kayıtları günlemede (update) kullanılırlar. sosyal sigorta numarasından. bir kütükteki kayıtlara veya bilgilere erişerek gerekli değişiklik veya eklemeleri yapmak ve kütüğü en son haline getirmektir.. ücreti vb. Örneğin çalışanın sicil numarası 123456 ise. Örneğin. her BBİ sisteminde veri. Ücretler ana kütüğü (payroll master file) sürekli bir kütük niteliğini taşırken. yerler vb. Her bir çalışana ilişkin veriye ise kayıt adını vermekteyiz. Böylelik. Çalışan bu kişilerin tümüne ilişkin kayıtlar (adı-soyadı. bu alan içindeki her bir sayı(1. kayıtlar (records) ve kütükler (files) içinde düzenlenmiştir.6) bir karakterdir. ! İşyerinde 20 kişi çalışmaktadır. kitabınızda bundan sonra sıklıkla kullanılacaktır. ✔ Günleme nedir? Günleme. oluşur.) ortaya koyar. sayısal veya diğer sembollerden oluşur.BİLGİSAYAR İLE BİLGİ İŞLEMEDE VERİ DÜZENLENMESİ VE YAPILANDIRILMASI Bilgisayar ile Bilgi İşleme (BBİ)'nin anlaşılmasının temeli büyük ölçüde. bir varlığı (nesneler. kişi isimlerini oluşturan alfabetik karakter grupları isim alanı. ? Verilerin yapılandırılmasının ve düzenlenmesinin amacı nedir? VERİ DÜZENLEMESİ Veri. veri düzenlemesinin çeşitli temel kavramlarının anlaşılmasına bağlıdır. belirli bir zaman aralığında oluşan işlemlere ilişkin kayıtları içerirler ve devresel olarak. öğeler olarak karakterler (characters). farklı kullanımlara yönelik verileri içeren kayıtlar veya kütüklerin birbiriyle ilişkilendirilerek işletilmesi sağlanır. birbiriyle ilişkili kayıtlar topluluğudur (veya veri setidir). karakter gruplarından oluşur. Verinin ilişkili alanları kayıt biçiminde gruplanmışlardır. Alan. Alanı oluşturan her bir harf. sicil numarası.. Kütükler sürekliliklerine göre iki ayrımda incelenebilirler. alanlar (fields). Bu öğeler kavramsal olarak önem taşımakta olup.

? Verilerin yapılandırılmasının gereği nedir? Verinin yapılandırılmasında aşağıdaki dört temel yaklaşım ortaya konabilir. kütük ve veri tabanı ilişkisi aşağıdaki gibi özetlenebilir .1. belirli bir sıradüzene sahip olduklarını belirtmiştik. Basit doğrusal yapılar (Simple linear structures): Eğer verinin tüm öğeleri bağımsız ve aynı önemde ise veri.le.) bilgi işleme amaçlarına genellikle uygun düşmemektedir. verinin işlevsel kullanımını sağlayan bir yapıya kavuşturulması üzerinde durulacaktır... merkezi bir kütükler dizisi oluşturulmuş olunur. alan. "gösterici" (pointer) kullanımıyla birbirlerine bağlantı. işletmenin olaylara ilişkin uygulamalarını göz önüne alan mantıksal ve anlamlı bir ilişkiler sistemine sahip kılınmalıdır. Şekil 3. ÜCRET KÜTÜĞÜ Kütük PERSONEL VERİ TABANI Veri Tabanı VERİ YAPILANDIRILMASI BBİ'de veri düzenlemesi için gerekli olan veri öğelerinin. mantıksal (anlam taşıyan. Bu kesimde ise. ? Bilgi işlemede veri tabanının kullanılmasının sağlayacağı faydalar nelerdir? Karakter.000. farklı uygulamalar için kullanılacak ortak verilerin sisteme tekrar tekrar verilmesinin önüne geçilerek. Ancak bu tür bir yapılandırma. kayıt. Kütüklerden veya veri tabanından elde edilecek bilginin uygun biçimde sağlanabilmesine verilerin yapılandırılmış olması olanak verir. (özellikle işletmelerde. basit doğrusal bir yapıda sıralanabilir.28 - . Bu amaçla veriler.-TL. M Karakter İSİM ALANI MEHMET AK Alan ÜCRET KAYDI MEHMET AK 57533874 820. Liste yapıları (List structures): Bu yaklaşımda...) kayıtlar. Kayıt Ortak Veri Öğeleri.

Hesap Adresi Numarası vb. Örneğin. bir müşteriler ana kütüğündeki kayıtlar.3. gösterici yardımıyla bağlantılandırılabilir (Şekil 3. fatura kütüğünde müşteri için ilk faturanın kayıt yerini gösteren bir alan içerecektir. bir hesap numarası (kodu) ile tanımlanabilir. 1 9 Bağlantı 9 KAYIT ANAHTARI Çalışan Numarası BÖLÜM NUMARASI . Bu kütükteki her müşteri kaydı.2. tek adını ve adreslerini içerir. Bu zincirdeki son fatura. bir müşteri farklı günlerde çeşitli kalem malları satınalabilir.3). GÖSTERİCİ KAYIT ADRESİ PERSONEL KÜTÜĞÜ 101 GÖSTERİCİ ÜCRET KÜTÜĞÜ Bağlantı 2854 Şekil 3. sonraki faturalarına bağlantılandırılacaktır. Bu durumda şirket. aynı çalışanın kayıtlarını içeren personel ana kütüğündeki kayıtlar. Kütüklerdeki Kayıtların Gösterici İle Bağlantılandırılması. müşterinin.landırılmışlardır. ● ● ● Fatura Numarası Fatura Verisi Gösterici ● ● ● ● ● ● Müşteri Müşteri İsmi. ● ● Müşteri Kütüğü Fatura Numarası ● Fatura Verisi ● ● ● ** Yukarıda verilen müşteri-fatura ilişkisine benzer şekildeki örnekler çoğaltılabilir. Buna karşılık bu fatura kaydı.29 - . bir kayıt üzerindeki veri kalemidir. her müşterinin tek kodunu. Örneğin. Böylece herhangi bir zamandaki ödenmemiş faturaları gösteren bir liste yapısı kullanılabilir. Bir muhasebe döneminde.2). bir çalışanın ücretler ana kütüğündeki ücret kaydı. Bir gösterici. bu işlemleri yansıtan bir fatura kütüğü tutabilir. Müşteri kütüğündeki her kayıt. gösterici olarak özel bir karakterin kullanımıyla tanımlanacaktır (Şekil 3. Gösterici Fatura Numarası Fatura Verisi Gösterici Örnek Bir Liste Yapısı. bellekte yer alan başka bir kayıtla mantıksal ilişki içinde olan. ● ● ● Şekil 3.

Örnek Bir Ağaç Yapısı.5.5).4). kayıtlar arasındaki karmaşık mantıksal. Anahtar. BÜYÜK DEFTER HESAP KAYDI (ALACAK HESAPLARI) Birinci Düzey İkinci Düzey MÜŞTERİ KAYDI Şekil 3. Bu yapı.4. Örneğin. ilişkileri ortaya koyabilmeye yöneliktir (Şekil 3. daha sonra üst ve alt dallar bulunmaktadır (Şekil 3. çok yönlü bir şekilde düğümlerin (nodes) birleşmesine olanak verir.! Bir kütükteki veya bir veri tabanındaki her kayıt bir veya daha fazla tanıtım alanını veya anahtarı içerir. Üçüncü Düzey HAVALE BİLDİRİM KAYDI SATIŞ FATURASI KAYDI Dördüncü Düzey FATURA KALEMİ Ağ Yapısı (Network Structures): Ağaç yaklaşımına benzemeyen ve dalların birleşmesine olanak vermeyen ağ kavramı.30 - . Örnek Bir Ağ Yapısı. Ağaç Yapıları (Tree Structures): Bu sıradüzensel (hiyerarşik) yaklaşımda veri birimleri grafik olarak tersine dönmüş bir ağaç şeklinde ve çeşitli düzeylerde yapılandırılmışlardır. bir çalışanın sosyal sigorta numarası ücret kütüğündeki veri kaydını tanımlayabilmek için kullanılabilir. bir kütükteki bilgiyi aramaya olanak verir. En üstte ağacın kökü. BÜYÜK DEFTER HESAP KAYDI (ALACAK HESAPLARI) SATIŞ ELEMANI KAYDI MÜŞTERİ KAYDI Şekil 3. SEVKİYAT KAYDI SATIŞ FATURASI ANA KAYDI AÇIK SİPARİŞ KAYDI FATURA KALEMİ (ÜRÜN SATIŞI) TAMAMLANMIŞ ÜRÜNLER ENVANTER KAYDI SATINALMA EMRİ KAYDI .

. sayısal veya diğer sembollerle ifade edilebilir. Bu amaçla veri öğeleri birbirlerini içerecek şekilde oluşturulacaktır. veriyi düzenlemenin temel yollarından biri sırasal yöntem kullanmadır. kayıt anahtarı sırasına göre ilk sıradaki kayıttan okunmaya başlanarak ilgili veriye erişilinceye dek okuma sürdürülür. ? Bilgisayarla bilgi işlemede erişimin önemi nedir? Bilgi okumak ya da yazmak için belli bir yeri fiziksel olarak bulmak olarak tanımlanan erişimde üç temel yaklaşım şunlardır: ● ● ● Sırasal kütük düzenleme (Sequential file organization) Rassal kütük düzenleme (Random-direct-file organization) İndeksli sırasal kütük düzenleme (Indexed sequential file organization) Sırasal Kütük Düzenleme: Kütük içinde.) ve bu. .. Verinin yapılandırılmasında dört temel yaklaşım vardır. Ancak burada önem taşıyan. bu sırasal verilere erişme yöntemidir. bir direkt erişimli bellek üzerinde (örneğin bir manyetik disk) sırasal olarak saklanmakta ve her bir kaydın bir anahtarı bulunmaktadır(örneğin personel numarası gibi. KÜTÜK DÜZENLEME Düzenlenmiş ve yapılandırılmış verilerin bilgiler olarak erişimini sağlamak kütüklerin düzenlenmesini gerektirmektedir. her bir veri kaydının bellekte konumlanacağı adres için bir anahtar oluşturur. alan. Erişim (access).31 - . BBİ'de kayıt ile ifade edilen ise birbirleriyle ilişkili alanlar topluluğudur. Özet BBİ sisteminin etkin bir şekilde çalışmasının temelinde verinin mantıksal bir biçimde düzenlenmesi ve yapılandırılması vardır. Verinin düzenlenmesinden sonra. (Bir bilgisayar bileşeni olan okuma/yazma kafası bu işi yerine getirmektedir. Örneğin müşterilerin hesap numaralarının bir sıra izlemesi gibi. Kütüklerin içerdiği kayıtlara bağlı bir kayıt numarası ile bilgilere doğru erişilebilir. verinin işlevsel kullanımının sağlanması için yapılandırılması gerekir. Bu yaklaşımda kayıtlar. bir önceki tutanağın konumundan bağımsız olarak tutanağa erişimi sağlamaya yöneliktir.? Verilerin yapılandırılmasında kullanılan yaklaşımların farklılıkları nelerdir? Tartışınız. Karakter alfabetik. kayıt ve kütük olarak sıralanmaktadır. Alan ise karakterler topluluğudur. İndeksli Sırasal Kütük Düzenleme: İndeksli sırasal erişim yöntemi olarak da anılan bu yöntemde kayıtlar. bilginin bilgisayarın bir çevre donanımından ya da bir saklama aygıtından elde edilmesi sürecidir. Yani işleyiş.) Rassal Kütük Düzenleme: Bu yaklaşımda kayıtlar. Kayıtların bir araya gelmesiyle kütükler oluşacaktır. kütük içinde fiziksel olarak kayıt anahtarlarının sırasallığına göre saklanırlar. kütük içinde fiziksel olarak rassal biçimde saklanmışlardır. Bu veri öğeleri karakter. Bunlar. Verinin en temel öğesi karakterdir. Sırasal kütük düzenlemede bir çevre biriminden herhangi bir veriye erişilmek ve günlenmek istenildiğinde kayıtlar.

Ağaç yapılar ve Ağ yapısıdır. Kayıt e. Verilerin düzenlenip. Kütük 2.32 - . yapılandırılmasından sonra. Karakter c. Düzenleme b. Bilginin bilgisayarın bir çevre donanımından ya da bir saklama aygıtından elde edilmesi süreci aşağıdakilerden hangisidir? a. Yığın işleme . Erişim d.● ● ● ● Basit doğrusal yapılar. Veri Tabanı b. Böyle bir uygulama ile bilgi. İşleme b. Yapılandırma e. Kütük düzenleme ile ilgili üç temel yaklaşım şunlardır: ● ● ● Sırasal kütük düzenleme. verilerin bilgiler olarak erişimini sağlamak kütüklerin düzenlenmesini gerektirmektedir. Alan d. bilgisayarın bir çevre donanımından ya da bir saklama aygıtından elde edilebilecektir. Bir kütükteki kayıtlara veya bilgilere erişerek gerekli değişiklik ve eklemeleri yapma ve kütüğü en son hale getirme işlemi aşağıdakilerden hangisidir? a. İndeksli kütük düzenleme. Rassal kütük düzenleme. İşletmenin müşterilerinden Mustafa Öz'e ait 120001001 nolu hesap ve bu hesaptaki 100 milyon liralık alacağa ilişkin veri öğesi aşağıdakilerden hangisidir? a. Kaydetme c. Liste yapıları. Günleme c. Düzenleme d. Sorular 1. Günleme 3.

e. 5. Rassal kütük yapısı d. Karmaşık mantıksal ilişkiler kolaylıkla ortaya konabilir. : Veri tabanı yönetim sisteminde. İçeriği fazla değişmeyen ve bir başvuru kütüğü niteliğindeki ana kütükler. Bilgi işleme sistemine uygun düşmeyen bir yaklaşımdır. gösterici yardımıyla birbirine bağlantılandırılmıştır. tüm veri ve bilgileri içeren.33 - . Veri Tabanı : Bir örgütün tüm bölümleri için farklı kullanım amaçlarına yönelik. merkezi bir dosyalar dizisi ya da bir veri kümeleri topluluğudur. : Ana kütüğü günleyecek olan değişiklik kayıtlarını (tutanaklarını) içeren kütüktür. Ağ yapısı b. d. Yapılandırma 4. bir bilgi öğesinin yerini tanımlamak için kullanılan bir ifade. c. Sırasal kütük yapısı e. Veri birimleri tersine dönmüş bir ağaç şeklinde yapılandırılmıştır. Düğüm İşlem Kütüğü Kayıt (Tutanak) : Birbiriyle ilişkili bilgi öğelerinden oluşan ve belli bir işlemi niteleyen bir birim bilgi ya da birbiriyle ilişkili bir dizi bilgi öğesinden oluşan kütüğün temel birimidir. bilgisayarda işlenerek gerekli çıktılar alınır. Yığın işlem yapısı Sözlük ve Kavramlar Dizini Ana Kütük : Gerekli bilgilerin günlenmiş olarak saklandığı kalıcı kütüklerdir. Aşağıdakilerden hangisi veri yapılandırılmasında kullanılan liste yapıları için doğrudur? a. Kayıtlar. b. . Verinin tüm öğeleri bağımsız ve aynı önemdedir. Aşağıdakilerden hangisi veri yapılandırılması yaklaşımlarından biridir? a. Veri tabanı yapısı c.e.

Bilgisayarla Bilgi İşleme Sistemleri Bu Ünitede. 4 ÜNİTE İşletmenin sahip olduğu veya sahip olacağı donanım ve yazılım ile faaliyet alanı ve konusuna göre seçilecek bilgi işleme sistemlerinin neler olduğu karşılaştırmalı olarak ele alınacaktır. . Çalışma Biçimine İlişkin Olarak.. Böylece üniteyi kolaylıkla anlamanız sağlanacaktır.. Ayrıca ünitede verilen örnekleri dikkatlice ilgili bilgi işleme sistemi ile bağdaştırınız. Bilgi işleme sistemlerini çalışırken bir diğer bilgi işleme sistemi ile olan farklılıklarını ve benzerliklerini öğreniniz...34 - .

✔ Bilgi işleme sisteminin seçiminde nelere dikkat edilmelidir? Bu amaçla işletmeler şu noktalara dikkat etmelidirler: ● ● Mevcut bilgi işleme sistemlerinin neler olduğu. ● ● Mevcut sistemleri sınıflamada kullanılacak bu ölçütler. bu sistemleri sistemi denetleyecek olan denetçilerin çok iyi bilmesi gerekir. bu sistemlerden birine veya birkaçına uyarlanacaksa. ? Bilgi İşleme Sistemlerinin bilinmesinin muhasebeci ve denetçiler açısından önemi nedir? . Mevcut olan her bir bilgi işleme sisteminin yerine getirebileceği işlevlerin neler olduğu. Sistem karakteristiklerinin belirlenmesi. Yine her sistem. bu sistemlerin sırasıyla her birinin muhasebecilerce ve denetçilerce çok iyi bilinmesi gerekmektedir. Sistem karakteristikleri temelindeki Bilgisayarla Bilgi İşleme (BBİ) sistemleri. farklı işletmelerin farklı amaçlarına hizmet ederler. aşağıdaki gibi sınıflanabilir: ● ● ● ● ● ● Yığın İşleme Sistemleri (Batch Processing Systems) Çevrimiçi-Gerçek Zamanlı Sistemler (Online-Real Time Systems) Veri Tabanı Sistemleri (Data Base Systems) Dağıtımlı Sistemler (Distributed Systems) İletişim Sistemleri (Communication Systems) Zaman Bölüşümlü Sistemler (Timesharing Systems) ? Bilgisayarla bilgi işleme sistemleri nelerdir? Sıralanan sistemlerin her biri farklı donanıma ve yazılım desteğine sahiptirler. Önemle belirtmek gerekir ki. Çünkü muhasebe sistemi. sistemin yerleştirilmesi ve gerçekleştirilmesi adımlarına muhasebecinin etkin ve bilinçli bir biçimde katılarak sistemden beklediklerini ortaya koyması ve tanımlaması gerekmektedir. ileriki ünitelerde açıklanacak sistem çözümleme. hangi donanımı ve bilgi işleme sistemini seçeceklerine karar vermek durumundadırlar. Aynı şekilde. doğrudan muhasebe işlevlerine yönelik değildir. işletmelerin gereksinmelerine yanıt verecek farklı özellikleri içeren sistemler olarak ele alınabilir. bu sistemlerin en iyi şekilde değerlendirilmesine dayanır. kontrol etkinliğinin sağlanması. ancak. Çünkü. ilk adımda mevcut sistemlerin her biri üzerinde inceleme ve araştırmaları gerekli kılar. Bu sistemlerin donanım ve yazılım yapıları. Bu sistemlerin güçlü ve zayıf yanlarının neler olduğu. muhasebe işlevlerini yerine getirecek sistemlerin donanım ve yazılım karakteristiklerine yöneliktir. sistem seçimi.35 - .GİRİŞ Şu anda kullanmakta olduğumuz çağdaş bilgisayarla bilgi işleme teknolojisi. İşletme yönetimleri. uygulamalarının yapısına ve özelliklerine göre.

kasa tahsil ve kasa ödeme işlemleri. önceden belirlenmiş ölçüdeki veya zaman aralığındaki yığınlanmış işletme belgelerinin. ilgili kütüğün ana işlem biriminde günlenmesi istendiğinde bilgisayara verilerek işlenirler. ? Yığın işlem sistemi hangi tip işler için uygulanabilir? Bir uygulamaya ilişkin olarak. ? Yığın işlem sisteminin karakteristikleri nelerdir? Yığın işlem sisteminde. birer işlem kütüğü olarak işlev görmektedir. satışlar. Örneğin. salt belgelerin biriktirilip terminalden belirli zaman aralıklarında doğrudan işlenmeleri de olanaklıdır.1'de görüldüğü gibi herhangi bir uygulamaya ilişkin yığınlanmış belgeler. faturalama işlemleri. geniş ölçüdeki rutin işlemlerin işlenmesinde kullanılan bir yaklaşımdır. satış faturalarının. basit olarak işletme eylemlerinin ürettiği belgelerin derlenmesi. Bu zaman aralığı. biriktirilmektedir. yığınlar öncelikle disket.1. belgelerin biriktirilmesinin çeşitli yöntemleri vardır. Terminal Eski Ana Kütük Yeni Ana Kütük Şekil 4. ücret ödemeleri. yığın işlem sistemiyle bir kütüğün yaratılması. toplanması anlamına gelmektedir. İşlem Kütüğü Uygulama Programı Rapor Şekil 4. Temelde. önceden belirtildiği gibi doğrudan giriş işlevini yerine getirmektedir. manyetik band.36 - . Yığın işleme tipik örnekler olarak. sözkonusu uygulamaya ilişkin uygulama programı uyarınca eski ana kütük günlenmiş olacaktır (yeni başlatılan bir uygulama ise yeni ana . İşlem kütüğündeki veriler ana işlem birimine iletildiklerinde. Yığın işlem daha çok. işçi zaman kartlarının veya satınalma işlemlerinin yığınlanması gibi. işletme eylemlerine dayalı belgelerden aynı yapıda olanlarının yığınlar olarak biraraya getirilerek işlenmesi (kayıtlanması) yığın işleme sistemidir. Örneğin. maliyet muhasebesi uygulamaları ve büyük defter işlemleri verilebilir. Veri Yığını İşlem Kütüğü Ana İşlem Birimi Yığın İşleme Sistemi. bir hafta veya bir ay olabilir. envanter kayıtlarını tutma uygulamaları. manyetik disk gibi ortamlarda biriktirilerek ana işlem birimine verilebilecekleri gibi. Burada yığınların belirli zaman aralıklarına göre de biriktirilmeleri sözkonusu olabilir. günlenmesi veya rapor üretilmesi basitçe aşağıdaki gibi gösterilebilir. öncelikle bir manyetik band veya diske verilerek.YIĞIN İŞLEME SİSTEMLERİ (BATCH PROCESSING SYSTEMS) Yığın (Batch) sözcüğü. Burada. Belirlenmiş zaman aralığında veya belirlenmiş sayıda biriktirilen işletme belgeleri. manyetik band veya disk. işletmenin işlem yoğunluğuna göre bir gün. Terminal ise.

sıralama programı aracılığıyla sıralama yapılır. negatif ücret tutarı). ● ● ● ● Hataların düzeltilerek yeni. Belirlenen sınırlar dışında kalan durumlar (Örneğin. ücret günleme programı ile eski ücretler ana kütüğü günlenerek ücret bordrosu ile günlenmiş ücretler ana . Şekilde olduğu gibi çıktılar. bandlar üzerindeki günlenmiş kütükler veya basılı çıktı(print-out) olarak raporlar şeklinde olabilirler. yani doğru verileri tekrar işlenmesi ve biçimleme programının bir hataya işaret etmemesi üzerine.kütük yaratılmış olacaktır). Şekil 4. Bu rapora göre hatalar ortaya çıkarılarak gerekli düzeltmeler yapılır ve önceden belirlenmiş olan yığın toplam tutarı ile uzlaşma sağlanır. Uymayan hesap kodları ve tanıtım kodları (örneğin. haftada bir şirket bilgi işlem merkezine gönderilerek ana işlem biriminde kütükleri günlemede kullanılabilir. aylık çalışma saatinin aşılması).37 - . Band üzerindeki bilgiler. Çevrimdışı (off-line) bir terminalde işlenen ve şube verilerini içeren bir manyetik band veya disket. işçi personel numarası veya sosyal sigorta numarasına göre. ! Merkezi Eskişehir’de bulunan Anadolu Sanayi ve Ticaret A. bir biçimleme (edit) programı aracılığıyla denetlenerek biçimleme raporu alınır. Bu günleme işleminden sonra yeni ana kütükler elde edilmiş olacaktır.2'de verilmiştir. Bundan sonra. Şirkette "yığın işleme sistemi". ? Yığın işlem sisteminde yeni ana kütük oluşturulurken hangi işlemler yapılır? Yığın işleme sistemi. Merkeze her bir birim verileri belirli dönemlerde gönderecek ve eski ana kütükler günlenecektir. Böyle bir sistemde her bir birim bilgi işleme faaliyetlerini birbirlerinden bağımsız olarak yürütecekler ve belirli dönemlerde bilgiler şirketin merkezine gönderilecektir. Buna göre işçilerin iş girişinde çalışma sürelerini gösteren zaman kartları bir manyetik band üzerine işlenmekte ve daha sonra ana işlem birimine verilmektedir(daha önce değinildiği gibi. makina imalatı işi yapmaktadır. bilgi işleme sistemi olarak benimsenmiştir. Şirketin Afyon ve Kütahya illerinde iki fabrikası bulunmaktadır. İşaret hataları (örneğin. ? Bir yığın işleme sisteminde ortaya çıkabilecek veri hataları nelerdir? Yığın işleme sisteminde veri hataları şu şekilde karşımıza çıkabilir: ● ● Geçersiz hesap kodları veya tanıtım kodları. özellikle şubeleri veya bağlı şirketleri olan ve aralarında doğrudan terminal bağlantısı bulunmayan işletmeler için kullanılmaktadır. Şirketin pazarlama faaliyetleri ise İstanbul’da yürütülmektedir. Yığın işleme sistemine uygulamadan bir örnek olarak ücret ödemelerini gösteren bir sistem akış çizeneği. Mantık dışı durumlar . muhasebe hesap planında olmayan bir kod). Geçersiz veri alanı (örneğin. sayısal verileri içermesi gereken bir alanda sayısal olmayan sembollerin bulunması).Ş. sözkonusu işletme bir bağlı şirket olabilir ve işlediği ücret bilgilerini ana şirketteki bilgi işlem merkezine göndermiş olabilir). Yığın işlem sisteminde çıktılar için diğer sistemlerden farklı bir durum sözkonusu değildir.

terfi vb. indirimler ve net ücret hesaplamalarını yapmak durumundadır.S. yığın işlemedeki zaman yitir.) ve brüt ücret.38 - . çek programı ile ücret çekleri elde edilir ve istenirse muhasebe için bir muhasebe özet raporu çıkartılır.2. Yığın İşlem Ücret Sistemi.kütüğü elde edilir. ZAMAN KARTLARI YIĞIN KONTROL TOPLAMLARI VERİ BANDI HATA DÜZELTME BİÇİMLEME PROGRAMI BİÇİMLEME RAPORU Şekil 4. Bu kütükten. çocuk zammı. ÇEVRİMİÇİ-GERÇEK ZAMANLI BİLGİ İŞLEME SİSTEMİ Bugün bilgi işleme sistemi olarak kullanımı giderek yaygınlaşan çevrimiçi-gerçek zamanlı bilgi işleme sistemi.K. işçilere ilişkin değişen durumları gözönüne almak (evlenme. Numarası veya işçi numarası ESKİ ÜCRETLER ANA KÜTÜĞÜ ÜCRET GÜNLEME PROGRAMI ÜCRET BORDROSU GÜNLENMİŞ ÜCRET LER ANA KÜTÜĞÜ ÇEK PROGRAMI ÜCRET ÇEKLERİ GÜNLÜK ÖZET PROGRAMI MUHASEBE ÖZET RAPORU Bu süreç içinde ücret günleme programının özel bir önemi vardır. Bu program. SIRALAMA S.

ana işlem birimiyle doğrudan ilişki içinde olan ve ana işlem biriminin doğrudan denetimine tabi giriş/çıkış donanım aygıtlarına verilen addır. Örneğin. çevrimiçi bilgisayar programlarının kontrolu altında yerine getirilmektedir. Çevrimiçi sistem. Rapor üretme. yönetim düzeyinde bilgi soruşturması için kolaylıkla kullanılabilmektedir. bilgisayarın kullanımı daha işlevsel kılınmakta ve kullanıcıların çeşitli düzeylerdeki kişilerden olabilmesine olanak tanınmaktadır. ÇEVRİMİÇİ TERMİNAL GİRİŞ/ÇIKIŞ ANA İŞLEM BİRİMİ İŞLEME EK BELLEK Özellikle bankacılık sisteminde yakından tanımaya başladığımız çevrimiçi-gerçek zamanlı bilgi işlemenin tipik kullanımı. Öte yandan. Şekil 4.3). çevrimiçi bilgi işlemeye yönelik ve eşgüdümlü bir işletim sistemine gereksinecektir. gerekli kütükleri günleyerek işlem yapabilmek. verilerin oluştukları anda ve oluştukları yerde işlenmeleri olanağı sağlanmaktadır. giriş birimi olarak bir terminal aracılığıyla işlemin yapıldığı yerdeki veya dışındaki (örneğin. . işlevler olarak aşağıdaki gibi gruplanabilir: ● ● ● ● Veri girişi Kütük günleme. Çevrimiçi. ? Çevrimiçi ve gerçek zamanlı kavramlar ile ifade edilen nedir? ÇEVRİMİÇİ DOĞRUDAN ERİŞİM BİRİMLERİ Şekil 4. ÇevrimiçiGerçek Zamanlı Bilgi İşleme Kavramı.4'de verilmiştir. bilginin zaman içinde sürekliliği sağlanmış olmaktadır. Kütük sorgulama.39 - . Çevrimiçi bilgi işleme sistemine örnek olarak çevrimiçi satış işlemleri.3. Bu sistemle. ? Çevrimiçi-Gerçek Zamanlı Bilgi İşleme Sisteminin karakteristikleri nelerdir? Çevrimiçi bilgi işleme. Bu nedenle çevrimiçi ve gerçek zaman terimleri birlikte kullanılmaktadır. saklayabilmek veya sorgulama yapabilmek şeklinde ortaya çıkmaktadır (Şekil 4. anlık işlem yapabilmeyi yani gerçek zamanda çalışmayı olanaklı kılmaktadır. insan ile bilgisayar arasında doğrudan bir ilişkiyi kurabilmesi açısından değer taşımaktadır. bu sistemde her program. Buna karşılık.me ve iletişim sorununa köklü bir çözüm getirmektedir. Bu sistemle. Sıralanan bu işlevlerin tümü. başka bir kent veya ülke) bilgisayar sistemine veri ileterek. Çevrimiçi birimlerin veriyi uzaklık tanımadan ve belirli bir zaman aralığı gözetmeden anında işleyerek çıktı alabilmeleri.

● ● ● ● V eri Girişi ● Kontrol Yanıtları SATIŞ İŞLEMLERİNİN İŞLENMESİ KÜTÜK GÜNLEME SORUŞTURMA/YANIT İŞLEMLERİ Yönetim Soruşturma ve Görüntüleme YÖNETİM TERMİNALİ SATIŞ NOKTASI TERMİNALİ ÇevrimiçiGerçek Zamanlı Satış İşlemleri. . İkinci yaklaşımda. bölümlerden oluşan mağazalarda ve daha birçok satış uygulamasında pratik ve etkin bir kullanım çevrimiçi sistemle sağlanmaktadır.4. Satış işlemlerini perakende olarak yürüten işletmelerde. Ana işlem biriminde işlemler biçimlenir ve ana kayıtların daha sonraki yığın kütük günlemesi için bir kütükte saklanır. süpermarketlerde.40 - .4'den anlaşılacağı gibi. önceden tanımlanmış olan müşteri hesap kodlarına göre. Yönetim. uygulama programı uyarınca ilgili kütüklerde bilgiler günlenmektedir. Müşteriler ana kütüğünde ise. bilgisayara terminal aracılığıyla anında erişebilir ve bir hesabın veya bir işlemin durumunu öğrenebilir. Ancak bilgisayar kayıtlarında değişiklik yapamaz. bilgisayardaki ana kütükleri değiştirmek için doğrudan bir yetkiye sahip değildir. sürdürülmekte olan tüm bu işlemleri yönetime ayrılmış bir terminalden anında izleyebilmekte ve gereksinim duyduğu raporları ekrandan veya yazıcıdan yine anında alabilmektedir. stoklar ana kütüğünde satılan üründe miktarsal bir azalma olmakta. Örneğin. satışlara ilişkin bilgiler satış noktaları. Terminaldeki kullanıcı. STOKLAR ANA KÜTÜĞÜ MÜŞTERİ ANA KÜTÜĞÜ SATIŞLAR ANA KÜTÜĞÜ ✔ Çevrimiçi-Gerçek Zamanlı Bilgi İşleme Sisteminde bir satış işlemi stoklar. müşterilere ilişkin satış verileri bir terminalden (bir satış noktasından) doğrudan ve satış işleminin gerçekleştiği anda girilmektedir. yığın hale getirilmiş verilerin. satış yapılan müşterinin hesabına işlem kaydedilmekte veya yeni müşteri kaydı oluşturulmaktadır. bir terminaldeki kullanıcı. daha önce belirlenmiş olan stok emniyet düzeyi aşılmışsa da aynı terminalden stok gereksinimi elde edilmektedir. müşteriler ve satışlar ana kütüklerine ne şekilde işlenir? Şekil 4. Kayıtların değiştirilmesi. Bu tür yerlerdeki kasa kayıt aygıtlarının yerini veri giriş terminalleri almaktadır. işlemlerin bir terminal aracılığıyla girişi yapılır ve ana işlem birimine iletilir. Girişin gerçekleştiği anda ise. departman. Öte yandan satışlar ana kütüğünde. Çevrimiçi sistemin kullanımı etkinleştirmek ve güvenilir kılmak için üç yaklaşımdan söz edilebilir: Bunlardan birincisinde.UYGULAMA PROGRAMLARI Şekil 4. işlenmek üzere bilgi işlem merkezine gönderilmesiyle gerçekleştirilebilir. şirket gibi öğeler gözetilerek parasal olarak günlenmektedir.

O zaman sorgunun yanıtlanması çok daha çabuk olacaktır. veri tabanının belirlenmiş olan konudaki bütün bilgileri kapsaması özelliğidir.Üçüncü yaklaşım ise. Eğer bu tür sorgulamalar sık sık yapılıyorsa. Tekrarın önlenmesi. bir işlemin girişiyle doğrudan bilgisayar kütüklerini günleyen terminali kullandığı ve en karmaşık olan çevrimiçi günleme sistemidir. Bir mala ait birçok sipariş varsa. Tekrarın önlenmesi her zaman kolaylıkla elde edilemez ve bazen de vazgeçilmesi gerekir. Veri tabanı kavramında kütüklerin yaratılması ve günlenmesi Veri Tabanı Yönetim Sistemi (VTYS) (Data Base Management System) tarafından yerine getirilmektedir. ortak veri tabanı biçiminde bütünleşik hale getirilmiştir (Şekil 4. ? Çevrimiçi-Gerçek Zamanlı Bilgi İşleme Sistemi’nin kullanımını etkinleştirmek ve güvenilirliğini artırmak için neler yapılabilir? VERİ TABANI Bilindiği gibi işletmelerde. disk belleğinde de tasarruf sağlar. ✔ Veri tabanı nedir? Veri tabanı. Ancak. Tamlık (exhaustivity). Veri tabanı. Bu tür bir bölünme veya bölümlendirme elbette bir gerekliliğin sonucudur. . bu işlem uzun sürecektir. genellikle finansal kayıtlar farklı bölümlerde tutulmaktadır. her mal kaydına ait bir sipariş toplam alanı tutulması daha iyi olacaktır. Bir kullanıcı. Yukarıdaki üretim veri tabanı örneğinde bir sipariş kaydında siparişin ait olduğu mal numarasının mantıksal olarak bulunmasına gerek yoktur. işletmenin her defasında. VTYS altında kütükler. Tekrarın önlenmesi. bu üç setin yalnızca bir tek sete indirgenebilmesinin önemli ölçüde bilgi tasarrufunu sağlayacağı da açıktır. Veri yalnızca bir yerde saklanıyorsa. müşteriler hakkındaki tüm bilgileri verir. ama kendisiyle çelişemez. belirli bir mal için yapılmış olan toplam siparişi sorguladığında. hiçbir verinin birden çok yerde saklanmamasıdır. ikinci bir stoklar kayıt seti de stok kontrol bölümünde ve üçüncü bir stok kayıt seti de ambarda tutuluyor olabilir. yani tekrarlanan bilgidir. bir yerde günlenip. Bu sistem. bir üretim veri tabanında mal ve sipariş bilgilerini saklayan iki kütük bulunduğunu düşünelim. Ancak bu yeni alan fazla. konu hakkında sorulabilecek tüm soruların yanıtlanabilmesi için gereklidir. BBİ'nin teknolojik avantajlarını kullanarak böylesi bir uygulamaya olanak veren sistem veri tabanıdır. tanımlanmış bir konuda tam.41 - . Tekrarın önlenmesi kuralından. tutarlılığın sağlanması için gereklidir. Örneğin. Veri tabanının tasarımı ve düzenlenmesi bu amaca yönelik önemli bir aşamadır. yüzde 101'ini değil. doğru ya da yanlış olabilir. ilk olarak.5). Bu. Örneğin. Eğer iki ayrı yerde saklanıyorsa. verilerin. Yapısallaştırma (structuring). Tamlık. Örneğin. o mal için sipariş kütüğünde bulunan tüm kayıtlara bir bir erişilerek miktarları toplanır. bilgisayar kütüklerini hatalı ve yetkisiz işlemlerden korumak için geniş bir şekilde programlanmış bilgi işleme kontrollarını gerektirmektedir. stoklar yardımcı defteri muhasebe bölümünde. diğerinde eski halinde kalabilir ve böylelikle sorgulamalar da çelişkili sonuçlar verebilir. hız ve yanıt süresi gereklerini yerine getirmek üzere ayrılmak zorunda kalınabilir. işlemlerin kolay ve hızlı yapılabilmesini sağlayacak biçimde saklanmasıdır. bilginin tam yüzde 100'ünü saklar. tekrar etmeyen ve yapısal bilgiler toplamıdır. bir müşteri veri tabanı.

saklamayı ve diğer sorunları çözmeye yönelik bir yazılım sistemidir. Örneğin. sistemde iletişim terminallerle kurulacak. Anlaşılacağı gibi. Dil arabirimi . Veri tabanı/veri iletişimi açısından durum ele alındığında VT/ Vİ'nin VTYS içeride olmak üzere aşağıdaki işlevsel bileşenleri içerdiğini görmekteyiz. doğal olarak bir dizi bileşenle ilişki kurulmasını gerektirmektedir. veri tabanı kavramının önemli bir yanını oluşturmaktadır. kütüklere erişimi. ? Veri Tabanı Yönetim Sistemi nedir? Kütük 1 A Kalemi B Kalemi C Kalemi PROGRAM 1 Kütük 2 B Kalemi D Kalemi E Kalemi PROGRAM 2 Şekil 4. Kütük 3 D Kalemi E Kalemi F Kalemi PROGRAM 3 Geleneksel Yaklaşım ve Veri Tabanı Yaklaşımı.? Veri Tabanı Yönetim Sisteminin kullanım amacı nedir? Yukarıda değinilen ve Şekil 4.5.42 - . kütüklerdeki tekrarlanmak durumunda olan bilgileri bütünleşik hale getiren ve bu ortak kaynaktan sağlanacak bilginin birçok kullanıcı ve farklı yönetim düzeyleri tarafından kullanılabilmesini olanaklı kılan VTYS'dir.5'de gösterilen VTYS. Terminal yönetimi. ● ● ● ● Veri tabanı yönetimi. Geleneksel Yaklaşım PROGRAM 1 A B C D E F Kalemi Kalemi Kalemi Kalemi Kalemi Kalemi Veri Tabanı Yönetim Sistemi PROGRAM 2 PROGRAM 3 Veri Tabanı Yaklaşımı VTYS'nin işlev görebilmesi. Sistem kontrolü. VTYS. kütüklerin günlenmesini. uygulama programları devreye sokulacak ve işletim sistemi ile ilişki kurulacaktır.

ülkelerarası düzeyde de oluşturulabilir. 2) Çevrimiçi-Gerçek Zamanlı Sistemler. 1) Yığın İşleme Sistemleri. DİL ARABİRİMİ TERMİNAL YÖNETİMİ SİSTEM KONTROL İŞLETİM SİSTEMİ VERİ TABANI YÖNETİMİ VERİ TABANI TERMİNALLER VTYA'nin VT/Vİ Oluşumu İçindeki Yeri. İşletme eylemlerinin ürettiği belgelerin derlenmesi ve toplanması olarak tanımlanan yığın işleme sisteminde. Veri tabanı konusu Ünite 11'de daha kapsamlı olarak incelenmiştir. . 6) Zaman Bölüşümlü Sistemler olarak ele alınmaktadır.UYGULAMA PROGRAMLARI Şekil 4. İşletmeler bilgi işleme sisteminin seçiminde uygulamalarının yapısını ve özelliklerini gözönünde tutacakları gibi sahip oldukları veya sahip olacakları yazılım ve donanım desteğinin ne olduğunu gözönüne almak durumundadırlar. Bu noktadan hareketle işletmelerin uygulayabilecekleri bilgisayarla bilgi işleme sistemleri. Bu iletişim ağı. İletişim Sistemi nedir? Zaman Bölüşümlü Sistemler: Çok sayıda kullanıcının işlerini aynı anda yürütebilen bir işletim düzenidir. Yığın işlem sisteminin zaman yitirme ve iletişim sorununa çözüm üretmek amacıyla çevrimiçi-gerçek zamanlı bilgi işleme sistemi geliştirilmiştir. Diğer bir ifadeyle.gerçek zamanlı bilgi işleme sistemiyle veri uzaklık ve belirli bir zaman aralığı gözetmeksizin anında işlenebilecektir.43 - .6. aynı yapıda olan belgeler belirli bir zaman aralığına göre biriktirilerek ilgili kütüğün günlenmesi istendiğinde bilgisayara verilerek işlenecektir. ? ? ? Dağıtımlı Sistem nedir? İletişim Sistemleri: Birden fazla bilgisayar arasında iletişim ağı kurularak bilgi alış verişini sağlayan bir sistemdir. İnsan ile bilgisayar arasında doğrudan ilişki kurulması açısından önemli olan çevrimiçi. 4) Dağıtımlı Sistemler. Zaman Bölüşümlü Sistem nedir? Özet Bilgi işleme sisteminin ne olacağının belirlenmesi işletme yönetimlerinin üzerinde önemle duracakları konulardan biridir. 5) İletişim Sistemleri. DİĞER SİSTEMLER Dağıtımlı Sistemler: Bir işletmede bilgisayar hizmetine gereksinim duyan çeşitli birimlerin ayrı ayrı bilgisayar kullanarak işleme çalışmalarını kendi sistemlerinde yürütmeleridir. 3) Veri Tabanı Sistemleri. bir giriş birimi yardımıyla işlemin yapıldığı yerdeki veya başka bir yerdeki bilgisayar sistemine veri iletilecek ve kütüklerin günlenmesi sağlanacaktır.

Aşağıdakilerden hangisi bilgisayarla bilgi işleme sistemlerinden biri değildir? a. Satış faturalarının haftalık olarak toplanarak. İletişim Sistemleri d. Yığın İşleme Sistemleri e.44 - . Dağıtımlı Sistemler c. Yığın İşleme Sistemleri b. tekrar etmeyen ve yapısal bilgiler toplamı olarak ifade ettiğimiz veri tabanında bir verinin farklı amaçlarla birden çok kullanımı sözkonusudur. Böylece aynı verinin farklı yerlerde kullanılması sonucu ortaya çıkabilecek hatalar önlenmiş olacaktır. İletişim Sistemleri b. iletişim sistemleri ve zaman bölüşümlü sistemler bilgi işleme sistemlerinin diğer uygulamalarıdır. İletişim Sistemleri c. Veri Tabanı Sistemleri d. Veri Tabanı Sistemleri 2.Gerçek Zamanlı Sistemler e. Dağıtımlı Sistemler 4. Çevrimiçi-Gerçek Zamanlı Sistemler e. haftada bir kez bilgisayara verilerek ilgili kütüklerin günlenmesi temeline dayanan bilgi işleme sistemi aşağıdakilerden hangisidir? a. Yığın İşleme Sistemleri 3. Aşağıdaki işlevlerden hangisi çevrimiçi bilgisayar programlarının . Bilgi Bağlantılı Sistemler d.Bilgi işleme sistemi ile ilgili olarak üzerinde durduğumuz bir başka konu veri tabanıdır. Tanımlanmış bir konuda tam. Çevrimiçi-Gerçek Zamanlı Sistemler c. Çevrimiçi. Sorular 1. Veri Tabanı Sistemleri b. Verinin uzaklık ve zaman farklılığı gözetilmeksizin bilgisayar yardımıyla işlemin yapıldığı yere veya bir başka yere iletilmesine ilişkin bilgi işleme sistemi aşağıdakilerden hangisidir? a. Bunların dışında dağıtımlı sistemler.

Kütük sorgulama d. : Bir bilgisayar sisteminin. düzenleme işlemi. : Veri tabanı içinde ilişkiyi sağlamaya yönelik dil : 5 1/4 veya 3 1/5 inç standart boyutlarında esnek.kontrolü altında yerine getirilmemektedir? a. Rapor üretme 5. Çevrimiçi-Gerçek Zamanlı Sistemler d. Yöneltme e. giriş/çıkış aygıtları. silme işlemlerini yapıp kütüğü en son bilgilerle korumaktır. : Bir bilgisayar sisteminin. İletişim Sistemleri c. Kütük günleme c. Dil Arabirimi Disket Günleme İletişim Aygıtları : Bilgi işlem olanaklarının ve gereksinimlerinin uzak yerleşimlere götürülmesini sağlayan unsurlardır. Yığın İşleme Sistemleri Sözlük ve Kavramlar Dizini Biçimleme Çevrimdışı Çevrimiçi : Bilginin biçimini değiştirme. ana işlem biriminin doğrudan denetimi altında olan kısmı. ana işlem biriminin denetimi dışında olan kısmı. Kod : Bilgilerin ya da komutların simgesel şekilde ifade edilmesi. Zaman Bölüşümlü Sistemler b. . yan bellek birimleri ve iletişim aygıtlarının ana işlem birimine doğrudan bağlı olduğu bilgisayar sistemi. düz. bir bilgi saklama birimidir. Çok sayıda kullanıcının işlerini aynı anda yürütebildikleri bilgi işleme sistemi aşağıdakilerden hangisidir? a. Dağıtımlı Sistemler e. : Bir bilgi kütüğündeki tutanaklara erişerek ekleme. dairesel ve sürekli olarak bir koruyucu içinde bulunan. Veri girişi b.45 - .

daha önce sahip olduğunuz bilgiler yeni bir yaklaşımla ele alınmaktadır.. Bunun için. .. muhasebe kavram ve ilkeleri ile muhasebe bilgi sistemine ilişkin genyöntemler konuları üzerinde durulacaktır. Bu ünitede.. muhasebe bilgi sisteminin niteliği ve içeriği. veri ve bilgi akışı.46 - . Çalışma Biçimine İlişkin Olarak.Muhasebe Bilgi Sisteminin Temel Yapısı 5 ÜNİTE Bu Ünitede. Bu çerçevede.. sistem öğeleri. Bu üniteyi anlamanız için bu sınıfa kadar öğrendiğiniz muhasebe bilgileri yeterlidir. bu üniteyi daha iyi anlamanızı sağlayacaktır. temel yönetim bilgi sistemleri. yönetim bilgi sistemleri. muhasebe bilgi sistemine. geleneksel muhasebeden daha geniş bir kavram olarak bakmanız suretiyle üniteyi dikkatlice okumanız. Bilgi sistemleri yaklaşımı açısından Muhasebe Bilgi Sisteminin amacının ve yapısının ne olduğu açıklanacaktır.

para. alınacak kararları etkileyen değişkenler olacaktır. örgütleme. teknoloji ve bilgi gibi işletme kaynaklarının amaçlar doğrultusunda en etkin ve verimli . yönetim süreci için gerekli bilgileri sağlamaktır. “Bilgi” ve “Sistem” kavramlarından oluşmakta olup. ✔ Gerekli bilgilerin var olması nasıl bir sonuç yaratır? Gerek iç bilgiler gerekse dış bilgiler. kadrolama ve kontrol işlevlerinin yürütülmesinde çok önemli rol oynar. Yönetim Bilgi Sistemi. ilgili ve anlamlı iç ve dış bilgilerin sağlanması. ✔ İşletme yönetiminin hangi bilgilere gereksinimi vardır? İşletmelerin bilgi gereksinmeleri. faaliyette bulunulan sektörün ve sektördeki rakiplerin durumu gibi ekonomik. Bu bilgiler zamanlı. Yönetim için gerekli olan iç ve dış bilgilerin gerektiği şekilde ve zamanda sağlanması ve bu bilgilerin planlama. yönetim ve bilginin birlikte irdelenmesi ve bunların bir sistem içinde bütünleştirilmesi düşüncesine dayanmaktadır. artan ve sürekli değişen ekonomik sorunlar ile hızla değişen teknoloji ve rekabetin yarattığı olanaklar ve ortaya çıkardığı sorunlarla karşı karşıya bulunan ve büyüme ve değişme süreci içinde olan işletmelerin yaşamlarını sürdürebilmeleri ve gelişmelerini sağlayıcı uygun ortamı yaratmak ve bu ortamı devamlı kılmaktır. giderek artan ekonomik sorunlara karşın bir büyüme süreci içindedirler. iç bilgiler ve dış bilgiler olmak üzere iki grupta toplanır. Çünkü yöneticilere ve ilgili diğer kişilere sunulan bilgiler. yürütme. bu planları uygulama ve kontrol etme olanağı yoktur. yönetimin ileriye dönük planları oluşturma. karar vericilerin olaylara bakış açılarını genişletir.BİLGİ SİSTEMLERİ Yönetim Bilgi Sistemleri İşletmeler. ✔ Yönetim Bilgi Sistemi ne ifade eder? Yönetim bilgi sistemleri kavramsal olarak “Yönetim”. devletin vergi ve finans politikaları. makina. İşletme yönetimi için gerekli olan zamanlı. yöneticilere işletmenin içe yönelik eylemlerini yakından izleme ve kontrol etme olanağı yaratır.47 - . politik ve teknolojik koşullar dikkate alınarak ileriye dönük planların yapılmasına yardımcı olur. ✔ Yöneticilerin görevlerini yerine getirmeleri için ne gereklidir? Yöneticilerin belirtilen görevi işletmenin amaçları doğrultusunda ve başarılı bir şekilde yerine getirmelerinin ana koşulu. fiyat ve ücret düzeyleri. Karar modeline giren bilgilerin doğruluğu ve güvenilirliği o kararın doğruluğunu ve isabetini artıracaktır. Dış bilgiler ise. yürütme. Bu süreç içinde işletme yönetiminin temel görevi. insangücü. işletmelerin çevresiyle karşılıklı bir ilişki içinde işlev görmelerini ve politik kararlar. malzeme. ilgili ve anlamlı oldukları oranda yöneticilerin içinde bulundukları belirsizlik ortamını daraltır. ilgili ve anlamlı bilgi. işletmelerin yönetimine ilişkin planlama. ancak böyle bir düşünceden kaynaklanan bilgi sistemlerinin geliştirilmesi ve kullanılması ile olurludur. Çünkü bilgi olmaksızın. kadrolama ve kontrol faaliyetlerinde ve bunlara ilişkin karar verme sürecinde kullanılması ve özellikle bilgisayarın bir araç olarak yarattığı olanaklar sonucu YÖNETİM BİLGİ SİSTEMLERİ kavramı ortaya çıkmıştır. İç bilgiler. Zamanlı. sermaye piyasaları. örgütleme.

işletmenin faaliyetlerine ilişkin bilgi üreten alt sistemlerden oluşan bir sistemler dizisidir. niceliksel ve niteliksel bilgileri. ? Yönetim Bilgi Sistemleri ve işlevleri nelerdir? . borçların izlenmesi. işletmenin bütün bölümleri tarafından ve farklı amaçlarla kullanılabilecek bir şekilde tüm verileri veya bilgileri içeren merkezi dosya veya dosyalar dizisidir. Her alt bilgi sistemine ait veri tabanı diğer alt bilgi sistemlerinin veri ile bilgi alış verişi içinde olacaktır. üretim. İşletmede. Bu geliştirilen alt bilgi sistemleri işletmede bir bilgi şebekesi oluşturur. gerekli kişilere kullanabilecekleri şekilde sürekli olarak sağlamak amacı ile kurulan ve çalıştırılan bir sistemler bütünüdür. ✔ Yönetim bilgi sisteminin alt sistemleri olur mu? Yönetim bilgi sistemi.1. yönetimin gereksinim duyduğu işletme içi ve işletme dışı finansal ve finansal olmayan. ✔ Alt sistemleri bütünleştiren nedir? Alt bilgi sistemleri.bir şekilde kullanılmalarını planlamak. PAZARLAMA Veri Tabanı FİNANS Veri Tabanı ÜRETİM Veri Tabanı Şekil 5. Örneğin. işletmenin faaliyet sistemine göre. örneğin pazarlama. Alt bilgi sistemleri kendi aralarında etkileşime sahip olup. veri temelleri ve bunların karşılıklı ilişkileri kavramsal olarak gösterilmiştir. Bir alt bilgi sisteminin çıktısı olan bir bilgi. haberleşme kanalları aracılığı ile bütünleşirler. ✔ Veri tabanı ne demektir? Veri tabanı. sistemin kapsadığı alt sistemler dikkate alınarak yönetim bilgi sistemleri çoğul olarak ifade edilmektedir. Şebekeye dahil bazı alt bilgi sistemleri diğer alt bilgi sistemleriyle karşılıklı bilgi alış verişi içinde bulunurlar. Bu nedenle yönetim bilgi sistemi yerine. İşletmede geliştirilen veya mevcut her alt bilgi sistemi içinde şekilde ifade edildiği gibi bir veri tabanı bulunur. Buna göre alt sistemler birbirine bağlıdır. birbirleri ile bilgi alış verişi içinde olurlar. bir rapor. stok kontrol gibi alt bilgi sistemleri geliştirilir. mamul maliyetlerinin belirlenmesi. Alt Sistemler ve İlişkiler.48 - . Bütün alt bilgi sistemleri ancak birlikte hareket ettikleri zaman yönetimin tüm bilgi taleplerini karşılarlar. Şekil 5-1’de faaliyet sistemlerine ait alt sistemler. örgütlemek ve kontrol etmek için. gerektiği yer ve zamanda. bir üretim işletmesinde hammadde alışlarına ilişkin belgelerin ve kayıtların oluşturduğu veri tabanından. bir tablo diğer bir alt sistemin girdisi olan veriyi meydana getirir. stok seviyesinin saptanması gibi değişik konularda yararlanmak.

Temel Yönetim Bilgi Sistemleri Yönetim bilgi sistemleri. ÜRETİM BİLGİ SİSTEMİ Üretim Planlaması Stok kontrol Mamul Geliştirme PAZARLAMA BİLGİ SİSTEMİ Pazar Araştırması Satış Analizleri Satış Planlaması Satışlar PERSONEL BİLGİ SİSTEMİ İşçi-İşveren İlişkileri İşe Alma Eğitim MUHASEBE (FİNANSAL) BİLGİ SİSTEMİ Finansal (Genel) Muhasebe Maliyet Muhasebesi Satışlar-Alacaklar Satınalma-Borçlar Stok İşlemleri Ücret-İşçilik Maliyet Kontrolu-Maliyetleme Gelirler Giderler Sabit Varlıklar Sorumluluk Muhasebesi Mali Analiz Nakit Bütçelemesi Sermaye Bütçelemesi ✔ Bilgi sistemleri sadece tabloda yer alan sistemler midir? . Tablo 5. ✔ Yönetim bilgi sistemleri içinde hangi sistemler bulunabilir? İşletmeler faaliyet sistemlerine. kurmak ve çalıştırmak durumunda kalırlar. birçok alt bilgi sistemi geliştirmek. belirtildiği gibi.1’de bir üretim işletmesinde olabilecek bazı temel yönetim bilgi sistemleri ve bunların alt bilgi sistemleri gösterilmiştir. yönetim anlayışlarına. örgütlenme şekillerine. düzenlemelere ve içinde bulundukları diğer koşullara göre. işletmenin yönetiminden sorumlu karar vericilere ve işletme ile ilgili taraflara gerekli olan işletme içi ve işletme dışı bilgileri sağlamaya yönelik bilgi üreten sistemlerin oluşturduğu bir bütündür.49 - . Tablo 5. faaliyet hacimlerine. Temel Yönetim Bilgi Sistemleri ve Alt Bilgi Sistemleri.1.

finansal muhasebe. iş eğitimi. malların ve hizmetlerin üreticiden tüketiciye veya kullanıcıya doğru akışları.1’de sayılan sistemler birbirinden bağımsız mıdır? Üretim. gelirler ve giderleri ile ilgili . işletmede üretilen mamullerin. karşılıklı bilgi alış verişi içindedirler. sistem kavramı gereği olarak. Muhasebe bilgi sistemi. bilgi akışı suretiyle işletmenin bütün faaliyet fonksiyonlarını (üretim. işe alma. üretim planlaması ve kontrolu. satınalma ve kalite kontrol gibi işletme faaliyetlerine ait bilgileri içerir. orta.Bilgi sistemleri. genel veya finansal muhasebe ve maliyet muhasebesi gibi geleneksel muhasebeleri de içeren geniş bir kavramdır. ? Personel bilgi sisteminin kapsamı nedir? Muhasebe Bilgi Sistemi Muhasebe bilgi sistemi. borçları. sorumluluk muhasebesi. nakit ve sermaye bütçelemesi. işçi-işveren ilişkileri gibi çalışmalara ilişkin bilgiler personel bilgi sisteminden sağlanır. finans vb. Örneğin. malzeme vb) işletme içindeki fiziksel akışlarına (fiziksel dönüşümlerine) ilişkin bilgileri sağlamaya yönelik bir bilgi sistemidir. satış planlaması. pazar araştırması. örgütleme. Bu bilgi sistemleri. pazarlama. ? Pazarlama bilgi sisteminden hangi bilgiler sağlanabilir? Personel Bilgi Sistemi Personel bilgi sistemi işletmede çalışan kişilere ilişkin bilgileri sağlamaya yönelik bir bilgi sistemidir. sermayesi. hizmetlerin ve bunlara ilişkin girdilerin (hammadde. satış analizleri. personel ve muhasebe (finans) bilgi sistemleri. yürütme. Burada işletmenin temel fonksiyonları dikkate alınarak belli başlı bilgi sistemleri sayılmıştır. maliyet muhasebesi. iş tahsisleri. pazarlama. Bu bilgi sistemleri işletmeden işletmeye farklılıklar gösterir. Temel yönetim bilgi sistemlerinin en önemlisi ve en eskisidir. kontrol) ve yönetim basamaklarını (üst. ? Hangi temel yönetim bilgi sistemleri vardır? Üretim Bilgi Sistemi Üretim bilgi sistemi.) dolayısiyle bütün yönetim işlevlerini (planlama. aynı zamanda işletmeler tarafından bugüne kadar en iyi geliştirilen bilgi sistemidir. satış öncesi ve sonrası hizmetler.50 - . Ücret ödemeleri. ? Üretim bilgi sisteminin kapsamı nedir? Pazarlama Bilgi Sistemi Pazarlama bilgi sistemi. işletmenin varlıkları. satışlar gibi işletme faaliyetlerine ilişkin bilgiler sağlamaya yönelik bir bilgi sistemidir. fiyatlama. birbirinden bağımsız değillerdir. reklam. Sürekli olarak birbirlerine bağımlı olup. yalnızca yukarıda belirtilenler değildir. ✔ Tablo 5. stok kontrolu ve yönetimi. Muhasebe bilgi sistemi. alt yönetim) birbirlerine bağlayarak işletmeyi bir sistem şeklinde bütünleştirirler.

2. Bilgi sistemleri açısından veri. gerekse birbirleri arasındaki etkileşimlerden ve işletme çevresi arasındaki ilişkilerinden doğan olayların gözlenmesi ve kaydedilmesi sonucunda olur. Veri yaratma ne demektir? Verinin yaratılması. finans vb. belli başlı iki aşamadan geçerek bilgiye dönüşür ve kullanıcıya ulaşır. toplanacak verinin hangi konuya ait olduğu.? mali nitelikteki tarihi (geçmişe ait) ve ileriye dönük bilgileri sağlayan bir bilgi sistemidir. veri toplama işleminde. yeri ve şeklinin belirlenmesi önemlidir. işletmenin hammadde akış sistemi. ne zaman toplanacağı ve nereden elde edileceğinin belirlenmesi gerekir. Veri toplama olarak da ifade edeceğimiz veri yaratma aşamasında. Veri Yaratma İşlem Bilgi Bilgi Kullanıcı Veri İşleme ve İletme Sistemi.51 - . Ancak bilgi sistemleri açısından bu iki kavram birbirinden farklıdır. bilgi sistemlerinin önemli iki kavramıdır. Bilgi Kullanıcı ! ✔ Verinin işlenmesi ile oluşturulan bilgi (bir rapor). bilgi kullanıcılarının gereksinmelerini giderecek verilerin ve bu verilerin kaydedilme zamanı. Şekil 5-2’de görüldüğü gibi. gözlemlerin. Buna göre veri işlenmemiş bilgi olarak ifade edilebilir. deneyimlerin veya olayların her türlü gösterimidir. İşleme sonucu oluşan bilgi haberleşme süreci ile kullanıcılara ulaşır. işletmenin fonsiyonlarının (üretim. Bu bakımdan ifadelerde veri veya bilgi terimleri yer yer birlikte kullanılacaktır. ikincisi “verinin işlenmesi”dir. “verinin yaratılması”. Diğer bir ifadeyle. Bu iki kavram genel olarak aynı anlamda kullanılmaktadır. Muhasebe bilgi sisteminin kapsamı nedir? Bilgi Sistemlerinde Bilgi Akışı Veri ve bilgi. ✔ Veri ne demektir? Veri. Bilgi Kullanıcı Şekil 5. iş akış sistemi. diğer bir sistem için veya başka bir raporun hazırlanması için girdi niteliğini taşır. pazarlama. Bu aşamalardan birincisi. para akış sistemi gibi faaliyet sistemlerinin gerek kendi içlerinde.) gerek kendi içlerinde gerekse birbirleri arasındaki etkileşimleri ve işletme ile çevresi arasındaki ilişkileri yansıtan çeşitli durumların. .

ilgili bilgi kararların konusuna ilişkin olan bilgidir. veriler temel olarak ilgili bilgi şekline gelmeden önce işlenmesi gerekli bilgisel hammaddeler olup. Bilgi karar vericinin olaylara ilişkin bilgisini arttırarak belirsizlik ortamını. problemleri tanıma. Bu işlemlerin neler olduğu Ünite 4’te ele alınmıştır. Bu nedenle bilginin sağlayacağı yararın onu elde etme maliyetinden fazla olması gerekir. Kişiden kişiye ve koşullara göre değişir. İşletme fonksiyonlarına dahil bireylerin çok çeşitli faaliyetleri olduğundan bu bilgi kullanıcılarına ulaştırılan bilgilerin de çok değişik amaçları olur. karar verme. Zamanlı bilgi. İşletme eylemlerinin kontrolunu yapmak. Bu nedenle. örgütleme ve kontrol etme gösterilebilir. planlama. toplanan veriler üzerinde bir düzenleme ve işlem yapılarak bunların mevcut koşullarda ve gelecekte kullanılabilecek bilgiler durumuna getirilmesi sağlanır. ? Bilgi sistemlerinde “veri-işlem-bilgi” akışı ne demektir? MUHASEBE BİLGİ SİSTEMİNİN NİTELİĞİ VE İÇERİĞİ Muhasebe bilgi sistemi genel olarak. değerleme. Bilginin herhangi bir kullanıcıya ulaştırıldığında belli bir amacı olmalıdır. şimdiki zamana ve geleceğe yönelik bilgilerden yararlanır. yönetim sürecinde geçmişe. bilgilendirme.52 - . Bilgi nasıl oluşur? Veriler bir takım işlemlere tabi tutularak zamanlı ve ilgili bilgi şekline getirilir. Çünkü veri toplamının bir maliyeti vardır. Bu açıdan bilginin değeri özneldir denebilir. ancak gerekli gördüklerinden yararlanır. Ayrıca. daha önce belirtildiği gibi. yönetici bu verilerin hepsinden değil. yaratılması bilgi sistemlerinin özünü oluşturur. Geleceğe ilişkin işletme eylemlerini planlamak için gerekli bilgileri sağlamaya yönelik bir bilgi sistemidir. Bilginin temel amaçları olarak. ● Yönetimin varlıklar üzerindeki yönetim sorumluluğunu yerine getirmek. Değerli olan bilgi zamanla değersiz veya değersiz olan zamanla değerli bilgi olabilir.✔ ✔ Bilgi ne demektir? Bilgi. Ayrıca bilginin değeri zaman akışı içinde de farklılıklar gösterir. bir iş veya konu veya bir varlık hakkında bilinen şey ya da bilgi kullanıcının bir iş veya konu veya bir varlık hakkında bildikleri şeklinde ifade edilir. kararların veriliş zamanına uygun olan. ✔ Her bilgi değerli midir? Çeşitli kaynaklardan yaratılacak verilerin tamamının toplanıp bilgi haline getirilmesi işletme açısından her zaman yararlı sonuçlar vermez. sağlanan bilginin doğru. Verilerin bilgi haline gelmesini sağlayan bu işlemler dizisine bilgi işlem denilmektedir. ✔ Yönetici ne zaman oluşturulan bilgilerden yararlanır? Yönetici. Ancak bilginin yararlı ve değerli olduğunu saptamak oldukça zordur. ● ● . ilgili ve yeterli olması ve zamanında sağlanması oranında azaltacaktır. Ancak toplanan veriler geçmişle ilgilidir. ikna etme. Bu amaçlara yönelik bilgilerin sağlanması. problemleri çözme. ilgili ve karar verme sürecine dönük olması için bir dizi işleme tabi tutulur. Nitekim.

tarihi bilgiler olup kararlarda çok az kullanılan bilgiler olmaktadır. Sadece buradan elde edilen bilgiler. işletmenin sahip olduğu varlıkları amaçlar doğrultusunda ve en verimli şekilde kullanmak. Bu bilgiler. alacaklar. bilgi işlem teknolojisi ve işletmelerin büyümeleri. Bunun yanında muhasebe bilgi sistemi bunla. bütçeleme gibi geleceğe ilişkin bilgileri işletme yönetimine vermek suretiyle onların geleceği planlamalarına olanak sağlar. Dolayısıyla muhasebe bilgisi. Örneğin. etkin bir işletme yönetimi için temel bilgi niteliğini taşır. yürütülmesini ve kontrol edilmesini olanaksız duruma getirir. ✔ Geleneksel muhasebe bilgileri hangi konulara ilişkindir? Geleneksel olarak.✔ Yönetimin varlıklar üzerindeki yönetim sorumluluğu ne demektir? Yönetimin belli başlı sorumluluğu. muhasebe bilgileri.53 - . Muhasebe bilgi sistemi bu özelliği itibariyle geçmişe ait olaylara. mal. Bu sorumluluğun yerine getirilmesi ise. sabit varlıklar. işletmenin yaşamını sürdürmesi bakımından zorunludur. karar sürecine. ✔ Muhasebede yevmiye ve büyük defterden sağlanan bilgiler yeterli midir? Yönetimde yeni anlayışlar. Bu amaçla. Bu sürecin sonunda da bilanço ve kâr-zarar tablosu ortaya çıkarılır. içinde bulunulan dönemde yapılmakta olan faaliyetlere ve plan ve bütçelerle gelecekte olabilecek faaliyetlere veya gelinecek durumlara ait bilgiler sağlayan bir bilgi sistemi olmaktadır. planlamaya ve kontrol işlevlerinin yerine getirilmesi için gerekli olan bilgilerin toplanması. büyük deftere ve yardımcı defterlere yapılan kayıtlardan oluşan muhasebe sürecinden elde edilir. yeni yaklaşımlar. işçi çalıştırılır. ancak bu faaliyetlerden sorumlu olanlara gerekli bilgilerin verilmesi ile gerçekleştirilebilir. para kullanılır. çeşitli belgelere. mal alınır-satılır. Çünkü işletme faaliyetlerine bağlı olarak çok çeşitli bilgiler gerekli olmaktadır. ✔ Muhasebe bilgi sisteminin sağlayacağı bilgiler hangi dönemlere aittir? Sistemin sağlayacağı bilgiler dikkate alındığında muhasebe bilgi sisteminin zaman açısından üç boyutlu bir sistem olduğu görülmektedir. biriktirilmesi ve işlenmesine yeni boyutlar getirmiştir. üretim yapılır. Bu bilginin olmaması işletme faaliyetlerinin planlanmasını. Bilindiği gibi. çalıştırmak ve bunları korumaktır. Bu faaliyetlerin planlandığı gibi ve verimli şekilde yapılabilmesi. yevmiye defterine. Belirlenen amaçlara ulaşmak için işletmede sürekli olarak bir takım faaliyetler yapılır. muhasebe asırlardır işletmenin dili olarak ifade edilir. planlama. muhasebe bilgi sistemi. Bugün işletme yönetiminin bilgi gereksinimi artık geleneksel muhasebe bilgilerinden elde edilen bilgilerle sınırlı kalmamaktadır. sadece işletmenin varlıkları ve borçları ile bunlarda değişmeler yaratan mali nitelikteki işlemlere ilişkin bilgiler şeklinde görülür. yatırımlar gibi varlıklar ve bunların kaynakları hakkında bilgilerin ilgililere verilmesi ve buna göre etkinliklerde bulunulması ile sağlanabilir. İşletme sadece bugün yaşayan bir sistem değildir. Sürekli ileriye yönelik bir sistemdir. kasa. İşletme faaliyetlerinin ileriye yönelik koşullar dikkate alınarak planlanması. Bu nedenle geleceğin planlanması ve ona göre yol alınması gerekir.

ücret ve işçilikler. kaydetmek. raporlar şeklinde ilgili taraflara iletilir. bütçeleme alt sistemlerinden oluşmaktadır. İşletme ile çevresi arasında oluşan eylemlerden ve 3. analiz etmek ve yorumlamak suretiyle ilgili kişi veya kurumlara raporlar halinde sunmak” şeklinde ifade edilen muhasebe içeriğini açık olarak ortaya koymuş olmaktadır. İşletme içinden. muhasebe bilgi sisteminin donanımları değişmiş olur. muhasebe bilgi sistemine: 1. maliyetleme ve maliyet kontrolu. satışlar ve alacaklar. özelliklerine ve faaliyet konularına göre değişiklikler gösterir.rın tamamını sağlamamakla birlikte büyük bir kısmını verebilecek kapsamdadır. Muhasebe bilgi sisteminin kapsamı işletmelerin yapılarına. Burada görüldüğü gibi.54 - . finansal muhasebe ve maliyet muhasebesi. Muhasebe bilgi sisteminde oluşan bu eylemler. yönergelere ve standartlara göre yapılır.3’de muhasebe bilgi sistemi kuramsal olarak gösterilmiştir.1’de de gösterildiği gibi muhasebe bilgi sistemi. “işletmenin varlıkları ve kaynakları üzerinde değişme yaratan mali nitelikteki ve para ile ifade edilen işlemlere ait bilgileri. ✔ Muhasebe bilgi sisteminin yapısı hangi unsurlardan oluşuyor? . bilgi işlem eylemleri sonucunda çıktılara dönüştürülür ve nihayet bu çıktılar. Şekil 5. Muhasebe sisteminde. satınalma ve borçlar. genel kabul görmüş kavram ve ilkeler çerçevesinde. sistemin öğeleri (elemanları) tarafından belirli ilkelere. ✔ Muhasebe bilgi sisteminde bilgiler nasıl oluşturuluyor? Muhasebe bilgi sisteminin açıklanan temel yapısı ve bu yapı içinde verilen bilgi işlem faaliyetleri sonucunda bilgilere dönüştürülmesi ve bu bilgilerin raporlar şeklinde ilgililere iletilmesi. stok işlemleri. sayılan sistemlerin tamamının bulunması şart değildir. büyük bütün işletmeler için geçerlidir. Kalem veya en basit hesap makinalarından en mükemmel bilgisayarlara değin bütün bilgi işlem araçları değiştiğinde. Tablo 5. 2. buna karşın sistemin temel yapısı aynı kalır. özetlemek. Geribildirimden gelen mali nitelikteki işlemlere ilişkin veriler veya bilgiler. ? Muhasebe bilgi sisteminin niteliği nedir? Muhasebe Bilgi Sisteminin Yapısı Muhasebe bilgi sistemi temel olarak küçük. sınıflandırmak. Ancak sistemde kullanılan bilgi işlem donanımları ve bunlara bağlı olarak bilgi işlem yöntemleri işletmenin koşullarına göre değişiklik gösterir. gelir ve gider işlemleri.

“GİRDİ-İŞLEME-ÇIKTI” akışını izler.3. Muhasebe Bilgi Sisteminde Veri ve Bilgi Akışı Muhasebe bilgi sisteminde veri veya bilgiler her sistemde olduğu gibi.İŞLETME İşletme Dışı Eylemler -2Geri-Bildirim -3İşletme İçi Eylemler -1-3. Muhasebe Bilgi Sistemi. Şekil 5. Bu akışa uygun olarak veriler veya bilgiler önce sisteme belgelerle dahil edilir ve daha sonra bir kayıt ortamı içinde bilgi işlem faaliyetleri ile çıktılara dönüştürülerek ilgili yerlere raporlar şeklinde iletilir.4’te muhasebe bilgi sistemindeki geleneksel bilgi akışı gösterilmiştir.Geri-Bildirim YÖNETİM G İ R D İ MUHASEBE Yönergeler S İ S T E M İ N Ö Ğ E L E R İ S İ S T E M İ N İ L K E L E R İ BİLGİ SİSTEMİ Yönergeler S İ S T E M İ N İ L K E L E R İ Standartlar S İ S T E M İ N Ö Ğ E L E R İ BİLGİ İŞLEM Kayıt Sınıflandırma Hesaplama Özetleme Saklama Canlandırma Çoğaltma İletme ÇIKTI RAPORLAR Standartlar DEVLET İçin BİLGİ YÖNETİM İçin BİLGİ DİĞER ÜÇÜNCÜ KİŞİLER İçin BİLGİ Geri-bildirim Geri-bildirim Şekil 5. Aynı akış Şekil 5.55 - .3’de yukarıdan aşağıya doğru .

işletme-banka arasındaki işlemler gibi. satışlar ve bunlara bağlı olarak oluşan alacak-borç ilişkileri. işçilik kullanımı.56 - . kusurlu çıkan malların tekrar işleme verilmesi. işletme içi değer hareketleri gibi olaylar işletme içi eylemlere örnek gösterilebilir. amortisman. Açıklanan bu üç kaynaktan sağlanan veriler veya bilgiler (girdiler). Girdilerle çıktılar arasındaki sapmaların düzeltilmesine ilişkin verilen emirler. olayları kanıtlayıcı ilk işlem belgeleri ile sisteme dahil edilmekte ve bu belgeler bir taraftan düzenlenerek dosyalanırken (veri toplanırken) diğer taraftan yevmiye defterine geçirilmektedir.3’de gösterildiği gibi üç kaynaktan sağlanır: 1) İşletme içi eylemler. 2) İşletme dışı eylemler. çıktılardan. Örneğin. Muhasebe Bilgi Akışı. ✔ Veri veya bilgiler nerede ortaya çıkar? Muhasebe bilgi sisteminin bu genel yapısı içinde bilgi işleme eylemlerine konu olacak veriler veya bilgiler Şekil 5. işletmenin çevreyle ilişkisinden doğan olaylardır. muhasebe mizanının tutmaması gibi olaylar. geribildirim için örnek olaylardır. satın alışlar. buradan da büyük deftere konularına göre hesaplara geçirilir. ✔ İşletme dışı eylemler ne demektir? İşletme dışı eylemler. Burada faaliyetlere ilişkin olaylar belgelere dayanarak tarih sırasına göre yevmiye defterine maddeler şeklinde kaydedilir. Dolayısıyla sistemin işleme aşaması başlatılmış olur. başta belirtilen “girdi-işleme-çıktı” akışını izleyerek bilgi işlem eylemleri ile yönetim için yararlı. işletme faaliyetlerine ilişkin değer hareketleri. ✔ “Girdi-Bilgi İşlem-Çıktı (Raporlar)” şeklinde görülmektedir.4. Nihayet bu işlemin doğruluğunu belirlemek üzere mizanlar çıkarılarak mali tablolar (bilanço. Üretime hammadde verilmesi. 3) Geribildirim.4’de görüldüğü gibi. gelir tablosu vb. bozuk. ilgili ve zamanlı bilgiler durumuna getirilir.GİRDİ İLK İŞLEM BELGELERİ YEVMİYE DEFTERİ -Maddeler- İŞLEME ÇIKTI BÜYÜK DEFTER -Hesaplar- MİZANLAR MALİ TABLOLAR DOSYALAR DİĞER RAPORLAR Şekil 5. olayların sonucundan ve yönetim kararlarından oluşan eylemlerdir. ✔ İşletme içi eylemler ne demektir? İşletme içi eylemler işletmede oluşan ve parayla ifade edilen her türlü olaylardır. ✔ Geribildirim eylemleri ne demektir? Geribildirim ise. .) ve gereksinim duyulacak diğer tablolar düzenlenir. bankalarla yapılan mevduat ve kredi işlemleri diğer bir ifadeyle satıcı-müşteri. Muhasebe bilgi akışı nasıl işlemektedir? Şekil 5.

Kodlama sistemleri veri veya bilgilerin kolaylıkla sınıflandırılmasını ve bu veri veya bilgilere kolaylıkla ulaşılmasını sağlar. Doğru. Örneğin. hesaplama. sınıflandırma. . canlandırma. hammadde istek fişleri. Böylece işlemlerin konulara göre veya niteliklerine göre kaydedilmesi. saklama. Çünkü mali nitelikteki bir işlem belgelendirilirken kayıt. izlenmesi ve raporlanması kolaylaşmış olur. ticari mallar. Bilgi işlem faaliyetlerinin birlikte irdelenmesi gereklidir. gerçek ve zamanlı girdilerle sağlanır. cinsine. büyük defter. Verinin bilgiye dönüşmesi için sayılan bu işlemlerin mutlaka sırasıyla ve tamamının yerine getirilmesi sözkonusu değildir. yatırımlar gibi bölümlere ayrılması veya maliyet giderlerinin. ancak doğru. doğru. veri veya bilgilerin belirli sınıf veya kategorilere göre düzenlenmesidir. formlar vb. gerçek ve zamanlı girdilerle sağlanır. satılan mamullere. dönen varlıklar. ilk madde ve malzeme ve genel üretim giderleri olarak bölümlendirilmesi bir sınıflandırmadır. defterler. gerçek ve zamanlı çıktılar ancak. satış bölgelerine göre sıralanması da sınıflandırma işlemidir. özetleme. çek. stok kartları gibi kayıt ortamlarına geçirilmesi de bir kayıt işlemidir. satış faturaları gibi. hesap planları veya üretim sürecindeki her sipariş partisine ayrı kod numaralarının verilmesi gibi. Sınıflandırmada genellikle kodlama sistemleri kullanılır. alış faturaları. alıcılar gibi ikinci bir ayırımına tabi tutulması ya da üretimde kullanılan ilk madde ve malzemenin. Sistemin çıktılarını büyük oranda girdiler belirleyeceğinden giriş belgelerinin veya formlarının titizlikle düzenlenmesi gerekir. çoğaltma ve iletme işlemleri yapılır. Örneğin varlıkların. duran varlıklar. ? Muhasebe bilgi sisteminde veri ve bilgi akışı ne demektir? Kayıt Kayıt.4’te gösterilen belgeler. veri amaca göre sadece bir bilgi işlem faaliyeti sonunda da yönetim için bilgi şekline dönüşebilmektedir. Veri veya bilgiler çeşitli şekillerde sisteme dahil edilirler. perakende satış fişleri. tutarın bulunması bir hesaplama işlemi olmaktadır. bono. Bu nedenle verinin bilgiye dönüştürülmesi için mutlaka bilgi işlem faaliyetlerinin tamamının ve sırasıyla yapılması gerekli olmamaktadır. direkt işçilik.57 - . üretimde kullanıldıkları mamullere göre.) bilgi işlem yöntemlerine göre farklılıklar gösterir.! Unutulmamalıdır ki. doğru. yapılan bir mal satışının belgelendirilmesi bir kayıt işlemini ifade ederken. Dolayısıyla buna bağlı olarak kayıt şekli de değişir. dosyalar ve raporlardan oluşan kayıt ortamında yönetim için gerekli bilgilere dönüştürülmesi amacıyla. Veri veya bilgilerin kaydını sağlayan belgelere dayanarak. sınıflandırma. Veri veya bilgilerin bilgi sistemine dahil edilmelerini sağlayan belgeler ile bu belgelere dayanarak yapılan kayıtlar için kullanılan kayıt araçları (defterler. veya satışların. İşletme faaliyetlerine ait verilerin Şekil 5. Bazen ise. gerçek ve zamanlı çıktılar. hesaplama gibi bilgi işlem faaliyetlerinin aynı anda yapılması sözkonusu olabilir. veri ve bilgilerin toplanmasını ve daha sonra işleme tabi tutulmak üzere belgelendirilerek sisteme girişlerinin sağlanması işlemidir. ? Kayıt ne demektir? Sınıflandırma Sınıflandırma. Örneğin. Örneğin. kayıt. El ile bilgi işlem yöntemi ile bilgisayara dayalı bilgi işlem yöntemine ilişkin belgelerin veya formların aynı olmaması doğaldır. işlemlerin yevmiye defteri. Belirtilen bu bölümleme yanında dönen aktiflerin kasa.

Bu durumun önüne geçilmesi ve işlenen veri veya bilgilerin daha yararlı bir bilgi haline gelebilmesi için belirli veya istenecek şekillerde özetlenmesi gerekir. Veri veya bilgiler bazı işletme faaliyetleri tamamlanıncaya kadar biriktirilir. bir sipariş üretimine ilişkin veri veya bilgilerin. ay başından ayın son günü. Bilgi işlem aşamalarından en önemlisi olan hesaplama çok değişik şekillerde görülür. El ile bilgi işleme yönteminde.58 - . Örneğin. Bilgiler yöneticilerin veya işletmeyle ilgili üçüncü kişilerin kullanamayacağı kadar uzun listeler şeklinde ortaya çıkabilir. Örneğin. diğer elektronik bilgi işlem yöntemlerinde mikrofilm. kaydedilmesi ve hesaplamalara konu edilmesi ile bu veri veya bilgilerin ilgili kişilerce kullanılması aynı zamana rastlamayabilir. kağıt dökümanlar ve klasörler kullanılırken. veri veya bilgilerin biriktirilmesi ve ileride tekrar kullanılmak amacıyla ilgili dosyalara yerleştirilmesidir. Bilanço. bilgi işleme yöntemlerine göre farklılıklar gösterir. sipariş mamul tamamlanıncaya kadar biriktirilmesi bir saklama işlemidir. ? Hesaplama ne demektir? Özetleme Çok sayıda bilginin daha kullanışlı bir biçime dönüştürülmesidir. Bu nedenle veri veya bilgilerin gerektiğinde tekrar kullanılmak üzere ve yasal olarak saklanması gerekir. disk veya manyetik ortamlar kullanılır. işçi zaman kartlarının ücret hesaplanması için ay başından ay sonuna kadar otuz gün biriktirilerek saklanması. ay sonlarında ücret hesaplaması yapılabilmesi için. belirli bir mamule ilişkin olarak maliyet tabloları veya belirli bir üretim bölümünün genel üretim giderlerini yansıtan tablolar özetlemeye birer örnektir. ? Özetleme ne demektir? Saklama Saklama. gelir tablosu. eski bilgilere yeni veri veya bilgilerin eklenmesi veya çıkarılması. dönem sonunda envanter işlemlerine bağlı olarak dönem kârının veya zararının bulunması da hesaplamaya birer örnektir. fiili giderlerin bütçelenmiş veya standart giderlerle karşılaştırılıp sapmaların bulunması. tekrar kullanılmak amacıyla hazır duruma getirilmesi işlemidir. Veri veya bilgilerin toplanması. mamul maliyetlerinin bulunması. Başka bir deyişle sistemlerden sağlanan çok sayıda bilginin anlamlı bir şekilde azaltılarak özetlendiği bir aşamadır. Biriktirme ve buna göre dosyalama işlemi. Bu aşamaya. çalışanlara ödenecek ücretlerin hesaplanması. ? Saklama ne demektir? Canlandırma Saklama işlemi ile biriktirilmiş (dosyalanmış) veri veya bilgilerin.? Sınıflandırma ne demektir? Hesaplama Veri veya bilgilere aritmetik işlemlerin veya sağlanmak istenen bilginin veya raporun özelliğine göre matematiksel modellerin veya analiz tekniklerinin uygulanması işlemidir.

Donanım ve Raporlardır. ortaklar. he. işletme yönetiminin ve işletme ile ilgili diğer kişi ve kurumların bilgi gereksinmelerini karşılamak üzere. devlet) sunulmasıdır. Bunun yanında dönem sonu mali tablolarının yönetime. dolayısıyla bunlara ilişkin veri veya bilgiler çoğu kez işletmenin birden fazla yöneticisini veya bölümünü ilgilendirir. ? Çoğaltma ne demektir? İletme İletme. Bu nedenle bir işlemin çıktısı olan bilgi diğer bir işlemin girdisi olur. muhasebe bilgi sisteminin işlevini görmesi için sisteme işlerlik kazandıran elemanlar olmaktadır. hammadde veya malzemeyi alan atölye şefini ve maliyetleri kontrol etme ve hesaplama ile sorumlu kişi veya bölümü ilgilendireceğinden aynı olayla ilgili olarak üç tarafın bilgi sahibi olması gerekir. ilgili taraflara (yönetici. Muhasebe bilgi sisteminin öğeleri. Dolayısıyla bu üç tarafa aynı bilginin verilmesi gerektiğinden olayla ilgili belge üç suret düzenlenerek taraflara gönderilir. o sistemin belirlenebilen ve birbirine bağlı olan. sistemi çalışır duruma getiren ve sisteme işlerlik kazandıran değişik somut elemanlardır. Veri veya bilgilerin. veri veya bilgilerin. Mali nitelikli işlemler. Personel. ortaklara. Etkin bir bilgi akışı. kredi veren kurumlara verilmesi de bir çoğaltma işlemi niteliğindedir. bir defterden diğer bir deftere geçirilmesi. ? Canlandırma ne demektir? Çoğaltma Çoğaltma veri veya bilgilerin kopyalar (suretler) şeklinde çoğaltılması işlemidir. ? İletme ne demektir? Muhasebe Bilgi Sisteminin Öğeleri Bir sistemin öğeleri. ancak etkin ve iyi düzenlenmiş bir iletme (haberleşme) ile sağlanır. işletmenin finansal durumu ve faaliyetlerine ilişkin yönetim bilgilerinin.59 - . bilgi kullanıcılarının (yönetici ve üçüncü kişiler) yararlanmasına uygun bir şekil alıncaya kadar devam eder.ne kadar dosyalanmış bulunan işçi puantaj kartlarından yararlanma veya mizanların çıkarılması için yardımcı defterlerin (hesapların) kullanılması birer canlandırma işlemidir. devlete. bilgi sistemi içinde bilgi işlem aşamalarına bağlı olarak bir aşamadan diğer bir aşamaya aktarılması. ilk madde ve malzeme ambarından atölyeye bir hammaddenin veya malzemenin verilmesi. Haberleşme Araçları. bir bölümden diğer bir bölüme gönderilmesi. Örneğin. işletme faaliyetlerine ilişkin veri veya bilgileri toplayan. bilgi işlem sırasında bir aşamadan diğer bir aşamaya geçişleri. bunları kayıt. ? Muhasebe bilgi sisteminin öğeleri nelerdir? Personel Muhasebe bilgi sistemi. Dolayısıyla sistemin işlev görmesi ancak. borç verenler. Bu öğeler. sistemi oluşturan ve onu meydana getiren öğelerle sözkonusu olabilmektedir. sınıflandırma. bunu veren ambar memurunu.

poliçe. Muhasebe bilgi sistemini yürütecek personelde aranan genel özellikler. Bu belgeler. günlük müşteri listeleri. özetleme. kapsamına ve bilgi sistemlerine verilen öneme göre değişiklik gösterir. Deneyim işlerin daha güvenli. büyük defter. puantaj fişleri örnek gösterilebilir. muhasebe sistemine ilişkin veri veya bilgileri somutlaştırıp kanıtlanabilir duruma getirirler. İstenilen deneyime ve mesleki bilgiye sahip olan ve bunlar yanında dürüst ve iş ahlakı olan personelin. nitelik. ücret bordrosu. Kayıt belgeleri. istatistik. müstahsil makbuzu. gider pusulası. nicelik. serbest meslek makbuzu. sınıflandırma. Muhasebe personelinin organizasyon yapısı. muhasebe. canlandırma. El ile bilgi işlem yöntemindeki bir belge ile bilgisayara dayalı bilgi işlem yönteminde kullanılacak bir belge farklı olur. Mesleki eğitim. bono. sistemin işlem yoğunluğuna. özetleme. bilgisayar konularında bilgi sahibi olmayı gerektirir. hesaplama. bir sistemin maddi. saklama. fatura. yevmiye defteri. doğru ve çabuk yapılmasını sağlayan bir unsurdur. yolcu listeleri. Bunun yanında personelin niteliği de önem taşır. yazışma belgeleri. Muhasebe bilgi sistemi personelinin sayısı.saplama. ✔ Haberleşme araçlarının çeşitleri nelerdir? Haberleşme araçları genel olarak. zaman.60 - . Muhasebe bilgi sisteminde çalışacak personel uygun bir organizasyon çerçevesi içinde görevlendirilir. belgelerinin içeriği. ✔ Haberleşme araçları bilgi işlem yöntemine göre değişir mi? Muhasebe bilgi sisteminde veri veya bilgilerin toplanmasına. ilk madde ve malzeme kullanım belgeleri. envanter defteri. işlenmesine ve ilgililere iletilmesine olanak tanıyan ilk işlem belgeleri ile kayıt. çoğaltma ve iletme işlemlerinin yapılması için gerekli kayıt ortamını oluştururlar. işletme. ? Muhasebe bilgi sistemindeki personelin nitelikleri nelerdir? Haberleşme Araçları Haberleşme araçları. işçi çalışma kartları. iktisat. çek. veri veya bilgilerin genellikle ilk işlem belgelerine dayanarak kaydedilmesi ve işleme tabi tutulması için kullanılan ve devamlılık arzeden belgelerdir. çoğaltma ve iletme şeklindeki bilgi işlem eylemleri ile işleme tabi tutan ve sonuçta gerekli bilgilere dönüştüren bir sistemdir. kişi (taraflar) gibi değişik yönleriyle ortaya koymak suretiyle. mesleki eğitim. stok kartları örnek gösterilebilir. kasa kayıt fişleri. 2) Kayıt Belgeleri şeklinde ikiye ayrılır. Bunlara. . hukuk. somut varlığını belgeler belirleyecektir. Kayıt ortamını ve haberleşme olanağını yaratan haberleşme araçları işlemleri. sistemin etkinliğini artıracağı unutulmamalıdır. Ancak hangi bilgi işlem yöntemi benimsenmiş olursa olsun. 1) İlk İşlem Belgeleri. İlk işlem belgeleri. şekli ve yapıları bilgi işlem yöntemlerine göre farklılık gösterir. veri veya bilgilerin toplanması ve bilgi işlem faaliyetlerine tabi tutulması için gerekli belgelerdir. iş deneyimi ve kişiliktir. Buna göre muhasebe sistemine düşen bu görevin yerine getirilmesi için konuyu bilen ve sistemi çalıştıran personelin var olması gerekir. saklama. yer. kayıt. Bunlara. taşıma ve sevk irsaliyeleri. işletmenin genel organizasyon yapısına göre şekillenir. maliye. işletme faaliyetlerine ilişkin veri veya bilginin ilk kez kaydedildiği veya geçirildiği belgelerdir. perakende satış vesikaları.

Sistemin belirlenebilen maddi ürünleridir. daktilo.Ayrıca işletmelerde iş bölümüne göre yapılan işleri kolaylaştırmak ve bölümler arasında kontrol sağlamak için muhasebe fişi denilen belgeler kullanılır. 3) Mahsup fişi. Ünite 1) Bir muhasebe bilgi sisteminde bulunacak donanımlar işletmenin koşullarına. gelir tablosu. İç raporlar. işletmenin kasasından çıkan paraların ne için ve kime ödendiğini ve bu ödeme karşılığında hangi hesaba veya hesaplara borç kaydedileceğini gösteren muhasebe föyüdür. ? Muhasebe bilgi sisteminin donanımı nedir? Raporlar Raporlar. Bu tür raporlara. para girişleri ve çıkışları (nakit işlemler) dışında kalan işlemlerin kayıtlarının gösterildiği fiştir. bir günde yapılan çok sayıdaki işlemi kayıt belgelerine topluca geçirmek için kullanılan özet föylerdir. 4) Primanotalar (özet föyler) olarak dörde ayrılır. mekanik (makinalı) bilgi işlem ve elektronik (bilgisayara dayalı) bilgi işlem yöntemlerine göre yapılmaktadır. yönetimin her düzeyine sunulan ve kontrol amacı taşıyan bütün raporları içerir. el ile bilgi işlem. bütçeler. işleme tabi tutulması sırasında yönteme göre. bilanço.61 - . bilgi işlem eylemlerinin yoğunluğuna ve buna bağlı olarak da benimsenen bilgi işlem yöntemlerine göre değişiklik gösterir. Mahsup fişi. ? Haberleşme araçları ne demektir? Kasa tahsil fişi. işletmenin kasasına giren paraların ne için ve kimden alındığını ve bu tahsilatın karşılığında hangi hesaba veya hesaplara alacak kaydedileceğini gösteren bir muhasebe belgesidir. Dolayısıyla yöneticilerin verecekleri kararlara temel olurlar. Primanotalar. bilgisayar gibi donanımlar kullanılır. gereksinimlere ve işletmenin koşullarına göre farklılıklar gösterir ve sayıları değişir. 1) Kasa tahsil fişi. Bilindiği gibi. (Bkz. ✔ İç raporlar nelerdir? İç raporlar. Muhasebe fişleri. işletme faaliyetlerinin seyrini ve sonuçlarını görme ve planlanan hedeflerle karşılaştırma olanağı sağlarlar. kasa tahsil makinaları. basit hesap makinaları. muhasebe bilgi sisteminin çıktılarıdır. okuyucu. 2) Kasa tediye fişi. raporlar işletme içi ve işletme dışı bilgi kullanıcılarına yöneliktir. mali. yazıcı. performans raporları. Bu dönüşümü sağlamak üzere yapılan bilgi işlem faaliyetleri. Kısaca açıklanan bu muhasebe fişleri şu yararları sağlamaktadırlar: ● ● ● ● Kayıtların düzenli olması Yanlış kayıt olasılığının azaltılması Kayıtların kontrolünün kolaylaşması Aynı nitelikte işlemlerin topluca kaydedilmesi ? Muhasebe fişleri ne demektir? Donanım Muhasebe bilgi sistemi bilindiği gibi veri veya bilgileri yönetsel bilgilere dönüştüren bir sistemdir. Kontrol raporları olarak da ifade edilen iç raporlar genellikle yöneticilere. Bu yöntemlerde veri veya bilgilerin toplanması. Kasa tediye fişi.

üretim raporları. sermaye piyasalarına açıklanan mali tablolar dış raporlara birer örnektir. raporlar hazırlanmasına olanak sağlamak durumundadır. çok sayıda ve değişik kurallar uygulanır. yararlılıkları genellikle kabul edildikten sonra muhasebe ilkelerine dönüşen. güvenilir ve zamanında bilgiler. muhasebe sisteminin yanısıra çeşitli alanlar da olabilir. Örneğin.yet raporları. birbirinden farklıdır. vergi iadelerine ilişkin raporlar. veri veya bilgilerin toplanması bilgi işleme tabi tutulması ve raporlar şeklinde ilgililere sunulması sırasında. ilkelerde olduğu gibi işletme yönetiminin gözlenmesinden edinilen deneyimlerden ve ilgililere ve kamuya hesap verme yükümlülüğünden elde edilir. kredi kurumlarına verilen raporlar. stok kontrol raporları. işletme içi ve işletmeler arası karşılaştırmaya uygun mali tabloların. burada sadece sayılmakla yetinilecektir. yıllık faaliyet raporları. muhasebe bilgi sistemindeki muhasebe uygulamalarında farklılıkları azaltmak. ilgililerin farklı gereksinmelerini tatmin edecek nitelikte doğru. Bu kavramlar.62 - . Çeşitli kişi ve kurumların işletme ile ilgilenme nedenleri. dayanağını oluşturan temel kavramlar ve ilkeler daha önceki muhasebe derslerinde ve kitaplarında açıklandığı için. bir bakıma çıkarları. ülkenin ve diğer ülkelerin ekonomik ve sosyal göstergelerinden yararlanılması gibi. yıllık faaliyet raporlarının hazırlanmasında. Bu açıdan muhasebe bilgi sistemi. bilindiği gibi. Sözkonusu ilkelerin yaygın olarak ve benimsenerek uygulanmaları nedeniyle bu ilkeler için “genel kabul görmüş” deyimi kullanılmaktadır. Muhasebe uygulamalarında uyulacak ilkelerin belirlenmesinde ve yeni durumlar ve gelişmeler için yeni ilkeler geliştirmede temel oluşturacak bazı kavramlara gereksinim vardır. Bunu sağlamak için. Bu raporlar da iç raporlar gibi. Bilanço. deneyim ve mantıktan doğan. ilgililerin çıkarlarını dengeli şekilde gözönünde tutan. satış raporları örnek gösterilebilir. sunulacak kişilere veya ilgili oldukları konulara göre değişir. Genel kabul görmüş muhasebe ilkelerinin. ? İç ve dış raporların işlevleri nelerdir? Muhasebe Bilgi Sistemi Temel Kavram ve İlkeleri Muhasebe bilgi sistemi. İlkelerin amacı. raporların elde edilmesine olanak sağlamaktır. işletmenin durumu ve çalışmalarından haberdar olmaları için sunulan bilgi raporlarıdır. Dış raporların kaynağı. işletmeyle ilgili üçüncü kişilere. ✔ Hangi muhasebe kavramları vardır? ● ● ● ● ● ● ● ● Sosyal Sorumluluk Kavramı Kişilik Kavramı Para Ölçüsü (Parayla Ölçülme) Kavramı İşletmenin Sürekliliği Kavramı Dönemsellik Kavramı Verilerin Güvenilir Olması (Tarafsızlık ve Belgelendirme) Kavramı Değişmezlik (Tutarlılık) Kavramı Tam Açıklama Kavramı . işletmenin mali durumu ve faaliyet sonuçları ile ilgilenen kişi ve kurumların bilgi gereksinmelerini karşılayan bir sistemdir. gelir tablosu. ✔ Dış raporlar nelerdir? Dış raporlar.

satışların maliyetinin. giderlerin.63 - .12. Gelir tablosu ilkelerinin amacı nedir? Bilanço ilkelerinin amacı. ne şekilde.Yabancı Kaynaklara İlişkin İlkeler . sistemi çalışır duruma getiren açıklamalardan ve bilgilerden oluşur.● ● ● ● Önemlilik Kavramı Maliyet Esası Kavramı İhtiyatlılık Kavramı Özün Önceliği Kavramı ✔ Hangi muhasebe ilkeleri vardır? Sayılan muhasebe kavramlarına dayalı olan genel kabul görmüş muhasebe ilkeleri de şunlardır: ● ● Gelir Tablosu İlkeleri Bilanço İlkeleri . sistemin öğelerini (elemanlarını). işleme.Varlıklara İlişkin İlkeler . “kılavuz el kitapları” veya “talimatnameler” olarak adlandırılan kitapçıklarda bulunur. genel kabul görmüş muhasebe ilkelerine dayanmaktadır. belli bir tarihte işletmenin mali durumunun açıklıkla ve ilgililer için gerçeğe uygun olarak yansıtılmasıdır. gelirlerin. nasıl. . kâr ve zararlara ait hesapların ve belli dönemlere ait işletme faaliyeti sonuçlarının sınıflandırılması ve gerçeğe uygun olarak gösterilmesini sağlamaktadır. Bu yönergeler. ne zaman ve kimler tarafından yapılacağını gösteren açıklamalara ilişkin yönergeleri ve standartları içerir. iktisadi devlet teşekkülleri ve özel sektörün muhasebe uygulamalarına rehber olma amacıyla “İktisadi Devlet Teşekküllerini Yeniden Düzenleme Komisyonu Mali İşler ve Muhasebe Grubu” tarafından hazırlanmış ve daha sonra yeni şekliyle 26. işlemleri ve teknikleri olan muhasebe uygulaması. defter sistemlerini. ? Muhasebe bilgi sistemi temel kavram ve ilkelerinin amacı ve işlevi nedir? Muhasebe Bilgi Sistemine İlişkin Genyöntemler Genyöntemler. Yönergeler “yazılı kılavuz bilgiler”. hesap planlarını ve personelin görevlerini tanımlayan ve böylelikle sistemin çalışmasını olurlu kılan. satışların. bilgi işlem eylemlerini ve bunların girdi. sermaye koyan veya sonradan kendilerine ait kârı işletmede bırakan sahip ve hissedarlar ile alacaklıların işletmeye sağladıkları kaynaklar ve bunlarla elde edilen varlıkların muhasebe kayıt. muhasebe bilgi sisteminin tasarımından sistemin çıktısı olan raporların sistemden alınmasına kadar bütün işlemlerin. sistemin çalışma şekillerini.Özkaynaklara İlişkin İlkeler ? Muhasebe yöntemleri. bilgi akış şemalarını. çıktı belgelerini. Gelir tablosu ilkelerinin amacı.1992 tarihli Resmi Gazete’nin mükerrer sayısında “Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği” adı ile yayımlanmıştır. muhasebe bilgi sistemini. ? Bilanço ilkelerinin amacı nedir? İlkeler. hesap ve tablolarında anlamlı bir şekilde tespit edilmesi ve gösterilmesi yoluyla.

Bu açıklamalar ve bilgiler. canlandırma. sistemin çalışmasından sorumlu kişileri belirsizlikten kurtaracak. malzeme. muhasebe bilgi sisteminde tutarlılık ve birlik sağlayan temel unsurlardır. Bu uygulamalar. donanım ve raporlar gibi öğelerle veri veya bilgileri yönetsel bilgilere dönüştürme olanağı sağlanmış olacaktır. sistemin içeriğinde. haberleşme araçları. donanım ve raporlar” olarak ifade edilen sistem öğeleri ile sağlanır. 3. çalışmasına ve daha sonra sistemden çıktılar elde edinceye kadar bütün aşamalar için geçerlidir. gerekli kişilere kullanabilecekleri şekilde sürekli olarak sağlamak amacı ile kurulan ve çalıştırılan bir sistemler bütünüdür. personel. özetleme. işletme içi ve işletmeler arası karşılaştırmalara olanak sağlamak amacıyla muhasebenin temel kavramlarına ve genel kabul görmüş ilkeleri çerçevesinde yapılır. haberleşme araçları. Bilgi sisteminin bu şekilde işlev görmesi. işletmenin yapısına bağlı olarak başka alt sistemlerde eklenebilir. personel ve muhasebe (finansal) bilgi sistemleridir. Muhasebe bilgi sistemi. Sorular . saklama. sınıflandırma. Veriler veya bilgiler. örgütleme. ? Muhasebe bilgi sistemine ilişkin genyöntemler ne demektir? Hangi işlevi vardır? Özet Yönetim için gerekli olan bilgilerin gerektiği şekilde ve zamanda sağlanması ve bu bilgilerin planlama. aynı zamanda sistemin etkinliğini ve kontrolunu sağlayacaktır. Yönetim bilgi sisteminin temel alt sistemleri. örgütlemek ve kontrol etmek için. pazarlama.64 - . kayıt. Bu sistemlere. Sonuç olarak. üretim. Yönetimin varlıklar üzerindeki yönetim sorumluluğunu yerine getirmek. hesaplama. belirtilen akışa uygun olarak önce sisteme belgelerle dahil edilir ve daha sonra bir kayıt ortamı içinde. rapor şeklinde bir standartlaşma olanağı sağlar. Standartlar. yönetimin gereksinim duyduğu işletme içi ve işletme dışı finansal ve finansal olmayan. İşletme eylemlerinin kontrolunu yapmak. farklılıkları azaltmak. 1. belge düzeninde. “personel. teknoloji ve bilgi gibi işletme kaynaklarının amaçlar doğrultusunda en etkin ve verimli bir şekilde kullanılmalarını planlamak. Standartlar. yürütme. kadrolama ve kontrol faaliyetlerinde kullanılması ve özellikle bilgisayarın bir araç olarak yarattığı olanaklar sonucu Yönetim Bilgi Sistemi kavramı ortaya çıkmıştır. Muhasebe bilgi sisteminde veri veya bilgiler “girdi-işleme-çıktı” akışını izler. Bunlar sistemin tasarımından. çoğaltma ve iletme faaliyetleri ile çıktılara (bilgilere-raporlara) dönüştürülerek ilgili kişi veya kişilere ve yerlere raporlar şeklinde iletilir. makina. insangücü. Yönetim bilgi sistemi para. muhasebe bilgi sistemi yönerge ve standartlardan oluşan genyöntemler ve belirli ilkeler çerçevesinde. Geleceğe ilişkin işletme eylemlerini planlamak için gerekli bilgileri sağlamaya yönelik bir bilgi sistemidir. 2. niceliksel ve niteliksel bilgileri gerektiği yer ve zamanda.

Muhasebe süreci d. Bilgi b. Mizanlar c. Satınalma bilgi sistemi 3. Üretim bilgi sistemi b. Bilanço ilkelerinin . Alt bilgi sistemleri birbirinden bağımsızdır c. Alt bilgi sistemleri kendi aralarında etkileşime sahip olup birbirleri ile bilgi alış verişi içinde olurlar 2. Gelir tablosu ilkelerinin d. Bir alt bilgi sisteminin çıktısı diğer alt bilgi sisteminin girdisidir b. Büyük defter e. Dosyalar 5. Pazarlama bilgi sistemi c. Bütün alt bilgi sistemleri ancak birlikte hareket ettikleri zaman yönetimin tüm bilgi taleplerini karşılarlar d. Muhasebe bilgi sistemi e. haberleşme kanalları aracılığıyla bütünleşirler e. Aşağıdakilerden hangisi. Satışların. Personel bilgi sistemi d.1. Yönetim e. Bilgi işlem c. Varlıklara ilişkin ilkelerin b. Muhasebe bilgi akışı kapsamında. Sosyal sorumluluk kavramının e. Yevmiye defteri d. Verilerin bilgi haline gelmesini sağlayan işlemler dizisine ne denir? a. kâr ve zarara ilişkin hesapların ve belli dönemlere ait faaliyet sonuçlarının sınıflandırılması ve gerçeğe uygun olarak gösterilmesi neyin gereğidir? a. alt bilgi sistemleri için doğru değildir? a. Dosyalama 4.65 - . giderlerin. satışların maliyetinin. İlk işlem belgeleri b. aşağıdakilerden hangisi yer almaz? a. Temel Yönetim Bilgi Sistemleri kapsamında. Öz kaynaklara ilişkin ilkelerin c. aşağıdakilerden hangisi daima girdi özelliğindedir? a. gelirlerin. Alt bilgi sistemleri.

Gelir Döngüsü 6 ÜNİTE Bu Ünitede. Gelir döngüsü satış işlemi ve bunun tahsilatına ilişkin işlemleri kapsamaktadır. veri tabanı ile işlemlerin elle veya bilgisayar destekli olarak işlenmesindeki adımlar üzerinde durulacaktır. Bu işlemler anlatılırken. veri kaynakları. . Çalışma Biçimine İlişkin Olarak. şu ana kadar görmediğiniz bazı kavramlarla karşılaşacaksınız... ne olduğunu verilen örneklerle öğrenmeye çalışınız.66 - . Bir işletmenin gelir döngüsünü oluşturan işlevler... Bu kavramları ezberlemek yerine.

Bu nedenle de bir işletmenin gelir döngüsü mal ve hizmetlerin müşterilere satılması ile ilgili fonksiyonları kapsar. Mamul satışında diğer veri kaynakları satış elemanları. işletmeye mal satanlar (veya üretim işletmesinde işletmenin üretim fonksiyonu) ve nakliye departmanından oluşur. mamul deposu. bazıları hizmet satışından. Gelir döngüsünün başlıca amacı. işletmenin satış elemanı tarafından belirli bir formda hazırlanır. Söz konusu fonksiyonlar. Gelir döngüsü. ? Gelir Döngüsü İşleme Sistemleri nelerdir? VERİ KAYNAKLARI VE GİRDİLER Gelir döngüsünde kullanılan veri esas olarak müşterilerden gelen girdilere dayanır. fiyat kolonuna sahiptir. bazı önemli farklılıklara sahiptir. çok kopyalı olarak düzenlenir. . Bazı durumlarda bir finans kurumu veya bir banka da veri kaynağı olabilir. nakliye ile ilgili belgeleri. müşteri siparişine benzemekle birlikte. Bir işletmenin gelir döngüsü işlevi sözkonusu işletmenin pazarlama/ dağıtım ve muhasebe/finans fonksiyonlarının yönetimi altında yerine getirilir. stoklara ilişkin kayıtlar. işlemleri yasal defterlere kaydetme ve gelir işlemini işletmenin finansal tablolarında göstermektir. mal veya hizmetlerin para karşılığı müşterilere satılmasıdır. Satış emri. Bazı işletmeler bu gelirlerini mal satışından. ? Gelir döngüsünün veri kaynakları nelerdir? Elle tutulan sistemlerde kaynak belgeler. Müşteri hem satış hem de nakit tahsilat işlemlerini başlatır. Satış emirleri belirli bir biçime sahip olup.GİRİŞ Birçok işletmenin varlığını sürdürmesi elde ettiği gelirlere dayanır. malzeme hazırlama listelerini. bazıları da hem mal hem de hizmet satışından elde ederler. büyük defter ve finansal raporlama sistemine başlıca girdileri sağlayan döngüdür. banka dekontlarını ve diğer belgeleri kapsar. Ayrıca satış emrinde müşteri sipariş numarasının yazılacağı bir yer ayrılmıştır. Kontrol amacıyla önceden numaralanmıştır ve faturanın düzenlenmesine temel oluşturan verileri içeren kolonlarla. Bu nedenle gelir döngüsü pazarlama bilgi sistemi ile muhasebe bilgi sisteminin karşılıklı etkileşimini gerektirir. satış emirlerini. Müşteri siparişi. satış faturalarını ve tahsilat makbuzlarını. siparişlerin gönderilmesi. müşterilere ilişkin referans ve kredi durumlarına ilişkin kayıtlar.67 - . Gelirin elde edilmesi ile ilgili tüm fonksiyonlar işletmelerin gelir döngüsünü oluştururlar. çoğunlukla müşteri tarafından hazırlanan satınalma emridir. müşteri siparişlerini. Satışların peşin yapılması durumunda alacak kayıtlarının yapılması gereksiz olacaktır. eğer kredili satış yapılmışsa alacak kayıtlarını tutma. alacak hesapları işleme sistemi ve nakit tahsilatlar işleme sistemleri içinde ele alınacaktır. siparişin kaydedilmesi. Bu işlevler gelir döngüsü uygulama sistemleri olan satış emirleri işleme sistemi. faturalama. müşteriden siparişin alınması. tahsilat ve avans alma. gönderilecek malların hazırlanması. müşterinin kredi durumunun kontrol edilmesi. Ancak bazı durumlarda.

NAKİT TAHSİLATLAR TARİH YIĞIN NO KONTROL TOPLAMI GİRİLEN TOPLAM FARK MÜŞTERİ ADI MÜŞTERİ FATURA FATURA TAHSİLAT FATURA NO NO TARİHİ TUTARI TUTARI Şekil 6. Açık satış faturaları ve müşteri kütüklerinde saklanmakta olan veriler bu kolonlar için bilgisayar giriş (kayıt) programı tarafından tekrar elde edilecektir. Bazı dökümanlar da bilgisayara daha az hatayla. kara . deniz. kredili) yapıldığını gösteren belgedir. daha hızlı veri girişini sağlayacak şekilde tasarlanabilirler. Bu ekranlar basitleştirilmiş kayıt formlarına benzer şekilde tek tek işlemlerin veya yığın işlemlerinin işlenmesi için tasarlanabilir. Nakit Tahsilatlar Yığınının Çevrim İçi Girişi.Bilgisayarla bilgi işleme departmanının girdi hazırlama bölümü girdi verilerini bilgisayarın okuyacağı forma dönüştürür. Çünkü fatura satış işleminin toplam tutarını ve işlemin ne şekilde (peşin. Ancak bazen bu bildirimler farklı formlarda düzenlenebilmektedir. Alternatif olarak. banka dekontları kaynak belge niteliğindedir. Örneğin önceden tasarlanmış ekranlar satış emirleri. faturanın yanında kayıt için veri sağlayan diğer belgedir. elle tutulan sistemlerde kullanılan çok kopyalı dökümanların hepsi kullanılabilir. sipariş edilen ürün verilerinin. 1 nolu kontrol tuşuna basıldığında doldurulacaktır. Tahsilat makbuzları. Çünkü tahsilat makbuzu müşterilerden yapılan nakit tahsilatların tutarını gösterir.İlave olarak program otomatik olarak önceden hesaplanan “Kontrol Toplamı” ile “Girilen Toplamı”nı karşılaştırarak farkı ekranda gösterir. Satış emrinin bir kopyası depoya. Bu program girilen tüm ödemelerin toplam tutarını da hesaplayacak ve sonucu “Girilen Toplam” isimli kutuya yerleştirir. Bu dökümanlar bazı durumlarda terminal aracılığıyla veri girişine dayanarak otomatik olarak yaratılabilirler. siparişin hazırlanması için gönderilir. Satış faturaları. muhasebe döngüsü için satış işlemlerinin kaydında temel girdileri oluştururlar. ürünlerin depodaki yerleşimine göre düzenlendiği farklı bir hazırlama listesi düzenlenebilir. nakliye bölümü tarafından bir sevk irsaliyesi düzenlenir ve bunun bir kopyası faturalama departmanına gönderilir. Bunlara ek olarak. Nakliye belgeleri nakliyenin yapılış şekline göre (hava. Bunun yanında banka aracılığıyla yapılan nakit tahsilatların izlenmesinde de. tren yolu ile) farklılık gösterirler. KONTROL TUŞLARI 1 Müşteri/ fatura 2 İptal verisi 3 Yığın sonu 4 Menüye dön 5 Yardım Yukarıdaki ekrana dikkat ederseniz boş kolonlar.68 - . . satış iadeleri ve nakit tahsilat işlemleriyle ilgili verilerin girişi için kullanılabilir. Bilgisayar destekli sistemlerde.Satış emrinin bir kopyası müşteriye siparişin kabul edildiğini bildirmek için gönderilir.1.

Müşteriler Ana Kütüğü Her bir müşteriye ilişkin kayıtların bulunduğu kütüktür. kredi oranı. Bunların kodları da grup kodları olarak tasarlanabilir. 15 Özel müşteri tanıtımını. satış elemanları. stoklar ve açık satış emirleri kütükleridir. Bu kütükte temel olarak müşterilerin tanıtımını sağlayan müşteri hesap numarası ve son hesap kalanı olmak üzere iki veri kalemi vardır. grup kodlarıdır. Bu bilgilerden faturaların ve aylık tabloların hazırlanmasında. müşteri numarasıdır. geçmişteki ödeme durumu. alacak hesapları. kredi limitlerinin belirlenmesinde yararlanılır. telefon numaraları. Bu kütüklerde yer alan veriler sürekli olarak günlenmelidir. İstenirse müşterilerle . ticari alacaklar ve nakit tahsilat işlemlerinin anahtar durumundaki yönlerini tanımlanmakta temel rol oynarlar. satış bölgeleri.69 - . ? Bir işletmenin gelir döngüsü veri tabanı hangi tür kütüklerden oluşur? Ana Kütükler Ana kütükler. 96 Müşterinin aktif olduğu yılı. 120 1 96 159 formatına sahip bir müşteri kodunda. kabul edilen ticari iskonto ve satış faaliyetleri gibi bilgileri içerir. işlem kütükleri. Örneğin satış işlemlerinin iki temel unsuru müşteriler ve ürünlerdir.Kodlar Kodlar satışlar. bilgisayar kullanımının derecesi ve veri tabanının yapısı gibi faktörlere bağlı olarak işletmeden işletmeye değişebilir. ürün çeşitleri ve pazarlama kanalları için belirlenen kodlar kullanılır. Bu kodlar kullanılarak yöneticiler için de çeşitli satış analizleri yapılabilir. yani kütükteki her bir müşteri kaydı müşteri hesap numarası ile tanımlanabilir. istenen yönetsel raporların çeşitliliği. müşteriler. İşlemleri açıklayan ve birkaç boyutu içeren kodlar. Alacak Hesapları Ana Kütüğü Kredili müşterilerle ilgili kayıtların tutulduğu kütüktür. 120 Alıcılar Hesabını 1 Müşteri sınıfı ve tipini. Bu kütükte anahtar. Kütükteki kayıtlar müşterilerle ilgili mal teslim ve fatura adresleri. Satış işlemleri kaydedilirken müşteriler. Kontrol sayısını (self-checking digit) gösterebi- ? Bilgisayara dayalı sistemlerde satış ve nakit tahsilat işlemleri için kodlar ne amaçla ve nasıl kullanılırlar? VERİ TABANI Ana kütükler. tarih ve referans kütükleri mal satışı yapan bir işletmenin gelir döngüsü veri tabanını yansıtır. Bu kütüklerin içeriği ve sayısı müşteri ve pazar türleri. 9 lir.

Eğer stok durumu devamlı envanter yöntemine göre izlenmekteyse. Nakit Tahsilat İşlem Kütüğü Elle tutulan sistemde nakit tahsilat işlem dosyası herbir cari havale bildiriminin bir kopyasından oluşur. Bilgisayar destekli sistemlerde manyetik ortamdaki kayıt. Her bir kayıt müşteriden tahsilat yapılıncaya kadar açık kalır (veya kalanın devri yöntemi uygulanmaktaysadönem sonuna kadar). Manyetik ortamda saklanan kayıtlarda diğer kütüklerden sağlanabilecek. Kütük alacakların azaltılması ve müşterilerin ödemelerini zamanında yapmalarının sağlanması için yararlı bilgiler sağlar. nakit tahsilatlar işlem kütüğü ve diğer işlem kütükleridir. Bu kütükte yer alan veriler. Açık Satış Emirleri Kütüğü Henüz gönderilmemiş ve faturası düzenlenmemiş olan satışlarla ilgili satış emirlerinin kopyalarından oluşur. depo yerleşim kodu. müşteri isimleri ve ürüne ilişkin veriler yer almaz.70 - . Bilgisayar destekli sistemde çıktı olarak alınan kopya dosyalanmış olabilir veya olmayabilir. son satınalma tarihi ve birim maliyeti içerir. . Açık Satış Faturaları İşlem Kütüğü Elle tutulan sistemde açık satış faturaları işlem dosyası cari satış faturasının bir kopyasından oluşur ve bu dosyadaki kayıtlar. bu veriler son stok durumunu da kapsayacaktır. karşılığında ödeme yapılacak olan satış faturasının numarasını kapsayabilir. Kütükteki kayıtlar alacak kalanının azalması. Kaydın nakit tahsilat işlemi olarak tanınmasını sağlayan bir kodu da kapsayabilir. açıklaması. ürün numarası. Kütüğün sıralama anahtarı satış faturası numarasıdır. Stoklar Ana Kütüğü Mal satışı yapan işletmelerin gelir döngüsü ile ilgilidir. açık satış faturaları işlem kütüğü. Fatura düzenlendiğinde alacak hesapları ana kütüğüne sözkonusu alacağın kaydı girilir. Bu veri fatura hazırlanırken müşteri ve stok kütüklerinden alınır. alacak hesaplarına kayıt için gönderilen satış işlemlerinin ayrıntılarını verir. ? Gelir döngüsü veri tabanında yer alan ana kütükler hangileridir? İşlem Kütükleri Sık sık işlenen olaylarla ilgili kayıtları içeren işlem kütükleri. Bilgisayar destekli sistemlerde her bir satış emrinin bir kopyası manyetik ortamda saklanır ve sıralama anahtarı genellikle satış emri numarasıdır. müşterinin hesap numarası. yeniden sipariş noktası ve miktarı. Bilgisayar destekli sistemlerde müşteri adı ve ürün açıklamaları gözardı edilebilir. Sıralama anahtarı (sorting key) ürün veya stok kalemi numarasıdır. satış iadeleri ve iskontoları ve de diğer düzeltmeler dikkate alınarak sürekli olarak günlenir.ilgili tüm veri kalemleri alacak hesapları ana kütüğünde birleştirilebilir.

Aşağıdaki şekil bir satış emirleri işleme sisteminin veri akışını göstermektedir. gönderme adresi gibi açıklayıcı bilgileri içerir. müşterilere gönderilmesi ve faturaların hazırlanmasını kapsayan prosedürlerden meydana gelir. bir satış memuru siparişe göre bir satış emri (2) hazırlar.Referans ve Tarih Kütükleri Genellikle işlemede kullanılmak için liste biçimindeki verileri içeren referans kütükleri.2. . satış işlevi müşteriden siparişin alınması (1) ve işlenmesi ile başlar. Kredili Satış İşlemleri ile İlgili İşlevlerin Veri Akışı. Alınan siparişin doğruluğu ve geçerliliği onaylandıktan sonra.71 - . Bu aşamada gönderilen gerçek miktarlar. ürün fiyatlarını ve müşteriye ilişkin isim. ağırlıklar henüz bilinmemektedir. Satış emri sipariş edilen ürünlere ilişkin açıklamaları. fiyat listelerini içeren fiyat verisi referans kütüğü ve nakliye ile ilgili mal nakil yolları ve ücretlerinin listelerini içeren nakliye referans kütüğünden oluşur. 8 Kredi 3 2 Müşteri Satış Emri 1 Faturalama 10 12 Büyük Defter 11 Alacak Ayrıntılar Hesapları 13 Müşteri Verisi 4 5 9 6 7 Depo Nakliye Şekil 6. satış tahminleri ve analizlerinin yapılmasında kullanılırlar. Satışlarla ilgili tarihsel veriyi içeren satış tarih kütüğü. Kütükteki veriler. Bilgisayar destekli sistemde satış emirleri ve faturalarla ilgili veriler açık kütüklerden silindiğinde bu kütüğe aktarılmaktadır. satış emri ve satış faturalarıyla ilgili kodlanmış özet veriyi içerir. Kütükteki kayıtlar yararlı olabilecekleri öngörülen sürelerde saklanırlar. faturalama adresi. Satış emrinin onaylanmış bir kopyası (4) malların gönderime hazırlanması için depoya gönderilir. ? Satış emirleri işleme sistemi içinde yer alan işlevler nelerdir? Satış Emirleri Yukarıdaki çizimde de görüleceği gibi. Malların hazırlanarak müşteriye gönderildiği aşamada fatura hazırlanacağı için bir kopya da (6) faturalamaya gönderilir. ? Satışlar tarih kütüğü ne amaçla kullanılır? SATIŞ EMİRLERİ İŞLEME SİSTEMİ Satış emirleri işleme sistemi müşteri siparişlerinin alınması.

yukarıda da belirtildiği gibi onaylanmış satış emrinin bir kopyası faturalamaya. Faturalamadan gelen faturaların kopyalarına (11) göre. Açık satış emirleri ile ilgili belgeleri alan faturalama. bir kopyası depoya gönderilir. aynı zamanda yardımcı defterlerdeki (11) ilgili hesaplara da kaydedilecektir. Nakliye belgeleri (sevk irsaliyesi. müşterinin kredi alabilirliğinin ve borcunu ödeyebilme durumunun kontrolünü kapsar. Faturalama Nakliye departmanı nakliyeye ilişkin belgeleri faturalamaya gönderir. Bu belgeler. müşterinin kredi durumunun kontrol edilmesi ve onayı gerekir. Faturalar bir primanotaya kaydedilir. nakliye departmanına gönderilen gerçek miktarlar dikkate alınarak günlenir. Faturalar ve havale makbuzları (veya diğer tahsilat belgeleri) işlem tutarlarının alacaklar yardımcı defterine kaydedilmesine aracı olurlar. Buradan yevmiye defterine ve büyük defter kaydedilirken primanotanın bir kopyası da alacak hesapları yardımcı defterine kaydedilmek üzere gönderilir. Bu belgelerin bir kopyası (9) faturalamaya gönderilir. Eğer işletme kredili satış yapıyor ise müşteri servisinde her bir aktif kredili müşteri için açılacak ayrı bir alacak hesabında müşterinin durumunun izlenmesi gerekir. Stok kayıtları. Kredili satış onaylandıktan (3) sonra. Nakliye Nakliye departmanı kendi dosyasındaki satış emri kopyası (6) ile depodan gelen kopyayı karşılaştırdıktan sonra gönderme emrini kabul eder. her bir faturalı satış tutarı müşterinin hesabının borç tarafına yazılır. Eğer yeni bir müşteriye kredili satış yapılması söz konusuysa yapılacak kredi kontrolü. gerekli incelemeleri yaparak faturayı (10) hazırlar ve müşteriye gönderir. Faturalamaya gönderilen kredili satışa ilişkin satış emri açık siparişler olarak dosyalanır. satış emrinin stok kopyası ile sevk irsaliyesi ve diğer nakliyeye ilişkin belgelerin birer kopyalarıdır. Gerçek miktarlar satış emrinin stok istek kopyası üzerine kaydedilerek. işlemlerin defterlere kaydedilmesi (12-13) ile ilgili işlevleri de göstermektedir. Bir kopya da gönderilecek malları depodan çekmesi için nakliye departmanına gönderilir (5).) nakliyenin yapılacağı yola göre hazırlanır. Bu işlemlerden sonra sipariş müşteriye gönderilir (8). yönetimin genel ve özel yetkisini aşıp aşmadığının kontrolüne ilişkindir. büyük defterde satışla ilgili hesaplara kaydedilirken.b. Depo Düzenlenen satış emrinin bir kopyası (mal istek kopyası) depoya gelince. Bu aşamada satışın kendisini de kapsayan birçok işlev tamamlanmıştır. sipariş bir görevli tarafından satış emrine uygun olarak hazırlanır. konşimento v. Devamlı müşteriler için yapılan kontrol. mallarla birlikte nakliye departmanına gönderilir (7). ALACAK HESAPLARI İŞLEME SİSTEMİ Yukarıdaki çizim satışla ilgili işlevlerin yanında. kabul edilen kredili satış miktarının.72 - .Kredi İşlemleri Eğer satış emri satışın kredili yapılacağını belirtiyorsa. Faturalar.

Uygunluk olmaması durumunda hata düzeltilir ve alacak hesapları yardımcı defterini işleyen memur hata konusunda uyarılır. mekanik bilgi işleme ve bilgisayar destekli (elektronik) bilgi işleme olarak üç temel bilgi işleme sistemi vardır. Daha sonra nakit tahsilatlar buradan büyük deftere aktarılacaktır. Birincisi “bakiyenin devri yöntemi”dir ki bu yöntemde ödemeler belirli bir faturanın karşılığı olarak değil ödenmemiş bakiye için yapılır. veri akışı bakımından elle tutulan sistemlerden dört temel konuda farklılık gösterirler. Müşteriye kesilen faturaların birer kopyaları bir satış günlüğünde (primanota) toplanarak özetlenir (yığın toplamı şeklinde) ve bu özete dayanarak yevmiye defterine kayıtlanır. İki işlem sisteminin birleştirilerek kullanıldığı durumda ise. oradan da günlük deftere kaydeder. İlk yöntemde müşteriye önceki ayların tüm fatura toplamlarını ve devreden bakiyeyi gösteren aylık tablolar gönderilir. hemen bir makbuza (kasa tahsil fişi) kaydedilmelidir. çekle ve doğrudan işletmenin kasasına yapabilirler. Bakiyenin ödenmesi iki şekilde olur. BİLGİSAYAR DESTEKLİ İŞLEME SİSTEMLERİ Yukarıda üç grup içersinde ele alınan gelir döngüsü işleme sistemlerinin açıklamaları elle bilgi işlemeye dayanarak yapıldı. posta havalesiyle. Bu yöntemde her bir ödeme belirli bir faturayı karşılamak için yapılır. Bilgisayar destekli sistem kullanılması halinde. Banka ve çek dışındaki şekillerde yapılan her bir nakit tahsilat. satışlar ve nakit tahsilat işlemleri yığın işlem sistemine. İkinci yöntem ise “açık fatura yöntemi”dir. müşterilerin hesap kalanları bilgisayarda izlendiğinden alacak hesapları departmanında alacaklar yardımcı defterinin tutulmasına gerek yoktur. Üçüncüsü. Biz bu ve izleyen ünitelerde mekanik bilgi işleme sistemini dikkate almadan sadece elle ve bilgisayarla bilgi işleme sistemleri üzerinde duracağız. İkincisi. Nakit tahsilat memuru toplam tahsilatları önce nakit tahsilat günlüğüne. müşteri hesap numarasına göre sıralanır ve sırayla alacak hesapları ana kütüğüne kaydedilir. NAKİT TAHSİLATLAR İŞLEME SİSTEMİ Müşteriler işletmeye nakit ödemelerini banka yoluyla. Stokların durumu bilgisayarda stoklar ana kütüğünde izlendiğinden depoda stoklar için yardımcı defterin tutulması. faturalar bilgisayar tarafından hazırlandığı için faturalama departmanına gerek kalmaz.73 - . çevrimiçi işlem sistemine veya her iki sistemin bileşimine göre işlenebilir. Bilgisayar destekli sistemler.ken. herbiri sırayla veya doğrudan ana kütüğe işlenmeden önce bir yığın içinde biriktirilir. Çevrimiçi işlem sisteminde. Bunlardan birincisi. Satışların tamamı ödenmedikçe hesapta ödenmemiş bakiye gözükecektir. veriler terminal aracılığıyla girilir ve tek tek ana kütüğe kaydedilir. Yığın işlem sisteminde veri manyetik bant veya disk üzerinde biriktirilir. Yevmiye defterine kaydedilen tutarlar alacak hesaplarının izlendiği müşteri servisinden gelen kontrol toplamları ile karşılaştırılır ve uygunluk varsa büyük deftere kaydedilir. İkinci yöntemde ise tüm faturalar açık olarak gösterilir ve böylece kabul edilmeyen faturalar kolaylıkla ayırd edilir. veriler terminal aracılığıyla girilmekle birlikte. Bilindiği gibi elle bilgi işleme. nakit tahsilatlar hesabın alacağına kaydedilir. Aynı gün boyunca yapılan nakit tahsilatların bir hesap pusulasına listelenerek işletmenin banka hesabına yatırılması tercih edilebilir.

Sipariş tam olarak hazır olduğunda sipariş kayıt programı müşteriye sipariş kabul bilgisini. Sipariş kabul edilirse açık siparişler kütüğünde yer alır ve gönderme programı kütüğüne siparişin gönderileceği tarih kaydedilir.74 - . Son olarak nakliye departmanı için gerekli nakliye ile ilgili belgeler de bilgisayarda hazırlanacaktır.na gerek kalmaz. ? Bilgisayar destekli sistem ile elle tutulan sistem arasındaki temel farklılıklar nelerdir? Kredili Satışların İşlenmesi Kredili satışların bilgisayar destekli işlenmesinde müşteri siparişleri satış departmanındaki terminal aracılığıyla girilir. kredi kontrolunu yapar ve elde siparişi karşılayamaya yetecek mal bulunduğunu onaylar.3. Müşteriden Hata ve istisna görüntüsü Müşterinin Siparişi Satış memuru tarafından yapılır Terminal ile sipariş girişi Müşteriler ana kütüğü Sipariş biçimleme Kredi kontrolü ve stok kontrolü yapmak Şekil 6. Stoklar ana kütüğü Açık Siparişler Kütüğü Müşterinin siparişi Bilgisayar Destekli Çevrim İçi/Yığın Kredili Satış İşlemleri İşleme Prosedürü Sistem Akış Çizeneği. Siparişler Sipariş belgeleri çıktısı A Hazırlama listesi Sipariş kabulü Satış emri Depoya Müşteriye Emirler N . depoya gönderilecek sipariş hazırlama listesini ve varsa karşılanamayan sipariş kopyasınının çıktısını verir. Biçimleme programı verinin tamlığını ve doğruluğunu kontrol eder.

Mallar ambalajlandıktan sonra müşteriye gönderilmek üzere yüklenir. Bilgisayar Destekli Çevrimİçi/Yığın Kredili Satış İşlemleri İşleme Prosedürü Sistem Akış Çizeneği (devam).? Bilgisayar destekli işleme sistemde satış işlemleri nasıl işlenir? Sipariş edilen mallar depoda hazırlandıktan sonra hazırlayan kişi tarafından hazırlama listesi herhangi bir değişikliği gösterecek şekilde düzeltilir ve nakliye departmanına gönderilir.4. Burada bir memur malları sayar ve hazırlama listesinden gönderime hazır malların kaydını yapar. Faturalama departmanının yazıcısında nakliye ile ilgili bir belge (sevk irsaliyesi veya konşimentonun bir kopyası) yaratılır.75 - . Depodan Hazırlık listesi Nakliye memuru tarafında yapılır Nakliye için gönderilen malların veri girişi Hata ve istisna görüntüsü Hazırlanan mallarla ilgili verinin biçimlenmesi Hazırlama listesi Nakliye kütüğü Nakliye referans kütüğü Nakliye belgeleri dökümü Ambalaj fişi Konşimento İrsaliye 1 2 Nakliye memuru tarafından yapılır Ambalajlı mallara fişler eklenerek gönderilir Nakliye kütüğü N Taşıyıcı ve müşteriye Faturalamaya Şekil 6. . Bir nakliye programı nakliye için gerekli belgeleri hazırlar.

Nakliyeden Nakliye bildirimleri (belgeler) Faturalama memuru tarafında yapılır Yığın toplamlarını hazırla Yığın toplamı Nakliye bildirimleri (belgeler) Yığın toplamını girmek ve fiyat seçmek Hata ve istisna görüntüsü Müşteri ana kütüğü Müşteri faturalama verisi Fatura verilerini biçimleme Nakliye belgeleri Müşteri siparişi A 1 Fiyat referans kütüğü Fatura kütüğü Açık satış emirleri kütüğü Stoklar ana kütüğü Alacak hesapları ana kütüğü Faturaları hazırlama ve kütükleri günleme Büyük defter kütüğü Satışlar tarih kütüğü Gün sonunda döküm alınır Fatura günlüğü Satış 1 2 faturaları Açık satış faturaları kütüğü Alacak hesapları özeti Fatura yığın toplamları Faturalamaya Müşteriye 1 Fatura yığın toplamlarıyla karşılaştırma Alacak raporları memuru tarafından yapılır Kütük Şekil 6. .76 - . Çevrimİçi/Yığın Kredili Satış İşlemleri İşleme Prosedürü Sistem Akış Çizeneği (devam).5.

6) bir satış faturaları listesi ve alacak hesapları özeti çıktı olarak alınır. satış fatura numarasını ve müşteri kodunu işler. Akış çizeneklerinden birincisi nakit tahsilatların girişi ve bankaya yatırılması. Memur aynı zamanda herbir siparişi terminal ekranında görerek. devamı olan ikincisi ise gün sonundaki işlemeyi göstermektedir. havaleler ise alacak hesaplarını izleyen memura bildirilir.1) faturanın çıktısı alınır.77 - . Hazırlanan tüm faturalarla ilgili veri işlenene kadar geçici olarak saklanır. Diğer bir görevli ise terminal aracılığıyla yığın toplamını ve her bir nakit tahsilatla ilgili toplamı. siparişi faturaya dönüştürür. İşlenirken. Eğer veri giriş programı müşteri numarasını ve tutarını kabul ediyor ve herbir ödenmiş satış faturasını doğruluyorsa. Bu onayla birlikte bir günlük toplam tahsilatları yansıtan bir yevmiye kaydı yapılır ve büyük defter işlem kütüğüne aktarılır. Nakit Tahsilatlar İşleme Sistemi Aşağıdaki iki akış çizeneği de bir işletmenin nakit tahsilatlar prosedürünü göstermektedir. 3) stoklar kayıtlarda gönderilen miktarlar kadar azaltılır. günleme programı alacak hesapları ana kütüğündeki hesapları hemen günler. ürün fiyatlarını seçerek v. alacak hesapları yardımcı defterine kaydedilen tutarlarla yığın toplamlarının uygunluğunu onaylar. 4) satış emri satışlar tarih kütüğüne transfer edilerek kapatılır. 2) her bir müşterinin hesabı borçlandırılır.Bir günlük nakliye belgeleri biriktirilir ve bir faturalama memuru gönderilen miktarların yığın toplamını hazırlar ve girişini yapar. Bankaya yatırılacak toplamı doğrulamak için kasa görevlisi nakit tahsilatların bilgisayar tarafından hazırlanan bir listesini alabilir veya bir terminal aracılığıyla o günkü nakit tahsilat kayıtlarına erişebilir.b. İşleme tamamlandıktan sonra çekler kasa görevlisine gönderilir. 7) satışları ve alacak hesaplarını etkileyen toplam tutarlar büyük deftere kaydedilir. Gün sonunda esas olarak defterlerle ilgili olarak birkaç özet hazırlanır. Tatmin olduğunda çekleri bankaya gönderir. Kasa görevlisi çekler ile bordro programı tarafından önceden hazırlanan bankaya gönderilecek çeklerin listesini karşılaştırır. Son olarak alacak hesapları memuru. Günlük olarak veya bir tahsilat yığını girildikten sonra bir bordro programı kasa görevlisinin terminalinde alınan çeklerin bir bordrosunu yaratır. 5) satış faturaları kütüğünde yeni bir kayıt yaratılır. Bir rapor programı nakit tahsilatların listesini ve gün boyunca kaydedilmiş bulunan bütün müşteri hesaplarının bir listesini yapar. . Çizimde gösterildiği gibi işletmenin posta odasına gelen çekler ve havaleler buradaki görevli bir memur tarafından paraf edilerek yığın toplamı çıkartılır. Bu çıktılar alacak hesaplarından sorumlu bir memur tarafından havale makbuzlarıyla karşılaştırılır ve alacak hesaplarına kayıtların doğruluğu onaylanır.

6. .Müşteriden Çekler Havaleler Çeklerin cirosu ve yığın toplamlarının hazırlanması Yığın toplamı Çekler Ödeme Emirleri Nakit tahsilatlarının ve yığın toplamlarının girilmesi Posta Odası memurunca yapılır Çeklerin ve Havalelerin Ayrımı Verilerin Biçimlenmesi ve Müşteri Hesaplarının Günlenmesi Alacak Hesapları Ana Kütüğü Nakit Tahsilat Verisi Nakit Tahsilat Bodrosunun Hazırlanması Havaleler Çekler Nakit Tahsilat Bodrosu Karşılaştırma 1 2 A Kasiyer tarafından yapılır Bankaya Şekil 6.78 - . Çevrimiçi Nakit Tahsilatı ve Bankaya Yatırılması.

Bu rapor. Performans raporları. tüm kredili müşterilerden olan alacak kalanlarının durumlarıyla ilgili veriyi içerir ve vadesi geçmiş olanları gösterir.6. Diğer belge açık satış emirleri raporudur. Karlılık raporları. İŞLEMSEL VE YÖNETSEL RAPORLAR Gelir döngüsü veri tabanı tarafından üretilen işlemsel raporlar. geç gönderilen siparişlerin yüzdesi ve sipariş tarihi ile siparişin karşılanma tarihi arasındali gün sayısı gibi anahtar performans ölçülerini sağlarlar. Aylık olarak her bir müşteri için ödenmemiş faturaların bir listesi dökülür. faturalar ve nakit tahsilat kütüklerindeki bilgilere dayanarak hazırlanır. satış emirlerinin numarasına göre veya müşterilere göre düzenlenir. çeşitli mallara veya çeşitli satış bölgelerine ilişkin karlılık durumlarını gösterirler. kronolojik olarak. Bu rapor. (devamı) Gün Sonunda İşleme. . Alacak hesapları vade programı da. Bu raporlar performans raporları. her bir siparişin ortalama parasal değeri. müşteriler. Bu liste.79 - . açık satış emirleri raporu ve alacak hesaplarına ilişkin rapordur. aylık raporlar. yukarıdaki aylık tablolar gibi aynı kütüklerden yararlanılarak hazırlanır. karlılık tabloları ve satış analizleridir. yöneticilerin karar vermede yararlandıkları yönetsel raporları da üretir. müşteriye tamamen gönderilmemiş ve faturalanmamış satış emirlerinin listesi olup. Gelir döngüsü veri tabanı.Alacak Hesapları Ana Kütüğü Nakit Tahsilat Verisi A Raporların Hazırlanması Ödeme Emirleri Müşteri Hesaplarının Listelenmesi Nakit Tahsili 1 Günlüğü ve Özeti 2 Nakit Tahsilat Verisi Toplam Tahsilatları Karşılaştırma ve Dengeleme Alacak Hesapları memuru tarafından yapılır Kasiyere Büyük Defter Sürecine Kütük Şekil 6. alacak hesapları.

Çevrimiçi bilgisayar destekli sistemlerde satış ve nakit tahsilat verisini girmek için önceden hazırlanmış ekranlar kullanılabilir. referans ve tarih kütükleri ve işlem kütüklerinden oluşur Veri işleme. satış işlemlerinin işlenmesi nakit tahsilat işlemlerinin işlenmesi ve alacak hesapları kayıtlarının sürdürülmesinden meydana gelir. Nakliye c. Faturalama d. Borç hesaplarının izlenmesi d. Sabit varlıklar işleme sistemi 3. Sorular 1. Depolama b. İnsan kaynakları işleme sistemi e. kasaya veya bankaya tahsilatı. malların hazırlanması ve gönderilmesini. Nakit tahsilatların işlenmesi e. Kredi kontrolunun yapılması 2.80 - . işlemlerin defterlere kaydedilmesini ve gerekli finansal raporların hazırlanmasını kapsar. alacak hesaplarının izlenmesini. nakliye ile ilgili belgeler ve faturadır. Faturanın düzenlenmesi c. Satış emirlerinin kopyaları hangi departmana gönderilmez? a. Aşağıdaki işlevlerden hangisi gelir döngüsünü oluşturan işlevlerden değildir? a. müşteri siparişi. Satınalma . Gelir döngüsü veri tabanı çeşitli yönetsel ve işlemsel raporlar üretir. Nakit tahsilatlar işleme sistemi c. Gelir döngüsünde kullanılan belgeler.Özet Bir işletmenin gelir döngüsü mal ve hizmetlerin müşterilere satılması ve karşılığında nakit girişinin sağlanmasıdır. Veri tabanı ana kütükler. Siparişin alınması ve işlenmesi b. İşleme elle işleme veya bilgisayar destekli işleme sistemleriyle yapılabilir. malzeme hazırlama ve ambalajlama listesi. satış emri. müşteriden siparişin alınması. Aşağıdakilerden hangisi gelir döngüsü işleme sistemlerindendir? a. Gelir döngüsünü oluşturan fonksiyonlar. Nakit ödemeler işleme sistemi d. siparişin işlenmesi. kredi durumunun kontrol edilmesi ve onayı. Stoklar işleme sistemi b.

Satış işlemlerinin bilgisayar destekli olarak işlenmesindeki işlevlerin hangisi yanlış ifade edilmiştir? a. Sipariş kabul edilirse alacak hesapları ana kütüğüne kaydedilir d. Satış analizleri . Biçimleme programı eder. Performans raporları d. Kredi 4. Veri girişi terminal aracılığıyla yapılır b. e. Stok durum raporu b.81 - . Alacak hesapları raporu c. 5. Açık satış emirleri raporu e. Faturalama departmanına gerek kalmaz. verinin tam ve doğru olmasını kontrol c.e. Aşağıdaki raporlardan hangisi gelir döngüsü veri tabanı tarafından üretilmez? a. Biçimleme programı kredi ve stok kontrolu yapar.

Bir işletmenin harcama döngüsünü oluşturan işlevler bordro ve sabit varlıklara ilişkin işlevler hariç tutularak ele alınacaktır.. . bu ünitede bu edinim işlemleri ile ilgili işlemler ve belgeler ele alınacak ve yeni bazı kavramlarla ilk kez karşılaşacaksınız. Harcama döngüsünün veri kaynakları.. Bunun yerine bu kavramları daha önceki derslerdeki bilgilerler birlikte öğrenme yoluna gidiniz.. veri tabanı ile işlemlerin elle veya bilgisayar destekli olarak işlenmesindeki adımlar üzerinde durulacaktır.Harcama Döngüsü 7 ÜNİTE Bu Ünitede. Bu ünitede çeşitli varlıklar ile hizmetlerin edinimi ile ilgili işlemler ele alınacaktır.82 - . Çalışma Biçimine İlişkin Olarak. Ancak. Bu işlemlerin muhasebeleştirilmesini daha önceki derslerde ele aldınız. Bu kavramları ezberlemeyiniz..

Kaydedilen veri daha sonra satınalma emri ve teslim alma raporu gibi kaynak belgelerin yaratılmasında ve işletme içi ve işletme dışı raporların üretilmesinde kullanılır. Son olarak bu üç sistem. borç hesapları ve nakit ödemeler sistemleri çeşitli düzeylerdeki yöneticilerin kullanımı için çok sayıda rapor hazırlarlar.83 - . “borç hesapları işleme sistemi” ve “nakit ödemeler işleme sistemi” içinde ele alacağız. işletme dışındaki kişi ve kurumlardan sağlanan hizmetler(tamir. gereksinim duyulan mal ve hizmetlerin sağlanması. teslim alma. borç hesapları ve nakit tahsilatlar sistemlerinin işletme için önemi ve muhasebe bilgi sistemi içindeki yeri nedir? Bir işletmenin harcama döngüsü işlevleri. ? Bir işletmenin harcama döngüsü içinde yer alan işlevlerin nelerdir? Gelir döngüsünün işletmeye fon sağlamasına karşı. Diğer kaynak. o işletmenin faaliyetlerini sürdürebilmek için gereksinim duyduğu mal ve hizmetleri edinmek amacıyla yapmış olduğu işlevlerden oluşur.GİRİŞ Bir işletmenin harcama döngüsü. edinilen mal ve hizmetlerle ilgili tüm belgelerin ve yönetsel raporların hazırlanması işlevlerini kapsar. borç hesapları departmanları ve kasanın günlük faaliyetleriyle ilgili verileri ele geçirerek ve kaydederek bu departmanların tekrarlayıcı işlemlerini işler. gereksinim duyulana kadar malların depolanması. Sistemler işletmenin tüm tedarik faaliyetleri ile ilgili verileri sağlayarak kayıt sistemini(defterlere) desteklerler. sipariş edilen malların teslim alınması ve kontrolu. su. mal ve hizmetlere ilişkin faturaların doğruluğunun ve geçerliliğinin onaylanması. stok yönetim ve finans/muhasebe örgütsel fonksiyonlarının yönetimi altında yerine getirilir. yapılan tüm nakit ödemelerin onaylanmış harcamalarla ilgili olmasının sağlanması. harcamaların hızlı ve doğru bir şekilde kaydedilmesi ve sınıflanması. Harcama döngüsünün uygulama sistemlerini oluşturan bu işlevleri “satınalma işlemleri işleme sistemi”. elektrik. Burada mal kelimesi ile hammaddeler. ticari mallar ve sabit varlıklar ifade edilmektedir. işletme malzemeleri. ? Satınalma. nakit ödemelerin hızlı ve doğru bir biçimde kaydedilmesi ve sınıflanması. satıcı faturaları veya diğer bir ifadeyle alış faturaları da borç veya ödeme işlemlerinin veri kaynağıdır. bakım. Mal ve hizmetlerin nakit karşılığı satıcılardan edinimini kapsayan harcama döngüsü.) kastedilmektedir. dış finansal tabloların hazırlanmasında da yardımcı olur. Stok kayıtları birçok satınalma işleminin başlıca kaynağı iken. İşletme çalışanlarına ödenen ücretler de bir hizmet karşılığı olmakla birlikte bu ünite kapsamında ele alınmayacaktır. VERİ KAYNAKLARI VE GİRDİLER Harcama döngüsünde kullanılan veriler esas olarak stok kayıtlarından ve satıcılardan gelen girdilere dayanır. Bu üç sistem satınalma. Örneğin satınalma departmanı yöneticisi. Bundan dolayı harcama döngüsü stok yönetim bilgi sistemi ve muhasebe bilgi sisteminin etkileşimini gerektirir. borç hesaplarının izlenmesi. doğalgaz vb. Hizmetler ile de. Açık Satış Emirleri Raporunu henüz tamamlanmamış olan satınalma emirlerini araştırmak için kullanabilir veya nakit ödemeler yöneticisi gelecekte hangi faturaların ödeneceğine karar vermek için nakit gereksinim tahminlerini kullanabilir. harcama döngüsü işletmeden fon çıkışını gerektirir. Satınalma.

bilgisayara daha az hata ile veri girişini sağlamak için bazı kaynak belgeler yaratılabilir. Ödeme Belgesi (Kasa Tediye Fişi) ve diğer belgelerden oluşur. Satınalma Emri. Bu kod şu bilgileri içerecektir. ödemeler. v. biri borç hesaplarına ve bir diğeri de stok kontrole gönderilir. Önceden biçimlendirilmiş ekranlar alışlar. Sipariş emirleri genellikle çok kopyalı olarak hazırlanır ve bu kopyalardan biri satıcıya. teslim alma ve depolama departmanları ve üretim işletmelerinde üretim departmanıdır. ürünler. nakit tahsilat ve ödemeler dışında kalan mali karakterli işlemler için kullanılan belgedir. Teslim Alma Raporu. Mahsup Fişi. miktarı.84 - . satınalma yöneticisi tarafından imzalanan bir belgedir. Kodlar Kodlar satınalma ve nakit tahsilat işlemlerinin kaydına yardım edebilir. Satınalma Emri. Bu belgede sipariş edilen malların satın alınacağı satıcının adı ve adresi. gönderme şekli. Örneğin. satınalma emirleri. işletmenin mal satın aldığı satıcının kodu 320 01 26 01 3 olsun. nakit ödeme işlemleriyle ilgili veri girişi için kullanılabilir. Teslim Alma Raporu. alıcılar. gerekli olacağı tarih. Bu belgede teslim alınan malların miktarları ve durumları gösterilir. Bu fişler bir harcama işleminde borç hesaplarına(satıcılar hesabına) kayıt için kullanılırlar. istemi yapan departmanın adı ve onaylayan kişinin adı gibi veriler yer alır. Satınalma İsteği. Yukarıda açıklanan tüm belgeler bilgisayar destekli sistemlerde kullanılabilir. Bu belgede gereksinim duyulan malın cinsi. 320 01 26 01 Satıcılar Hesabı(Büyük Defter Hesabı) Ürün Grubu Satıcının İli Satıcının Özel Kodu . Bu belge daha önce düzenlenmiş olan satınalma emirleri ile ilişkilendirilir. malları teslim alan kişi tarafından düzenlenen bir belgedir. Bu fişler daha sonra günlük olarak primanotalara (fiş icmaline) kaydedilir. biri teslimalma departmanına. Bu belge konsinye gönderilen veya müşteri tarafından iade edilen malları göstermek için de kullanılır. satış iadeleri. ? Harcama döngüsünde işlenen veriler nelerdir ve nerelerden sağlanır? Elle işleme yapan bir işletmede bulunan harcama döngüsünün kaynak belgeleri. satınalma departmanı yöneticisi bu belgeye göre satınalma emrini hazırlar.b. Teslimalma raporunun bir kopyası depoda kalırken. Primanotalardan(fiş icmalinden) alınan toplamlar muhasebe defterlerine kaydedilecektir. siparişe ilişkin bilgiler yer alır. Dahası. Bazı durumlarda bu belgeler otomatik olarak terminallerden veri girişiyle yaratılabilirler. Büyük defter hesapları için kullanılan kodlara ek olarak satıcılar. Satınalma İsteği.lar departman yöneticileri. çünkü grup kodları birkaç boyutu kapsar. için kodlar girilebilir. bir kopyası borç hesaplarına gönderilir. Satınalmalar gibi işlemler kaydedilirken grup kodları önemlidir. harcama döngüsünü başlatan belge olup. satıcı tarih kütükleri. Bir veya birden çok satıcıdan mal vaya hizmet satın alınmasıyla ilgili fatura işletmeye ulaştığında mahsup fişi hazırlanır. Alış Faturası.

istenen yönetsel raporların çeşitliliğine. Satıcılara ilişkin bu tanıtım verileri satınalma emirlerinin hazırlanmasında ve ödemelerin yapılmasında kullanılır. alışları izlemede tutmak için alış emirleri ana kütüğünde bir kayıt yaratır. Satınalma Emirleri Ana Kütüğü Bu kütükte verilen siparişin satınalma emrine ilişkin bilgiler yer alır. siparişi tam olarak karşılama oranı . Satınalma Emirleri Ana Kütüğü. Satıcılar Tarih ve Referans kütüğüdür. Kütükteki kayıtların ve verilerin sürekli olarak günlenmesi önemlidir Satıcılara ilişkin bilgilerdeki veya hesap durumundaki değişiklikler hemen kütüğe işlenmelidir. Kütükte satıcılarla ilgili isim. siparişte ayrıntılandırılmış olan tüm malların kabulü ve teslim alınması tamamlandıktan sonra kapatılır.3 Sağlama Sayısı VERİ TABANI Bir işletmenin veri tabanı bilindiği gibi ana kütükler. Sipariş sadece. telefon numarası. İşlem kütükleri. Harcama döngüsü veri tabanındaki ana kütükler. Stoklar Ana Kütüğü Depoda saklanan veya bir satıcıdan düzenli olarak sipariş edilen her bir stok kaleminin kaydını içerir. açık yani henüz ödenmesi onaylanmamış satınalma emirlerinin derlenmiş halidir. Teslim Alma Raporları Kütüğü ve Nakit Ödemeler İşlem Kütüğüdür. Bu kayıtlar stokları yönetmek ve büyük defterdeki stok kalanlarını desteklemek için kullanılır. Stoklar Ana Kütüğü ve Açık Fişler Ana Kütüğüdür. Ana Kütükler Satıcılar Ana Kütüğü Bu kütüğe genellikle uygun bir satıcı seçilirken satınalma personeli tarafından erişilir. Satıcı Ana Kütüğü. Referans ve Tarih kütüğü ise. adres. birden çok . Satınalma departmanı. işlem kütükleri ve tarih ve referans kütüklerinden oluşmaktadır. Açık Fiş Kütüğü Bilindiği gibi ödemelerin muhasebeleştirilmesinde fişli ve fişsiz olmak üzere iki yöntem vardır. iskonto oranı.85 - . Bu kütüklerin içeriği ve sayısı işletmeden işletmeye müşteri ve hizmet sağlayanların tiplerine göre. Kütük tanıtım verilerini saklamanın yanında içerdiği diğer verilerle satıcı performansının değerlenmesinde ve çeşitli sipariş kararlarının alınmasında kullanılır. Birinci yöntem olan fişli yöntemde. yapılan iadelerin oranı ve o satıcıdan yapılan alışlara ilişkin tarihsel veriler yer alır. ! Gelir döngüsü veri tabanı ile harcama döngüsü veri tabanını karşılaştırarak benzer ve farklı yönlerini irdeleyiniz. ortalama teslim zamanı. Bir çok işletmede satıcılar ana kütüğü her bir satıcıya olan mevcut borcu gösterdiğinden borç hesapları yardımcı defteri olarak kullanılmaktadır. Sipariş edilen her bir kalemin durumunu gösteren kütük olup. bilgisayar kullnımının derecesine ve veri tabanının yapısına göre değişir.

86 - . bunun yerine açık (ödenecek) fişler ana kütüğü (dosyası) tüm ödeme yükümlülüklerinin kaydedildiği bir fiş kayıt listesi(primanota) şeklini alır. Tarih ve Referans Kütükleri Satıcılar Tarih ve Referans Kütüğü Satıcılar referans ve tarih kütüğü her bir aktif satıcı ile ilgili veri özetlerini içerir. bu kütükteki her bir kayıt. bir işletmede satınalma işlemleri satınalma isteğinin düzenlenmesi. SATINALMA İŞLEMLERİ İŞLEME SİSTEMİ Daha önce de belirtildiği gibi. Nakit Ödemeler İşlem Kütüğü Bu kütüğün amacı yapılan her bir nakit ödemenin ayrıntılarını kronolojik sıra içinde göstermektir. teslimalınan miktarı ve teslimalma tarihini içeren bir veya birkaç satırı kapsar. Bu amaca uygun olarak. çünkü faturaların ve diğer belgelerin kopyaları erişilebilir bir kütükte saklanmaktadır. satınalma emrinin hazırlanması ve satıcıya gönderilmesi. Bu kütükteki kayıt ödeme yapıldığında kapatılmaktadır.alış faturası birleştirilerek tek bir ödeme fişi hazırlanır. net fatura tutarlarını. malların teslim alınması ve teslim alma raporunun hazırlanması. Elle tutulan sistemde nakit ödemeler işlem kütüğü. Bilgisayar destekli sistemlerde kayıtlar manyetik ortamlarda saklanır. Böyle bir sistemde ödenmemiş fişlerin ayrıntıları fiş kayıtlarından belirlenebilir. Bu kütükten alınan veri. Burada temel ve sıralama anahtarı fiş numarasıdır.1’de bir işletmenin satınalma işlemlerinin işlem ve belge akışı görülmektedir. Şekil 7. . satıcı seçimi. Fişli sistemin elle yürütülmesinde borçlar yardımcı defterine gerek kalmayabilir. Bilgisayar destekli sistemde sadece birkaç temel kalem manyetik ortamda saklanır. satıcı tanıtımını. Fiziksel olarak teslimalma raporları çoğunlukla satınalma emri belgesinin ikinci kopyasıdır. her bir ödeme fişi için açık fişler ana kütüğüne kayıt yapılır. Burada her bir fatura yerine. açıklamasını. kaydedilen ödemenin tarihini. çek tutarlarını ve çek numaralarını içerir. sipariş edilen miktarı. ödeme fişi numarasını (fiş sistemi kullanılıyorsa). Bu nedenle tipik bir teslimalma raporu aynen satınalma belgesinde olduğu gibi bir başlık bölümüne ve teslim almaya ilişkin olarak her bir kalemin tanıtım kodunu. nakit ödemeler günlüğü olarak isimlendirilir. sipariş verilecek satıcıların seçimi ve satınalma eğilimlerinin analizi için kullanılır. brüt fatura tutarını her bir faturaya yapılan kasa iskontolarını. Elle tutulan sistemde açık fiş kütüğü (dosyası) ödeme fişlerinin kopyalarından oluşur. depolanması işlevlerini kapsamaktadır. İşlem Kütükleri Teslimalma Raporları Kütüğü Bu kütük teslimalma rapor belgelerinin işlem kütüğüdür.

Birçok işletmede fatura satınalma departmanı atlanarak doğrudan borç hesaplarına gönderilir. satınalma emri. teslim alınacak malların doğruluğunu ve tamlığını onaylamada kullanılacaktır. Uygun satıcı seçildikten sonra bir satınalma emri (3) hazırlanır. Teslim alma. yakın zamanda gelecek olan alış faturasının bir ön bildirimi niteliğindedir. Son kopya ise satınalma departmanında açık satınalma emirleri dosyasında fatura gelene kadar saklanır. BORÇ HESAPLARI İŞLEME SİSTEMİ Borç hesapları departmanı satıcılara yapılacak ödemelerin başlatılmasından sorumludur. Teslim alma departmanındaki kopya. depoya veya istek yapan departmana (2) ve teslimalma departmanına (5) gönderilir. bu işlemleri o departmanın yöneticisi yapar. Satıcının faturası geldiğinde (10) satınalma departmanındaki siparişe ilişkin belgelerle karşılaştırma yapılır. Satınalma emrinin kopyaları satıcıya (3). burada istek ile karşılaştırılarak. Satınalma isteği hangi departmandan geliyorsa. Depo görevlisi kopyayı imzalayarak borç hesaplarına gönderir (9). dosyadan ilgili belgeleri çekerek çeşitli karşılaştırma ve kontrolleri yapar. ? Satınalma işlemleri üzerindeki kontroller nasıl sağlanabilir? . Fatura uygunluk ve tamlık yönünden onaylandıktan sonra (11) borç hesapları departmanına gönderilir ve orada siparişe ilişkin diğer belgelerin kopyaları ile birleştirilir. istenen malları sağlayabileceği bir satıcı seçecektir.6 8 Teslim alma 5 1 Depolama 2 9 Ayrıntılar Satıcı verisi Borç Hesapları 4 11 12 Nakit ödeme Satınalma 7 3 Satıcılar 10 13 Şekil 7. Eğer mallar doğrudan istek yapan departmana gönderilirse. Satınalma işlemleri işleme sistemi bir satınalma isteğinin (1) yapılması ile başlar. Borç hesaplarına gönderilen kopya. depolama işlevinden ayrı ve bağımsızdır.87 - . Satınalma isteğini alan satınalma departmanı. o departman tarafından onaylanır. Mallar geldiğinde teslim alma departmanındaki satınalma emri kopyası ile satıcının irsaliyesi karşılaştırılarak. borç hesaplarına (4). Bu istek depodan gelebileceği gibi çeşitli departmanlardan da gelebilir. Her bir fatura borç hesaplarına gelince bir memur. malların nicelik ve nitelik olarak kontrolü yapılır. Bu raporun bir kopyası (8) depoya gönderilen mallara eklenir. Teslim alma raporunun bir kopyası (7) açık satınalma emirlerini günlemek için satınalma departmanına gönderilir. Satınalma İşlemleri İşleme Sistemi ve Belge Akışı.1. Satınalma işlemi için satınalma isteği. Satınalma isteğinin isteği yapan departmana veya depoya gönderilen kopyası. istekte belirtilen gereksinimleri ne ölçüde karşıladığı incelenir. Daha sonra kontrol sonuçlarına göre bir teslim alma raporu hazırlanır. teslim alma raporu ve fatura olmak üzere dört belge gereklidir.

2) faturalarda yer alan mal veya hizmetler istenenlere uygun olarak sipariş edilmiş olduğunu. NAKİT ÖDEMELER İŞLEME SİSTEMİ Nakit ödemeler sistemleri günlük nakit ödemeleri olduğu kadar çek ile yapılan ödemelerin işlenmesi ve kontrolu için tasarlanmaktadır.88 - . gerçekte borç hesapları deparmanında başlamaktadır. Bir memur aynı zamanda fişlerin kaydını borç hesapları yardımcı defterinde.2. 1)satınalmanın onaylanmış olduğunu.Bir satınalma işlemi üzerinde başlıca kontroller belge sistemi kullanılarak elde edilir. Ödeme verisi Borç hesapları Ayrıntılar 1 4 Nakit ödeme 5 8 İç Denetim 2 3 Şekil 7. satıcıların hesaplarının alacağına yapar. Fişlerin kopyaları harcamalarla ilgili çeşitli hesaplara kaydedilmek üzere muhasebeye gönderilir. Bu toplama göre bir yevmiye kaydı yapılır. Nakit ödeme işlemleri yukarıdaki açıklamalardan da anlaşılacağı gibi. Belge sistemi genel olarak tüm uygun belgelerin toplanmasını. Fatura onaylanmadan önce bu konularda hiçbir farklı durumun olmaması gerekir. Belirli aralıklarla. İnceleme tamamlandıktan ve fatura da dahil olmak üzere satınalma ile ilgili yukarıda belirtilen dört belge onaylandıktan sonra bir fiş takımı olarak toplanır ve günlük olarak dosyalanır. İşletmelerde genellikle ödemeler çekle yapılmaktadır. Kontrollerin amacı.2’de bir nakit ödemeler sistemi ve veri akışı görülmektedir. doğrulanmasını ve ödemenin yapılmadan önce incelenmesini sağlamak için bir inceleme tekniğidir. Şekil 7. onaylanmış kopyaları ise nakit ödemeler departmanına gönderilir (12). Fişli sistem kullanıldığında her bir alış faturasının ödenmesine ilişkin bir fiş düzenlenir (mahsup veya tediye fişi) ve bu fişler primanotalara kaydedilerek toplamları hesaplanır. Satıcılar 7 Banka Yardımcı defter 6 Muhasebe Defterleri Nakit Ödemeler İşleme Sistemi ve Veri Akışı. Periyodik olarak fiş takım dosyası gözden geçirilerek ödenmesi gereken fiş takımı dosyadan çıkartılır. Ödenecek tutar (varsa iskonto) ve diğer kalemler hesaplanır. Muhasebedeki memur faturada yer alan kalemlere göre stoklar. işletme malzemesi. sabit varlık ve yönetim giderleri hesaplarına borç kaydı yapar. . Eğer tüm tutarlar uyuşuyorsa defterlere kaydedilir. 4) birim fiyatların satınalma emriyle uygunluk içinde olduğunu ve 5) tüm hesaplamaların doğru olduğunu belirlemektir. 3) mal veya hizmetlerin tam olarak teslim alınmış olduğunu. kanıtlayıcı belgeleriyle birlikte borcun ödeme tarihine göre düzenlenen bir dosyada saklanır. Belgelerin bu incelemesi “karşılaştırma süreci” olarak isimlendirilir ve belgelerin sürecin adımlarını kanıtladığı varsayılır. Borç ve alacak kayıtlarının yığın toplamları primanota ile karşılaştırılır. Son olarak fişlerin asılları. Küçük tutarlardaki ödemeler ise bu amaçla kasada bulundurulan paradan karşılanmaktadır.

Bu toplama göre bir yevmiye kaydı yapılır ve büyük defter departmanına gönderilir (3). Eğer yevmiye toplamları yardımcı defterde borç hesaplarına kaydedilen tutarlara uygunsa büyük defterdeki hesaplara kayıt yapılır (6). çekleri düzenler ve yetkili kişiye imzalattırarak satıcıya gönderir (4). ? Satın alınacak siparişleri karşılayabilecek satıcıların seçimi için veriler hangi kütükten ve ne şekilde sağlanır? Çevrimiçi satıcı referans kütüğünden satıcı performans raporları incelenerek. Gün sonunda program. çevrim içi işleme sistemi veya iki sistemin bileşimi ile yapılır. Onaylanan ve imzalanan satınalma emri satıcıya gönderilir. . ! Ön muhasebe fişlerinin kullanılmadığı bir işletmede nakit ödeme işlemlerinin nasıl işlediğini ve kontrollerin nasıl olabileceğini tartışınız. stoklar ana kütükleri ve işlem kütüğünden alınan verilere dayanarak yazıcıdan satınalma emri çıktısı alınır. Bu adım satış işlemleri yığınları. Çekler bir primanotaya kaydedilerek toplam ödeme tutarı hesaplanır. bilgisayar sistemi özdevimli olarak numara ve tarih verir. Ödenecek toplam tutar belirlendikten sonra satıcılar yardımcı defterindeki ilgili hesaplara kayıt yapılarak (2) fişler ve kanıtlayıcı belgeler nakit ödemeler departmanına gönderilir (1). onaylandıktan sonra satınalma departmanına gönderilir. Satınalma İşlemlerinin İşlenmesi Depoda veya herhangi bir departmanda satınalma isteğinin hazırlanması için stok kayıtlarının incelenmesi ve yeniden sipariş noktasının altına düşen kalemlerin belirlenmesi gerekir. Her bir satınalma emrine. gün boyunca işlenen satınalma emirlerinin bir listesi ile stok durum raporunu yazıcıdan döker.genellikle her gün bir memur o gün ödenecek fiş takımını dosyadan çıkarır.89 - . Satınalma emrinin bir kopyası çevrim içi açık satınalma emirleri kütüğünde yer alır. satınalma bölümündeki terminal aracılığıyla girilir. Bu liste stok kontrol yöneticisi tarafından incelenip. stoklar ana kütüğünde kendilerine ayrılan kayıtlar arasında yer alır. stoklar ana kütüğünü günlemek için işlenirken yerine getirilebilir. miktarları. Satınalma yetkilisi satınalma emrini inceler ve onaylar. Bu departmanda bir memur fişlerin ve belgelerin doğruluk ve tamlığını kontrol ederek. Eğer satınalma emrinin düzeltilmesi gerekiyorsa. Girilen veriler stok kalem numaralarını. listede yer alan kalemlerin sağlanabileceği satıcılar seçilir. Nakit ödeme memuru ödeme ile ilgili tüm ispat edici belgeleri mühürleyerek ödeme ile ilgili olarak düzenlenen fişe iliştirir ve dosyalanır. BİLGİSAYAR DESTEKLİ İŞLEME SİSTEMİ Bilgisayar destekli sistem kullanıldığında alışlar ve nakit ödemelere ilişkin işlemler yığın işleme sistemi. Aynı zamanda sipariş edilen kalemlerin miktarları. Sonraki aşamada satınalma emri ile ilgili veri. satınalma yöneticisi satınalma işlem verisini terminal aracılığıyla geri alır değişiklikleri yapar ve düzeltilmiş satınalma emri yazıcıdan alınır. Sonuçta satıcılar. seçilen satıcıların kodlarını ve siparişin beklenen teslim tarihini içerir. Bu satınalma emirleri işlem verisi bir biçimleme programı tarafından onaylandıktan sonra bir satınalma işlem kütüğünde geçici olarak saklanır. Satınalma süreci bir mal sipariş listesinin yazıcıdan dökümünün alınması ile başlar.

90 - .3. Çevrimiçi Satınalma İşlemleri İşleme Süreci. .Satın almayı başlat Günleme sırasında yapılmış olabilir Özet veri ve rapor çıktısı Stoklar ana kütüğü Yeniden sipariş listesi Satıcı tarih ve referans kütüğü Satıcı değerlendirme veri ekranı Satıcı seçimi ve listeye kayıt Satınalma Departmanı tarafından yapılır Mal sipariş listesi (çoğaltılmış) Satınalma emri veri girişi İstisna ve hata raporu Satınalma işlem verisini biçimleme ve kütükte saklama Satıcı Ana Kütüğü Satınalma işlem verisi Açık alış emirleri kütüğü Kütükleri günleme ve çıktıları basma Stoklar Ana Kütüğü Satınalma emirleri listesi Satınalma emirleri listesi Stok Durum Raporu Gün sonunda çıktı alınır Satınalma yöneticisi tarafından yapılır İnceleme ve İmza Satınalma yöneticisine Stok yöneticisine Satıcıya Şekil 7.

gelen mallar kabul edilmeyerek işlem Satıcıdan Teslim alınanın sayısı ve kontrolü: Karşılaştırma Ambalajlama fişi Teslimalma Memuru tarafından yerine getirilir Teslim almaların girilmesi İstisna ve Hata Görüntüsü Açık Satınalma Sipariş Kütüğü Teslim alma verisinin biçimlenmesi. Bir teslim alma programı girilen verileri çevrimiçi açık satınalma emirleri kütüğüyle karşılıklı kontrol eder.91 - .Teslim Alma İşlemlerinin İşlenmesi Teslim alma bölümündeki bir memur önce teslim alınan malları sayar ve gözden geçirir.4. Eğer siparişlerde bir eksiklik varsa. . Çevrimiçi Teslimalma İşlemleri İşleme Süreci. Program herhangi bir farkı veya hatayı ekranda gösterir. teslim alma raporunun hazırlanması Teslimalma raporu Stok Ana Kütüğü Teslimalma işlemleri Ambara ve borç hesaplarına Satıcı Tarih Kütüğü Ana Kütüklerin Günlenmesi Açık Satınalma Sipariş Kütüğü Teslimalma Raporu Kütüğü Karşılanamayan siparişler kütüğü Borç Hesapları Sürecine Şekil 7. Sonra sayıları ve malların envanter numaralarını bölüm terminaline satınalma emri numarasıyla birlikte girer.

Son olarak program yığın toplamını ve verideki herhangi bir hatayı ekranda gösterir. faturalaların etkilediği satıcılar ana kütüğünü günler. Bu işlem yapılmadan önce program. satıcı koduna uygun olarak fatura verisini sıraya koyar. program önceden ardışık olarak numaralanmış olan teslim alma raporunun dökümünü yapar. Raporun bir kopyası mallarla birlikte depoya gönderilir ve burada depo görevlisi tarafından imzalanarak borç hesapları departmanına gönderilir. ● Eldeki miktarı arttırarak ve verilmiş sipariş miktarını silerek “stoklar ana kütüğünü” günler . faturaları ve teslim alma raporlarıyla birlikte bir kütüğe alır. satınalma sipariş numaralarını. ● ● ? Bir teslim alma programının yerine getirdiği işlevler nelerdir? Borç Hesapları Kayıt Süreci Satıcılardan faturalar alındıkça. vade tarihlerini ve her bir faturanın tutarını bölümdeki terminal aracılığıyla girer. “Satıcı tarih kütüğüne” teslim alma tarihini kaydeder. tediye fişlerini. Kayıt zamanı geldiğinde borç hesapları kayıt programı. borç hesaplarını izleyen bir memur tutarların doğruluğunu gözden geçirerek bunları teslim alma raporlarındaki miktarlarla karşılaştırır ve fatura yığınının toplamını. açık satınalma emirleri kütüğünde görünenlerle miktarları karşılıklı kontrol ederek doğrular. fatura numaralarını. Hiçbir sınıflamaya gerek yoktur.sona erdirilir. Diğer yandan açık satınalma emirleri kütüğü kontrol edilir (doğrulanır) ve eğer bütün sipariş edilen miktarlar teslim alınmış ve faturalanmış ise satınalma emri kapatılır ve kayıt satıcılar tarih kütüğüne transfer edilir. ? Borç hesaplarının bilgisayar destekli sistemde izlenmesinin yararları nelerdir? Borç hesapları kaydetme programı veya ilgili bir program satıcılar ana kütüğüne kayıt sırasında çeşitli çıktılar yaratır. . Ek olarak program tediye fişlerini bir manyetik disk kütüğünde saklar. Daha sonra da fatura yığını verisi gün sonuna kadar manyetik ortamda saklanır. girilen verilerin doğruluğunu inceler. Program aynı zamanda bir fiş listesinin ve özetinin dökümünü yapar.92 - . satıcı kodlarını. Program her bir faturanın tutarını ilgili borç hesabının kalanına ekler. yığın toplamlarını tekrar hesaplar ve önceden belirlenmiş olan ve tekrar hesaplanan yığın toplamları arasındaki çelişkileri ekranda gösterir. miktarları. çünkü program her bir satıcının kaydına doğrudan erişir ve bulunduğu kütükten yeniden elde eder. mal kalemlerinin kodlarını. Program önceden numaralanmış iki kopya tediye fişinin basımını gerçekleştirir. Kabul edilmesi halinde. Biçimleme programı. Borç hesaplarını izleyen görevli. Siparişlerin teslim alınmayan kısımlarını içeren “açık satınalma emirleri kütüğünde” teslim alınan miktarları kaydeder. faturaları açık faturalar kütüğüne ekler ve ardışık olarak sıralanmış yevmiye fişlerini büyük defter işlem kütüğüne katar. Bundan böyle tediyeler nakit ödeme işlemlerinde kullanılmak üzere ve referanslar için uygun duruma gelmiştir. Teslimalma programı aynı zamanda. Böylece tek bir satıcı ile ilgili birden çok fatura varsa bunlar tek bir fişte birleştirilir.

Yığın toplamları hesaplanmış ve ödeme verileri manyetik bant üzerine işlenmiştir. Daha sonra bir günleme ve çıktı (print) programı ödeme fişlerini satıcı hesaplarına uygun olarak ardışık biçimde (hesap kod sırasına göre) kaydeder. Bölümüne Borç Hesapları Bölümüne Rapor Hazırlama Sürecine Kaydetme Sürecine Nakit Ödemeler Sürecine Şekil 7. Çevrimiçi Satınalma İşlemleri-Borç Hesapları İşleme Süreci. Her sabah. ödeme vadesi gelen fiş yığını kütükten alınır. Program ödenen tutarların bir özet ra.Satıcılardan Teslim alma Raporları Satıcı Faturaları Teslimalma Raporu Borç Hesapları Memuru Tarafından Yapılır Gözle kontrol. Bu fişler fişin ödeneceği vadeye kadar işlenmek üzere hazırlanır. satıcı hesap kodlarına göre verileri sıraya koyar. yığın toplamlarının hazırlanması Yığın toplamı İstisna ve Hata Gösterimi Satıcı Faturaları Faturalanmış tutarların ve Toplamların Girilmesi Satıcı Faturası Teslim Alma Raporu Girilen Verinin Biçimlenmesi Açık Satınalma Sipariş Kütüğü Borç Hesapları Ana Kütüğü Faturalardan Alınan Borç Verisi Gün sonuna kadar biriktirilir Açık Satınalma Sipariş Kütüğü Borçların ve Diğer Kütüklerin Günlenmesi ve Makbuzların Hazırlanması Satıcının Tarih Kütüğü Tediye 1 Makbuzları Ödenmemiş Faturalar 2 Makbuz ve Özet Açık Faturalar Kütüğü Büyük Defter İşlem Kütüğü Tediye Makbuzları Kütüğü İstisna ve Özet Görüntüsü Maliyet Kontrolü veya Kaynak Yön. Nakit Ödemeler İşleme Sistemi Nakit ödemeler işleme sistemine ilişkin aşağıdaki çizimden de görüleceği gibi tediye fişlerinin basılı kopyası süreci başlatmaktadır. Sonraki adımda bir sıralama programı.5.93 - .

herbir ödeme fişinden borçlu tutarları ve hesapları alarak biriktirir ve nakit ödemelerin toplamıyla birlikte borçların toplamı bir günlük fişte özetlenerek büyük defter işlem kütüğüne yüklenir. Yığın Nakit Ödeme İşlemleri İşleme Süreci.porunu. ödenen faturaları açık faturalar kütüğünden siler ve ödemelerle ilgili bilgileri satıcı tarih kütüğüne yerleştirir. Son olarak program.94 - . çek kayıtlarını ve çekleri yazıcıdan basılı halde verir. .6. Çek Dökümü ve Diğer Çıktılar Tediye Verisi Herbir Geçişin Çıktısı Benzer Rapordur Satıcı Tarih Kütüğü Giriş-1 Satıcı Numarasına Göre Sıralama Çek Listesi Likit Ödemeler Özeti Büyük Defter İşlem Kütüğü Çekler (Makbuzları İçeren) A Nakit Ödemeye Finansal Yönetim Kaydetme Sürecine Satıcılara Şekil 7. ? Elle ve bilgisayar destekli olarak yürütülen nakit ödemeler işleme sistemlerini temel işleyiş bakımından farklılıkları nelerdir? Borç Hesapları Sürecinden Tediye Makbuzu Yığın Toplamı Hazırlanması Yığın toplamı A Tediye Makbuzları Sıralanmış Tediye Verisi Biçimleme İstisna ve Özet Raporu Borç Hesapları Ana Kütüğü Açık Faturalar Ana Kütüğü Günlenmiş Borç Hesapları Kütüğü. Ayrıca.

ilk fatura tarihi belirtilerek kütükten doğrudan döküm olarak alınabilir . ne zaman sipariş verileceği ve kime sipariş verileceği ile ilgilidir. borç yükümlülüğünün geçerliliğinin araştırılması. Bu sürecin ürettiği başlıca yönetsel rapor ise. Faturalar vade tarihlerine göre ayrıldıktan sonra rapor. teslim alma raporlarının özeti. açık satınalma emri raporu. Satınalma ve nakit ödeme verisini girmek için çevrimiçi sistemlerde önceden biçimlendirilmiş ekranlar kullanılabilir. satıcılardan gereksinim duyulan mal ve hizmetlerin satın alınmasını içerir. Bu rapordaki değerler. Döngüde kullanılan verilerin birçoğu satıcılardan ve stok kayıtlarından sağlanır. Fiş kayıt ve özeti. Bu kararlardan ne zaman sipariş verileceği kararına “yeniden mal sipariş raporu” ve “beklenen stok çıkışları raporu” yardımcı olacaktır. rapor alınacaktır. teslim alma raporu.İŞLEMSEL VE YÖNETSEL RAPORLAR Satınalma işlemlerinin işlenmesi sırasında üretilebilen işlemsel raporların içinde . çek kayıtları ve ilgili nakit ödemeler özet raporu ile nakit gereksinim raporudur. satınalma emri. Bu bilgilere bağlı olarak da nakit gereksinimi belirlenerek. Nakit ödeme işlemlerinin işleme sürecinde üretilen iki önemli rapor. hangi faturaların daha acil ilgi gerektirdiğini belirlemek için vade tarihlerine göre faturaları sıraya koyar. Kullanılan belgeler satınalma isteği. Satıcı performans raporları ise satıcı seçimine ilişkin kararlara yardımcı olur. ✔ Stok yöneticisinin vereceği kararlar için gerekli olan veriler hangi kütüklerden sağlanabilir? Stok yöneticisi tarafından verilen kararlar. denetim izi için önemli bağlantı sağlar Borçlar raporu tüm ödenmemiş faturaları gösterir. siparişin verilmesi. açık faturalar kütüğündeki veriden hazırlanabilir. tediye fişi ve çekten oluşur.95 - . ! Bu ünitede ve bundan sonraki ünitelerde kullanılan akış çizeneği sembollerinin anlamlarının kitabınızın sonunda yer aldığını unutmayınız. işlemlerin defterlere kaydedilmesi ve gerekli finansal raporlar ile diğer çıktıların hazırlanmasını kapsar. Rapor. stok durum raporu. malların teslim alınması ve depolanması. nakit bütçesi veya nakit akış tablosudur. Bu formattaki bir rapor. alış faturası. alışlar günlüğü ve özeti ile borçlar raporu yer almaktadır. Özet Bir işletmenin harcama döngüsü. Beklenen stok çıkışları raporu. ekonomik sipariş miktarı formülüyle birlikte satınalma siparişinde kullanılacak olan miktarları sağlar. Döngünün işlevleri (mal için) gereksinimlerin onayı. Stok kullanım raporu. Bu rapor son rapordan itibaren her bir stok kaleminin kullanım ve değişim oranını gösterir. ne kadar sipariş verileceğine ilişkin karar vermeye yardım eder. Bu raporlar öncelikle ödenen tutarları gösterir ve daha sonra belirli günlerde ödenecek tutarları listeler. Veri tabanı işletmelerin gereksinimlerine göre sayısı ve kapsamı deği. gelecek dönemde her bir stok kaleminin tahmini kullanımını planlar ve eğer hiç sipariş yapılmazsa mevcut malın hangi tarihte tükeneceğini tahmin eder. satınalma sipariş listeleri.

İşlemeler elle veya bilgisayar destekli sistemlerle yapılabilir. veri işleme sırasında çeşitli işlemsel ve yönetsel raporlar yaratır. Nakit ödemeler b. Harcama döngüsü işleme sistemleri. Satınalma işlemleri işleme sisteminde. Nakit ödemeler b. Depolama e. girilen verileri hangi kütükle karşılaştırarak kontrol eder? . satınalma işlemleri işleme sistemi.96 - . Borç hesapları d. Nakit ödemeler c. Satıcı b. Depolama e. Sorular 1. Satınalma işlevinin muhasebeleştirilmesini sağlamak için satınalma isteğinin kopyaları aşağıdakilerden hangisine gönderilmelidir? a. Depo 4. Faturalama 2. Teslim alma d. Teslim alma e. normalde aşağıdaki departmanlardan hangisi satınalma emirlerinin hazırlanmasından sorumlu olmalıdır? a. normalde aşağıdaki departmanlardan hangisi satınalma isteğinin hazırlanmasından sorumlu olmalıdır? a. Teslim alma d. Satınalma işlemleri işleme sisteminde. Satınalma c.şen ana kütükler. Bilgisayar destekli sistemde bir teslim alma programı. Satınalma c. borç hesapları kayıtlarının izlenmesi ve nakit ödemeler işleme sistemlerinden oluşur. Faturalama 3. Veri işleme. işlem kütükleri. tarih ve referans kütüklerinden oluşur.

Açık satınalma emirleri kütüğü e. Sipariş listeleri e. Borç hesapları kütüğü 5. Stoklar ana kütüğü c. Nakit ödemeler kütüğü d.97 - . Borçlar raporu d. Satıcılar referans kütüğü b. Stok durum raporu c. Aşağıdaki raporlardan hangisi satınalma işlemlerinin işlenmesi sırasında yaratılan yönetsel raporlardandır? a.a. Nakit Bütçesi b. Açık satış emirleri raporu .

8 ÜNİTE Çalışma Biçimine İlişkin Olarak. Ayrıca ünitede verilen belge ve rapor örneklerini metinlerle birlikte ele alarak çalışınız. bu belgelerin işleme sistemi içindeki yeri adım adım ele alınmıştır. . Ünitede ayrıca işletme yönetiminin gereksinim duyduğu raporların ve listelerin neler olduğu da açıklanmıştır.98 - ..Üretim Döngüsü Bu Ünitede. Bu ünite daha önce gördüğünüz muhasebe dersleri ve özellikle maliyet muhasebesi dersi konularıyla ilişkilidir... Üretim işlemleri döngüsüyle ilgili veri kaynaklarının neler olduğu. Bu nedenle gerektiğinde o ders kitaplarındaki konuları gözden geçirmeniz konuyu daha kolay anlamanıza yardımcı olacaktır..

1’de verilmiştir.5 İnce Yağ Pedal 1. işçilik ve üretim emirleriyle ilgilidir. ADET KG. üretim planlama ve üretim ile ilgili diğer birimler üretim işleme döngüsüne veri sağlamaktadır. VERİ KAYNAKLARI VE GİRDİLER Üretim işleme döngüsünde kullanılan veriler genellikle üretim faaliyetleri.450 ? Ürün ağacında hangi bilgiler yer alır? İşlemler Listesi: Mamul üretim için gerekli işlemlerin sırasal olarak belirtildiği belgedir.99 - . İşlemler listesi mamulü oluşturan her bir parça dikkate alınarak hazırlanır. Ürün ağacı örneği Şekil 8. ÜRÜN AĞACI Mamul Adı : Malzeme Taşıma Aracı Tarih: 01. donanımları ve yazılımları birbirlerinden farklıdır. Çünkü işletmelerin büyüklükleri. Bu amaçla kullanılan belgeler işletmeden işletmeye farklılık gösterecektir. ✔ Üretim işlemleri döngüsünde kullanılan belgeler nelerdir? Ürün Ağacı (Malzeme Listesi): Üretim başlamadan önce mamul tasarımı veya ilgili birim tarafından hazırlanan ürün ağaçları. depolama. Ürün Ağacı Örneği. faaliyet konuları. üretimde kullanılan malzeme. Bu belgede. stok kontrolü.01. Ürün ağacı gibi. Şekil 8. belli bir mamulü oluşturan parçaların bir listesidir. teslim alma. işlemler listesi de özellikle standart maliyetlerin belirlenmesinde ve işletme bütçelerinin hazırlanmasında kullanılmaktadır. Üretim işletmelerindeki bu faaliyetler.GİRİŞ Malzemenin çeşitli işlemlerden geçirilerek mamul haline getirilmesi işlemi üretim döngüsü olarak ifade edilmektedir.1. işlemin yapılması için hangi makinaların gerekli olduğu ve işlem için gerekli sürenin ne olduğu belirlenir. Miktar 4 4 1 1 2 3 0. Bununla birlikte satış. tasarım mühendisliği. üretim kontrolü. maliyet muhasebesi ve duran varlık muhasebesi fonksiyonlarını içermektedir.2’de işlemler listesi örneği veril- . yapılan işin hangi iş merkezini ilgilendirdiği. Birim ADET ADET ADET ADET KG. 19XX Mamul Kodu : 1520010001 Stok No 4114140100 4022120000 4038800000 4113683000 0009705100 0009705300 0009710090 Adı Çamurluk Tekerlek Cam Ön Takım 0.5 Saç Şekil 8.

İşletmede eğer varsa işlemler listesi ve ürün ağacı üretim emrine eklenebilir. Bu bilgiler daha sonra stok kartlarına işlenecek ve maliyet bilgileri girilerek işlemler muhasebeleştirilecektir.100 - .19XX Standart Süre(dk. üretilecek mamul miktarı. Eğer ambarda varsa istek miktarı kadar malzeme verilecektir. varsa müşterinin numarası. İşlemler Listesi Örneği. Üretim emirlerinin hazırlanmasından sonra ürün ağacındaki kalemler ambardan malzeme istek fişi ile çekilecektir. stok için üretim yapan işletmelerde ise üretim programına uygun olarak hazırlanan bu belgede mamul numarası. İlgili iş merkezlerinden ambara malzeme isteği gelecektir. işin başlama ve bitiş tarihi gibi bilgiler yer alacaktır. ? Satın alma istek fişini kim.2. Üretim Emri: Sipariş yöntemi ile çalışan işletmelerde alınan siparişler. İŞLEMLER LİSTESİ Mamul Adı : Malzeme Taşıma Aracı Hazırlayan Birim: Planlama Birimi Hazırlama Tarihi: 01.3’de verilmiştir. Mamul Kodu : 1520010001 Sorumluluk Açıklama Otomatik Preste Taşlama Parçaları Birleştirme Boyama Merkezi Kesim Kaynak Montaj Boya Makina Gereksinimi 10 tonluk Pres Hazırlama İşlem Süresi 15 Süresi 2 5 8 3 ! Ürün ağacı ile işlemler listesinin kullanım amaçlarını karşılaştırınız.01. satın alma istek fişini düzenleyerek satın alma birimine iletecektir. Malzeme istek fişi örneği Şekil 8. Satın Alma İstek Fişi: İşletmenin ambarında hiç veya yeterince bulunmayan malzemenin satın alınması için düzenlenen belgedir. . ne zaman düzenler? Malzeme İstek Fişi: İş merkezinin malzeme gereksinimlerinin karşılanması amacıyla ambardan malzeme çekilebilmesi için düzenlenen belgedir.) İşlem Kodu 002000 002010 002020 002050 : : : : : Şekil 8.miştir. Malzeme olmaması veya ilgili malzemenin en az stok düzeyinin altına düşmesi durumunda ise ambar.

iş merkezine geliş ve tamamlanıp bir sonraki merkeze gönderilme tarihi. Malzeme hareket kartı örneği Şekil 8.19XX İşlem Tanımı: Parçaları Birleştirme Çalışılan Süre (saat): 4. İşçilik Özeti Kartı. teslim alan ve teslim edenin adı soyadı ile imzaları gibi bilgiler yer alacaktır.-TL.000.4. teslim alınan parça sayısı.30 Sipariş No: 960012 Tarih: 15. Çalışılan süre.000 Adet Üretim veya Sipariş Kodu : 960012 Malzeme Adı ve Kodu 4022120000 . işlem gören parçaların hareketine yetki veren belgedir. ? Satın alma istek fişi ile malzeme istek fişi arasındaki farklılık nedir? İşçilik Özeti Kartı: Bir iş merkezinin veya bir çalışanın belli bir iş üzerinde çalıştığı sürenin belirlenmesinde kullanılan belgedir.101 - .5 İşçilik Maliyeti: 675. . Malzeme İstek Fişi Örneği.Tekerlek Açıklama Tümü çelik gövdeli olmalı İstekte Bulunan Birim ve Yetkilisi: Teslim Alan: Teslim Eden: Şekil 8./Saat Şekil 8. İŞÇİLİK ÖZETİ KARTI Çalışanın Sicil No: Çalışanın Adı Soyadı: 6145827412 Şafak Berk İşlem No: 002020 İş Bitiş Tarihi: 12.3.00 Tamamlanan Parça Sayısı: 100 Adet Onaylayan: Semih KALE Saat Ücreti: 150. yapılan ve yapılacak işlemin ne olduğu. Bir merkezde işlemi biten parça bu kartla birlikte izleyen merkeze gönderilecektir. karşılığında hakedilen ücret ve işlem gören parça sayısı gibi bilgileri içeren kart örneği Şekil 8.MALZEME İSTEK FİŞİ İstekte Bulunan Birim : Montaj Fiş No : 0010 Tarih : 15. Bu belge üzerinde parçaların gideceği merkezin adı.4’te verilmiştir.-TL.5’de verilmiştir.10.19XX Miktar 4.10.000. Sorumluluk Merkezi: Montaj İşe Başlama Saati: 08. Malzeme Hareket Kartı: İş merkezleri arasında.

102 - . Teslim alma fişi örneği Şekil 8.6. Bu veri işletme bütçelerinin hazırlanmasında.10.000 Açıklama Tümü sağlam Teslim Eden: Teslim Alan: Şekil 8. TESLİM ALMA FİŞİ Malzeme Gönderen Firma: ŞAFAK Tic. aylık. üç aylık veya yıllık olarak hazırlanabilir. . ? Satış tahminlerinin kullanım amacı nedir? Teslim Alma Fişi: Satın alma işleminin tamamlanıp malzemenin işletmeye teslimi sırasında düzenlenen belgedir. Malzeme Hareket Kartı Örneği. Belgede teslim alınan malzeme ile ilgili bilgiler.MALZEME HAREKET KARTI Gideceği İş Merkezi Yapılacak İşlemler Sipariş veya Üretim No Sipariş veya Üretim Başlama Tarihi İş Merkezine Geliş Tarihi Teslim Alınan Miktar Teslim Alan Teslim Eden Montaj Parçaların Birleştirilmesi 960012 15. mamul maliyetlemesinde ve çeşitli işletme kararlarının alınmasında kullanılacaktır. Satış tahminleri işletmelerin büyüklüğüne ve faaliyet konularına göre günlük. İşletmesi Sipariş No: 9610002 Malzeme Adı ve Kodu 4022120000-Tekerlek Birim Adet Belge No: 00000125 Tarih: 15. Satış tahminlerinin yapılmasında gelecek dönemlerde kesinleşen siparişler kesinlikle dikkate alınmalıdır.19XX 100 Adet Semih KALE Murat ARSLAN Şekil 8. Hazırlanan bu satış tahminleri üretim programının hazırlanmasına da temel olacaktır.10. Teslim Alma Fişi Örneği. haftalık.19XX 18.10. Satış Tahminleri: İşletmenin gelecek dönemlerde satış miktarlarının ve birim satış fiyatlarının ne olması gerektiği işletmeler için önemlidir.5.6’da verilmiştir. malzemeyi teslim edenin ve teslim alanın adı soyadı ile imzası gibi bilgiler yer alır.19XX Miktar 4.

İşletme için olanaklı ise siparişler ile ilgili bilgiler de kayıtlarda yer almalıdır. İşletmenin üretim faaliyetleri ile ilgili olan kütüklerden önemli olanlar bu bölümde incelenecektir. satıcıya veya ambara iade edildiğinde bu kart üzerine işlenecektir. Malzeme stoklarına ilişkin her bir kayıt satın alınan (giren). Malzeme satın alındığında. satıcılar ana kütüğü bunlara örneklerdir.Stok Kartı: İşletmenin sahip olduğu malzeme stoklarının izlendiği belgedir. üretime verilen (çıkan) ve stoklardaki mevcut miktarı (kalan) göstermelidir. faaliyet alanları.103 - . Malzeme Stokları Ana Kütüğü Mamul üretimi için gerekli olan malzeme stoklarına ilişkin bilgilerin izlendiği kütüktür. ! ! Stok değerleme yöntemleri ve stok kartları ile ilgili bilgi için maliyet muhasebesi ders kitaplarınıza bakınız. İşletmelerin büyüklükleri. . Fatura işletmeye ulaştığında ise miktar bilgisi liralandırılacaktır. üretime gönderildiğinde. STOK KARTI İlk Madde ve Malzeme Adı : Stok Numarası : Ambar Yerleşim Yeri : Birim : GİREN Tarih Açıklama Miktar Birim Tutar Fiyat En Çok Bulunması Gereken Miktar : En Az Bulunması Gereken Miktar : Yeniden Sipariş Miktarı : Ortalama Birim Fiyat : ÇIKAN Miktar Birim Fiyat KALAN Tutar Miktar Birim Fiyat Tutar Şekil 8. Stok kartlarına kayıt yapılırken kullanılacak belgeler neler olabilir? Tartışınız. Büyük defter ana kütüğü. Bu kartlara bilgiler irsaliye veya faturadan hareketle kaydedilecektir. Bu kütüklerin bir kısmı diğer işleme döngüleri ile ilgilidir ve ilgili ünitelerden açıklanmıştır. Satın alınan malzemeler maliyet tutarları üzerinden karta kaydedilirken. sadece miktar bilgileri girilecektir.7. üretime gönderilen malzeme belirlenen stok değerleme yöntemi esas alınarak maliyetlendirilecektir. VERİ TABANI İşletmelerin üretim faaliyetleri ile ilgili oluşturdukları kütükler çok çeşitlidir. Stok kartı örneği Şekil 8. Stok Kartı Örneği. donanım ve yazılımları işletmelerin bilgi gereksinimlerini değiştireceği için üretim faaliyetleri ile ilgili olarak kullanılan kütüklerde işletmeden işletmeye farklı olacaktır. Malzeme satın alındığında fatura henüz düzenlenmemişse.7’de verilmiştir.

. Maliyet İzleme Kartı Örneği. Bu nedenle stok numaralarının belirli bir düzen içinde olması kullanıcılara kolaylık sağlayabilir. Bir çok işletmede bu amaçla birden çok malzeme ambarı oluşturulmaktadır. MALİYET İZLEME KARTI İşin veya Siparişin Adı: lam kezi III Üretim Miktarı: Maliyet Maliyet Maliyet Başlama Tarihi:Merkezi I Merkezi II İş veya Sipariş No:Bitiş Tarihi: TopMekr- DİREKT İLK MADDE VE MALZEME MALİYETİ Tarih Fiş No Kodu Miktar Toplam Direkt İlk Madde ve Malzeme Maliyeti DİREKT İŞÇİLİK MALİYETİ Tarih Kart No İş Kodu Süre Toplam Direkt İşçilik Maliyeti GENEL ÜRETİM MALİYETİ (GÜM) İş Yükleme Toplam Maliyet Ölçüsü Oranı GÜM Merkezleri Toplam Genel Üretim Maliyeti Toplam Üretim Maliyeti Birim Üretim Maliyeti Şekil 8.104 - . Örneğin malzeme stokları gruplandırılabilir ve her bir grup için grup kodu oluşturulabilir. Bu kütük belirli bir sipariş veya iş (stok için üretim yapılıyorsa) ile ilgili olabilir. İlgili siparişin veya işin numarası genellikle kütükten erişim için kullanılan kayıttır.Herhangi bir malzeme unsuruna ulaşılmak istendiğinde “stok numarası” kullanılacaktır. Dönemler itibarıyla bu kütükteki “malzeme stokları toplamı” ile büyük defter ana kütüğündeki “malzeme stokları hesabının” karşılaştırılarak kontrol edilmesi olası hataların önlenmesine yardımcı olacak bir muhasebe kontrolüdür.7’de verilen stok kartları kullanılmaktadır. ? Malzeme stoklarının gruplandırılması niçin önemlidir? Elle bilgi işlenen bir ortamda da malzeme hareketleriyle ilgili olarak için Şekil 8.8. Yarı Mamul Stokları Ana Kütüğü İşletmelerde üretimde olan mamullere ilişkin maliyetlerin izlendiği kütüktür.

mamul ambarına ulaşan mamullerin izlenmesinde kullanılan kütüktür. ? Açık üretim emirleri kütüğüne kayıtlar ne zaman yapılır? Hangi bilgiler bu kütükte yer alır? Ürün Ağacı Kütüğü İşletmenin malzeme stoklarının ve üretim maliyeti içindeki malzeme maliyetinin belirlenmesi için önemli olan bu kütük. Üretim Faaliyeti İle İlgili Veriler. Mamul stokları ana kütüğü. miktar ve hangi aşamada olduğuna ilişkin bilgileri içeren kütüktür. Üretilen mamul miktarının girilmesi ile kütük çalışacak ve üretimde kullanılan malzemelerin ambardan çıkı.Elle bilgi işlenen bir ortamda her bir sipariş veya iş için bir kart açılacaktır. Üretim ile ilgili olarak açık üretim emirleri kütüğünde yer alacak bilgilerden bazıları Şekil 8.8’de verilmiştir. Bu kart örneği Şekil 8. her bir mamul içindeki malzemelerin ne olduğu bilgisini içerir. Maliyet bilgileri yarı mamuller ana kütüğünde olduğu için bu kütük içinde ayrıca yer almayacaktır. ? Mamul stokları ana kütüğü ne zaman kullanılır? Açık Üretim Emirleri Kütüğü Üretimine başlanan siparişlerin veya işlerin maliyet verileri hariç. Mamul Stokları Ana Kütüğü Üretimi tamamlanarak satışa hazır hale gelen mamuller üretim hattından mamul ambarına gönderilecektir. Üretim Emri Numarası Müşterinin Numarası(varsa) Müşterinin Adı(varsa) Müşteri Sipariş Numarası(varsa) Sipariş Alınma Tarihi Üretime Başlama Tarihi Üretimin Tamamlanma Tarihi Mamul Numarası Mamul Tanımı Miktarı ve Ağırlığı İş Merkezleri Kontrol Sonuçları Şekil 8.9’da verilmiştir.9. Bu kütükteki bilgilere ulaşmak için üretim emri numarası kullanılabilir. Elle işlenen bir bilgi sisteminde. Bu kütükte çeşitli nedenlerle işletmeye işlem görmek için iade alınan mamuller (satış iadeleri) ile ilgili bilgilerde yer alabilir. mamullerle ilgili stok kartları oluşturulacak ve mamul hareketleri bu kart üzerinde izlenecektir.105 - . Bu kütükten herhangi bir mamule erişebilmek için mamul kodu gereklidir.

? ✔ Üretim işlemlerinin elle işlenmesinin sakıncaları nelerdir? Yığın işleme sistemi üretim işleme sisteminde başarıyla uygulanabilir. Sorumluluk Merkezleri Tarih Kütüğü. Bu da çalışılan sürenin hesaplanması amacıyla belge kullanımını ortadan kaldıracaktır. GÜM’nin sağlıklı bir şekilde izlenememesi vb. GÜM Yükleme Oranı Referans Kütüğü. Üretim Çizelgesi Kütüğü. Tüm bu problemler ve teknolojik gelişmeler üretim işlemlerinin bilgisayarlı bir ortamda yürütülmesi sonucunu doğurmaktadır. Malzemenin maliyet bilgisi miktar bilgisi ile ilişkilendirildiğinde ise üretilen mamul içindeki malzeme maliyeti belirlenecektir. Örneğin çalışanların zaman kartlarını çevrimiçi çalışan bir makinada işlemeleri sonucu bilgi direkt olarak personel veya muhasebe birimine ulaşacaktır.dir. taleplere zamanında cevap verilememesi nedeniyle pazar kayıplarının ortaya çıkması. Çevrimiçi bilgi işleme sisteminin kullanılmasının işletmeler için yararları nelerdir? ● Sistem içinde kullanılan belgeler önemli ölçüde azalacaktır. üretim faaliyetlerinin gecikmesi. kayıtların zamanlı olarak yapılamaması. Açık Siparişler Kütüğü. Ancak çevrimiçi bilgi işleme sisteminin kullanılması işletmeler için daha uygun olabilir.106 - . Üretim Emirleri Tarih Kütüğü. İş Akışı Listesi Kütüğü.şı gerçekleşecektir. referans ve tarih kütüklerine gereksinim duyarlar. Üretim işlemlerinin elle işlenmesi durumunda işletme çeşitli problemlerle karşı karşıya kalacaktır. . ÜRETİM İŞLEME SİSTEMİ Bir üretim işlemleri döngüsü şu aşamaları içerir: ● ● ● ● ● Siparişin Alınması(veya üretim emri hazırlanması) Üretim ve Malzeme Gereksinim Planlaması Üretim İşlemleri Üretimin Tamamlanması ve Maliyet Muhasebesi İşleme sistemi ister elle isterse bilgisayarla olsun belirtilen bu aşamaların geçilmesi gereklidir. Bunlar: ● ● ● ● ● ● ● ● Makina İş Yükleme Kütüğü. Bunlar. Bu kütük stoklar ana kütüğü ile bütünleşik olarak çalışacaktır. belge kullanımının artmasının daha fazla personel istihdamını gerektirmesi. Standart Maliyetler Referans Kütüğü. Diğer Kütükler İşletmeler üretim faaliyetleri ile ilgili yukarıda açıkladıklarımız dışında da bazı işlem.

? Müşterinin işletmeye özel bir sipariş vermesi ile standart bir mamul siparişi vermesi arasında siparişin alınmasıyla ilgili ne gibi farklılıklar vardır? . Eğer stokta sipariş edilen miktar yoksa.● İşlemin olduğu anda sisteme girilmesi nedeniyle hatalar önemli ölçüde azalabilecektir. programın gerisine düşmesi veya çeşitli makinaların çok fazla hatalı parça üretmesi gibi bilgilere kolaylıkla ulaşılacaktır.107 - . gereksiz stok bulundurulması ortadan kalkacaktır. ● ● ● ● Bunlar da doğal olarak üretim maliyetlerinin düşürülmesine yardımcı olacaktır. Üretim çizelgelerindeki değişiklikler kolaylıkla gerçekleştirilebilecektir. Emniyet stoku bulundurulmaması buna bir örnektir. ağırlığı ve alıcının adı bu bilgilerden bazılarıdır. Bunlardan sonra yapılacak olan belgelerin düzenlenerek mamulün müşteriye sevk edilmesidir. Standart mamullerle ilgili olarak işletme için iki durum olabilir. Sipariş numarası. ● Sipariş edilen mamullerin özel olması durumunda ise. Üretime ilişkin kayıtlar güncel olacak ve bunlara ilişkin sorgulama çok hızlı bir şekilde gerçekleştirilecektir.10’da verilmiştir. İşletme ayrıca. Sevkiyat memuru mamulleri teslim alarak sevk ile ilgili bilgilerin girişini yapacaktır. kabul edilen siparişler “açık siparişler kütüğüne” kaydedilecektir. mamul ile ilgili özellikler “tasarım” bölümüne iletilecek ve üretim için gerekli çalışmaların yapılması sağlanacaktır. Üretim faaliyetleriyle ilgili kontroller sağlıklı bir şekilde yapılabilecektir. sipariş fişini düzenleyecektir. Üretimin. miktarı. sevk edilmek üzere gönderecektir. bu belge günün belli saatlerinde mamul ambarına gönderilecektir. ● Eğer stokta sipariş edilen mamul varsa. Sipariş fişini alan ambar memuru mamulleri hazırlayarak. Bu şekilden de izleyebileceğiniz gibi müşteriden siparişin alınmasıyla birlikte sipariş bilgilerinin terminalden girişi yapılacaktır. İşletmenin ambarında varolan standart mamullerle ilgili sipariş fişinin hazırlanmasından sonra. Eğer alınan siparişler işletmenin ürettiği standart mamullerle ilgili ise “mamul stokları ana kütüğü” devreye girecektir. Stok kayıtlarının sürekli olarak güncel olması nedeniyle. Siparişin Alınması Bir işletmede siparişin alınması ile ilgili işlemler Şekil 8. Girişi yapılan siparişlerle ilgili gerekli kontroller ve müşterilerin kredibilitesi ile ilgili incelemeler yapıldıktan sonra. Sevkiyat ile ilgili bilgiler faturanın düzenlenmesi için de kullanılacağından bunların saklanması gereklidir. sipariş tutarı kütükteki mamul miktarından düşülecektir. sipariş edilen miktar “Stokta Bulunmayan Mamul Raporuna” kaydedilecektir.

108 - . Sipariş Alınması İle Akış Çizeneği. İşletme özel bir sipariş aldığında. siparişin özelliklerinin belirlenmesi neden önemlidir? . ? Özel bir sipariş alındığında. satış tahminleri ve stokta bulunmayan mamul raporudur. Üretim ve Malzeme Gereksinim Planlaması Üretim planlaması aşaması Şekil 8.11’de de gösterildiği gibi üç temel girdi ile başlar.10.Müşteriden Müşteri Siparişi Sipariş Verisi Girişi İstisna ve Hata Görüntüsü Alıcılar Hesabı Ana Kütüğü Siparişin ve Müşteri Kredisinin Kontrolü Sipariş İşlem Kütüğü Mamul Stokları Kütüğü Kütükleri Günleme ve Belgeleri Hazırlama Açık Siparişler Kütüğü Stokta Bulunmayan Mamul Raporu Sipariş Özel Sipariş Üretim Planlamaya Tasarıma Siparişlerin Mamul Ambarlarına Gönderilmesi Siparişlerin Nakliye İçin Hazırlanması Nakliye Verisi Girişi Faturalama Nakliye Verisi Nakliye Belgelerinin Dökümü Ambalajlama Belgesi Konşimento Müşteriye Şekil 8. Bunlar. bu siparişe ilişkin bilgilerin girişini yapacaktır. Bu işlem sonucunda ürün ağacı kütüğü ile işlemler kütüğünün günlenmesi sağlanacaktır. müşteri siparişlerinin özellikleri.

Satış tahminleri ve stokta bulunmayan mamuller raporu ise mamul stoklarının olması gereken düzeye (noksanlık varsa) çıkarılması amacıyla kullanılacak girdilerdir. ● . Her bir üretim emri ile ilgili olan “malzeme hareket kartları” ve “malzeme istek fişleri”.11.109 - . Bu bilgiler “üretim çizelgeleme programı” yardımıyla işlenecek ve planlama ile ilgili çeşitli raporlara ulaşılacaktır. Üretim Planlaması Akış Çizeneği. ✔ Üretim planlaması ile ilgili oluşturulacak raporlar nelerdir? ● Açık üretim emirleri kütüğünün günlenmesinde kullanılan “üretim emirleri”. Kütükleri Günleme Açık Üretim Emirleri Kütüğü Makina İş Yükleme Kütüğü Üretim Çizelgesi Kütüğü Malzeme Listesi İşlemler Listesi Alınan Siparişler Üretim Emri Malzeme Hareket Belgesi Malzeme İstek Fişi Gözden Geçirilmiş Üretim Çizelgesi Malzeme Gereksinim Raporu Müşteri Bilgilendirme Üretim İşlemleri Üretim Yerlerine Satın Almaya Şekil 8.Tasarımdan Satış Tahminleri Stokta Bulunmayan Mamul Raporu Siparişlerin Özellikleri Üretim Planlama Elemanı Tarafından Yürütülür Verisi Girişi Üretim Gereğinin Belirlenmesi Kütükleri Günleme Mamul Bazında Üretim Gereksinimi Ürün Ağacı Kütüğü İşlemler Kütüğü Verisi Girişi Gün Sonunda Giriş Yapılır Malzeme Stokları Kütüğü Üretim ve Malzeme Gereksiniminin Belirlenmesi.

Üretim ile ilgili olarak kullanılan malzeme ve tahakkuk eden işçilik maliyetlerine ilişkin bilgiler üretim süresince kaydedilecektir. Bu işlem sadece ilgili iş merkezine yapılan malzeme miktar çıkışını içerecektir. Siparişlerle ilgili malzeme isteklerinin girilmesi ile malzeme stokları kütüğündeki bilgiler son haline getirilecektir.110 - .● Üretim emirlerini öncelik sırasına göre düzenleyen. direkt işçilik ve GÜM toplamının izlenmesinde kullanılan yarı mamul stokları kütüğü değişecektir. Gerekli malzemelerin neler olduğuna ilişkin bilgiler “malzeme gereksinim raporundan” elde edilecektir. Üretim emirlerinin yerine getirilmesi için gerekli olan malzemelerin listesini gösteren “malzeme gereksinim raporu”. Üretim emirleri ile ilgili olarak kullanılacak olan makinalara iş yüklemesiyle ilgili “makina iş yükleme kütüğü” günlenecek ve böylece hangi makinanın iş yükü olduğu hangilerinin serbest olduğu izlenebilecektir. gerekli verileri satın alma terminalinden girecektir. Malzemelerin işletmeye teslimi ile birlikte “açık satın alma kütüğündeki” bilgiler değişecektir. Bu bilgilerin girilmesinden sonra satıcı performans bilgilerini de içeren “sipariş verme programı” çalıştırılacak ve en iyi satıcı seçilerek “satın alma emri” düzenlenecektir. Verilen sipariş ayrıca “açık satın alma emri kütüğüne” kaydedilecektir. Malzemeler işletmeye ulaştığında teslim alma birimi gerekli kontrolleri yapacak ve satın alma emri numarasını girerek “açık satın alma emri kütüğündeki” bilgilerle karşılaştıracaktır. Üretimle ilgili olarak katlanılan direkt malzeme. Bu işlemden sonra teslim fişi düzenlenerek malzeme ambara teslim edilmiş olacaktır. üretim başlama tarihini ve ilgili iş merkezlerini tanımlayan “gözden geçirilmiş üretim çizelgesi”. ● ● ● ? Üretim işleminin tamamlanmasıyla birlikte hangi kütüklerde değişiklikler olacaktır? . Şekil 8-12’de bu işlemler açıklanmıştır. Bu maliyetlerin belirlenmesinde “standart maliyetler kütüğündeki” standart birim maliyetler ve GÜM yükleme oranlarından yararlanılacaktır. ? Açık satın alma kütüğündeki bilgiler ne zaman değişecektir? Üretim İşlemleri ve Maliyet Muhasebesi Üretim işlemlerinin başlayabilmesi için üretim emirlerinin iş merkezlerine iletilmesi gereklidir. Üretim için ambardan malzeme çekildiğinde. ● Üretim emirleri ile ilgili olarak yapılan işlemler sonucunda “açık üretim emirleri kütüğü” günlenecektir. Bu işlemler sonucunda. ● ● İşletme gerekli olan malzemeleri sipariş edeceği zaman . Ayrıca her çalışan üretim işleminin tamamlanmasıyla kartı kullanarak işçilik verilerinin girişini yapacaktır. Üretimin başlamasından sonra mamul oluşturmak için işçilik ve malzemeye gereksinim duyulacaktır. Müşteriler ile üretim planlama personelinin kullanımı amacıyla hazırlanan “ürün ağaçları” ve “işlemler listesi”. ambar memuru malzeme istek fişindeki bilgilerin girişini yapar.

İş Merkezinde Yürütülür Personel Bilgileri Malzeme Hareket Listesi Ambar Memuru Tarafından Yürütülür Malzeme İstek Fişi Veri Girişi Veri Girişi Makina İş Yükleme Kütüğü Standart Maliyet Kütüğü Kütükleri Günleme ve Durum Raporu Basımı Yarı Mamul Stokları Kütüğü Malzeme Stokları Kütüğü Açık Üretim Emri Kütüğü Muhasebe Fişi Günlük Üretim Raporu Muhasebeye Üretim Planlamaya Şekil 8. Eğer istenmeyen sonuçlar varsa bunlar için “Kabul Edilmeyen Siparişler Belgesi” düzenlenecektir. Üretim İşlemleri Akış çizeneği. Muhasebe fişleri. Tamamlanan mamullerle ilgili bu işlem “açık üretim emri kütüğündeki” ilgili emrin kapatılmasına neden olacaktır. Bu amaçla gereksinim duyulan ve düzenlenen belgeler: ● ● Tamamlanan üretim emirleri raporu.111 - . yarı mamullerin de mamullere aktarılması ile ilgili muhasebe fişleri niçin düzenlenir? Üretim işlemlerinin tamamlanmasından sonra yapılacak işlemler Şekil 8. Bu noktada yapılması gereken bir diğer işlem de üretilen mamul ve yarı mamullerin maliyetini belirlenmesidir. ikincisi üretim maliyetlerinin yarı mamullerden mamullere aktarılması ile ilgilidir. İstenen özellikteki mamuller ya mamul ambarına ya da müşteriye sevk edilmek üzere sevkiyat birimine gönderilecektir.13’de . Muhasebe fişlerinden biri üretim maliyetlerinin yarı mamullere aktarılması ile ilgili iken. Üretimin tamamlanması ile birlikte mamullerin istenen özellikleri taşıyıp taşımadığı kontrol edilecektir.12. ! Üretim maliyetlerinin yarı mamullere.

Üretim İşlemlerinin Tamamlanmasından Sonraki İşlemlerin Akış Çizeneği. . Bu raporda ambarda eksik olan mamuller belirtilecek ve üretim emri verilecektir. RAPORLAR VE DİĞER ÇIKTILAR Üretim işlemleri ile ilgili olarak düzenlenecek işlem listelerinin bir çoğu stoklar ve üretim emirleri ile ilgilidir.112 - .13. Üretim ile ilgili düzenlenecek listelere bir diğer örnek Stokta Bulunmayan Mamul Raporudur. verilmiştir. Bunların yanında işletmenin üretim faaliyetleri ile ilgili olarak şu raporlar düzenlenebilir: Üretim Faaliyet Raporu: İş merkezlerinde yürütülen üretim faaliyetlerinin hangi durumda olduğunun izlenmesi amacıyla düzenlenecek olan rapordur. Daha önce açıkladığımız ürün ağaçları ile işlemler listesi bunlara örneklerdir.Gözlemci İzleme Merkezi Tarafından Yürütülür İzleme Sonuçlarının Girilmesi Kütük Günleme Kabul Edilmeyen Sipariş Belgesi Nihai Malzeme Hareket Belgesi Açık Üretim Emirleri Kütüğü Mamul Stokları Kütüğü Ambar Memuru Tarafından Yürütülür Verisi Girişi Kütükleri Günleme ve Durum Raporu Basımı Yarı Mamul Stokları Kütüğü Üretim Emirleri Tarih Kütüğü Tamamlanan Üretim Emirleri Raporu Muhasebe Fişi Üretim Planlamaya Muhasebeye Şekil 8. İşletmenin üretim faaliyetleri için gerekli olan malzemelerin bir listesi de işletme faaliyetleri için gerekli bir diğer listedir.

Verilerin işlenmesinden sonra işletme yönetimin istediği raporlar ve listeler düzenlenebilecektir. (5) Maliyet Muhasebesi. Çünkü her işletmenin faaliyet konusu. üretim süresi kartları. üretim emirleri listesi.malzeme istek fişleri. (3) Üretim İşlemleri.113 - .’dir. tasarım mühendisliği.Malzeme Durumu Raporu: Belli bir döneme ilişkin satın alınan ve üretime verilen malzemelerin neler olduğunun ve miktarlarının izlenmesinde kullanılan rapordur. işlemler listesi. teslim alma fişi ve stok kartları bu amaçla kullanılacak belgelere örneklerdir. Özet Bir işletmedeki satış. yarı mamuller ana kütüğü. ? Üretim işlemleri döngüsü ile ilgili olarak düzenlenecek belge ve raporlar nelerdir? Tüm bu listelerin ve raporların şekli ve içeriği yazılımı hazırlayan programcı ile destek hizmeti veren muhasebeci ve işletmenin diğer yöneticileri tarafından belirlenecektir. üretim faaliyet raporu. stoklar ana kütüğü. satış tahminleri. Mamul Durumu Raporu: İşletmenin mamul ambarında yer alan mamul stoklarının neler olduğunun ve miktarlarının izlenmesinde kullanılan rapordur. Ürün ağaçları. malzeme hareket kartları. ürün ağacı kütüğü vd. (2) Üretim ve Malzeme Gereksinim Planlaması. büyüklüğü. (4) Üretimin Tamamlanması. Bu raporlar işletme amaçlarına göre işletmeden işletmeye farklılıklar gösterebilir. ürün ağacı. kayıt hatalarını ve gereksiz stokları azaltacağı gibi. mamul stokları ana kütüğü. Bu belgelerinden yararlanarak veriler işlenecek ve çeşitli raporlar elde edilecektir. üretim emirleri. Ancak yaygın olarak kullanılan raporlar ve listeler. mamul durumu raporudur. depolama. sahip olunan donanım ve yazılım desteği birbirinden farklı olacaktır. açık üretim emirleri kütüğü. satın alma istekleri. Bu kütüklerden bazıları. malzeme durumu raporu. sorgulamanın daha kolay ve hızlı yapılmasına olanak sağlayacaktır. . Bu amaçla kullanılan yazılımlar çeşitli kütüklerden oluşur. stokta bulunmayan mamuller raporu. üretim ve diğer üretimle ilgili birimler üretim işlemleri döngüsü içinde yer almaktadır. Bu birimler arasındaki bilgi akışı kullanılacak belgeler ile sağlanacaktır. teslim alma. Üretim işleme sisteminde ise yapılacak işlemler şu aşamaları içerir: (1) Siparişin Alınması(veya üretim emrinin hazırlanması). Tüm işletmelerde aynı belgelerin kullanılması doğal olarak düşünülemez. üretim planlama. Üretim işlemleri döngüsü için en uygun işleme sistemi “çevrim içi işleme sistemi”dir. Çünkü böyle bir sistemin kurulması döngü içinde kullanılan belgelerin sayısını.

114 - . Ürün Ağacı 3. İş merkezinin malzeme gereksinimlerinin karşılanması amacıyla ambardan malzeme çekilmesi amacıyla düzenlenen belge aşağıdakilerden hangisidir? a. Üretimine başlanan siparişlerin veya işlerin maliyet verileri hariç miktar ve hangi aşamada olduğuna ilişkin bilgileri içeren kütük aşağıdakilerden hangisidir? a. Mamul Durumu Raporu e. Teslim Alma Fişi 2. İşlemler Listesi e. Veri girişi hatalarının önemli ölçüde azalması c. Üretim Emirleri Tarih Kütüğü b. Stok Kartı d. Malzeme İstek Fişi c. En fazla stokla çalışmaya olanak sağlaması d. Üretim Çizelgesi Kütüğü c. Aşağıdakilerden hangisi üretim işlemleri döngüsünde çevrim içi bilgi işleme sisteminin kullanılmasının faydalarından biri değildir? a. Açık Üretim Emirleri Kütüğü 4. Üretim çizelgelerinde kolaylıkla değişiklik yapılması e. Yarı Mamul Stokları Ana Kütüğü d. Satın Alma İstek Fişi b. Ürün Ağaçları b Satın Alma İstek Fişi c.Sorular 1. Ürün Ağacı Kütüğü e. Aşağıdakilerden hangisi üretim işlemleri döngüsünde kullanılan girdi niteliğindeki belgelerden biri değildir? a. Belge düzenleme yükünün azalması b. Üretim Süresi Kartları d. Üretim faaliyetleri ile ilgili sorgulamaların kolaylıkla yapılabilme- .

Standart Maliyet Kütüğü b. Açık Üretim emirleri Kütüğü .si 5.115 - .Yarı Mamul Stokları Kütüğü c. Mamul Stokları Kütüğü .İşlemler Kütüğü . Ürün Ağacı Kütüğü . Alıcılar Hesabı Ana Kütüğü. İşletmenin özel bir sipariş alması ve tasarım birimde gerekli çalışmaların yapılmasından sonra aşağıdaki kütüklerden hangilerinde değişmeler olacaktır? a.İşlemler Kütüğü e.Açık Sipariş Kütüğü d. Malzeme Stokları Kütüğü .

.. Çalışma Biçimine İlişkin Olarak.116 - .Diğer İşleme Döngüleri 9 ÜNİTE Bu Ünitede. İşletme faaliyetlerinin sürdürülmesinde vazgeçilmez iki unsur olan işletmenin çalışanları ile işletmenin faaliyetlerinde kullandığı maddi duran varlıklara ilişkin işlemlerin işlenmesindeki adımlar üzerinde durulacaktır.. Üniteyi çalışırken veri kaynaklarını (girdileri) bilgi işleme sistemi ile bütünleştirmeye çalışınız. Veri kaynaklarının neler olduğunu öğrenmeden.. işleme sistemine geçmeniz anlamanızı güçleştirecektir..

çalışma dönemi gibi bilgiler yer alacaktır. ✔ Bordro ve personel bilgi işleme sisteminde veri kaynakları neler olabilir? Personel bilgi formu. Örneğin. Sistem. Bu belgede işçinin adı soyadı. vergi kesintilerine ilişkin beyanname verilme zorunluluğu. çalışma süresi fişleri ve ödeme çekleri bordro ve personel bilgi işleme sisteminde veri kaynaklarıdır. iş performans değerlemesi vb. Bu bilgiler işe alma. İşçi işyerine geldiğinde ve ayrıldığında bu kartı optik okuyucudan okutacaktır. ? Etkin bir bordro ve personel bilgi işleme sistemi için nelere dikkat edilmelidir? Veri Kaynakları ve Girdiler Bordro işleme sisteminde kullanılan veriler genellikle zaman kartlarından ve personel departmanı tarafından üretilen dökümanlardan sağlanır. bilgileri içerecektir. sicil numarası. zaman kartları. durum değişikliği.BORDRO VE PERSONEL İŞLEMLERİ DÖNGÜSÜ Bordro ve personel sistemi. Örneğin ödenen gelir vergisi tutarı. faaliyetler içinde en karmaşık olanıdır. Bordro sistemi özellikle büyük ölçekli işletmelerde. Ancak bu uygulamalar sıklıkla değiştiği için uygulamadaki gerçek rakamların ve hesaplamaların neler olduğu bu ünitede ele alınmayacaktır. Zaman kartlarının kullanım amacı nedir? . devlet için gerekli olan raporları ve işletme içi gerekli olan diğer raporları üretir. ? ? Personel bilgi formunda hangi bilgiler yer alacaktır? Zaman Kartları: Çalışanların işletmede çalışarak geçirdikleri zamanların izlenmesinde kullanılan belgedir. çalışanlara ödemeleri. Personel ve bordro sistemi ücretlerden kesilen vergiler ile özel indirimlere ilişkin bilgileri. Etkin bir sistemin oluşturulabilmesi için iyi bir işçi-işveren ilişkisinin kurulması ön şarttır. Bordro ve personel sisteminin iyi bir şekilde işleyebilmesi için işletmedeki ilgili kişilerin mevzuatı çok iyi bir şekilde bilmesi bir diğer gerekliliktir. Şekil 9.117 - . gerekli bordro raporlarının ve yönetimin personele ilişkin istediği raporların zamanında ve doğru olarak sağlanması amaçlarına hizmet eder. ödeme işlemleri ve personelle ilgili bilgilerin raporlamasına ilişkin tüm aşamaları içerir. sigorta primi tutarı vb. Aksi halde işletme yapılacak yanlış uygulamalar sonucunda cezai müeyyidelerle karşı karşıya kalacaktır. Personel Bilgi Formu: Bu formda çalışanlarla ilgili bilgiler yer alır.1'de zaman kartı örneği verilmiştir. Ayrıca bu veya oluşturulacak diğer bir formda personelin kesintileri tutarının izlenmesi de gerekebilir. Sosyal Sigortalar Kurumu'na primlerle ilgili bildirge verme zorunluluğu vb.

............................ Normal Çalışma Fazla Mesai Tatil Bayram Gidiş Toplam 1........Herkes kendi kartı üzerinde işlem yapmak zorundadır.........Kartını basmayan çalışmamış sayılır................... İşi : ... Sabah Gün 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 Geliş Gidiş Öğleden Sonra Geliş Gidiş Diğer Geliş ZAMAN KARTI İlgili Olduğu Yıl : ......... Zaman Kartı Örneği........................ Ay : .......1. 3.............. Şekil 9................::::::::::: ŞİRKETİ Çalışanın......... 2.....118 - ...Başkasının kartı üzerinde işlem yapan ceza görür................... Adı-Soyadı : . Kısım : ........... ..................

Çalışma Süresi Fişleri: Bu fişler belirli bir iş veya sipariş için çalışılan sürenin belirlenmesinde kullanılmaktadır. İşçi her bir işe başladığında (farklı işe), başlama ve bitiş süresini bu fişe kaydettirecektir. Eğer mümkünse bu fişte bu süre içinde işlem gören parça sayısı da yazılmalıdır.

? ?

Çalışma süresi fişi nedir?
Ödeme Çekleri: Bordro işlemleri ile ilgili olarak düzenlenen bir başka belgedir. Çalışanların dönem içinde hakettikleri kök ücret, fazla mesai ve diğer eklentiler ile kesintilerin gösterildiği belgedir. Bu belge dip koçanlı olarak hazırlanabileceği gibi, zarf şeklinde de hazırlanabilir. Şekil 9.2'de ödeme çeki örneği verilmiştir.

Ödeme çeklerinde hangi bilgiler yer alır?

Şirketin Adı : ............................ Çalışanın Adı : ........................ KAZANÇLAR NORMAL HAF.TATİLİ HASTALIK YILLIK İZİN BİRİM TUTAR

Şirket Kodu : ...................... Ücreti(Günlük) : ................ KESİNTİ BİLGİLERİ SİG. % SİG. GÜNÜ VERGİ GÜNÜ SİG.MATRAHI GV. MATRAHI BİR.GV.MATR BİR.GV. YASAL KESİNTİLER SİG.PRİMİ GELİR VER. DAMGA VER. TUTAR

Kısım : ............... SSK İşyeri Sicil No: ............. Çalışanın SSK Sicil No: ............. Ay : ............. ÖZEL KESİNTİLER İŞ AVANSI TOPLU AVANS NORMAL AVANS TUTAR

TOPLAM

TOPLAM

TOPLAM NET ÖDENEN

BORDRODA BELİRTİLEN İSTİHKAKIMI NAKDEN VE TAMAMEN ALDIM. İMZA: ..........................

Şekil 9.2. Ödeme Çeki Örneği.

Veri Tabanı
Bordro işlemleri ile ilgili olarak kullanılacak kütükler; bordro ana kütüğü, personel referans ve tarih kütüğü, zaman kayıt işlem kütüğü, ödeme işlem kütüğü ve karşılaştırma referans kütüğüdür. Bordro Ana Kütüğü: Bu kütük işçinin kazançlarına ilişkin bilgileri içerir. Bu kütük her bir ödeme dönemi sonunda ödeme çeklerinden alınan bilgilerle günlenir. Bu kütük ile ilgili önemli olan nokta, kütükteki kayıt ve verilerin güncelliğinin sağlanmasıdır. Örneğin bir işçinin evlenmesi durumunda soyadı değişiyor ise, bu değişikliğin çok hızlı bir şekilde kütükte yer alması gerekir. - 119 -

Personel Referans ve Tarih Kütüğü: Bordro ana kütüğünün tamamlayıcısı durumundaki bu kütükte, çalışanlara ilişkin finansal ve finansal olmayan bilgiler yer alır. Çalışanın adresi, becerileri, görevi, eğitim durumu, performansı, medeni durumu vb. bilgiler bu kütükte yer alabilecek bilgilere örnektir. Tüm bu bilgiler bir tek kütükte olabileceği gibi, istenirse birden çok kütükte de olabilir. Bu kütüklerin işlem görmesi personel departmanında olabileceği gibi, bordro departmanında ve/veya veri işlem departmanlarında da olabilir. Zaman Kayıt İşlem Kütüğü: Bordonun düzenlenmesinde kullanılan bu kütükte belirli bir döneme ait zaman kartlarının kopyaları yer almaktadır. Ödeme İşlem Kütüğü: Manual bir sistemde numara sırasına göre düzenlenmiş ödeme çeklerinin kopyalarından oluşan bu kütük; bilgisayarlı bir sistemde bu bilgiler manyetik bir ortamda çek ödeme işlem kütüğündeki kayıtlara benzer bir şekilde düzenlenecektir.

?

Karşılaştırma Referans Kütüğü: İşletmedeki çeşitli iş grupları için ödenen ücretlerin ne olduğunun izlendiği kütüktür.

Bordro ve personel bilgi işlem sisteminde kullanılan kütükler nelerdir?

Bordro ve Personel İşlemleri İşleme Sistemi
Şekil 9.3'de bordro uygulama sistemi veri akış çizeneği gösterilmiştir;
1 ÜRETİM 2
ÇALIŞMA SÜRESİ İŞLEMLERİ

PERSONEL

BORDRO VERİLERİ 3 BORDRO İŞLEMLERİ 6 Ayrıntılar ÖDEME YAPILACAK KİŞİ VEYA KURUM

10

4

5 7

ÖDEME İŞLEMLERİ

12 11

MALİYET DAĞITIMI

BORÇ HESAPLARI

BANKA

8 13 9
MUHASEBE DEFTERİNE KAYDETME

İÇ DENETİM

VERİ AKIŞI 1. Yetkilendirme 8. Muhasebe Fişi 2. Çalışma Süresi Özeti 9. Muhasebe Fişi 3. Zaman Kartları 10. Ödeme Çekleri 4. Çalışma Süresi Raporu 11. Çek Föyü(Fişi) 5. Bordro Kaydı 12. İptal Edilen Çekler 6. Ödeme Çekleri 13. Banka Raporu 7. Çek Föyü (Fişi) Şekil 9.3. Bordro Uygulama Sistemi Veri Akış Çizeneği.

- 120 -

Banka Yetki Verme ve Bilgilendirme Yetki Verme ve Bilgilendirme

Ödeme

Çalışma Süresi İşlemleri

Maliyet Dağıtımı

Bordro

Borç Hesapları

Muhasebe

İç Denetim

Personel

Üretim

Çalışma Süresi Fişleri Çalışma Süresi Fişleri Bordro Dağıtımı Mahsup Fişi Bordro Hazırlama İşçi Zaman Kartları Karşılaştırma Bordro Listesi Bordro Listesi Çek Ödeme Çekleri Muhasebe Fişi Çek Muhasebe Fişi 1 2 Çek ve Muhasebe Fişinin Hazırlanması Muhasebe 2 Fişi Mahsup Fişi

İşe Alma, Süre Belirleme ve İndirimler

Mutabakat İmza, Gözden Geçirme ve Dağıtım Işçi Zaman Kartları Ödeme Çekleri

Muhasebe Fişi

- 121 -

Banka Hesabına Para Yatırma

Mutabakat Hesap Özeti

Hesap Özeti

Bordro Raporu

Bordro Raporu

Şekil 9.4. Bordro Uygulama Sistemi.

?

Şekil 9.4'te ise, bordro uygulama sistemindeki işlemlerin akışını gösteren çizim verilmiştir. Gerek Şekil 9.3, gerekse Şekil 9.4'te verilen her bir özellik şu departmanlar içinde yer almaktadır. Personel Departmanı: Personel departmanı, şirket bordrosunda yer alan her kişiyi işe yerleştirmekten, ödemeleri belirlemekten ve ödemelerden kesintiler yapmaktan sorumludur. Bunlardan herhangi birinde değişiklik yapma yetkisi personel departmanında veya yetki verdiği bir departmana(veya kişiye) ait olmalıdır. Personel fonksiyonu zaman kartlarını düzenlemek ve bordroları hazırlamak işlemlerinden ayrı olarak ele alınmalıdır.

Personel departmanının görevi nedir?
Zaman Kartlarını Düzenleme Departmanı: Bu departman zaman kartının ve çalışma süresi fişlerinin hazırlanması ve kontroluyla ilişkilidir. Bir üretim işletmesinde saatlik çalışan bir kişi, işe başladığında ve işi bitirdiğinde saate basacaktır. Ödeme dönemi sonunda, çalışanın zaman kartı işçinin çalışma süresini gösterecektir. Bu departman, zaman kartlarının toplanmasından ve bunların üretimden gelen çalışma süreleri özeti raporu ile karşılaştırılmasından sorumludur. Çalışma süresi özeti raporu üretimdeki işçilerin çalışma sürelerini gösterir. Zaman kartlarının üretimden gelen çalışma süreleri özeti raporu ile karşılaştırılmasından sonra bunlar bordro departmanına gönderilecektir. İşletmede çalışan maaşlı memurlar varsa bunlara ilişkin işlemler doğal olarak saat ücreti alan işçiler gibi olmayacaktır. Eğer işletme maaşlı çalışanlardan da zaman kartı istiyor ise, işlemler doğal olarak saatli çalışanlarınki gibi olacaktır. Eğer maaşlılar için bir süre hesaplaması yapılmayacaksa, atölye şefinin veya kontrolörün onayı bordro işlemlerini başlatmak için yeterli olacaktır.

?

Zaman Kartlarını Düzenleme Departmanının görevleri nelerdir?
Bordro Departmanı: Bordro departmanı hesaplamaların yapılmasından ve bordronun hazırlanmasından sorumludur. Burada dikkate edilmesi gereken nokta bordronun hazırlanmasının ücrete esas olan girdi verilerinin hazırlanmasından bağımsız olduğudur. Personel verileri personel departmanından; zaman kartları ise zaman kartları düzenleme departmanından alınacaktır. Ücret bordrosu net ücretin (Brüt Ücret - İndirimler) hesaplanmasına ilişkin hesapları ve bilgileri içerecektir. Bordronun hazırlanmasından sonra, ödeme çekleri imzalanmak, gözden geçirilmek ve dağıtılmak üzere nakit (kasa) birimine gönderilecektir. Ücret bordronun bir nüshası da personelin hesabına kaydedilebilmesi için muhasebe departmanına (Personele Borçlar) gönderilecektir.

?

Bordro departmanının görevleri nelerdir?
Başarılı bir bordro sistemi için üzerinde durulması gereken bazı noktalar şunlardır:

İşletmelerde çalışanlara ücret avansı ödeniyorsa, karşılaştırmanın kolay yapılabilmesi için avans ödemesinin ayrı bir bordro hesabında gösterilmesi, Ücretin bankadan ödenmesi durumunda, banka hesap özetinin(bordroya ilişkin) bağımsız olarak karşılaştırılması (kontrolü), Ödemelerde bağımsız bir kişiden yararlanmak. Bu kişi personel, zaman kartlarını düzenleme departmanı ve bordro hazırlanması de- 122 -

partmanından bağımsız olmalıdır. Ne personel departmanı, ne zaman kartlarını düzenleme departmanı, ne de bordro departmanı personele ait ödeme çeklerinin düzenlenmesinden sonra ödeme çeklerine erişememelidirler.

Bilgisayar Destekli İşleme Sistemleri
Bordro ve Personel işlemleri için çevrim içi sistem uygulanabilir olmakla birlikte, yığın işleme sistemi çok daha uygundur. Şekil 9.5'te yığın işlem sistemi uygulaması görülmektedir. Bordro ve personel ile ilgili işlemler zaman kartlarının yığın haline getirilip(toplanıp), bordro departmanına teslim edilmesi ile başlayacaktır. Sistem içinde çalışanların çalışma süresi fişleri düzenlemedikleri kabul edildiğinden, bordro düzenleme memuru zaman kartlarından hareketle yığın toplamları alacaktır. Bu toplam çalışılan saatler, çalışanın sicil numarası ve zaman kartlarının sayısı esas alınarak oluşturulacaktır.

?

Bordro ve personel bilgi işleme sistemi için uygun olan işleme sistemi hangisidir?
Bu işlemlerden sonra zaman kartları yığını, veri işleme departmanına aktarılacaktır. Burada zaman verileri manyetik teyp üzerine kaydedilecek ve biçimlenecektir. Bilgisayarın ilk çalışmasında veriler çalışanların sicil numaralarına göre sıralanacaktır. İkinci çalışmada ise zaman verileri ödeme çeklerinin hazırlanması amacıyla işleme tabi tutulacaktır. Program aynı zamanda çalışanların bordro ana kütüğünü günleyecek ve bordro dökümünü (payroll register) verecektir. Ödeme çekleri ile dökümün bir kopyası çeklerin onaylanıp dağıtılacağı birim olan kasaya gönderilecektir. Programın ikinci kez çalışması aşamasında ayrıca bordro ile ilgili verilerin yasal defterlere kaydedilmesi de sağlanmış olacaktır.

İşlemsel ve Yönetsel Raporlar
Bordro kayıtlarına ek olarak bordro raporları, indirim ve gelir kayıtlarını, vergileri, işçilik dağıtım özetini, maliye ve diğer devlet kuruluşlarına yönelik çeşitli rapor ve formları içerir. İşçilik dağıtım özetinin çeşitli büyük defter hesaplarına dağıtılan brüt ödemeleri göstermesi özel bir önem arzetmektedir. Personel yöneticilerinin gereksinim duydukları raporlar ise şunlardır; meslek kategorilerine göre bir ay içindeki değişmeleri gösteren "personel durum raporları", her bir meslek kategorisi için karşılaştırma yapılabilecek diğer işletmelerle karşılaştırmalı "ortalama ödeme oranı", işe devamsızlık edenler ve geç kalanlara ilişkin raporlar, fazla mesai ödemeleri raporu, pazarlama elemanları için satış primlerinin ve dolaylı işçilik maliyetlerinin analizlerini yapan raporlar.

Devletle ilgili olan ilişkiler nedeniyle düzenlenecek raporlar nelerdir?
İşletmenin çalışanları ile ilgili işlemler nedeniyle çeşitli kamu kuruluşları ile ilişkileri olacaktır. Bu ilişkiler sonucunda bazı raporların (beyanname ve bildirgelerin) bu kuruluşlara sunulması gerekir. Bu amaçla hazırlanacak raporlardan bazıları, sunulacak kuruluşlar ve verilme zamanları aşa-

- 123 -

. Tasdik Edilir Edilmez Personel Memurunca Yapılır Değişiklik Verisi Girişi Geçiş 1 İşgören numarasına göre sıralama İşgören Kayıtlarına Erişme ve Değişiklik Yapma Sıralanmış Zaman Verisi İşgören Bordro Ana Kütüğü Geçiş 2 İşgören Kütüğünü Günleme ve Çekleri Hazırlama İstisna ve Özet Raporu Bordro 1 2 Ödeme Çekleri Büyük Defter İşlem Kütüğü Bordro Bölümüne Vezneye Kaydetme Sürecine Şekil 9.5.Zaman Tutucudan Zaman Kartları Bordro memuru tarafından yürütülür Yığın Toplamı Hazırlanması Yığın toplamı Veri işleme departmanı tarafından yürütülür Zaman Kartları Personel Biçimleme İstisna ve Hata Raporu Bordro İşlem Kayıtları Zaman Verisi Değişiklik. Yığın Ücret Ödeme İşlemleri İşleme Süreci.124 - . ğıdaki tabloda verilmiştir.

İzleyen ayın 15.6.Rapor (Beyanname-Bildirge) Muhtasar Beyanname Verilecek Kuruluş Vergi Dairesi Verilme Zamanı 1-9 işçi çalıştıranlar 3 ayda bir (20 Ocak . İşletmelerde sıklıkla karşılaştığımız maddi duran varlıklara örnekler şunlardır: ● ● ● ● ● ● Arazi ve Arsalar Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri Binalar Tesis.20 Ekim). MDV işleme sistemi içinde ele alınan faaliyetler nelerdir? Satın Alma ve Teslim Alma Satıcılar Hesabı ve Ödemeler Maddi Duran Varlık Muhasebesi Muhasebe Maddi Duran Varlık Edinimi Maddi Duran Varlığın Korunması Maddi Duran Varlık Elden Çıkarılması Şekil 9. Bu faaliyetler.31 Eylül).) sonra gerekliliği . 10 ve daha çok işçi çalıştıranlar izleyen ayın 20.125 - . günü mesai saati sonuna kadar. Maddi Duran Varlık Edinimi: İşletmenin yeni bir maddi duran varlığa gereksinim duyması veya mevcut bir varlığı değiştirmek istemesi bilgi işlem faaliyetlerinin başlaması sonucunu doğuracaktır. Maddi Duran Varlıklar İşleme Sistemi ve Örgütsel Birimler Arasındaki İlişki. 4 Aylık Bildirge İşe Giriş Bildirgesi İşten Çıkış Bildirgesi Sosyal Sigortalar Kurumu Sosyal Sigortalar Kurumu Bölge Çalışma Müdürlüğü Bölge Çalışma Müdürlüğü MADDİ DURAN VARLIK İŞLEME SİSTEMİ İşletmenin faaliyetlerini sürdürebilmesi için maddi duran varlıklara (MDV) gereksinim vardır. İzleyen ayın son günü mesai saati sonuna ka4 ayda bir(31 Ocak . 3) kullanım süresi sonunda bunların elden çıkarılmasını kapsar. İzleyen ayın 15 günü mesai saati sonuna kadar Aylık Bildirge dar.6'da verilmiştir. Makine ve Cihazlar Taşıtlar Demirbaşlar ? Bütçe İşletme faaliyetlerinde kullanılmak üzere edinilen ve tahmini yararlanma süresi bir yıldan fazla olan bu fiziki varlıklara ilişkin faaliyetler bu işleme sistemi içinde ele alınmaktadır. Bu istekle ilgili gerekli çalışmalar yapıldıktan (fayda-maliyet analizi vb.31 Mayıs . 2) maddi duran varlıkların kullanımı süresi içinde korunması (bakım-onarımı).20 Nisan 20 Temmuz . Bu işleme sisteminin faaliyetleri ile örgütsel birimler arasındaki ilişki Şekil 9. günü mesai saati sonuna kadar. 1) maddi duran varlıkların edinimi.

Hazırlanan bu belge onay için üst yönetime sunulacak ve onay alındıktan sonra bir kopyası satınalma departmanına gönderilecektir. Ayrıca işletmede kullanılan hesaplama yöntemine göre (normal.) amortisman tutarı hesaplanmalı. MDV Satınalma İstek Belgesi örneği Şekil 9. tahmini kullanım süresi ve kullanıldığı birimdir (yer). Satın alma işleminin gerçekleşmesi ile birlikte maddi duran varlık işletmeye ulaşmış olacaktır. Bu aşamada teslim alma fişi düzenlenecek ve varlık istekte bulunan birime teslim edilecektir. Eğer kullanım süresi içinde maddi duran varlığın değerini artırmak için veya kullanım süresini uzatmak için yapılan harcamalar varsa. muhasebe departmanı da bu işleme sistemine veri sağlamaktadır. Satın alma departmanı ise satıcı firmalardan teklifler alacak ve en uygun olan seçilecektir. ilgili birimin yöneticisi satın alma isteğinde bulunacaktır. Bundan sonraki işlemler ise faturanın işletmeye gelmesi ve ödeme işlemleri ile ilgilidir. Bu işlemler doğal olarak edinimde olduğu gibi işletme üst yönetiminin onayını gerektirmektedir. bunların maddi duran varlığın maliyetine eklenmesi gereklidir. yapılması düşünülen satın almaya ilişkin bilgileri içermektedir.? belirlenirse. onaylanmış satın alma isteği satın alma departmanına gönderilecektir. Bu işlemlerin işletmenin muhasebe defterlerine kaydedilmesi de unutulmaması gereken bir diğer işlemdir.126 - . ? MDV hangi durumlarda elden çıkarılacaktır? Veri Kaynakları ve Girdiler Bu işleme sisteminin temel girdileri yeni MDV gereksini olan birimlerin yöneticilerinden sağlanan verilerdir. Bu satın alma isteği ancak işletme yönetimi tarafından onaylanırsa.7'de verilmiştir. ? MDV'ların korunması ile kastedilen nedir? Maddi Duran Varlığın Elden Çıkarılması: Maddi duran varlığın ekonomik ömrünü tamamlaması durumunda MDV hurdaya çıkarılarak depoya konabilir. Bu bilgiler edinim maliyeti. Maddi duran varlık bir yerden bir başka yer taşınıyorsa bu bilgi kesinlikle kayıt altına alınmalıdır. satılabilir veya yenisiyle değiştirilebilir. ? MDV Satınalma İstek Belgesinde yer alacak bilgiler nelerdir? . MDV edinimi ile ilgili yapılacak işlemler nelerdir? Maddi Duran Varlığın Korunması: Maddi duran varlığın korunabilmesi için öncelikle yapılması gereken bunlara ilişkin tüm bilgilerin kaydedilmesidir. Bununla birlikte. Bu amaçla kullanılacak belgeler şunlardır: MDV Satınalma İstek Belgesi: Yatırıma ilişkin analiz sonuçlarının da ekleneceği bu belge. maliyetlere yansıtılmalı ve işletmenin bilançosunda gösterilmelidir. tahmini hurda değeri. azalan kalanlar vb.

İkame ....... Şekil 9.. Bölüm Yöneticisi . 4..... Tarih : .................... 5....... Bu belge üzerinde işlemle ilgili kişinin imzası ile işletme üst yönetiminden yetkili kişi veya kişilerin imzası bulunmalıdır..Örneğin... Maliyet Azaltımı .. Veri Tabanı Ünite 7'de harcama ile ilgili kütüklerle birlikte............... Tarih ........... Genişletme ...... teslim fişi.127 - ........ irsaliye...... ........... fatura......... ? MDV Aktarma Belgesi: Bu belge maddi duran varlıkların bir departmandan bir diğer departmana taşınması.... İnceleme ve Onay : İmza Talep Eden ...... Diğer . ................ maddi duran varlıklara özgü olan "maddi duran varlık ana kütüğü" ve "maddi duran varlık işlem kütüğü" gerekli olan diğer kütüklerdir.......... çekler.. Fabrika Müdürü .... MDV Aktarma Belgesinin kullanım amacı nedir? Diğer Kaynak Belgeler: Maddi duran varlıklar ile ilgili işlemler harcama işlemlerini de içerdiği için Ünite 7'de açıklanan bazı belgeler de kaynak belgeler olarak kullanılır.................... MDV Satınalma İstek Fişi......... Şirketi MDV Satınalma İstek Belgesi Proje Adı MDV Cinsi 1.. 3................. yenisiyle değiştirilmesi veya satılması durumunda kullanılır.... Toplam Yatırımın Amacı ve Tanımı : İstek Yapan Birim Hesap Kodu Tutar Belge No: .... ödeme belgeleri. 2............................7........ . Genel Müdür ...... ............ Açıklama Yatırım Sınıflaması : ........... muhasebe fişleri vb.....

Maddi Duran Varlık Ana Kütüğü Her bir maddi duran varlığa ilişkin bilginin izlendiği kütüktür.8'de maddi duran varlıklar işleme sisteminin bilgisayarlı ortamdaki işleyişi yer almaktadır. tahmini hurda değeri. kayıtların sürekli olarak güncel tutulması gereğidir. İşletmenin diğer uygulamalarında geniş biçimde çevrimiçi terminaller kullanılmaktadır. Maddi duran varlıklara ilişkin amortisman tutarları bu kütükte yer almayacaktır. değer artıran harcamaların maddi duran varlığın maliyetine eklenmesi ve birimler arasındaki aktarmalar bu işlemlere örneklerdir. satıcının adı. Amortisman işlemleri dönem sonunda envanter işlemleri ile birlikte muhasebeleştirilecektir. mevcut olanın satılması. amortisman oranı ve tutarı ile birikmiş amortisman tutarı bilgileri bu kütükte yer alır. Muhasebe bölümünde maddi duran varlıkların izlenmesi ve işlenmesi ile görevli bir memur. Böylece işleme sistemleri arasında uyum sağlanabilecektir. cinsi. çeşitli türdeki maddi duran varlık işlemlerine ilişkin işlemlerle (örneğin. satın alma tarihi. Bu nedenle yığın işlemeden elde edilecek avantajlar da göreli olarak az olacaktır. kullanılmama nedeniyle aktiften çıkarma. Ay sonunda veya isteniyorsa daha sık aralıklarla bir çıktı programı. Bu kütük için önemli olan nokta. Maddi Duran Varlık İşlem Kütüğü Maddi duran varlıklarla ilgili işlemleri içeren kütüktür. maddi duran varlıklara ve amortismanlara ilişkin raporları üretir. . büyük defteri etkileyen bu işlemler için ardışık olarak numaralanmış yevmiye fişlerini hazırlar ve bir manyetik disk kütüğüne kaydeder. ● ● Şekil 9. ? MDV işleme sisteminde kullanılacak uygun bilgi işleme sistemi hangisidir? Nedenlerini tartışınız. Akış çizeneği.128 - . tahmini ekonomik ömrü. Maddi duran varlıkların edinimi. bulunduğu birim. bir maddi duran varlığın edinilmesi. maddi duran varlık işlemlerine ilişkin belgeleri aldığında bölümdeki bir terminalden veri girişini gerçekleştirir. ? MDV işleme sisteminde kullanılan kütükler nelerdir? Maddi Duran Varlık İşleme Sistemi Maddi duran varlıklara ilişkin veri girişinde çevrimiçi bilgi işleme sistemi uygundur. Spesifik nitelikteki bazı maddi duran varlıklara ilişkin günlenmiş bilgiye her an ve çabuk biçimde erişilebilir. Bunun nedenleri şunlardır: ● Maddi duran varlık işlemlerinin niceliği göreli olarak azdır. Bir biçimleme programı girilen verilerin doğruluğunu inceler ve daha sonra bir kayıt programı maddi duran varlıklar ana kütüğündeki ilgili kayıtları günler. Maddi duran varlık kodu. Bu belgeler elle hazırlanan belgelerdir. Program. bir yerden bir başka yere transferi ve elden çıkarılması) ilgili belgelerle başlamaktadır. İşlemsel ve Yönetsel Raporlar Maddi duran varlıkların durumunu ve işlemsel eylemleri yansıtan raporlar aşağıdaki gibi sıralanabilir.

● ● ● ● ● ● Maddi duran varlık edinim raporu. Maddi duran varlık vergi raporu. Önceki Sabit Varlık İşleme Adımlarından Alışlar-Borçlar Sürecinden (Edinilen Varlığın) Tediye Makbuzu Varlıkların Elden Çıkarılması Düzeltme (Varlıkların Transferi vd. Maddi duran varlık amortisman giderleri listesi. .) Varlık muhasebesi memuru tarafından yapılır Sabit Varlık Veri Girişi İstisna ve Hata Görüntüsü Girilen Verinin Biçimlenmesi Sabit Varlık Kütüğü Günleme Kaydetme Sürecine Büyük Defter İşlem Kütüğü Sabit Varlıklar Ana Kütüğü Ay Sonunda Çıktı Üretimi Yerleşime Göre Sabit Varlıklar Sabit Varlık Amortisman Listesi Büyük Defter İşlem Kütüğü Kaynak Yöneticisine Muhasebeye Kaydetme Sürecine Şekil 9.8. Maddi duran varlığı kullanımdan çekme raporu. Çevirimiçi MDV İşleme Sistemi. Maddi duran varlık transfer raporu. Maddi duran varlık hurda değeri raporu.129 - .

Bordro ve personel bilgi işleme sistemi için uygun olan işleme sistemi yığın işleme sistemidir. kullanım süresi içinde bunların korunması ve çeşitli nedenlerle bunların elden çıkarılması maddi duran varlık işleme sistemi içinde ele alınan faaliyetleri oluşturur. zaman kartları. Bunun dışında personelle ilgili gerek işletme içi gerekse işletme dışı diğer raporlar hazırlanmalıdır. ödeme işlemleri ile personel raporlamasına ilişkin tüm aşamaları içermektedir. Amortisman projeksiyon raporu. teslim fişi. Maddi duran varlıkla ilgili işlem ortaya çıktığında (edinim. zaman kartlarının yığın haline getirilmesi işlemidir. Maddi duran varlık işleme sistemi ile ilgili olarak kullanılan önemli veri kaynakları (girdiler) satın alma istek belgesi ve aktarma belgesidir. ödeme belgeleri. fatura. Maddî duran varlık işleme sistemi için en uygun işleme sistemi çevrimiçi bilgi işleme sistemidir. ● ? MDV işleme sistemindeki işlemsel ve yönetsel raporlar neler olacaktır? Özet Bordro ve personel sistemi. Bunların yanında irsaliye. aktarma veya korunma) ilgili belgenin girişi klavyeden yapılacaktır. Maddi duran varlıkların edinimi.Kaynak yönetimi için analizler ve projeksiyonlar sağlayan raporlar ise şunlardır: ● ● Maddi duran varlık yerleşim raporu. sadece bordronun hazırlanması yeterli değildir. Böyle bir sistemde öncelikle yapılması gereken. Bu işlem sonucunda maddi duran varlıklar ana kütüğü günlenmiş olacaktır. elden çıkarma. Çünkü bordro ve personel işlemleri işletme içi bilgi gereksinimi kadar işletme dışı (vergi dairesi ve SSK) bilgi gereksinimi için de önemlidir.'de kullanılmaktadır. Amortismanı tamamlanmış ancak hâlâ kullanımda olan maddi duran varlıklar raporu. çalışma süresi fişleri ve ödeme çekleridir.130 - . muhasebe fişleri vb. Bu işlemlerin etkin ve iyi bir şekilde başarılabilmesi için işçi ve işveren ilişkilerinin sağlıklı bir şekilde oluşturulması gerekir. Bordro ve personel işlemleri bilgi işleme sisteminde sıklıkla karşılaşılan veri kaynakları. Doğaldır ki. . işlenmek üzere veri işleme birimine (bordro departmanı veya yetkilendirilmiş bir kişi veya birim) gönderilerek bordroların hazırlanması sağlanacaktır. Zaman kartları üzerinde gerekli hesaplamaların yapılmasından sonra bu bilgiler. personel bilgi formu.

Ödeme Çekleri c. Zaman kartlarını düzenlemek ve bordro hazırlamak c. Kişileri işe yerleştirmek 3. Bordro ve personel bilgi işleme sistemi için en uygun olan bilgi işleme sistemi aşağıdakilerden hangisidir? a. Aşağıdakilerden hangisi personel birimi için doğrudur? a. Personel Bilgi Formu b. Üretimde çalışan işçilerin üretim birimleri bazında çalışma sürelerini hesaplamak e. Zaman Bölüşümlü Sistemler d. Çevrimiçi İşleme Sistemi b. İletişim Sistemleri 4. Maddi duran varlıkların kullanım süresini uzatmak amacıyla yapılan yatırım d.Sorular 1. Çalışma Süresi Fişleri e.131 - . Aşağıdakilerden hangisi maddi duran varlık işleme sistemi faaliyetlerinden biri değildir? a. Çalışanların işletmede çalışarak geçirdikleri zamanların izlenmesinde kullanılan belge aşağıdakilerden hangisidir? a. Aktarma Belgesi 2. Maddi duran varlık çalıştırılması amacıyla malzeme satın alınması c. Maddi duran varlıklara ilişkin amortisman tutarının hesaplanma- . Yığın Bilgi İşlem Sistemi e. Ödeme çeklerini imzalamak d. Maddi duran varlıkların edinimi b. Zaman Kartları d. Çevrimiçi-Gerçek Zamanlı Bilgi İşlem Sistemi c. Üretimden gelen çalışma sürelerini zaman kartları ile karşılaştırmak b.

Maddi duran varlıklara ilişkin bilgilerin izlendiği kütük aşağıdakilerden hangisidir? a. Maddi Duran Varlık Ana Kütüğü b. Maddi duran varlıkların yenilenmek üzere satılması 5. Maddi Duran Varlık Tarih Kütüğü d. Maddi Duran Varlık Ödeme İşlem Kütüğü . Maddi Duran Varlık Referans Kütüğü e.sı e. Maddi Duran Varlık İşlem Kütüğü c.132 - .

10 .133 - ÜNİTE Gelir. maddi duran varlık vb.. işleme döngüleri ile ilgili işlemlerin muhasebe defterlerine kayıt süreci ile işletme faaliyet sonuçlarını gösteren finansal raporların hazırlanma süreci üzerinde durulmaktadır. Bu ünitedeki konular daha önceki muhasebe derslerinde ele alınan konuların bilgisayar uygulamalarıdır.Kaydetme ve Raporlama Döngüsü Bu Ünitede. bu üniteyi daha çabuk anlamanıza yardımcı olacaktır.. Bu nedenle daha önceki muhasebe derslerindeki konuları ve bu kitabınızın daha önceki ünitelerde açıklanan işleme döngüleri konularını gerektiğinde geri dönerek çalışmanız.. Çalışma Biçimine İlişkin Olarak. . harcama. bordro..

hesapların borç ve alacak taraflarına yapılan kayıt tutarları ile hesap kalanları bilgileri yer alacaktır. isterse tek tek muhasebeleştirilsin çeşitli formlar ve muhasebe fişleri deftere kayıtlardan önce kullanılacaktır. Ayrıca her bir mali karakterli işlemin genel kabul görmüş muhasebe ilkelerine göre kaydedilmesinin sağlanması gereklidir. mali karakterli işlemleri uygun hesaplarda sınıflandırmalı. Bunların sağlanmasından sonra. Uygun bir kaydetme ve raporlama döngüsü. işlem muhasebe defterlerine kaydedilecektir. İşlemler ister gruplandırılarak. Verilerin Saklanması: Büyük defterde. her döneme ilişkin finansal tabloların zamanlı ve güvenilir bir şekilde elde edilmesine olanak sağlamalıdır. Satınalma ve satış işlemleri mali karakterli işlemlere örneklerdir. bir işletmenin finansal tablolarının hazırlanabilmesi için gerekli olan bilgileri sağlamaktadır. ● Verilerin Toplanması: Mali karakterli işlemler muhasebe kayıtlarının temel öğesidir. hesaplar arasında borç ve alacak eşitliklerini sağlanma (mizan). Örneğin müşterilerin kredi sınırlarının belirlenmesi ve bunun aşıldığında uyarı alınması gibi. Bunu ötesinde girilen verilerin anında kontrol edilmesi bir diğer muhasebe kontrol yöntemidir. Bunların yanında işletme faaliyetleri ile ilgili satışların ma. Burada unutulmaması gerekli olan işlemlerin ardışık olarak kaydedilmesidir. ● ● ● ? Muhasebe kontrollerinin oluşturulmasının kaydetme döngüsü açısından önemi nedir? ● Finansal Raporların Hazırlanması: Kaydetme ve raporlama döngüsü tarafından üretilen en yaygın finansal raporlar bilanço ve gelir tablosudur. Mali karakterli işlemlerin bazıları gruplandırılarak muhasebeleştirilirken. Hesap kalanlarının güncel olması verilerin günlük defterden büyük deftere aktarılması ile sağlanacaktır. hesapların alacakları tarafları toplamına eşit olması gereklidir. bazıları ise. Mizan düzenleme olarak ifade edilen bu işlem muhasebe kontrollerinden biridir. Muhasebe Kontrollerinin Oluşturulması: Sınıflandırma muhasebe bilgi sisteminin bir parçasıdır ve belirli muhasebe kontrollerini içerir. tek tek muhasebeleştirilebilir.134 - .GİRİŞ Kaydetme ve raporlama döngüsü. İşleme: Toplanan veriler muhasebe defterlerine kaydedilmeden önce bazı işlemlerden geçecektir. ● ● ● ● ● tüm mali karakterli işlemleri hızlı ve tam olarak kaydetmeli. Bu amaçla yapılması gerekli işlemlerden biri uygun hesaba kaydedilip kaydedilmediği ile işlemle ilgili muhasebe kaydının borç ve alacak taraflarının birbirine eşit olup olmadığının kontrol edilmesidir. envanter kayıtlarının yapılabilmesine olanak sağlamalı. Finansal tabloların veya raporların belirli sıklıkla ilgililer tarafından kontrolü de muhasebe kontrollerine bir diğer örnektir. Bilindiği gibi çift taraflı kayıt sistemi gereği hesapların borç taraflarının toplamının. ? Uygun bir kaydetme ve raporlama döngüsünün sahip olması gerekli özellikleri nelerdir? Bunların başarılabilmesi için kaydetme ve raporlama döngüsünün şu fonksiyonları yerine getirmesi gereklidir.

Planlama ve kontrol amaçlı bütçeler bunlara örnektir. fon akım tablosu. Ayrıca. işletmenin mali karakterli işlemlerini oluşturmakta. harcama döngüsü. bu işlemlerin işletmenin muhasebe defterlerine kaydedilerek ve sonuçta finansal raporların hazırlanması ise kaydetme ve raporlama döngüsünü oluşturmaktadır. işlemleri. Kaydetme ve Raporlama Döngüsü Finansal Raporlama Satış Döngüsü Tahsilat ve Ödeme Döngüsü Alacak Hesapları Sipariş Alma İşlemi Faturalama Tahsilat Kaydetme Satış Analizi Borç Hesapları Ödeme Satın Alma Bordro Bordro Döngüsü Harcama Döngüsü Stok İşlemleri Zaman Kartı İşlemleri Şekil 10.1. nakit akım tablosu. kâr dağıtım tablosu ve öz kaynaklar değişim tablosu hazırlanan diğer tablolardır. ? Veri ve hesapların sınıflandırılması ve kodlanmasının muhasebe açısından önemi nedir? İŞLEME DÖNGÜLERİ ARASINDAKİ İLİŞKİLER İşletmelerde yaygın olarak kullanılan işleme döngüleri daha önceki ünitelerde de ele aldığımız gibi gelir döngüsü.liyeti tablosu. satış sonucu ortaya çıkan alacak ve bu alacağın tahsili işlemleri tahsilat işlemleri dönüsü ile ilişkilendirilmektedir. Şekil 10-1’de tüm bu döngüler arasındaki ilişkiler yer almaktadır. Kodlama ise hesapları. Sınıflandırma çeşitli hesapları muhasebe defterlerinde izlemek için gereklidir. . İşleme Döngüleri Arasındaki İlişkiler.135 - . Örneğin bir satış işleminde siparişin alınması. kütükleri ve diğer öğeleri tanımlamak için kullanılır. ! Harcama ve bordro döngüleri ile kaydetme ve raporlama döngüsü arasındaki ilişkileri inceleyiniz. faturalama ve satış analizi işlemleri gelir döngüsü içinde ele alınırken. faturanın ilişkilendirileceği bir diğer döngü kaydetme ve raporlama işlemleri döngüsüdür. tahsilat ve ödeme işlemleri döngüsü ile bordro işlemleri döngüsüdür. Bu döngüler ile ilgili işlemler doğaldır ki. Ayrıca işletmenin yönetsel amaçlı raporlara da gereksinimi olabilir. ● Veri ve Hesapların Sınıflandırılması ve Kodlanması: Kaydetme ve raporlama döngüsü uygun bir sınıflandırma ve kodlama sistemi ile başarılabilir.

alacakları tahsil etmek.136 - . ● ● ● ● ● ● ● ● Bilanço. Kar Dağıtım Tablosu. Şekilde de görüldüğü gibi işlemlerle ilgili belgeler düzenlendikten sonra. Envanter işlemleri. Arızi (olağandışı) işlemler. Gelir Tablosu. Nakit Akım Tablosu. Öz Kaynaklarda Değişim Tablosu ve Çeşitli Yönetsel Raporlar (İşletme Bütçeleri vb. Bunlar: ● İşletmenin esas faaliyet konusu ile ilgili işlemler. kasa defteri ve kambiyo senetleri defteri ile birlikte işlemler yardımcı defterlere de kaydedilecektir. Fon Akım Tablosu. İşlemlerin muhasebe fişlerine kaydedilmesinden sonra yapılması gereken bunların muhasebe defterlerine kaydedilmesi işlemidir.VERİ KAYNAKLARI VE GİRDİLER Muhasebe defterlerine kayıt yapılabilmesi için çeşitli girdiler kullanılmaktadır. dönem ayarlamaya ilişkin işlemler vb. Satışların Maliyeti Tablosu. büyük defter.) . Değerleme işlemleri. ● ● Yapılan kayıtların mizanlar yardımıyla doğruluğu belirlendikten işletme için gerekli olan raporlar hazırlanacaktır. Mal satın almak. bunlar ilgili muhasebe fişlerine kaydedilecektir. satmak.2’de girdi kaynaklar ve muhasebe sistemi içindeki akışı gösterilmiştir. Şekil 10. Günlük. Bunlar. ✔ İşletmelerdeki mali karakterli işlemler nasıl sınıflandırılır? İşletmede muhasebe işlemlerine konu olan mali karakterli işlemleri üç başlık altında ele almaktayız. Sabit varlık satın almak veya satmak vb. borçları ödemek vb. düzeltme işlemleri.

2. KANITLAYICI BELGELER GÜNLÜK DEFTER -Maddeler- KESİN MİZAN KASA DEFTERİ BÜYÜK DEFTER -MaddelerKAMBİYO SENETLERİ VD. DÖNEMSONU ENVANTERİ DÖNEMSONU BİLANÇOSU MUHASEBE FİŞİ . kayıtlar için temel olan belge “muhasebe fişleri”dir. Fişlerin düzenlenmesinden sonra elle muhasebe kayıtlarının tutulması durumunda fişler muhasebe defterlerine aktarılacaktır.. Kasa fişleri. ✔ Bilgisayarlı bir ortamda muhasebe kayıtları nasıl yapılır? Böyle bir ortamda yapılacak işlemler adım adım aşağıda açıklanmış- . Eğer işletmedeki mali karakterdeki işlem bir ödeme veya tahsilat işlemi değilse düzenlenecek muhasebe fişi mahsup fişidir. Bilgisayar kullanılan bir sistemde ise defterlere kayıt işlemi fişlerin kesilmesi işleminden sonra öz devimli olarak bilgisayar tarafından gerçekleştirilecektir.137 - . kasa tahsil ve kasa tediye fişleri olarak iki başlık altında ele alınmaktadır. ? Muhasebe fişlerinin muhasebe sistemi içindeki yeri nedir? Belgeler Muhasebe kayıtları bir işletmede ister elle tutulsun isterse bilgisayarla tutulsun. İşletmenin yapmış olduğu her türlü tahsilat için düzenlenen fiş kasa tahsil fişi iken. DEFTERLER AYLIK MİZANLAR GENEL GEÇİCİ MİZAN DÖNEMSONU MUHASEBE İŞLEMLERİ -Envanter İşlemleri- Hesapların açılışı ve günlük işlemler Envanter kayıtları Şekil 10. DÖNEMBAŞI ENVANTERİ -Açılış EnvanteriENVANTER DEFTERİ DÖNEMBAŞI BİLANÇOSU -Açılış BilançosuGELİR TABLOSU VD. TABLOLAR GÜNLÜK İŞLEMLER . her türlü ödeme için düzenlenen fiş kasa tediye fişidir. Girdi Kaynaklar ve Muhasebe Sistemi İçindeki Akışı. Muhasebe fişlerini kasa fişleri ve mahsup fişi olarak iki ana grupta ele almaktayız.

. “Fiş Girişi ve Güncelleştirme İşlemleri” ile “Defter ve Raporlar” alt mönülerine ulaşılacaktır. hesap planı girişi ve düzeltme ile listeleme işlemlerini içerebilir. Bir genel muhasebe mönüsü örneği Şekil 10.tır. büyük defter ve diğer defter dökümlerini) içerecektir. ANA MÖNÜ Stok Programı Üretim Programı Sipariş Programı Faturalama Programı Cari Hesap Programı Çek Senet Programı Bankalar Programı Muhasebe Entegreasyonu Şekil 10.3’de bilgisayar ekranında bir ana mönüde yer alabilecek alt mönüler görülmektedir. Fiş girişi ve güncelleştirme işlemi mönüsündeki işlemler eski veya yeni fiş ile fiş basımı olabilir. hesap durum raporları (cari hesaplar). kasa defteri. donanım desteğine. Genel Muhasebe Personel Programı Ödeme Tahsilat Programı Müstahsil Programı Kasa Program İş Sonu İkinci Adım: Ana mönüden Genel Muhasebe mönüsüne geçildiğinde. “Hesap Planı İşlemleri”. Yeni fiş girişi işleminde ise işlemin niteliğine göre muhasebe fişinin düzenlenmesi işlemleri yer alır. Ayrıca ana mönüde hangi alt mönülerin yer alacağı işletmenin sahip olduğu yazılıma. işletmenin faaliyet konusuna ve işletme büyüklüğüne göre değişecektir. kambiyo senetleri defteri. Ana Mönü Örneği. Hesap planı işlemleri. Birinci adım: Muhasebe kayıt işlemleri ile ilgili olarak yapılacak ilk işlem “ana mönü”den genel muhasebe alt mönüsüne geçmektir. Fiş basımında ise belli bir döneme ait veya belirli bir fişin basımı işlemleri yer alacaktır.3. Alt mönülerin neler olacağı programcı ile destek hizmeti sağlayan muhasebeci ve işletmenin diğer ilgilileri tarafından belirlenecektir. Şekil 10. defterleri ve dökümleri (muhasebe fişleri. Eski fiş işleminde daha önce girişi yapılan fişlerin düzeltilmesi veya iptal edilmesi işlemleri yer alır. günlük defter. Defter ve raporlar ise. yardımcı defterler.138 - .4’te verilmiştir.

Daha önce de ifade ettiğimiz gibi muhasebe fişlerinin düzenlenmesinden sonra mali karakterli işlemler muhasebe defterlerine öz devimli olarak kaydedilmiş olmaktadır.4. Bundan sonra yapılacak olan ise işlemin türüne göre gerekli verileri girerek muhasebe fişini düzenlemektir. Burada da görüldüğü gibi muhasebe fişleri ile ilgili kullanıcıya üç seçecek sunulmaktadır.139 - . Şekil 10. ANA MÖNÜ GENEL MUHASEBE FİŞ GİRİŞİ VE GÜNCELLEŞTİRME Fiş No: Kasa Hesabı Kodu: Hesap Kodu Hesap Adı Açıklama Borç Alacak Fiş Tarihi: Eski Fişler Yeni Fiş Fiş Basımı Açıklama: Şekil 10. Muhasebe fişleri ve girişlerine ilişkin işlemlerin görüntüsü ise Şekil 10.ANA MÖNÜ GENEL MUHASEBE Hesap Planı Fiş Girişi ve Güncelleştirme Defter ve Raporlar Program Sonu Şekil 10. “Yeni Fiş Girişi Mönüsü” verilmiştir.5’te fiş girişi ve güncelleştirme mönüsünde işlemin eski fişlerle mi. Genel Muhasebe Alt Mönüsü Örneği.5 ve Şekil 10.6’da verilmiştir.6’da ise. . Fiş Girişi ve Güncelleştirme Mönü Örneği. Şekil 10. Üçüncü Adım: Fiş girişi ve güncelleştirme mönüsüyle muhasebe fişlerinin düzenlenmesi uygulamalarına ulaşılır. yeni fişlerle mi veya fiş basımıyla ilgili mi olduğu belirtilmektedir. Bunlar “tahsil fişi”. “tediye fişi” ve “mahsup fişi”dir.5. Bu aşamadan sonra kullanıcılar defter veya fiş dökümlerine bilgisayar çıktısı olarak ulaşabilirler.

Ayrıca işletmenin tüm hesaplarına ilişkin hesap kalanları yine bu kütükteki kayıt toplamından elde edilecektir. VERİ TABANI Kaydetme ve finansal raporlama ile ilgili kütükler işletmeden işletmeye farklılıklar gösterecektir.ANA MÖNÜ GENEL MUHASEBE FİŞ GİRİŞİ VE GÜNCELLEŞTİRME YENİ FİŞ GİRİŞİ Fiş No: Kasa Hesabı Kodu: Hesap Kodu Hesap Adı AçıklamaBorç Alacak Fiş Tarihi: Tahsil Fişi Tediye Fişi Mahsup Fişi Açıklama: Şekil 10.140 - . Hesap kalanı (dönembaşı) Hesabın borç toplamı (dönem için) Hesabın alacak toplamı (dönem için) Hesabın borç toplamı (ilgili ay için) Hesabın alacak toplamı (ilgili ay için) Hesabın kalanı (borç veya alacak) Bu kayıtların bir araya getirilmesiyle de işletmenin hesap planı oluşturulacaktır. Ayrıca bu kapsam içinde işletmenin gelecekteki faaliyetleri ile ilgili olan bütçelerin ele alınması gereklidir. Çünkü her işletmenin faaliyet konusu ve büyüklüğü birbirinden farklıdır. Bu kayıt kapsamında ele alınması gerekli unsurlar şunlardır: ● ● ● ● ● ● ● ● Hesabın numarası ve adı.6. ? Büyük defter ana kütüğünün kullanım amacı nedir? . Hesap grubu. Yeni Fiş Mönü Örneği. Bir işletmedeki kaydetme ve finansal raporlama ile ilgili kütükleri şunlardır. Büyük Defter Ana Kütüğü Bu kütükte yer alan her bir kayıt tek bir büyük defter hesabı ile ilgilidir.

bilgiler bu kütükte yer almaktadır. gelecek beş yıl veya daha uzun süreyi de kapsayabilir. . işlem tarihi. iş merkezleri ve sorumluluk merkezlerine ait fiili gelirler ile maliyetler yer alır. gelir ve gider tutarları yer alır. Bu kütükteki fişler ilgili ay ile ilişkilidir. Raporun veya kolonların başlığı. ? Güncel muhasebe fişi kütüğünün kullanım amacı nedir? Muhasebe Fişi Tarih Kütüğü: Önceki aylara ilişkin muhasebe fişlerinden oluşan kütüktür. Bu fişlerin dökümü bir anlamda işletmenin o dönemdeki mali karakterli işlemlerinin bir bütün olarak görünmesi demektir. Bütçelenmiş tutarlar aylık olarak düzenlenebileceği gibi. borç. sorumluluk merkezi ana kütüğü ile birlikte sorumluluk raporlarının hazırlanmasında kullanılır.141 - . ? Sorumluluk merkezleri ana kütüğünün kullanım amacı nedir? Bütçe Ana Kütüğü İşletmenin gelecek döneme ilişkin çeşitli sorumluluk merkezlerinin bütçelenmiş varlık. ? Bütçe ana kütüğünün kullanım amacı nedir? Finansal Raporları Hazırlama Kütüğü İşletmenin hazırlayacağı finansal tabloların çeşitli şekillerde düzenlenmesi gereklidir. bölümler. ? Büyük defter tarih kütüğünün kullanım amacı nedir? Sorumluluk Merkezleri Ana Kütüğü Yönetim için gerekli olan sorumluluk raporlarının hazırlanmasında gerekli olan kayıtların yer aldığı kütüktür. borçlanan ve alacaklanan hesap isimleri.Büyük Defter Tarih Kütüğü İşletmenin geçmiş dönemlere ait hesap kalanlarının aylık olarak izlendiği kütüktür. kolon veya satır genişlikleri vb. Bu kütük. açıklama vb. Bu kütükte bir işletmede yer alan birimler. işlem tutarı. Daha önce örneğini verdiğimiz muhasebe fişinde de görüldüğü gibi fiş üzerinde şu bilgiler yer alacaktır: ● ● ● ● ● fiş numarası. Bu kütük işletmenin finansal analiz yapması için gerekli olan bilgilerin üretilmesinde kullanılmaktadır. ? Finansal raporları hazırlama kütüğünün kullanım amacı nedir? Güncel Muhasebe Fişi Kütüğü Büyük deftere kaydedilen mali karakterli işlemlere ilişkin tüm ayrıntıları içeren muhasebe fişlerinden oluşan kütüktür. Bu işlemler için kullanılan kütük finansal raporları hazırlama kütüğüdür.

öncelikle muhasebe fişlerine işlenmekte daha sonra muhasebe bölümünde veri girişlerini yapan bir memur tarafından bir terminal aracılığıyla girilmektedir. bordro işlemleri. borçlu ve alacaklı tutarları ve yığın toplamlarını içerir. elle tutulan muhasebedeki defter biçiminden oldukça farklıdır. satınalma. maddi duran varlık ve diğer işlemler sonucunda ortaya çıkmaktadır. işlem türünü ve kodunu. Ayrıca program. ? Mali karakterli bir işlem muhasebe defterlerine kaydedilmeden önce yapılması gerekli işlem nedir? Kaydetme döngüsü. işlemin kaynağını(muhasebe fişi numarası vb. . Süreç. Çeşitli mali karakterli işlemlerden doğan veriler. bu çıktıları üretmek için aylık . Girilen bu verilerin doğruluğu bir biçimleme programı yardımıyla hesapların borç ve alacak tarafları toplamının eşitliği veya muhasebe hesap kodunun doğruluğu gibi konular kontrol edilmektedir. Günlük Olarak Büyük Defter Hesaplarının Günlenmesi ve Çıktıların Çökümü Büyük Defter Muhasebe Fişi Yevmiye Kayıt Listesi Mizan Muhasebeye Muhasebeye . Ortaya çıkan mali karakterli işlemler muhasebe defterlerine kayıt programı yardımıyla kaydedilecektir. . Bu defter ciltlenmemiş ve yazıcıdan dökülebilecek yapraklar halindedir.KAYDETME DÖNGÜSÜ Yukarıda ele aldığımız kütükler doğal olarak diğer işleme döngüleriyle ilişki içindedir. Satış Sürecinden Nakit Tahsilat Sürecinden Alışlar/Borçlar Sürecinden Nakit Tediye Sürecinden Bordro Sürecinden Sabit Varlıklar Sürecinden Tekrar Etmeyen Özel İşlemlerden Muhasebe Fişi Satış İşlemlerinin Özeti Nakit Tahsilatlar İçin Yevmiye Föyleri Satınalma İşlemlerinin Özeti Nakit Tediye İşlemlerinin Özeti Bordro İşlemlerinin Özeti Sabit Varlık İşlemlerinin Özeti Yevmiye Kaydı Girişi Girilen Yevmiye Kayıt Verisinin Biçimlenmesi İstisna Hata Görüntüsü . mali karakterli bir işlemin ortaya çıkmasıyla başlayacaktır. Kaydetme işlemleri ile ilgili süreç Şekil 10.142 - . işlemlerin tarihini.7.’de verilmiştir.7. Kayıt işlemleri. Kontrol işleminden sonra işlemler kaydedilecektir. ödeme ve tahsilat.). Günlük defter. İkinci çıktı ise “mizanlar”dır. ilgili büyük defter hesap kodunu. Şekil 10. diğer işleme döngülerinden gelen verilerinin kaydedilmesi ve finansal rapor ve tabloların yaratılmasını içerir. Defter. günlük işlemeden iki tür çıktı sağlar. Kayıt İşlemleri İşleme Süreci. Daha önceki ünitelerde bu işlemler ile ilgili döngüler üzerinde durmuştuk. Bunlardan ilki “günlük defter”dir. Bu mali karakterli işlemler satış.

143 - . . Geçiş-1 Büyük Defter Hesap Nosuna Göre Sıralama İstisna ve Özet Raporu Ay Sonunda Sıralanmış Yevmiye Veri Girişi Geçiş-2 Büyük Defterin Günlenmesi ve Çıktıların Dükümü Muhase be Fişi Büyük Defter Mizan Yevmiye Kayıt Listesi Muhasebeye .8. Muhasebeye . . Bundan başka yevmiye kayıtlarının yığın toplamı hazırlanarak terminalden girişi yapılmaktadır. Ay sonu kayıtlarının bir çoğu standart olarak birtakım düzeltme ve ayarlamaların yapılmasını içermektedir. ? İşletmelerde ay sonların yapılan kayıtlar nelerdir? Şekil 10. İşletmede bu standart ayarlamaların yevmiye kaydı muhasebeciler tarafından oluşturulmakta ve manyetik disk kütüğüne işlenerek saklanmaktadır.muhasebe fişleri kütüğüne yevmiye kayıt verilerini önceden numaralanmış muhasebe fişleriyle birleştirerek kopyalar. Örnek olarak o aya ilişkin çeşitli sabit varlıkların amortisman tutarını yansıtan ayarlamalar verilebilir. Yevmiye Veri Girişi Girilen Verilerin Biçimlenmesi Şekil 10.8. aysonu muhasebe kayıt sürecini göstermektedir. Her ayın sonunda ise bu girişler geçici bir kütüğe aktarılmaktadır. Aysonu Muhasebe Kayıt Süreci. Muhasebeden Muhasebeden Düzeltme Yevmiye Kaydı Kodlama Formu Standart Düzeltm Yevmiye Kayıtları Yığın Toplama Hazırlama Yığın Toplamı Düzeltme Yevmiye Kaydı Kodlama Formu İstisna ve Hata Görüntüsü Düzeltme Girişi .

Dönemsel karşılaştırmanın ötesinde. Diğer örnekler. nakit akım tablosu. Bu raporlara bir kaç örnek: ● Mamuller. Büyük Defter Analiz Raporları: Bu raporlar muhasebe defterlerine yapılan kayıtların doğruluğunun analiz edilmesinde kullanılmaktadır. Bilânço. satış bölgeleri veya pazar payları esas alınarak hazırlanan “satış analiz raporları”. Bu raporların bir çoğunda işletmenin mevcut finansal tablolarındaki bilgiler kullanılmaktadır.RAPORLAMA DÖNGÜSÜ Muhasebe kayıt sistemi tarafından üretilen finansal raporları üç ana grupta sınıflandırılabilir. işletmenin sorumluluk merkezleri arasında karşılaştırmalar yapılabilmesi için bu raporların sorumluluk merkezleri bazında da hazırlanması gerekir. kâr dağıtım tablosu ve öz kaynaklar değişim tablosu düzenlenecek finansal tablolara örnektir. Mizanlar bu grup raporlara verilebilecek en önemli örnektir. ● ● Hazırlanan bu yönetsel raporlar dönemsel karşılaştırmaların yapılabilmesi için bütçelenmiş rakamları da içermelidir. her bir hesap için düzenlenecek hesap detayları. fon akım tablosu.’da finansal rapor üretme süreci verilmiştir. Finansal tabloları kullananların sağlıklı kararlar verebilmeleri için.9. . Tahsilatları ve ödemeleri esas alan “nakit analiz tabloları”. büyük defter tarih kütüğü ve muhasebe fişi ana kütüğünden gelen verileri kullanan bir rapor üretme programı gerekli olan raporları üretecektir. gerekse işletme dışı kullanıcılar için finansal tablolar hazırlanmalıdır. Finansal Tablolar: Gerek işletme içi kullanıcılar. Yönetsel Raporlar: Özellikle işletme yöneticilerinin karar almalarında gerekli olan bazı raporlar da muhasebe kayıt sistemi tarafından üretilmektedir. ? İşletme faaliyet sonuçlarının değerlendirilmesi amacıyla kullanılan raporlar nasıl sınıflandırılır? Raporlama İşlemleri İşleme Süreci Bütçe ana kütüğü. Şekil 10. maliyetlerin ilgili maliyet yerlerine dağıtımı tablosu ve hesapların dönemler itibarıyla karşılaştırması raporudur. Müşterileri ve alacak tahsilat sürelerini esas alan “alacak analiz raporları”dır. Doğaldır ki. sorumluluk merkezleri bazında hazırlanan raporların ayrıca bütçelenmiş ve fiili rakamları da içermesi karar verme açısından daha sağlıklıdır. gelir tablosu. satışların maliyeti tablosu. finansal tabloların destekleyici dipnot bilgilerine sahip olması gereklidir.144 - . büyük defter ana kütüğü.

Üst Yönetime ! Bu ünitede ve bundan sonraki ünitelerde kullanılan akış çizeneği sembollerinin anlamlarının kitabınızın sonunda yer aldığını unutmayınız..9. ile muhasebe fişleridir. Bu açıdan muhasebe sürecini ele aldığımızda en önemli belgeler ilk işlem belgeleri olarak ta ifade edilen faturalar. bono. Amaçlara uygun bir kaydetme ve raporlama döngüsünün oluşturulması için şu fonksiyonların yerine getirilmesi gerekir: ● ● ● ● ● ● Verilerin toplanması İşleme Verilerin saklanması Muhasebe kontollerinin oluşturulması Finansal raporların oluşturulması Veri ve hesapların sınıflandırılması ve kodlanması Kaydetme ve raporlama döngüsü için üzerinde durulması gerekli önemli konu veri kaynakları ve girdilerinin neler olduğudur. gider pusulaları. Bütçe Kütüğü Büyük Defter Tarih Kütüğü Büyük Defter Kütüğü Muhasebe Fişi Kütüğü Ay Sonunda Aylık Finansal Raporların Üretilmesi Şekil 10. Cari Büyük Defter Raporu Büyük Defter Ayrıntısı Karşılaştırmalı Hesap Listesi Gelir Tablosu Bilanço Fon Akış Tablosu . Finansal Rapor Üretme Süreci. . Özet İşletmeler faaliyet sonuçlarını gösteren finansal tablolarını düzenlerken çeşitli bilgilere gereksinim duyacaklardır.145 - . serbest meslek makbuzlar. İlk işlem belglerinden hareketle muhasebe fişlerine kayıtlar yapılacak. Muhasebeye Muhasebeye . çek. bu fişler daha sonra mu. poliçe vb. Bu bilgiler kaydetme ve raporlama döngüsü tarafından sağlanmaktadır.

d. Mizan eşitliği sağlanabilmelidir. finansal tablolardır. büyüklükleri. Tahsilat işlemi b. Sipariş alma işlemi . Stok işlemi d. Mali karakterli işlemler hızlı ve tam olarak kaydedilebilmelidir. Aşağıdakilerden hangisi uygun bir kaydetme ve raporlama döngüsü için gerekli değildir? a. Analiz sonuçları kullanıcılara zamanlı olarak sunulabilmelidir. Kaydetme işlemi aşağıdaki işlemlerden hangisi ile doğrudan ilişkili değildir? a. muhasebe defterlerine yapılan kayıtların doğruluğunun analiz edilmesinde kullanılır. b. Büyük defter analiz raporları. 2. sahip oldukları donanım ve yazılım vb.146 - . İşletmenin faaliyet sonuçlarını gösteren tablolar ise. özellikle işletme yöneticilerinin karar almalara yardımcı olur. unsurlar kaydetme ve raporlama döngüsünün veri tabanının oluşturulmasında önemlidir. Sorular 1. Ödeme işlemi c. Ancak işletmelerde bu işleme döngüsü için sıklıkla karşılaşılan kütükler şunlardır: ● ● ● ● ● ● ● Büyük Defter Ana Kütüğü Büyük Defter Tarih Kütüğü Sorumluluk Merkezleri Ana Kütüğü Bütçe Ana Kütüğü Finansal Raporları Hazırlama Kütüğü Güncel Muhasebe Fişi Kütüğü Muhasebe Fişi Tarih Kütüğü İşletmeler faaliyet sonuçları ile ilgili bilgileri işletme içi ve işletme dışı kullanıcılara raporlar yardımıyla sunarlar.hasebe defterlerine aktarılacaktır. İşletmelerin faaliyet konuları. c. Yönetsel raporlar ise. e. finansal tablolar ve yönetsel raporlar olarak üç ana grupta ele alınır. Bordro işlemi e. Finansal tablolar zamanlı ve güvenilir olarak elde edilebilmelidir. Bu raporlar. Mali karakterli işlemler uygun hesaplarda sınıflandırılmalıdır. büyük defter analiz raporları.

c. Fon Akım Tablosu . Defterlere kayıt yapılmadan önce muhasebe fişlerine kayıt yapılır. Kaydetme işlemi mali karakterli bir işlemin ortaya çıkmasıyla başlar. Bilanço d. Hazırlanan finansal tablolarda geçmiş yıl verilerinin bulunması gereklidir. Aşağıdakilerden hangisi finansal tablolardan biri değildir? a. Gelir Tablosu c. 4. b. e. d. Maliyet Dağıtım Tablosu b.3. Mahsup Fişi c. Hesap Planı e. Fiş Basımı b. Bilgisayar kullanılan ortamlarda günlük deftere ve büyük deftere kayıtlar kullanıcı tarafından yapılır.147 - . Sipariş Programı 5. Yeni Fiş Girişi mönüsünün alt mönüsü aşağıdakilerden hangisi olabilir? a. Kaydetme döngüsündeki veri tabanı işletmeden işletmeye farklılık gösterir. Satışların Maliyeti Tablosu e. Aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? a. Defter ve Raporlar d.

veri tabanı sistemlerinin yönetiminde kullanılan yazılımların işlevleri ve bileşenleri tanıtılacak. Çalışma Biçimine İlişkin Olarak. Bilgisayarla bilgi işleme için verilerin organize edilmesi ve yönetilmesinde kullanılan kavram ve tekniklerin gözden geçirilmesi gereklidir. Ayrıca.. eksik bilgilerinizi tamamlayınız. . veri tabanı sistemlerinin düzenlenmesinde ve uygulamaya geçirilmesinde gerekli olan aşamalar ve muhasebe içi kontrol ve güvenlik ölçümlerinin neler olduğu ele alınacaktır.Veri Tabanı Sistemleri 11 . veri tabanı sistemlerinde kullanılmakta olan modeller üzerinde durulacaktır.. Bu amaçla ilk dört ünitede ele alınan bilgi işleme ile veri düzenlemesi ve yapılandırılması konularında varsa. yararları ve sakıncaları veri tabanı yaklaşımıyla ele alındıktan sonra... Veri yönetiminin özellikleri.148 - ÜNİTE Bu Ünitede.

(Bkz. Kütük yaklaşımında uygulamalar birbirlerinden bağımsız olarak ele alınır ve herbir uygulama için ayrı kütükler oluşturulur. işletmelerin veri kaynaklarını da etkin bir şekilde yönetmelerine olanak sağlayacaktır.2) Kütükler (Ticari Alacaklar. Stoklar Ana Kütüğü) Satış İşlemleri Programları Satın Alma İşlemleri Programları Satış Girdileri Satış Çıktıları Satın Alma Girdileri Satın Alma Çıktıları Şekil 11. Kullanıcıların gereksinimleri değişiklik göstermiyorsa ve uygun bir kütük ve kayıt yapısına sahiplerse kütük yaklaşımı işletmeler için oldukça etkin olabilir. Bu yüzden günümüzde birçok işletme yöneticisi veri kaynaklarının yönetimine özel bir önem verilmesi gerektiğine inanmaktadır. Veri tabanı yaklaşımında uygulamaların her biri için veri tabanı ve programlar arasında bilgisayar yazılımının özel bir türü olan veri tabanı yönetim sistemi dahil edilir. kullanıcıların bilgi gereksinimlerini çok daha etkili bir şekilde karşılarken. Geleneksel veri yönetimi yaklaşımında verinin düzenlenmesi ve kullanımı için veriye erişilmesinde kütük ve kayıt yönetimi üzerinde yoğunlaşılmıştır. VERİ TABANI YAKLAŞIMI Veri yönetimi denilince daha önceleri akla hemen kütük yaklaşımı gelirken artık günümüzde birçok işletme bu yaklaşım yerine veri tabanı yaklaşımını kullanmaktadır.1.1'de kütük yaklaşımı gösterilmiştir. Veri tabanı yaklaşımını uygun bilgisayar donanım ve yazılımıyla birleştiren Veri Tabanı Sistemleri (VTS). Şekil 11. saklayamamaları veya onlara ulaşamamaları.GİRİŞ Çağımızın bilgi çağı haline gelmesi veri kaynaklarının önemini giderek arttırmaktadır. Ancak günümüzde kütük yaklaşımı birçok işletmeye yeterli gelmemekte ve bu nedenle işletmeler veri tabanı yaklaşımını uygulama yoluna gitmektedirler. Stoklar Ana Kütüğü gibi) Kütükler (Açık Alım Siparişleri. veri yönetiminde veri tabanı yaklaşımının kullanımını artırmıştır.149 - . . Bununla birlikte son yıllarda bilgisayar donanım ve yazılımlarındaki gelişmelere bağlı olarak veri tabanı teknolojisindeki gelişmeler. Şekil 11. Kütük Yaklaşımı. Veri Tabanı Yaklaşımında ise veri bir kaynak olarak ele alınır ve veri ortak bir veri temelinde tüm uygulamalar için saklanır. İşletmelerin uygun verileri toplayamamaları. işletmeleri ciddi finansal ve ekonomik problemlerle karşı karşıya bırakmaktadır.

Hatta aynı veri kalemleri birden fazla kütükte yer almış olabilir. fazla veri saklanması işletmeler için ilave saklama yeri mali- .Veri Tabanı (Tüm Uygulamalar İçin Veri) VTYS Yazılımı Satış Uygulama Programları Satın Alma Uygulama Programları Satın Alma Girdileri Satış Girdileri Satış Çıktıları Satın Alma Çıktıları Şekil 11. açık satın alma siparişleri kütüğünde ve satıcılar kütüğünde tekrarlanmış olabilir.3'te kütük yaklaşımının geçerli olduğu bir ortamda satış ve satın alma işlemleri nedeniyle stoklar ana kütüğünün tekrarlanmış olduğu görülmektedir.150 - . Veri Tabanı Yaklaşımı.2. Kütük yaklaşımıyla veri tabanı yaklaşımı arasındaki farklılıkların daha açık bir şekilde ortaya koyulabilmesi kütük yaklaşımının eksik yönlerini ortaya koymakla sağlanabilir. Fazla Veri Kullanımı Kütük yaklaşımında her bir uygulamaya ilişkin veri kendi kütüğünde saklandığı için birden fazla uygulama olduğunda gereksinim duyulan kütükler için veri tekrarlanmak zorunda kalınacaktır. Örneğin stok kalemlerinin numaraları (ve belki de tanımları). Şekil 11. Doğaldır ki. veri tabanı yaklaşımına göre eksiklikleri nelerdir? Kütük yaklaşımının eksikliklerini şöyle ele alabiliriz. stoklar ana kütüğünde. ✔ Kütük yaklaşımının.

Örneğin stok kalemleri numarası satış uygulamaları programında CİNSİ adıyla.3. bir işleme özgü rapor özellikle birden fazla uygulamayla ilgili veriye dayanıyorsa genellikle istenildiği anda hemen hazırlanamazlar. ? Veriye erişememenin nedenleri nelerdir? Esnek Olmama Mevcut kütük yaklaşımlı uygulamaları değiştirmek ve yeni uygulamalar geliştirmek oldukça zaman alıcı. Uygulama programları büyük ölçüde erişilen veriye ve veri saklama birimine bağlı olduğu için esneklik sağlanamaz.151 - . maliyetli ve güç bir iştir. Bu tutarsızlık bilgi kullanıcılarının yanlış karar vermelerine neden olacaktır. Ticari Alacaklar Ana Kütüğü Açık Satış Sipariş Kütüğü Stoklar Ana Kütüğü . Örneğin işletmenin stoklarındaki 1000 birim (A) cinsi malzemenin 100 birimini sattığını kabul edelim.yetidir. Çünkü kütükler uygulamalar arasında bütünleşik (entegre) değildir ve raporların üretilmesi için yeniden programlama gerekir. Örneğin stok kalemlerine göre düzenlenmiş stok durum raporu gibi. Bu işlem sonucunda satış işlemlerinin saklandığı kütükte (A) cinsi malzeme 900 birim görülecektir. ? Fazla verinin sakıncaları nelerdir? Veri Tutarsızlığı Kütük ve veri fazlalığının bir sonucu olarak verinin özellikleri ve değerleri arasında tutarsızlıklar olma olasılığı vardır. Ancak. satın alma uygulamaları programında STOK NO adıyla tanımlanmış olabilir. ? Kütük yaklaşımında veri tutarsızlığı nasıl ortaya çıkar? Veriye Erişememe Kütük yaklaşımıyla sağlanabilecek olan bilgiler genellikle önceden tasarlanmış ve programlanmış raporlardan oluşmaktadır. Stoklar Ana Kütüğü Açık Satın Alma Sipariş Kütüğü Satıcının Önceki Kütüğü Tahsilat Raporları Kütüğü . Satın Alma İşlemleri İşleme Sistemi Şekil 11. Programlar genellikle uygulamalarda kullanılan kütüklerdeki kayıt yapıları ve veri adlarıyla doğrudan bağlantılıdır. İşleme Adımları İşleme Adımları . Eğer işletme satın alma işlemlerindeki stoklar ana kütüğünü günlememişse (A) cinsi malzeme satın alma ile ilgili stoklar ana kütüğünde 1000 birim olarak görülecektir. Girdiler Çıktılar Girdiler Çıktılar Satış İşlemleri İşleme Sistemi . Kütük Yaklaşımlı İşlem İşleme Uygulamalarında Kütük Fazlalığı. .

? Kütük yaklaşımının esnek olmamasının nedenleri nelerdir? VERİ TABANI YAKLAŞIMININ ÖZELLİKLERİ Kütük yaklaşımının yukarıda sözünü ettiğimiz eksiklerinin ve sorunlarının üstesinden gelebilmek için veri saklamada kullanılan bir diğer yaklaşım veri tabanı yaklaşımıdır. Veriyi etkileyen değişiklikler verinin kullanıldığı tüm uygulama programlarında değil sadece VTYS'de yapılır. Şekil 11. Verinin mantıksal görünüşü kullanıcıların veri tabanındaki verinin genel yapı ve ilişkileri konusunda sahip oldukları bakış açısıdır. verinin uygulama programlarından ayrılmasını sağlamasının yanısıra verinin mantıksal görünüşünü fiziksel görünüşünden de ayırır. .4'te bu ayırım gösterilmiştir. Esnek olmamanın diğer bir nedeni de kütük yaklaşımında her bir kütüğün sadece kullanılan veri yapısı tipini temsil etmesidir. Veri bağımsızlığı.152 - . Böylece her bir değişiklik ayrıntılı ve kapsamlı bir programlamayı gerektirdiği için yeniden programlama sözkonusu olduğunda kütüklerin revize edilmesi ve her değişiklikte yeni raporların alınması gerekli olur. kütük yaklaşımında saklama birimindeki kayıtların yeri ve fiziki saklama aracının yapısına göre programlar sıklıkla yazılmalıdır. . verinin ilgili uygulama programlarından ayrı olarak ele alınmasıdır.Ayrıca. Kütükler konsolide edilebilir olmalarına rağmen bu kütüklerdeki büyük ölçekli kayıtları işleme ve kağıda dökme işlemi oldukça yavaş ve zaman alıcıdır. Fiziksel görünüş terimi ise verinin fiziki depolama aracında fiili olarak düzenlenmesini ve manipülasyonunu ifade eder. Şekil 11.4. Kütük yapılarının birbirleriyle ilgili verileri birleştirme kapasiteleri sınırlıdır. değişikliklerin veri tabanı yaklaşımında kütük yaklaşımına göre daha çabuk. daha kolay ve daha az maliyetle yapılmasına olanak sağlar. VT yaklaşımında. Veri tabanı yaklaşımıyla birbirleriyle mantıksal bağlantılı veri kütüklerinden oluşan büyük bir veri havuzunun oluşumu sağlanacaktır. Veri tabanı yaklaşımının özellikleri şunlardır: Veri Bağımsızlığı Veri Tabanı Yaklaşımının esası olan veri bağımsızlığı. Uygulama Programı A VTYS Uygulama Programı B . Bu da ancak. . veri tabanı ve uygulama programları arasına Veri Tabanı Yönetim Sistemi (VTYS) olarak bilinen bir yazılım setinin dahil edilmesiyle sağlanır. bir veri tabanına kaydedilen veriler hem onun kullanımını sağlayan bilgisayar yazılımlarından hem de verilerin saklanmış olduğu ikinci bellek alanlarından bağımsızdır. Veri Tabanı . VTYS. Veri Tabanı Yaklaşımında Veri Bağımsızlığı.

ayrı ve bağımsız veri kütükleri olarak işlem görecektir. veri temeline erişen her bir uygulama programı ile uyumlu olacaktır. Örneğin satış miktarını temsil eden bir veri kalemi sadece bir isim veya koda sahip olacaktır. Bu yüzden depolanmış bu veriler. Veri Bütünleştirilmesi Veriler "veri setleri" olarak adlandırılan esnek yapılar aracılığıyla organize edilir. ? Veri standartlaştırmasının faydası nedir? Bir Kez Veri Girişi ve Depolaması Veri. Bir veri tabanındaki tüm veriler kullanıcıların ortak sahipliğindedir. kullanıcıların veri tabanından gereksinim duydukları verilere daha çabuk ve kolay ulaşmalarına olanak sağlamasıdır. Veri setleri kütük ve kayıtların yanısıra mantıksal olarak ilişkili entegre veri gruplarını da kapsar. ? Veri setlerinin bütünleştirilmesinin etkileri nelerdir? Ortak Veri Kullanımı İlişkili verilerin bütünleştirilmesi. Eğer verinin mantıksal görünüşünde veya uygulama programlarında bir değişiklik yapılırsa bu değişiklikler fiziki görünüşü etkilemeyecektir. bordro ve alacaklar gibi her bir muhasebe uygulaması. ortak veri kullanımının bir özelliğidir. ? Veri tabanı yaklaşımında değişiklikler nerede yapılır? Veri Standartlaştırması Bir veri tabanı içindeki veri kalemleri standart tanımlara sahiptir. veri tabanına sadece bir kaynaktan girilir. Birincisi. Ancak ortak kullanım ile kastedilen tüm kulla. Aslında programcılar ve diğerleri verinin fiziksel olarak nasıl depolandığı konusunda bilgi sahibi olmadan da uygulama programlarını değiştirebilirler veya yeni programlar geliştirebilirler. veri kalemlerinin girişinin yapılmasıyla bu durumdan etkilenen tüm veri setlerinin aynı anda güncelleştirilmesinin sağlanmasıdır. Bu yüzden muhasebe. Örneğin bir veri seti birbiriyle bağlantılandırılmış olan iki ya da daha fazla kütüğün kayıtlarından oluşabilir. Bunun sonucu olarak işleme zamanı en aza inecek. depolama gereklilikleri azalacak ve veri bütünleştirilmesi sağlanacaktır.Veri tabanı yaklaşımında işlemlerle ilgili yapılacak değişiklikler mantıksal görünüşü veya uygulama programlarını etkilemeksizin verinin fiziki olarak depolandığı yerde yapılabileceği için verinin fiziki olarak depolandığı yer daha etkin bir şekilde kullanılabilir.153 - . Bu yüzden girişi yapılan veri kalemleri sadece bir kez işlenir. pazarlama ve üretim bölümündeki kullanıcılar aynı veri tabanını kullanabilirler. Bunun sonucunda veri setleri birlikte hareket edecekler ve içerdikleri veriler tutarlı ve büyük ölçüde güvenilir olacaktır. Veri bütünleştirmesinin olmaması halinde satışlar. ? Veri seti neleri kapsar? Veri setlerinin bütünleştirilmesinin faydası iki başlıkta ele alınır. Veri setleri bütünleştirmenin ikinci faydası.

5. Alt veri seti tekniği her bir bireysel kullanıcı için mantıksal görüşü basitleştirebileceği gibi. .nıcıların tek bir veri tabanından yararlanmaları demek değildir. Veri Tabanında Fiziki Depolama Genel Veri Seti (Bütüne ait mantıksal bakış) VTYS . Şekil 11. Hem genel hem de alt veri setleri VTYS tarafından sağlanmaktadır.5 genel ve alt veri setleri arasındaki ayrımı göstermektedir. ? Şema ve alt şemayı tanımlayınız? . Eğer veri genel setini bir şehrin haritasına benzetirsek alt veri setleri de bu haritadaki mahalleleri veya diğer ilgilenilen konuları gösteren haritanın parçaları olacaktır. Üç Alt Şema. Uygulama Programı: İşleme Uygulama Programı: Gerekli Raporların Belirlenmesi Uygulama: Özel Sorgu Programlanmış Finansal Raporlar Talep Raporu İstenen Kayıtların Görüntüsü Muhasebe Kullanıcıları Pazarlama Kullanıcıları . yetersiz kullanıcıların veri tabanını kullanmamaları için de uygun bir ortam sağlayacaktır. Genel veri setinin belirli kullanıcıların işine yarayacak şekildeki parçalarına alt veri seti adını verebiliriz. Üretim Kullanıcıları Şekil 11. Alt Veri Seti I Alt Veri Seti II Alt Veri Seti III .154 - . Aslında tipik bir kullanıcının kendi sorumluluklarını yerine getirebilmesi için genel veri setinin sadece bir bölümüne gereksinimi vardır.

Bu yüzden tüm işletmeler için veya bir işletmedeki her bir durum için VT yaklaşımı uygun bir yaklaşım olmayabilir. veri gereklerinin tanımını yapmak. VT yaklaşımı ile ilgili sakıncalar şunlardır: Maliyetli Olması Veri tabanı yaklaşımının gerektirdiği donanım ve yazılımlar oldukça pahalıdır. verinin yapılandırılmasını ve veri tabanı yaklaşımının özelliklerine uygun çalışmasını sağlamaktır. şifre gibi yardımcılarla da veri güvenliğini sağlamaktadır. verileri alarak sürekli bir şekilde kontrol etmekte ve korumaktadır. ? Veri tabanı yaklaşımının yararları nelerdir? VERİ TABANI YAKLAŞIMININ SAKINCALARI Veri tabanı yaklaşımının faydaları yanında bazı sakıncaları da vardır. Gereksinim duyulan donanım. Kullanıcıların veriye ortak sahipliği ve veriler arasındaki kapsamlı ilişkinin sonucu olarak veriye erişim iyileştirilmiş olacaktır. Veri Tabanı Yöneticisinin işlevleri. VTYS ve işletim sistemlerini içeren büyük bir belleğe ve bilgi isteklerini girmek ve sistemden istemek için gerekli terminallere sahip olmalıdır. Veri tabanını korumaya alarak ve kullanıcılar ile uygulama programları için mantıksal görünüş sağlayan VTYS. aynı anda güncelleştirildiği için tutarsızlıklar ortadan kaldırılacak. işlenmesi ve veri setlerinin bütünleştirilmesiyle veri fazlalığı ortadan kaldırılabilir. . Verinin bir kez girişinin yapılması. veri bağımsızlığı ve standarlaştırılması yoluyla da yüksek bir esneklik sağlanacaktır.Merkezi Veri Yönetimi Daha önce de belirttiğimiz gibi VTYS.155 - . Veri tabanı yaklaşımı aslında kütük yaklaşımının eksikliklerinin çoğunu ortadan kaldırmış veya büyük ölçüde düzeltmiştir. veri kaynakları ve VTYS'nin çalışmasından sorumludur. ? Veri tabanı yöneticisinin işlevleri nelerdir? VERİ TABANI YAKLAŞIMININ YARARLARI Veri tabanı yaklaşımının faydaları Tablo 11. Veri tabanı yöneticisi. İşlem sonucunda etkilenen tüm veriler. Bunlara ek olarak genellikle sistem geliştirme personelinin VTYS'nin ve ilgili yazılımların kurulması ve modifikasyonunda özel bir eğitime sahip olması da maliyetleri artıran bir diğer sakıncadır.1'de görüldüğü gibi özetlenebilir. Veri en geleneksel şekliyle "veri tabanı yöneticisi" olarak bilinen merkezi bir birim tarafından yönetilir.

. veri tabanı çalışamaz hale gelirse uygulamanın hiç biri çalışamayacaktır. VTYS. Bu problemin üstesinden gelmenin bir yolu tüm verilerin yedeklenmesidir. veri kaynakları günlenmiş olarak korunur ve kullanıcıların özelleştirilmiş isteklerini karşılamak için mevcuttur . Özellikler Bağımsız veri Standart veri Birkez veri girişi Veri entegrasyonu Veri entegrasyonu Paylaşımlı veri sahipliği Sağlanan Yararlar Artan esneklik Karşılaşılan Sonuçlar Uygulama programları daha kolay. Sistem geliştirme personeli alışık olmadıkları bir ortamda çalışmaktan dolayı güçlüklerle karşılaşabilirler. Depolama alanı korunur. Merkezileştirilmiş veri yönetimi İyileştirilmiş veri güvenliği ve koordinasyonu . Çünkü. çok çeşitli türdeki kullanıcılara ve onların gereksinimlerine yanıt verilebilir Yetersiz kişilerin depolanmış veriye erişimi önlenmiştir. Fazlalığın azaltılması tutarsızlığın elimine edilmesi İyileştirilmiş erişim .1. VTYS kullanıcının kütük yaratma ve onları günlemesine. Veri Tabanının Özellikleri ile Sağladığı Yararlar ve Olumlu Sonuçları Arasındaki İlişki. veri seçme ve onları tekrar çağırma ve çeşitli çıktı ve raporlar elde etmesine olanak sağlayan yazılımlar toplamıdır. ? Veri tabanı yaklaşımının sakıncaları nelerdir? VERİ TABANI YÖNETİM SİSTEMLERİ VTYS. daha çabuk ve daha ucuza değiştirilebilir. Başlangıçtaki Direnmeler Veri tabanı yaklaşımı kütük yaklaşımından çok farklı olduğu için işletme faaliyetlerinde genellikle bazı karışıklıklara ve çalışanların direnmelerine yol açabilir.156 - . veri tabanı sisteminin kalbidir ve verinin fiziki depolanması ile uygulamalar arasında bir tampon olarak işlev gömesine olanak sağlar.Tablo 11. Özen Gereksinimi Ortak bir veri tabanı büyük ölçüde tüm uygulama programları için geçerli olduğundan veri tabanının çok iyi bir şekilde korunması gereklidir. . bağımsız veri tabanlarını destekleme ve yönetme yeteneğine sahip bir yazılım sistemidir. Bölüm yöneticilerini kendi bölümlerine ait verileri merkezi bir veri grubuna vermek istemeyebilirler ve bu da veri tabanının faaliyete geçmesini geciktirebilecektir. işleme süresi minimize edilir ve veriler büyük ölçüde güvenilirdir Gereksinim duyulan bilgi hızlı ve daha kolay bir şekilde sağlanabilir.

Diğer bazı kullanıcılar (örneğin satış siparişleri bölümü) işlemlerin girişini kullanılan işleme programlarınca belirlenmiş olan işlem kodlarını veya anahtar sözcüklerle birlikte çevrim içi terminaller veya mikro bilgisayarlarla yapabilirler. yazılım ve donanım arasındaki karşılıklı etkileşimleri ortaya koyarak bu çevreyi daha iyi anlayabiliriz.6 bu çevresel faktörleri ve onların VTYS'nin üç kritik bileşeniyle olan ilişkilerini gösterir. VTYS'nin uygun bir şekilde işlevini yapabilmesi için uygulama yazılımlarının. Şekil 11.157 - . sorgu ve istekler ana kütük kayıtlarına veya geçmişten veya açık döküman veya rapor kütüklerinden veriye gereksinim duyacaktır. işletim sistemi ve donanımla uyumlu olması gerekir. İşlem Dökümanları Yığın Giriş / Çıkış Araçları Raporlar Çıktı Dökümanları Hizmet Yazılımları . Diğer kullanıcılar da (örneğin maliyet muhasebecileri) belekteki verilere erişim veya belirli konulara ait özel istekleri çevrim içi terminallerle girebilirler. Veri Tabanı Yönetim Sisteminin Çevresi. Kullanıcı Arabirimi Uygulama Yazılımı Sorgu Dili ve Rapor Yazıcı Çevrim İçi Uygulama Programları Yığın Uygulama Programları Veri Tabanı Yönetim Sistemi Sistem Yazılım Arabirimi Veri Tabanı Görüntüler Veri Manipülasyon Dili Veri Veri Tanımlama Tanımlama Dili Dili İşletim Sistemi Veri Yapıları ve Kütükler . . VTYS'inde ilk etkileşim kullanıcıların işletmenin bilgisayar sistemine eriştikleri zaman gerçekleşir. Uygulama programları veya diğer kullanıcı yoğunluklu yazılımlar işlemleri veya sorgu/istekleri işlemeye başladıklarında veri tabanından veriye gereksinim duyacaklardır. Kullanıcı. Kullanıcı yoğunluklu yazılımlar işlem için gereksinim duyulan veriyi elde etmek için VTYS'ni kullanacaktır. Gereksinim duyulan verinin . Belirli kullanıcılar (örneğin bordro departmanından) işlem dökümanlarının girişini yığın işleme için yapabilirler. Şekil 11.6. Çevrim İçi Veri Girişi .VTYS'nin Çevresi VTYS'nin çevresi kullanıcılar ve onların uygulama yazılımlarından veri tabanına kadar olan geniş bir aralığı kapsar. İşleme genellikle ana kütüklerden kayıtlara gereksinim duyarken. Veri girişi veya sorgu / istek yapıldıktan sonra (işlem kodu veya diğer ulaşım girdisi yardımıyla) işletim sistemi uygun yazılımı ana belleğe yükleyecek ve işlemeye başlayacaktır.

Sonuç olarak bir veri sözlüğü. Ayrıca veri tabanında istenilen değişiklikleri yapabilmesine da olanak sağlar. yeniden çağrılması ve güncelleştirilmesine ilişkin işlevlerini yerine getirebilmesini sağlayan anahtar bileşendir. ana dil arabirimi. Veri Sözlüğü Veri sözlüğü VTYS veya ilişkili yazılım tarafından sürdürülen verinin saklandığı (emniyete alındığı) yerdir. Veri Tanımlama Dili (VTD) VTD veri tabanının mantıksal yapısının her bir kullanıcı için şema ve alt şemaları da içerecek şekilde tam olarak tanımlamasını. Bunun yanında seçenekli bileşenler ise sorgulama dili. alanların uzunluğu ve karakter türü gibi fiziksel durumların tanımlarını sağlar. ekran formatlayıcısı.158 - . Son olarak işlenmiş her bir veri (örneğin güncelleştirilmiş kütük kayıtları) VTYS ve işletim sistemi aracılığıyla veri tabanına geri transfer edilir. mantıksal veri yapıları ve bazı fiziksel açılarla ilişkili tüm ilgili görüşleri içerir. Aynı zamanda veriyi yerleştirme ve ona ulaşma yollarını belirlemek için fiziki depolama düzenlemeleriyle ilgili tanımlara da bağlıdır. Veri Tabanı Kontrol Sistemi (VTKS) VTKS veya veri tabanı yöneticisi VTYS'nin çeşitli bileşenlerini kontrol eder. "hizmet yazılımları" ve "güvenlik" yazılımlarıdır. VTD'deki yazılı ifadeler. Normalde bireysel veri kalemleri çevresinde organize edilir. . karmaşık veri yapılarındaki kayıtlar ve veriler arasındaki ilişkileri de sağlar. VTD. uygulanmış veri tanımlama dilinde yer alan bilgilerin duplıkasyonunu temsil eder. "veri sözlüğü" ve "veri manipülasyonu diline" sahiptir. ? Veri tabanının çevresel faktörleri nelerdir? VTYS'nin İşlevsel Bileşenleri Günümüzde tüm işletmeler tarafından uygulanabilecek VTYS bulunmamaktadır. VTYS'nin veri tabanındaki verinin depolanması.niteliklerini ortaya koymak için VTYS istekte bulunan kullanıcının alt şemalarına dayanır. İşletim sistemiyle de doğrudan doğruya iletişimde bulunan VTKS. Bir veri sözlüğü işletme tarafından tüm uygulamalarda kullanılan verinin toplamını kapsar. Verinin yönetilmesi ve organizasyonu için VTYS standart bileşenler olarak "veri tabanı kontrol sistemi". Bu noktada VTYS istekte bulunan uygulama yazılımı veya diğer yazılımlarla ana belleğin çalışma alanına taşınan istenen verinin kontrolüne devam eder. Böylece bir veri sözlüğü. rapor yazıcısı. VTYS için temel veya standart bir bileşenler seti sağlanır ve bunun yanısıra değişik seçenekler de işletmelere sunulur. VTYS işletim sistemine özel talimatlar sağlar. "veri tanımlama dili". bir uygulama programındaki ve veri tabanındaki talimatları bir arabirim oluşturarak birbirine bağlar. Bir işletme birden fazla veri tabanı kullansa veya bazı uygulamalarda kütük yaklaşımını tercih etmiş olsa bile sadece bir tane veri sözlüğüne sahip olur. Daha da fazlası şifre gibi güvenlik araçlarının belirlenmesine de yardımcı olur.

İSİM HESAP NUMARASI HESAP KALANI > 1. kullanılan uygulama programlarını.7. ADD gibi komutlar kullanır. Veri Manipülasyon Dili Veri manipülasyon dili uygulama programcıları veya bilgili terminal kullanıcılarının veri tabanı ile iletişimini sağlamak için kullanılan bir dildir.000.000.000. DISPLAY. sütun veya toplamlarla ilişkilendirilen isteklere göre özel raporlar sağlar. kullanıcıların veri tabanından bilgi istemelerine izin veren bir dildir. veri tabanından yeniden elde edilmesine ve çıkarılmasına olanak sağlar. Örneğin Şekil 11. Sorgulama dili veri tabanının birbirini etkileyen araştırmalarına olanak sağlayan çeşitli komutları sağlar.dan büyük olan tüm kayıtları görebilirler. Bu amaçla veri manipülasyon dilleri PRINT. Metin içindeki başlık.● ● veri dökümantasyonunun bir türü olarak. Veri manipülasyon dili. günlenmesine. manipüle edilmesine. Veri Sorgulama İşlemi. yetkili kullanıcıları ve güvenlik sınırlandırmalarını ve veri kalemlerinin kaynaklarını içerebilir. Veri Sorgulama Dili Veri sorgulama dili. DELETE. Ekran Biçimleyici Ekran biçimleyici programcılara ve kullanıcılara önceden biçimlenmiş ekranları ve görüntüleri geliştirmede kullanılır. depolanan alanların uzunluğu ve karakter türünü. Rapor Yazıcı Rapor yazıcı veya hazırlayıcısı. Ana Dil Arabirimi Ana dil arabirimi olarak bilinen erişim yazılımının bir türü birçok VTYS'nin ana bilgisayarında yer alan COBOL gibi bir dilde yazılmış olan uygulama programların VTYS ile uyumlaşmasını sağlar.. . Kullanımı kolay olduğu için programlama bilmeyen kullanıcılar da programcıların yardımı olmaksızın sorgulama yapabilirler.7'de görülen formdaki gibi sadece boşlukları doldurarak hesap kalanı 1. kullanılan çıktıları.159 - . ● Her bir veri kaleminin yer aldığı veri sözlüğündeki bir tanım her bir veri kaleminin adını ve tanımını. sorgulama diline benzer bir işlev görür ve kullanıcıların bilgi gereksinimlerini karşılamaya yardım eder.000.Şekil 11. kayıt veya diğer veri yapılarını. verinin kullanıcılar tarafından kolaylıkla depolanmasına. bilgi sisteminin düzenlenmesi ve değiştirilmesine yardımcı olarak ve standardize edilmemiş ve yetkilendirilmemiş veriyi engellemede bir kontrol aracı olarak hizmet sunar.

. yetkisiz kişilerin erişimini ve iki farklı kullanıcının aynı anda aynı veriye ulaşma girişimini önleyen yazılımdır.8. fiziksel düzenleme aşaması ve uygulamaya koyma aşamasıdır.8'de de görüldüğü gibi veri tabanı sistemleri için veri yapılandırması dört aşamayı gerektirir. veri tabanı kullanıcılarının sorumluluklarını yerine getirmeleri için gereksinim duydukları tüm verilerin kaynağıdır. Veri tabanı içeriği Veri tabanı kullanımları İstenen raporlar İstenen Bilgi Mantıksal veri yapıları Basit doğrusal Liste Ağaç Ağ Erişim yöntemleri Sırasal İndeksli sırasal Rassal Kavramsal Yapılandırma Aşaması ● Mantıksal Düzenleme Aşaması ● ● ● Fiziksel Düzenleme Aşaması ● ● ● Uygulama Şekil 11. güç kesintilerini veya olağan aksiliklerin olması durumunda veri setlerinin kurtarılması ve veri iletişim ağlarıyla bağlantı kurulabilmesi gibi görevlerin yerine getirilebilmesi için kullanılan yazılımlardır. ve çeşitli veri kalemleri ve setleri arasındaki ilişkilerin tümünün toplanmasıyla veri gereksiniminin tanımlanması aşamasıdır.Hizmet Yazılımları Yeni kütüklerin ve veri yapılarının yüklenmesi. kavramsal yapılandırma (gerekliliklerinin tanımlanması) aşaması. Bu yüzden veri tabanı geliştirmede ilk adım gereksinim duyulan verilerin. mantıksal düzenleme aşaması. Kavramsal Yapılandırma Aşaması Bir işletmenin genel veri tabanı. ? VTYS'nin işlevsel bileşenleri nelerdir? VERİ TABANI SİSTEMLERİNİN GELİŞİM AŞAMALARI Aşağıdaki Şekil 11.160 - . işe yaramayan kayıt ve verilerin temizlenmesi verilerin yedeklenmesi için manyetik disklere aktarılması. Veri Tabanı Yapısı. Güvenlik Yazılımları Verilere. Bu aşamalar.

Bu birimler (departman-bölüm) ve birimler arası ilişkileri ortaya koyacak model "Birim-İlişkiler (Entity-Relationship)" modelidir. Bire karşı bir ilişki ise satıcı ile satıcının iş adresi arasında ortaya çıkmaktadır. nesneler (stok kalemleri vb. Kavramsal yapılandırma modeli yaklaşımının temelinde veriye yönelik kavramsal veri modeli vardır.) gibi işletmenin temel ve sürekli birimlerini ve bu birimler arasındaki ilişkileri içerir.9'da birim-ilişkiler modellerinin işletmenin harcama faaliyetlerini içeren bölümü yer almaktadır. paralel kenarlar birimlerarası ilişkileri temsil eder. para. Dikdörtgenler birimleri temsil ederken. kişiler (müşteriler gibi). Bunlardan birisi işletmedeki her bir uygulama ve kullanıcının gereksinimlerinin analiz edilmesi ve daha sonra bunların birleştirilmesidir. Örneğin satıcılar (bir birim) stok kalemlerini (diğer bir birim) sağlar. çoğa karşı çok (Ç:Ç) ve bire karşı bir (1:1). Diğer yaklaşım ise işletmenin tümü için "kavramsal bir veri modeli" geliştirilmesi ve daha sonra geliştirilen modelin çeşitli parçalarının ilişkili veri kalemleri ve setlerine ayrıştırılmasıdır. 1 Kayıtlar Ç Ç Nakit Hareketleri Ç Kime Ç Kimden 1 Ç 1 Satıcı 1 Kime 1 Depo Şekil 11.161 - . . Burada ele alınan unsurlar.Veri gereksiniminin tanımlanmasında iki farklı yaklaşım kullanılabilir. Şekildeki ilişkilerin çoğu bire karşı çoktur. Birim-İlişkiler Diyagramı Örneği. Burada üç tür ilişki vardır: bire karşı çok (1:Ç).) faaliyetler (üretim işleri vb.9. Bu model işletmenin faaliyetlerini ve faaliyetleriyle ilgili çevreyi ele alır. Çünkü bir stok kalemi birden çok satıcıdan sağlanabileceği gibi. Şekil 11. banka hesabından çekilir ve para ödeme işlemleriyle devam eder. bir satıcı birden çok stok kalemi sağlayabilir. Bununla birlikte çoğa karşı çok ilişki satıcılar ile stok kalanları arasında ortaya çıkmıştır.) ve olaylar (satış işlemleri vb. Birim-İlişkiler modeli en basit olarak bölümler arasındaki ilişkileri gösterir. 1 Büyük Defter Kayıtlar Ç Satın Alma 1 Neyi Tedarik Ç Stok Kalemleri Ç Ç Stoklama Adres 1 Nerde 1 Nakit Miktarı Ç Kimden 1 Banka Hesabı .

Kavramsal model tamamlandıktan sonra veri tabanı tasarımcıları gereksinim duyulan veri kalemlerini kullanıcılarla görüşerek belirleyeceklerdir. tanımını. bilgileri kapsayacaktır.) Kayıt düzenlemeleri. Giriş noktası olarak işlev gören kayıtlar işaretlenir ve fiziki erişim yöntemleri belirlenir. ! VTYS seçildikten sonra fiziki düzenlemenin geri kalan kısmı seçilen veri modelinin türüne bağlı olur. Her bir veri kalemi için sonuçlar veri sözlüğüne kaydedilir. VTYS'nin seçiminde. Ağaç ve ağ yapılarında bu yöntem sabitleştirilen göstericileri içerir. . işlem etkinliği.(Ağaç ve ağ modelleri için Ünite 3'e bakınız. fatura kaydı ve fatura dökümüdür. Set düzenlemeleri ise veri yapıları diyagramlarından birbirine yakın kayıtların her çifti arasında sahip-üye durumlarını inceleyerek başlar. Fiziki Düzenleme Aşaması Veri tabanı yapısının fiziki düzenleme aşaması veriye erişim yöntemleriyle ilgilidir.10'da gösterilmiştir. Örneğin bir stok kalemiyle ilgili veri kalemleri muhtemelen stok kaleminin numarasını. Bunlar. Bu yapı içinde dört düğüm (nodes) vardır. Veri tabanındaki birimler arasındaki mevcut ilişkiler "şema" veya "veri tabanı modeli" olarak da adlandırılan "mantıksal veri yapısı" tarafından tanımlanır. Veri tabanı kullanıcıların etkin karar alabilmeleri için gereksinim duydukları bilgiyi sağlayabilecek şekilde yapılandırılır. birim-ilişkiler diyagramından alınan veri kalemlerinin listelenmesiyle başlar.162 - . Ağaç yapısında veriler arasındaki ilişkiler hiyerarşik bir yapı biçiminde açıklanmıştır. birimler arasındaki sistematik ilişkileri tanımlamalı ve düzenlemelidir. Ağaç yapısına ilişkin bir örnek olarak alıcılar (müşteri) kütüğü Şekil 11. yeniden sipariş miktarını vb. Piyasada çok sayıda VTYS paketleri olduğu için fiyat. Mantıksal düzenleme aşamasında kavramsal modeller şema ve alt şemalara dönüştürülür. Mantıksal Düzenleme Aşaması Temel görevi veri tabanı düzenlemek olan bir analist. birim maliyetini. işletim sistemlerine uyumluluk gibi diğer özellikler de önemlidir. pazarlama kolaylığı. Bu aşamada seçilecek VTYS ve kayıt veya tabloların ve ilgili bağların yapılandırılması sözkonusu olur. eldeki miktarı. depolama (saklama) araçlarındaki verinin tasarımı ve fiziki sunumuyla ilgilidir. müşteri verileri. alan uzunlukları kararlaştırılır. önceki aşamada seçilen veri modeliyle en uyumlu çalışacak VTYS'nin tercih edilmesi gerekir. birincil ve ikincil anahtarlar seçilir. sorgulama zamanlaması. kredilendirme işlemleri. VTYS'nin seçimi zor ama önemli bir karardır. Kararlaştırılan veri kalemleri kümesi birim-ilişki diyagramında her bir birim sembolüne veya uygun olduğunda ikisi paralel kenar kutularına iliştirilmelidir. Daha sonra kapsam dahiline giren veri kalemleri isimlendirilir. Bu bölümde ağaç ve ağ modelleri için kayıt ve setlerin düzenlenmesini ele alacağız. Fiziki düzey. gruplandırılır ve uygun bir sırayla düzenlenir.

Gerekli olduğunda veri tabanını değiştirmeyi. Veri tabanına üretim verilerini yüklemeyi içerir. ● Veri Tanımlama Diliyle (VTD) veri tabanı tanımlarını biraraya getirmeyi. Bu ilişki tek veya iki ok ile gösterilmiştir. Uygulama Aşaması Uygulama ile kastedilen özellikle VTYS'nin kontrolü altındaki bir makinada faaliyette bulunan veri tabanı sistemine aktarılmasıdır. Müşteri Numarası İşlem Kodu İşlem Tarihi İşlem Tutarı Fatura Kaydı Fatura Numarası Fatura Tarihi Müşteri Numarası Fatura Toplamı Fatura Dökümü Fatura Numarası Malın Kodu Malın Cinsi . İyi bir uygulama. her bir fatura sadece bir tek müşteri ile ilgili iken. Kredilendirme İşlemleri . Veri Manüpilasyon Dili (VMD) komutlarının uygulama programlarına dahil edilmesini.10. Müşteri Verileri Müşteri Numarası Müşteri Adı Adresi Şehir Kodu Kredibilitesi Hesap Bakiyesi . Ağaç Yapısında Müşteri Hesabı Verileri.Bu ağaç yapısı örneği aşağıda verilmiştir. Bu örnekten de anlaşılacağı gibi. Örnek veri ve testlerle veri tabanını yüklemeyi. Bu örnek içinde "müşteri verileri" ağacın kökünü oluşturmaktadır. iyi tasarım kararlarını yansıtabilmelidir. Örneğin müşteri verisi olan "müşteri numarası (tek ok)". ● ● ● ● . fatura kaydındaki "müşteri numarası (iki ok) ile ilişkilendirilmiştir. fatura kaydı ve fatura dökümüdür. her bir müşterinin birden çok faturası olabilir. Miktar Birim Fiyat Tutar Şekil 11. Uygulama için kullanılan VTYS karmaşık veri nesneleri ve aralarındaki ilişkileri göstermek için yüksek düzeyli yapıları sağlamalıdır. Veri tabanı uygulamasıyla ilgili faaliyetler.163 - . Yapının dalları ise kredilendirme işlemleri.

politikalar teklif ederek ve programcılar ve kullanıcılarla iletişim kurarak VTYS'ni idare etmektir. Veri Tabanı Yaklaşımının özellikleri veri bağımsızlığını.VERİ TABANI KONTROLLERİ VE GÜVENLİK ÖLÇÜLERİ İşletmenin faaliyetleri ve kararlarındaki önemi ve özen gereksinimi nedeniyle bir veri tabanı kontrol ve güvenlik araçlarıyla donatılmalıdır. Üçüncü işlevi veriyle ilgili tüm değişiklikleri kontrol etmektir. Kütükler bireysel (tek) uygulamalara bağlı olduğundan kütüklerde ve veride genellikle fazlalık ortaya çıkar. bir kez veri girişini. Aksi takdirde verinin standartlaştırılması ve güvenliği tehlikeye düşebilir ve veri yönetim prosedürleri çökebilir. tutarsızlığın ortadan kaldırılmasını. Bu yüzden VT yaklaşımının yararları fazlalığın azaltılmasını. veri bütünleştirilmesini. Özet Geleneksel kütük yaklaşımı bazı ciddi eksikliklere sahiptir. ortak veri sahipliğini ve merkezi veri yönetimini sağlamasıdır. veri ilişkilerini belirlemeyi ve veri sözlüğünü içerir. Son işlevi ise bütçeler hazırlayarak. karmaşıklık ve özen gösterme gereksinimi de VT yaklaşımının . Veri Tabanı Yaklaşımı olarak bilinen alternatif yaklaşım kütük yaklaşımının bu eksikliklerini gidermiş ya da en aza indirmiştir. Mükemmel Belgelendirme Özellikle veri sözlüğü kapsamlı olmalı ve güncelleştirilmelidir. Aynı veriyi aynı anda birden fazla kullanıcının erişimini engellemek için bir kilit mekanizması getirilebilir. veri standartlaştırılmasını. Bu kontroller ve güvenlik ölçülerinden önemlileri şunlardır: Sağlıklı Sistem Geliştirme Prosedürleri Yeni veri kalemlerinin eklenmesi ve VTYS'nin modifikasyonu gibi veri temelindeki tüm değişiklikler dikkatlice kontrol edilmelidir. Örneğin bazı duyarlı veri kalemlerine erişmek için üç ayrı şifre koyulabilir. Veri kalem ve setlerine standartlaştırılmış işlemler verilmesini. Bir Veri Tabanı Yöneticisinin ve Belki de Bir Güvenlik Yöneticisinin Örgüte Eklenmesi Veri tabanı yöneticisi veri tabanının dizaynı ve kontrolünden sorumlu olmalıdır. Diğer taraftan maliyet. Bu yüzden temel işlevi şemanın kurulması ve tanımlanmasıdır. Diğer işlevi kullanıcı kodları ve şifreleri tanımlamak ve diğer güvenlik işlemlerini sağlamaktır. Veri Erişim Prosedürlerini Korumaya Alma Bireysel veri setleri ve veri kalemleri üzerinde tam bir koruma sağlamak için kullanıcı kod ve şifreleri sistemi oluşturulmalıdır. Fazlalık tutarsızlığa ve dolayısıyla verinin güvenilirliğini yitirmesine neden olur. esnekliğin artırılmasını ve erişimin iyileştirilmesini kapsar.164 - .

Hypertext sistemler e. fiziksel düzenleme ve uygulama aşamalarıdır. İlişkiler kullanıcıların istekleri doğrultusunda yeni tablolarla yaratılır. veri erişim prosedürlerini korumaya alma ve yeni bir veri tabanı yöneticisinin veya güvenlik yöneticisinin örgüte dahil edilmesiyle başarılabilir. Faaliyet yöneticisi d.165 - . Operatör 2. Sorular 1. Programlama yöneticisi c. Gerekliliklerin belirlendiği kavramsal aşama. Veri Tanımlama Dili ve Veri Manipülasyon Dilidir. Bir örgütün veri tabanının belgelendirilmesi ve kontrolünün genel sorumluluğuaşağıdakilerden hangisi tarafından yerine getirilir? a.uygulama güçlükleridir. Veri tabanı sistemlerinin geliştirilmesi dört aşamayı içerir. Veri tabanı yöneticisi b. Sistem analiz yöneticisi e. VTYS'nin temel bileşenleri VT Kontrol Sistemi. İlişkisel model kayıtlar ve veri kalemleri arasında önceden tanımlanmış kesin ilişkilere sahip değildir. Uzman sistemler b. Aşağıdakilerden hangisi günümüzdeki veri tabanı teknolojisinin temel taşıdır? a. VT ile ilgili kontrol ve güvenlik. Bir VTYS. Amaç yaklaşımlı sistemler c. Veri tabanı yönetim sistemleri d. sürdürmeyi ve ondan veri elde etmeyi sağlayan bir bilgisayar yazılımıdır. mantıksal düzenleme. sağlıklı sistem geliştirme prosedürleri. belgelendirme. Uygulama programları ile veri tabanı arasında bir geçiş olarak hizmet verir ve hedeflerini yerine getirmek için işletim sistemiyle doğrudan iletişim kurar. Çevrimdışı sistemler . merkezi bir veri tabanında veri saklamayı.

Maliyetli Olması b. Verilere Özen Gösterimi d. Bilgi sisteminde saklanan ve yeniden çağrılan en küçük veri bloğu. Kullanıcılar b. Ortak Veri Kullanımı e. Genel Veri Seti d. Tekrarlanan grupların eş anlamlısı. Belirli bir dönemi ilgilendiren alanlar grubu. Veri Manipülasyon Dili d.166 - . Veri tanımlama Dili 4. Aşağıdakilerden hangisi Veri Tabanı Yaklaşımının sakıncalarından birisi değildir? a.3. Aşağıdakilerden hangisi veri tabanı yöneticisi tarafından veri tabanının genel mantıksal yapısını tanımlamada kullanılır? a. Veri Tanımlama Dili c. Başlangıçtaki Direnmeler c. Anahtar veri c. Bir veri tabanındaki bölümler arasındaki ilişkileri gösteren kavramsal model. Alan : Birim-İlişkiler Veri Model : Düğüm İlişkisel Model : : Kayıt : . Veri Sorgulama Dili e. Aynı Verinin Birden Çok Girilmesi Sözlük ve Kavramlar Dizini Ağaç Yapısı : Her bir düğümün bir bölümü temsil ettiği ve her düğümün ağacın bir üst düzeydeki diğer bir düğümle ilişkili olduğu mantıksal veri yapısı. Veri tabanını iki boyutlu tabloların bir toplamı olarak gören mantıksal veri yapılandırması. Aşağıdakilerden hangisi bir veri tabanının genel mantıksal yapısına işaret eder? a. Veri Tabanı Yöneticisi b. Raporlama 5. Ağ e.

veri seçimi ve yeniden çağırmasına ve çeşitli çıktı ve raporlar elde etmesine olanak sağlayan bilgisayar programı. edit edilmesi. Veri Sorgulama Dili Veri Tabanı Sözlüğü : : Veri Tabanı Yönetim Sistemi : .167 - . Bir kullanıcının kütük yaratma ve günle mesine. manipüle edilmesi ve çıkartılması için komutlar dizisi. Bir veri tabanındaki veri kalemlerinin isimlerinin toplanması ve onların standartlaştırılmış veri tanımlarıyla sunumu.Veri Manipülasyon Dili : Bir veri tabanından veri günlemesi. Kullanıcının veri tabanından bilgi istemesine izin veren komutlar dizisi.

İletişim ağları bilgi işlemede teknolojinin çok yoğun kullanımını gerektirmekte ve ülkemizde işletmeler tarafından çok yaygın olarak kullanılmamaktadır. 12 .İletişim Ağları Bu Ünitede. .168 - ÜNİTE Verinin gereksinim duyan taraflara iletilmesinde kullanılan iletişim ağlarını yapıları ve türleri itibariyle ele alıp yararları ve sakıncaları üzerinde durulduktan sonra. ağ tasarımındaki önemli noktaların neler olduğu açıklanacaktır.. Çalışma Biçimine İlişkin Olarak.... Bu nedenle muhasebedeki çeşitli uygulamaları ünitede anlatılanlarla bağdaştırmanız konuyu anlamanızı kolaylaştıracaktır. Bu nedenle çevrenizde ünitede anlatılanlarla sıklıkla karşılaşamayabilirsiniz.

Veri iletişim ağları dünyada 1970’li yıllardan beri yaygın olarak kullanılmaya başlamıştır. Birimler arasındaki bu iletişim. Günümüzde işletmelerin faaliyetlerini farklı yerlerde sürdürmeleri. merkezden uzaktaki kişilerin de sanki aynı yerdeymişçesine aynı veriye ulaşmalarına olanak sağlar.169 - . Şekil 12.1. Çevrim İçi Disk Depolama MİB . Kullanıcılar ile bilgi sisteminin belirli noktaları arasındaki uzaklıkları birbirine bağlayabilmek için veri iletişim sistemi bir gerekliliktir. Modem . Modem İletişim Kontrol Birimi Modem Terminal . Veri iletişim teknolojisindeki gelişmeler ve farklı yerleşim yerlerindeki birimlerin koordinasyon ve zamanlı bilgi gereksinimlerinin artması veri iletişim ağlarının kullanımını artırmıştır. iletişim kontrol birimleri ve bunları birleştiren kanallardan oluşur. bu ünitede verilecek bilgiler bir muhasebecinin veri iletişimi ve bilgisayar ağlarının yapılandırılması konusunda bilmesi gereken temel bilgilerdir. . depolanması ve ayrıştırılması ile başarılabilir. faks gibi araçlarla sağlanırken artık elektronik olarak da sağlanabilmektedir. işlemesi. Bu iletişim.GİRİŞ Bir bilgi sisteminin esas görevi ilgili kişilere yönetsel karar almada yardımcı olacak bilgileri sağlamaktır. modem. İLETİŞİM AĞLARI Coğrafi olarak birbirinden ayrı yerlerde olan birimler (bu aynı binadaki ofisler arasında da olabilir) arasındaki veri iletişimi geleneksel olarak mektup. Bilgi teknolojisisindeki son gelişmeler bilgi sistemlerinin bu görevi yerine getirme kapasitelerini artırmıştır. Doğaldır ki.1 bir veri iletişim ağını göstermektedir. Bu da ancak. modelleri ve özellikleri itibarıyla çok çeşitli olsa bile tipik bir ağ terminal. Bu ağda yer alan unsurları kısaca ele alalım. Modem Terminal Şekil 12. Veri İletişim Ağı. . bu birimler arasında iletişimin kurulmasını zorunlu kılmaktadır. Ağları anlamak için öncelikle ağ yapılarının temelini oluşturan veri iletişim temellerinin ne olduğunu anlamak zorundayız. ? Veri iletişim ağları kullanımının artış nedenleri nelerdir? VERİ İLETİŞİMİNİN ESASLARI Veri iletişim ağları. verilerin coğrafi olarak toplanması. telefon. Daha sonra işletmeye özgü önemli bazı ağlarla yaygın bilgisayar ağları incelenecek ve veri iletişimini de kapsayacak şekilde sağlam bir bilgi sisteminin tasarımını etkileyen önemli konular üzerinde durulacaktır. veri iletişim sistemleri yardımıyla elektronik olarak yapılabilmektedir.

2. Sayısal Sinyaller Kablo Arabirimi Modem Örneksel (Analog) Sinyaller // Telefon Hatları Modem Sayısal Sinyaller Kablo Arabirimi . bir görüntü aracı olabileceği gibi bir klavye veya yazıcı da olabilir. Şekil12. Modem kullanımı niçin gereklidir? . genellikle bir mikro bilgisayardır ve ağdaki diğer birimlerle iletişim kurabilir. Birinci kullanım şeklinde “terminal” bir giriş-çıkış aracıdır. (Şekil 12.? Tipik bir veri iletişim ağının unsurları nelerdir? VERİ İLETİŞİM AĞININ DONANIMI Terminaller Bir terminalin kullanım şeklini iki başlık altında ele alabiliriz. Bu arada telefon hatlarının kullanılması durumunda sayısal sinyallerin. Telefon hatlarının çoğu sadece örneksel sinyallerle çalışmaktadır. Akıllı terminaller olarak ifade edilen ikinci kullanımda ise terminal. Bu durumda terminal. Bu dönüştürme işlemi modemler aracılığı ile gerçekleştirilecektir. Yardım olmaksızın kendiliğinden ağdaki bilgisayarla iletişim kuramayan bu terminaller veri girişi yapmak veya sorgulamalara yanıt vermek amacıyla kullanılmaktadır. kütüklere veri gönderme ve işleme için verinin düzeltilmesi ve biçimlenmesi. örneksel sinyallerin ise sayısal sinyallere dönüştürülmesi gerekir. örneksel sinyallere. . Ana Bilgisayar . Veri İletişiminde Modem Kullanımı.2) .170 - . işlemlerin ve işleme sonuçlarının saklanmasını sağlayabilir. ? Veri iletişim ağları açısından terminaller nasıl sınıflandırılır? Modemler Telefon hatları yardımıyla veri aktarımını sağlayan modem. bir araçtan gelen (terminal gibi) sayısal sinyalleri (0 ve 1’leri) örneksel (analog) sinyallere dönüştüren araçtır. ? Bir bilgisayardan çıkan sayısal sinyallerin diğer bilgisayara sayısal sinyal olarak gönderilmesi gerekir.

çok sayıda uzun mesafeli konuşmalar için tasarlanmıştır. Sisteme birden fazla giriş ve çıkış biriminin eklenmesi durumunda ise bir kontrol mekanizmasına gereksinim duyulacaktır. hat derecesi gönderim türü.İletişim Kontrol Birimleri Tek bir merkezi işlem biriminin aynı yerdeki bir giriş ve çıkış birimlerine bağlanması bir bilgisayar sistemi için en basit yapıdır. Telefon kabloları yanında bakır ve aliminyum karışımından yapılan “Coaxial Kablolar”. Daha ucuz ve küçük olmalarının yanısıra tek bir fiber optik kablo bir saniyede milyonlarca bitlik bir hacmi taşıyabilir. ? Merkezi İşlem Biriminin görevleri nelerdir? İLETİŞİM KANALLARINDA VERİNİN HAREKET ETMESİ Donanım araçlarından sonra veri iletişiminin dinamik yönü üzerinde durabiliriz. Verinin bir yerden diğer bir yere hareketi şu faktörlere bağlıdır. Bağların Özelliği İletişim hattı ya da kanalı farklı şekillerde karşımıza çıkabilir. Bu hatlar ses iletişimini sağlamanın yanısıra örneksel (analog) sinyaller aracılığıyla veri gönderimine de olanak sağlarlar. işletim sistemine ev sahipliği yapmak. Ancak bir ağ içindeki merkezi işlem biriminin asıl rolü iletişim sorumluluğudur. Bu telefon hatlarının çok geniş bir alanda mevcut olmaları. ? İletişim kontrol birimi unsurları nelerdir? Merkezi İşlem Birimi Herhangi bir bilgisayar sisteminde olduğu gibi.171 - . protokol ve iletişim hat servisinin türü. Böyle bir sistem ana bellek birimindeki işletim sistemince kolaylıkla kontrol edilebilir. Bilgisayara dayalı sistemlere veri iletişimi eklendiğinde “iletişim işlem birimi”. Posta servisinin dışında en yaygın araç elektrik hattı veya kablosudur. Bu yüzden hem mesajları dönüştürmeli ve ağdaki gerekli diğer işlevleri yerine getirmeli hem de işlevleri yürüten iletişim işlem birimlerinin eylemlerini koordine etmelidir. ağlardaki merkezi işlem birimleri de bazı önemli işlevlere sahiptir. ● ● ● ● ● bağların özelliği. Bunlar. Son yıllarda gelişme gösteren uydu gönderimi ve mikro dalga veri gönderimi diğer iletişim . bunların iletişim ağlarında yaygın olmaları sonucunu doğurmaktadır. çeşitli işletim faaliyetlerini yerine getirmek ve merkezi bellek birimine doğrudan bağlantı sağlamaktır. Bir diğer araç olan fiber optik kablolar ise çeşitli cam veya plastik liflerden oluşur ve veriyi yoğunlaştırılmış hafif dalgalarla gönderir. “çok düzeyli kanal” ve “toplayıcılardan” oluşan iletişim kontrol birimleri gerekli olur.

Hızın yüksekliği gönderilen verinin hacminin de büyüklüğü demektir. İletişim Hat Servisinin Türleri Özel hatlar. modem ve merkezi işlem birimi gibi gerekli iletişim ve bilgi sistemi araçlarıyla bağlantılı olması gerekir. Hat Derecesi İletişim hatları onların gönderim hızına göre derecelendirilir. İşlevsel olabilmesi için ağın terminal. Gönderim Türleri İletişim malzeme ve hatlarına bağlı olarak. Protokol Protokol. dağıtımlı ağlar ve bölgesel ağlardır. Ağlar bazı açılardan birbirinden farklı olduğu için tek bir ağ şekli sözkonusu değildir. veri iletişim araçları arasında hangi verinin gönderileceğine ilişkin ilişkileri belirler. Seri gönderimde tüm mesaj tek bir kanal kullanılarak gönderilirken. ? Verinin hareketinde önemli olan faktörler nelerdir? İLETİŞİM AĞ YAPILARI Geniş alan iletişim ağı iki ya da daha fazla kullanıcı yerini birbirine bağlayan birbirleriyle bağlantılı iletişim kanallarından oluşur. Mesaj gönderiminde kullanılan iletişim kanallarıyla ilgili sınıflandırma: Seri veya paralel gönderim sözkonusudur. Dar band hatlar düşük oranda (45-300 bps). Bunlar merkezileştirilmiş ağlar. Sayısal gönderimde modem kullanımına gereksinim olmaz iken. kamu hatları ve geniş alanlı telefon hatları (WATS) olmak üzere üç servis türü vardır.araçlarıdır. Gönderimin yönüyle ilgili sınıflandırma: Burada tek bir yöne gönderim olabileceği gibi farklı zamanlarda farklı yönlere veya aynı zamanda farklı yönlere gönderim olabilir. örneksel gönderimde ise modem kullanımı bir gerekliliktir. ? İletişim ağlarındaki iletişim ve bilgi sistemi araçları nelerdir? . Gönderim biçimiyle ilgili sınıflandırma: Örneksel (analog) veya sayısal(dijital) gönderim söz konusudur. ● ● ● Gönderim yönüyle ilgili sınıflandırma Gönderimin biçimiyle ilgili sınıflandırma Mesaj gönderiminde kullanılan iletişim kanallarıyla ilgili sınıflandırma. Bunlar. geniş band hatlar ise çok yüksek oranda (yüz milyonlarca bps) gönderimde bulunur. Ağlar donanım ve yazılımları itibarıyla sınıflandırılabilirler. gönderim araçları birkaç başlık altında toplanmaktadır.172 - . parçalar halinde farklı kanallar kullanılarak gönderilecektir. ses band hatları yüksek oranda (3009600 bps). paralel gönderimde mesajlar.

birkaç terminali. Çok noktalı hat. ! Örneğin bir işletme ana bilgisayarını ve çevrim içi disk depolamasını merkez ofisin olduğu İstanbul’da konumlandırmış ve Ankara. Terminal Terminal a. her terminali merkezi işlem birimine doğrudan ayrı ayrı bağlar.) ? Merkezileştirilmiş ağların türleri nelerdir? Noktadan noktaya ağ.173 - . Bursa ve Diyarbakır’daki dört satış ofisindeki terminallerle merkezileştirilmiş bilgisayar sistemine bağlamış olabilir. Terminal Terminal Merkezi Bilgisayar Sistemi . Her bir terminal kullanıcısı doğrudan bağlantı için sıra beklemek zorunda olmadığından en iyi hizmet bu türde sağlanır. Çok Noktalı (Multidrop) . Terminal Merkezi Bilgisayar Sistemi Terminal Terminal b. Noktadan Noktaya Terminal . Merkezileştirilmiş ağlar farklı şekilde yapılandırılabilirler veya noktadan noktaya hatlar.3 aynı terminal seti ve merkezi işlem birimi sözkonusu olduğunda bu üç temel çeşidi gösterir. Ancak diğer türlere göre çok fazla iletişim hattını gerektirir ve özellikle kullanılan hatlar özel hatlar olduğu için oldukça pahalı olur. (Konunun kolaylıkla anlaşılabilmesi için modemler gözardı edilmiş ve tüm gönderimlerin sayısal olduğu varsayılmıştır. noktalar aracılığıyla merkezi işlem birimiyle bağlantılı olan tek bir iletişim ağına bağlar. . çok noktalı hatlar.Merkezileştirilmiş Ağlar Merkezileştirilmiş bir ağ. tek bir merkezi işlem birimi ve ona bağlanmış bir ya da daha fazla terminalden oluşur. İzmir. Şekil 12. . çok düzeyli hatlar olarak çeşitlendirilebilirler.

MO RT MO:Modem LT:Yerel Terminal RT:Uzaktaki Terminal CO:Kontrolcü RJE:Uzaktaki İş Giriş İstasyonu Yerel Hatlar Kamu Telefon Hatları Özel (Kiralanmış) Hatlar MO RT Şekil 12. Şekil 12. bir hat paylaşım aracıyla bir terminaller grubunu merkezi işlemciye bağlar. Merkezi Ağ Türleri. . Şekil 12.3. Çok düzeyli hat ise.174 - .4 bu üç türü de içeren bir ağ yapısını göstermektedir. Sadece özel hatlar kullanılabildiği için esnek değildir ve hat noktasına bağlı olan terminallerin tümü bağlantı hattındaki bir bozukluk nedeniyle hizmet dışı kalacakları için güvenilirliği fazla değildir. Ancak sadece tek bir terminal gönderimde bulunacağından terminal kullanıcıları hizmet için beklemek zorundadır. . Çok Düzeyli (Multiplexed) .. Toplam iletişim ağı uzunluğu minimize edildiğinden ekonomik olması en önemli üstünlüğüdür. . Terminal Merkezi Bilgisayar Sistemi Terminal Multiplexor Terminal Terminal c.4. RT CO CO MO MO RT RT MO LT MO Çevrim İçi Veri Tabanı Merkezi İşlemci İletişim İşlemcisi MO MO MO MO LT MO RJE RT MO Multiplexor LT MO MO CO RT . Geniş merkezileştirilmiş ağlar iki ya da daha fazla türün bir bileşimini içerebilir. Hat Türünü de İçeren Merkezi Ağ.

5 bu yapıların dördünü göstermekte ve dağıtımlı ağın bir ana bilgisayar ve uzaktaki işleme birimleriyle bağlantılandırılmış dört küçük bilgisayar olduğunu varsayımıyla oluşturulmuştur.175 - . Dağıtımlı Ağlar Dağıtımlı ağ. kullanıcı ağırlıklı bir yapıyı temsil eder. Bu yüzden ağın dizaynı zor ve devam ettirilmesi de maliyetlidir. Merkezi ağların diğer bir sakıncası bunların esnek olmaması ve uzaktaki kullanıcılara hemen yanıt verememesidir. çeşitli coğrafi yerlerde ve bu yerler arasındaki veri iletişiminde işlemenin bir karışımıdır.✔ Merkezileştirilmiş ağların sakıncaları nelerdir? Merkezileştirilmiş ağ geniş bir merkezi işlem birimciyle işlevde bulunduğu için nisbeten karmaşıktır. Dağıtımlı ağların merkezi olmayan bilgisayar sistemiyle karıştırılmaması gerekir. Diğer bir deyişle dağıtımlı bir ağ. onların uzaktaki kullanıcıların gereksinimlerini ve içinde bulundukları koşulları anlamalarını güçleştirebilir. Merkezi olmayan bilgisayar sistemleri bilgisayarlar arasında iletişim hatları olmaması nedeniyle dağıtımlı ağlardan farklıdır. İşlemlerin çoğu genellikle mikro veya mini bilgisayarlar aracılığıyla yürütülür. Dağıtımlı ağlarda dağıtılmış veri işleme sözkonusudur. Diğer taraftan yoğun gönderim trafiği işlemlerin ve sorgulamaların ertelenmesine neden olmaktadır. doğruluk ve tamlıkları kontrol edildikten sonra yığınlanacaktır. Bireysel işleme birimleri başka zamanlarda sanki merkezi olmayan bilgisayarlarmış gibi davranmalarına rağmen ağdaki işleme birimlerinin tümü bir zaman aralığı üzerinde toplam işleme yükünü paylaşırlar. Eğer gerekliyse dönüştürülüp ve ayrıntılı bir şekilde işlenmesi için ana bilgisayara gönderilecektir. Şekil 12. işlem gücünün ve belki veri yönetimi görevinin dağıtıldığı veya bölündüğü bir bilgisayar ağıdır. Merkezileştirilmiş ağ yapısı içinde personelin merkezde olması. ? Dağıtımlı ağ nedir? Merkezi olmayan bilgisayar sistemiyle eş anlamlı mıdır? Dağıtımlı veri işleme için değişik yapılar vardır. Bu işleme yapılarından ilk ikisi temel olarak veri giriş işlevlerinden oluşmaktadır. İşlem verileri toplanıp. Üçüncü bir sakıncası merkezi ağın hassasiyetidir. . Dağıtılmış veri işleme ile kastedilen. Merkezi işlem birimindeki bir bozulma veya aksaklık ağın tamamının çökmesine neden olabilecektir.

Bir durum. sıralanması ve yerel bir veri tabanında ana kütüklere karşı sıralı olarak işlenmesini ifade eder. düzeltilip ve yerel olarak saklanan ana kütüklere karşı işlenmesidir. Bu raporlar ya yerel olarak ya da merkezi olarak işlenmiş bilgilere dayanacaktır. İşlem Şekil 12. ve sadece özet veri veri tabanına gönderilir. yığın verinin girilmesi. ! Bu işleme yapısı merkezi ağlardaki terminallerce yerine getirilen işlevlerden çok farklı değildir.176 - .5. . Çevrim İçi Veri Düzeltme ve İşleme . Diğer iki işleme yapısı uzaktaki bir yerde tam bir veri işlemeyi kapsar. Gereksinim duyulduğunda özet raporlar ana bilgisayar tarafından hazırlanır ve uzaktaki işleme birimine gönderilir. Belki tek fark gönderim işleminden önce tüm hataların yakalanması ve düzeltilmesinin sağlanabilmesi için verinin uzaktaki işleme birimi tarafından düzeltilmesidir. Dağıtımlı Veri İşleme Sisteminin İşlevleri. Yığın Veri Düzeltmesi ve Girişi Yığınlanmış İşlemler Ayrıntılı Veri Geçici Veri Saklama Ayrıntılı Veri Özet Veri Çevrim İçi Veri Düzeltmesi ve Girişi Yazıcı İşlem . uzaktaki bir işleme birimiyle yığınlanmış verinin girişine oldukça benzeyebilir. dönüştürülmesi. Ana bilgisayarda işlendikten sonra veriler merkezi bir veri tabanında saklanır. Örneğin merkezi bir ağın özelleştirilmiş bir terminalden uzak bir iş girişi. düzeltilmiş verinin uzaktaki yerde uygun işleme zamanına kadar geçici olarak depolanmasıdır. Çevrim İçi Disk Saklama Ana Bilgisayar İletişim İşleme Birimi Yönetim İçin Raporlama Özet Veri Yığın Veri Düzeltmesi ve Girişi Yığınlanmış İşlemler Özet Veri Yerel Veri Tabanı Yazıcı Yönetim İçin Raporlama .. tek tek işlemlerin girilip. Diğer bir durum ise. Her iki durumda da uzaktaki bir yazıcı gereksinim duyulan yönetsel raporları hazırlar. Diğer bir fark. düzeltilmesi.

Halka Türü . Her bilgisayar komşusuyla doğrudan iletişim kurar. Küçük Bilgisayar Sistemi Küçük Bilgisayar Sistemi Orta Büyüklükte Bilgisayar Sistemi . Küçük Bilgisayar Sistemi Şekil 12. İki Temel Dağıtımlı Ağ Yapısı. 6. kapalı bağlantılı bilgisayarlar döngüsüdür. İşleme eyleminin bir kısmının mikro bilgisayarlara aktarılmasıyla ağ tamamen dağıtılmı ağ şekline dönüşebilir. Küçük Bilgisayar Sistemi Merkezi (Ana) Bilgisayar Sistemi a. tüm veri. Dağıtımlı ağların en belli başlı yararları şunlardır: ● ● Kullanıcı gereksinimlerini karşılayabilme Olanakların optimal kullanımı . Yıldız Çeşidi bir merkezi veya ana bilgisayar ile ağın merkezinden yayılan dağıtılmış bilgisayarlardan oluşur. Orta Büyüklükte Bilgisayar Sistemi b. ticaret işletmeleri ve sigorta işletmeleri gibi firmalarda merkezi ağların yerini almıştır. Halka çeşidi. Dağıtılmış bilgisayar. .Çeşitleri Dağıtımlı ağların iki temel şekli yıldız ve halka şeklindedir. Halka ağı her bölümün kendi veri işleme olanağını sürdürmesine izin verir. Uzak yerleşim yerleri arasında doğrudan iletişim yoktur.177 - . Merkezi ağ çeşitlerinde olduğu gibi kamu. Şekil 126’da bu iki çeşit görülmektedir. mesaj ve sorguları merkez bilgisayara yollamalı veya ondan almalıdır. Ağda ne tek bir bilgisayar hakimdir ne de bir değiştirme aracı olarak hizmet görür. Yıldız türü Küçük Bilgisayar Sistemi Küçük Bilgisayar Sistemi Küçük Bilgisayar Sistemi . özel veya WATS hatlarını kullanabilirler. Yararları Dağıtımlı ağlar üretim.

Bölge ile genellikle bir bina veya binalar grubu ifade edilir. ağ dışına mesaj göndermesine ve dışardan mesaj almasına olanak sağlar. Masa üstü çalışma alanı olan iş istasyonları bir kişiye veya birbirine çok yakın bağlı bir gruba hizmet verir. Bir bilgisayar ağı olan bölgesel ağlar donanıma.● ● ● Ağ faaliyetlerinin güvenilirliği İşleme olanaklarının bölünebilirliği ve basitliği Bazı maliyetlerin azaltılması Sakıncaları (Yetersizlikleri) Dağıtımlı ağların belki de en büyük sakıncası kontrol ve güvenlikle ilgilidir. Donanım Bir yerel alan ağındaki donanım genellikle işlem birimlerini. ağ hizmet yazılımı. pazarlama vb.178 - . faks aracını. manyetik diskleri. ? Dağıtımlı ağların yararları ve sakıncaları nelerdir? Bölgesel Ağlar İşletme yöneticileri ve çalışanlar tarafından kullanılan terminaller ve mikro bilgisayarlar. uygulama yazılımları ve muhtemelen bir VTYS’dir. Dağıtımlı ağların diğer bir sakıncası ise daha fazla bilgisayar donanımı gerektirmesidir. Bağlantı birimi ise. İletişim hatları istasyonları birbirlerine bağlamak için kulla. Bölgesel ağ tarafından gereksinim duyulan ek iki donanım aracı. İşletim sistemleri her bir iş istasyonuyla ilişkilidir. modemleri ve işletme faaliyetlerini yönetmek için gerekli diğer araçları kapsar. Ana istasyon olarak da adlandırılan ağ kontrol birimi birkaç iş istasyonunu ve mesajların uygun bir şekilde gönderilip gönderilmediğini kontrol eder. İletişim Hatları Bölgesel ağlardaki her bir iş istasyonu diğer iş istasyonlarıyla iletişim kurabilmelidir. Bölgesel ağın. terminalleri. iletişim hatlarına ve yazılıma sahiptir. bölgesel ağ ile ya diğer bölgesel ağ ya da geniş alanlı bir ağ arasındaki arabirim olan iletişim aracıdır. bölümülerdeki mikro bilgisayarla birbirlerine bağlanmış olabilir. Yazılım Bölgesel ağ içinde gereksinim duyulan yazılımlar. bir işletmede sıklıkla görülen araçlardır. Bölgesel ağları oluşturan iş istasyonları bir terminal. Örneğin bir işletme için bölgesel ağ ana ofisi binasının sınırları içinde yerleştirilmiş olan üst yönetim ofisi. işleme birimi ve belki de bir yazıcı ve disk saklama biriminden oluşur. muhasebe bölümü. Bölgesel ağ unsurlarının çoğu tüm ağlar için ortak olmakla birlikte bu unsurların yerel alan ağlarına özgü bazı şekilleri de vardır. işletim sistemleri. ağ kontrol birimi ve bağlantı birimidir. Dağıtımlı ağlarda nisbeten küçük bilgisayarların kullanılması ve işletim sistemlerinin karmaşık olmaları nedeniyle kontrol ve güvenlik sisteminin kurulması ve sürdürülmesi oldukça zordur.

nılır. SNS’lerin çoğunda terminaller daha sonra satış verisini merkezi ağla merkezi işlem birimine gönderir. Örneğin bir işletme satış. sisteme eklenmiş olan erişim aracına ve mesajları kabul etmek için saklama yeri (örneğin posta kutusu) olan bireyler arasında iletişime olanak sağlayan bilgisayara dayalı bir ağdır. elektronik veri değiştirme sistemleri ve otomatik ofis ağlarıdır. ? Özelleştirilmiş ağ nedir? Özelleştirilmiş (tahsis edilmiş) ağa ilişkin bilinen bir örnek havayollarının rezervasyon sistemidir. Bu ağlar entegre olduklarından bu iki amacı da gerçekleştirilebilir. satış noktası sistemleri. Bu tür perakendecilerde artık manual ve elektro-mekanik kasalar tarihe karışmıştır. elektronik fon transferi sistemleri. Şekil 12-7 bir perakendeci mağazanın bir bölümünde kontrol istasyonundaki bir SNS terminalini gösterir. Bölümdeki terminallerin tümü bir mağaza kontrolcüsü olarak adlandırılan iletişim aracıyla merkezi işlemciyle bağlantılandırılır. alış ve üretim faaliyetlerinden doğan işlem verilerini bilgisayar ağları aracılığıyla toplar ve işler. Kredi kontrolünde faaliyetsel bir destek sağlar. Tüm mikro bilgisayarlar ağdaki diğer tüm iş istasyonları ile elektronik posta değişimi yapabilir. Bunların çoğu uzak yerleşimlerden çeşitli işlem verilerini toplamak ve veriyi ya merkezi olarak ya da yerel olarak işlemek için işletmeler tarafından kullanılır. Rezervasyon görevlisi sistem aracılığıyla diğerleri ile de iletişim kurabilir. Satış Noktası Sistemleri (SNS) Bilgisayara dayalı SNS perakendeci firmaların bilgi sistemlerinde devrim yaratmıştır. Aynı zamanda merkezi veri tabanından finansal performans ve diğer konularla ilgili veri de alabilirler. Müşteriden gelen bir rezervasyon talebi terminaller aracılığıyla girilir. Son yıllarda geliştirilen özelleştirilmiş ağlar giderek artmaktadır. Müşteri olarak bu sistemlerle süpermarketlerde. Bu özelleştirilmiş ağlar ya önemli işlemlerin işlenmesi veya gereksinim duyulan bilginin iletilmesine yardım için tasarlanmışlardır. ÖZELLEŞTİRİLMİŞ AĞLAR Günümüzde çok çeşitli bilgisayar ağları kullanılmaktadır. Bunlar elektronik posta sistemleri. departmanlı mağazalarda hatta kitapçılarda bile karşılaşmaktayız. Uçuşlarda mevcut koltuklar çevrim içi kütüklerde korunur. Ek olarak sistem bilet parasının hesaplanması gibi işlemleri de yapar. SNS çoğu. Elektronik Posta Sistemleri (EPS) EPS. Bununla birlikte işletmeler artan bir şekilde bazı önemli işlevlere tahsis edilmiş olan özelleştirilmiş bilgisayar ağları geliştirmektedir.179 - . kartını kasiyere verecek ve kasiyer de kartı terminale bağlan. Bu elektro-mekanik kasaların yerini aslında bir mikro işlemci içeren akıllı terminaller olan elektronik kasalar almıştır. Örneğin kredi kartıyla ödeme yapmak isteyen bir müşteri. SNS terminalleri ürüne ait veriyi ya anahtarlar yardımıyla ya da üründe optik olarak okunan bar kodları yardımıyla elde ederler. Eğer istenen koltuk mevcutsa kayıtlar bu rezervasyonu da gösterecek şekilde günlenir. satış verilerinin depolanması ve özetlenmesinden daha fazlasını yapar. Aslında onların en önemli yararları yerine getirdikleri çeşitli destekleyici işlevlerinden kaynaklanmaktadır.

mış bir okuma aracına verecektir. Örneğin bir yönetici son bir gün veya bir saat içindeki satışlarla ilgili bilgiyi. Eğer bir sorun çıkmazsa sistem satış verisini kabul edecek ve terminalde yeşil ışık yanacaktır. ? Satış noktası sistemlerinin sağladığı destekler nelerdir? Elektronik Fon Transfer Sistemleri (EFT) Finansal kurumlar bilgisayara dayalı ağların uygulamasında ilk olmuşlardır. müşterilerin fonla ilgili işlemlerini gönderen ve işleyen bilgisayarlı çevrim içi sistemler olan EFT sistemleri olarak giderek daha fazla kullanmaktadır. Bankaların çoğu bölümünde çevrim içi terminaller çok yaygındır. İşlem Satış Noktası Terminali Mağaza Kontrolcüsü Modem Modem Merkezi İşlemci Sorgulama İçin Görsel Görüntüleme Müşteri ve Stok Ana Kütüğü . Merkezi yerleşim yerinde veya mağaza kontrolündeki çevrim içi kütüklerde saklanan fiyatlar. Yöneticiler için diğer bilgiler. Daha sonra miktarlar satış slipinde listelenir ve ayrıntısıyla tanımlanır. Sistem. . Ağlar. Şekil 12. . Bu terminaller merkezileştirilmiş ağlarla ana bilgisayarlara bağlanır. Diğer faaliyetsel destek ise ürün fiyatlarıyla ilgilidir. çeşitli kalemlerin satışını yansıtmak için stoklar ana kütüğünü günler. Orada merkezileştirilmiş çevrim içi kütüklerde numara müşterinin kredi kayıtlarına karşı kontrol edilecektir. Daha sonra kredi kartının numarası büyük bankalar tarafından oluşturulan kredi merkezine gönderilecektir. Yönetim İçin Raporlama . Üçüncü desteği de hem faaliyetsel hem de karar alma ağırlıklıdır. bu hafta müşteri başına ortalama satış miktarını vb. terminale bir kalem tanımlandığında otomatik olarak uygulanacaktır. Bir kalemin stok düzeyi yeniden sipariş için önceden belirlenen stok düzeyine ulaştığında sistem o kalemi o mağaza için otomatik olarak sipariş eder.180 - . . çevrim içi sorgulamalar veya basılı kopyalar yardımıyla elde edilebilir. Eğer sorun çıkarsa kırmızı ışık yanacak ve veri reddedilecektir.7. elde edebilir. Perakendeciler İçin Çevrim İçi Satış Noktası Ağı.

perakendecinin (satıcı) hesabına alacak yazılır. miktarı perakendecinin banka hesabına borç satıcının banka hesabına alacak yazılacak şekilde EFT sistemine gönderir. O zaman perakendecinin EVD sistemi alım emri için veri hazırlar ve veriyi elektronik olarak uygun satıcıya gönderir. Son olarak EFT sistemi perakendecinin ve satıcının kayıtlarında doğru kalanların yansıtılması için ödeme işlemini onaylatır. Müşteri Perakendecinin Satış Noktası Sistemi Yeniden Sipariş Edilen Stok Verisi Perakendecinin EVD Sistemi Müşteri Ödemeleri (Borç) Perakendeci Ödemeler (Borç) EFT Sistemi (Bankalar) Alım Siparişleri Faturalar Satıcı Tahsilatları (Alacak) Satıcının EVD Sistemi Şekil 12. İşleme maliyetlerini ve gecikmeleri. Şekil 12-8 temel satıcılarla ve EFT sistemiyle veri değişimini sağlayan bir EVD’nin perakendecinin SNS’nin entegrasyonunu gösterir. Bir müşteri alım yaptığında müşterinin bankadaki hesabına borç. Bu tür bir EVD sistemi SNS ve/veya EFT sistemiyle entegre olabilir.8. SNS satılan miktar kadar stok mevcutlarını azaltır. stok düzeylerini ve tahsil edilmemiş alacakları azaltmıştır. bir firmanın bilgisayar sisteminden diğer bir firmanın bilgisayar sistemine veri değiştokuşunu sağlayan bilgisayara dayalı ağlardır. EVD sistemleri hızla büyümektedir. Sadece kağıt akışının azaltılmasını değil faaliyetlerin iyileştirilmesini de sağlamıştır. . Entegre Edilmiş Bir Elektronik Veri Değişim Sistemi.181 - .Elektronik Veri Değişimi Sistemleri (EVD) EVD sistemleri. Daha sonra satıcı aynı EVD sistemi aracılığıyla üretici firmaya faturayı gönderir. satış faturası için veriyi hazırlar ve veriyi elektronik olarak perakendeciye geri gönderir. Perakendecinin EVD sistemi. Sipariş edilen mallar gönderildikten sonra satıcının EVD sistemi. Örneğin. Stok kaleminin stok düzeyi yeniden sipariş noktasının altında kaldığında sistem bunu EVD sistemine bildirir. bayan kıyafeti üreten bir firma EVD aracılığıyla satıcılara siparişte bulunabilir.

Özet Veri iletişimleri coğrafi olarak birbirinden ayrılmış bilgi sistemlerini birbirine bağlar. sofistike bir işletim sistemi. Eksik yönleri ise nisbeten karmaşık olması ve esnek olmaması. nisbeten yüksek donanım maliyeti ve koordinasyondaki güçlüktür.182 - . Muhasebeciler veri iletişimi ve kullanılan bilgisayar ağları konusunda bilgili olmalıdır. İletişim Kontrol Birimi e. Veri iletişiminde kullanılan donanım. Bu tür ağlar elektronik posta sistemini. özel hatlar ve WATS hatlarıdır. otobüs ve ağaçtır. Eksik yönleri ise yeterli kontrol ve güvenliğin sürdürülmesindeki güçlük. iletişim işlemcisi ve multiplexor gibi iletişim kontrol birimlerini ve merkezi işlemciyi kapsar. Olası türleri yıldız. entegre bir veri tabanı. Dağıtımlı bir ağ merkezi işlemciyi içerse bile en azından bazı işleme işlevleri bu dağıtılmış işlemciler tarafından yapılır. Yazıcı . ağ faaliyetlerinin güvenirliliğini ve işleme olanaklarının modülerliğini ve basitliğini içerir. Dağıtımlı bir ağ yıldız. hizmet birimlerinden ağ kontrolcülerden ve diğer donanımdan oluşur. Bilgisayar ağı olarak kullanılan iki temel yapı merkezi ve dağıtımlı ağlardır. Veri iletişim teknolojisindeki son gelişmeler yerel alan ağlarını ve çeşitli ağ hizmetlerini kapsar. Üstünlükleri hesaplama gücü. terminalleri. Tercih edilecek ağ yapısı firmanın bütün olarak işleme gereksinimlerine ve örgüt felsefesine bağlı olarak seçilmelidir. Telefon kartları yardımıyla veri aktarımını sağlayan ve bir araçtan gelen sayısal sinyalleri örneksel (analog) sinyallere dönüştüren araç aşağıdakilerden hangisidir? a. kapsamlı bir kontrol sistemi ve profesyonel işgörende yoğunlaşmıştır. Merkezi İşlem Birimi c. Terminal b. Sorular 1. Merkezi bir ağ temelde merkezi işlemci ve bağıntılı terminallerden oluşur. hiyerarşik olarak çeşitlendirilebilir. İletişim hizmetlerinin temel türleri kamu hatları. Modem d. Veri tabanı da ya bölüştürülmüş olarak ya da çoğaltılarak dağıtılabilir. satış noktası sistemini elektronik fon transferi sistemini ve elektronik veri değişim sistemini kapsar. halka. uzaktakı kullanıcıların gereksinimlerine yanıt verememesi ve hatalar nedeniyle kolayca zedelenebilir olmasıdır. Yerel alan ağları iş istasyonlarından. Dağıtımlı bir ağ ise birleştirilmiş bir yapı içinde bağlantılandırılmış işlemcilerden oluşur. Üstünlükleri kullanıcı gereksinimlerine cevap vermeyi. Bilgisayarlı ağlar bir dizi özelleştirilmiş gereksinimleri karşılamak için oluşturulmuştur. modemleri. çok noktalı (multidrop) hatlar veya çok düzeyli (multiplexed) hatlar şeklinde çeşitleri vardır. Noktadan noktaya. halka. İletişim kanalları metal veya fiber optik kablolar olabilir veya gönderimler uydu veya mikro dalgalarla yapılabilir.

Satış Noktası Sistemleri 3. Aşağıdakilerden hangisi dağıtımlı ağların yararlarından biri değildir? a. Noktadan Noktaya Merkezileştirilmiş Ağ d. Özelleştirilmiş Ağlar b. Elektronik Veri Değişimi Sistemleri e. Elektronik Posta Sistemleri c. Merkezileştirilmiş Ağlar e. Maliyetlerin azaltılması 4. Olanakların optimal kullanımı d. Kontrol ve güvenilirliğin kolay olması c. Dağıtımlı Ağ c. Çok Düzeyli Merkezileştirilmiş Ağ e. Bölgesel Ağlar c.183 - . Satış Noktası Sistemleri b. Elektronik Fon Transfer Sistemleri d. Ağ faaliyetlerinin güvenilirliği e. Bir ürüne ait veriyi ya anahtarlar yardımıyla ya da üründe optik olarak okunan bar kodları yardımıyla elde eden ve bunları merkezi ağla merkezi işlem birimine gönderen ağ yapısı aşağıdakilerden hangisidir? a. Bölgesel Ağlar 5. Çok Noktalı Merkezileştirilmiş Ağ . Tek bir merkezi işlem birimi ve ona bağlanmış bir ya da daha fazla terminalden oluşan iletişim ağı yapısı aşağıdakilerden hangisidir? a. Birkaç terminali noktalarla merkezi işlem birimine bağlayan iletişim ağı aşağıdakilerden hangisidir? a. Kullanıcı gereksinimlerini karşılayabilme b. Bölgesel Ağ b.2. Dağıtımlı Ağlar d.

: Ana işlem biriminin kontrolunu ve bölümleri arasındaki uyumlaştırmayı ayrıca. bilgi işlem gücüne göre donanımın ucuzlaması ve hacmin küçülmesi bakımından avantajlı hale gelen bilgisayarlardır. : Her iki yönde bilgi gönderiminin olanaklı olduğu kanal. : Bilgisayarın ana işlem biriminin bazı özelliklerine sahip (bellek ve bilgi işleme) bir şekilde donatılmış ve bağımsız bir şekilde belli bilgilerin işlenmesini üzerine alabilen bir giriş / çıkış aygıtıdır. : Genellikle kişisel bilgisayar terimi ile eş anlamlı olarak kullanılmaktadır. Bu kanal çok sayıda giriş / çıkış birimine ve bunların farklı hızlarına uygun bir biçimde hizmet verir ya da düşük hıza sahip giriş / çıkış birimlerinin ana işlem birimine bağlanmasında kullanılır. Toplayıcılar birkaç mesajı eş zamanlı olarak tek bir hat üzerinden gönderebilirler. : Saniyedeki bit ya da bayt miktarını gösteren ölçü birimi. Akıllı Terminal Bağlantı Bölgesel ağlar bps Çok Düzeyli Kanal Gönderim Kontrol Birimi Modem Toplayıcılar Mikro Bilgisayar Mini Bilgisayar . : Bir bilgi kaydını başka bir bilgi kaydına bağlayan bilgi öğesi. bir bilgisayar sistemindeki ana işlem birimi.Sözlük ve Kavramlar Dizini Ağ : Bilgisayarların. : Uzak yerleşimlere bilgi gönderimine olanak sağlayan araç. : Belli bir bölgeyle sınırlandırılmış (fabrika. ana işlem birimleri tek bir entegre devre olarak üretilmiş bilgisayarlardır. : Teknolojide yaşanan hızlı gelişmenin ürünleriyle. : İletişim olanaklarıyla bir yerden bir yere bilgi göndermek. birbirine bağlı olduğu ve bilgi alışverişinin gerçekleştirildiği sistemdir. çok sayıda bilgisayarı kapsayan ağ. : Çok düzeyli kanala benzeyen toplayıcılar bir hat bölüşüm aracıdır.184 - . genel müdürlük veya bölge). bilgisayar donanım yapısı bakımından donanım yazılım işbirliğinde yeni yaklaşımların bir arada kullanıldığı. giriş / çıkış birimleri ve yan bellek gibi birimlerarası uyumlaştırmayı ve kontrolu sağlayan birimdir. Yani.

. bu üniteyi çalışmanız konuları daha kolay kavramanızı sağlayacaktır... Çalışma Biçimine İlişkin Olarak.. . bunların kullanılabileceği alanlar ve sağlayabilecekleri destek düzeyleri belirtilecek ve etkin bir KDS’nin bileşenleri üzerinde durulacaktır.185 - ÜNİTE Bu Ünitede. Karar alma düzeyindeki kişilere karar alma sürecinde yardımcı olacak Karar Destek Sistemleri (KDS) ele alınacak. Son olarak da karar alma sürecinde insan uzmanların yerine geçebilecek olan uzman sistemler üzerinde durulacaktır. Ünite 11 ve 12’yi kavradıktan sonra.Karar Destek Sistemleri ve Uzman Sistemler 13 .

? İşleme sisteminin ürettiği bilgiler nasıl kullanılır? Faaliyetsel Destek Sistemleri (FDS) Amacı işletme faaliyetlerinin planlanması ve kontrolüne yardım etmek olan FDS. Gereksinim duyulan veri kalemlerinin çoğu muhasebe işlemlerinden elde edildiği ve çıktılar finansal tablolar olarak ifade edildiği için girdi ve çıktılar konusunda muhasebeci bilgi sahibi olmalıdır. Örneğin siparişlerin listelenmesi ve kredilerin onaylanması gibi.1’de görüldüğü gibi işleme sistemi ile en üstteki karar destek sistemleri . Şekil 13. faaliyetsel destek sistemi ve karar destek sistemi olmak üzere üç farklı şekilde sınıflandırılabilir. Karar destek sistemlerinin geliştirilmesi muhasebeciyi de yakından ilgilendirmektedir. İşleme Sistemleri Daha önceki ünitelerde de belirttiğimiz gibi işleme sisteminin temel amacı işletmenin günlük faaliyetlerinin işlenmesi ile ilgilidir. Buradaki üç farklı yaklaşımın temel amacı işletme amaçlarına yönelik bilgi üretmektir. Şekil 13.186 - . Bu yüzden ünitede karar destek sistemlerinin geliştirilmesi üzerinde durulacaktır.1 genel bilgi sisteminin sınıflaması olarak bu destek sistem türlerini göstermektedir. işletmenin kısa dönemli planlanmış görevleri ile problemler üzerinde durur. Ancak işleme sisteminin ürettiği bilgiler hazırlanmış raporlarda yer alır ve daha sonra da faaliyetsel veya karar destek sistemlerine iletilir.GİRİŞ Karar alma düzeylerindeki kişilerin bilgiye erişebilmesinin yanısıra karar alma sürecinde onlara yönetsel destek sağlanması da son derece önemlidir. Muhasebecinin ilgi nedenlerini üç noktada toplayabiliriz: ● Muhasebecinin ana görevlerinden birisinin karar vermede ilgili bilgi sağlamak olması nedeniyle muhasebeciler karar süreci ve ilgili modellerle ilgilenirler. Bilgi sistemi işletmenin örgütsel ve fiziksel özelliklerini yansıttığı için şekildeki her bir bölüm işletmenin yönetsel ve faaliyetsel düzeylerini ifade etmektedir. İşletmenin yönetsel kararlar almasına yardımcı olacak bilgiler işleme sistemi tarafından üretilmektedir. Bu nedenle FDS özellikle orta ve alt düzey yöneticilerin kısa dönemli taktik planlama ve faaliyetsel kontrol kararlarıyla ilgilenir. Daha sonra diğer bir destek sistemi olan uzman sistemler üzerinde durulacaktır. Bu sistemleri geliştirme ve kullanmanın maliyetlerine karşı bunların yararlarını değerleme sorumluluğu da genellikle muhasebeciye verilen bir görevdir. ● ● ? Muhasebecilerin Karar Destek sistemleriyle ilgisi hangi noktalardadır? Bu yüzden faaliyetsel ve karar destek sistemleri üzerinde durulup bilgi sistemlerine sağlanabilecek bazı destek düzeyleri belirlenecektir. Bilgi sistemi bir işletmenin örgütsel ve fiziksel özellikleri dikkate alınarak işleme sistemi.

KDS’deki kararlar asla sistem tarafından tek başına alınamazlar. Kestirilemeyen veya kısmen kestirilebilen problemlerle uğraşan karar verme düzeyindeki yöneticiler için bilgisayara dayalı bir destek sistemidir. Yönetsel yargıların yerine geçmezler. KDS’nin amacı alınan kararların verimliliği değil kararın geçerliliği ● ● . Böyle bir yapı içinde. FDS çoğunlukla sistemin kendisi tarafından alınan kararları içerirken. Bununla birlikte bir yıllık planlamada bazı taktik planlama kararları da yer alabilir. onları desteklerler. işletmenin üst ve orta düzey yöneticilerine günlük faaliyetlerin ötesinde karar almalarında yardımcı olur. Bir FDS etkileşimli. Karar Destek Sistemleri (KDS) Bir KDS. zaman bölüşümlü ve gerçek zamanlı olabilir. KDS.1. ● ● KDS hem verileri hem de modelleri kullanır. karara katılan yönetici veya yöneticilerin karar verme etkinlikleri KDS sayesinde gelişebilecektir. KDS’nin dört temel niteliği vardır. Yani KDS daima bir ya da daha fazla yöneticinin katılımını gerektirir. hem gündelik(rutin) işlem verilerini hem de gündelik olmayan verileri iç veya dış kaynaklardan sağlamaktadır. ? Faaliyetsel destek sisteminin kullanım alanı nedir? Gündelik Olmayan Veri (Dış Kaynaklardan) Karar Destek Sistemleri Stratejik ve Taktik Planlama Kararları Gündelik Olmayan Veri (İç Kaynaklardan) Faaliyetsel Destek Sistemleri Faaliyetsel Kontrol ve Kısa Dönemli Taktik Planlama Kararları İşlem Verisi (Dış Kaynaklardan) İşleme Sistemleri Faaliyetsel Eylemler BİLGİ SİSTEMİ Veri Akışı Eylem ya da kararlara önderlik eden bilgi akışı Şekil 13. kararların kalitesini artırmak için bireylerin entellektüel niteliklerini bilgisayarın yetenekleriyle birleştirir.187 - . KDS’nin ilgilendiği uzun dönemli ve nisbeten planlanmamış olan kararlar çoğunlukla stratejik yapıdadır. Destek Sistemlerinin Türleri.arasında yeralan FDS. Belirlenmemiş ya da kısmen belirlenmiş görevlere ilişkin karar alma sürecinde yöneticilere yardım için tasarlanır.

Karar almayla ilgili verilerin toplanması ve analiz edilmesi yöneticilerin en çok gereksinim duydukları yardımlardır. Bilgisel destek hem veri toplama hem de rapor üretme yoluyla sağlanır. ? Karar destek sistemlerinin temel nitelikleri nelerdir? KDS. ● ● ● ● Yeni geliştirilen bir ürün pazara sunulmalı mı? Yeni üretim olanakları nerede konumlandırılmalı? Başka bir firma satın alınmalı mı. Yöneticiler daima stratejik ve taktik kararları almak zorundadır. Böylece KDS bir yöneticinin karmaşık problemli durumlarla ilgili olarak geniş bir bakış açısına sa- .(etkinliği)dir. Girdi olarak büyük ölçüde işletme dışı kaynaklardan sağlanan işlemsel veriler kadar gündelik (rutin) olmayan veriler de toplanır. gerçek iş yaşamında birçok problemli durumda kullanılır. Terminal veya Mikro Bilgisayar Kullanıcı Daha da fazlası KDS kullanan bir yönetici belki de belirli faktörlerin değerini değiştirmek ve sonuçları gözleyerek ilgili verilerle etkileşimli bir şekilde denemeler yapmak için modelleri kullanabilir.188 - . Bununla birlikte yönetici bir terminal veya mikro bilgisayar aracılığıyla KDS’den işleme özgü raporlar da isteyebilirler.2. Çıktı tarafında ise programlanmış raporlar kadar işleme özgü raporlar da hazırlanabilir. Böylece KDS kullanan bir yönetici ilgili raporlama sisteminden raporları elde edebilir (Örneğin kârlılık raporlama sisteminden). Bir Karar Destek Sisteminin Bileşenleri. KDS Veri Tabanı KDS Model Tabanı KDS Kullanıcı Arabirimi Şekil 13. KDS yardımıyla çözümlenen kararlar aşağıdaki gibidir. faaliyetlere dahil edilmeli mi? Her faaliyet birimi için bütçelenmiş net gelir ve yatırımın geri dönme oranı ne olmalı? ● Maksimum satış ve kâr artışı için ürünlerimizin fiyatları nasıl olmalıdır? ? KDS’nin kullanıldığı işletmecilik eylemleri nelerdir? KDS kavramı aslında yeni değildir. Karar alma sürecinde bu yöneticiler çevrelerinden yardım alırlar.

Destek Düzeyi:1 Bu en alt düzey destek sistemi veri toplayacak ve daha sonraki kullanımlar için işlenmeden saklayacaktır. işletme yöneticilerinin karar alma yetenekleri üzerinde yoğunlaşan ve artıran “bir idareci beyin destek sistemi”dir.2’de görülmektedir.189 - . Sonuç olarak bir KDS. uygun kararı geliştirecek. 1 2 3 4 5 Şekil 13. tahsis edilmiş ve model tabanlı olmakla birlikte bazı noktalarda FDS’den farklıdır.hip olmasını ve önemli faktörlerin etkileşimlerini incelemesini olanaklı kılar.3. model yardımıyla veriyi işleyecek ve en uygun alternatifi seçerek kararı uygulamaya koyacaktır. şirket modelleri ve portföy modelleridir. sistemden gereksinim duyduğu veriyi çağıracak. . Bu yüzden bir yönetici alternatif karar seçimlerini görebilir ve daha doğru olarak değerleyebilir. Bir destek sisteminin tasarımındaki amaç. Bir veri tabanı günlük olmayan veri ve planlama verisinin bir çeşidini ve ilgili özetlenmiş işlemleri içerir. zaman paylaşımlı. Girdi Veri Veri Saklama Sistemi Veri İşleme Sistemi Model Veri Sistemi Karar Seçimi Öneri Sistemi Karar Alma Sistemi Çıktılar . KDS türü modeller. Bu modeller FDS modellerindeki optimizasyon prosedürlerinden ziyade simülasyonu kullanma eğilimindedir. Bir KDS’nin bileşenleri Şekil 13. Yeni ürünü pazara sunup sunmama kararı buna bir örnektir. Bir model tabanı ise yeni model yaratma araçları kadar karar modelleri ve istatistik tekniklerinin bir dizisini kapsar. FDS gibi genellikle etkileşimli. Karar verici kararın gerektirdiği problemi tanımlayacak. destek tasarımını en iyi duruma getirmek olduğu için öncelikle bu düzeyler üzerinde duralım. Destek Sistemleri Tarafından Sağlanan Destek Düzeyleri. Bu sistem pazar verilerini toplayacak ve geri kalan tüm adımları karar verici yerine getirecektir. Zamanlılık KDS için çok önemli bir faktör değildir. . Bu yüzden bir KDS gerçek zamanlı bir sistem olarak tanımlanamaz. Şekil 13.3 değişik destek düzeylerini göstermektedir. KARAR DESTEĞİNİN DÜZEYLERİ Bilgisayara dayalı destek sistemlerinin tümü çeşitli nedenlerle aynı derecede karar desteği sağlayamazlar. Bir KDS. KDS’nin model tabanı FDS’nin model tabanında bulunan modellerden farklıdır. finansal planlama modelleri. Bir kullanıcı arabirimi ise yöneticilerin veya diğer kullanıcıların veri ve model tabanlarıyla çalışmalarına olanak sağlar.

Ancak sistem. Örneğin karar modeli üretilen ürünlerin güney bölgesindeki depoya taşınması için en iyi yolu önerebilir. model kriterlerini en iyi karşılayan belirli bir alternatifi belirleyerek işlemi daha ileriye götürür. Destek Düzeyi:5 Bu düzeyde sistem karar vermek ve onu otomatik olarak uygulamaya koymak için bir karar modeli kullanır. talep doğrultusunda veriyi işlemekte ve analiz etmektedir. Karar verici kişilerin yeri tamamen sistem tarafından bir modele devredilmiş olur. Bu destek düzeyinin en iyi örneği stok sipariş kararıdır. Her bir bileşen çok sayıda unsuru ve faaliyeti içerdiğinden etkin bir KDS’nin tasarımı oldukça güçtür. Örneğin sistem. Destek Düzeyi:3 Bu düzeyde sistem. Ekonomik sipariş miktarı karar modelini kullanarak sistem yeniden sipariş edilecek kalemlerin optimal miktarını kararlaştırır. Destek Düzeyi:4 Bu düzeyde sistem.2’nin daha geliştirilmiş bir şekli olan Şekil 13. karar seçimini yapar ve kararı uygulamaya koyar. yöneticiye nakit akım tablosu ve geçmişteki nakit düzeylerinin eğilimini sağlar ve bu bilgilere dayanarak yönetici kısa vadeli banka kredisi alıp almama kararını verir. Çünkü modelde dikkate alınmayan bir faktör nedeniyle farklı bir yol tercih edilebilir. Daha sonra karar verici bu sonuçları ve ilgili tüm analizleri çağırarak önerilen kararı kabul eder veya reddeder ve daha sonra kararı uygulamaya koyar. 3. İç kaynaklardan seçilen verilerin de tamamı işleme konu değildir. Ancak karar verici şimdi çalışmak için daha fazla kullanılabilir bilgiye sahiptir. Girdiler KDS’de kullanılan veriler dış kaynaklardan ve iç kaynaklardan elde edilir. Karar verici bu önerilen yolu seçebilir de seçmeyebilir de.4. bir KDS tarafından içerilen karmaşıklığın derecesini gösterir. KDS’nin etkili olabilmesi için veri ilgili ve doğru olmalıdır. ? Bir destek sisteminin sağladığı destek düzeyleri nelerdir? BİR KDS’NİN BİLEŞENLERİ Etkin bir KDS şekil 13-2’de gösterilen temel unsurların uygun bir karışımını içerir. Şekil 13. Karar verici daha sonra sonuçları çağırır. alternatif eylemlerin sonuçlarını tahmin etmek için bir model kullanır.Destek Düzeyi:2 Bu düzeyde sistem veriyi toplamakta. Birkaç farklı fiyatın şahıslar üzerindeki etkilerini tahmin etmek için fiyatlama modellerinin kullanılması buna bir örnektir.190 - . beklenen alternatifler için sonuçları kıyaslar. Karar verici daha önce sıralanan tüm karar işleme aşamalarını yerine getirir. . düzeydeki gibi aynı tarzda bir karar modeli kullanır.

Bununla birlikte makul düzeyde tam bir model tabanı stratejik ve taktik planlamaya.. Buna ek olarak belirli modelleri içeren model tabanı işletmeden işletmeye de farklı olabilir. KDS’de kullanılacak veri. KDS’nce gereksinim duyulan veri. Veri Tabanı Dışsal Veri Girdileri İşlem Verisi Üretim Pazarlama . Model Tabanı Modelleme Dili Stratejik Model Modeller Tabanı Taktik Modeller Model Oluşturma Blokları . belirli modeller sürekli bir temelde genişletilir. bir KDS’nde analiz yeteneği sağlayan gündelik ve özel istatistiksel. Herhangi bir andaki model seti geçici olarak model tabanında yer alabilir. gözden geçirilir veya yenilenir. izlenebilmeli ve kapsamlı olmalıdır. Karar Destek Veri Tabanı Finans Personel İçsel Veri Girdileri Kullanıcı Arabirimi Veri Manipülasyonu ve Analizi Bilgiyi Yeniden Çağırma Emir Dili Menüsü Çıktılar . Bir model tabanı. bir örgütün gereksinimlerine ve yapısına yanıt verecek şekilde ve birden fazla kişi ve birden fazla uygulama için kullanılabilecek şekilde organize edilmiş birbiriyle ilgili veriler toplamıdır. kolaylıkla ulaşılabilecek bir veri tabanında saklanmalı. . Karar Verici Şekil 13. Model Tabanı Karar modellerinin bir kısmı çevrim içi model tabanında yer alır. firmanın işlevlerine ve firmanın kilit karar vericilerine yardım eden modelleri kapsamalıdır. Bir Karar Destek Sisteminin Yapısı.191 - . Veri Tabanı Bir veri tabanı.4. faaliyetsel veri tabanından özel olarak yüklenmelidir. Çoğu işletmede KDS’nce kullanılacak veri tabanı faaliyetsel işlevlere hizmet veren veri tabanından farklıdır. finansal ve sayısal modellerden oluşur.

Bu yüzden etkili bir KDS Tablo 13. ● Zaman temelli simülasyon tekniği. öğrenme.000 liralık artış yaparsak gelecek yıl firmamızın işçilik maliyetlerindeki artış ne olacaktır?" diye sorabilir. Duyarlılık analizi tekniği eğer ne analizinin özel bir çeşididir. Tablo 13. ? Bir KDS’nin etkin olabilmesi için hangi bileşenlere sahip olması gerekir? UZMAN SİSTEMLER (US) Yapay zekalar (YZ). Çıktılar cetvel şeklindeki çıktılardan. Örnek: Eğer gelecek yıl birim satışlar % 10 düşerse firmamızın net gelirinde (model kriteri) ne etkisi olacaktır? Hedef araştırma analizi tekniği. grafik sunumlara kadar çok farklı şekillerde olabilir. Örnek: Firmamız gelecek yıl % 25'lik bir pazar payına sahip olmak için ne kadarlık satış hacmine sahip olmalı ● ● ● Çıktılar Etkin bir KDS kullanıcıya ilgili. Yapay zekaların uygulandığı üç temel alan . Bir karar verici problem durumları ve karar sonuçlarını anlayabilmek için verilerle denemeler yapabilmelidir. problem çözme gibi) birleştirdiğimiz karakteristikleri sergileyen sistemler olan zeki bilgisayar sistemlerinin tasarımıyla ilgili bilgisayar teknolojisi ve yazılım gelişiminin bir parçasıdır. İnsan Arabirimi KDS’de yer alan kişiler model kurucular ve karar alıcı kullanıcılardır. anlaşılabilir ve zamanlı bilgiler sağlamalıdır.1’de kullanılan tekniklerin kullanımına olanak sağlamalıdır.Veri Manipülasyonu ve Analizleri Veri değerlerini karar modeline aktarmak ve kriter değerlerini kararlaştırmak pek basit bir işlem değildir. kritik değerleri ve gelecek dönemlerdeki kriterleri verilen cari veriler ve beklenen değişim oranları doğrultusunda tahmin eder. Eğer Ne analiz tekniği. Kullanıcılar/ karar alıcılar ise karar almada KDS’nin yardımına gereksinim duyan yöneticilerdir.192 - . Model kurucular bilgi işleme uzmanları ve programcılardır. bir model kriterinde istenen düzeye ulaşmak için faktörlerin gereksinim duyulan düzeyini belirlemek için kullanılır. Finansal Bir Modelle Kullanılabilen Manipülasyon ve Analiz Teknikleri.1. dil. faktörlerin varsayılan değişikliklere ve koşullara nasıl cevap verceğini ortaya koymak için kullanıcılara "eğer ne" sorusu sorma olanağı tanır. insan davranışlarıyla (anlama. Faktörlerin değerlerinde değişiklik yapmak için karar modeli kriterlerinin duyarlılığını gösterir. Örnek: Bir kullanıcı satış değerleri ve her yıl hesaplanan net gelir yardımıyla gelecek beş yıl için firmanın bütçesini çıkartabilir. Örnek: Bir kullanıcı "Eğer 1 Ocak'ta ücretlerde saat başına 20.

Satranç oyuncusu satranç öğrenmek veya diğer bir insan rakibine karşı yapması gereken hamleleri önermesi için yardım amacıyla bir bilgisayar programını kullanıyorsa KDS sözkonusudur. ● ● ● Uzman sistemler ile KDS arasındaki farklılığı şöyle örneklendirebiliriz. ? US’in sağlayacağı yararlar nelerdir? US’e ilişkin ana fikir. UZMAN SİSTEM YAPILANDIRILMASI US’in yapılandırılmasında ve kullanımında yer alan üç temel faaliyet geliştirme. danışma ve iyileştirmedir. bir işle ilgili bilgi toplamı olarak ifade edilen uzmanlığın insandan bilgisayara aktarılmasıdır. Aynı zamanda karar verme durumundaki kişilerin verimliliklerini artırır ve uzmanlaşmaya yardımcı olur. Özelleştirilmiş bilgi ve uzman insanların nedenselleştirmelerini sembolik olarak birleştirmek için bilgi mühendisliğinin bir türünü kullanan uzman sistemlerden. Bu bilgi toplamı. doğal dillerin ve robotiklerin aksine bilgi işleme ve analiz fonksiyonlarını yürütebilir. Bir uzman sistem. bilgi toplamını kullanarak sonuç çıkarsama yapabilir ve spesifik bir sonuca ulaşabilir. Bilgisayar. bilgisayarda saklanarak kullanıcıların gereksinim duyduklarında bilgisayardan çağrılacaktır. ● Bir ya da daha fazla uzmandan uzmanlık elde etmek ve ölümlü uzmanların bilgilerini gelecek dönemlere aktarmak. “robotik” ve “uzman sistemlerdir”. Robotikler.“doğal diller”. Sonuç çıkarsama yeteneklerini kullanarak karmaşık problemleri etkili ve verimli olarak çözmek için bu uzmanlığa başvurma. Çözümlere nasıl ulaşıldığına ilişkin bir açıklama sağlamadır. Uzman sistemler (us) ise. Örneğin popüler bir satranç oyuncusu bilgisayara karşı satranç oynadığında uzman sistemler sözkonusudur. Problemleri veri yerine cevaplar sağlayarak çözme. Daha sonra bir insan uzman gibi uzman olmayanlara öneride bulunur ve eğer gerekliyse önerinin altında yatan mantığı açıklar. bazı özel ve genellikle dar kapsamlı problemli alanlarda karar alma ve/veya problem çözmede insan uzmanla kıyaslanabilecek bir performans düzeyine ulaşabilir. . maden keşfi gibi alanların yanısıra aktif-pasif yönetimi. Uzman sistemler kararların etkinliğini artırdığı gibi karar verme hızını artırmaktadır. US’ın yetenekleri. tıbbi inceleme. fabrikalarda. Doğal diller kolaylıkla kullanılabilen arabirimlerinin geliştirilmesinde kullanılmaktadır.193 - . Bunun dışında. işletme planlaması. laboratuarlarda ve diğer iş yerlerinde önemli fiziki işlevlerin yerine getirilmesini sağlayan robotların geliştirilmesinde kullanılmaktadır. Bir uzman sistem zor bir problemin çözümünde veya karar vermede bir ya da daha fazla uzman insanın davranışlarını taklit eden bilgi tabanlı bir bilgisayar yazılımıdır. bir uzman sistem yargılar ve kullanıcılara insan bir uzmanın yapacağı şekilde belirli karar seçimlerinde öneride bulunur. iç kontrol değerlemesi ve hata analizleri gibi karmaşık işletme uygulamalarında yararlanılmaktadır.

FDS orta ve alt düzey yöneticiler tarafından kısa dönemli kararlar almaya yönelik çabalar içerir. Düzey) doğru sıralanan beş düzeyi kapsar. Veri manipülasyon ve analiz unsurları “zaman tabanlı simülasyon”. FDS’nin sahip olduğu gerçek zamanlı olma yeteneğinin dışındaki yeteneklerin tümüne sahip olup. KDS. faaliyetsel destek sistemi ve karar destek sistemidir. zaman paylaşımlı ve gerçek zamanlıdır. Bilgisayarlı bir KDS. Bu amaçla kullanılan sistemler işleme sistemi. uzman kişilerden ve/veya dökümanlardan elde edilen bilgiyle bilgi tabanının oluşturulmasını içermektedir. “duyarlılık analizleri” ve “hedef bulma” gibi teknikleri kapsar. US kullanıcıya belirli bir olay hakkında gerçekleri sağlamak için soru sorarak kullanıcıyla tek yönlü bir diyalog yürütür. İyileştirme. İyileştirme US’ler geliştirme aşaması boyunca birkaç kez iyileştirilirler. Veri tabanı günlenmiş ve ayrıntılı verileri içerirken. daha karmaşık modeller ve unsurlarla ilgilenir. model tabanı. gündelik veri işleme faaliyetlerine yönelik iken. Danışma Sistem bir kez geliştirildikten sonra kullanıcılara transfer edilir. Sistem faaliyete geçtikten sonra ek iyileştirmeler de yapılır. özellikle üst düzey yöneticiler tarafından alınacak uzun dönemli stratejik ve taktik planlama kararlarında kullanılmaktadır. yeni kuralların. Bilgisayara dayalı modern FDS etkileşimli. ? Bir uzman sistemin yapılandırılmasında ve kullanımındaki temel faaliyetler nelerdir? Özet Bir bilgi sisteminin amaçlarından biri de karar vermede yöneticilere destek sağlamaktır. Karar destekleri verinin toplanması ve saklanmasından (Düzey 1) yöneticilerin karar vermelerine (5.194 - . Bazı FDS sabitleştirilen karar modellerini içerir ve belirli bir kullanıma hizmet eder. Etkili bir bilgisayara dayalı KDS’nin unsurları. Bu çaba hangi araştırma tekniğinin kullanılacağına ve bilgi tabanındaki kuralların probleme nasıl uygulanacağına karar veren sonuç çıkarsama aracı tarafından yerine getirilir. düzeltme kurallarının eklenmesi ve bazı kuralların çıkarılmasını içerir. “eğer ne analizleri”. işletmenin tamamına yönelik modeller ile finansal planlama ve portföy türleriyle ilgili tüm kararları yerine getirecek modelleri içerir. Sistemin girdileri iç ve dış kaynaklardan sağlanan ilgili ve doğru verilerdir.Geliştirme Bir US’in geliştirilmesi. Kullanıcının yanıtlarını aldıktan sonra bir sonuca ulaşma çabasına girişir. veri tabanı ve model tabanıdır. . sistemin girdileri. Kullanıcılar öneri istediklerinde US’e gelirler. İşleme sistemi.

Kullanıcılar öneri istediklerinde uzman sisteme başvurabilirler. Aşağıdakilerden hangisi KDS’nde kullanılan analiz tekniklerinden biri olamaz? a. Dışsal Veri Girdileri b. Aşağıdakilerden hangisi karar destek sistemi bileşenlerinden biri değildir? a. uzman kişilerden ve dökümanlardan elde edilen bilgiyle oluşturulur. d. c. Uzman sistemler birçok işletmede kullanılmaktadır. e.KDS’nin çıktıları. Uzman sistemler zaman içinde iyileştirilebilirler. Yorumlayıcı e. Uzman sistemin tek amacı günlük işlemlerin işlenmesidir. Sorular 1. Veri Manüpilasyonu ve Analizi 2. Bilgi tabanı. . Uzman sistemler. Aşağıdakilerden hangisi uzman sistemler için doğru değildir? a. Uzman sistemlerin içerdiği unsurlar veri tabanı ve model tabanından ziyade bilgi tabanlarını ve sonuç çıkarma araçlarını kapsar. Uzman sistem olay hakkında gerçekleri öğrenmek için tek yönlü diyalog yürütür. Uzman sistemler yönetsel karar almada kullanılmalarına rağmen bazı destek sistemlerinden önemli şekilde farklıdır. Eğer Ne Analizi tekniği d. istek doğrultusunda hazırlanan grafik veya metin şeklindeki basılı veya ekranda hazırlanan raporları içerir. Zaman Temelli Simulasyon Tekniği b. Hedef Araştırma Tekniği 3. Stratejik Modeller c. b. uzman kişilerin özel bir nedenselleştirme tabanlı dil aracılığıyla kodlanan bilgilerinden yararlanılarak geliştirilir.195 - . Dikey Yüzdeler Analizi Tekniği c. Model Tabanı d. Duyarlılık Analizi tekniği e.

İşlem İşleme Sistemleri d. Bir işletmede üst ve orta düzey yöneticilerin karar almalarında yardımcı olmak üzere veri işleme prosedürlerinin ve yargılarının model tabanı seti olan sistem aşağıdakilerden hangisidir? a. Elektronik Posta Sistemleri (EPS) : Sisteme eklenmiş olan erişim aracına ve mesajları kabul etmek için saklama yeri olan bireyler arasında iletişime olanak sağlayan bilgisayara dayalı bir ağdır. Robotikler d. alt sistem ya da birimler arasındaki ilişkiyi göstermek için kullanılan terim. Karar Destek Sistemleri e. Elektronik Fon Transferi Sistemleri (EFT): : Daha çok finansal kurumlarca kullanılan ve merkezileştirilmiş ağlarla ana bilgisayara bağlanan ter minaller aracılığıyla müşterilerin fonla ilgili işlemlerini gönderen ve işleyen bilgisayarlı çevrim içi sistemlerdir. : Bilgisayarın işletim sistemiyle doğrudan etkileşimde bulunarak kullanıcı ya da diğer aygıtlara hizmet götürdüğü sistem. Uzman Sistemler b. Model Tabanı b. Zeki Terminaller c.4. Etkileşimli Sistem . Faaliyetsel Destek Sistemleri e. Faaliyetsel destek Sistemleri Sözlük ve Kavramlar Dizini Arabirim : Genelde iki sistem.196 - . Bir problemin çözümünde veya karar vermede bir ya da daha fazla uzman insanın davranışlarını taklit eden bilgi tabanlı bir bilgisayar yazılımı olan sistem aşağıdakilerden hangisidir? a. Karar Destek Sistemleri c. Karar Alma Sistemleri 5.

Elektronik Veri Değişim Sistemleri (EVD) : Bir firmanın bilgisayar sisteminden diğer bir firmanın bilgisayar sistemine veri değiş tokuşunu sağlayan bilgisayara dayalı ağlardır. zaman bölüşümlü sistemlerde bütün kullanıcılar bilgisayarı sadece kendileri kullanıyormuş gibi davranabilirler ve hizmet görürler. Gerçek Zamanlı Modem Model Tabanı Satış Noktası Sistemleri (SNS) : Daha çok perakendeci firmalarca kullanılan ve ürüne ait veriyi anahtarlar veya üründe optik olarak okunan bar kodlar yardımıyla okuyarak satış verisinin merkezi ağla merkezi işlemciye gönderildiği ağlardır. : Gereksinim duyulan model setlerinin toplamıdır. : Birçok kullanıcının işlerini aynı anda yürütebilen bir işletim düzenidir. Yerel Alan Ağlar Zaman Paylaşmak Veri Tabanı . : Telefon kartlarıyla veri aktarımını sağlayan araçlardır. Bilgi girişi ve çıkışı çevrim içi aygıtlarla yapılır.197 - . : İşlemler oluştuğu anda bilgisayar tarafından işlenir ve sonuçlar anında istenilen yere ulaştırılır. : Tek bir coğrafik bölgeyle sınırlandırılmış alandaki terminaller ve bilgisayarlar arasında iletişim sağlayan ağlardır. Bir araçtan gelen sayısal sinyalleri analog sinyallere veya analog sinyalleri sayısal sinyallere dönüştürür. : Bir örgütün gereksinimlerine yanıt verebilecek şekilde birden fazla kişi ve birden fazla uygulama için kullanılabilecek şekilde organize edilmiş birbiriyle ilgili veriler toplamıdır.

Bu bakımdan bu ünitede ele alınan sistem geliştirme çabalarının mahiyetini ve muhasebe bilgi sistemi geliştirme ilkelerinin herbirinin ne anlam ifade ettiğini ve neyi amaçladığını kavramak bu ünitenin ve bundan sonraki ünitelerde ele alınan tasarım ve uygulama konularının anlaşılmasını kolaylaştırır. Muhasebe bilgi sisteminin geliştirilmesi için yapılacak çalışmalar ve bu çalışmalarda dikkate alınacak ilkeler bir bilgi sisteminin kurulması ve çalıştırılması için büyük önem arz eder.Muhasebe Bilgi Sisteminin Geliştirilmesi 14 . . Bu amaç doğrultusunda sistem geliştirme çalışmalarının mahiyeti. muhasebe bilgi sistemi geliştirme ilkeleri ve sistem analizi konuları üzerinde durulacaktır... Çalışma Biçimine İlişkin Olarak.198 - ÜNİTE Bu Ünitede... Muhasebe bilgi sisteminin yeni kurulması veya mevcut olan bir sistemin geliştirilmesi için yapılması gereken sistem geliştirme çalışmalarının ne olduğu açıklanacaktır.

Bu gereksinme bir bilgi sisteminin kurulmak istenmesi veya işletmede mevcut muhasebe bilgi sistemindeki yetersizliklerin veya aksamaların giderilmek istenmesi sonucu ortaya çıkar. Fakat buna karşılık. bir çözüm veya çıkış yolunun aranması ve en uygun çözüm yolunun zamanında ve en düşük maliyetle uygulanmaya konulması amaciyle yapılan bir plan veya çalışmalar bütünü olarak tanımlanabilir. İzlenecek yol. kurulmasına karar verilen muhasebe bilgi sisteminin veya bir alt sisteminin çalışır duruma getirilmesi ile son . Bu çalışmalar. işletme eylemlerinin kontrolunu olurlu kılmak ve geleceğe ilişkin işletme eylemlerini planlamak için gerekli bilgileri sağlayan ve birçok alt sistemden oluşan bir bilgi sistemleri dizisi olarak tanımlanmıştı. Sistem geliştirme çalışmaları birbirini izleyen şu dört aşamadan oluşur: ● ● ● ● Planlama (Ön Araştırma) Ön Tasarım Ayrıntılı Tasarım Uygulama Bu dört aşama daha sonra açıklanacağı gibi kendi içinde bir takım alt aşamalara ayrılır. yönetimin varlıklar üzerindeki yönetim sorumluluğunu yerine getirmek. kurulması ve çalışır duruma getirilmesi veya var olan bir sistemin yeni ihtiyaçlara ve gelişmelere cevap verecek duruma dönüştürülmesi ancak. ücret-işçilik alt sistemleri veya nakit bütçeleri alt sistemleri için de aynıdır. ✔ Sistem geliştirme çalışmaları geliştirilecek her sistem için aynı mıdır? Sistem geliştirme çalışmaları. ✔ Sistem geliştirme çalışmaları ne zaman başlar? Sistem geliştirme çalışmaları genellikle üst yönetimin böyle bir çalışma için duydukları gereksinme ile başlar. Aşamalar sistem geliştirme çalışmalarını gerektiren nedenlerin saptanması ile başlar. kurulması istenen her sistem için. yeni ihtiyaçlara cevap verecek şekle getirilmesi veya bilgi sisteminde mevcut bir problemin giderilmesidir.SİSTEM GELİŞTİRME ÇALIŞMALARI Muhasebe Bilgi Sistemi. faaliyet yapılarına ve yönetim anlayışlarına göre bazı farklılıklar gösterir. işletmenin muhasebe bilgi sisteminin veya bir alt sisteminin kurulması veya mevcut sistemin değiştirilmesi veya tamamlanması için sistemin tasarımından kullanılmasına kadar ve daha sonra kontrol edilmesi dahil adım adım yapılacak bütün işlemleri kapsar. Muhasebe bilgi sisteminin kapsamı işletmelerin koşullarına. Sadece ele alınan konular ve elde edilmek istenen amaçlar farklı olur. sistem geliştirme çalışmaları ve bu çalışmalar sırasında uyulacak ilkeler temel olarak aynı kalır. Proje genel anlamda. yapılması gereken sistem geliştirme çabaları her sistem için yapılacaktır. “sistem geliştirme çalışmaları” ile mümkündür. bir konu etrafında düşüncenin yoğunlaşması.199 - . Çalışmalarda ana konu muhasebe bilgi sisteminin veya alt sistemlerinin işletmede yeni kurulması veya kurulu olan sistemin iyileştirilmesi. ✔ Sistem geliştirme çalışmaları nasıl yürütülür? Sistem geliştirme çalışmaları. örneğin genel muhasebe. maliyet muhasebesi veya bunların alt sistemi olarak satışlaralacaklar. genellikle bir proje ve sistem analizi çerçevesinde yürütülür. Bu farklılıklar sistem geliştirme çalışmalarını etkiler. Böyle bir sistemin tasarımı.

✔ Sistem geliştirme ilkeleri nasıl olabilir? Muhasebe bilgi sisteminin veya herhangi bir alt bilgi sisteminin başarısını belirleyecek olan belli başlı Muhasebe Bilgi Sistemi Geliştirme İlkeleri şunlardır: ● ● ● ● ● ● ● Uygun Maliyet İlkesi Raporlama İlkesi İnsan Etkeni İlkesi Örgüt Yapısı İlkesi Esnek Olma İlkesi Açık ve Anlaşılabilir Olma İlkesi Veri Biriktirme ve Süreçleme İlkesi ? Muhasebe bilgi sistemi geliştirme ilkeleri ne demektir? Hangi temel ilkeler vardır? . yürütülmesi ve kontrol edilmesinden sorumlu olacaktır. Sistemin yapısı ve çalışma düzeni. Nitekim. ancak uzun deneyimler sonucu geliştirilen ve sistem tasarımında yol gösterici birer rehber niteliğindedir. sistemin içeriğine bağlı olarak. ✔ Sistem geliştirme ilkelerinin işlevi nedir? Sistem ilkeleri. sistemin kendisini oluşturan unsurların (öğelerin) neler olduğunu ve sistemin içinde yapılması gereken işlemlerin. ekonomik ve etkin bir muhasebe bilgi sistemi ancak bir takım ilkelere uyularak var edilebilir. sistem analistlerinden.bulur. sistemin yapısının ve çalışma düzeninin sağlanması ancak sistemin tasarımı sırasında uyulacak birtakım ilkelerle mümkündür. ✔ Sistem geliştirme çalışmaları kimler tarafından yürütülür? Muhasebe bilgi sistemini geliştirme çalışmaları genellikle bir ekip tarafından yürütülür. neyle. Muhasebe bilgi sistemi geliştirme ilkeleri. Ayrıntılı Tasarım ve Uygulama aşamaları da Ünite 16’da açıklanacaktır. ne şekilde. Planlama ve Ön Tasarım aşamaları Ünite 15’te. bir eylemi gerçekleştirmek için yapılması gerekli işlemleri yapmak üzere birbirine bağımlı bir araya getirilmiş unsurların oluşturduğu bir yapı ve çalışma düzenidir. Bütün bunların beklenildiği gibi meydana getirilmesi. endüstri mühendislerinden. nasıl. işletmecilerden. vergi uzmanlarından.200 - . Ekip. muhasebecilerden. Bu ekip sistem geliştirme çalışmalarının planlanması. ne zaman ve kimler tarafından yapılacağını gösteren açıklamalara ait yönergeler ile sağlanır. örgütlenmesi. yöneticilerden. kesin yasalar değil. amaca hizmet edecek bir yapının oluşturulmasında en önemli etkendir. diğer bir ifadeyle. bilgisayar uzmanlarından ve ilgili olabilecek diğer elemanlardan oluşur. ? Sistem geliştirme çalışmaları ne demektir ve hangi amaca yöneliktir? MUHASEBE BİLGİ SİSTEMİ GELİŞTİRME İLKELERİ Sistem belirli bir amaca varmak.

Bilindiği gibi muhasebe bilgi sisteminin ana amacı. genel olarak sistemden sağlanacak ve ölçülebilecek yararların sistem maliyetini (görünür maliyet) karşıladığı veya geçtiği durumlarda. haberleşme araçları. Uygun maliyetin saptanması oldukça karmaşık bir sorundur. ✔ Uygun maliyet ilkesi ne demektir? Raporlama İlkesi Muhasebe bilgi sistemi. Çünkü sistemin temel çıktısı raporlardır. formlar ve donanım (bilgi işlemde kullanılan araçlar) gibi sistem öğelerine harcanacak olan ve parayla ifade edilebilecek “görünür maliyetler”dir. Böylelikle yukarıdaki soruya verilecek yanıt. Uygun maliyet ilkesi Muhasebe Bilgi Sistemi Geliştirme İlkelerinin en önemlisidir. tutarlı bir şekilde bilgi sağlamak ve iç kontrolu olurlu kılmak amacıyla uygun bir maliyetle geliştirilmelidir. görünmez maliyetlere koşut olarak parayla ölçülmeyen yararların da ikincil (tali) durumda kalacağı açıktır. Genellikle iki maliyet biçiminde ortaya çıkar. Bunlardan birincisi personel. Bu nedenle iç ve dış raporlamanın sistem içinde birlikte düşünülmesi gerekir. Nitekim. bilgi sağlamaktır. Bunun yanında bilgi işlem eylemlerinde sağlanacak çabukluk ve zamanlı bilgi süreçleme gibi yararlar. ancak raporlarla olur. Çünkü iç ve dış bilgi kullanıcıları tarafından istenecek bilgiler aynı muhasebe bilgi sisteminden sağlanır. Görünmeyen maliyetlerin önceden saptanması veya önceden kestirimi zordur. içe ve dışa yönelik olarak ektin bir raporlama düzeni sağlayacak şekilde geliştirilmelidir. bütün bilgi sistemlerinde olduğu gibi. ortaklara. sistemin işletmeye sağlıyacağı ölçülebilir yararların karşılaştırılmasına bağlıdır. Ancak dış raporlamayı da (devlete. sistem için harcanan maliyetin uygunluğundan söz etmek yerindedir. Uygun maliyetin saptanmasında. Bu bilgilerin etkin bir şekilde ilgili yerlere iletilmesi.201 - ? . sistemin parayla ölçülemeyen yararları arasında sayılabilir. Muhasebe bilgi sistemi genellikle işletme içi eylemlere yönelik bir bilgi sistemidir. yönetimin gereksinmelerine uygun olarak. işletmede var olan personel veya donanımla yapılan bilgi işlem eylemlerinin maliyetlerinde bir tasarrufun sağlanması veya sistemle sağlanacak bir kontrol ile depolarda daha az veya daha çok mal bulundurma sonucu elde edilebilecek parasal tasarruflar gibi yararlar örnek gösterilebilir. İkincisi ise zaman zaman ortaya çıkabilecek ve önceden kestirilemeyen “ görünmeyen maliyet”dir. kredi kurumlarına ve kamuya) içeren bilgi sistemidir. Örneğin. Raporlama ilkesi ne demektir? . Bu nedenle uygun maliyetlerin saptanmasında temel etken görünür maliyetlerdir. ✔ Uygun maliyetin ölçüsü nedir? Uygun maliyetin ölçüsü. gecikmeli bir faturalama işleminden doğacak mali sıkıntı veya sistemin vereceği yanlış bilgiler sonucu gerekli olabilecek ek maliyetler gibi.Uygun Maliyet İlkesi Muhasebe bilgi sistemi. sistemin yalnızca dış raporlamaya veya yalnızca iç raporlamaya yönelik olması gerçeklerle bağdaşmaz. Yararlara örnek olarak. sistem için harcanan parayla. Bunlar tamamen karar verme durumundaki yöneticilerin sübjektif değer yargılarına bağlıdır.

esnek bir şekilde geliştirilmelidir. bu özellikleriyle üzerinde durulması gerekli önemli bir konu olmaktadır. Ancak her kişinin beklentileri eski deneyim ve görgülerine göre farklılıklar gösterir. Bu açıdan sağlıklı bilgi akışı ve gerekli yerlere gerekli bilginin verilmesi ancak tanımlanmış bir örgüt yapısı içinde olabilmektedir. ? İnsan etkisi ilkesi ne demektir? Örgüt Yapısı İlkesi Muhasebe Bilgi Sistemi. Açık bir sistem olarak ise. gerek gelişme sürecinden gerekse iç ve dış koşullardan doğan değişikliklerle karşı karşıya kalır. bekleyiş ve isteklerle gelirler. belirli ve açıkça tanımlanmış bir örgüt yapısı içinde işlev görecek şekilde geliştirilmelidir. İşletmenin yeni bilgi ve kontrol gereksinmelerine civap vermek. Örgüt içindeki yeri ve buna bağlı olarak yetki ve sorumlulukları iyi tanımlanmamış bir yöneticinin.202 - . ancak belirli temellere dayalı sağlam bir sosyal yapı ve bu sosyal yapıyı oluşturan kişilerin sistemi benimsemeleriyle mümkündür. yeni gereksinmelere yalnızca yeni bir takım eklerle cevap verebilen bir sistemdir. kontrol noktalarının ve çalışma alanlarının doğru olarak saptanmasına olanak tanımaz. bilgi gereksinmelerinin neler olabileceği saptanamaz. Esnek bir sistem ise. ? Esnek olma ilkesi ne demektir? . Bu nedenle. farklı ortamdan gelen ve değişik özellikleri olan kişilerin birbirleriyle olan ilişkilerinde. insancıl etkenleri dikkate alarak geliştirilmelidir. Dinamik bir sistem olarak işletme sürekli bir gelişme süreci içinde olur. Kişiler bu beklentilerini sistemin sosyal yapısında gerçekleştirmek isterler.İnsan Etkeni İlkesi Muhasebe bilgi sistemi. Dolayısiyle işletme. iş yaşamı dışındaki sosyal durumlarının ve geçmişteki görgü ve deneyimlerinin doğurduğu belirli ümit. Çünkü sistemin etkinliğinden insanlar sorumludur. Muhasebe Bilgi Sisteminde kullanılan bir hesap planının veya kodlama yönteminin yeni gereksinmeler karşısında bir takım eklerle kullanılabilirliğini devam ettirmesidir. Muhasebe bilgi sisteminin çalışmasından sorumlu kişiler. belirli temellere dayanan bir çalışma düzeninin sağlanması gerekir. İnsan etkeni ilkesinde ikinci önemli bir konu sosyal yapıyı oluşturan kişilerin sistemi benimsemeleridir. Etkin bir muhasebe bilgi sistemi. Böylelikle bunlara yönelik bilgi gereksinmeleri karşılanamaz. Bu kişiler sistemin sosyal yapısına girerken. ? Örgüt yapısı ilkesi ne demektir? Esnek Olma İlkesi Muhasebe Bilgi Sistemi. İşletme dinamik ve açık bir sistemdir. ancak değişikliklere uyum sağlayan esnek bir sistemle mümkün olabilir. Örneğin. değişiklikler karşısında yeni-baştan düzenleme gerektirmeksizin. sistemin sosyal yapısını oluşturur. Sistemin sosyal yapısı. Benimsetilmeyen bir sistemin çalışma olanağı yoktur. karar merkezlerinin. işletme değişen iç ve dış koşullardan sürekli etkilenir. Yine aynı şekilde iyi tanımlanmamış bir örgüt.

ancak sistemin veya alt sistemlerinin ve sistem içindeki işlemlerin iyi bir şekilde tanımlanmasıyla sağlanır. ✔ Karar merkezi ne demektir? Karar merkezi. Buna bağlı olarak işletmeler daha kolay bir şekilde yapılır. mal. para akışı gibi) ile bilgi akışında ortaya çıkan problemleri gidermek veya söz konusu akışları iyileştirmek için yapılacak çalışmalar bütünüdür. karmaşık olmasını gerektirmez. işletmelerdeki açıklık ve anlaşılabilirlik sistemin çalışmasından sorumlu kişilerin sistemi izleyebilmelerini kolaşlaştırır. ✔ Veri biriktirme ve süreçleme ilkesi ne demektir? SİSTEM ANALİZİ Muhasebe bilgi sistemini geliştirme çalışmalarının yeni bir sistemin kurulması veya mevcut olan sistemin değiştirilmesi veya ihtiyaca cevap verecek duruma getirilmesi için yapılan çalışmalar olduğunu belirtmiştik. işletmenin karar merkezlerindeki ve karar merkezleri arasındaki fiziksel akış (malzeme. bilgi girdilerine göre kararlar veren ve bunlara göre tavır takınan ve bir kişiye bağlı olan bir yönetim alanı veya birimidir. veri veya bilgilerin sistem içindeki “girdi-işleme-çıktı” şeklinde akışlarıyla ilgilidir. sistem içindeki eylemlerin kolaylıkla izlenebilmesi amaciyle. anlamlı. açık ve anlaşılabilir bir şekilde geliştirilmelidir. Bu nedenle başlangıçta ayrıntı derecelerinin çok iyi saptanması yararlı olmaktadır. işlenmesi ve bilgiye dönüştürülmesi ve karar . ? Açık ve anlaşılabilir olma ilkesi ne demektir? Veri Biriktirme ve İşleme İlkesi Muhasebe Bilgi Sistemi. Mevcut olan sistemin değiştirilmesi veya ihtiyaca cevap verecek duruma getirilmesi ise. varsa problemlerin belirlenmesi ve bu problemlerin çözümlerinin bulunması ve sistemin tamamlanması ve sisteme ilavelerin yapılması demektir. Açık ve anlaşılabilir bir sistem. zamanlı ve ilgili yönetsel bilgi sağlayacak şekilde geliştirilmelidir. Bu bakımdan ilk kaydın doğruluk ve ayrıntı derecesi oldukça önemlidir. gerekse bilgi akışlarına ilişkin faaliyetlerin yürütülmesinden sorumlu olan. Yeni bir sistemin kurulması başlı başına yeni bir sistemin tasarımıdır. başka bir deyişle anlamlı. ✔ Sistem analizi ne demektir? Sistem analizi. İlk kaydın gerekli ayrıntıda olması daha sonra sistemden çok amaçlı bilgilerin alınmasına olanak sağlar. gerek fiziksel. Dolayısiyle bilgi sisteminin kendisi. değişik karar merkezlerinde verinin toplanması. Muhasebe bilgi sisteminin geliştirilmesi ile ilgili bu ilke.203 - . bilgi işleme konu olacak verilerin doğru ve gerekli ayrıntılarla ilk kayıtlarının yapılması gerekir. Muhasebe bilgi sisteminden istenen etkinliğin sağlanması. Bir bilgi sistemi değişik karar merkezleri etrafında tasarımı yapılarak geliştirilir. Bir ekonomik olayın ortaya çıkması durumunda. Bir sistemin etkin olması. Açık ve anlaşılabilir işlemlere dayalı bir sistem kişiler tarafından karmaşık bir sisteme nazaran daha çabuk öğrenilebilir. mevcudun ne olduğunun anlaşılması.Açık ve Anlaşılabilir Olma İlkesi Muhasebe Bilgi Sistemi. Bunun için sistem analizi çalışmalarının yapılması gerekir. zamanlı ve ilgili yönetsel bilgilerin elde edilmesi verilerin sistemdeki ilk kayıtlarına bağlıdır.

sağ duyu ve deneyim gibi kalitatif faktörlerden de yararlanılır. izlenmesi ve değerlen mesi. gecikmeler ortaya çıkabilir. problem çözme. Amaçlara varmak ve faaliyetlerde etkinlik sağlamak için mutlaka var olan problemleri ortadan kaldırmak gereklidir. Problem çözme ve tasarımı kapsayan sistem geliştirme çabalarında sistem analizi uygulamaları olarak altı temel işlem vardır: ● ● ● ● ● ● ● Problemin tanımlanması Sistem analizi çalışmalarının programlanması Seçenek çözümlerin geliştirilmesi Seçeneklere yönelik modellerin kurulması Seçeneklerin maliyet-etkinlik analizlerinin yapılması Seçeneklerden birinin seçimi Seçilen seçeneğin uygulamaya konulması. Mevcut bilgi sistemi istenildiği gibi işlem görmüyor olabilir.merkezleri arasında veri veya bilginin akışı şeklinde irdelenir. Ekonomik olarak kabul edilebilir mi? Hayır Evet Seçimin Yapılması Hayır Olduğu gibi kabul edildi mi? Evet Çözümün-Modelin uygulamaya konulması Belirtilen ve Şekil.204 - . Maliyet-Etkinlik Analizi Sistem Analizi İşlemleri. yaratıcılık. düzensizlikler. Aşağıdaki akış şemasında birbirini izleyen söz konusu işlemler ve bu işlemlerin birbirleri ile ilgileri gösterilmiştir: Bilgi kullanıcıyönetici ile sistem analistinin karşılaşması Problemin Tanımlanması Seçeneklerin Geliştirilmesi Seçenekler istenenleri karşılıyor mu? Hayır Evet Modellerin Kurulması Şekil 14. yargı. yeni fikirler ve teknolojinin uygulanması ve mevcut uygulamaların geliştirilmesi gibi olaylardır. Sistem analizine başlanmasının temel nedenleri. İşletmedeki bilgi akışında bazı aksaklıklar.1’de birbirle- . yeni gereksinmeler.1. ✔ Sistem analizinde nelerden yararlanılır? Sistem analizinde kantitatif teknikler kullanıldığı kadar.

seçeneklerin geliştirilmesi. açık ve anlaşılabilir olma. uygun maliyet. Sistem geliştirme çalışmaları bir bilgi sisteminin tasarımını. ayrıntılı tasarım ve uygulama aşamalarından oluşan sistem geliştirme çalışmaları izleyen ünitelerde belirtilen çerçeve içinde ayrı ayrı ele alınarak açıklanaçaktır. seçeneklerden en uygun olanının seçilmesi ve uygulamaya konulması işlemleridir. Sistem geliştirme çalışmaları. b. Bu çalışmalar. insan etkeni. ön tasarım. esnek olma. c. kurulması istenen her bilgi sistemi için aynıdır. çalışır duruma getirilmesini kapsar. Sistem geliştirme çalışmaları kurulması istenen her bilgi sistemi için aynıdır. Sistem geliştirme çalışmaları genel kabul görmüş muhasebe ilkelerine dayanır. kurulmasını. Bu aşamaların temeli. Sistem Geliştirme Çalışmalarının aşamaları olarak daha önce sayılan planlama (ön araştırma). ayrıntılı tasarım ve uygulama aşamaları olarak birbirini izleyen dört aşamada yürütülür. genellikle bir proje ve sistem analizi çerçevesinde yürütülür. ön tasarım. çalışmaların programlanması. problemin tanımlanması. Sistem geliştirme çalışmaları.? ri ile ilgileri gösterilen sistem analizi işlemleri (aşamaları) Sistem Geliştirme Çalışmalarının temelini oluşturur. Sistem geliştirme çalışmaları için aşağıdakilerden hangisi doğru değildir? a. Sistem geliştirme çalışmalarından beklenen sonucun elde edilmesi. raporlama. ayrıntılı tasarım ve uygulama aşamaları sistem analizi çerçevesinde yürütülür. Sistem geliştirme çalışmaları genellikle bir proje ve sistem analizi çerçevesinde yürütülür. . örgüt yapısı. Nitekim planlama. veri biriktirme ve süreçleme ilkelerine uyulması gerekir. sistem analizine dayanır. ön tasarım. istenilen bir sistemin istenildiği şekilde kurulması veya geliştirilmesi sırasında muhasebe bilgi sistemi geliştirme ilkeleri olarak ifade edilen. işletmede yeni bir bilgi sisteminin kurulmak istenmesi veya işletmede mevcut muhasebe bilgi sistemindeki yetersizliklerin veya aksamaların giderilmek istenmesi sonucu ortaya çıkar ve ön araştırma. Sistem analizi genel olarak.205 - . kurulması ve çalışır duruma getirilmesi veya var olan bir bilgi sisteminin yeni ihtiyaçlara ve gelişmelere cevap verecek duruma dönüştürülmesi sistem geliştirme çalışmaları ile gerçekleştirilir. Sistem analizinin hedefi ve içeriği nedir? Özet Muhasebe bilgi sisteminin tasarımı. d. diğer bir ifadeyle. Sistem geliştirme çalışmalarını oluşturan dört aşama da bu çerçevede ve ayrıntılı olarak gerçekleştirilir. Sorular 1.

e. Sistem geliştirme çalışmaları kurulan ya da geliştirilen sistemin kontrol edilmesini de kapsar. 2. Muhasebe bilgi sistemi geliştirme ilkeleri kapsamında aşağıdakilerden hangisi yer almaz? a. Değişmezlik İlkesi b. Örgüt Yapısı İlkesi c. Raporlama İlkesi d. Uygun Maliyet İlkesi e. İnsan Etkeni İlkesi

3. İşletmenin açık ve dinamik bir sistem olması, sistem geliştirme çabalarında, aşağıdaki ilkelerden hangisinin sürekli gözönünde tutulmasını gerektirir? a. Örgüt Yapısı İlkesi b. Esnek Olma İlkesi c. Açık ve Anlaşılabilir Olma İlkesi d. Veri Biriktirme ve Süreçleme İlkesi e. İnsan Etkeni İlkesi

4. İşletmenin karar merkezlerindeki ve karar merkezleri arasındaki fiziksel akış ile bilgi akışında ortaya çıkan problemleri gidermek veya sözkonusu akışları iyileştirmek için yapılacak çalışmalar bütününe ne denir? a. Yönetim Bilgi Sistemi b. Bilgi İşlem c. Sistem Analizi d. Sistem Organizasyonu e. Süreçleme

5. Sistem analizi işlemlerinin başlangıcı nedir? a. Problemin tanımlanması b. Sistem analizi çalışmalarının programlanması c. Seçeneklere yönelik modellerin kurulması d. Seçeneklerin maliyet-etkenlik analizlerinin yapılması e. Seçeneklerden birinin seçimi

- 206 -

Muhasebe Bilgi Sisteminin Ön Tasarımı

15
- 207 -

ÜNİTE

Bu Ünitede...
Muhasebe Bilgi Sisteminin kurulması veya mevcut sistemin iyileştirilmesi ve genişletilmesi için yapılan sistem geliştirme çalışmalarının ilk iki aşaması olan çalışmaların planlanması ve ön tasarım aşamaları açıklanacaktır. Bu nedenle, sistem geliştirme çalışmalarının nedenleri, çalışma planı, sistem sınırlarının geliştirilmesi, bilgi gereksinmelerinin saptanması, sistem amaçlarının geliştirilmesi, sistem kısıtlayıcılarının ve kaynaklarının belirlenmesi, çıktıların, girdilerin, süreçleme işlemlerinin belirlenmesi, sistem öğelerinin saptanması, maliyet-etkinlik analizi konuları üzerinde durulacak ve bunların nasıl yapılacağı anlatılacaktır.

Çalışma Biçimine İlişkin Olarak...
Muhasebe bilgi sisteminin geliştirilmesi birbirini izleyen aşamalarla gerçekleştirildiğinden, her bir aşamanın başlı başına iyi öğrenilmesi yanında, aşamalar arasındaki ilişkinin de iyi öğrenilmesi bu ünitede anlatılan konuların anlaşılmasını kolaylaştırır.

MUHASEBE BİLGİ SİSTEMİ GELİŞTİRME ÇALIŞMALARININ PLANLANMASI
Sistem geliştirme çalışmalarının ilk aşaması çalışmaların planlanmasıdır. Ön araştırma olarak da ifade edilen planlama aşaması, üst yönetimin veya işletmedeki diğer bilgi kullanıcılarının, yönetim faaliyetleri için gerekli bilgileri etkin bir şekilde ve zamanında sağlayacak olan muhasebe bilgi sistemine veya herhangi bir alt bilgi sistemine duyacakları gereksinme ile başlar. Bu nedenle önce bilgi sisteminin kurulmasını gerektiren nedenler belirlenir?

Nedenlerin belirlenmesi ne açıdan yarar sağlar?
Sistem geliştirme çalışmaları nedenlerinin saptanması, çalışmaların ne yönde olabileceği saptanır. İşletmedeki mevcut sistem mi düzeltilecek yoksa, yeni sistem mi kurulacak? Buna göre sistem analizi ve tasarım işlemleri yapılır. Çalışmaların yönü genel bir şekilde belirlendikten sonra, belirlenen bu yöne göre, sistemin tasarımından, çalışır duruma gelinceye kadar yapılacak çalışmalar ve çalışmaların yürütülebilmesi için gerekli para, eleman ve zaman gösteren bir eylem planı hazırlanarak, bir rapor şeklinde yönetime sunulur. Üst yönetim bu rapora göre sistem geliştirme çalışmalarının devamına ve kesilmesine ilişkin kararını verir. Planlama aşamasının belinlenen bu içeriği aşağıda açıklanacak olan, sistem geliştirme çalışmaları nedenlerinin saptanması ve eylem planınınhazırlanması alt aşamaları ile gerçekleştirilir.

?

Sistem geliştirme çalışmalarının ilk aşaması olan planlama aşamasının içeriği nedir?

Sistem Geliştirme Çalışmaları Nedenlerinin Saptanması
Sistem geliştirme çalışmalarının yönünü belirlemek için çalışmaları gerektiren nedenlen saptanır. Sistem geliştirme çalışmaları genel olarak iki yönde yürütülür: 1) İşletmede yeni bir muhasebe bilgi sistemi veya yeni bir alt bilgi sisteminin kurulması, 2) Mevcut sistemin düzeltilmesi. Sistem geliştirme çalışmaları, bilindiği gibi, işletmede bilgiye ve dolayısiyle bilgi sistemine duyulan bir gereksinmeyle başlamaktadır. Bu gereksinme temel olarak yeni gelişmelerden veya işletmede mevcut bilgi sisteminden doğan aksamaların veya yetersizliklerin giderilmek istenmesinden kaynaklanır.

Ne gibi yeni gelişmelerden söz edilebilir?
Sistem geliştirme çalışmalarını gerektiren yeni gelişmeler genel olarak iki noktada ortaya çıkar. Birincisi; bilgi işlem teknolojisinde, özellikle bilgisayar teknolojisinde görülen hızlı değişmelerin yarattığı yeni olanaklar. İkincisi; yönetim biliminde, işletmecilik uygulamalarında görülen yeni yönetim teknikleri ve yeni uygulamalar. Mevcut bilgi sistemindeki aksamalar, yönetimin etkinliğini önemli derecede azaltır. Mevcut bilgi sisteminin yönetime gerekli bilgileri zamanında ve içerikte sağlayamaması alınacak kararları olumsuz yönde etkileyebilir. Bu durum yeni bir sistemin kurulmasını veya mevcut sistemin yeniden düzenlenmesini veya tamamlanmasını gerekli kılar.

Yeni gereksinmeler sistem çalışmalarını gerektirir mi?
İşletmelerin giderek büyümesi; karmaşıklaşması veya yapının değişmesi, beraberinde yeni gereksinmeleri ve konuları ortaya çıkarır. Büyü- 208 -

yen, karmaşıklaşan bir işletmenin yönetimi daha çok bilgiye gereksinim duyacaktır. Bu durum işletmede yeni bir bilgi sisteminin kurulmasını veya en azından mevcut bilgi sisteminin yeniden gözden geçirilmesini ve yeni isteklere cevap verebilecek duruma getirilmesini zorunlu kılacaktır. Sözgelimi, işletmenin büyüyüp bir holding şekline gelmesi durumunda, ana şirketin bünyesinde ve tüm bağlı şirketleri kapsayacak genişlikte yeni bir muhasebe bilgi sistemi kurma gerekliliğinin doğması gibi.

?

Sistem geliştirme çabalarının nedenlerinin saptanmasının yararı nedir? Sistem çalışmalarını gerektiren ne gibi nedenler vardır?

Çalışma Planının Hazırlanması
Muhasebe bilgi sisteminin veya bir alt sisteminin kurulması veya yeniden düzenlenmesi ile ilgili durum genel hatlarıyla belirlendikten sonra, sistem geliştirme çalışmalarını bir bütün olarak gösterecek bir çalışma planı (eylem planı) hazırlanır. Bu planda, sistem geliştirme çalışmalarının ön tasarım, ayrıntılı tasarım ve uygulama aşamalarında, diğer bir ifadeyle sistemin tasarımından kurulmasına ve çalıştırılmasına kadar olan muhtemel işlemler ve gerekli para, çalışma ekibi ve zaman belirtilir. Çalışma planı genellikle iki bölümde hazırlanır. İlk bölümde ön tasarım aşaması, ikinci bölümde ayrıntılı tasarım ve uygulama işlemleri gösterilir.

Çalışma planının bölümlerinde hangi bilgilere yer verilir?
Çalışma planının ön tasarıma ilişkin ilk bölümlerinde, ön tasarım aşamasındaki işlemlerin nasıl, ne kadar sürede, kaç kişiyle ve kimler tarafından yapılacağı ve bunun maliyetinin ne olacağı belirtilir. Planın ikinci kısmında ise, bu kez bu bilgiler ayrıntılı tasarım ve uygulama aşamalarının işlemleri için açıklanır. Çalışma planında belirtilen bu bilgiler, kuşkusuz tahmini bilgiler olacaktır. Planın daha isabetli ve gerçeklere daha yakın olması bakımından, belirtilen bilgiler yanında, çalışmalar sırasında ortaya çıkması muhtemel olumsuz gelişmeler ve yeni ilaveler karşısında yapılabilecek işlemleri de yansıtması gerekir. Çalışma planı bu içerikte hazırlandıktan sonra bir rapor şeklinde yönetimin onayına sunulur. Yönetim bu rapor yardımıyla ve gerekirse karşılıklı görüşme ile sistem geliştirme çalışmalarının, yani muhasebe bilgi sistemi veya bunun herhangi bir alt sisteminin kurulması ile ilgili çalışmaların kesilmesi veya devamı yönünde karar verecektir. Verilen karar olumsuz ise, çalışmalar sona erdirilir. Kararın olumlu olması durumunda da, çalışma ekibi ön tasarım aşamasını başlatarak çalışmalarını sürdürür.

?

Çalışma planı ne demektir? Çalışma planına dayanarak yönetimin vereceği kararlar ne yönde olabilir?

ÖN TASARIM
Ön tasarım aşaması, üst yönetimin çalışma ( ön araştırma) raporunu onaylamasıyla başlar. Bu aşamada kurulması veya yeniden düzenlenmesi düşünülen muhasebe bilgi sisteminin veya bir alt sisteminin modeli genel bir çerçeve içinde tasarımı yapılır. Daha sonra geliştirilen modelin maliyet etkinlik analizi yapılır. İşlemler tamamlandıktan sonra, bütün işlemleri içeren bir fizibilite (yapılabilirlik) raporu üst yönetime sunulur. Bu aşamada yapılacak işlemler sırasıyla Şekil 1’de gösterilmiş olup, her biri aşağıda ayrı ayrı açıklanacaktır.

- 209 -

Sistem Sınırlarının Belirlenmesi
Sistem sınırları, kurulması düşünülen muhasebe bilgi sisteminin veya bir alt sisteminin içeriğini belirler. Bilindiği gibi muhasebe bilgi sistemi; finansal muhasebe, maliyet muhasebesi, bütçeleme ile bunların alt sistemleri olan satışlar ve alacaklar, satınalma ve borçlar, stok işlemleri, maliyetleme ve maliyet kontrolu, gelirler, giderler vb. alt bilgi sistemlerinden oluşmaktadır. Muhasebe bilgi sisteminin sınırları, “sistemin kapsamı ne olacaktır?” sorusuna verilecek cevapla belirlenir. Bu aşamada bu soruya verilecek cevap genel bir çerçeve içinde belirlenir. Burada sadece hangi faaliyet sistemlerine ilişkin bilgi akışının düzenleneceği veya hangi bilgi sisteminin kurulacağı ortaya çıkarılır. Örneğin, satışlar, satınalma, üretim faaliyetleri veya bütün mali nitelikli işlemler ya da muhasebe bilgi sisteminin tamamı gibi.

Muhasebe bilgi sisteminin içeriği hep aynı mıdır?
Muhasebe bilgi sistemlerini oluşturacak alt bilgi sistemleri işletmenin koşullarına göre farklı olabilmektedir. Üretim işletmesi ile ticaret işletmesi veya hizmet işletmesinde, hatta aynı konudaki işletmelerde bile muhasebe bilgi sisteminin içeriği bir bütün değişir. Bir işletmede maliyetleme ve maliyet kontrolu alt sistemi bulunurken, örneğin ticaret işletmesinde bu alt sistem bulunmaz. Dolayısiyle iki ayrı işletmedeki sistemlerin adı aynı olabilecek, örneğin genel muhasebe, ancak içerikleri ve işlem yoğunları farklı olabilecektir.

?

Sistem sınırları ne demektir? Nasıl belirlenir?

Bilgi Gereksinmelerinin Saptanması
Bilgi gereksinmeleri, belirlenen sistem içeriği çerçevesinde saptanır. Bilgi gereksinmelerinin saptanmasındaki amaç, sistemden ne tür bilgilerin istenebileceğini belirlemektir. Ayrıca bilgi gereksinmelerinin saptanması, sistemin bu istekleri karşılamaya yönelik bir şekilde geliştirilmesine olanak sağlayacaktır. Bu şekilde sistemin ilgisiz bilgiler sağlaması önlenir.

Bilgi gereksinmeleri nasıl saptanır?
Bilgi gereksinmeleri, sistemi kuracak kişi veya kişilerin yöneticilerle yapacağı ortak çalışmalar ve görüşmeler ile saptanır. Bu ortak çalışmalar ve görüşmeler sırasında, yöneticilerden, işletme faaliyetlerini yönetirken ne tür bilgilere gereksinme duyacakları öğrenilir. Ancak yöneticilerin kendilerine hangi bilgilerin gerekli olacağını görüşme sırasında tam olarak düşünüpsöylemeleri ve ilerde karşılaşacakları konuları şimdiden kestirmeleri ve bunun için gerekli olacak bilgileri belirtmeleri zordur. Bu durumun mutlaka göz önünde bulundurulması gerekir. Bilgi gereksinmelerinin saptanmasında yöneticilerin özellikleri ve yönetim sürecinin yapısı ve işletmenin dinamikliği önemli etkendir. Bu açıdan çalışma ekibinin sadece yöneticilerle görüşmede saptadığı bilgi gereksinmeleri ile yetinmeyip, belirtilen etkenleri gözden uzak tutmayarak bilgi gereksinmelerini saptaması gerekir. Çünkü işletmede kurulacak muhasebe bilgi sistemine yalnızca bugünkü bilgi gereksinmelerinin yansıtılması durumunda, kısa bir süre sonra işletmenin isteklerine cevap veremez ve gelişme süreci karşısında etkinliğini önemli derecede kaybeder.

- 210 -

Örneğin. kurulması düşünülen sistemin tasarım işlemlerini sınırlayan veya engelleyen işletme içi veya işletme dışı etkenlerdir. genel amaçların mümkün olduğu kadar bölümlere ve işletme eylemlerine ya da yönetime göre alt amaçlar şeklinde de belirtilmesi gerekir. döküman.? Bilgi gereksinmeleri neden saptanır ve saptanırken hangi faktörlere dikkat edilir? Sistem Amaçlarının Belirlenmesi Bu aşamada gereksinim duyulan bilgilerden yararlanarak “kurulacak sistemin neler yapacağı ve dolayısiyle neler sağlıyacağı” belirlenir. yasal zorunluluklar. “işletme faaliyetlerinin kontroylunu mümkün kılmak için gerekli bilgileri sağlamaktır” şeklinde belirlenir. Mevcut kaynakların ve kısıtlayıcıların saptanarak gözönünde bulundurulması yanında engel olabilecek olanların değiştirilebileceği veya iyileştirileceği de düşünülmelidir. bilgi gerek. Sistemin neler yapacağı ancak bilgi gereksinmelerinden anlaşılacaktır. Örneğin. sistemden neler beklediğini ortaya koyar. muhasebe elemanları. saptanan bilgi gereksinmeleridir. bir yönetici tarafından “Maliyetleri kontrol etmek için bana hammadde ve işçilik kullanımlarına ilişkin bilgiler gereklidir. genel bir ifadeyle. kurulacak yeni sistemin modelinin geliştirilmesi işlemlerinin başlangıcıdır. Örneğin. ? Sistem amaçları neye göre belirlenir? Belirlenen amaç neyi gösterir? Sistemin Tasarımı İle İlgili Kaynakların ve Kısıtlayıcıların Belirlenmesi Kaynaklar ve kısıtlayıcılar. para. işletmede mevcut bilgi işlem donanımları (bilgisayar vb. Kaynaklar kurulacak yeni sistemin kullanabileceği veya yararlanabileceği olanaklardır. Sistem modelinin oluşturulması bakımından.” şeklinde ifade edilen bir bilgi isteği. ? "Bilgi gereksinmeleri hangi çıktılarla karşılansın?” sorusuna nasıl yanıt aranır? Çıktıların belirlenmesinde genellikle kullanılan yaklaşım. bilgi işlem elemanları. bilgi gereksinmelerinin karşılanması durumunda yöneticilerin bu bilgilerle ne yapabileceklerini göstermektir. Kısıtlayıcılar ise. programları. sistem geliştirme çalışmalarını ve kurulacak sistemi olumlu veya olumsuz yönde etkileyecek faktörlerdir. eleman yetersizliği ve elemanların yeni sisteme karşı direnmeleri gibi. para gibi. Bu şekilde belirlenen sistem amacı. yeni kurulacak bilgi sisteminin işletmenin koşullarına uygunluğu sağlanır. Bu nedenle burada yapılacak iş. ? Bilgi sisteminin tasarımı ve kurulması ile ilgili kaynaklar ve kısıtlayıcılar ne demektir? Çıktıların Belirlenmesi Çıktıların belirlenmesi. işletme politikaları. Sisteme ilişkin kayıtların ve kısıtlayıcıların saptanması ile.211 - . “Bilgi gereksinmeleri hangi çıktılarla karşılansın?” sorusuna yanıt aramaktır.). Buna göre sistemin amacı. Sistem çıktıların belirlenmesinde hareket noktası.

sistem çıktılarının oluşturulabilmesi için gerekli olan veri ve bilgilerin saptanması demektir. bu girdileri oluşturan verilerin “nereden”.) dikkate alınarak. hesaplama. Ancak. hangi üretim biriminde kullanıldığı. Bu listenin hazırlanması sırasında üzerinde önemle durulması gereken konu. daha sonra günlük.sinmelerine bağlı olarak sorulacak bir dizi sorunun yanıtlanması şeklinde olur. bir maliyet raporunun oluşturulabilmesi için kullanılan hammaddenin cinsi. özetleme. genel üretim giderleri payı gibi verilerin belirlenmesi gibi. kayıt. Veri veya bilgiler. “ne zaman”. Söz konusu soruları şu şekilde belirlemek mümkün: ● ● Çıktılar hangi bilgi gereksinmelerini karşılayacaktır? Bu gereksinmeleri karşılayacak çıktılar ne şekilde olmalıdır ve neleri içermelidir? Çıktılarda yer alacak bilgilerin ayrıntı derecesi ne olmalıdır? Kaç suret gereklidir ve her bir suret nereye gönderilecektir? Çıktılar ne zaman gerekli olacaktır? ● ● ● ✔ Çıktılar nasıl bir nitelik taşımalıdır? Yukarıdaki sorular veya daha ilave edilebilecek sorular çerçevesinde saptanacak çıktılar. farklı kaynaklardan ve farklı şekilde sağlanacak veri veya bilgilerin doğru bir şekilde belirlenmesine bağlı olduğu da unutulmamalıdır. sınıflama. haftalık ve aylık gibi esaslara göre bir liste şekline getirilir. tablo vb. Örneğin. “ne yolla”. direkt işçilik. Sözgelimi. “ne şekilde”. girdilerin belirlenmesi oldukça önemli ve güç bir işlemdir. her bir çıktının içeriğine ve dağıtım yerlerine göre belirlenmesidir. “kimden” sağlanacağı saptanır. miktarı. müşteriden alınan bir senet veya işçilerin çalışma kartı gibi. Girdilerin belirlenmesinde öncelikle herbir sistem çıktısı (rapor. ? Çıktılar nasıl belirlenir? Girdilerin Belirlenmesi Sistem girdilerinin belirlenmesi. farklı kaynaklardan ve farklı şekillerde sağlanır. Bu açıdan. sakla- . fiyatı. çıktıların istenildiği şekilde oluşturulmasının.212 - . satıcılardan gelen bir fatura. Bilgi işlem faaliyetleri istenen çıktıların elde edilmesi için girdiler üzerinde yapılacak olan. bu iki durumun (içerik ve dağıtım yeri) gözönünde bulundurulması ile elde edilir. ✔ Girdilerin içeriği belirlendikten sonra ne yapılmalıdır? Girdilerin içeriği belirlendikten sonra. Çıktıların kullanıcılar tarafından etkinliği. Nitekim temel olan her çıktının ilgili yere gelmesi ve istenilen bilgileri vermesidir. girdileri çıktılara dönüştüren bilgi işlem faaliyetlerini içerir. bu çıktıların oluşturulabilmesi için hangi veri veya bilgilerin gerekli olacağı bir liste halinde saptanır. Çünkü her çıktının listede içeriğine ve dağıtım yerine göre belirlenmesi “girdi-işleme-çıktı” şeklindeki sistem modelinin geliştirilmesinde yararlı olacaktır. ? Çıktıların oluşması için gerekli olan girdiler nasıl belirlenir? İşleme Aşamasının Belirlenmesi İşleme bilindiği gibi.

aylıkhazırlanan bir ücret bordrosunda (çıktı) yapılacak işlemin bu aşamada yalnızca “çalışılan sürenin ücretle çarpımı” şeklinde ifadesi olmalıdır. örneğin bilgi işlem faaliyetlerinin bilgisayarla yapılacağı belirtilir. sistemin çalışmasını sağlayacak olan. bu da sistemin modelinin kurulması demektir. bu seçimle birlikte. zamlar. Çünkü. Kesintiler. sisteme hayatiyet kazandıran bu öğelerdir. Bu aşamada. ? Sistem öğeleri nelerdir? Sistem öğelerinin belirlenmesi ile ne tamamlanmış olur? Sistemin Maliyet-Etkinlik Analizinin Yapılması Maliyet etkinlik analizi 14’üncü ünitede açıklanan “uygun maliyet ilişkisi” çerçevesinde yapılır Söz konusu ilkeye göre sistem uygun bir maliyetle geliştirilmelidir. özetlemenin. Bu belirleme genel bir yaklaşımla yapılır. haberleşme araçları. ? İşleme işlemleri nelerdir? İşleme işlemlerinin belirlenmesi sonucunda ne elde edilir? Sistem Öğelerinin Belirlenmesi Muhasebe bilgi sisteminin öğeleri. raporlar ve donanımdır. ortaya çıkmış olan yeni sistem modeline ait öğeler saptanır. kurulması düşünülen muhasebe bilgi sisteminin veya bir alt sisteminin genel yapısı oluşturulmuş olur. hesaplamanın. İşleme işlemlerinin belirlenmesi ile sınıflandırmanın. Bilindiği gibi. canlandırma. Örneğin. Burada yalnızca. ✔ Çıktıların elde edilmesi için bilgi işlem faaliyetlerinin tamamının yapılması mutlaka gerekli midir? İstenen bir çıktının elde edilmesi için her zaman bütün bilgi işlem faaliyetleri gerekli olmayabilir. dosyalamanın ve diğer işlemlerin nasıl. çoğaltma ve iletme işlemleridir. Girdi-işleme-çıktı şeklindeki bilgi akışının belirlenmesindn sonra. sistem ayrıntılı bir şekilde geliştirildiğinde ele alınmalıdır. Bu nedenle çıktıların oluşumunu sağlayacak işlemlerin her bir çıktı için ayrı ayrı saptanması gerekir. sistemin çalışmasını mümkün kılan. Bu nedenle öncelikle yeni sistemin gerektirdiği sistem maliyetleri ile bu sistemin sağlıyacağı yararların saptanması gereklidir. insan. raporlar ve donanım gibi sistem öğelerinin gerektirdiği tüm har- . Girdi ile çıktı arasındaki boşluk bu işlemlerle doldurulur. bu akışın kimler tarafından hangi araçlarla ve ne tür haberleşme araçlarıyla yapılacağının belirlenmesi gerekir. ancak bilgisayarın ayrıntılı özelliklerine ve seçimine girilmez. Böylelikle girdilerle çıktıları birbirlerine bağlayan bilgi işlem faaliyetlerinin saptanması sonucu sistemin “girdi-işleme-çıktı” şeklindeki bilgi akışı ortaya çıkarılır. “girdi-bilgi işlem faaliyetleri-çıktı” şeklindeki bilgi akışı ve bunu gerçekleştirecek personel donanımı ve haberleşme araçları ortaya çıkmış olur ki.ma. haberleşme araçları (belgeler). Öğelerin seçilmesi ile. ne şekilde yapılacağı genel hatlarıyla tanımlanarak sistem içinde yapılması gereken işlerin neler olduğu ve nasıl yapılacağı belirlenmiş olur.213 - . Bu saptama işlemi. Sistem maliyetleri. dağıtım gibi ayrıntılar daha sonraki ayrıntılı tasarım aşamasında. ön tasarım aşamasında ayrıntılara inmeden genel bir çerçeve içinde yapılır.

Ayrıca bu parasal kazançlar dışında parasal olmayan örneğin. geliştirilen muhasebe bilgi sistemi modeline ilişkin bütün bilgilerin bir rapor şekline getirilmesiyle son bulur. Sözkonusu maliyetler. nasıl ve kimin gereksinmesi sonucu başlatıldığı. sistemin maliyetini aşması veya en azından maliyetlere eşit olmasıdır. Bu maliyetlere ayrıca. sistemin kurulmasına ne zaman başlanabileceği gibi durumlar aşağıdaki açıklamalar kaynak gösterilerek anlatılır. bilgi işlem faaliyetlerinde sağlanacak çabukluğun ve zamanında bilgi elde etmenin yaratacağı kazançları da unutmamalıdır. Rapor yapılan tasarım işlemlerinin bir özeti şeklinde düzenlenir. ? Sistemin maliyet etkinlik analizinin yapılması için nelerin belirlenmesi gerekir ve maliyet etkinlik analizinin ölçüsü nedir? Ön Tasarım Aşaması Bulgularının Öneri Olarak Oluşturulması ve Yönetime Sunulması Ön tasarım aşaması.214 - . . Maliyetler ve sağlanacak yararlar karşılaştırıldığında temel olan sistemden sağlanacak yararların. Tarih : II. sistemin çalışmasından sorumlu olacak personelin ücretleri. sorunları nasıl çözümleyeceği.camaları içerir. B. daha sonra bu çalışmanın başlangıç tarihi ve kim tarafından yürütüldüğüne ilişkin bilgiler yer alır. kırtasiyeden veya sözgelimi stok seviyesinin düşürülmesinden. Tarihçe Sistem geliştirme çalışmalarının ne zaman. vb. Aşağıda bir görüş vermesi bakımından bir örnek verilmiştir: BAŞLIK : Projenin Adı I. Bu bölüm bir bakıma yeni sistemin yönetime benimsetilmesi amacını güder. sistem geliştirme çalışmaları için ödenecek tutarın da (ilk kuruluş gideri olarak) eklenmesi gerekir. ✔ Sistemin maliyetine karşılık sağlanacak yararlar neler olabilir? Belirlenen maliyetlerle karşılaştırmak üzere yeni kurulacak veya düzenleştirilecek ya da genişletilecek sistemin sağlayacağı yararlar saptanır. sistemin gerektirdiği donanım bedeli ve bu donanımın cari giderleri ile yeni formların ve diğer malzemelerin ortaya çıkardığı giderler örnek olarak gösterilir. sağlanacak kazançlardır. Sağlanacak yararlar. Burada sistemin neler yapacağı. Yeni sistem bu koşulun gerçekleşmesi ve gerçekleşme olasılığı olması durumunda onaylayacağı açıktır. Maliyetler her bir öğe (unsur) için tahmin esasına göre ayrı ayrı saptanır. Amaç ve Kapsam Sistem geliştirme çalışmalarının amaçları ve kapsamı açıklanır. kontrol olanağı sağlanması bakımından yapılacak tasarruflardan. eğitim giderleri. GİRİŞ A. TANITIM Yeni kurulacak sistemin kısa bir anlatımı. sistemin kurulması veya genişletilmesi ile personelden.

(ön araştırma aşamasında hazırlanan plan çerçevesinde). Donanım 3. Girdi 2. Yeni sistemin amaçları 2. personelin ve bilgi işlem yönteminin açıklanması şeklinde olmalıdır. daha sonra yönetimin onayına sunulur. IV. VIII. VI. yeni sistem modelinin paralelinde olmalıdır. süreçleme ve çıktı açısından bilgi-işleme eylemlerinin yürütülmesi için gerekli formların. Ancak burada açıklanacak sorunlar.215 - . EKLER Çalışma ekibi tarafından yukarıdaki şekilde hazırlanan rapor. DEĞERLEME Maliyet-etkinlik analizi ve sonuçlarının kısa anlatımı.III. Çıktı Teknik ayrıntılara inmeden girdi-süreçleme-çıktı şeklindeki bilgi akışının ve sistemin çalışmasını olurlu kılacak sistem öğelerinin kısa anlatımı. YENİ SİSTEM A. Personel Bu bölümde. Yeni sisteme ilişkin kısıtlayıcılar ve olanaklar 3. VII. UYGULAMA Burada sistemin kurulması durumunda. Sistemin içeriği B. ayrıntılı tasarım ve uygulama aşamalarında yapılacak işlemler ve bu işlemlerin yapılması için gerekli zaman belirtilir. Yeni sistemi eski sistemle karşılaştırma olanağı yaratmak için mevcut sistemin anlatımı özellikle. Giriş 1. yalnızca yeni sistemin kurulması ile giderilecek sorunlar olmalıdır. SİSTEM GELİŞTİRME ÇALIŞMALARININ SONUÇLARI Mevcut sistemin sorunları ve iyi yönleri açıklanır. İşleme 3. Yeni Sistemin Tanımı 1. girdiler. donanım ve personele ilişkin bilgiler verilir. belgelerin. C. Yeni Sistem İçin Gerekli Kaynaklar 1. Para 2. MEVCUT SİSTEM İşletmede mevcut bilgi sisteminin kısa bir anlatımı yapılır. Anlatım. Yönetim bu rapora dayanarak sisteme ilişkin kararını verecektir. V. sistemin kurulması durumunda sistem için gerekli olacak para. Verilen karar genellikle şu dört doğrultuda olabilecektir: .

Planlama aşaması sonucunda üst yönetime sunulan çalışma planının kabulünden sonra. ? Ön tasarım aşaması nasıl bir raporla sonuçlandırılmalıdır? Raporun incelenmesinden sonra nasıl bir sonuca varılabilir? Özet Sistem geliştirme çalışmalarının ilk aşaması çalışmaların planlanmasıdır. yönetimin verdiği karar olumsuz ise. Buna karşın karar olumlu ise. sistemin maliyet-etkinlik analizi yapılır ve nihayet bütün bu çalışmaların sonucu bir rapor olarak hazırlanır. Sistem geliştirme çalışmalarının ertelenmesi. personel ve zaman belirtilir. Raporun sunulmasından sonra yönetim çalışmaların devamı veya kesilmesi veya düzeltilmesi yönünde karar alır.216 - . Sistem geliştirme çalışmalarının kesilmesi. 3. sistem geliştirme çalışmalarının ön tasarım. ayrınıtılı tasarım ve uygulama aşamalarında yapılacak çalışmaları ve bunlar için gerekli para. çalışmalar devam ettiriglir. Bu aşamada ilk önce bilgi sisteminin kurulmasını gerektiren nedenler belirlenir. Önerilen yeni sistemde bazı düzeltmelerin veya değişikliklerin yapılması. temel olarak sistem geliştirme çalışmalarının devamı veya kesilmesi şeklindedir. yeni kurulması veya yeniden düzenlenmesi düşünülen muhasebe bilgi sisteminin veya bir alt sisteminin modelinin genel bir çerçeve için tasarımı yapılır. Devamı yönünde alınan karardan sonra sistem geliştirme çalışmalarının ayrıntılı tasarım ve uygulama aşamalarına geçilerek. sistem sınırları belirlenir. çalışmaların ne yönde olabileceğini ortaya koyar. Sistem geliştirme çalışmalarının onaylanması (devam ettirilmesi). 4. Böylelikle sistem geliştirme çalışmalarının “ayrıntılı tasarım” aşaması başlatılarak çalışmalara devam edilir. Bunun için. çıktılar. anlaşılacağı gibi. çalışmalara devam edilir. Bu dört olasılı durum. Çalışmaların yönü belirlendikten sonra.1. girdiler ve işleme işlemleri ile sistem öğeleri saptanır. . Bu planda. bilgi gereksinmeleri saptanır. 2) Varolan sistemin düzeltilmesi. Bu işlem. 2. çalışmalar sona erdirilir. sistem geliştirme çalışmalarının bundan sonraki kısmını bir bütün olarak gösterecek bir çalışma planı hazırlanır. sistem amaçları ve sistem tasarımı ile ilgili kaynaklar ve kısıtlayıcılar belirlenir. Çalışmalar genel olarak iki yönde yürütülür: 1) İşletmede yeni bir muhasebe bilgi sistemi veya yeni bir alt bilgi sisteminin kurulması.

Muhasebe bilgi sisteminin kurulması ya da geliştirilmesi sırasında "sistemden sağlanacak bilgi gereksinmeleri saptanırken" özellikle dikkat edilmesi gereken nedir? a. Olabildiğince çok bilgi üretme c. Sistemin kurulmasını gerektiren nedenlerin belirlenmesi b. Sistemi kuran uzmanın görüşü e. Yapılabilirlik raporunun hazırlanması c. Sistemin çalışmasını sağlayacak bir maliyet e. Bilgi gereksinmelerine göre. Süreçleme işlemlerinin belirlenmesi d.217 - . Muhasebe bilgi sistemi geliştirme çalışmalarının planlanmasına nereden başlanır? a.Sorular 1. Girdilerin belirlenmesi b. En yüksek maliyet b. Sistem ilkelerinin belirlenmesi 4. En düşük maliyet c. Kurulacak sistemin maliyet-etkinlik analizi yapılırken aşağıdakilerden hangisi uygun maliyet olarak kabul edilir? a. Yöneticilerle ortak çalışma d. Sistem sınırlarının belirlenmesi c. Sistem öğelerinin belirlenmesi e. Geçmişe dönük bilgi üretilmemesi 3. Çıktıların belirlenmesi d. İşleme işlemlerinin belirlenmesi c. Sistemin maliyet-etkinlik analizinin yapılması 5. Sistemin maliyet-etkinlik analizinin yapılması 2. Yeni sistemin hiçbir ek maliyet gerektirmemesi d. Çıktıların belirlenmesi e. Girdilerin belirlenmesi d. kurulacak yeni sistemin modelinin geliştirilmesi için başlangıç noktası nedir? a. Sistem öğelerinin belirlenmesi e. Girdilerin belirlenmesi b. Sağlanacak faydanın altındaki maliyet . Üst yöneticilerin görüşleri b. Yeni kurulacak ya da geliştirilecek olan sistemin ön tasarımına nereden başlanır? a.

Sistemin kurulması ve uygulamaya alınması ancak birbirini izleyen ve dikkatlice yapılan bir dizi işlemle mümkün olduğundan. sistem amaçlarının hazırlanması. alt sistemlerin tanımlanması. veri temelinin ve sistem belgelerinin geliştirilmesi. ayrıntılı tasarım ve uygulama aşamalarında hangi işlemlerin yapılacağını açıklamaktır. sistemin personelinin eğitilmesi ve yetiştirilmesi.218 - ÜNİTE Bu Ünitede. Bu amaç doğrultusunda. .. sistemin denenmesi ve sistemin uygulamaya konulması konuları üzerinde durulacaktır. işletmenin örgütsel yapısının yeniden düzenlenmesi ve sistem dökümanlarının hazırlanması. Çalışma Biçimine İlişkin Olarak. Bu yaklaşımla çalışıldığında bu ünitenin anlaşılması kolaylaşacaktır.Muhasebe Bilgi Sisteminin Ayrıntılı Tasarımı ve Uygulaması 16 . bu amaca yönelik olan bu ünitede özellikle birbirine bağlantılı olarak açıklanan her aşamanın iyi öğrenilmesi ve her aşamanın diğer aşamalarla ilişkisinin iyi anlaşılması gereklidir. kodlama işleminin yapılması.. bilgi işlem faaliyetlerinin belirlenmesi. ayrıntılı tasarımın planlanması. Bu ünitenin amacı.. donanımın seçilmesi.. ön tasarımdan sonra muhasebe bilgi sisteminin kurulmasına ve çalışmaların devamına karar verildiğinde.

bu aşamada yapılacak olan işlemlerin planlanması ile başlar.’de gösterilmiş olup. Ayrıntılı Tasarım Aşaması. Ancak büyük projelerde. Bu faaliyetlerin temel amacı. bu iki aşamanın tekrar ve özenle planlanmasına bağlıdır. Sistem çalışmalarının ilk aşaması olan planlama (ön araştırma) aşamasında yapılan planda sapmaların ortaya çıkması kaçınılmaz olmaktadır. ön tasarım aşamasında kurulması tasarlanan ve genel hatlarıyla belirlenen muhasebe bilgi sisteminin veya alt sistemlerden birinin ayrıntılı bir şekilde tanımlanması faaliyetlerini içerir. ? Ayrıntılı tasarım aşamasının amacı nedir? Ayrıntılı Tasarımın Planlanması Ayrıntılı tasarım aşaması.1. diğer bir ifadeyle geniş kapsamlı sistem geliştirme çalışmalarında bütün işlemler için yapılan planlama.AYRINTILI TASARIM Ayrıntılı tasarım. ilerideki çalışmaları önceden tam olarak kestirmek oldukça güç olmaktadır. Nitekim. çalışmalar ilerledikçe ve ayrıntılara inildikçe etkinliğini yitirebilmektedir. Yapılacak planlama. sistem modelinin uygulamaya uygun bir şekile getirilmesidir. bu işlemlerin her biri aşağıda ayrı ayrı açıklanacaktır. zaman içinde küçük çaptaki projeler (çalışmalar) için etkinliğini büyük oranda sürdürür. ancak ayrıntılı tasarım çalışmalarının tamamlanmasıyla mümkündür. Ayrıntılı tasarım aşamasında yapılacak işlemler sırasıyla Çizim 16. muhasebe bilgi sisteminin fiili olarak iş hayatına geçirilmesi. Ayrıntılı Tasarımın Planlanması Alt Sistemlerin Tanımlanması Bilgi İşleme Faaliyetlerinin Belirlenmesi Kodlama İşleminin Yapılması Veri Temelinin Geliştirilmesi Sistem Belgelerinin Geliştirilmesi Donanımın Seçilmesi İşletmenin Örgütsel Yapısının Yeniden Düzenlenmesi Sistem Dökümanlarının Hazırlanması Şekil 16. .219 - . Çünkü geniş kapsamlı çalışmalarda.1. Bu nedenle ayrıntılı tasarım aşamasının ve onu izleyen uygulama aşamasının etkin bir şekilde yürütülmesi.

2. (Donanımla sistemin uyumluluğunu sağlamak. 5. 3. AYRINTILI TASARIM 1.1. 7. 5. UYGULAMA 1.2. . 2.1. Bilgi akışının şeklini çizmek. Donanım gereksinmesini belirlemek. Planlamanın çıkış noktası.1.2. Sistemin çalıştırılması için örgütsel yapının oluşturulması. Uygulama eylemlerinin programlanması.2. Girdi ve çıktı formlarının belirlenmesi.) 4. ayrıntılı tasarım ve uygulama aşamalarında yapılacak işler ayrıntılı bir şekilde belirtilir. Sistemin sınanması. Tekrarlı ve tekrarlı olmayan kararları saptamak. Uygulamanın örgütlenmesi. 7. 4. Veri temelinin veya ana dosya veya dosyaların tasarımının yapılması.2. Yazılımın geliştirilmesi. Bilgisayarların veya donanımın sisteme katkısının belirlenmesi. 4. Girdi formlarının geliştirilmesi. 5. 2. 3. Faaliyet sisteminin şemasını çizmek. Proje amacının örgüte anlatılması veya yazılı olarak dağıtılması. 6. 3. II. şimdiye kadar yapılan işlerin neler olduğunu saptamaktır. 8. Yazılım gereksinmesini belirlemek.220 - . Çıktı formlarının geliştirilmesi. 3. Donanımın alınması. aşağıdaki şekle uygun bir rapor hazırlanır: AYRINTILI TASARIM VE UYGULAMA AŞAMALARINA İLİŞKİN İŞ PLANI I. İç ve dış bilgi gereksinimlerini saptamak. 6. Dosyaların kurulması. Ayrıntılı tasarımın dökümanının yapılması. Depolanacak bilgileri belirlemek. 2. 5.✔ Planlamada hangi konular belirtilmelidir? Bu aşamada yapılacak planlamada. 4. Alt sistemlerin ayrıntılı olarak tekrar tanımlanması. nasıl ve ne şekilde kimler tarafından ve neyle yapılacağı belirlenerek. 3.1.3. Yöneticilerle ilgili kişilerle görüşmek. Daha sonra kalınan yerden nelerin. 2. Formların alınması (bastırılması).3. Personelin yetiştirilmesi.

kaynak ve maliyetleri yansıtması bakımından oldukça önemli bir göstergedir. Bu da sistemi çalıştıracak kişilere. Bunların bütünün birer parçası oldukları unutulmamalıdır. Bu saptama işlemi ön tasarım aşamasında genel bir yaklaşımla belirlenen bilgi işlem faaliyetlerinin devamı olarak ve alt sistemlere indirgenerek yapılır. kurulması düşünülen sistem. Sözgelimi sistemin bütünü daha anlaşılabilir olur. ayrıntılı tasarım ve uygulama aşamalarında yapılacak işlerin neler olduğunu ve bu işler için gerekli olan zaman. olacaktır. Sözgelimi. maliyet muhasebesi vb. Ayrıntılı tasarımın bu alt aşamasında.9. muhasebe bilgi sisteminin bir bütün olarak bilgi akışını ortaya çıkarır. hatta varsa daha alt sistemler için ayrıntılı olarak belirlenir. Her bir alt sistemin ayrı ayrı tanımlanması. ✔ Alt sistemlerin ayrı ayrı tanımlanmasının yararı nedir? Alt bilgi sistemlerinin birbiriyle bağımlı. Sistemin izlenmesi. Sözgelimi. Ancak bu alt sistemleri bağımsız birer sistem olarak düşünmemek gereklidir. Böylelikle ayrıntılı tasarım ve uygulama aşamalarındaki çalışmaları etkin bir şekilde ve kontrollü olarak yürütme olanağı doğacaktır. kaynak ve maliyet unsurları bu plan aracılığı ile kontrol edilebilecektir. ? Alt bilgi sistemlerinin tanımlanması ne demektir? Nasıl yapılır? Bilgi İşlem Faaliyetlerinin Belirlenmesi Ayrıntılı tasarımın bu alt aşamasında girdi ve çıktılar arasındaki bilgi işlem faaliyetleri ayrıntılı olarak belirlenir. yalnızca. ele alınan sistemin diğer alt sistemlerle ilişkisi üzerinde önemle durulması gerekir. brüt ücretten kesintiler indirilerek hesaplanır şeklinde gösterilmeyecek. sistemin çalıştırılması sırasında kolaylıklar sağlar. personele ödenecek ücret. ayrıca sistemin bütünü açısından önemli yararlar sağlamaktadır. Çalışmalara ilişkin zaman. kesintilerin tek tek neler olduğu ve bu kesintilerin ne şekilde hesaplanıp brüt ücretten nasıl düşüleceği ayrıntılarıyla belirtilecektir. kurulması düşünülen sistemi oluşturan her bir alt bilgi sistemi ayrı ayrı tanımlanır. Her bir alt sistem inceleme konusu yapılarak sistemin girdi. bunun alt sistemleri genel muhasebe. Bilgi işlem faaliyetleri. Başka bir anlatımla sistemden yönetsel bilgilerin alınabilmesi için veriler üzerinde yapılacak işlemler saptanır. daha açık bir ifadeyle sistem içinde yapılması gerekli . hatırlanacağı gibi. Bu nedenle bir alt bilgi sistemi. muhasebe bilgi sistemine dahil her alt sistem için. Kurulması ön görülen sistem bir takım alt sistemlerden oluşuyor olabilir. ancak ayrı ayrı tanımlanması. buna karşın.221 - . Bu ilişkinin gözönünde bulundurulması. Bu şekilde sistemin bütün girdileri ve çıktıları arasındaki boşluk doldurulmuş olur. işletmede kurulması öngörülen sistem genel hatlarıyla düşünülerek sınırları belirlenir. Ayrıntılı olarak belirlenen bilgi işlem faaliyetleri aynı zamanda sistemin çalışmasını. örneğin genel muhasebe veya maliyet muhasebesi ya da diğer herhangi bir alt bilgi sistemi tanımlanırken. ? Ayrıntılı tasarım neden planlanır? Alt Sistemlerin Tanımlanması Ön tasarım aşamasında. bir bütün olarak muhasebe bilgi sistemi ise. Yukarıda örnek olarak verilen “iş planı”. işleme ve çıktıları belirlenir. girdi ve çıktıların (bilgi akışının) saptanmasında sistemler arası birçok tekrarı önleyecektir.

Kodlama ve sınıflandırma birbirine bağımlı ve iç içe girmiş iki kavramdır. Muhasebe bilgi sistemi açısından önemli olan kodlama genellikle nümerik kodlamadır. es- ● Kodlama sistemi.222 - . Bu sistemi çalıştıracak personele çalışmalarında izleyecekleri yolu gösterecektir. Sınıflandırmaya bağlı olarak. Alfanümerik kodlar ise harflere ve sayılara dayalı kodlardır. Sırasal Sayı Kod Sistemi.sistem): Belirli bir grubu gösteren ve birbirini izleyen sayılardan oluşan bir kodlama sistemidir. ● Sırasal sayı kod sistemi (desimal -onluk. B. etkin bir kodlama sisteminin seçiminde genellikle şu ilkeler gözönünde bulundurulmalıdır: ✔ Kodlama işleminde ne gibi hususlar dikkate alınmalıdır? ● ● Her kod yalnızca bir unsuru simgelemelidir. örgüt içindeki ilgili kişilerin kolaylıkla anlayabilecekleri şekilde olmalıdır. Örneğin. Örnek 1: 4XXX Satın alma (belirli bir grup) 41XX Üretim malzemeleri satın alma . tutarlı ve kullanılabilir olmalıdır. Düzenli ve yararlı bir kodlama. B2. ● Kodlama nasıl ve ne kullanılarak yapılabilir? Kodlama işlemlerinde alfabetik. Bunlar. ✔ Kodlama sistemi. düzenli ve sınıflandırmanın amaçlarına cevap verebilen bir kodlama sistemine bağlıdır. B6) ve plaka numaraları (26 AS 803) çok bilinen örneklerdir. ? Bilgi işlem faaliyetlerinin ayrıntılı olarak belirlenmesi ne demektir? Ne gibi sonuçlar yaratır? Kodlama İşleminin Yapılması Kodlama veri veya bilgilerin sistematik bir düzenlemesidir. Bu düzenleme. Blok Kod Sistemi ve Anlamlı Sayı Kod Sistemidir. A.olan işlerin neler olduğunu ve nasıl yapılacağını açık bir şekilde ortaya koyacaktır. Ayrıntılı vitamin kodları (B1. ! Alfabetik kodlar özellikle vitaminlere verilen ve harflere dayalı kodlardır. nümerik (sayısal) veya alfanümerik kodlardan biri kullanılır. Nümerik kodlama genellikle üç sisteme göre yapılır. muhasebe bilgi sisteminin bütün alt sistemleri için anlamlı. Kodlama sistemi ilerdeki değişikliklere cevap verebilecek şekilde nek olmalıdır. C vitaminleri gibi. veri veya bilgilerin sistemdeki akışlarının belirli bir sınıflandırma çerçevesinde yapılabilmesi için zorunlu bir gereksinmedir. ancak veri veya bilgilerin sistem içinde düzenli bir şekilde sınıflandırılmaları ile mümkündür. Etkin ve işlerliği olan bir sınıflandırma ise.

Kesit (Cinsi) 1 = Kare 2 = Yuvarlak 3 = Levha 4 = Altıgen 4.Kesit (Boyut) 01 = 1/4 x 02 = 1/2 x 03 = 3/4 x 04 = 1/4 x 1.Kesit (Kaynağı) 1 = Yerli 20 2 = İthal 20 20 ? 40 . ? Sırasal sayı kod veya desimal sistem nedir? Kodlama nasıl yapılır? ● Blok kod sistemi: Belirli nitelikleri ve nicelikleri gruplar şeklinde gösteren bir kodlama sistemidir.411X 4111 4112 Çelik satın alma ST. kadar = 1 Satışlar Perakende satışlar = 2 1001-5000 TL.223 - . işçi ve satış bölgelerinin kodlanmasında kullanılır. 37-42 çelik ST. 2.“ 5001-10000TL.“ 10001 -15000TL.“ 15001 ve üstü “ = 2 = 3 = 4 = 5 Eğitim kurumlarına satışlar = 3 Orduya satışlar Devlete satışlar = 4 = 5 ? Blok kod sistemi nedir? Kodlama nasıl yapılır? ● Anlamlı sayı kod sistemi: Değişik nitelikleri ve nicelikleri belirten bir kodlama sistemidir. iş. satın alma. Kodları oluşturan her sayı (kesit) o malın veya malzemenin bir özelliğini yansıtır. 60 Çelik Örnek 2: 1XXX Dönen Varlıklar 10XX 100X 101X 1011 1012 Hazır Değerler Kasa Alınan Çekler Cüzdandaki Çekler Tahsildeki Çekler Sırasal sayı kod sistemi en yaygın kodlama sistemi olup genellikle hesap planlarında. envanter. ÖRNEK:2 Kodlama Grubu = 1 Sınıflama Kodlama Grubu ÖRNEK:1 Sınıflama Toptan Satışlar 0 -1000 TL. Örneğin.Kesit Üretim Şekli 1 = Sıcak hadde 2 = Soğuk hadde 3 = Döküm 3.

Zira sistemdeki veri veya bilgiler nitelikleri bakımından birbirinden çok farklıdır. işletmede karar verme durumunda olan yöneticiler. ● ● Dosyalar. dosyalar arası ilişkilere ve muhasebe bilgi sisteminin kapsamına bağlı olacaktır. veri veya bilgileri kullanabilecek şekilde içermelidir. Bu nedenle sistem tasarımı sırasında kodlama işlemleri üzerinde dikkatle durulması gerekmektedir. 1/4 x 20 boyutlarında soğuk haddelenmiş. veri veya bilgileri bir arada ve güvenlik içinde saklama olanağı yaratmalıdır. ithal malı yuvarlak bir çelik. dosyaları kullanacak alt sistemler ve kişi veya kişiler dikkate alınarak saptanır. muhasebeci vb. . dosyaların içeriklerine. ! Kişi veya kişiler. veri veya bilgilere kolaylıkla erişilebilecek şekilde düzenlenmelidir. ? ✔ Anlamlı sayı kod sistemi nedir? Kodlama nasıl yapılır? Yukarıda kısaca açıklanan kodlama. kasetler. Bu düzenleme işleminde genellikle aşağıdaki aşamalar izlenir: ● ● Veriler veya bilgiler konularına göre ayrılarak dosyalar saptanır.224 - . kişilerdir. “22201” şeklinde kodlanacaktır. Bu nedenle dosyaların düzenlenmesi sırasında aşağıdaki ilkelerin göz önünde bulundurulması yararlı olacaktır: ● Dosyalar. ! Dosyaların düzenlenmesinde nasıl bir yol izlenebilir? Dosyaların düzenlenmesi işlemlerinde hangi verilerin veya bilgilerin nerede ve ne şekilde depolanacağı belirlenir.5 = Boru 40 05 = 1/2 x 06 = 3/4 x 40 Bu sistem özellikle bir malı veya malzemeyi çok yönüyle belirtmek için kullnılır. Aynı zamanda yanlış anlaşılmaları en aza indirecektir. Dosyalar bilgi işlem yöntemine göre klasörler. Finansal bilgi sisteminin etkinliği dosyaların düzenlenmesine ve kullanışlarına çok yakından bağlıdır. Ayrıca dosyaların sayısı. Bu dosyaların yeri. sözgelimi. bilgi işlem faaliyetlerinde kolaylık ve çabukluk sağlayacaktır. CD Rom şeklinde olabilir. Kodlama işlemi ne demektir? Kodlamanın ne yararları vardır? Veri Temelinin Geliştirilmesi Ayrıntılı tasarımın bu alt aşamasında işletmenin bütün bölümleri tarafından ve farklı amaçlarla kullanılabilecek tüm veri veya bilgileri içeren dosyalar (veri tabanı) düzenlenir. Dosyalar kaydedilmemiş verilerden veya bilgilerden oluşur. bilgi işlem personeli. Dosyalar. diskler. ● kil- Daha sonra dosyalar benimsenen bilgi işleme yöntemine göre şelendirilir. Muhasebe bilgi sistemi içinde farklı amaçlarla kullanılabilecek çok sayıda dosyaların olacağı açıktır.

bütçe formları. Ancak sistemin etkin bir şekilde işlerliği. maliyet kartları. kapsamı açıklıyor mu? Belgenin numarası olmalı mıdır? Belgenin düzeni ne olmalıdır? Belge standart olmalı mıdır? Yukarıdaki sorunların yanıtlanması ile oluşturulacak belgelerin çokluğu ve birbirinden farklılığı.? Dosyalama ne demektir? Nasıl yapılır? Sistem Belgelerinin Geliştirilmesi Verilerin veya bilgilerin kaydedilmesi. Ancak sistem içindeki bu farklı belgeler birbirlerinden tamamen bağımsız değillerdir. iş tahsis kartları gibi. üretim programı kartları. Bu farklı belgeler (formlar). analiz raporları. yoksa özet şeklinde mi olmalıdır? Belgenin kapsamı amaca hizmet ediyor mu? Belgenin başlığı. Bu işlemlerin başarılı bir şekilde yürütülmesinde en önemli etken sistem analistlerinin ve muhasebecilerin ve işletme faaliyetlerinin bunlar tarafından iyi tanınmasıdır. Zira söz konusu belge. Belgelerin geliştirilmesi basit. hammadde istek kartları. Muhasebe bilgi sisteminde. Örneğin. Bu nedenle belgelerin gelişti. dağıtım tabloları. faturalar. belgelerin geliştirilmesini güçleştiren temel etkenlerdir. genellikle.225 - . işlenmesi ve iletilmesi için sistem belgelerine gereksinme vardır. ödeme kartları. renk ve suret bakımından da ayrıcalık gösterirler. üretim birimleri raporu. bu amaçla çok sayıda ve birbirinden farklı sistem belgesi bulunur. birbirine bağlı bir dizi soru ve soruların yanıtlanması şeklinde yürütülür. amaçları bakımından olduğu kadar kapsam. geliştirilecek belgelerin düzeyine bağlı olduğu unutulmamalıdır. puantaj kartları. Belgelerin geliştirilmesi işlemleri. muhasebe bilgi sistemine dahil bir alt sistemin çıktısı olabilirken diğer bir alt sistemin girdisi olabilmektedir. kullanım kartları. kuralları olmayan fakat buna karşın oldukça ayrıntılı işlemlerdir. Söz konusu sorular şunlardır: ✔ Belge geliştirmek için hangi sorular sorulabilir? ● ● ● Hangi veri veya bilgiler sorulmalıdır? Bu veri veya bilgiler nasıl kaydedilmelidir? İşletmenin hangi bölüm veya bölümleri tarafından kaydedilmelidir? ● Bu bölüm veya bölümlerdeki hangi kişi veya kişiler tarafından kaydedilmelidir? ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● Kayıt ne zaman yapılacaktır? Kaç suret olmalıdır? Belgenin amacı nedir? Bu amaç gerekli midir? Bu amaç için başka belge veya belgeler kullanılabilir mi? Bu belge diğer belgeler tarafından kullanılabilir mi? Belge başka alt belgelere ayrılmalı mıdır? Belgenin kapsamı ayrıntılı mı. mamül gönderme kartları. boyut. stok kartları. Bir belge aynı zamanda hem girdi hem de çıktı olabilmektedir.

yeni sistemin gereksinmelerine göre yeniden düzenlenmelidir. gönderilir. Hatta. açıklık. Hazırlanan bu rapor donanım satışı yapan ilgili firmalar. “Ast-üst”. Donanım seçimi yapıldıktan sonra da. “yetki ve sorumluluk” ilişkileri ve “görevler” gibi konular açısından işletmenin örgütsel yapısı. eski yetki ve sorumluluklarla çelişir durumda olması.rilmesinde temel ilke. Sözgelimi. Donanım seçiminin yapılabilmesi için. ? İşletmede yeni bir muhasebe bilgi sistemi kurulduğunda işletmenin örgütsel yapısında yeniden düzenleme gerekli olablir mi? Olabilirse neden? Sistem Dökümanlarının Hazırlanması Ayrıntılı tasarım aşaması. Ayrıntılı tasarımın bu alt aşamasında ise. ne zaman ve kimler tarafından hangi araçlarla ve hangi belgelerle veya formlarla yapılacağını açıklayan ve bunlara ilişkin bilgileri içeren belgelerdir. Örnek olarak aşağıdaki dökümanlar sayılabilir: ● Tüm sistemin bilgi akış şeması. . yeni sistemin çalışmasını engelleyebilir. ? Sistem formları ne demektir? Nasıl geliştirilir? Donanımın Seçilmesi Ön tasarım aşamasında hatırlanacağı gibi. işletmenin olanaklarına göre söz konusu firmayla sözleşme yapılır. Sözleşmede. işletmede bir bütün olarak yeni bir muhasebe bilgi sisteminin geliştirilmesi uygulamada bazı aksamalara neden olabilmektedir. donanım olarak kasa kayıt ve hesap makinalarının kullanılacağı veya elektronik bilgi işlem yönteminin benimsenmesi durumunda ise donanım olarak bilgisayarın kullanılacağı kararlaştırılmaktaydı. Bu dökümanlar muhasebe bilgi sistemindeki bütün işlemlerin nasıl.226 - . değişik satıcı firmalardan gelen ve kendi donanımlarının özelliklerini gösteren satış önerileri ışığında sisteme en uygun olan donanım seçilir. muhasebe bilgi sisteminin kapasitesini. donanımı seçilen firma ile ilişki kurulup. işletmede kurulması ve teslim tarihi gibi konularda belirlenir. muhasebe bilgi sisteminin kapasitesine ve tasarlanan bilgi akışına (girdi-işleme-çıktı) cevap verebilecek nitelikteki donanımın seçimi yapılır. muhasebe bilgi sistemine göre yeni tanımlanmış yetki ve sorumlulukların. bilgi işlem faaliyetlerinin yapılacağı yönteme göre genel bir yaklaşımla belirlenmekte ve makinalı bilgi işlem yönteminin benimsenmesi durumunda. sistem dökümanlarının hazırlanması işlemleriyle son bulur. dahasonra. bilgi akışını ve işletmenin olanaklarını yansıtan bir rapor hazırlanır. donanım. kullanılabilirlik ve işlerlik olmalıdır. donanımın satın alınacağı veya kiralanacağı ayrıca donanımın bakımı. öneriler almak üzere. sistemin çalışmasını önemli oranda ve olumsuz yönde etkiler. ? Sistem donanımı ne demektir? Seçilirken hangi hususlara dikkat edilir? İşletmenin Örgütsel Yapısının Yeniden Düzenlenmesi Yeni kurulan bir muhasebe bilgi sistemi veya bir alt bilgi sistemi işletmede bir örgütlenmeyi zorunlu kılabilir. Bu nedenle muhasebe bilgi sisteminden beklenen yararı sağlamak ve bu yönde sistemin etkinliğini arttırmak amacıyla işletmenin örgütsel yapısı. Sistem dökümanları muhasebe bilgi sistemini tanımlayan ve sistemin çalışmasını olurlu kılan dökümanlardır. eski şekliyle olduğu gibi bırakılarak. ne şekilde.

Sistem dökümanları. çıktı ve işleme belgeleri veya formları. personelin yetiştirilmesi. Dolayısıyla yapılacak işlerin gerek zaman. Sistem bilgisayara dayalı ise. Kodlama belgeleri. modeli geliştirilen sistemi uygulamaya koymak suretiyle hayata geçirmek ve sistemi çalıştırmaktır. Uygulama aşamasında yapılacak işlemler Şekil 16. ? Sistem dökümanları ne demektir? Belli başlı sistem dökümanları nelerdir? UYGULAMA Sistem geliştirme çalışmalarının ilk üç aşaması olan planlama (ön araştırma).2. gerek içerik gerekse sayısal bakımından bazı farklılıklar gösterir. ön tasarım ve ayrıntılı tasarım aşamalarının sonunda kurulacak muhasebe bilgi sisteminin veya alt sistemlerden birinin modeli belirlenmiş olur. sistem programları. Bu dökümanlar sistemi. gerekse maliyet yönünden iyi bir şekilde programlanması gerekir. tip tablolar vb. Ancak yukarıda sayılan sistem dökümanları her sistem için temeldir. formların hazırlanması gibi işlerin yapılması demektir. Böylelikle sistemin düzenliliği ve buna bağlı olarak etkinliği sağlanır. Veri temeline ilişkin dosya veya dosyalar. Yeni bir sistemin uygulamaya konulması.2. Bu açıdan uygulama aşaması sistem geliştirme çabalarının en pahalı aşamasıdır.227 - . Uygulama Aşaması. Sistemin çalışmasından sorumlu olacak personelde olması gerekli nitelikler ve bu personele ilişkin iş tanımları. Sistemin Denenmesi Sistemin Uygulanmaya Konulması Sistemin Değerlemesi ve İzlenmesi . sistemin öğelerini ve sistemin çalışmasını tanımlayarak. sistemi çalıştıracak kişileri belirsizlikten kurtaracaktır. donanımın alınması. bu işlemler aşağıda tek tek Sistem Personelinin Eğitilmesi ve Yetiştirilmesi açıklanacaktır. Bunun için yapılacak işlemler “uygulama aşaması” çerçevesinde yürütülür.● ● ● ● ● ● Herbir alt sistemin bilgi akış şeması. Girdi. bir bütün olarak muhasebe bilgi sistemini somut bir şekilde ortaya koyarlar. hesap planları. Çalışmaları yürüten ekibin bundan sonraki işi. ● ✔ Sistem dökümanları işletmelere göre farklılıklar gösterir mi? Sistem dökümanları her sistemin özelliğine göre.’de gösterilmiş olup. Donanımı tanıtıcı belgeler. Sistem Araçlarının Hazırlanması Şekil 16.

konferanslar veya iş başında yetiştirme programları düzenleyerek ya da personele kılavuz el kitapları vererek yürütülür. Personelin eğitilmesi ve yetiştirilmesi işleminin. bilgi akış şemalarından. . yeni personel istihdamına gidilmez. Sistem personelinin eğitilmesi ve yetiştirilmesi faaliyetleri seminerler. Böylelilkle sistem fiziki olarak çalışır duruma getirilir. sistemin çalıştırılması ve devam ettirilmesi için yeterli ise. somut araçlarının sağlanması daha önce ayrıntılı tasarım aşamasında yapılan çalışmalar çerçevesinde yürütülür. sisteme en uygun olan donanım seçilmiş ve ilgili firma ile bir sözleşme yapılmıştı.228 - . Zira yeni sistem beraberinde yeni donanım. Hatırlanacağı gibi ayrıntılı tasarım aşamasında satıcı firmalardan gelen satış önerileri ışığında. ne şekilde ve nasıl yürütecekleri açıklıkla ve tereddüte yer vermeyecek şekilde sistem belgelerinden. yeni çalışma düzeni. Bu yaklaşımla sistem personeline. personelin seçimi çalışmalarıyla başlar.? Uygulama aşamasının özelliği nedir? Bu aşamada hangi işlemler yapılır? Sistem Personelinin Eğitilmesi ve Yetiştirilmesi Uygulama aşamasının bu alt aşaması. ✔ Personel seçiminden sonra hangi işlemin yapılması gerekir? Personel seçimi çalışmaları tamamlandıktan sonra bu personelin eğitilmesi ve yetiştirilmesi faaliyetlerine başlanır. bilgisayar programlama işlemleri tamamlanır. Bu faaliyetlerin temel amacı. yeni araçlar ve yeni teknikler getirmektedir. yeni kurulan sistemin etkin bir şekilde çalışmasını mümkün kılmak için sistem personelinin eğitilmesi ve yetiştirilmesi faaliyetlerini içerir. neden. yeni bilgi işleme işlemleri. personelin. örgüt şemalarından. Bu nedenle yapılacak ilk iş işletmedeki mevcut personelin bir değerlemeye tabi tutulmasıdır. personelin sistemi benimsemelerine de katkısı olacağı unutulmamalıdır. ne zaman. sistem personelinin eğitilmesi ve yetiştirilmesi gereklidir? Ne gibi sonuçlar yaratır? Sistem Araçlarının Hazırlanması Sistem araçlarının hazırlanması. ? Neden. sistemin etkin bir şekilde çalışmasını sağlayacağı gibi. yeni sistemin gerektirdiği yeni çalışma düzenine ve ortamına uyumlarını sağlamak ve böylelikle sistemin etkin bir şekilde çalışmasını mümkün kılmaktır. Değerleme sonuçlarına göre mevcut personel. nerede. iş tanımlarından ve bunlara benzer belgelerden yararlanarak anlatılmalıdır. Uygulama aşamasının bu alt aşamasında ise. Sistem personelinin yeni çalışma düzenine ve ortamına uyum sağlamaları ancak bu personelin eğitilmesi ve yetiştirilmesi ile mümkündür. Donanımın yerleştirilmesi işlemleri sırasında sistem belgeleri de bastırılarak hazırlanır. donanımın işletmeye getirilmesi ve uygun bir plana göre yerleştirilmesi işlemleri yapılır. sisteme işlerlik kazandıracak olan sistem belgelerinin ve donanımın sağlanması ile ilgili çalışmaları kapsar. Sistem personelinin eğitilmesi ve yetiştirilmesi. Sistemin fiziki. yeni görevlerini ve sorumluluklarını kimlerle. sistemin çalışmasını sağlayacak. aksi durumda yeni personel istihdamına gidilir.

bunların önceden düzeltilmesi sağlanmış olur. eski sistemin yeni sistemle değiştirilmesi ya da işletme yeni kurulan bir işletme ise.? Sistem araçlarının hazırlanması ne demektir? Sistemin Denenmesi Geliştirilen yeni sistemin fiili olarak çalışır duruma gelmeden önce. yeni sistemin ilk kez işletmeye uyarlanması işlemlerini içerir. Böylelikle yeni sistemin aksayan yönleri var ise. Örneğin. Bu işlemler birbirinden bağımsız değil- . yeni çalışma genyöntemlerinin. 3) Eski genyöntemlerin (sistem yönergeleri. Zira geliştirilen sistemin denenmesi. 2) Eski bilgi işlem yönteminin yeni bilgi işlem yöntemiyle değiştirilmesi. işletmenin işlenmiş eski verilerini almak ve bu verileri yeni sistemin düzenine göre yeniden işlemek suretiyle yeni sistemin istenildiği gibi çalışıp çalışmadığını saptamaktır. yeni bilgi toplama şekillerinin. standartları. programların. kendi bilgi gereksinmesine yanıt verip vermeyeceği araştırılır. Bu denemenin yapılmasında iki yaklaşımdan yararlanılır: Birinci yaklaşım. Bu rapor acaba. Her iki yaklaşımda temel amaç. sistemin iyi bir şekilde geliştirilip geliştirilmediğini yansıtan önemli bir gösterge olacaktır. Ayrıca sistemin gerçek koşullar ışığında ne şekilde çalışacağı da izlenebilmektedir. yeni formların. yeni bilgi işlem işlemlerinin ve yeni raporlama düzeninin deneyden geçirilmesi demektir. ? Sistemin denenmesi ne demektir? Nasıl gerçekleştirilir? Sistemin Uygulamaya Konulması Sistemin uygulamaya konulması aşaması. sistemdeki olası aksamaları ortaya çıkarttığı gibi. yeni sistemin belirli bir kesiminin veya alt sistemlerden birinin sonuçlarını görmektir. 1) Eski donanımın yeni donanımla değiştirilmesi. sistemdeki olası aksamaları ortaya çıkarmak ve bunları önceden düzeltmektir. Bu karşılaştırma işlemi yeni sistemin zayıf ve üstün yönlerini ortaya çıkaracaktır. Eski sistemin yeni sistemle değiştirilmesi işlemleri genellikle. bu aksamaların önceden düzeltilmesine olanak sağlar. Sistemin denenmesi. teknik olarak sistemi oluşturan öğelerin ve sistemin girdi-işleme-çıktı şeklindeki bilgi akışını. Geliştirilen yeni sistemin gerek birinci yaklaşıma gerekse ikinci yaklaşıma göre denenmesi arasında önemli bir fark yoktur. ilgili kişiye sistem analistinin tasarladığı gibi gerekli bilgiyi verebilmekte midir? Bu soruya verilecek yanıtın olumlu veya olumsuz olması. Bu gereklilik sistemin başarısını arttırmada önemli bir etkendir. ✔ Açıklanan birinci deneme yaklaşımının dışında. geliştirildiği şekilde işlev yapıp yapmayacağının denenmesi gereklidir.229 - . sözgelimi. yeni donanımın. sistem öğelerini kullanarak girdi-işleme-çıktı bilgi akışı sonucunda elde edilen bir bilginin rapor edilmesi halinde. teknikleri) yerine yeni genyöntemlerin yürürlüğe konulması şeklinde yürütülür. Buna göre elde edilecek sonuçlar daha sonra eski sistemin sonuçları ile karşılaştırılır. bu bilgiyi kullanacak kişinin (yöneticinin). sistem başka ne şekilde denenebilir? İkinci yaklaşım.

yeni sistemin uygulamaya konulması işlemleri tamamlanır. Zira her üç işlemin yapılmasıyla yeni sistem bir bütün olarak işletmede kurulmuş olur. yeni sistemin başarısızlığından dolayı işletmede meydana gelebilecek aksamaların görülmesine olanak sağladığından iyi sonuçlar vermektedir. Hatırlanacağı gibi. Bu yaklaşım diğer yaklaşımlara göre pahalıdır. eski sistemin tamamen iptal edilip yerine yeni sistemin uygulamaya konulması şeklindeki direkt yaklaşımdır. sistem ilkeleri ışığında yapılır. Sözgelimi. sistemin uygun maliyet. İşletmenin koşullarına göre dört yaklaşımdan birine göre uygulamaya konulan yeni sistem böylelikle işletmedeki konumunu almış ve sürekli işlevine başlamış olacaktır. Ancak bu yaklaşım.230 - . Örneğin. sistem direkt olarak uygulanmaya konulur. eski sistem kısım kısım terkedilir ve terkedilen bu kısımlarda yeni sistem yine aynı şekilde kısım kısım veya alt sistemler şeklinde uygulamaya konulur. Çünkü aynı işlemler hem eski sistemde hem de yeni sistemde yapılır. ? Sistemin uygulamaya konulması ne demektir? Sistemin uygulamaya konulmasında farklı yollar var mıdır? Varsa bunlar nelerdir? Sistemin Değerlemesi ve İzlenmesi Sistem çalıştırılmaya ve çıktılar sistemden alınmaya başlandıktan kısa bir süre sonra sistemin başarılı olup olmadığını saptamak amacıyla bir değerlemeye tabi tutulmalıdır. İkinci yaklaşım. insan etkeni. . geliştirilen sistemin amaca ne oranda hizmet ettiğini yansıtan temel göstergelerdir. işletmenin bölümleri itibarıyla eski sistemin bölüm bölüm terkedilmesi ve yeni sistemin bu bölümlerde uygulamaya konulması şeklindedir. amaca hizmet edecek bir yapının oluşturulmasında en önemli etkenlerdir. Yeni sistem tam olarak çalışır duruma geldiğinde eski sistem terkedilir. açık ve anlaşılabilir olma ve veri biriktirme ve süreçleme ilkelerine uyumluluğu oranında başarılı olacağı unutulmamalıdır. ✔ Yeni sistemin uygulamaya konulmasında nasıl bir yol izlenebilir? Yeni sistemin uygulamaya konulması işlemlerinin yürütülmesinde dört temel yaklaşım vardır: Birinci yaklaşım. bu işlemler yeni sistemin diğer kısımları için de yapılarak. yeni sistemin eski sistemle birlikte uygulamaya konulmasıdır. Dördüncü yaklaşım şeklin de. esnek olma. Üçüncü yaklaşıma göre. bir maliyet muhasebesi alt sistemin işletmenin bir üretim bölümünde veya bir işletmenin aynı üretimi yapan birkaç atölyesi olması halinde sistemin bu atölyelerden önce birinde sonra diğerlerinde uygulamaya konulmasıdır.dirler. Birlikte ele alınması gerekir. raporlama. eski sisteme göre yürütülen veri toplama. Sistemin değerlemesi. dosyalama terkedilerek. Bu yaklaşım özellikle eski sistemin geçerliliğini tamamen yitirmiş veya yeni sistemin az sayıda alt sistemden oluşması durumunda geçerlidir. Bu yaklaşım çerçevesinde. Yeni sistemin ilk kez işletmeye uyarlanması durumunda. örgüt yapısı. Bu açıdan söz konusu ilkeler. sistem ilkeleri. sınıflama. Yani işletmede mevcut bir sistem olmadığından yukarıdaki değiştirme işlemlerine doğal olarak gerek olmayacaktır.

Sistemin değerlemeye tabi tutulması yeterli midir?
Yeni sistem uygulamaya konulup çalıştırıldıktan sonra, yalnızca sistem değerlemesi ile yetinilmemelidir. Bunun yanında sistemin etkinliğini devamlı kılmak için, sistemin sürekli olarak izlenmesi, uygulamaya konulduktan sonra unutulup kendi haline bırakılmaması gereklidir. Sistemin izlenmesi, gerek tasarım aşamalarında gerekse sistemin uygulamaya konulması ve çalıştırılması sırasında gözden kaçan veya unutulan bazı ayrıntıların sonradan dikkate alınmasına olanak sağlayacaktır. Ayrıca sistemin önceden tasarlandığı şekilde işlev yapıp yapmadığı da görülebilecektir. Sistemin izlenmesi işlemi süreklilik göstermeli, bir defaya özgü olmamalıdır. Belirli dönemler itibariyle tekrarlanmalıdır. Bu şekilde bir izleme, sistemin zaman içinde daha iyi bir düzeye getirilmesine olanak yaratacaktır.

?

Sistemin değerlemesi ve izlenmesi ne demektir? Ne gibi yararları vardır?

Özet
Muhasebe bilgi sisteminin ön tasarımından sonra kurulmasına ve çalışmaların devamına karar verildiğinde, ayrıntılı tasarım ve uygulama aşamalarına devam edilir. Ayrıntılı tasarım aşamasında, sistem modeli uygulamaya uygun bir şekilde getirilir. Bunun için, yapılacak işlerin planlaması yapılır. Daha sonra sırasıyla; alt sistemler tanımlanır, bilgi işlem faaliyetleri belirlenir, kodlama işlemleri yapılır, veri temeli ve sistem belgeleri geliştirilir, donanım seçilir, işletmenin örgütsel yapısı yeniden düzenlenir ve sistemi açıklayan dökümanlar hazırlanır. Bütün bu işlemler yapıldıktan sonra, kağıt üzerindeki sistemi hayata geçirmek için gerekli faaliyetlere başlanır. Uygulama aşaması denilen bu aşamada; sistem personeli eğitilir ve yetiştirilir, sistem araçları hazırlanır, sistemin denemesi yapılır ve sistem uygulamaya konulur. Sistem çalıştırılmaya ve kullanılmaya başlandıktan sonra, sistem kendi haline bırakılmaz, sistem değerlemeye tabi tutulur ve sürekli izlenerek etkinliği korunmaya çalışılır.

Sorular
1. Aşağıdakilerden hangisi, sistemin ayrıntılı tasarımından sonra yapılır? a. Ön tasarım. b. Donanımın belirlenmesi. c. Sistem belgelerinin geliştirilmesi. d. Sistemin uygulanması. e. Sistem sınırlarının belirlenmesi. - 231 -

2. Alt sistemler tanımlanırken aşağıdakilerden hangisi yapılmaz? a. Her bir alt bilgi sistemi ayrı ayrı tanımlanır. b. Sistemin genel hatlarıyla sınırları belirlenir. c. Her bir alt sistemin girdi-işleme-çıktıları belirlenir. d. Alt sistemlerin birbiriyle ilişkisi kurulur. e. Sistemin bir bütün olarak bilgi akışını ortaya koymak için her alt sistem birbiriyle bağımlı fakat ayrı ayrı tanımlanır.

3. 1 DÖNEN VARLIKLAR 15 STOKLAR 153 TİCARİ MALLAR 1535 (X) MALI Yukarıda verilen kodlar hangi kodlama sistemine göre düzenlenmiştir? a. Alfanümerik kod sistemi. b. Alfabetik kod sistemi. c. Sırasal sayı kod sistemi. d. Blok kod sistemi. e. Anlamlı sayı kod sistemi.

4. Sistem geliştirme çalışmalarında son aşama nedir? a. Planlama b. Ön araştırma c. Ön tasarım d. Ayrıntılı tasarım e. Uygulama

5. Yeni sistemin uygulamaya konulması işlemlerinin yürütülmesi kapsamında aşağıdakilerden hangisi yapılmaz? a. Eski sistemin aksayan yerlerine yeni sistem uyarlanır. b. Eski sistem tamamen terkedilip yeni sistem uygulanır. c. Eski sistem bölüm bölüm terkedilerek yeni sistem bu bölümlere uygulanır. d. Eski sistem işlevsel bakımdan kademe kademe değiştirilerek yeni sistem uygulanır. e. Yeni sistem tam olarak çalışıncaya kadar eski sistemle birlikte uygulanır.

- 232 -

Hesap Planları

17
- 233 -

ÜNİTE

Bu Ünitede...
Bu ünitenin amacı, muhasebe bilgi sisteminin yeni kurulması veya mevcut olan bir sistemin geliştirilmesi için yapılması gereken sistem geliştirme çalışmalarının ne olduğunu açıklamaktır. Bu amaç doğrultusunda, sistem geliştirme çalışmalarının mahiyeti, muhasebe bilgi sistemi geliştirme ilkeleri ve sistem analizi konuları üzerinde durulacaktır.

Çalışma Biçimine İlişkin Olarak...
Muhasebe bilgi sisteminin geliştirilmesi için yapılacak çalışmalar ve bu çalışmalarda dikkate alınacak ilkeler bir bilgi sisteminin kurulması ve çalıştırılması için büyük önem arz eder. Bu bakımdan bu ünitede ele alınan sistem geliştirme çabalarının mahiyetini ve muhasebe bilgi sistemi geliştirme ilkelerinin herbirinin ne anlam ifade ettiğini ve neyi amaçladığını kavramak bu ünitenin ve bundan sonraki ünitelerde ele alınan tasarım ve uygulama konularının anlaşılmasını kolaylaştırır.

HESAP PLANININ AMACI VE İŞLEVİ
Mali nitelikteki işlem ve olaylarla ilgili veri veya bilgilerin yönetsel bilgilere dönüştürülmesi, bilindiği gibi bilgi işlem faaliyetleriyle olmaktadır. Bilgi işlem faaliyetleri sonucunda elde edilecek yönetsel bilgilerin istenildiği şekilde ve içerikte olabilmesi için, bu yönetsel bilgilerin girdisi olan veri veya bilgilerin etkin ve düzenli bir şekilde toplanması ve kaydedilmesi gerekir. Bilgi kullanıcıları için gerekli bilgilerin yararlı ve kullanılabilir olması, mali nitelikteki veri veya bilgilerin ilk işlem belgeleri ile belgelendirilmeleri ve bu belgelere dayanarak muhasebe fişleri aracılığıyla muhasebe kayıtlarının yapılmasına bağlıdır. Bu nedenle veri veya bilgilerin düzenli, doğru ve gerekli ayrıntılarıyla kaydedilmeleri gerekir. Veri veya bilgilerin muhasebe kayıtlarına geçirilmesinde işletmenin faaliyet konusuna, büyüklüğüne ve yönetimin muhasebe bilgilerinden yararlanma durumlarına göre çok sayıda, hatta yüzlerce, bazen binlerce hesap kullanılır. Hesapların bir kısmı büyük defterde bir kısmı ise yardımcı defterlerde yer alır. Büyük defterde yer alan hesaplara ana hesaplar, yardımcı defterdekilere ise, yardımcı veya tali hesaplar denilir. Bu dağınık ve çeşitli hesapların bir düzen içinde olmaları gerekir. Ancak bu şekilde kayıt işlemlerinin belirli bir düzene göre yapılması, ayrıca aynı olayların sürekli olarak aynı hesaplara kaydedilmeleri sağlanır. Bu da “Hesap Planları” ile mümkündür.

Hesap planı neyi sağlamaktadır?
“Hesap Planı, işletmelerde mali nitelikteki işlem ve olayların kaydedilmesi için tutulan hesapları, muhasebenin temel kavramları ve ilkeleri çerçevesinde sistemli bir şekilde bölümleyen ve aynı olayların sürekli olarak aynı hesaplara kaydedilmesini sağlayan bir yönergedir.” Bu tanıma uygun olarak hazırlanan bir hesap planı, kayıt işlemlerinin düzenli olmasını sağlar. Hesap planı dış görünüş itibariyle kayıtlarda kullanılan hesapların isimlerinin ve numaralarının bir listesi gibidir. Ancak temelde işletmenin genel hesap düzeninin bir organizasyonu olup, muhasebe sisteminin çatısını oluşturur. Hesap planları aynı tür hesapları bir hesap grubu içinde bir araya getirir. Hesap grupları içinde toplanan hesaplar da yapılarına ve özelliklerine göre kısımlara ayrılırlar. Bu sınıflandırma ile aynı veya benzeyen olayların her zaman aynı hesaba kayıtları sağlanmış olur.

Muhasebe işlemlerinin farklı kişiler tarafından yürütülmesinin ortaya çıkaracağı durumları önlemek için ne yapılmalıdır?
İşletmelerin büyümesi, muhasebe işlemlerinin farklı yerlerde ve farklı kişiler tarafından yürütülmesi gereğini ortaya çıkarmıştır. Aynı olaylar karşısında, farklı kişilerin aynı kayıtları yapabilmesi, ancak bir hesap planı (organizasyonu) ile mümkündür. Muhasebe işlemlerinin farklı kimseler tarafından yürütülmesi zorunluluğu, hesap planları ile birlikte, hesap planının nasıl uygulanacağını belirten açıklamaları içeren el kitaplarının hazırlanmasını da gerektirir.

?

Hesap planı ne demektir? Amacı ve işlevi nedir?

HESAP PLANININ TAŞIMASI GEREKEN ÖZELLİKLER
Muhasebe bilgi sisteminin önemli bir unsuru olan hesap planının, kendisinden beklenen sonucun elde edilmesi için aşağıdaki özelliklere sahip olması gerekir: Hesap planı işletmenin bünyesine uygun olmalıdır. İşletmenin faa- 234 -

liyet konusu, hukuki yapısı ve organizasyon şekli, kullanılacak hesapların farklı olmasını gerektirir. Bir ticaret işletmesi ile bir üretim işletmesinin veya bir şahıs şirketi ile sermaye şirketinin hesap planının kapsamı farklı olur. Bunun yanında küçük bir işletmede çok ayrıntılı bir hesap planı uygulamak, hemen hemen hiç kullanılmayan çok sayıda hesabın planda yer alması nedeniyle planın kullanılmasını güçleştirir. Diğer yönden büyük bir işletmede kısıtlı, dar bir plan uygulamak, gereksinim duyuldukça plana ek yapma zorunluluğu yaratacağından plan sistemsiz bir duruma gelir.

?

Hesap planı işletmenin bünyesine ve büyüklüğüne uygun olmalı mıdır?
Hesap planı aynı olayların sürekli aynı hesaplara kaydedilmelerini sağlamalıdır. İşletmelerin büyümesi, faaliyetlerde ve görevlerde uzmanlaşma muhasebe işlemlerinin işletmenin değişik birimlerinde ve farklı kişiler tarafından yapılmasını gerektirmiştir. Bu nedenle hesap planı, aynı olayların sürekli, aynı hesaplara kaydedilmelerini sağlayacak şekilde açık ve anlaşılabilir olmalıdır.

?

Hesap planı aynı olayların aynı hesaplara kaydedilmesini sağlamalı mıdır?
Hesap planı, içerdiği hesaplarla işletmenin varlıkları ile bu varlıkların kaynakları, muhasebe dönemine ait gelir ve giderleri hakkında açık, anlaşılabilir ve doğru bilgi elde edilecek yapıda olmalıdır. Hesap planı, belirtilen konulara ilişkin genellemelere gitmeden, örneğin “diğer alacaklar, diğer borçlar” gibi genel hesaplarda önemli birikmelere yer vermeden gerekli açıklıkta hesap ayrıntılarını içermelidir.

?

Hesap planındaki hesaplar açık ve anlaşılabilir olmalı mıdır?
Hesap planındaki sınıflandırma ve kodlama, muhasebe kayıtlarının ilgili hesaplara hatasız ve genel kabul görmüş muhasebe ilkelerine uygun olarak yapılmasını sağlamalıdır. Bu özellik, muhasebe bilgilerinin sistematik bir şekilde düzenlenmesini ve bilgilerin muhasebe sistemindeki akışlarının belirli bir sınıflandırma çerçevesinde yapılmasını sağlayacaktır. Örneğin para işlemleri ve senede bağlı alacakların döner aktifleri içinde ve kasa ile alacak senetleri kapsamında ele alınmasıdır.

? ? ?

Hesap planında sınıflandırma ve kodlama nasıl olmalıdır?
Hesap planı, sadece muhasebe işlemlerinin kaydını yapacaklar değil muhasebe bilgilerini kullanacak kişiler de dikkate alınarak sınıflandırılmalıdır. Hesap planının içeriğini oluşturan hesaplar belirlenirken muhasebe bilgilerini kullanacak işletme içi ve işletme dışı kişilerin durumu da dikkate alınmalı ve buna göre hesaplar seçilmelidir.

Hesap planı bilgi kullanıcılarının ihtiyaçlarını dikkate almalı mıdır?
Hesap planı, özellikle faaliyet konuları farklı işletmelerden oluşan bir holding topluluğunda konsolide tabloların hazırlanmasına olanak sağlayacak şekilde olmalıdır. Bir holding şirkette, çok sayıdaki şirket birbirleriyle ticari ilişki içindedir. Örneğin bu şirketler arasındaki ilişki, diğer işletmelerle olan ticari ilişkilerden ayrılmalıdır.

Hesap planı hangi özellikleri taşıması gerekir?

- 235 -

bu planda yer alacak hesapların yapılarının ve işleyişlerinin çok iyi bilinmesi gereklidir. Belirlenen bu konular çerçevesinde bir hesap planı şu aşamalara göre düzenlenir. gider ve maliyet türleri ve yerlerine ilişkin hesapları belirlemeye olanak tanıyacaktır. bilgi işleme tabi tutulması ve raporlar şeklinde ilgililere sunulması sırasında. Bu. muhasebe uygulamalarında farklılıkları azaltmak. Yönetime etkisi ve yararı (sorumluluk ve kontrol için) olacak raporhazırlamak için gerekli hesapları belirlemek. gelir. Hesapların ana ve yardımcı hesap olarak belirlenmesi. genel kabul görmüş yakla. Varlıklar. ? Hesap planı nasıl düzenlenir ve bu düzenleme nelerin bilinmesini gerektirir? HESAP PLANLARINDA HESAP GRUPLARININ BELİRLENMESİ Hesap planının bünyesini hesap planında yer alan hesaplar oluşturur. Hesapların belirlenmesi ve bunların gruplandırılmasında biçim ve içerik bakımından farklı yaklaşımlar olmakla birlikte. borçlar.HESAP PLANININ DÜZENLENMESİ Bir işletmenin hesap planı yapılırken şu konuların bilinmesi ve incelenmesi gereklidir: ● ● hesapların yapılarını bilmek.236 - . ● ● ● ● Hesapların oluşturularak isimlendirilmesi. Hesapların kodlanması. Muhasebe ilkelerine uymak. ● Hesapların işleyişini ve kullanışını açıklayan yönergenin hazırlanması. İşletmenin yapısını ve bünyesini bilmek faaliyetlerin nerede ve nasıl yapıldığını anlamaya ve varlıklar. istenen ve istenebilecek raporların hazırlanmasına olanak sağlar. ● ları ● ✔ Hangi hesap grupları vardır? Hesap planı yapılırken. borçlar. İşletmenin yapısını ve bünyesini (işletmenin iş akışını ve mali durumunu) inceleyerek hesapları saptamak. sermaye. Hesap gruplarının belirlenmesi. ✔ Hesaplar. işletme içi ve işletmeler arası karşılaştırma olanağı sağlamak için hesapların oluşturulmasında muhasebe ilkelerine uyularak hesaplar seçilir. ✔ Muhasebe sisteminde veri ve bilgilerin toplanması ve kaydedilmesinde farklılıkları ortadan kaldırmak için ne yapılabilir? Muhasebe bilgi sistemi içinde veri veya bilgilerin toplanması. gelir ve gider işlemleri ile ilgili hesapların nitelikleri etkisiz ve hatasız bilinmelidir. sermaye. sistemin çıktıları olan raporlara göre belirlenmeli midir? Hesaplar muhasebe bilgilerini ve raporlarını kullanacak kişilerin bu gereksinmelerini karşılamak amacıyla muhasebe bilgi sisteminin çıktılarına göre belirlenir.

Bu sistemde genel muhasebe ile maliyet muhasebesi birbirinden ayrı olarak yürütülür. Maliyet muhasebesi ile genel muhasebe arasında devamlı bağlantı vardır. Bu açıdan hesap planında hem genel muhasebeye hem de maliyet muhasebesine ilişkin hesaplar yer alır. Bunun yerine sadece genel muhasebeye ait hesaplara yer verilir. bir ülkenin bütün işletmeleri için veya belirli bir işkoluna giren işletmeler için uygulanması önerilen veya zorunlu tutulan tek düzen bir hesap planıdır. ? Birci sistem ne demektir? b) İkici Sistem: Gider yerleri ve gider taşıyıcıları hesaplarını içermeyen hesap planlarına ikici (dualist) hesap planları denir. a) Birci Sistem: Gider yerleri ve gider taşıyıcıları hesaplarını içeren hesap planlarına birci (monist) hesap planları denir. Bu sınıflandırmada tüm hesaplar genel (finansal) muhasebeye ilişkin hesaplar olmaktadır. hesapların bilanço düzenlenmesindeki ilkelere göre belirlenmesi ve gruplandırılmasıdır. Üretim işletmelerine ait hesap planlarının hazırlanmasında iki ana sistem bulunmaktadır. ✔ Hesap planında genel muhasebe ile maliyet muhasebesi hesaplarına birarada yer verilebilir mi? Hesap planında genel muhasebe ile maliyet muhasebesi hesaplarına birarada yer verilip. Birci sistem genellikle küçük ve orta büyüklükteki işletmelerde başarı ile uygulanabilmektedir. ticari) muhasebe ile maliyet (işleme) muhasebesi birarada yürütülür. ? Hesap planlarında hesap gruplarının belirlenmesi ne demektir? Üretim işletmelerine ait hesap planlarının hazırlanmasında hangi sistemler bulunmaktadır? TEKDÜZEN GENEL HESAP PLANLARI Genel hesap planı. b) İkici (Dualist) Sistem. Temel olarak ikici sisteme ait hesap planları bilançoya göre bütünleme yöntemine dayanarak yapılmaktadır. Maliyet muhasebesi kapsamına giren konular ve işlemler çeşitli tablolarda yapılır ve izlenir. Böyle bir hesap planının sağlayacağı yararlar şöyle belirtilebilir: ● Ülkedeki veya aynı iş kolundaki benzer işletmeler arasında karşı. sonuç hesapları olarak da gelir hesapları ve gider hesapları olarak sınıflandırılır. Bunlar. Bu sistemde genel (finansal. Bu sisteme göre düzenlenen hesap planlarında maliyet muhasebesi ile ilgili hesaplara hemen hemen hiç yer verilmez. Bu hesaplara.şım. üretim işletmelerinde. bilindiği gibi hesaplar. Bu şekilde maliyet muhasebesi ile genel muhasebe aynı hesap planı içinde bütünleşebilir.237 - . maliyet hesapları ilave edilir. a) Birci (Monist) Sistem. Bu sistemde maliyet muhasebesi kayıtlarına temel oluşturmak üzere çeşitli tablolar da kullanılır. Maliyet muhasebesi giderlerin ayrıntısını muhasebeden almakla yetinir. verilmemesi durumuna göre hesap planlarının düzenlenmesinde değişik sistemler ortaya çıkmıştır. bilanço hesapları olarak aktif hesaplar ve pasif hesaplar. Genel muhasebe ile maliyet muhasebesi bir bütün oluşturur. ✔ Bilanço düzenlenmesindeki ilkelere göre hesap grupları nelerdir? Bilanço düzenlenmesindeki ilkelere göre.

Bu çalışmaların bir sonucu olarak meydana getirilen ve 01. ● ● ● ● ● Muhasebenin Temel Kavramları. Hesap Planı ve İşleyişi. Bunu önlemek için genel hesap planındaki hesap grupları temel alınarak. Mali Tabloların Düzenlenmesi ve Sunulması. Bu planların değişik işletmelerin özelliklerinin gerektirdiği esnekliğe sahip bulunması gerekir. ✔ Düzenlemenin amacı ne olabilir? Bu düzenleme. Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu Tek-düzen Muhasebe Koordinasyon Devamlı İhtisas Komisyonu. ? Tekdüzen hesap planı ne demektir? Ne gibi yararları vardır? Ülkemizde bu çerçevede uygulanan hesap planı var mıdır? MUHASEBE SİSTEMİ UYGULAMA GENEL TEBLİĞİ Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği ile.laştırmalar yapılması sağlanır. Genel kabul görmüş muhasebe kavram ve ilkelerine uygun standart mali tabloların düzenlenmesine yardımcı olmak suretiyle sermaye piyasasına açıklık getirilir. Ülkede terim birliği sağlanarak muhasebe eğitimi ve uygulamasında gelişmeler sağlanır. Sermaye Piyasası Kurulu ve Türkiye Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler ve Yeminli Mali Müşavirler Odaları Birliği tarafından genel hesap planları konusunda çalışmalar yapılmıştır. değişik işkolları için ayrı genel hesap planları geliştirilir.238 - . Çünkü işletmeler kendileri için özel hesap planlarını hazırlarken ilgili işkoluna ait genel hesap planını temel almakla beraber kendi özelliklerine de planda yer vermek zorunluluğundadırlar. Mali Tablolar İlkeleri. Ülkemizde genel hesap planı oluşturulması yönünde çalışmalar uzun yıllardır sürdürülmektedir.1992 tarihli Resmi Gazete’nin mükerrer sayısında “Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği” içinde yayımlanmıştır.01. Muhasebe Politikalarının Açıklanması.12. konularında düzenlemeler yapılmıştır. bilanço esasına göre defter tutan gerçek ve tüzel kişilere ait teşebbüs ve işletmelerin faaliyet ve sonuçlarının sağlıklı ve güvenilir bir biçimde muhasebeleştirilmesi. her işletmenin kendi yapısına ve bünyesine uymayan bir hesap planı uygulamasına neden de olur. ● ● ✔ Tekdüzen hesap planının sakıncaları olabilir mi? Tekdüzen hesap planı belirtilen bu yararları yanında. işletmelere ait bilgilerin birleştirilmesi yoluyla ülkenin ekonomisi hakkında bilgiler elde edilmesi kolaylaşır.1994 tarihinden itibaren uygulanması istenen TEKDÜZEN HESAP ÇERÇEVESİ ve HESAP PLANI 26. Bu planlar genel hesap planına göre daha ayrıntılı planlardır. Tekdüzen Hesap Çerçevesi. İktisadi Devlet Teşekküllerini Yeniden Düzenleme Komisyonu. 1964 yılından başlamak üzere günümüze kadar. ● Ülkenin ekonomisini oluşturan işletmeler arasında hesap birliği sağlanarak. mali tablolar aracılığı ile ilgililere .

hukuki yapılarının farklılığı. Bu teşebbüs ve işletmelerin ticari esaslara göre faaliyet göstermeleri. Teşebbüs ve işletmelerin kamu idare ve müesseselerine ait olması. belirlenen “Muhasebenin Temel Kavramları”na. özel kanunlarının bulunması. Menkul Kıymet Yatırım Fonları. ilgililer arasında güven unsurunun oluşturulmasına. Finansal Kiralama Şirketleri (factoring vb. Dolayısıyla yapılan bu düzenleme. Farklı işletmeler ile aynı işletmenin farklı dönemlerinin karşılaştırılmasına.sunulan bilgilerin tutarlılık ve karşılaştırılabilirlik niteliklerini koruyarak gerçek durumu yansıtmanın sağlanması ve işletmelerde denetimin kolaylaştırılması amacıyla yapılmıştır. ● ● ● ● ? ✔ Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği hangi amaçlara ulaşmayı hedeflemiştir? Düzenlemede getirilen esaslara uyulması zorunlu mudur? Yapılan düzenlemede öngörülen usul ve esaslara uyulması zorunlu olup. Aracı Kurumlar ve Yatırım Ortaklıkları. Muhasebe terim birliğinin sağlanması suretiyle anlaşılabilir olmasına. belirlenen muhasebe usul ve esaslarına uymaları için yeterlidir. alanlarda faaliyet gösterenler dahil).239 - . ● Muhasebe bilgilerinin karar alma durumunda bulunan ilgililere yeterli ve doğru olarak ulaştırılmasına. Bu çerçevedeki teşebbüs ve işletmeler Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği ile belirlenen muhasebe usul ve esaslarına uymak zorundadırlar. ✔ Belirlenen kapsama girmeyen teşebbüs veya işletme yok mudur? Bilanço esasına göre defter tutmakla beraber faaliyet konuları itibariyle farklı muhasebe tekniği kullanmak durumunda bulunan. İşletmelerle. ilgili mevzuat hükümleriyle aykırılığın mali rapor ve beyannamelerinin düzenlenmesi sırasında giderilmesi işletmelerin sorumluluğundadır. Yapılan düzenlemenin kapsamına bilanço esasına göre defter tutan gerçek ve tüzel kişiler girmektedir. ● ? Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği hangi konuları içermektedir? Bu tebliğ ülkemizdeki muhasebe uygulamalarına hangi yeni uy- . “Muhasebe Politikalarının Açıklanması”na ve “Mali Tablolar İlkeleri”ne uymaları kaydıyla Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği’nin diğer zorunluluklarını yerine getirmekle yükümlü tutulmamışlardır. yöneliktir. Mali tablolarda yer alan hesap adlarının tüm kesimler için aynı anlamı vermesine. vergi muafiyet ve istisnalarından yararlanmaları. bu zorlukları yerine getirmelerine engel değildir. ● ● ● Banka ve Sigorta Şirketleri Özel Finans Kurumları.

7. DÖNEN VARLIKLAR DURAN VARLIKLAR KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR ÖZKAYNAKLAR GELİR TABLOSU HESAPLARI MALİYET HESAPLARI SERBEST NAZIM HESAPLAR 1 DÖNEN VARLIKLAR 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 2 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 3 30 31 32 33 34 35 HAZIR DEĞERLER MENKUL KIYMETLER TİCARİ ALACAKLAR DİĞER ALACAKLAR STOKLAR GELECEK AYLARA AİT GİDERLER VE GELİR TAHAKKUKLARI DİĞER DÖNEN VARLIKLAR DURAN VARLIKLAR TİCARİ ALACAKLAR DİĞER ALACAKLAR MALİ DURAN VARLIKLAR MADDİ DURAN VARLIKLAR MADDİ OLMAYAN DURAN VARLIKLAR ÖZEL TÜKENMEYE TABİ VARLIKLAR GELECEK YILLARA AİT GİDERLER VE GELİR TAHAKKUKLARI DİĞER DURAN VARLIKLAR KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR MALİ BORÇLAR TİCARİ BORÇLAR DİĞER BORÇLAR ALINAN AVANSLAR . 4.gulamaları getirmiştir. 5.1994 tarihinden itibaren kullanılması öngörülen Tekdüzen Hesap Çerçevesi ve Hesap Planı doğrultusunda kurmak zorundadırlar. 2. Tekdüzen Hesap Çerçevesinde hesap sınıfları ve hesap grupları şu şekilde belirlenmiştir: A. 8. 3. TEKDÜZEN HESAP ÇERÇEVESİ VE HESAP PLANI İşletmeler.240 - .1.TEKDÜZEN HESAP ÇERÇEVESİ HESAP SINIFLARI 1. 9. 6. muhasebe sistemlerini Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği ile 1.

36 37 38 39 4 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 5 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 6 ÖDENECEK VERGİ VE DİĞER YÜKÜMLÜLÜKLER BORÇ VE GİDER KARŞILIKLARI GELECEK AYLARA AİT GELİRLER VE GİDER TAHAKKUKLARI DİĞER KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR MALİ BORÇLAR TİCARİ BORÇLAR DİĞER BORÇLAR ALINAN AVANSLAR BORÇ VE GİDER KARŞILIKLARI GELECEK YILLARA AİT GELİRLER VE GİDER TAHAKKUKLARI DİĞER UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR ÖZKAYNAKLAR ÖDENMİŞ SERMAYE SERMAYE YEDEKLERİ KÂR YEDEKLERİ GEÇMİŞ YILLAR KÂRLARI GEÇMİŞ YILLAR ZARARLARI DÖNEM NET KÂRI (ZARARI) GELİR TABLOSU HESAPLARI 60 BRÜT SATIŞLAR 61 SATIŞ İNDİRİMLERİ (-) 62 SATIŞLARIN MALİYETİ (-) 63 FAALİYET GİDERLERİ (-) 64 DİĞER FAALİYETLERDEN OLAĞAN GELİR VE KÂRLAR 65 DİĞER FAALİYETLERDEN OLAĞAN GİDER VE ZARARLAR (-) 66 FİNANSMAN GİDERLERİ (-) 67 OLAĞANDIŞI GELİR VE KÂRLAR 68 OLAĞANDIŞI GİDER VE ZARARLAR (-) 69 DÖNEM NET KÂRI (ZARARI) 7 MALİYET HESAPLARI 7/A SEÇENEĞİ 70 71 72 73 74 75 76 77 MALİYET MUHASEBESİ BAĞLANTI HESAPLARI DİREKT İLK MADDE VE MALZEME GİDERLERİ DİREKT İŞÇİLİK GİDERLERİ GENEL ÜRETİM GİDERLERİ HİZMET ÜRETİM MALİYETİ ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME GİDERLERİ PAZARLAMA SATIŞ VE DAĞITIM GİDERLERİ GENEL YÖNETİM GİDERLERİ .241 - .

RESİM VE HARÇLAR AMORTİSMANLAR VE TÜKENME PAYLARI FİNANSMAN GİDERLERİ GİDER ÇEŞİTLERİ YANSITMA HESAPLARI ÜRETİM MALİYET HESABI (SERBEST) NAZIM HESAPLAR (SERBEST) B.78 FİNANSMAN GİDERLERİ 7/B SEÇENEĞİ 79 790 791 792 793 794 795 796 797 798 799 8 9 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 0 GİDER ÇEŞİTLERİ İLK MADDE VE MALZEME GİDERLERİ İŞÇİ ÜCRET VE GİDERLERİ MEMUR ÜCRET VE GİDERLERİ DIŞARIDAN SAĞLANAN FAYDA VE HİZMETLER ÇEŞİTLİ GİDERLER VERGİ. SENET VE BONOLARI .HESAP PLANI 1 10 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 11 110 111 112 113 114 115 DÖNEN VARLIKLAR HAZIR DEĞERLER KASA ALINAN ÇEKLER BANKALAR VERİLEN ÇEKLER VE ÖDEME EMİRLERİ (-) DİĞER HAZIR DEĞERLER MENKUL KIYMETLER HİSSE SENETLERİ ÖZEL KESİM TAHVİL.242 - . SENET VE BONOLARI KAMU KESİMİ TAHVİL.

243 - .116 117 118 119 12 120 121 122 123 124 125 126 127 128 129 13 130 131 132 133 134 135 136 137 138 139 14 15 150 151 152 153 154 155 156 157 158 159 16 17 18 180 181 182 183 184 GELECEK AYLARA AİT GİDERLER VE GELİR TAHAKKUKLARI GELECEK AYLARA AİT GİDERLER GELİR TAHAKKUKLARI STOKLAR İLK MADDE VE MALZEME YARI MAMULLER-ÜRETİM MAMULLER TİCARİ MALLAR DİĞER MENKUL KIYMETLER MENKUL KIYMETLER DEĞER DÜŞÜKLÜĞÜ KARŞILIĞI (-) TİCARİ ALACAKLAR ALICILAR ALACAK SENETLERİ ALACAK SENETLERİ REESKONTU (-) VERİLEN DEPOZİTO VE TEMİNATLAR ŞÜPHELİ TİCARİ ALACAKLAR ŞÜPHELİ TİCARİ ALACAKLAR KARŞILIĞI (-) DİĞER ALACAKLAR ORTAKLARDAN ALACAKLAR İŞTİRAKLERDEN ALACAKLAR BAĞLI ORTAKLIKLARDAN ALACAKLAR PERSONELDEN ALACAKLAR DİĞER ÇEŞİTLİ ALACAKLAR DİĞER ALACAK SENETLERİ REESKONTU (-) ŞÜPHELİ DİĞER ALACAKLAR ŞÜPHELİ DİĞER ALACAKLAR KARŞILIĞI (-) DİĞER STOKLAR STOK DEĞER DÜŞÜKLÜĞÜ KARŞILIĞI (-) VERİLEN SİPARİŞ AVANSLARI .

185 186 187 188 189 19 190 191 192 193 194 195 196 197 198 199 2 20 21 22 220 221 222 223 224 225 226 227 228 229 23 230 231 232 233 234 235 236 237 238 239 24 TİCARİ ALACAKLAR ALICILAR ALACAK SENETLERİ ALACAK SENETLERİ REESKONTU (-) DİĞER DÖNEN VARLIKLAR İNDİRİLECEK KATMA DEĞER VERGİSİ DİĞER KATMA DEĞER VERGİSİ PEŞİN ÖDENEN VERGİLER VE FONLAR PERSONEL AVANSLARI SAYIM VE TESELLÜM NOKSANLARI DİĞER ÇEŞİTLİ DÖNEN VARLIKLAR DİĞER DÖNEN VARLIKLAR KARŞILIĞI (-) DURAN VARLIKLAR VERİLEN DEPOZİTO VE TEMİNATLAR ŞÜPHELİ ALACAKLAR KARŞILIĞI (-) DİĞER ALACAKLAR ORTAKLARDAN ALACAKLAR İŞTİRAKLERDEN ALACAKLAR BAĞLI ORTAKLIKLARDAN ALACAKLAR PERSONELDEN ALACAKLAR DİĞER ÇEŞİTLİ ALACAKLAR DİĞER ALACAK SENETLERİ REESKONTU (-) ŞÜPHELİ ALACAKLAR KARŞILIĞI (-) MALİ DURAN VARLIKLAR 240 BAĞLI MENKUL KIYMETLER 241 BAĞLI MENKUL KIYMETLER DEĞER DÜŞÜKLÜĞÜ KARŞILIĞI (-) 242 İŞTİRAKLER 243 İŞTİRAKLERE SERMAYE TAAHHÜTLERİ (-) 244 İŞTİRAKLER SERMAYE PAYLARI DEĞER DÜŞÜKLÜĞÜ .244 - .

245 - . MAKİNA VE CİHAZLAR TAŞITLAR DEMİRBAŞLAR DİĞER MADDİ DURAN VARLIKLAR BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR (-) YAPILMAKTA OLAN YATIRIMLAR VERİLEN AVANSLAR MADDİ OLMAYAN DURAN VARLIKLAR HAKLAR ŞEREFİYE KURULUŞ VE ÖRGÜTLENME GİDERLERİ ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME GİDERLERİ ÖZEL MALİYETLER DİĞER MADDİ OLMAYAN DURAN VARLIKLAR BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR (-) VERİLEN AVANSLAR ÖZEL TÜKENMEYE TABİ VARLIKLAR ARAMA GİDERLERİ HAZIRLIK VE GELİŞTİRME GİDERLERİ DİĞER ÖZEL TÜKENMEYE TABİ VARLIKLAR BİRİKMİŞ TÜKENME PAYLARI (-) VERİLEN AVANSLAR GELECEK YILLARA AİT GİDERLER VE GELİR TAHAKKUKLARI GELECEK YILLARA AİT GİDERLER GELİR TAHAKKUKLARI .KARŞILIĞI ( -) 245 BAĞLI ORTAKLIKLAR 246 BAĞLI ORTAKLIKLARA SERMAYE TAAHÜTLERİ (-) 247 BAĞLI ORTAKLIKLAR SERMAYE PAYLARI DEĞER DÜŞÜKLÜĞÜ KARŞILIĞI (-) 248 DİĞER MALİ DURAN VARLIKLAR 249 DİĞER MALİ DURAN VARLIKLAR KARŞILIĞI (-) 25 250 251 252 253 254 255 256 257 258 259 26 260 261 262 263 264 265 266 267 268 269 27 270 271 272 273 274 275 276 277 278 279 28 280 281 282 283 284 285 286 287 MADDİ DURAN VARLIKLAR ARAZİ VE ARSALAR YER ALTI VE YER ÜSTÜ DÜZENLERİ BİNALAR TESİS.

TAKSİT VE FAİZLERİ ÇIKARILMIŞ BONOLAR VE SENETLER ÇIKARILMIŞ DİĞER MENKUL KIYMETLER MENKUL KIYMETLER İHRAÇ FARKI (-) DİĞER MALİ BORÇLAR ALINAN DEPOZİTO VE TEMİNATLAR DİĞER TİCARİ BORÇLAR DİĞER BORÇLAR ORTAKLARA BORÇLAR İŞTİRAKLERE BORÇLAR BAĞLI ORTAKLIKLARA BORÇLAR PERSONELE BORÇLAR DİĞER BORÇ SENETLERİ REESKONTU (-) .246 - .288 289 29 DİĞER DURAN VARLIKLAR 290 291 GELECEK YILLARDA İNDİRİLECEK KATMA DEĞER VERGİSİ 292 DİĞER KATMA DEĞER VERGİSİ 293 GELECEK YILLAR İHTİYACI STOKLAR 294 295 296 297 298 299 3 30 300 301 302 303 304 305 306 307 308 309 31 32 320 321 322 323 324 325 326 327 328 329 33 330 331 332 333 334 335 336 337 338 TİCARİ BORÇLAR SATICILAR BORÇ SENETLERİ BORÇ SENETLERİ REESKONTU (-) ELDEN ÇIKARILACAK STOKLAR VE MADDİ DURAN VARLIKLAR DİĞER ÇEŞİTLİ DURAN VARLIKLAR STOK DEĞER DÜŞÜKLÜĞÜ KARŞILIĞI (-) BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR (-) KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR MALİ BORÇLAR BANKA KREDİLERİ UZUN VADELİ KREDİLERİN ANAPARA TAKSİTLERİ VE FAİZLERİ TAHVİL ANAPARA BORÇ.

339 34 340 341 342 343 344 345 346 347 348 349 35 36 DİĞER ÇEŞİTLİ BORÇLAR ALINAN AVANSLAR ALINAN SİPARİŞ AVANSLARI ALINAN DİĞER AVANSLAR ÖDENECEK VERGİ VE DİĞER YÜKÜMLÜLÜKLER 360 ÖDENECEK VERGİ VE FONLAR 361 ÖDENECEK SOSYAL GÜVENLİK KESİNTİLERİ 362 363 364 365 366 367 368 VADESİ GEÇMİŞ ERTELENMİŞ VEYA TAKSİTLENDİRİLMİŞ VERGİ VE DİĞER YÜKÜMLÜLÜKLER 369 ÖDENECEK DİĞER YÜKÜMLÜLÜKLER 37 370 371 372 373 374 375 376 377 378 379 38 380 381 382 383 384 385 386 387 388 BORÇ VE GİDER KARŞILIKLARI DÖNEM KÂRI VERGİ VE DİĞER YASAL YÜKÜMLÜLÜK KARŞILIKLARI DÖNEM KÂRININ PEŞİN ÖDENEN VERGİ VE DİĞER YÜKÜMLÜLÜKLERİ (-) KIDEM TAZMİNATLARI KARŞILIĞI MALİYET GİDERLERİ KARŞILIĞI DİĞER BORÇ VE GİDER KARŞILIKLARI GELECEK AYLARA AİT GELİRLER VE GİDER TAHAKKUKLARI GELECEK AYLARA AİT GELİRLER GİDER TAHAKKUKLARI .247 - .

248 - .389 39 390 391 392 393 394 395 396 397 398 399 4 40 400 401 402 403 404 405 406 407 408 409 41 42 420 421 422 423 424 425 426 427 428 429 43 430 431 432 433 434 435 436 437 438 TİCARİ BORÇLAR SATICILAR BORÇ SENETLERİ BORÇ SENETLERİ REESKONTU (-) DİĞER KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR HESAPLANAN KDV DİĞER KDV SAYIM VE TESELLÜM FAZLALARI DİĞER ÇEŞİTLİ YABANCI KAYNAKLAR UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR MALİ BORÇLAR BANKA KREDİLERİ ÇIKARILMIŞ TAHVİLLER ÇIKARILMIŞ DİĞER MENKUL KIYMETLER MENKUL KIYMETLER İHRAÇ FARKI (-) DİĞER MALİ BORÇLAR ALINAN DEPOZİTO VE TEMİNATLAR DİĞER TİCARİ BORÇLAR DİĞER BORÇLAR ORTAKLARA BORÇLAR İŞTİRAKLERE BORÇLAR BAĞLI ORTAKLIKLARA BORÇLAR DİĞER BORÇ SENETLERİ REESKONTU (-) KAMUYA OLAN ERTELENMİŞ VEYA TAKSİTLENDİRİLMİŞ BORÇLAR .

249 - .439 44 440 441 442 443 444 445 446 447 448 449 45 46 47 470 471 472 473 474 475 476 477 478 479 48 480 481 482 483 484 485 486 487 488 489 49 490 491 492 493 494 495 496 49 49 499 DİĞER ÇEŞİTLİ BORÇLAR ALINAN AVANSLAR ALINAN SİPARİŞ AVANSLARI ALINAN DİĞER AVANSLAR BORÇ VE GİDER KARŞILIKLARI KIDEM TAZMİNATI KARŞILIĞI DİĞER BORÇ VE GİDER KARŞILIKLARI GELECEK YILLARA AİT GELİRLER VE GİDER TAHAKKUKLARI GELECEK YILLARA AİT GELİRLER GİDER TAHAKKUKLARI DİĞER UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR GELECEK YILLARA ERTELENEN VEYA TERKİN EDİLEN KATMA DEĞER VERGİSİ TESİSE KATILMA PAYLARI DİĞER ÇEŞİTLİ UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR .

V. YENİDEN DEĞERLEME ARTIŞLARI İŞTİRAKLER YENİDEN DEĞERLEME ARTIŞLAR DİĞER SERMAYE YEDEKLERİ KÂR YEDEKLERİ YASAL YEDEKLER STATÜ YEDEKLERİ OLAĞANÜSTÜ YEDEKLER DİĞER KÂR YEDEKLERİ ÖZEL FONLAR GEÇMİŞ YILLAR KÂRLARI GEÇMİŞ YILLAR KÂRLARI GEÇMİŞ YILLAR ZARARLARI (-) GEÇMİŞ YILLAR ZARARLARI(-) DÖNEM NET KÂRI (ZARARI) DÖNEM NET KÂRI DÖNEM NET ZARARI (-) GELİR TABLOSU HESAPLARI BRÜT SATIŞLAR YURTİÇİ SATIŞLAR YURTDIŞI SATIŞLAR DİĞER GELİRLER SATIŞ İNDİRİMLERİ (-) SATIŞTAN İADELER (-) SATIŞ İSKONTOLARI (-) .D.250 - .5 50 500 501 51 52 520 521 522 523 524 525 526 527 528 529 53 54 540 541 542 543 544 545 546 547 548 549 55 56 57 570 58 580 59 590 591 6 60 600 601 602 61 610 611 ÖZKAYNAKLAR ÖDENMİŞ SERMAYE SERMAYE ÖDENMEMİŞ SERMAYE (-) SERMAYE YEDEKLERİ HİSSE SENETLERİ İHRAÇ PRİMLERİ HİSSE SENEDİ İPTAL KÂRLARI M.

SATIŞ VE DAĞITIM GİDERLERİ (-) GENEL YÖNETİM GİDERLERİ (-) DİĞER FAALİYETLERDEN OLAĞAN GELİR VE KÂRLAR İŞTİRAKLERDEN TEMETTÜ GELİRLERİ BAĞLI ORTAKLIKLARDAN TEMETTÜ GELİRLERİ FAİZ GELİRLERİ KOMİSYON GELİRLERİ KONUSU KALMAYAN KARŞILIKLAR FAALİYETLE İLGİLİ DİĞER GELİR VE KÂRLAR DİĞER FAALİYETLERDEN OLAĞAN GİDER VE ZARARLAR (-) REESKONT FAİZ GİDERLERİ (-) KOMİSYON GİDERLERİ (-) KARŞILIK GİDERLERİ (-) .251 - .612 613 614 615 616 617 618 619 62 620 621 622 623 624 625 626 627 628 629 63 630 631 632 633 634 635 636 637 638 639 64 640 641 642 643 644 645 646 647 648 649 65 650 651 652 653 654 655 656 657 658 DİĞER İNDİRİMLER (-) SATIŞLARIN MALİYETİ (-) SATILAN MAMULLER MALİYETİ (-) SATILAN TİCARİ MALLAR MALİYETİ (-) SATILAN HİZMET MALİYETİ (-) DİĞER SATIŞLARIN MALİYETİ (-) FAALİYET GİDERLERİ (-) ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME GİDERLERİ (-) PAZARLAMA.

252 - .659 66 660 661 67 670 671 672 673 674 675 676 677 678 679 68 680 681 682 683 684 685 686 687 688 689 69 DİĞER GİDER VE ZARARLAR (-) FİNANSMAN GİDERLERİ (-) KISA VADELİ BORÇLANMA GİDERLERİ (-) UZUN VADELİ BORÇLANMA GİDERLERİ (-) OLAĞAN DIŞI GELİR VE KÂRLAR ÖNCEKİ DÖNEM GELİR VE KÂRLARI DİĞER OLAĞANDIŞI GELİR VE KÂRLAR OLAĞANDIŞI GİDER VE ZARARLAR (-) ÇALIŞMAYAN KISIM GİDER VE ZARARLARI (-) ÖNCEKİ DÖNEM GİDER VE ZARARLARI (-) DİĞER OLAĞANDIŞI GİDER VE ZARARLAR (-) DÖNEM NET KÂRI (ZARARI) 690 DÖNEM KÂRI VEYA ZARARI 691 DÖNEM KÂRI VE DİĞER YASAL YÜKÜMLÜLÜK KARŞILIKLARI (-) 692 DÖNEM NET KÂRI VEYA ZARARI 7 70 700 701 71 710 711 712 713 72 720 721 722 723 73 MALİYET HESAPLARI (7/A SEÇENEĞİ) MALİYET MUHASEBESİ BAĞLANTI HESAPLARI MALİYET MUHASEBESİ BAĞLANTI HESABI MALİYET MUHASEBESİ YANSITMA HESABI DİREKT İLK MADDE VE MALZEME GİDERLERİ DİREKT DİREKT DİREKT DİREKT İLK İLK İLK İLK MADDE MADDE MADDE MADDE VE VE VE VE MALZEME MALZEME MALZEME MALZEME GİDERLERİ YANSITMA HESABI FİYAT FARKI MİKTAR FARKI DİREKT İŞÇİLİK GİDERLERİ DİREKT DİREKT DİREKT DİREKT İŞÇİLİK GİDERLERİ İŞÇİLİK GİDERLERİ YANSITMA HESABI İŞÇİLİK ÜCRET FARKLARI İŞÇİLİK SÜRE (ZAMAN) FARKLARI GENEL ÜRETİM GİDERLERİ .

muhasebe sistemlerini Tekdüzen Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği’nde verilen Tekdüzen Hesep Çerçevesi ve Hesap Planına göre kurmaları konusunda zorunlu tutulmuşlar mıdır? . RESİM VE HARÇLAR AMORTİSMANLAR VE TÜKENME PAYLARI FİNANSMAN GİDERLERİ GİDER ÇEŞİTLERİ YANSITMA HESAB ÜRETİM MALİYET HESABI (SERBEST) NAZIM HESAPLAR (SERBEST) ? İşletmeler.253 - .730 731 732 733 734 74 740 741 742 75 750 751 752 76 760 761 762 SABI 77 770 771 772 78 780 781 782 79 790 791 792 793 794 795 796 797 798 799 8 9 0 GENEL GENEL GENEL GENEL GENEL ÜRETİM ÜRETİM ÜRETİM ÜRETİM ÜRETİM GİDERLERİ GİDERLERİ GİDERLERİ GİDERLERİ GİDERLERİ YANSITMA HESABI BÜTÇE FARKLARI VERİMLİLİK FARKLARI KAPASİTE FARKLARI HİZMET ÜRETİM MALİYETİ HİZMET ÜRETİM MALİYETİ HİZMET ÜRETİM MALİYETİ YANSITMA HESABI HİZMET ÜRETİM MALİYETİ FARK HESAPLARI ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME GİDERLERİ ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME G İDERLERİ ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME GİDERLERİ YANSITMA HESABI ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME GİDER FARKLARI PAZARLAMA SATIŞ VE DAĞITIM GİDERLERİ PAZARLAMA SATIŞ VE DAĞITIM GİDERLERİ PAZARLAMA SATIŞ VE DAĞITIM GİDERLERİ YANSITMA HESABI PAZARLAMA SATIŞ VE DAĞITIM GİDERLERİ FARK HEGENEL YÖNETİM GİDERLERİ GENEL YÖNETİM GİDERLERİ GENEL YÖNETİM GİDERLERİ YANSITMA HESABI GENEL YÖNETİM GİDER FARKLARI HESABI FİNANSMAN GİDERLERİ FİNANSMAN GİDERLERİ FİNANSMAN GİDERLERİ YANSITMA HESABI FİNANSMAN GİDERLERİ FARK HESABI GİDER ÇEŞİTLERİ (7/B SEÇENEĞİ) İLK MADDE VE MALZEME GİDERLERİ İŞÇİ ÜCRET VE GİDERLERİ MEMUR ÜCRET VE GİDERLERİ DIŞARIDAN SAĞLANAN FAYDA VE HİZMETLER ÇEŞİTLİ GİDERLER VERGİ.

Muhasebe Politikalarının Açıklanması. Hesap planı işletmenin bünyesine ve büyüklüğüne uygun olmalıdır. Muhasebe bilgilerini kullanacak kişiler de dikkate alınarak hesapların sınıflandırılması. Tekdüzen Hesap Çerçevesi.1. Bu tebliğ ile. Mali Tabloların İlkeleri Mali Tabloların Düzenlenmesi ve Sunulması. Ancak temelde işletmenin genel hesap düzeninin bir organizasyonu olup. Aşağıdaki ifadelerden hangisi bir hesap planında bulunması gereken özellik değildir? a.1994 tarihinden itibaren bu düzenlemelere uymaları zorunlu tutulmuştur. muhasebe kayıtlarının ilgili hesaplara hatasız ve genel kabul görmüş muhasebe ilkelerine uygun olarak yapılmasını sağlaması. maddelerine dayanarak Maliye Bakanlığı 26. Sorular 1.254 - . muhasebe sisteminin çatısını oluşturur. b.1992 tarihli Resmi Gazete’nin mükerrer sayısında Muhasebe Sistemi Uygulama Tebliği yayınlamıştır. ● ● ● ● ● Muhasebenin Temel Kavramları. İşletmenin varlıkları ve bu varlıkların kaynakları ile gelir ve giderleri hakkında açık. konularında düzenlemeler yapılmış ve işletmelerin 1. anlaşılabilir ve doğru bilgi elde edilecek yapıda olması. muhasebenin temel kavramları ve ilkeleri çerçevesinde sistemli bir şekilde bölümleyen ve aynı olayların sürekli olarak aynı hesaplara kaydedilmesini sağlayan bir yönergedir. ● ● ● Vergi Usul Kanunu’nun 175 ve mükerrer 257. Konsolide tabloların hazırlanmasına olanak sağlayacak şekilde olması gereklidir. Aynı olayların sürekli aynı hesaplara kaydedilmelerini sağlaması. Muhasebe bilgi sisteminin önemli bir unsuru olan hesap planının kendisinden beklenen sonucun elde edilmesi için.Özet Hesap planı. ● ● ● İşletmenin bünyesine ve büyüklüğüne uygun olması. Hesap Planı ve İşleyişi. işletmelerde mali nitelikteki işlem ve olayların kaydedilmesi için tutulan hesapları.12. Hesap planı aynı olayların sürekli aynı hesaplara kaydedilmesi- . Hesapların dış görünüşü itibariyle kayıtlarda kullanılan hesapların isimlerinin ve numaralarının bir listesi gibidir. Sınıflandırma ve kodlamanın.

anlaşılabilir ve doğru bilgi elde edecek yapıda olmalıdır. e. Hesap planı muhasebe bilgilerini kullanacak kişileri de dikkate alarak sınıflandırılmalıdır.500 Dolar Yukarıda sınıflandırılmış ve kodlanmış olarak verilen hesap planında ana hesap nedir? a.ni sağlamalıdır. c. Hesapların bilançoya ne şekilde aktarılacağının belirlenmesi b. 2. Hesapların kodlanması e. Standart mali tabloların düzenlenmesine olanak sağlayarak sermaye piyasasına açıklık getirir. Hesap planı bir işletme için bir kez yapılmalı ve değiştirilmemelidir. d. Hesapların oluşturularak isimlendirilmesi c. 1 10 100 100. İşletmelere ait bilgilerin birleştirilmesi yoluyla ülke ekonomisi hakkında bilgi elde etmeyi kolaylaştırır. Çok farklı yapıdaki işletmelerin aynı hesapları kullanmasını zor. Hesap gruplarının belirlenmesi d.50 DÖNEN VARLIKLAR HAZIR DEĞERLER KASA Yabancı Para Kasası 100. Hesapların işleyişini ve kullanılışını açıklayan yönergenin hazırlanması 3. 100 Kasa d.255 - .500 Dolar 4. Aşağıdakilerden hangisi tekdüzen genel hesap planlarının sağlayacağı yararlardan değildir? a. Bir hesap planı oluşturulurken aşağıdaki işlemlerden hangisine yer verilmez? a. e. Ülkede terim birliği sağlayarak muhasebe eğitimi ve uygulamasında gelişmeler sağlar. d. b.50 Yabancı Para Kasası e. 1 Dönen Varlıklar b. c. 10 Hazır Değerler c. 100. Benzer işletmeler arasında karşılaştırma olanağı sağlar. Hesap planı işletmenin mali durumu ve faaliyet sonuçları hakkında açık. 100.

1987.Vural. İstanbul. Bilişim Terimleri Sözlüğü. Alfonso. George H. ERDOĞAN. Sayı 2.. 1985. ERDOĞAN. Faruk. BODNAR. Business Data Processing. “Veri Tabanı Teknolojisi”. CHAMBERS. Ankara. Rahman. 1988.F. Mali tabloların düzenlenmesi ve sunulması Kaynakça BİLGİNOĞLU.İ. Muhasebede Bilgisayar Kullanımı. Zlatkovich. Muhasebe politikalarının açıklanması c.. E. Ulric J. Asuman .. Nurten.. CARDENAS. Prentice Hall. Robert E. Uğur . Ankara. V Yayınları.. Hopwood. Cilt VI. Eskişehir. No:54.. İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi Muhasebe Enstitüsü Yayını.B. Boston. Sayı 36-37. “Bir Bilgi Sistemi Olarak Muhasebe”. USA. Melih Erdoğan. "Bilgisayar Kullanılan Muhasebe Sistemlerinde Sağlama Sayısı Kavramı ve Önemi”. DOĞAÇ. Barry. Schlosser. Publishing Co. Oram. Bilgisayar Dergisi. MAWDUDUR. ÇUBUKÇU. 1996.la- yarak herkesin aynı dili konuşmasına olanak sağlar. William S. 1993. Mart Nisan 1989. Fahir. ERDOĞAN. Civelek. Halladay. 1981.. George. Andrew D. Melih . James B. CUSHING. GELINAS. Maurice. Accounting Information Systems and Business Organizations. South-Western College Publishing. Ankara Üniversitesi Basımevi.. Melih . Dergisi. Muhasebe standartları e. Bilgisayar Terimleri Sözlüğü. 1981. Addison-Wesley. Massachusetts. Allyn and Bacon Inc.. Englewood Cliffs. Allyn and Bacon. Inc..Theory and Practice. Computer Auditing. Accounting Information Systems. Gerald. Sinan. Allan E. Boston. Aydın. Charles T. Accounting Information . KÖKSAL.. The Pitmann Press. F.1992 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği kapsamındaki “Tekdüzen Hesap Çerçevesi ve Hesap Planı” ile getirilen düzenleme kapsamında aşağıdaki konulardan hangisi yer almaz? a. 26. BOWE. 1969. Eskişehir Anadolu Üniversitesi İ.Financial Information Systems .12. New Jersey. Yıl 4. Ankara. İşletme ve Finans Dergisi. 1982. Ferda Halıcı. Illinois State University. London. 5. Mac Kean. 1992.1988.256 - . BRABB J. 1982. Data Base Management Systems. W. Muhasebenin temel kavramları b. Accounting Information Systems. Muhasebe Organizasyonu.. Mali tablo standartları d.

1990. 1987. 1990. New York. . Bursa. Mehmet. Stephen A. İşletme Fakültesi Muhasebe Enstitüsü Dergisi. Jean-Paul. Guide to Accounting Controls. Simkin. Automatiser le Travall Comptable. Sait. W. John Willey Sons Inc. MOSCOVE. EDP.Price Waterhouse. 1978. ÜLGEN. 1984. Second Edition. SÜRMELİ. System Analysis and Design.257 - .. “Tekdüzen Hesap Çerçevesinin Muhasebe Eğitiminde ve Bilgisayar Uygulamasındaki Önemi”.. New Jersey. Mark G. Reston Publishing Company. Accounting Information Systems. 1983. TAŞÇI.Muhasebenin Temel Kavramları ve Tekdüzen Hesap Planı. M. 1976. Sayı 36. Ağaç Yayıncılık. Teknolojik Gelişmeler Karşısında Muhasebe Eğitimi ve Uygulamaya Getirdiği Sorunlar. Türkiye Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler ve Yeminli Mali Müşavirler Odaları Birliği Yayınları No: 18. İşletme Yönetiminde Bilgisayarlar.Biyolojik Mikroyongalara Doğru. Cemalettin N. Paris. Decision Support and Expert Systems: Management Support System. SANDERS. 1985. Fatih Yayınevi Matbaası. 1980. Macmillan Publishing Company. TURBAN. Richard D. İstanbul Üniversitesi. 1979. Accounting Information Systems. 1983.Systems. SEVGENER. İstanbul. Eskişehir. Computer in Business Management. İç Kontrol Sistemi ve İç Denetim İşlevi Bağıntısı. Fevzi. USA. IX Muhasebe Eğitimi Sempozyumu. Joseph. Accounting and Information Systems. James. O’BRİEN. Printice-Hall International Editions. MENARD.. YOUSSEF. ----------------.. WILKINSON. ----------------. New York. New York. 1991.. Bilgisayar Tarihi. YAZICI. Efraim. Hayri. İstanbul. 1988. Ankara. Irwin Inc. H. Eskişehir. Mutlu. Yıl 10. Uludağ Üniversitesi Basımevi. Virginia. Emin. Computer In Business: An Introduction. Grolier Inc. H. Les Editions d’organization. Leon. Sayı 76. Donald. 1995. John Wiley & Sons. 1975. SÜRMELİ. İstanbul.. Fevzi. 1991. 1984. Mc Graw Hill Inc. Wu. Frederick. Bilgisayar Dergisi. Muhasebe Bilgi Sistemi. 1994. ----------------. New York. Sistem Yaklaşımı Açısından Finansal Bilgi Sistemi ve Maliyet Muhasebesi Alt Sistemi Uygulaması.

b 3. b 5. d . d 2. a 4. d ÜNİTE 12 1. e 3. a 2. e 3. a 3. c 4. a ÜNİTE 4 1. e 4. b 4. d 2. a ÜNİTE 10 1.258 - . a ÜNİTE 5 1. e 4. a ÜNİTE 17 1. c 2. d 5. b 4. d ÜNİTE 2 1. a ÜNİTE 7 1. a ÜNİTE 14 1. c 5. a ÜNİTE 8 1. c 3. e ÜNİTE 13 1. e 3. a 5. a ÜNİTE 11 1. a 4. c 3. a 3. d 2. e ÜNİTE 16 1. e 3. b 5. b 5. e 3. c 4. a 2. a ÜNİTE 15 1. d 5. d 4. d 2. c 2. b 2. c 2. d ÜNİTE 9 1. c ÜNİTE 6 1. c 2. b 5. d 5. c 5. b 3. b 3. b 3. e 5. c 4. e 5. a 2. b ÜNİTE 3 1. b 5. b 3. c 3. b 5. d 4. c 4. b 4. b 4. c 5. d 2.Ünitelerin Sonunda Yer Alan Soruların Yanıtları ÜNİTE 1 1. c 2. c 2. d 2. b 4. c 5. d 3. e 3. c 4. c 4. d 2. a 5.

Akış Çizeneği Sembolleri İŞLEM BANT HAZIRLAMA KARAR DEVAM (Bağlantı) RASSAL ERİŞİM BELLEK BİRİMİ (Manyetik Disk) ÇEVRİM DIŞI BELLEK BELGE GİRİŞ / ÇIKIŞ KLAVYE (Giriş Birimi) İŞLEM AKIŞI DELİKLİ ŞERİT DELİKLİ KART ÇEVRİM İÇİ BELLEK GÖSTERİCİ BİRİM EL İŞLEMİ BAŞLA / DUR .259 - .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful