T.C.

ANADOLU ÜNİVERSİTESİ YAYINLARI NO: 963 AÇIKÖĞRETİM FAKÜLTESİ YAYINLARI NO: 532

MUHASEBE BİLGİ SİSTEMİ
Yazarlar: Prof. Dr. Fevzi SÜRMELİ
(Ünite 5, 14, 15, 16, 17)

Prof. Dr. Melih ERDOĞAN
(Ünite 1, 2, 3, 4, 10)

Doç.Dr. Nurten ERDOĞAN
(Ünite 6, 7)

Doç.Dr. Kerim BANAR
(Ünite 8, 9)

Yrd.Doç.Dr. Saime ÖNCE
(Ünite 11, 12, 13)

Editör: Doç.Dr. Kerim BANAR

Ünite: 1-17

ANADOLU ÜNİVERSİTESİ
İşletme Fakültesi Ders Kitapları Yayın No: 21

Bu kitabın basım, yayım ve satış hakları Anadolu Üniversitesi'ne aittir. "Uzaktan Öğretim" tekniğine uygun olarak hazırlanan bu kitabın bütün hakları saklıdır. İlgili kuruluştan izin almadan kitabın tümü ya da bölümleri mekanik, elektronik, fotokopi, manyetik kayıt veya başka şekillerde çoğaltılamaz, basılamaz ve dağıtılamaz.

Copyright © 1996 by Anadolu University
All rights reserved No part of this book may be reproduced or stored in a retrieval system, or transmitted in any form or by any means mechanical, electronic, photocopy, magnetic, tape or otherwise, without permission in writing from the University.

Kapak Düzeni: Yrd.Doç.Dr. Ergun TUNÇKAN

ISBN 975 - 492 - 697 - 2

Baskı

Bu kitap ANADOLU ÜNİVERSİTESİ Web-Ofset Tesislerinde ............ adet olarak basılmıştır. ESKİŞEHİR, ...... 1998

İÇİNDEKİLER
SUNUŞ KİTABA İLİŞKİN xiii xiv 1 2 2 3 5 6 7 7 8

ÜNİTE 1

Sistem Kavramı ve Bilgi İşleme
GİRİŞ VERİ VE BİLGİ KAVRAMLARI BİLGİ İŞLEME VE SİSTEM BİLGİ İŞLEME SİSTEMİNİN EVRELERİ BİLGİ İŞLEME YÖNTEMLERİ

Özet Sorular Sözlük ve Kavramlar Dizini

ÜNİTE 2

Bilgi Sistemi Teknolojisi
BİLGİ İŞLEMEDE BİLGİSAYARLAR BİLGİSAYARLAR TEKNOLOJİSİ BİLGİSAYAR TEKNOLOJİSİNİN EVRİMİ VE DONANIM BİLGİSAYAR YAZILIMI (SOFTWARE) PROGRAMLAMA DİLLERİ VE PROGRAMLAMA SÜRECİ

10 11 11 12 18 20 23 23 24

Özet Sorular Sözlük ve Kavramlar Dizini

ÜNİTE 3

Veri Düzenlemesi ve Yapılandırılması
BİLGİSAYAR İLE BİLGİ İŞLEMEDE VERİ DÜZENLENMESİ VE YAPILANDIRILMASI VERİ DÜZENLEMESİ VERİ YAPILANDIRILMASI KÜTÜK DÜZENLEME

26 27 27 28 31 31 32 33

Özet Sorular Sözlük ve Kavramlar Dizini

iii

ÜNİTE 4

Bilgisayarla Bilgi İşleme Sistemleri
GİRİŞ YIĞIN İŞLEME SİSTEMLERİ (BATCH PROCESSING SYSTEMS) ÇEMRİMİÇİ-GERÇEK ZAMANLI BİLGİ İŞLEME SİSTEMİ VERİ TABANI DİĞER SİSTEMLER

34 35 36 38 41 43 43 44 45

Özet Sorular Sözlük ve Kavramlar Dizini

ÜNİTE 5

Muhasebe Bilgi Sisteminin Temel Yapısı
BİLGİ SİSTEMLERİ Yönetim Bilgi Sistemleri Temel Yönetim Bilgi Sistemleri Üretim Bilgi Sistemi Pazarlama Bilgi Sistemi Personel Bilgi Sistemi Muhasebe Bilgi Sistemi Bilgi Sistemlerinde Bilgi Akışı MUHASEBE BİLGİ SİSTEMİNİN NİTELİĞİ VE İÇERİĞİ Muhasebe Bilgi Sisteminin Yapısı Muhasebe Bilgi Sisteminde Veri ve Bilgi Akışı Kayıt Sınıflandırma Hesaplama Özetleme Saklama Canlandırma Çoğaltma İletme Muhasebe Bilgi Sisteminin Öğeleri Personel Haberleşme Araçları Donanım Raporlar Muhasebe Bilgi Sistemi Temel Kavram ve İlkeleri

46 47 47 49 50 50 50 50 51 52 54 55 57 57 58 58 58 58 59 59 59 59 60 61 61 62

iv

Muhasebe Bilgi Sistemine İlişkin Genyöntemler

63 64 65

Özet Sorular

ÜNİTE 6

Gelir Döngüsü
GİRİŞ VERİ KAYNAKLARI VE GİRDİLER Kodlar VERİ TABANI Ana Kütükler Müşteriler Ana Kütüğü Alacak Hesapları Ana Kütüğü Stoklar Ana Kütüğü Açık Satış Emirleri Kütüğü İşlem Kütükleri Açık Satış Faturaları İşlem Kütüğü Nakit Tahsilat İşlem Kütüğü Referans ve Tarih Kütükleri SATIŞ EMİRLERİ İŞLEME SİSTEMİ Satış Emirleri Kredi İşlemleri Depo Nakliye Faturalama ALACAK HESAPLARI İŞLEME SİSTEMLERİ NAKİT TAHSİLATLAR İŞLEME SİSTEMLERİ BİLGİSAYAR DESTEKLİ İŞLEME SİSTEMLERİ Kredili Satışların İşlenmesi Nakit Tahsilatlar İşleme Sistemi İŞLEMSEL VE YÖNETSEL RAPORLAR

66 67 67 69 69 69 69 69 70 70 70 70 70 71 71 71 72 72 72 72 72 73 73 74 77 79 80 80

Özet Sorular

ÜNİTE 7

Harcama Döngüsü
GİRİŞ VERİ KAYNAKLARI VE GİRDİLER Kodlar v

82 83 83 84

VERİ TABANI Ana Kütükler Satıcılar Ana Kütüğü Satın Alma Emirleri Ana Kütüğü Stoklar Ana Kütüğü Açık Fiş Kütüğü İşlem Kütükleri Teslim Alma Raporları Kütüğü Nakit Ödemeler İşlem Kütüğü Tarih ve Referans Kütükleri Satıcılar Tarih ve Referans Kütüğü SATINALMA İŞLEMLERİ İŞLEME SİSTEMİ BORÇ HESAPLARI İŞLEME SİSTEMİ NAKİT ÖDEMELER İŞLEME SİSTEMİ BİLGİSAYAR DESTEKLİ İŞLEME SİSTEMİ Satınalma İşlemlerinin İşlenmesi Teslimalma İşlemlerinin İşlenmesi Borç Hesapları Kayıt Süreci Nakit Ödemeler İşleme Sistemi İŞLEMSEL VE YÖNETSEL RAPORLARI 85 85 85 85 85 85 86 86 86 86 86 86 87 88 89 89 91 92 93 95 95 96 Özet Sorular ÜNİTE 8 Üretim Döngüsü GİRİŞ VERİ KAYNAKLARI VE GİRDİLER VERİ TABANI Malzeme Stokları Ana Kütüğü Yarı Mamul Stokları Ana Kütüğü Mamul Stokları Ana Kütüğü Açık Üretim Emirleri Kütüğü Ürün Ağacı Kütüğü Diğer Kütükler ÜRETİM İŞLEME SİSTEMİ Siparişin Alınması Üretim ve Malzeme Gereksinim Planlaması Üretim İşlemleri ve Maliyet Muhasebesi vi 98 99 99 103 103 104 105 105 105 106 106 107 108 110 .

RAPORLAR VE DİĞER ÇIKTILAR 112 113 114 Özet Sorular ÜNİTE 9 Diğer İşleme Döngüleri BORDRO VE PERSONEL İŞLEMLERİ DÖNGÜSÜ Veri Kaynakları ve Girdiler Veri Tabanı Bordro ve Personel İşlemleri İşleme Sistemi Bilgisayar Destekli İşleme Sistemleri İşlemsel ve Yönetsel Raporlar MADDİ DURAN VARLIK İŞLEME SİSTEMİ Veri Kaynakları ve Girdiler Veri Tabanı Maddi Duran Varlık Ana Kütüğü Maddi Duran İşlem Ana Kütüğü Maddi Duran Varlık İşleme Sistemi İşlemsel ve Yönetsel Raporlar 116 117 117 119 120 123 123 125 126 127 128 128 128 128 130 131 Özet Sorular ÜNİTE 10 Kaydetme ve Raporlama Döngüsü GİRİŞ İŞLEME DÖNGÜLERİ ARASINDAKİ İLİŞKİLER VERİ KAYNAKLARI VE GİRDİLER Belgeler VERİ TABANI Büyük Defter Ana Kütüğü Büyük Defter Tarih Kütüğü Sorumluluk Merkezleri Ana Kütüğü Bütçe Ana Kütüğü Finansal Raporları Hazırlama Kütüğü Güncel Muhasebe Fişi Kütüğü KAYDETME DÖNGÜSÜ RAPORLAMA DÖNGÜSÜ Raporlama İşlemleri İşleme Süreci 133 134 135 136 137 140 140 141 141 141 141 141 142 144 144 vii .

Özet Sorular 145 146 ÜNİTE 11 Veri Tabanı Sistemleri GİRİŞ VERİ TABANI YAKLAŞIMI Fazla Veri Kullanımı Veri Tutarsızlığı Veriye Erişememe Esnek Olmama VERİ TABANI YAKLAŞIMININ ÖZELLİKLERİ Veri Bağımsızlığı Veri Standartlaştırması Bir Kez Veri Girişi ve Depolaması Veri Bütünleştirilmesi Ortak Veri Kullanımı Merkezi Veri Yöntemi VERİ TABANI YAKLAŞIMININ YARARLARI VERİ TABANI YAKLAŞIMININ SAKINCALARI Maliyetli Olması Başlangıçtaki Direnmeler Özen Gereksinimi VERİ TABANI YÖNETİM SİSTEMLERİ VTYS'nin Çevresi VTYS'nin İşlevsel Bileşenleri Veri Tabanı Kontrol Sistemi (VTKS) Veri Tanımlama Dili (VTD) Veri Sözlüğü Veri Manipülasyon Dili Veri Sorgulama Dili Rapor Yazıcı Ekran Biçimleyici Ana Dil Arabirimi Hizmet Yazılımları Güvenlik Yazılımları VERİ TABANI SİSTEMLERİNİN GELİŞİM AŞAMALARI Kavramsal Yapılandırma Aşaması viii 148 149 149 150 151 151 151 152 152 153 153 153 153 155 155 155 155 156 156 156 157 158 158 158 158 159 159 159 159 159 160 160 160 160 .

Mantıksal Düzenleme Aşaması Fiziki Düzenleme Aşaması Uygulama Aşaması VERİ TABANI KONTROLLERİ VE GÜVENLİK ÖLÇÜLERİ 162 162 163 164 164 165 166 Özet Sorular Sözlük ve Kavramlar Dizini ÜNİTE 12 iletişim Ağları GİRİŞ İLETİŞİM AĞLARI VERİ İLETİŞİMİNİN ESASLARI VERİ İLETİŞİM AĞININ DONANIMI Terminaller Modemler İletişim Kontrol Birimleri Merkezi İşlem Birimi İLETİŞİM KANALLARINDA VERİNİN HAREKET ETMESİ Bağların Özelliği Hat Derecesi Gönderim Türleri Protokol İletişim Hat Servisinin Türleri İLETİŞİM AĞ YAPILARI Merkezileştirilmiş Ağlar Dağıtımlı Ağlar Çeşitleri Yararları Sakıncaları Bölgesel Ağlar Donanım Yazılım İletişim Hatları ÖZELLEŞTİRİLMİŞ AĞLAR Elektronik Posta Sistemleri (EPS) Satış Noktası Sistemleri (SNS) Elektronik Fon Transfer Sistemleri (EFT) ix 168 169 169 169 170 170 170 171 171 171 171 172 172 172 172 172 173 175 177 177 178 178 178 178 178 179 179 179 180 .

Elektronik Veri Değişimi Sistemleri (EVD) 181 182 182 184 Özet Sorular Sözlük ve Kavramlar Dizini ÜNİTE 13 Karar Destek Sistemleri ve Uzman Sistemler GİRİŞ İşleme Sistemleri Faaliyetsel Destek Sistemleri (FDS) Karar Destek Sistemleri (KDS) KARAR DESTEĞİNİN DÜZEYLERİ Destek Düzeyi:1 Destek Düzeyi:2 Destek Düzeyi:3 Destek Düzeyi:4 Destek Düzeyi:5 BİR KDS'NİN BİLEŞENLERİ Girdiler Veri Tabanı Model Tabanı Veri Manipülasyonu ve Analizleri Çıktılar İnsan Arabirimi UZMAN SİSTEMLER (US) UZMAN SİSTEM YAPILANDIRILMASI Geliştirme Danışma İyileştirme 185 186 186 186 187 189 189 190 190 190 190 190 190 191 191 192 192 192 192 193 194 194 194 194 195 196 Özet Sorular Sözlük ve Kavramlar Dizini ÜNİTE 14 Muhasebe Bilgi Sisteminin Geliştirilmesi SİSTEM GELİŞTİRME ÇALIŞMALARI MUHASEBE BİLGİ SİSTEMİ GELİŞTİRME İLKELERİ Uygun Maliyet İlkesi Raporlama İlkesi x 198 199 200 201 201 .

İnsan Etkeni İlkesi Örgüt Yapısı İlkesi Esnek Olma İlkesi Açık ve Anlaşılabilir Olma İlkesi Veri Biriktirme ve Süreçleme İlkesi SİSTEM ANALİZİ 202 202 202 203 203 203 205 205 Özet Sorular ÜNİTE 15 Muhasebe Bilgi Sisteminin Ön Tasarımı MUHASEBE BİLGİ SİSTEMİ GELİŞTİRME ÇALIŞMALARININ PLANLANMASI Sistem Geliştirme Çalışmaları Nedenlerinin Saptanması Çalışma Planının Hazırlanması ÖN TASARIM Sistem Sınırlarının Belirlenmesi Bilgi Gereksinmelerinin Saptanması Sistem Amaçlarının Belirlenmesi Sistemin Tasarımı İle İlgili Kaynakların ve Kısıtlayıcıların Belirlenmesi Çıktıların Belirlenmesi Girdilerin Belirlenmesi İşleme Aşamasının Belirlenmesi Sistem Öğelerinin Belirlenmesi Sistem Maliyet-Etkinlik Analizinin Yapılması Ön Tasarım Aşaması Bulgularının Öneri Olarak Oluşturulması ve Yönetime Sunulması 207 208 208 209 209 210 210 211 211 211 212 212 213 213 214 216 217 Özet Sorular ÜNİTE 16 Muhasebe Bilgi Sisteminin Ayrıntılı Tasarımı ve Uygulaması AYRINTILI TASARIM Ayrıntılı Tasarımının Planlanması Alt Sistemlerin Tanımlanması Bilgi İşlem Faaliyetlerinin Belirlenmesi Kodlama İşleminin Yapılması Veri Temelinin Geliştirilmesi 218 219 219 221 221 222 224 xi .

Sistem Belgelerinin Geliştirilmesi Donanımın Seçilmesi İşletmenin Örgütsel Yapısının Yeniden Düzenlenmesi Sistem Dökümanlarının Hazırlanması UYGULAMA Sistem Personelinin Eğitilmesi ve Yetiştirilmesi Sistem Araçlarının Hazırlanması Sistemin Denenmesi Sistemin Uygulanmaya Konulması Sistemin Değerlemesi ve İzlenmesi 224 225 226 226 227 228 228 229 229 230 231 231 Özet Sorular ÜNİTE 17 Hesap Planları HESAP PLANININ AMACI VE İŞLEVİ HESAP PLANININ TAŞIMASI GEREKEN ÖZELLİKLER HESAP PLANININ DÜZENLENMESİ HESAP PLANLARINDA HESAP GRUPLARININ BELİRLENMESİ TEKDÜZEN GENEL HESAP PLANLARI MUHASEBE SİSTEMİ UYGULAMA GENEL TEBLİĞİ TEKDÜZEN HESAP ÇERÇEVESİ VE HESAP PLANI 233 234 234 236 236 237 238 240 253 254 256 Özet Sorular Kaynakça Yanıt Anahtarı Akış Çizeneği Sembolleri 258 259 xii .

Başarı Dileklerimle. Doç. İşletmelerin büyüklükleri ve faaliyet konuları ne olursa olsun. bordro-personel işlemleri. işletme yöneticileri işletmenin sahip olduğu varlıkları amaçlar doğrultusunda ve en verimli şekilde kullanmak. harcama. 1998 Yrd.. çalıştırmak ve korumak. Bunların üstesinden gelebilmek için işletme yöneticilerinin gereksinim duydukları bilgiler muhasebe bilgi sistemi tarafından üretilmekte ve sunulmaktadır. Birinci ana bölümde sistem ile ilgili temel kavramlar. Kerim BANAR xiii . bilgi sistemi teknolojileri. Bu kapsam içinde bilgisayar kullanımının finansal nitelikli olayların işlenmesine olan etkisi ayrıntılı olarak ele alınacaktır.. işletme dışından veya geribildirimden veri sağlaması gereklidir. Eskişehir. Verilerin bilgi haline dönüştürülmesinde unutulmaması gereken bir konu da bilgi işleme faaliyetinde teknoloji kullanımıdır. üretim. Dr. Onyedi üniteden oluşan bu kitap dört ana bölümden oluşmuştur. veri düzenlemesi ve yapılandırması. Çalışmanın son bölümünde ise muhasebe bilgi sisteminin geliştirilmesi ile hesap planı konuları ele alınmıştır (Üniteler 14-17). Muhasebe bilgi sisteminin bilgi üretebilmesi için işletme içinden. Bundan sonra bu veriler işlenerek bilgi haline dönüştürülecektir. İşleme döngüleri olarak ifade ettiğimiz gelir. işletme eylemlerinin kontrolünü yapmak ve geleceğe ilişkin işletme eylemlerini planlamakla yükümlüdürler. Veri tabanı sistemleri ile verinin gereksinim duyan taraflara iletilmesinde kullanılan iletişim ağları ve karar alma düzeyindeki kişilere karar alma sürecinde yardımcı olacak karar destek sistemleri üçüncü bölümde incelenmiştir (Üniteler 11-13). işleme sistemleri ile muhasebe bilgi sistemi konuları ele alınmıştır (Üniteler 1-5).SUNUŞ Anadolu Üniversitesi. İşletme Fakültesi dördüncü sınıf öğrencileri için hazırlanan bu kitap uzaktan öğretim tekniğine göre yazılmıştır. maddi duran varlık ile kaydetme ve raporlama döngüleri ikinci bölümde açıklanmıştır (Üniteler 6-10).

Bu sayfa size ünite hakkında genel bilgiler verecek ve üniteyi kolayca öğrenmenizi sağlayacaktır. Size aktarılan bilgileri etkin ve verimli biçimde kavrayabilmeniz için aşağıdaki noktalara dikkat etmeniz gerekir. üç tür simge ile karşılaşacaksınız. ● Ünite sonlarında yer alan "Özet" bölümü. Her ünitenin sonunda işlenen konularla ilgili çoktan seçmeli "sorular" yer alır. Yeri geldikçe kullanılan bu simgelerin anlamları şöyledir: ● ! ✔ İşlenen konuya yönelik olarak ek bilgi ve örnek vermek. size sınavlarda sorulacak soru biçimine yönelik örnekler verir ve işlenen konuyu öğrenip öğrenmediğinizi ölçmeye yarar. özümsemeniz gerekmektedir. konuyu daha iyi anlamanızı sağlar. ünite sonlarında veya kitap sonunda yer alan "Kaynakça" bölü-mü. Ünite sonlarında veya kitap sonunda yer alan "Sözlük ve Kavramlar Dizini" bölümü. Bu sorular. Bunun için.KİTABA İLİŞKİN. işlenen konularla ilgili olarak daha geniş bilgi edinmek isteyen öğrencilerin hangi eserlerden yararlanabileceklerini de gösterir. ● ● ● Başarı. değişik amaçlı. işlenen konuyu öğrenip öğrenmediğini ölçmek için kullanılan değerlendirme sorusudur. okuyacağınız ünitede yer alan konulara değinilmiş ve o üniteye özgü olarak. Üniteleri çalışırken.. edinilen bilgilerin kalıcı olabilmesi ile olanaklıdır. işlenen konu içinde yer alan önemli terim ve kavramların açıklamasını yaparak. ● Ünitelerin ilk sayfasında. ? Öğrencinin. Yine. Öğrencinin. konuları ezberlemek yerine. Değerli öğrenciler. izlemeniz gereken çalışma biçiminden söz edilmiştir. konuların yazımında yazarların hangi eserlerden yararlandıklarını belirtir. xiv . işlenen konuyu daha iyi algılayabilmesi ve konunun özüne inebilmesi için kullanılan yönlendirme sorusudur. Bu bölüm. Elinizde bulunan bu kitap uzaktan öğretim tekniğine uygun olarak hazırlanmıştır. o ünitede ayrıntılı olarak işlenen konuların kısa bir açıklamasını verir ve o üniteyle ilgili bir görüş kazanılmasını sağlar.. vurgulama ve anımsatma yapmak için kullanılır. Yukarıdaki açıklamalar size bu konuda yardımcı olacaktır.

Kavramları ünitede verilen çizeneklerle birlikte ele alınız. Kitabın tamamına temel oluşturacak veri. bilgi. Ünitedeki açıklamalar akış çizenekleri ile desteklenmektedir. Bu sizin üniteyi çok daha çabuk öğrenmenizi sağlayacaktır.... Akış çizeneklerinde yer alan sembollerin anlamları kitabınızın sonunda verilmiştir. verinin bilgi haline gelmesine ilişkin bilgi işleme evreleri ve yöntemleri açıklanmıştır. Bu nedenle ünitede ele alınan kavramların çok iyi bir şekilde öğrenilmesi gerekmektedir. -1- . Çalışma Biçimine İlişkin Olarak.. bilgi işleme ve sistem kavramları üzerinde durulacaktır. Bu dersin başarılabilmesi bu ünitenin anlaşılabilmesi ile ilişkilidir. Ünitede.Sistem Kavramı ve Bilgi İşleme 1 ÜNİTE Bu Ünitede.

parasal tutarların ve sayıların biraraya getirilip işlenmesiyle. işlenir ve karar vericilere bilgi olarak iletilirler. ham olmaları. ! İşlenmiş veri bilgi olarak tanımlanabilir. -2- . Örneğin. ? Veri. Sümerli rahiplerin yine kil levhalar üzerine çivi yazısı ile yazmış oldukları yazılar ve Aztekler'in kullandıkları simgeler bize bilgi işlemenin tarihinin çok eski olduğunu göstermektedir. çeşitli durumların. verilerin bilgiye dönüşmüş olduklarını gösterecektir. veriler işlenme sürecinden geçmeden anlam taşıyan bir niteliğe kavuşamayacaklardır. Verilerin anlam taşıyan bir niteliğe kavuşmaları da. Veri kavramı. yukarıda değindiğimiz gibi bu iki kavram oldukça farklı niteliklere sahiptir. sayısal veya alfabetik karakterler ya da semboller şeklinde olabileceği gibi. bir sonraki evre ya da dönem için veri özelliğini de taşımaktadır. Nasıl bir hammadde belirli bir işlem veya işlemler sonucunda ürüne dönüşmekteyse. diyelim bir müşteriye ilişkin vadeli bir borcun ortaya çıkması. tek başına isim/isimler. Ancak. gözlemlerin veya olayların her türlü gösterimidir. ham veriler de derlenerek işleme sokulur. onların bilgiye (information) dönüşmüş olmaları demektir. parasal tutarlar veya sayılarla karşılaştığımızda bu veriler. hammaddenin işlenerek ürün elde edilmesi ve bu ürünün başka bir üretim işletmesi için hammadde niteliğinde olabilmesi gibi. Bu gereksinmenin ardındaki en önemli iki neden. Ancak sözünü ettiğimiz isimlerin. elde edilen her bilgi. Ancak tüm bu gösterimlerin yani verilerin temel özelliği. Gerçekten de. günümüzde de ilk okullarda öğrencilerin aritmetiksel işlemler yapmada kullandıkları Abacus. veriler ve bilgiler de benzer bir yaklaşımla aynı anlamda kullanılabilmektedirler. eski Mısır’da sayılar ilginç sembollerle ifade edilmiş ve papirüsler üzerine işlenmiştir. insanın sürekli olarak bilgileri çeşitli yöntemlerle belli yerlere işleme gereği duyduğunu ortaya koymaktadır. insanın belleğine yeterince güven duymaması ve ilişkilerin gelişerek ticari olayların ortaya çıkmasıdır. Mezopotamya’da MÖ. Bunların tümü. bilgi işlemenin gelişimine ve bilgisayarların ortaya çıkışına tarihsel perspektiften bakıldığında bilinen ilk araçtır. ? İnsanlar niçin bilgi işlemeye gerek duymuşlardır? VERİ VE BİLGİ KAVRAMLARI Veri. Bir üretim işletmesinde. Bunun ötesinde örneğin. diğer bir deyişle işlenmemiş durumda olmalarıdır. bilgi haline nasıl dönüşür? Veri ve bilgi kavramları üzerinde sıkça yapılan bir tartışma. çeşitli biçimlerdeki grafik çizimler ve diğer tür gösterimler şeklinde de olabilir. bizim için anlam taşımayacaklardır. 3500 yıllarında kil tabakalar üzerine işlenmiş bilgiler. Bunun bir sonucu olarak diyebiliriz ki. data karşılığı kullanılan ve datum sözcüğünün çoğulu olan bir kavramdır. bilgiler çağlar ötesine iletilebilmiş ve insanlık önemli bir bilgi birikimini temel alan gelişmeleri gösterebilmiştir. Bu gösterimler. verinin ve bilginin sıklıkla aynı anlamda kullanılmasına ilişkindir. Böylelikle.GİRİŞ Bundan binlerce yıl önce Çinliler tarafından kullanılan.

girdi. verileri girdi olarak kabul ederek işleyen ve bilgi çıktısı olarak veren bir sistem olarak tanımlanır (Şekil 1. bir dönüştürme sürecinin varlığını ortaya koymaktadır.2. Bilgi İşleme Süreci. Bu. Sistem kavramı. Bu sistem tanımından hareketle bir bilgi işleme sistemi ise. Birbiriyle etkileşimli bu üç temel bileşen sistem biçimini oluşturur (Şekil 1. sistem ulaşılması istenen ortak amaca uygun olarak. işleme ve çıktıdır. -3- . VERİ GİRDİSİ BİLGİ İŞLEME BİLGİ ÇIKTISI Şekil 1. fizik ve biyoloji bilimlerinde. eyletimi (manipulation) ve çıktıların elde edilmesi demektir. modern teknolojide. Sistem kuramcısı Russel L. Bunlar geri-bildirim (feedback) ve kontroldur (Şekil 1. Bu noktada bu dönüşümün nasıl gerçekleştiği sorusu akla gelecektir. Burada.1). bilgi işlemeyi sistem yaklaşımı içinde ele alabiliriz. Sistemlerle ilgili. Bu açıklamadan sonra. Ackoff bir sistemi geniş olarak ve genel hatlarıyla. GİRDİ İŞLEME ÇIKTI Şekil 1.BİLGİ İŞLEME VE SİSTEM Yukarıda ele alınan verilerin bilgiler haline gelmesi. ✔ Bilgi işleme nedir? Bilgi işleme kısaca. işlevsel öğeler sırasal biçimde biraraya gelerek amaca yönelik sonuçları üretirler. karşımıza bilgi işleme kavramı çıkmaktadır (Bu kavram bilgi işlem ile eş anlamda kullanılacaktır). girdileri kabul ederek çıktılar üreten ve birbiriyle ilişkili bileşenlerden oluşan bir süreçtir. birbirine bağlı bölümlerden oluşan kavramsal veya fiziksel bir varlık olarak tanımlamaktadır . Sistemin Öğeleri. sosyal bilimlerde birçok tanım yapılmaktadır.2).3). bilgi işlemede ve bilgisayar teknolojisinde. veriyi bilgiye dönüştürme süreci veya veriyi kullanılabilir ve anlamlı kılan her türlü eylem olarak tanımlanabilir.1. Ancak. Bilgi işleme sürecinde. ? Sistemin öğeleri nelerdir? Her sistem için üç temel öğe. önem taşıyan ek iki öğeyi daha içermektedir. elle olsun veya bilgisayarla olsun girdilerin oluşturulması.

Geri-bildirime dayalı kontrol ile sistemin ürettiği çıktı. ! ✔ Bir işletmede satış faturası kesilmesi bir bilgi işleme işlemidir. Kontrol ve Sistem Kavramı. kullanıcıların gereksinmelerine yanıt verecek ve kullanımlarına uygun düşecek biçimde. Öte yandan. Eğer faturayı yanlış kesersek bir çıktı olan bu faturanın düzeltilmesi gerekecektir. bir sistem olarak bilgi işleme. girdi olarak sisteme geri verilerek sistemin amacından sapan durumların girdi ve işlem eylemleri üzerindeki düzeltmeleri gerçekleştirilir ve gerekli öz denetim sağlanmış olur.Geri-bildirim KONTROL GİRDİ İŞLEME ÇIKTI Şekil 1. Tüm bileşenleri ve işlevleriyle bir bilgi işleme sistemini aşağıdaki çizimde olduğu gibi göstermek olanaklıdır. Bilgi İşleme Sistemi Kavramı. verileri ve bilgileri saklama işlevini yerine getirmelidir.4. Geri-bildirim. Bu amaçla bu yanlış faturanın düzeltilmek üzere bilgi işleme sistemine veri olarak verilmesi işlemi geri-bildirime örnektir. KONTROL YORDAMLARI Geri-bildirim VERİ GİRDİSİ BİLGİ İŞLEME BİLGİ ÇIKTISI VERİ VE BİLGİ SAKLAMA Şekil 1. Bilgi işlemede saklama işlevinin önemini tartışınız.3. Bu işlevin yerine getirilmesi ayrı bir bileşen olarak saklama kavramını karşımıza çıkarmaktadır. -4- .

bir yandan tüm bu evrelerin işlevsel bir bileşimini ortaya koyarken diğer yandan bilgi iletişimi ve etkileşimi bakımından çevre ile ayrılmaz ilişkilerini sürdürmek durumundadır. hesaplanması. sürecin sırasal evrelerine uygun olarak ele aldığımızda ise karşımıza ayrıntılı bir tablo çıkmaktadır. sınıflandırılması. Bu çevre. -5- .5.BİLGİ İŞLEME SİSTEMİNİN EVRELERİ Buraya dek belirttiğimiz kadarıyla bir bilgi işleme sistemi.6. sıralanması. özetlenmesi. BİLGİ İŞLEME Yeni Saklama İÇ VERİ Veri Derleme Sınıflama ve Sıralama Veri Üzerinde Analiz ve Hesaplamaların Yapılması Tüketiciler Ortaklar Rakipler Devlet ve diğer ÇEVRESEL VERİ Sonuçların Özetlenmesi Sonuçların Karşılaştırılması BİLGİ Veri ve bilgi İletişimi Geri-bildirim Kullanıcı Kararları ve Eylemleri Şekil 1. Bilgi İşleme Sistemi ve Evreleri. Bilgi işleme sistemi. temel olarak girdi. Bilgi İşleme Sistemi Evreleri ve Bilgi İletişimi. karşılaştırılması. Bilgi işleme sistemi süreç olarak toptan ele alındığında bu sürecin. Her bir işlevin içeriğini. verilerin derlenmesi. evrelerini içerdiğini görmekteyiz. bir işletme için tüketicilerden devlete kadar uzanan bir yapıyı ortaya koymaktadır. saklanması ve raporlar biçiminde kullanıcı ve karar vericilere iletilmesi. HAM VERİ VERİ DERLEME VERİ SINIFLAMA BİLGİ İŞLEME VE ÖZETLEME RAPOR ÜRETME RAPOR GİRDİ İŞLEME ÇIKTI Şekil 1. işleme ve çıktı işlevlerinden oluşmaktadır.

işlenecek kalemlerin özelliklerine göre gruplanarak sınıflandırılması ve sıralanması gerekmektedir. durumlar. Mekanik bilgi işleme. Bu durumu daha açık biçimde gösterebilmek. İşleme işlevinde. ÇIKTI İnsan sesi. manyetik çekirdek. bilgisayar yazıcıları. bu verilerin hesaplanması. elle yazma.İşlevler ayrımı yukarıdaki durum ele alındığında. Çıktı işlevinde ise. Şekil 1. ✔ Bir işletmede müşteriye fatura düzenleme bilgi işleme sisteminin evrelerinde yapılan işlemler nelerdir? BİLGİ İŞLEME YÖNTEMLERİ Yukarıdaki kesimlerde genel olarak bilgi işleme kavramları üzerinde durulmuştur. Elektronik bilgi işlemedir. hesap makinası. yazılı rapor. daktilo. Bilgisayar işlem birimleri. manyetik disket. GİRDİ ELLE BİLGİ İŞLEME İnsan gözlemleri. ● ● ● Elle bilgi işleme. BİLGİSAYAR.7. Elle ve Bilgisayarla Bilgi İşlemede Yöntemsel Karşılaştırma. Bunlar. İŞLEME delikli kart. Bu genellemede belirli bir yöntem sözkonusu değildir. Bir diğer deyişle verilen süreç her yöntem için geçerlidir. mekanik araçların desteğindeki elle bilgi işleme yönteminin bilgisayarla bilgi işleme yöntemiyle karşılaştırılması ile olanaklıdır. yazar kasa. kartlar ve bantlar.Veri giriş LA BİLGİ terminalleri. diskler. karşılaştırılması. SAKLAMA İnsan beyni. telefon. girdi işlevinde. verilerin bilgisayarın okuyabileceği bir biçime veya bir başka kişinin kullanabileceği duruma getirilmesi kayıtlamadır. yazı yazma. yazılı kayıtlar. Bilgisayar ekranı. Örneğin. Bilgisayar kontrol birimi. özetlenmesi ve saklanması gerçekleştirilecektir. İŞLEM İnsan beyni. bilgiler genellikle rapor biçiminde kullanıcı ve karar vericilere iletilecek ve çoğaltılacaktır. sesli yanıt. hesaplama ve analizler. mikrofilmler vd. bilgisayarla bilgi işleme ile eş anlamda kullanılmakta ve bilgi işlemeyi en ideal anlamda gerçekleştirmiş olmaktadır. hesap makinası kontrol devreleri vd. Elektronik bilgi işleme. optik karakter okuyucu. bilgisayar programları Yarı iletken bellek devreleri. hesap makineleri KONTROL İnsan beyni. dosyalar. daktilo yazıları. yazı yazma. Bilgi işlemede temel olarak üç yöntemden söz edebiliriz. Öte yandan. verileri işlenmeye hazır duruma getirmeye yönelik olarak verilerin derlenmesi ve ilk kayıt hazırlıklarının yapılması söz konusudur. -6- . hesap makinası ekranı ve şeritler.

Hangi yöntem kullanılırsa kullanılsın amaç verinin bilgi haline dönüştürülmesidir. Sorular 1. Ancak. Sınıflandırma -7- . bir diğer sistemin bilgisi olabilir c. Bu farklılık işlemlerin gerçekleştirilmesinde. İşlenmemiş veri olarak ifade edilen bilgiye nasıl ulaşılacağı bilgi işlemenin açıklanması ile olanaklıdır. Aşağıdakilerden hangisi veri için doğru değildir? a. Üretilen bu bilgilerin gereksinim duyulduğunda kullanılabilmesi için saklanması bilgi sistemi içinde ele alınması gereken bir diğer önemli işlevdir. Verilen daha sonraki kullanımlar için saklanmalıdır. Ancak bu bilgi her zaman doğru bilgi olmayabilir. ! Bu ünitede ve bundan sonraki ünitelerde kullanılan akış çizeneği sembollerinin anlamlarının kitabınızın sonunda yer aldığını unutmayınız. Bilgi işleme ile birlikte düşünülen iki önemli kavram veri ve bilgidir. parasal bir tutar veya miktar olabilir. Veri. Veri. sistem için veridir. e. 2. yanlışlığın belirlenerek sisteme tekrar girdi olarak verilmesi işlemi aşağıdakilerden hangisidir? a. b. Bilgi işleme sisteminde veri girdisi ki. Özet İnsanın belleğine yeterince güven duymaması ve ilişkilerin gelişerek ticari olayların ortaya çıkması bilgi işleme gereğini ortaya çıkarmıştır. kesinlikle sayısal bir ifadedir. d. yöntemsel olarak önemli bir farklılık ortaya koymaktadır. işlenmemiş bilgidir. Yanlış bilgi.? Elle bilgi işleme ile bilgisayarla bilgi işleme arasındaki farklılıklar nelerdir? Bilgisayarla bilgi işleme. Bu gereksinim ilk çağlardan günümüze dek artarak devam etmektedir. bu bir isim. bilgi işlemede bilgisayarların kullanılmasının işletmelere önemli avantajlar sağlayacağı açıktır. Yanlış bir bilgi üretildiğinde bu bilginin sisteme geri beslemeyle tekrar girdi olarak verilecek ve tekrar işlemeye tabi tutularak doğru bilgi olması sağlanacaktır. Veri. işlemeye tabi tutularak bilgiye dönüşecektir. Teknolojinin üstünlüğüyle ilgili bu avantajlara yeri geldikçe ilerideki ünitelerde değinilecektir. bilgisayarın kullanıldığı alan ile ilgili birçok avantajı da beraberinde getirmektedir. Verinin bilgi haline dönüştürülmesi işlemleri elle yapılabileceği gibi mekanik araçların veya bilgisayarların kullanılmasıyla da gerçekleştirilebilinir. Sistemin ürettiği çıktının kontrol edilip.

Veri veya bilgilerin kopyalar şeklinde çoğaltılması işlemidir. sisteme geri verilerek sistemin amacından sapan durumların girdi ve işlem eylemleri üzerindeki düzeltmelerinin gerçekleştirilmesi ve gerekli öz denetim sağlanmasıdır. Veri veya bilgilerin.Çıktı . Veriyi bilgiye dönüştürme süreci veya veriyi kullanılabilir ve anlamlı kılan her türlü eylemdir. Saklama 5.İşleme . Girdi . Verilerin derlenmesi c.Kontrol d. Girdi e. b. Karşılaştırma d. e. hesap makineleri yardımıyla yapılır. Hesaplama b.Çıktı b.b. Çıktı 3. Girdi . Girdi .Çıktı . Yazar kasalar bir girdi birimidir. d. Bilgi saklama c. Aşağıdakilerden hangisi bilgi işlemenin bir sonucudur? a. Özetleme e.Geri Besleme e. Geri-bildirim d.Raporlama c. Aşağıdakilerden hangisi işleme işlevinde yapılan işlemlerden biri değildir? a. Veri girişi terminaller yardımıyla gerçekleştirilir.Saklama . bilgi sistemi içinde bilgi iş-8- Bilgi İşleme Çoğaltma Geri-Bildirim : : : İletme : .İşleme . Çıktılar dosyalarda veya mikrofilmlerde saklanır. Sistemin ürettiği çıktının. Girdi .Kontrol . Girdi . c.İşleme . bir iş veya konu veya bir varlık hakkında bilinen şey ya da bilgi kullanıcının bir iş veya konu veya bir varlık hakkında bildikleri şeylerdir. Aşağıdakilerden hangisi bilgi işleme süreci için doğrudur? a.Çıktı 4. Yazılı raporlar bir çıktıdır. Sözlük ve Kavramlar Dizini Bilgi : İşlenmiş veri olarak da ifade edilen bilgi. İşleme.

Çeşitli durumların. bir bölümden diğer bir bölüme gönderilmesi ve bilgilerin ilgililere sunulmasıdır. Özetleme Saklama : : Sınıflandırma Veri : : -9- . Veri veya bilgilerin biriktirilmesi ve ileride tekrar kullanılma amacıyla ilgili kütüklere(dosyalara) yerleştirilmesi işlemidir. Çok sayıda bilginin daha kullanışlı bir biçime dönüştürülmesi işlemidir. bir defterden diğer bir deftere geçirilmesi. gözlemlerin veya olayların sayısal veya alfabetik ya da sembollerle her türlü gösterimidir.lem aşamalarına bağlı olarak bir aşamadan diğer bir aşamaya aktarılması. Kaydetme : Veri veya bilgilerin toplanması ve daha sonra işleme tabi tutulmak üzere belgelendirilerek sisteme girişlerinin sağlanması işlemidir. Veri veya bilgilerin belirli sınıf veya kategorilere göre düzenlenmesi işlemidir.

Bilgi Sistemi Teknolojisi 2 ÜNİTE Bu Ünitede. Çalışma Biçimine İlişkin Olarak. yazılım başlığı altında programlama dilleri ve programlama süreci açıklanmıştır.. .. Donanım konusunu çalışırken çevrenizdeki bilgisayarların öğelerini izleyiniz.. donanım başlığı altında teknolojik gelişmeler ele alınırken. Bilgisayar teknolojisi donanım ve yazılım olarak iki ana grupta incelenmiş. Bilgisayar kullanımının bilgi işleme sistemine etkisinin neler olduğu ele alınmıştır. Her bir öğenin işlevini ünitedeki bilgilerle karşılaştırınız..10 - . Bu üniteye çalışmaya başlamadan önce Yönetim Bilgi Sistemi dersinin konularını gözden geçiriniz.

BİLGİ İŞLEMEDE BİLGİSAYARLAR
Daha önceki ünitede, bilgi işlemenin bir sistem olarak ele alınabileceği ve temel olarak girdi, işleme ve çıktı bileşenlerinden oluştuğu vurgulanmış ve bilgi işleme sisteminin geri-bildirime dayalı kontrol ve saklama bileşenleri ile desteklendiğine değinilmişti. Bu ünitede ise, bilgisayar kullanılan bir bilgi işleme sisteminde teknolojiden kaynaklanan özelliklerin neler olduğu ele alınacaktır. Bilgisayarla Bilgi İşleme (BBİ) veya Elektronik Bilgi İşleme (Electronic Data Processing), verinin öz devimli olarak işlenmesinde bilgisayarın kullanılmasıdır. Bununla birlikte, BBİ'yi girdi, işleme, çıktı, saklama ve kontrol temel işlevlerini, bilgisayar donanımını, yazılımını ve personelini kullanarak yerine getiren bir bilgi işleme sistemi olarak görmek önemlidir.

KONTROL PROGRAMLAR VE YORDAMLAR

İŞLEME BİLGİSAYAR/ BİLGİ İŞLEME

VERİ GİRDİ

BİLGİ ÇIKTI

VERİ TABANI Veri ve Bilginin Saklaması SAKLAMA PERSONEL

Şekil 2.1. Bir Sistem Olarak BBİ.

Bilgisayarla Bilgi İşleme, bir sistem olarak,
● ●

Donanım, Yazılım,

● Personel işlevleri temelinde ele alınmaktadır. Bu bakımdan burada öncelikle bilgisayar teknolojisi üzerinde duracak ve buna bağlı olarak bilgisayar donanımını ve yazılımını ele alacağız.

BİLGİSAYAR TEKNOLOJİSİ
Çok sayıda aritmetiksel ya da mantıksal işlemlerden oluşan bir işi, çalışması sırasında bir işletmenin (operatör) işe karışması gerekmeksizin, önceden verilmiş programa göre öz devimli olarak yürüten bir bilgi (veri) işleyicisi olan ve ileriki ünitelerde çeşitli yönleriyle inceleyeceğimiz bilgi-

- 11 -

sayar, bilgi işleme kavramının evrimsel süreç içindeki en son noktasını oluşturmaktadır. Gerçekten, bilgisayar teknolojisiyle birlikte bilgi işlemede bir devrimden söz etmek olanaklıdır. İnsanlık, bu teknolojiyle çok kısa bir zaman aralığında, ulaşılması güç bir düzeye ulaşmıştır. Yaşamımızı teknik alanlardan sosyal alanlara dek etkileyen bilgisayarların teknik anlamda gelişimini ve yapısını yakından tanıyarak işletimini kavramak bilgisayar kullanmakta olan kişi veya kuruluşlar için olduğu kadar denetçiler için de son derece gereklidir.

Bilgisayarın gelişimini bilmek ve yapısını tanımak denetçiler için neden önemlidir?

BİLGİSAYAR TEKNOLOJİSİNİN EVRİMİ VE DONANIM
Bilgisayar teknolojisini bilgi işlemeden ayırmak ve bu teknolojik gelişmeyi dar bir zaman aralığıyla sınırlandırmak olanaklı değildir. Tarihsel olarak konu çok gerilere giderek incelenebilir. Birçok araştırmacı bilgisayarların tarihini daha önce de değindiğimiz abaküse dayandırmaktadırlar. Çubuklara dizilen diskler yardımıyla çeşitli aritmetiksel işlemlerin yapılmasını kolaylaştıran abaküs, bir bakıma en eski bilgi işlem aracıdır. Bilgisayar ise bilgi işlem araçlarının en gelişmiş olanıdır. Abaküs ile bilgisayar arasında geniş bir bilgisayar tarihçesi yatmaktadır. Bu geniş konuyu bir yana bırakarak, bilgisayarların temelini oluşturan matematiksel bir yöntemden söz etmek ve bugünkü bilgisayar teknolojisine ulaşmak istiyoruz. Bu matematiksel yaklaşım, 1815 yılında İngiltere'de doğmuş olan ünlü matematikçi ve mantıkçı George Boole tarafından ortaya konmuştur. Boole, 1847 yılında Mantığın Matematik Analizi isimli kitapçığını yayımlamış ve bu konudaki görüşlerini geliştirerek 1854 yılında Düşüncenin Yasaları Hakkında Bir Araştırma (An Investigation of the Laws of Thought) adlı eserini yayımlamıştır. Salt Evet/Hayır temeline dayanmakta olan Boole cebrinde doğru ya da yanlış gibi iki değer alabilen değişkenler ve bunlar arasındaki ve, ya da, gibi mantıksal ilişkiler sistemi kullanılmaktadır. Boole cebri aslında sayısal bir cebir değil, bir önermeler cebridir; ve 0 ve 1 öğelerinin sırasal anlamda işlenmesine dayalıdır. George Boole, tüm mantıksal önermelerin ve, veya’lara göre özetlenebileceğini ve bu önermelerin birer matematik denklem olarak yazılabileceğini ortaya koymuş ve farkında olmadan bugünkü bilgisayarlarda kullanılan ikili (binary) sisteminin temelini atmıştır. Böyle bir sistemde, bilgisayarlarla işlem yapmak, bilgi saklamaya yönelik elektriksel devrelerin çalışmasıyla başarılmıştır. Mekanik bilgi işleme araçları olarak, Blaise Pascal'ın aritmetiksel işlemler yapan makinesinden (1640) Joseph Marie Jacquard'ın delikli kart yöntemine dayalı makinesine (1804), Charles Babbage'ın öz devimli mekanik hesaplayıcısından (difference engine) (1823), Herman Hollerith'in delikli kartlarına (1880) dek uzanan zincirin elektronik ilk halkasını ENIAC (Electronic Numerical Integrator And Calculator) oluşturmuştur (1946).

- 12 -

Şimdi günümüzde kullanılan bilgisayara ilişkin donanım ve yazılım kavramlarına girerek, gelişimin donanım ve yazılım düzeyindeki durumunu inceleyelim. Bir bilgisayarda fiziksel öğeler bütünü anlamına gelen donanımın teknolojik temelini kuvars taşından elde edilen saf silikon yongalar oluşturmaktadır. Doğada bol miktarda bulunan kuvars taşı bir dizi karmaşık işleme tabi tutularak saflaştırılmakta, elde edilen silikon silindirler ince tabakalar (Wafer) halinde kesilerek bunlardan yonga (chip) adlı verilen milimetrik elemanlar elde edilmektedir. Son derece karmaşık elektriksel devreleri içeren bu yongalar, çeşitli testlerden geçirildikten sonra bağlantıları kurularak bilgisayarın temel devreleri oluşturulmaktadır (Şekil 2.2).
Mask

Silikon

Test Edici Diğer Mask/İşlem Döngüleri

Tabaka Testi

Yonga

Bağlantılı Yonga

Gözden Geçirme

SonTest

Şekil 2.2. Silikondan Yonga Elde Etme Süreci.

- 13 -

Tümleşik devreler (Integrated Circuit) adı verilen bu milimetrik yarı iletkenler üzerine yaklaşık milyonlarca devre sığdırabilmektedir. Tümleşik devre temelinde işlev gören bilgisayar donanımı; girdi, çıktı, saklama çevresel (peripherals) birimleri ile Ana İşlem Biriminden (Central Processing Unit) oluşmaktadır (Şekil 2.3).
ANA İŞLEM BİRİMİ KONTROL

GİRİŞ

İÇ BELLEK

ÇIKIŞ

ARİTMETİK- MANTIK

Kontrol Akışı

Komut Akışı

Veri Akışı

Şekil 2.3. İşlevsel Bilgisayar Düzenlemesi.

Giriş birimleri (input devices) insanın bilgisayarla iletişim kurmasını sağlayan aygıtlardır. Aynı şekilde, çıkış birimleri (output devices) de giriş birimleri ile ana işlem birimine verilen verilerin işlendikten sonra çıktı bilgileri olarak alınabildiği iletişim aygıtlarıdır. Ana işlem birimi ise kontrol, bellek (storage) ve aritmetik-mantık öğelerinden oluşmaktadır. Yine, ana işlem biriminin denetiminde çalışan bir öğe de ek bellektir (auxiliary storage).

!

Bir tahsilat işleminde, bilgisayarın giriş, çıkış ve ana işlem birimlerinin yapacağı işlemlerin neler olabileceğini tartışınız.
Kontrol birimi, ana işlem birimi içinde yürütme görevini üstlenen ve eşgüdümü (koordinasyonu) sağlayan birimdir. Bir diğer deyişle, bilgisayarın beyni olarak kabul edilebilir. Bu birim, bellekte depolanan bilgileri toplar, yerleştirir, programdaki komutları okur, yorumlar ve yürütür. Bu arada her komutun yürütülmesinde bir ya da birden fazla bilgisayar bileşeniyle ilişki kurulur. Bu nedenle kontrol birimi, sistem içindeki işlevsel birimlerin uyumunu sağlayan ve programlardaki işlem sırasını yöneten bir aygıttır.

Ana işlem biriminin öğelerinden biri olan kontrol biriminin görevleri nelerdir?
Özet olarak kontrol birimi aşağıdaki işlemleri yerine getirmektedir.
● ● ●

Uygun bir sıralama içinde program komutlarını seçmek, Seçilmiş olan her bir komutu yorumlamak, Ayrılmış devreleri (mantık veya transfer devreleri...), komutları yerine getirecek biçimde harekete geçirmek. Sistem çevre birimlerini denetim altında tutmak.

- 14 -

Bellek birimi bilgisayarın işlev görmesine yönelik olarak program komutlarını ve işlenmesi öngörülen verileri saklayan birimdir. Bellek birimi, ana bellek (primary storage) ve yardımcı bellek (secondary storage) olmak üzere iki kısma ayrılmaktadır. Çıkış birimlerinden bilgiler alınıncaya dek, veriler, programlar, bilgiler ve her tür ara sonuçlar genellikle geniş bir alanı olan bu birimde saklanırlar.

?

Bellek kavramından ne anlıyorsunuz?
Bellek birimi, kendi içinde özel amaçlara göre belirlenmiş özgül alanları kullanmaya olanak verecek bir yapıdadır. Bu alanlar; giriş bellek alanı, program bellek alanı, çalışma bellek alanı ve çıkış bellek alanıdır (Şekil 2.4).

GİRİŞ

BELLEK BİRİMİ Giriş Bellek Alanı KONTROL BİRİMİ ARİTMETİK MANTIK BİRİMİ

Program Bellek Alanı

Çalışma Bellek Alanı

Ana İşlem Birimi

Çıkış Bellek Alanı

ÇIKIŞ

Şekil 2.4. Kavramsal Bellek Alanları.

Ana bellek, çalışma tipi olarak iki tür bellek kullanmaktadır. Bunlar; Rasgele Erişimli Bellek (RAM: Random Access Memory) ve Salt Okunur Bellektir (ROM: Read Only Memory). RAM'ın özelliği programların ve verinin işlenmesi süresince geçici bir bellek olarak kullanılabilmesidir. Sıradan işlerin yürütüldüğü, istenilen herhangi bir konuma bilgi ve programların saklanabildiği ve içindeki değerlerin silinebildiği, değiştirilebildiği bellek türü ise, RAM bellektir. ROM ise, RAM'in silinmeyen ve sürekli bellek olarak kullanılan tipidir. Bu bellek salt okunabilir, değiştirilemez. Ayrıca ROM'a benzer biçimde kullanıcının değişiklik yapamadığı, kalıcı programları içeren ancak yine de belli koşullarda değiştirilebilen bir bellek türü de bulunmaktadır. Bu bellek türü EPROM’dur (Erasable Programmable Read Only).

- 15 -

Böylelikle bir biyolojik mikro-yongalar devri açılacağı ve bu moleküler devrelerin çok daha az güç kullanarak çok daha hızlı çalışabileceği ve donanım boyutlarında 1000 katlık bir küçülme sağlanabileceği vurgulanmaktadır. Bilgisayar teknolojisindeki gelişmeler. Bu alanda her geçen gün yeni adımlar atılmakta ve 1950'li yıllarda öngörülmesi çok güç değişiklikler olmaktadır. aritmetik-mantık (aritmetic-logic) birimidir. çıkarma. manyetik disk.5'te görülmektedir. Bu alandaki çalışmaların en güncel olanlarından biri. çarpma ve bölme aritmetik işlemlerini yerine getirir. pozitif veya 0'a eşit olup olmadığını belirler. Bu varsayım altında RAM. Yardımcı bellek aracılığı ile çok sayıdaki karakter ya da bilgi.3’te verildiği gibi bu birimlerin tümü. Şekil 2. Bu düzenlemeyi temel alan tipik bir bilgisayar donanımı çevre birimleri ve ortamları Şekil 2. diğerine eşit veya diğerinden küçük olduğunu belirlemek üzere gerekli karşılaştırmaları yapabilir. ROM ve EPROM’un işlevleri insan beyni için nasıl tanımlanabilir? Yardımcı bellek. Bu birim toplama. Görüleceği gibi bilgi kayıt ortamları olan girişteki araçların bir çoğu aynı zamanda çıkış ortam ve araçları olarak göze çarpmaktadır. hangisinin büyük. yeri geldiğinde kullanıcıların erişimine olanak tanınır. doğal olarak donanımın gelişimiyle doğrudan ilgilidir.16 - . Nitekim silikon yongaların yerini almak üzere birtakım yeni yapılar üzerindeki çalışmalar giderek olgunlaşmaktadır. disket. Bunun yanı sıra bir sayının negatif. . birbirleriyle eşgüdümlü olarak iletişim içinde çalışmaktadır. ve iki sayıyı. Son olarak üzerinde duracağımız birim. silikon yongalar yerine karbon tabanlı organik moleküllerden oluşan yeni devreler üretmeyi amaçlamaktadır. manyetik şerit gibi yaygın olarak kullanılan bilgi saklama aygıtlarında saklanarak.? Bir insan beynini bilgisayarın beyni olarak düşününüz. ana belleğin yükünü hafifleten ve ana bellekte bilgi saklama maliyetini azaltan bir dış bellektir.

Hız. Maliyet. ● ● ● ● ● Büyüklük.17 - . Bir bilgisayar donanımının gelişimini belirleyen beş temel faktör bulunmaktadır. Bellek kapasitesi.5. Güvenilirlik faktörleridir. Bilgisayar Donanımı Çevre Birimleri ve Ortamları. . Bunlar.Terminal Terminal Sesli Girişim Birimi Ekran Manyetik Mürekkep Karakteri Okuyucu Ana İşlem Birimi Optik Karakter Okuyucu Manyetik Manyetik Band Band Manyetik Disk Direkt Erişim Birimi Sesli Yanıt Birimi Yazıcı Bilgisayar Çıktı-Mikrofilm Birimi Manyetik Disk Manyetik Band Manyetik Disk Şekil 2.

ödemelere ya da stok kontrol işlemlerinin yerine getirilmesine yönelik olarak hazırlanan programlar uygulama yazılımı içindedir. bilgisayar sistemindeki işlemleri destekleyen ve kontrol eden programları içerir. uygulama programlarından farklı olarak. iki ana grupta ele alınabilir. Bilgisayar yazılımı ile ilgili sınıflandırma Şekil 2.✔ Bu faktörler bilgisayarın gelişimi sonucunda nasıl etkilenir? Başlangıçta lamba temeline dayalı olarak kullanılan elektronik montajlardan. İşletim sistemi. bilgisayar sisteminin giriş-çıkış ve bellek işlevlerini kontrol ederek çeşitli destek hizmetleri sağlar. bilgisayara verilen bir uygulama programını makine diline çeviren dil çevirici programları (language translator programscompilers) ve sistem kitaplığını yöneten "hizmet programları"nı içermektedir. işletim sistemi (operating system) programlarını oluşturur. yazılımdır. donanım ve yazılım birbirinden ayrı düşünülemez. yordamı. İşletim sistemi. iş (job). Uygulama yazılımı ise. Çünkü bir bilgisayarın yazılım düzeyinde özünü işletim sistemi oluşturur. bilgisayarın bilgi işleme işlevini yerine getirmesini sağlayan her tür programı. kuralları ve belgelendirmeyi içeren bir kavramdır. İşletim sisteminin iki temel öğesi. Bilgisayar yazılımını. ! 3. hız. Örneğin. Bir anlamda donanıma yaşam veren öğe. büyüklük. Sistem yazılımı. BİLGİSAYAR YAZILIMI (SOFTWARE) Bilgisayar yazılımı. İşleme programları. Bu nedenle. bellek kapasitesi ve güvenilirlik faktörlerini de etkileyerek kuşaklar oluşturmuşlardır. bilgisayarlar. sınıfta incelediğiniz Yönetim Bilgi Sistemi ders kitaplarınızın dördüncü ünitesindeki “Bilgisayar Kuşakları”na ilişkin açıklamaları gözden geçiriniz. ana işlem birimindeki işlemleri denetleyen programlar bütünüdür. Sistem yazılımı. denetleyici veya yönetici programlar adı da verilmektedir. İşletim sisteminin oluşturulması ile uygulama programlarının işletilebilme olanağı yaratılmış olur. transistörlere ve entegre devrelere doğru gelişim gösteren. çeşitli destek hizmetlerini sağlayan. işletim sistemidir. maliyet. ✔ Sistem yazılımı ve uygulama yazılımının bilgi işleme sistemi içindeki yeri nedir? Burada ele alınması gereken bir diğer konu. kaynak (resource) ve veri (data) yönetimini sağlayan kontrol programları ile bilgi işlemeyi sağlayan işleme programlarıdır (processing programs). .6’da verilmiştir. özel uygulamaları yürüten ve işleten programlardan oluşur. Bilinmesi gereken. sistem yazılımı ve uygulama yazılımıdır. ! İşletim sistemi. ana işlem birimindeki işlemleri denetleyen programlar bütünüdür.18 - . Bu nedenle işletim sistemini (aynı bağlamda sistem yazılımını) oluşturan bu karmaşık programlar bütününe. Bunlar. Bilgisayar sisteminin giriş-çıkış ve bellek işlevlerini kontrol ederek. işletim sistemine ilişkindir. işletim programlarının bilgisayar üreticisi firmalarca geliştirilerek sisteme daha baştan yerleştirilmiş olmalarıdır.

19 - . .6'da verilen bilgisayar yazılımı ile ilgili sınıflandırmada yer alan kontrol programı. işleme programı ve işleme uygulamaları programı arasındaki ilişki nedir? Bilgisayar Yazılımı Sistem Yazılımı Uygulama Yazılımı Veri Tabanı Yönetim Sistemleri İşletme Uygulama Programları İletişim Kontrol Programları Bilimsel Uygulama Programları İşletim Sistemi Diğer Uygulama Programları Kontrol Programları İşleme Programları İş Yönetim Programları Dil Çevrici Programlar Kaynak Yönetim Programları Hizmet Programları Veri Yönetim Programları Diğer İşlem Programları Şekil 2.6. Yazılım Sistemi.! Şekil 2.

onun anlayabilmesini sağlayarak amaç programa (object program) dönüştürmek gerekmektedir. soruna yönelik diller adı da verilmektedir. bu işlemin (ya da sorunun) ona. derleme işlemini gerçekleştiren karmaşık ve özel program dizisine ise derleyici (compiler) den mektedir (Şekil 2. Programlama dili. bilgisayar programları oluşturmak üzere tanımlanmış yapay bir dil/dillerdir. Bu dillerin. Bilgisayarlar özgün bir sorunun çözümü için programlanabilirler.20 - . alt düzey dillerden farklı olarak bilgisayara doğrudan bağımlı olmayan bir özellikleri vardır. Programlama. o dili kullanabilen tüm bilgisayarlar için geçerlidir. Yani yazılan program. Üst düzey dillere belirli alanlara yönelik olmalarından ötürü. Burada programlama sürecine geçmeden önce. Bir diğer deyişle üst düzey dillerin kullanılan alana özgü bir yapıları vardır. anlayabileceği bir sistematik içinde verilmesini gerekli kılar. Bu olanak sorunun çözüm yönteminin bir dizi mantıksal komutlarla ve bir dille kodlanmasıyla sağlanır. Üst düzey bir programlama diliyle yazılmış programın ki buna kaynak program (source program) adı verilmektedir. insanın bilgisayarla iletişim kurabilmesini ve bilgi işlemesini sağlayan en önemli araçlardan biridir. tanımlanması ve bu işlemlerin sırasının belirtilmesidir. Bir işlemin bilgisayara tanımlanabilmesi. bir işi yapmak için gerekli işlemlerin saptanması. yukarıda anılan ve programlamaya olanak veren "programlama dilleri" üzerinde durmak istiyoruz. Programlama dilleri temel olarak iki düzeyde ele alınabilir.7). ? Bilgisayar dillerinin sınıflandırması nasıl yapılabilir? Alt düzey diller. Bu dönüştürme işlemine derleme (compile). Bunlar.PROGRAMLAMA DİLLERİ VE PROGRAMLAMA SÜRECİ Bundan önceki kesimde sıklıkla kullanılan bilgisayar programı terimi. Çevirici dili (assembler language) olarak adlandırılan dil bu sınıfa girmektedir. . bilgisayar sistemince okunmasını yani. alt düzey (low level) ve yüksek düzey (high level) dillerdir (Ayrıca C adı verilen alt düzey programlama dillerinin özelliklerine sahip bir üst düzey programlama dili de bulunmaktadır). bir bilgisayar sisteminin doğrudan uygulayabildiği makine komutlarını içeren dillerdir. Üst düzey diller ise kullanıcıların doğal diline benzeşen komutları içeren ve çözümü istenen sorunların türüne göre farklılık gösteren dillerdir.

KAYNAK PROGRAM DERLEME PROGRAMI DERLEME PROGRAM LİSTELEME VE HATA RAPORU Şekil 2. tanımlanmış bir dizi adımdan oluşan ve dönüştürme işlemlerini içeren programlama sürecinin evreleri aşağıdaki gibi açıklanabilir. Eğer amaç programın başarılı olduğu düşünülüyorsa. gereksinilen çıktıyı üreten yöntem belirlenir. daha önce değinmiş olduğumuz kaynak program oluşturulmakta ve oluşturulan program test edilerek amaç programa ulaşılmaktadır. gerek duyulan çıktıları ve sisteme verilecek olan girdi verilerinin ortaya konmasını içerir. sorunun çözümüne yönelik olarak hazırlanmış olan algoritma ve akış çizeneklerine uyan ve bir programlama dilinin kurallarını taşıyan komutlar bütünüdür. bu programın. programlama açısından. Sorunun çözümünü belirleyen sonlu sayıdaki özgün ve anlaşılır sırasal adımların (işlemlerin) ortaya konması anlamına gelen algoritmaların. Bu evre özellikle. başka bir kullanıcının anlamasına ve kullanmasına olanak verecek belgelendirmesi hazırlanarak dosyalanır. İŞLETİM SONUÇ ✔ Programlama sürecinin evreleri nelerdir? Bir işi yapmak için. çözümü gereken sorunun ayrıntılı çözümlemesi (analizi) ele alınacaktır. Programlama açısından kodlama kavramı.21 - . programlama çözümlemesidir. Bu şekilde. çözümü gereken sorunun bilgisayara uygunluğunu sağlamaya yönelik olup. MAKİNE DİLİAMAÇ PROGRAM VERİ Derleme Süreci. akış çizeneklerinin (flowcharts) ve mantıksal karar tablolarının hazırlanması da bu evre içindedir. Bir sonraki evre. Tasarım evresindeki her türlü değişkeni göz önüne alan çalışmaların sonuçlanması ile kodlamaya geçilebilecektir.7. Bu evrede. . Öncelikle ve doğal olarak.

KAYNAK PROGRAM MAKİNE DİLİNE ÇEVİRME ÇEVİRME BAŞARILI MI? Evet AMAÇ PROGRAM Hayır HATALARIN DÜZELTİLMESİ Hayır PROGRAM BAŞARILI MI? 1 Evet PROGRAMIN DÜZELTİLMESİ ÇIKTI ÜRETİMİ VE PROGRAM BAKIMI Açıklanan programlama süreci. .22 - . Gereksinilen çıktıyı üreten yöntem 2.SİSTEM ÇÖZÜMLEME TASARIM 1. Sorunun alanı 2. Çıktı gereksinmesi 3. Programlama Süreci. Girdi verilerinin belirlenmesi PROGRAMLAMA ÇÖZÜMLEMESİ 1. Akış çizenekleri/ mantıksal karar tabloları 1 PROGRAMLAMA DİLİ KURALLARI PROGRAM KODLAMA Şekil 2.8’de olduğu gibi özetlenebilir. Şekil 2.8.

Giriş birimleri ile ana işlem birimine verilen verilerin işlendikten sonra çıktı bilgileri olarak alınabildiği iletişim aygıtı aşağıdakilerden hangisidir? a. Bilgisayarla bilgi işlemede bu temel işlevler bilgisayar donanımını.Özet Bilgi işlemede bilgisayarların kullanılması. maliyet ile fiziksel büyüklük azalmaktadır. sistem yazılımı ve uygulama yazılımı olarak iki grupta ele alınmaktadır. bilgisayar sistemindeki işlemleri destekleyen ve kontrol eden programlardır. Rastgele Erişimli Bellek (RAM) b. İnsan ile makinenin iletişim kurmasını sağlayan birim giriş birimidir. Ana İşlem Birimi c. 1940’lı yıllarda ENIAC ile başlayan bilgisayar teknolojisi günümüzde minyatürize edilmiş entegre devrelerle gelişimini sürdürmektedir. bellek kapasitesi ve güvenilirlik artmakta. Bilgisayarlar geliştikçe hız. bilgi işlemenin temel işlevleri olan girdi. Sorular 1. Bellek kapasitesi 2. Programlama dili e. Maliyet d. Ana işlem biriminde yer alan kontrol. saklama ve kontrolün gözden geçirilmesini zorunlu kılmaktadır. Aşağıdakilerden hangisi bilgisayar donanımının gelişimini belirleyen temel faktörlerden biri değildir? a. Donanımdaki bu gelişme benzer bir gelişmenin yazılımda da yaşanması sonucunu doğurmuştur. Donanıma yaşam veren öğe olarak ifade edebileceğimiz yazılım. hız. kalıcı bellek programları içeren ancak yine de belli koşullarda değiştirilebilen bellek türü aşağıdakiler. Bir bilgisayar donanımında girdi. çıktı. bellek kapasitesi ve güvenirliliktir. Bu gelişimin izlenmesinde ele alınacak beş temel faktör vardır.23 - . çıktı. işleme. Programlar bu dilleri kullanarak işletme amaçlarına uygun programlar oluşturacaklardır. maliyet. Çıkış Birimleri 3. bilgisayar programı(yazılımı) oluşturmak üzere tanımlanmış yapay dillerdir. Hız c. Uygulama yazılımları ise. Giriş Birimleri e. Aritmetik-Mantık Birimi d. Büyüklük b. Bunlar büyüklük. Giriş birimiyle ana işlem birimine verilen verilerin işlendikten sonra çıktı olarak alınmasını sağlayan iletişim aygıtı ise çıktı birimleri olarak ifade edilmektedir. yazılımını ve personelini kullanarak yerine getirilecektir. Yazılımların oluşturulmasında programlama dillerinin kullanılması gerekir. veri ve bilgilerin saklanması faaliyetlerini görürler. Programlama dili. bellek ve aritmetik-mantık öğeleri işlemlerin programlar yardımıyla yapılmasını. stok kontrolü veya ödemeler gibi özel uygulamaları yürüten ve işleyen programlardır. Sistem yazılımları. Kullanıcının değişiklik yapamadığı. saklama birimleri ve ana işlem birimi vardır.

sorunun çözümündeki adımları kapsayan çizimsel bir gösterimdir. veri girişi Akış Çizeneği Bellek Bilgisayarla Bilgi İşleme Donanım İşletmen (Operatör) . İşletme Uygulama Yazılımı d. Üst düzey bir programlama diliyle yazılmış programın. : Verinin öz devimli olarak işlenmesinde bilgisayarın kullanılmasıdır. Bilimsel Uygulama Yazılımı c. Bir bilgisayarın klavyesi. Bilgisayar sistemindeki işlemleri destekleyen ve kontrol eden program aşağıdakilerden hangisidir? a. : Bilgi ve işlem dizilerinin saklandığı aygıt ya da ortamdır. monitörü örnek olarak verilebilir. Rastgele Erişimli Bellek(RAM) c. Salt Okunur Bellek(ROM) d.24 - . Derleme c. : Programcı tarafından hazırlanan ve programın genel görünümünü. Listeleme b.den hangisidir? a. : Bir bilgisayar sistemini oluşturan fiziksel birimlerdir. Tasarım Sözlük ve Kavramlar Dizini Abaküs : Hesaplamada ya da matematiksel işlemlerde kullanılan en eski mekanik aygıt. planını. Çalışma Belleği 4. : Bilgisayarı kullanan. Kodlama e. Silinebilir-Programlanabilir Salt Okunur Bellek (EPROM) b. Uygulama Yazılımı b. Veri Tabanı Yazılımı 5. bilgisayarın anlayabileceği program şekline dönüştürme işlemine ne ad verilir? a. İşletim d. Ana Bellek e. akış yönünü. Sistem Yazılımı e.

: İnsan aracılığı olmaksızın işlerin otomatik olarak yapılmasıdır. değiştirilebildiği bellek türüdür. kalıcı bilgi saklamak ve salt okunmak üzere bilgisayar üreticisi firma tarafından geliştirilmiş bellek türüdür. : Basılı ya da yazılı karakterleri okuyan ve bilgisayara girişini sağlayan bir giriş birimi. genellikle silikon gibi yarı iletken malzemenden yapılmış ince bir dilim. Manyetik Disk Optik Karakter Okuyucu Öz devim Rastgele Erişimli Bellek (RAM) : Sıradan işlerin yürütüldüğü.yapan kişi. programlama dilleri ve belgelemelerin tümüdür. Silinebilir-Programlanabilir Salt Okunur Bellek (EPROM) : ROM gibi kullanıcının değiştiremeyeceği ve kalıcı programları içeren bellek alanıdır. : Donanıma yaşam veren ve bilgi işlemde kullanılan programlar. : Milimetrik yüzeyler üzerinde onbinlerce devre elemanından oluşan ve son derece karmaşık elektronik devrelerin yerleştirildiği. EPROM. : Bir bilgi saklama ya da bellek ortamıdır. istenilen herhangi bir konuma bilgi ve programların saklanabildiği ve içindeki değerlerin silinebildiği. Okuma ve yazma işleminin bir plağın çalınması gibi yapıldığı disk aygıtlarında aynı anda birden çok diske okuma ve yazma işlemi yapılabilir. yordamlar. Salt Okunur Bellek (ROM) : Program komutlarının değiştiremeyeceği nitelikte. belli koşullarda değiştirilebilir (yeniden programlanabilir). Yazılım Yonga(chip) Yordam . Manyetik Band (Teyp) : Sadece sıralı erişimin olanaklı olduğu geniş bilgi yığınlarını saklayabilen bir aygıt ve ortamdır. : Bir sorunun çözümünde gereksinim duyulan bir dizi adım.25 - .

sizin konuyu daha iyi anlamanızı sağlayacağı gibi.. Bu ünitede ayrıca bilgilere erişim olarak da ifade edilen kütük düzenleme konusu da incelenmiştir. Çalışma Biçimine İlişkin Olarak. . Ele alınan her konuyu örneklerle ele almanız.Veri Düzenlemesi ve Yapılandırılması Bu Ünitede.26 - . konuyu ne ölçüde kavradığınızı da anlamanıza yardımcı olacaktır. 3 ÜNİTE Bilgi sisteminin sağlıklı bilgi üretebilmesi ve etkin bir şekilde işleyebilmesi için gerekli olan veri düzenlemesi ve veri yapılandırılması bu ünitede ele alınmıştır....

) ücretler kütüğünü oluşturacaktır. ana kütük ve işlem (çalışma) kütüğü. Her bir çalışana ilişkin her bir veri ise alan olarak tanımlanmaktadır (Örneğin sadece adı soyadı gibi). farklı kullanımlara yönelik verileri içeren kayıtlar veya kütüklerin birbiriyle ilişkilendirilerek işletilmesi sağlanır.. her BBİ sisteminde veri. kişi isimlerini oluşturan alfabetik karakter grupları isim alanı. karakter gruplarından oluşur. ? Verilerin yapılandırılmasının ve düzenlenmesinin amacı nedir? VERİ DÜZENLEMESİ Veri. sicil numarası. Çalışan bu kişilerin tümüne ilişkin kayıtlar (adı-soyadı. yerler vb. Böylelik.BİLGİSAYAR İLE BİLGİ İŞLEMEDE VERİ DÜZENLENMESİ VE YAPILANDIRILMASI Bilgisayar ile Bilgi İşleme (BBİ)'nin anlaşılmasının temeli büyük ölçüde.2. Çağdaş BBİ sistemlerinin önemli bir öğesi olan veri tabanı uygulamasıyla. belirli bir zaman aralığında oluşan işlemlere ilişkin kayıtları içerirler ve devresel olarak. verinin en temel öğesi olup. alfabetik. vergi oranından vb. ✔ Günleme nedir? Günleme. Her bir çalışana ilişkin veriye ise kayıt adını vermekteyiz.. ana kütüğün içerdiği süreklilik taşıyan kayıtları günlemede (update) kullanılırlar. BBİ içinde veriyi mantıksal bir biçimde düzenlemek için tasarlanmışlardır. Örneğin. Basitten karmaşığa doğru sıralanan veri yapıları. Kütükler sürekliliklerine göre iki ayrımda incelenebilirler. satış tutarlarını oluşturan sayısal karakter grupları satış tutarı alanını oluşturabilir. oluşur. Bir veri alanı bir özelliği (karakteristik veya nitelik). Verinin ilişkili alanları kayıt biçiminde gruplanmışlardır. Etkin bir işlemeyi sağlayabilmek için. Kütük. öğeler olarak karakterler (characters). bir kütükteki kayıtlara veya bilgilere erişerek gerekli değişiklik veya eklemeleri yapmak ve kütüğü en son haline getirmektir. İşlem kütükleri. yine ücretlere ilişkin haftalık işlem kütüğü (weekly transaction file) geçici bir çalışma kütüğü niteliğindedir.. sayı veya sembol ise karakter olarak tanımlanır.) ortaya koyar. Karakter. ücreti vb.6) bir karakterdir. kitabınızda bundan sonra sıklıkla kullanılacaktır. mantıksal biçimde düzenlenmeli ve yapılandırılmalıdır. kayıtlar (records) ve kütükler (files) içinde düzenlenmiştir. birbiriyle ilişkili kayıtlar topluluğudur (veya veri setidir). Bir kişiye ilişkin ücret ödeme kaydı. o kişinin isminden.. alanlar (fields). bir varlığı (nesneler. ! İşyerinde 20 kişi çalışmaktadır. Bu öğeler kavramsal olarak önem taşımakta olup. bu alan içindeki her bir sayı(1. Örneğin çalışanın sicil numarası 123456 ise. Ücretler ana kütüğü (payroll master file) sürekli bir kütük niteliğini taşırken. sayısal veya diğer sembollerden oluşur. İleriki ünitelerde daha ayrıntılı olarak ele alınacak bir kavram da veri tabanıdır (Data Base). Alanı oluşturan her bir harf. Alan.27 - . çalıştığı birim. insanlar. sosyal sigorta numarasından. veri düzenlemesinin çeşitli temel kavramlarının anlaşılmasına bağlıdır.

) kayıtlar. M Karakter İSİM ALANI MEHMET AK Alan ÜCRET KAYDI MEHMET AK 57533874 820. alan.1. ? Bilgi işlemede veri tabanının kullanılmasının sağlayacağı faydalar nelerdir? Karakter. (özellikle işletmelerde. kütük ve veri tabanı ilişkisi aşağıdaki gibi özetlenebilir .. ? Verilerin yapılandırılmasının gereği nedir? Verinin yapılandırılmasında aşağıdaki dört temel yaklaşım ortaya konabilir.le. Bu amaçla veriler. Kayıt Ortak Veri Öğeleri.-TL. verinin işlevsel kullanımını sağlayan bir yapıya kavuşturulması üzerinde durulacaktır. Kütüklerden veya veri tabanından elde edilecek bilginin uygun biçimde sağlanabilmesine verilerin yapılandırılmış olması olanak verir. ÜCRET KÜTÜĞÜ Kütük PERSONEL VERİ TABANI Veri Tabanı VERİ YAPILANDIRILMASI BBİ'de veri düzenlemesi için gerekli olan veri öğelerinin. Liste yapıları (List structures): Bu yaklaşımda. belirli bir sıradüzene sahip olduklarını belirtmiştik. kayıt.. Ancak bu tür bir yapılandırma. Bu kesimde ise. işletmenin olaylara ilişkin uygulamalarını göz önüne alan mantıksal ve anlamlı bir ilişkiler sistemine sahip kılınmalıdır. farklı uygulamalar için kullanılacak ortak verilerin sisteme tekrar tekrar verilmesinin önüne geçilerek. mantıksal (anlam taşıyan. Basit doğrusal yapılar (Simple linear structures): Eğer verinin tüm öğeleri bağımsız ve aynı önemde ise veri.000..28 - .. basit doğrusal bir yapıda sıralanabilir. "gösterici" (pointer) kullanımıyla birbirlerine bağlantı.) bilgi işleme amaçlarına genellikle uygun düşmemektedir. merkezi bir kütükler dizisi oluşturulmuş olunur. Şekil 3.

3.3). Hesap Adresi Numarası vb.landırılmışlardır. Bu durumda şirket. bu işlemleri yansıtan bir fatura kütüğü tutabilir. Örneğin. bir kayıt üzerindeki veri kalemidir. Bir gösterici. ● ● ● Şekil 3.2). Müşteri kütüğündeki her kayıt. Böylece herhangi bir zamandaki ödenmemiş faturaları gösteren bir liste yapısı kullanılabilir. bir çalışanın ücretler ana kütüğündeki ücret kaydı. ● ● Müşteri Kütüğü Fatura Numarası ● Fatura Verisi ● ● ● ** Yukarıda verilen müşteri-fatura ilişkisine benzer şekildeki örnekler çoğaltılabilir. gösterici yardımıyla bağlantılandırılabilir (Şekil 3. Buna karşılık bu fatura kaydı. bellekte yer alan başka bir kayıtla mantıksal ilişki içinde olan. fatura kütüğünde müşteri için ilk faturanın kayıt yerini gösteren bir alan içerecektir. sonraki faturalarına bağlantılandırılacaktır. her müşterinin tek kodunu. gösterici olarak özel bir karakterin kullanımıyla tanımlanacaktır (Şekil 3. bir müşteri farklı günlerde çeşitli kalem malları satınalabilir. Kütüklerdeki Kayıtların Gösterici İle Bağlantılandırılması. bir müşteriler ana kütüğündeki kayıtlar. Örneğin. Gösterici Fatura Numarası Fatura Verisi Gösterici Örnek Bir Liste Yapısı. Bu kütükteki her müşteri kaydı.2. GÖSTERİCİ KAYIT ADRESİ PERSONEL KÜTÜĞÜ 101 GÖSTERİCİ ÜCRET KÜTÜĞÜ Bağlantı 2854 Şekil 3. Bu zincirdeki son fatura.29 - . bir hesap numarası (kodu) ile tanımlanabilir. ● ● ● Fatura Numarası Fatura Verisi Gösterici ● ● ● ● ● ● Müşteri Müşteri İsmi. tek adını ve adreslerini içerir. aynı çalışanın kayıtlarını içeren personel ana kütüğündeki kayıtlar. Bir muhasebe döneminde. müşterinin. 1 9 Bağlantı 9 KAYIT ANAHTARI Çalışan Numarası BÖLÜM NUMARASI .

Anahtar. kayıtlar arasındaki karmaşık mantıksal.5. bir kütükteki bilgiyi aramaya olanak verir.30 - . En üstte ağacın kökü. BÜYÜK DEFTER HESAP KAYDI (ALACAK HESAPLARI) Birinci Düzey İkinci Düzey MÜŞTERİ KAYDI Şekil 3.5). bir çalışanın sosyal sigorta numarası ücret kütüğündeki veri kaydını tanımlayabilmek için kullanılabilir. ilişkileri ortaya koyabilmeye yöneliktir (Şekil 3. Örnek Bir Ağaç Yapısı.! Bir kütükteki veya bir veri tabanındaki her kayıt bir veya daha fazla tanıtım alanını veya anahtarı içerir. Üçüncü Düzey HAVALE BİLDİRİM KAYDI SATIŞ FATURASI KAYDI Dördüncü Düzey FATURA KALEMİ Ağ Yapısı (Network Structures): Ağaç yaklaşımına benzemeyen ve dalların birleşmesine olanak vermeyen ağ kavramı.4. Örnek Bir Ağ Yapısı. çok yönlü bir şekilde düğümlerin (nodes) birleşmesine olanak verir. daha sonra üst ve alt dallar bulunmaktadır (Şekil 3.4). Örneğin. BÜYÜK DEFTER HESAP KAYDI (ALACAK HESAPLARI) SATIŞ ELEMANI KAYDI MÜŞTERİ KAYDI Şekil 3. Bu yapı. SEVKİYAT KAYDI SATIŞ FATURASI ANA KAYDI AÇIK SİPARİŞ KAYDI FATURA KALEMİ (ÜRÜN SATIŞI) TAMAMLANMIŞ ÜRÜNLER ENVANTER KAYDI SATINALMA EMRİ KAYDI . Ağaç Yapıları (Tree Structures): Bu sıradüzensel (hiyerarşik) yaklaşımda veri birimleri grafik olarak tersine dönmüş bir ağaç şeklinde ve çeşitli düzeylerde yapılandırılmışlardır.

Erişim (access). Bunlar. Verinin düzenlenmesinden sonra. Sırasal kütük düzenlemede bir çevre biriminden herhangi bir veriye erişilmek ve günlenmek istenildiğinde kayıtlar.. Yani işleyiş. Bu yaklaşımda kayıtlar. Kütüklerin içerdiği kayıtlara bağlı bir kayıt numarası ile bilgilere doğru erişilebilir. kütük içinde fiziksel olarak rassal biçimde saklanmışlardır.) Rassal Kütük Düzenleme: Bu yaklaşımda kayıtlar. Bu amaçla veri öğeleri birbirlerini içerecek şekilde oluşturulacaktır.) ve bu. ? Bilgisayarla bilgi işlemede erişimin önemi nedir? Bilgi okumak ya da yazmak için belli bir yeri fiziksel olarak bulmak olarak tanımlanan erişimde üç temel yaklaşım şunlardır: ● ● ● Sırasal kütük düzenleme (Sequential file organization) Rassal kütük düzenleme (Random-direct-file organization) İndeksli sırasal kütük düzenleme (Indexed sequential file organization) Sırasal Kütük Düzenleme: Kütük içinde.31 - . Alan ise karakterler topluluğudur. Örneğin müşterilerin hesap numaralarının bir sıra izlemesi gibi. Verinin yapılandırılmasında dört temel yaklaşım vardır. Bu veri öğeleri karakter. kütük içinde fiziksel olarak kayıt anahtarlarının sırasallığına göre saklanırlar. verinin işlevsel kullanımının sağlanması için yapılandırılması gerekir. bir önceki tutanağın konumundan bağımsız olarak tutanağa erişimi sağlamaya yöneliktir. BBİ'de kayıt ile ifade edilen ise birbirleriyle ilişkili alanlar topluluğudur. KÜTÜK DÜZENLEME Düzenlenmiş ve yapılandırılmış verilerin bilgiler olarak erişimini sağlamak kütüklerin düzenlenmesini gerektirmektedir. Özet BBİ sisteminin etkin bir şekilde çalışmasının temelinde verinin mantıksal bir biçimde düzenlenmesi ve yapılandırılması vardır. Verinin en temel öğesi karakterdir. İndeksli Sırasal Kütük Düzenleme: İndeksli sırasal erişim yöntemi olarak da anılan bu yöntemde kayıtlar. bu sırasal verilere erişme yöntemidir.? Verilerin yapılandırılmasında kullanılan yaklaşımların farklılıkları nelerdir? Tartışınız. .. veriyi düzenlemenin temel yollarından biri sırasal yöntem kullanmadır. Karakter alfabetik. kayıt anahtarı sırasına göre ilk sıradaki kayıttan okunmaya başlanarak ilgili veriye erişilinceye dek okuma sürdürülür. alan. sayısal veya diğer sembollerle ifade edilebilir. Ancak burada önem taşıyan. her bir veri kaydının bellekte konumlanacağı adres için bir anahtar oluşturur. Kayıtların bir araya gelmesiyle kütükler oluşacaktır. bilginin bilgisayarın bir çevre donanımından ya da bir saklama aygıtından elde edilmesi sürecidir. kayıt ve kütük olarak sıralanmaktadır. (Bir bilgisayar bileşeni olan okuma/yazma kafası bu işi yerine getirmektedir. bir direkt erişimli bellek üzerinde (örneğin bir manyetik disk) sırasal olarak saklanmakta ve her bir kaydın bir anahtarı bulunmaktadır(örneğin personel numarası gibi.

Ağaç yapılar ve Ağ yapısıdır. verilerin bilgiler olarak erişimini sağlamak kütüklerin düzenlenmesini gerektirmektedir. Böyle bir uygulama ile bilgi. Bilginin bilgisayarın bir çevre donanımından ya da bir saklama aygıtından elde edilmesi süreci aşağıdakilerden hangisidir? a. bilgisayarın bir çevre donanımından ya da bir saklama aygıtından elde edilebilecektir. Verilerin düzenlenip. Günleme 3. Kaydetme c. Bir kütükteki kayıtlara veya bilgilere erişerek gerekli değişiklik ve eklemeleri yapma ve kütüğü en son hale getirme işlemi aşağıdakilerden hangisidir? a. Sorular 1. Liste yapıları.32 - . Kayıt e. İşleme b. yapılandırılmasından sonra. İşletmenin müşterilerinden Mustafa Öz'e ait 120001001 nolu hesap ve bu hesaptaki 100 milyon liralık alacağa ilişkin veri öğesi aşağıdakilerden hangisidir? a. Yığın işleme . Karakter c. Yapılandırma e. İndeksli kütük düzenleme. Günleme c. Kütük 2. Düzenleme d. Düzenleme b. Rassal kütük düzenleme.● ● ● ● Basit doğrusal yapılar. Erişim d. Alan d. Veri Tabanı b. Kütük düzenleme ile ilgili üç temel yaklaşım şunlardır: ● ● ● Sırasal kütük düzenleme.

Aşağıdakilerden hangisi veri yapılandırılması yaklaşımlarından biridir? a. Verinin tüm öğeleri bağımsız ve aynı önemdedir. Veri tabanı yapısı c. Rassal kütük yapısı d. bilgisayarda işlenerek gerekli çıktılar alınır. tüm veri ve bilgileri içeren. : Veri tabanı yönetim sisteminde. Yapılandırma 4. Veri birimleri tersine dönmüş bir ağaç şeklinde yapılandırılmıştır.33 - . bir bilgi öğesinin yerini tanımlamak için kullanılan bir ifade. merkezi bir dosyalar dizisi ya da bir veri kümeleri topluluğudur. Aşağıdakilerden hangisi veri yapılandırılmasında kullanılan liste yapıları için doğrudur? a. Veri Tabanı : Bir örgütün tüm bölümleri için farklı kullanım amaçlarına yönelik. Ağ yapısı b. c. : Ana kütüğü günleyecek olan değişiklik kayıtlarını (tutanaklarını) içeren kütüktür.e. Bilgi işleme sistemine uygun düşmeyen bir yaklaşımdır. Düğüm İşlem Kütüğü Kayıt (Tutanak) : Birbiriyle ilişkili bilgi öğelerinden oluşan ve belli bir işlemi niteleyen bir birim bilgi ya da birbiriyle ilişkili bir dizi bilgi öğesinden oluşan kütüğün temel birimidir. 5. d. gösterici yardımıyla birbirine bağlantılandırılmıştır. Yığın işlem yapısı Sözlük ve Kavramlar Dizini Ana Kütük : Gerekli bilgilerin günlenmiş olarak saklandığı kalıcı kütüklerdir. Kayıtlar. . İçeriği fazla değişmeyen ve bir başvuru kütüğü niteliğindeki ana kütükler. e. b. Sırasal kütük yapısı e. Karmaşık mantıksal ilişkiler kolaylıkla ortaya konabilir.

Çalışma Biçimine İlişkin Olarak. Bilgi işleme sistemlerini çalışırken bir diğer bilgi işleme sistemi ile olan farklılıklarını ve benzerliklerini öğreniniz. . 4 ÜNİTE İşletmenin sahip olduğu veya sahip olacağı donanım ve yazılım ile faaliyet alanı ve konusuna göre seçilecek bilgi işleme sistemlerinin neler olduğu karşılaştırmalı olarak ele alınacaktır. Böylece üniteyi kolaylıkla anlamanız sağlanacaktır.Bilgisayarla Bilgi İşleme Sistemleri Bu Ünitede.. Ayrıca ünitede verilen örnekleri dikkatlice ilgili bilgi işleme sistemi ile bağdaştırınız....34 - .

GİRİŞ Şu anda kullanmakta olduğumuz çağdaş bilgisayarla bilgi işleme teknolojisi. hangi donanımı ve bilgi işleme sistemini seçeceklerine karar vermek durumundadırlar. Aynı şekilde. ? Bilgi İşleme Sistemlerinin bilinmesinin muhasebeci ve denetçiler açısından önemi nedir? . bu sistemleri sistemi denetleyecek olan denetçilerin çok iyi bilmesi gerekir. doğrudan muhasebe işlevlerine yönelik değildir. farklı işletmelerin farklı amaçlarına hizmet ederler. kontrol etkinliğinin sağlanması. muhasebe işlevlerini yerine getirecek sistemlerin donanım ve yazılım karakteristiklerine yöneliktir. ● ● Mevcut sistemleri sınıflamada kullanılacak bu ölçütler. Yine her sistem. Çünkü. Sistem karakteristikleri temelindeki Bilgisayarla Bilgi İşleme (BBİ) sistemleri. bu sistemlerin sırasıyla her birinin muhasebecilerce ve denetçilerce çok iyi bilinmesi gerekmektedir. bu sistemlerden birine veya birkaçına uyarlanacaksa. Sistem karakteristiklerinin belirlenmesi. uygulamalarının yapısına ve özelliklerine göre.35 - . Mevcut olan her bir bilgi işleme sisteminin yerine getirebileceği işlevlerin neler olduğu. bu sistemlerin en iyi şekilde değerlendirilmesine dayanır. Bu sistemlerin donanım ve yazılım yapıları. ancak. Çünkü muhasebe sistemi. İşletme yönetimleri. sistemin yerleştirilmesi ve gerçekleştirilmesi adımlarına muhasebecinin etkin ve bilinçli bir biçimde katılarak sistemden beklediklerini ortaya koyması ve tanımlaması gerekmektedir. ✔ Bilgi işleme sisteminin seçiminde nelere dikkat edilmelidir? Bu amaçla işletmeler şu noktalara dikkat etmelidirler: ● ● Mevcut bilgi işleme sistemlerinin neler olduğu. Bu sistemlerin güçlü ve zayıf yanlarının neler olduğu. sistem seçimi. Önemle belirtmek gerekir ki. işletmelerin gereksinmelerine yanıt verecek farklı özellikleri içeren sistemler olarak ele alınabilir. ilk adımda mevcut sistemlerin her biri üzerinde inceleme ve araştırmaları gerekli kılar. aşağıdaki gibi sınıflanabilir: ● ● ● ● ● ● Yığın İşleme Sistemleri (Batch Processing Systems) Çevrimiçi-Gerçek Zamanlı Sistemler (Online-Real Time Systems) Veri Tabanı Sistemleri (Data Base Systems) Dağıtımlı Sistemler (Distributed Systems) İletişim Sistemleri (Communication Systems) Zaman Bölüşümlü Sistemler (Timesharing Systems) ? Bilgisayarla bilgi işleme sistemleri nelerdir? Sıralanan sistemlerin her biri farklı donanıma ve yazılım desteğine sahiptirler. ileriki ünitelerde açıklanacak sistem çözümleme.

İşlem kütüğündeki veriler ana işlem birimine iletildiklerinde. işletme eylemlerine dayalı belgelerden aynı yapıda olanlarının yığınlar olarak biraraya getirilerek işlenmesi (kayıtlanması) yığın işleme sistemidir. biriktirilmektedir. önceden belirlenmiş ölçüdeki veya zaman aralığındaki yığınlanmış işletme belgelerinin. Temelde. birer işlem kütüğü olarak işlev görmektedir. Belirlenmiş zaman aralığında veya belirlenmiş sayıda biriktirilen işletme belgeleri. Örneğin. Örneğin. Veri Yığını İşlem Kütüğü Ana İşlem Birimi Yığın İşleme Sistemi.1'de görüldüğü gibi herhangi bir uygulamaya ilişkin yığınlanmış belgeler. manyetik band. salt belgelerin biriktirilip terminalden belirli zaman aralıklarında doğrudan işlenmeleri de olanaklıdır. Terminal ise. belgelerin biriktirilmesinin çeşitli yöntemleri vardır. Bu zaman aralığı. ücret ödemeleri. günlenmesi veya rapor üretilmesi basitçe aşağıdaki gibi gösterilebilir. Terminal Eski Ana Kütük Yeni Ana Kütük Şekil 4. toplanması anlamına gelmektedir. bir hafta veya bir ay olabilir. ? Yığın işlem sistemi hangi tip işler için uygulanabilir? Bir uygulamaya ilişkin olarak. Yığın işleme tipik örnekler olarak. satışlar. işletmenin işlem yoğunluğuna göre bir gün. yığınlar öncelikle disket. kasa tahsil ve kasa ödeme işlemleri. basit olarak işletme eylemlerinin ürettiği belgelerin derlenmesi. sözkonusu uygulamaya ilişkin uygulama programı uyarınca eski ana kütük günlenmiş olacaktır (yeni başlatılan bir uygulama ise yeni ana .YIĞIN İŞLEME SİSTEMLERİ (BATCH PROCESSING SYSTEMS) Yığın (Batch) sözcüğü.1. ilgili kütüğün ana işlem biriminde günlenmesi istendiğinde bilgisayara verilerek işlenirler. satış faturalarının. Yığın işlem daha çok. işçi zaman kartlarının veya satınalma işlemlerinin yığınlanması gibi. manyetik band veya disk. geniş ölçüdeki rutin işlemlerin işlenmesinde kullanılan bir yaklaşımdır. Burada.36 - . faturalama işlemleri. ? Yığın işlem sisteminin karakteristikleri nelerdir? Yığın işlem sisteminde. yığın işlem sistemiyle bir kütüğün yaratılması. maliyet muhasebesi uygulamaları ve büyük defter işlemleri verilebilir. manyetik disk gibi ortamlarda biriktirilerek ana işlem birimine verilebilecekleri gibi. öncelikle bir manyetik band veya diske verilerek. İşlem Kütüğü Uygulama Programı Rapor Şekil 4. envanter kayıtlarını tutma uygulamaları. Burada yığınların belirli zaman aralıklarına göre de biriktirilmeleri sözkonusu olabilir. önceden belirtildiği gibi doğrudan giriş işlevini yerine getirmektedir.

ücret günleme programı ile eski ücretler ana kütüğü günlenerek ücret bordrosu ile günlenmiş ücretler ana . Şekil 4. Bu rapora göre hatalar ortaya çıkarılarak gerekli düzeltmeler yapılır ve önceden belirlenmiş olan yığın toplam tutarı ile uzlaşma sağlanır. bandlar üzerindeki günlenmiş kütükler veya basılı çıktı(print-out) olarak raporlar şeklinde olabilirler. sözkonusu işletme bir bağlı şirket olabilir ve işlediği ücret bilgilerini ana şirketteki bilgi işlem merkezine göndermiş olabilir). İşaret hataları (örneğin. Uymayan hesap kodları ve tanıtım kodları (örneğin. Çevrimdışı (off-line) bir terminalde işlenen ve şube verilerini içeren bir manyetik band veya disket. muhasebe hesap planında olmayan bir kod). bilgi işleme sistemi olarak benimsenmiştir. aylık çalışma saatinin aşılması). özellikle şubeleri veya bağlı şirketleri olan ve aralarında doğrudan terminal bağlantısı bulunmayan işletmeler için kullanılmaktadır. sayısal verileri içermesi gereken bir alanda sayısal olmayan sembollerin bulunması). işçi personel numarası veya sosyal sigorta numarasına göre.kütük yaratılmış olacaktır). Merkeze her bir birim verileri belirli dönemlerde gönderecek ve eski ana kütükler günlenecektir. ! Merkezi Eskişehir’de bulunan Anadolu Sanayi ve Ticaret A.2'de verilmiştir. Şirkette "yığın işleme sistemi". Yığın işlem sisteminde çıktılar için diğer sistemlerden farklı bir durum sözkonusu değildir. Buna göre işçilerin iş girişinde çalışma sürelerini gösteren zaman kartları bir manyetik band üzerine işlenmekte ve daha sonra ana işlem birimine verilmektedir(daha önce değinildiği gibi. Geçersiz veri alanı (örneğin.37 - . sıralama programı aracılığıyla sıralama yapılır. Band üzerindeki bilgiler. Belirlenen sınırlar dışında kalan durumlar (Örneğin. Böyle bir sistemde her bir birim bilgi işleme faaliyetlerini birbirlerinden bağımsız olarak yürütecekler ve belirli dönemlerde bilgiler şirketin merkezine gönderilecektir.Ş. Şirketin Afyon ve Kütahya illerinde iki fabrikası bulunmaktadır. Şekilde olduğu gibi çıktılar. makina imalatı işi yapmaktadır. Şirketin pazarlama faaliyetleri ise İstanbul’da yürütülmektedir. bir biçimleme (edit) programı aracılığıyla denetlenerek biçimleme raporu alınır. ● ● ● ● Hataların düzeltilerek yeni. ? Bir yığın işleme sisteminde ortaya çıkabilecek veri hataları nelerdir? Yığın işleme sisteminde veri hataları şu şekilde karşımıza çıkabilir: ● ● Geçersiz hesap kodları veya tanıtım kodları. haftada bir şirket bilgi işlem merkezine gönderilerek ana işlem biriminde kütükleri günlemede kullanılabilir. Bundan sonra. ? Yığın işlem sisteminde yeni ana kütük oluşturulurken hangi işlemler yapılır? Yığın işleme sistemi. Yığın işleme sistemine uygulamadan bir örnek olarak ücret ödemelerini gösteren bir sistem akış çizeneği. Bu günleme işleminden sonra yeni ana kütükler elde edilmiş olacaktır. Mantık dışı durumlar . yani doğru verileri tekrar işlenmesi ve biçimleme programının bir hataya işaret etmemesi üzerine. negatif ücret tutarı).

) ve brüt ücret. Bu kütükten. işçilere ilişkin değişen durumları gözönüne almak (evlenme. Yığın İşlem Ücret Sistemi. yığın işlemedeki zaman yitir.kütüğü elde edilir. Numarası veya işçi numarası ESKİ ÜCRETLER ANA KÜTÜĞÜ ÜCRET GÜNLEME PROGRAMI ÜCRET BORDROSU GÜNLENMİŞ ÜCRET LER ANA KÜTÜĞÜ ÇEK PROGRAMI ÜCRET ÇEKLERİ GÜNLÜK ÖZET PROGRAMI MUHASEBE ÖZET RAPORU Bu süreç içinde ücret günleme programının özel bir önemi vardır. SIRALAMA S.K. terfi vb. ZAMAN KARTLARI YIĞIN KONTROL TOPLAMLARI VERİ BANDI HATA DÜZELTME BİÇİMLEME PROGRAMI BİÇİMLEME RAPORU Şekil 4. indirimler ve net ücret hesaplamalarını yapmak durumundadır.S. çek programı ile ücret çekleri elde edilir ve istenirse muhasebe için bir muhasebe özet raporu çıkartılır. çocuk zammı. ÇEVRİMİÇİ-GERÇEK ZAMANLI BİLGİ İŞLEME SİSTEMİ Bugün bilgi işleme sistemi olarak kullanımı giderek yaygınlaşan çevrimiçi-gerçek zamanlı bilgi işleme sistemi.38 - . Bu program.2.

insan ile bilgisayar arasında doğrudan bir ilişkiyi kurabilmesi açısından değer taşımaktadır. Rapor üretme. ? Çevrimiçi ve gerçek zamanlı kavramlar ile ifade edilen nedir? ÇEVRİMİÇİ DOĞRUDAN ERİŞİM BİRİMLERİ Şekil 4. gerekli kütükleri günleyerek işlem yapabilmek. verilerin oluştukları anda ve oluştukları yerde işlenmeleri olanağı sağlanmaktadır. Bu sistemle. Çevrimiçi bilgi işleme sistemine örnek olarak çevrimiçi satış işlemleri. anlık işlem yapabilmeyi yani gerçek zamanda çalışmayı olanaklı kılmaktadır. Örneğin. saklayabilmek veya sorgulama yapabilmek şeklinde ortaya çıkmaktadır (Şekil 4. Bu sistemle. . ÇEVRİMİÇİ TERMİNAL GİRİŞ/ÇIKIŞ ANA İŞLEM BİRİMİ İŞLEME EK BELLEK Özellikle bankacılık sisteminde yakından tanımaya başladığımız çevrimiçi-gerçek zamanlı bilgi işlemenin tipik kullanımı.me ve iletişim sorununa köklü bir çözüm getirmektedir. bu sistemde her program. çevrimiçi bilgi işlemeye yönelik ve eşgüdümlü bir işletim sistemine gereksinecektir.3). yönetim düzeyinde bilgi soruşturması için kolaylıkla kullanılabilmektedir. başka bir kent veya ülke) bilgisayar sistemine veri ileterek. işlevler olarak aşağıdaki gibi gruplanabilir: ● ● ● ● Veri girişi Kütük günleme. Şekil 4. bilgisayarın kullanımı daha işlevsel kılınmakta ve kullanıcıların çeşitli düzeylerdeki kişilerden olabilmesine olanak tanınmaktadır. bilginin zaman içinde sürekliliği sağlanmış olmaktadır. Çevrimiçi sistem. Kütük sorgulama. giriş birimi olarak bir terminal aracılığıyla işlemin yapıldığı yerdeki veya dışındaki (örneğin. Çevrimiçi. ? Çevrimiçi-Gerçek Zamanlı Bilgi İşleme Sisteminin karakteristikleri nelerdir? Çevrimiçi bilgi işleme.3.4'de verilmiştir. ÇevrimiçiGerçek Zamanlı Bilgi İşleme Kavramı. Öte yandan.39 - . ana işlem birimiyle doğrudan ilişki içinde olan ve ana işlem biriminin doğrudan denetimine tabi giriş/çıkış donanım aygıtlarına verilen addır. Sıralanan bu işlevlerin tümü. Buna karşılık. Bu nedenle çevrimiçi ve gerçek zaman terimleri birlikte kullanılmaktadır. Çevrimiçi birimlerin veriyi uzaklık tanımadan ve belirli bir zaman aralığı gözetmeden anında işleyerek çıktı alabilmeleri. çevrimiçi bilgisayar programlarının kontrolu altında yerine getirilmektedir.

Ana işlem biriminde işlemler biçimlenir ve ana kayıtların daha sonraki yığın kütük günlemesi için bir kütükte saklanır. . işlenmek üzere bilgi işlem merkezine gönderilmesiyle gerçekleştirilebilir. Kayıtların değiştirilmesi. Ancak bilgisayar kayıtlarında değişiklik yapamaz. Çevrimiçi sistemin kullanımı etkinleştirmek ve güvenilir kılmak için üç yaklaşımdan söz edilebilir: Bunlardan birincisinde. Terminaldeki kullanıcı. departman. bilgisayardaki ana kütükleri değiştirmek için doğrudan bir yetkiye sahip değildir. bilgisayara terminal aracılığıyla anında erişebilir ve bir hesabın veya bir işlemin durumunu öğrenebilir. daha önce belirlenmiş olan stok emniyet düzeyi aşılmışsa da aynı terminalden stok gereksinimi elde edilmektedir. Satış işlemlerini perakende olarak yürüten işletmelerde. İkinci yaklaşımda.4. ● ● ● ● V eri Girişi ● Kontrol Yanıtları SATIŞ İŞLEMLERİNİN İŞLENMESİ KÜTÜK GÜNLEME SORUŞTURMA/YANIT İŞLEMLERİ Yönetim Soruşturma ve Görüntüleme YÖNETİM TERMİNALİ SATIŞ NOKTASI TERMİNALİ ÇevrimiçiGerçek Zamanlı Satış İşlemleri. bölümlerden oluşan mağazalarda ve daha birçok satış uygulamasında pratik ve etkin bir kullanım çevrimiçi sistemle sağlanmaktadır. satış yapılan müşterinin hesabına işlem kaydedilmekte veya yeni müşteri kaydı oluşturulmaktadır.40 - .4'den anlaşılacağı gibi. Müşteriler ana kütüğünde ise. STOKLAR ANA KÜTÜĞÜ MÜŞTERİ ANA KÜTÜĞÜ SATIŞLAR ANA KÜTÜĞÜ ✔ Çevrimiçi-Gerçek Zamanlı Bilgi İşleme Sisteminde bir satış işlemi stoklar. satışlara ilişkin bilgiler satış noktaları. Girişin gerçekleştiği anda ise. müşterilere ilişkin satış verileri bir terminalden (bir satış noktasından) doğrudan ve satış işleminin gerçekleştiği anda girilmektedir. Öte yandan satışlar ana kütüğünde. Bu tür yerlerdeki kasa kayıt aygıtlarının yerini veri giriş terminalleri almaktadır. stoklar ana kütüğünde satılan üründe miktarsal bir azalma olmakta. Örneğin. Yönetim. yığın hale getirilmiş verilerin. uygulama programı uyarınca ilgili kütüklerde bilgiler günlenmektedir. önceden tanımlanmış olan müşteri hesap kodlarına göre. süpermarketlerde. sürdürülmekte olan tüm bu işlemleri yönetime ayrılmış bir terminalden anında izleyebilmekte ve gereksinim duyduğu raporları ekrandan veya yazıcıdan yine anında alabilmektedir. bir terminaldeki kullanıcı. işlemlerin bir terminal aracılığıyla girişi yapılır ve ana işlem birimine iletilir.UYGULAMA PROGRAMLARI Şekil 4. müşteriler ve satışlar ana kütüklerine ne şekilde işlenir? Şekil 4. şirket gibi öğeler gözetilerek parasal olarak günlenmektedir.

belirli bir mal için yapılmış olan toplam siparişi sorguladığında. hız ve yanıt süresi gereklerini yerine getirmek üzere ayrılmak zorunda kalınabilir. ikinci bir stoklar kayıt seti de stok kontrol bölümünde ve üçüncü bir stok kayıt seti de ambarda tutuluyor olabilir. bilginin tam yüzde 100'ünü saklar. Tekrarın önlenmesi. Tekrarın önlenmesi. verilerin. VTYS altında kütükler. bir müşteri veri tabanı. Örneğin. Veri tabanı kavramında kütüklerin yaratılması ve günlenmesi Veri Tabanı Yönetim Sistemi (VTYS) (Data Base Management System) tarafından yerine getirilmektedir. diğerinde eski halinde kalabilir ve böylelikle sorgulamalar da çelişkili sonuçlar verebilir.5). Bir kullanıcı. ✔ Veri tabanı nedir? Veri tabanı. bir üretim veri tabanında mal ve sipariş bilgilerini saklayan iki kütük bulunduğunu düşünelim. Tekrarın önlenmesi kuralından. hiçbir verinin birden çok yerde saklanmamasıdır. O zaman sorgunun yanıtlanması çok daha çabuk olacaktır. Bu. Bu sistem. o mal için sipariş kütüğünde bulunan tüm kayıtlara bir bir erişilerek miktarları toplanır. müşteriler hakkındaki tüm bilgileri verir. bir işlemin girişiyle doğrudan bilgisayar kütüklerini günleyen terminali kullandığı ve en karmaşık olan çevrimiçi günleme sistemidir. ? Çevrimiçi-Gerçek Zamanlı Bilgi İşleme Sistemi’nin kullanımını etkinleştirmek ve güvenilirliğini artırmak için neler yapılabilir? VERİ TABANI Bilindiği gibi işletmelerde. Tekrarın önlenmesi her zaman kolaylıkla elde edilemez ve bazen de vazgeçilmesi gerekir. BBİ'nin teknolojik avantajlarını kullanarak böylesi bir uygulamaya olanak veren sistem veri tabanıdır. işletmenin her defasında. Tamlık (exhaustivity). stoklar yardımcı defteri muhasebe bölümünde. tekrar etmeyen ve yapısal bilgiler toplamıdır. tutarlılığın sağlanması için gereklidir. bu üç setin yalnızca bir tek sete indirgenebilmesinin önemli ölçüde bilgi tasarrufunu sağlayacağı da açıktır. bir yerde günlenip. Veri tabanının tasarımı ve düzenlenmesi bu amaca yönelik önemli bir aşamadır. Veri tabanı. Ancak bu yeni alan fazla. Örneğin. Bu tür bir bölünme veya bölümlendirme elbette bir gerekliliğin sonucudur. Bir mala ait birçok sipariş varsa. bu işlem uzun sürecektir. disk belleğinde de tasarruf sağlar. Yukarıdaki üretim veri tabanı örneğinde bir sipariş kaydında siparişin ait olduğu mal numarasının mantıksal olarak bulunmasına gerek yoktur. Örneğin.41 - . .Üçüncü yaklaşım ise. tanımlanmış bir konuda tam. işlemlerin kolay ve hızlı yapılabilmesini sağlayacak biçimde saklanmasıdır. Yapısallaştırma (structuring). yani tekrarlanan bilgidir. Tamlık. yüzde 101'ini değil. Ancak. Veri yalnızca bir yerde saklanıyorsa. doğru ya da yanlış olabilir. konu hakkında sorulabilecek tüm soruların yanıtlanabilmesi için gereklidir. Eğer iki ayrı yerde saklanıyorsa. genellikle finansal kayıtlar farklı bölümlerde tutulmaktadır. bilgisayar kütüklerini hatalı ve yetkisiz işlemlerden korumak için geniş bir şekilde programlanmış bilgi işleme kontrollarını gerektirmektedir. Eğer bu tür sorgulamalar sık sık yapılıyorsa. ortak veri tabanı biçiminde bütünleşik hale getirilmiştir (Şekil 4. veri tabanının belirlenmiş olan konudaki bütün bilgileri kapsaması özelliğidir. ama kendisiyle çelişemez. ilk olarak. her mal kaydına ait bir sipariş toplam alanı tutulması daha iyi olacaktır.

● ● ● ● Veri tabanı yönetimi. doğal olarak bir dizi bileşenle ilişki kurulmasını gerektirmektedir. Geleneksel Yaklaşım PROGRAM 1 A B C D E F Kalemi Kalemi Kalemi Kalemi Kalemi Kalemi Veri Tabanı Yönetim Sistemi PROGRAM 2 PROGRAM 3 Veri Tabanı Yaklaşımı VTYS'nin işlev görebilmesi.42 - . sistemde iletişim terminallerle kurulacak. Kütük 3 D Kalemi E Kalemi F Kalemi PROGRAM 3 Geleneksel Yaklaşım ve Veri Tabanı Yaklaşımı. Anlaşılacağı gibi. ? Veri Tabanı Yönetim Sistemi nedir? Kütük 1 A Kalemi B Kalemi C Kalemi PROGRAM 1 Kütük 2 B Kalemi D Kalemi E Kalemi PROGRAM 2 Şekil 4. saklamayı ve diğer sorunları çözmeye yönelik bir yazılım sistemidir. Dil arabirimi . veri tabanı kavramının önemli bir yanını oluşturmaktadır. VTYS.5. Sistem kontrolü. Veri tabanı/veri iletişimi açısından durum ele alındığında VT/ Vİ'nin VTYS içeride olmak üzere aşağıdaki işlevsel bileşenleri içerdiğini görmekteyiz. kütüklere erişimi. kütüklerin günlenmesini.? Veri Tabanı Yönetim Sisteminin kullanım amacı nedir? Yukarıda değinilen ve Şekil 4. Terminal yönetimi. uygulama programları devreye sokulacak ve işletim sistemi ile ilişki kurulacaktır. Örneğin.5'de gösterilen VTYS. kütüklerdeki tekrarlanmak durumunda olan bilgileri bütünleşik hale getiren ve bu ortak kaynaktan sağlanacak bilginin birçok kullanıcı ve farklı yönetim düzeyleri tarafından kullanılabilmesini olanaklı kılan VTYS'dir.

6) Zaman Bölüşümlü Sistemler olarak ele alınmaktadır. 4) Dağıtımlı Sistemler.gerçek zamanlı bilgi işleme sistemiyle veri uzaklık ve belirli bir zaman aralığı gözetmeksizin anında işlenebilecektir. 5) İletişim Sistemleri. İşletmeler bilgi işleme sisteminin seçiminde uygulamalarının yapısını ve özelliklerini gözönünde tutacakları gibi sahip oldukları veya sahip olacakları yazılım ve donanım desteğinin ne olduğunu gözönüne almak durumundadırlar. Veri tabanı konusu Ünite 11'de daha kapsamlı olarak incelenmiştir.43 - . 3) Veri Tabanı Sistemleri. Bu iletişim ağı. İşletme eylemlerinin ürettiği belgelerin derlenmesi ve toplanması olarak tanımlanan yığın işleme sisteminde. Yığın işlem sisteminin zaman yitirme ve iletişim sorununa çözüm üretmek amacıyla çevrimiçi-gerçek zamanlı bilgi işleme sistemi geliştirilmiştir. İnsan ile bilgisayar arasında doğrudan ilişki kurulması açısından önemli olan çevrimiçi. ülkelerarası düzeyde de oluşturulabilir.6. İletişim Sistemi nedir? Zaman Bölüşümlü Sistemler: Çok sayıda kullanıcının işlerini aynı anda yürütebilen bir işletim düzenidir. 1) Yığın İşleme Sistemleri.UYGULAMA PROGRAMLARI Şekil 4. Zaman Bölüşümlü Sistem nedir? Özet Bilgi işleme sisteminin ne olacağının belirlenmesi işletme yönetimlerinin üzerinde önemle duracakları konulardan biridir. DİL ARABİRİMİ TERMİNAL YÖNETİMİ SİSTEM KONTROL İŞLETİM SİSTEMİ VERİ TABANI YÖNETİMİ VERİ TABANI TERMİNALLER VTYA'nin VT/Vİ Oluşumu İçindeki Yeri. bir giriş birimi yardımıyla işlemin yapıldığı yerdeki veya başka bir yerdeki bilgisayar sistemine veri iletilecek ve kütüklerin günlenmesi sağlanacaktır. 2) Çevrimiçi-Gerçek Zamanlı Sistemler. Diğer bir ifadeyle. aynı yapıda olan belgeler belirli bir zaman aralığına göre biriktirilerek ilgili kütüğün günlenmesi istendiğinde bilgisayara verilerek işlenecektir. . DİĞER SİSTEMLER Dağıtımlı Sistemler: Bir işletmede bilgisayar hizmetine gereksinim duyan çeşitli birimlerin ayrı ayrı bilgisayar kullanarak işleme çalışmalarını kendi sistemlerinde yürütmeleridir. ? ? ? Dağıtımlı Sistem nedir? İletişim Sistemleri: Birden fazla bilgisayar arasında iletişim ağı kurularak bilgi alış verişini sağlayan bir sistemdir. Bu noktadan hareketle işletmelerin uygulayabilecekleri bilgisayarla bilgi işleme sistemleri.

haftada bir kez bilgisayara verilerek ilgili kütüklerin günlenmesi temeline dayanan bilgi işleme sistemi aşağıdakilerden hangisidir? a.Bilgi işleme sistemi ile ilgili olarak üzerinde durduğumuz bir başka konu veri tabanıdır. Böylece aynı verinin farklı yerlerde kullanılması sonucu ortaya çıkabilecek hatalar önlenmiş olacaktır. Yığın İşleme Sistemleri 3. Verinin uzaklık ve zaman farklılığı gözetilmeksizin bilgisayar yardımıyla işlemin yapıldığı yere veya bir başka yere iletilmesine ilişkin bilgi işleme sistemi aşağıdakilerden hangisidir? a. Tanımlanmış bir konuda tam. Aşağıdakilerden hangisi bilgisayarla bilgi işleme sistemlerinden biri değildir? a. Çevrimiçi. tekrar etmeyen ve yapısal bilgiler toplamı olarak ifade ettiğimiz veri tabanında bir verinin farklı amaçlarla birden çok kullanımı sözkonusudur. İletişim Sistemleri d. Veri Tabanı Sistemleri d. Satış faturalarının haftalık olarak toplanarak. Bunların dışında dağıtımlı sistemler. Yığın İşleme Sistemleri e. Yığın İşleme Sistemleri b. Sorular 1. Veri Tabanı Sistemleri b. Çevrimiçi-Gerçek Zamanlı Sistemler c.Gerçek Zamanlı Sistemler e. Aşağıdaki işlevlerden hangisi çevrimiçi bilgisayar programlarının .44 - . İletişim Sistemleri b. Bilgi Bağlantılı Sistemler d. iletişim sistemleri ve zaman bölüşümlü sistemler bilgi işleme sistemlerinin diğer uygulamalarıdır. Dağıtımlı Sistemler 4. Çevrimiçi-Gerçek Zamanlı Sistemler e. İletişim Sistemleri c. Veri Tabanı Sistemleri 2. Dağıtımlı Sistemler c.

kontrolü altında yerine getirilmemektedir? a.45 - . ana işlem biriminin denetimi dışında olan kısmı. Dil Arabirimi Disket Günleme İletişim Aygıtları : Bilgi işlem olanaklarının ve gereksinimlerinin uzak yerleşimlere götürülmesini sağlayan unsurlardır. giriş/çıkış aygıtları. Çok sayıda kullanıcının işlerini aynı anda yürütebildikleri bilgi işleme sistemi aşağıdakilerden hangisidir? a. silme işlemlerini yapıp kütüğü en son bilgilerle korumaktır. Kod : Bilgilerin ya da komutların simgesel şekilde ifade edilmesi. bir bilgi saklama birimidir. Yığın İşleme Sistemleri Sözlük ve Kavramlar Dizini Biçimleme Çevrimdışı Çevrimiçi : Bilginin biçimini değiştirme. : Veri tabanı içinde ilişkiyi sağlamaya yönelik dil : 5 1/4 veya 3 1/5 inç standart boyutlarında esnek. . düzenleme işlemi. Çevrimiçi-Gerçek Zamanlı Sistemler d. Yöneltme e. : Bir bilgisayar sisteminin. Kütük günleme c. Dağıtımlı Sistemler e. ana işlem biriminin doğrudan denetimi altında olan kısmı. Zaman Bölüşümlü Sistemler b. yan bellek birimleri ve iletişim aygıtlarının ana işlem birimine doğrudan bağlı olduğu bilgisayar sistemi. Kütük sorgulama d. Rapor üretme 5. dairesel ve sürekli olarak bir koruyucu içinde bulunan. İletişim Sistemleri c. : Bir bilgisayar sisteminin. Veri girişi b. : Bir bilgi kütüğündeki tutanaklara erişerek ekleme. düz.

Bu üniteyi anlamanız için bu sınıfa kadar öğrendiğiniz muhasebe bilgileri yeterlidir. Bilgi sistemleri yaklaşımı açısından Muhasebe Bilgi Sisteminin amacının ve yapısının ne olduğu açıklanacaktır. muhasebe bilgi sisteminin niteliği ve içeriği. . Bunun için. sistem öğeleri.. temel yönetim bilgi sistemleri...Muhasebe Bilgi Sisteminin Temel Yapısı 5 ÜNİTE Bu Ünitede. Bu çerçevede. geleneksel muhasebeden daha geniş bir kavram olarak bakmanız suretiyle üniteyi dikkatlice okumanız. yönetim bilgi sistemleri. muhasebe bilgi sistemine. bu üniteyi daha iyi anlamanızı sağlayacaktır.. veri ve bilgi akışı. Çalışma Biçimine İlişkin Olarak.46 - . Bu ünitede. muhasebe kavram ve ilkeleri ile muhasebe bilgi sistemine ilişkin genyöntemler konuları üzerinde durulacaktır. daha önce sahip olduğunuz bilgiler yeni bir yaklaşımla ele alınmaktadır.

Karar modeline giren bilgilerin doğruluğu ve güvenilirliği o kararın doğruluğunu ve isabetini artıracaktır. Bu bilgiler zamanlı. ilgili ve anlamlı oldukları oranda yöneticilerin içinde bulundukları belirsizlik ortamını daraltır. yöneticilere işletmenin içe yönelik eylemlerini yakından izleme ve kontrol etme olanağı yaratır. giderek artan ekonomik sorunlara karşın bir büyüme süreci içindedirler. para. Yönetim Bilgi Sistemi. yönetim ve bilginin birlikte irdelenmesi ve bunların bir sistem içinde bütünleştirilmesi düşüncesine dayanmaktadır. politik ve teknolojik koşullar dikkate alınarak ileriye dönük planların yapılmasına yardımcı olur. Bu süreç içinde işletme yönetiminin temel görevi. yönetim süreci için gerekli bilgileri sağlamaktır. yönetimin ileriye dönük planları oluşturma. Zamanlı. Çünkü yöneticilere ve ilgili diğer kişilere sunulan bilgiler. İşletme yönetimi için gerekli olan zamanlı. ancak böyle bir düşünceden kaynaklanan bilgi sistemlerinin geliştirilmesi ve kullanılması ile olurludur. malzeme. yürütme. alınacak kararları etkileyen değişkenler olacaktır. işletmelerin çevresiyle karşılıklı bir ilişki içinde işlev görmelerini ve politik kararlar. yürütme. ✔ Gerekli bilgilerin var olması nasıl bir sonuç yaratır? Gerek iç bilgiler gerekse dış bilgiler. Yönetim için gerekli olan iç ve dış bilgilerin gerektiği şekilde ve zamanda sağlanması ve bu bilgilerin planlama. kadrolama ve kontrol işlevlerinin yürütülmesinde çok önemli rol oynar. insangücü. İç bilgiler. makina. ✔ İşletme yönetiminin hangi bilgilere gereksinimi vardır? İşletmelerin bilgi gereksinmeleri. artan ve sürekli değişen ekonomik sorunlar ile hızla değişen teknoloji ve rekabetin yarattığı olanaklar ve ortaya çıkardığı sorunlarla karşı karşıya bulunan ve büyüme ve değişme süreci içinde olan işletmelerin yaşamlarını sürdürebilmeleri ve gelişmelerini sağlayıcı uygun ortamı yaratmak ve bu ortamı devamlı kılmaktır. ✔ Yöneticilerin görevlerini yerine getirmeleri için ne gereklidir? Yöneticilerin belirtilen görevi işletmenin amaçları doğrultusunda ve başarılı bir şekilde yerine getirmelerinin ana koşulu. teknoloji ve bilgi gibi işletme kaynaklarının amaçlar doğrultusunda en etkin ve verimli .BİLGİ SİSTEMLERİ Yönetim Bilgi Sistemleri İşletmeler. devletin vergi ve finans politikaları. ilgili ve anlamlı iç ve dış bilgilerin sağlanması. ✔ Yönetim Bilgi Sistemi ne ifade eder? Yönetim bilgi sistemleri kavramsal olarak “Yönetim”. ilgili ve anlamlı bilgi. iç bilgiler ve dış bilgiler olmak üzere iki grupta toplanır. karar vericilerin olaylara bakış açılarını genişletir. Çünkü bilgi olmaksızın.47 - . faaliyette bulunulan sektörün ve sektördeki rakiplerin durumu gibi ekonomik. kadrolama ve kontrol faaliyetlerinde ve bunlara ilişkin karar verme sürecinde kullanılması ve özellikle bilgisayarın bir araç olarak yarattığı olanaklar sonucu YÖNETİM BİLGİ SİSTEMLERİ kavramı ortaya çıkmıştır. “Bilgi” ve “Sistem” kavramlarından oluşmakta olup. sermaye piyasaları. işletmelerin yönetimine ilişkin planlama. örgütleme. bu planları uygulama ve kontrol etme olanağı yoktur. Dış bilgiler ise. örgütleme. fiyat ve ücret düzeyleri.

Bütün alt bilgi sistemleri ancak birlikte hareket ettikleri zaman yönetimin tüm bilgi taleplerini karşılarlar. bir üretim işletmesinde hammadde alışlarına ilişkin belgelerin ve kayıtların oluşturduğu veri tabanından. Her alt bilgi sistemine ait veri tabanı diğer alt bilgi sistemlerinin veri ile bilgi alış verişi içinde olacaktır. yönetimin gereksinim duyduğu işletme içi ve işletme dışı finansal ve finansal olmayan. işletmenin faaliyet sistemine göre. örneğin pazarlama. gerekli kişilere kullanabilecekleri şekilde sürekli olarak sağlamak amacı ile kurulan ve çalıştırılan bir sistemler bütünüdür.bir şekilde kullanılmalarını planlamak. PAZARLAMA Veri Tabanı FİNANS Veri Tabanı ÜRETİM Veri Tabanı Şekil 5. Alt bilgi sistemleri kendi aralarında etkileşime sahip olup. ✔ Yönetim bilgi sisteminin alt sistemleri olur mu? Yönetim bilgi sistemi. ✔ Alt sistemleri bütünleştiren nedir? Alt bilgi sistemleri. borçların izlenmesi. Bu geliştirilen alt bilgi sistemleri işletmede bir bilgi şebekesi oluşturur. işletmenin faaliyetlerine ilişkin bilgi üreten alt sistemlerden oluşan bir sistemler dizisidir. Şekil 5-1’de faaliyet sistemlerine ait alt sistemler. veri temelleri ve bunların karşılıklı ilişkileri kavramsal olarak gösterilmiştir. haberleşme kanalları aracılığı ile bütünleşirler. mamul maliyetlerinin belirlenmesi. Alt Sistemler ve İlişkiler. ? Yönetim Bilgi Sistemleri ve işlevleri nelerdir? . stok seviyesinin saptanması gibi değişik konularda yararlanmak.48 - . Buna göre alt sistemler birbirine bağlıdır. niceliksel ve niteliksel bilgileri. bir rapor. Şebekeye dahil bazı alt bilgi sistemleri diğer alt bilgi sistemleriyle karşılıklı bilgi alış verişi içinde bulunurlar. gerektiği yer ve zamanda.1. sistemin kapsadığı alt sistemler dikkate alınarak yönetim bilgi sistemleri çoğul olarak ifade edilmektedir. örgütlemek ve kontrol etmek için. İşletmede geliştirilen veya mevcut her alt bilgi sistemi içinde şekilde ifade edildiği gibi bir veri tabanı bulunur. stok kontrol gibi alt bilgi sistemleri geliştirilir. bir tablo diğer bir alt sistemin girdisi olan veriyi meydana getirir. Bir alt bilgi sisteminin çıktısı olan bir bilgi. işletmenin bütün bölümleri tarafından ve farklı amaçlarla kullanılabilecek bir şekilde tüm verileri veya bilgileri içeren merkezi dosya veya dosyalar dizisidir. İşletmede. Örneğin. ✔ Veri tabanı ne demektir? Veri tabanı. Bu nedenle yönetim bilgi sistemi yerine. birbirleri ile bilgi alış verişi içinde olurlar. üretim.

belirtildiği gibi. Temel Yönetim Bilgi Sistemleri ve Alt Bilgi Sistemleri. faaliyet hacimlerine. birçok alt bilgi sistemi geliştirmek.49 - . ÜRETİM BİLGİ SİSTEMİ Üretim Planlaması Stok kontrol Mamul Geliştirme PAZARLAMA BİLGİ SİSTEMİ Pazar Araştırması Satış Analizleri Satış Planlaması Satışlar PERSONEL BİLGİ SİSTEMİ İşçi-İşveren İlişkileri İşe Alma Eğitim MUHASEBE (FİNANSAL) BİLGİ SİSTEMİ Finansal (Genel) Muhasebe Maliyet Muhasebesi Satışlar-Alacaklar Satınalma-Borçlar Stok İşlemleri Ücret-İşçilik Maliyet Kontrolu-Maliyetleme Gelirler Giderler Sabit Varlıklar Sorumluluk Muhasebesi Mali Analiz Nakit Bütçelemesi Sermaye Bütçelemesi ✔ Bilgi sistemleri sadece tabloda yer alan sistemler midir? . yönetim anlayışlarına. düzenlemelere ve içinde bulundukları diğer koşullara göre.Temel Yönetim Bilgi Sistemleri Yönetim bilgi sistemleri. Tablo 5. işletmenin yönetiminden sorumlu karar vericilere ve işletme ile ilgili taraflara gerekli olan işletme içi ve işletme dışı bilgileri sağlamaya yönelik bilgi üreten sistemlerin oluşturduğu bir bütündür.1. ✔ Yönetim bilgi sistemleri içinde hangi sistemler bulunabilir? İşletmeler faaliyet sistemlerine.1’de bir üretim işletmesinde olabilecek bazı temel yönetim bilgi sistemleri ve bunların alt bilgi sistemleri gösterilmiştir. kurmak ve çalıştırmak durumunda kalırlar. örgütlenme şekillerine. Tablo 5.

Bilgi sistemleri. maliyet muhasebesi. satınalma ve kalite kontrol gibi işletme faaliyetlerine ait bilgileri içerir. fiyatlama.) dolayısiyle bütün yönetim işlevlerini (planlama. karşılıklı bilgi alış verişi içindedirler. malzeme vb) işletme içindeki fiziksel akışlarına (fiziksel dönüşümlerine) ilişkin bilgileri sağlamaya yönelik bir bilgi sistemidir. alt yönetim) birbirlerine bağlayarak işletmeyi bir sistem şeklinde bütünleştirirler. satış analizleri. Ücret ödemeleri. sorumluluk muhasebesi. borçları. hizmetlerin ve bunlara ilişkin girdilerin (hammadde. satış öncesi ve sonrası hizmetler. sistem kavramı gereği olarak. Burada işletmenin temel fonksiyonları dikkate alınarak belli başlı bilgi sistemleri sayılmıştır. reklam. ✔ Tablo 5. Bu bilgi sistemleri. nakit ve sermaye bütçelemesi. ? Üretim bilgi sisteminin kapsamı nedir? Pazarlama Bilgi Sistemi Pazarlama bilgi sistemi. satış planlaması. iş eğitimi. işçi-işveren ilişkileri gibi çalışmalara ilişkin bilgiler personel bilgi sisteminden sağlanır. Bu bilgi sistemleri işletmeden işletmeye farklılıklar gösterir. Sürekli olarak birbirlerine bağımlı olup. Örneğin. malların ve hizmetlerin üreticiden tüketiciye veya kullanıcıya doğru akışları. pazar araştırması. personel ve muhasebe (finans) bilgi sistemleri. ? Hangi temel yönetim bilgi sistemleri vardır? Üretim Bilgi Sistemi Üretim bilgi sistemi. işe alma. bilgi akışı suretiyle işletmenin bütün faaliyet fonksiyonlarını (üretim. aynı zamanda işletmeler tarafından bugüne kadar en iyi geliştirilen bilgi sistemidir. kontrol) ve yönetim basamaklarını (üst.50 - . sermayesi. finansal muhasebe. üretim planlaması ve kontrolu. orta. gelirler ve giderleri ile ilgili . finans vb. ? Pazarlama bilgi sisteminden hangi bilgiler sağlanabilir? Personel Bilgi Sistemi Personel bilgi sistemi işletmede çalışan kişilere ilişkin bilgileri sağlamaya yönelik bir bilgi sistemidir. yürütme. yalnızca yukarıda belirtilenler değildir. iş tahsisleri. satışlar gibi işletme faaliyetlerine ilişkin bilgiler sağlamaya yönelik bir bilgi sistemidir. Muhasebe bilgi sistemi. pazarlama. Muhasebe bilgi sistemi. genel veya finansal muhasebe ve maliyet muhasebesi gibi geleneksel muhasebeleri de içeren geniş bir kavramdır. işletmenin varlıkları. örgütleme. birbirinden bağımsız değillerdir. işletmede üretilen mamullerin. pazarlama. stok kontrolu ve yönetimi. ? Personel bilgi sisteminin kapsamı nedir? Muhasebe Bilgi Sistemi Muhasebe bilgi sistemi.1’de sayılan sistemler birbirinden bağımsız mıdır? Üretim. Temel yönetim bilgi sistemlerinin en önemlisi ve en eskisidir.

bilgi kullanıcılarının gereksinmelerini giderecek verilerin ve bu verilerin kaydedilme zamanı.? mali nitelikteki tarihi (geçmişe ait) ve ileriye dönük bilgileri sağlayan bir bilgi sistemidir. Diğer bir ifadeyle. toplanacak verinin hangi konuya ait olduğu. “verinin yaratılması”. Buna göre veri işlenmemiş bilgi olarak ifade edilebilir. İşleme sonucu oluşan bilgi haberleşme süreci ile kullanıcılara ulaşır. deneyimlerin veya olayların her türlü gösterimidir. Bilgi Kullanıcı ! ✔ Verinin işlenmesi ile oluşturulan bilgi (bir rapor). ikincisi “verinin işlenmesi”dir. Veri toplama olarak da ifade edeceğimiz veri yaratma aşamasında. Muhasebe bilgi sisteminin kapsamı nedir? Bilgi Sistemlerinde Bilgi Akışı Veri ve bilgi. Bu bakımdan ifadelerde veri veya bilgi terimleri yer yer birlikte kullanılacaktır. ne zaman toplanacağı ve nereden elde edileceğinin belirlenmesi gerekir. Bilgi Kullanıcı Şekil 5. . ✔ Veri ne demektir? Veri. Veri yaratma ne demektir? Verinin yaratılması. Şekil 5-2’de görüldüğü gibi. işletmenin fonsiyonlarının (üretim. Bilgi sistemleri açısından veri. veri toplama işleminde. yeri ve şeklinin belirlenmesi önemlidir. diğer bir sistem için veya başka bir raporun hazırlanması için girdi niteliğini taşır.2. finans vb. Ancak bilgi sistemleri açısından bu iki kavram birbirinden farklıdır. Bu aşamalardan birincisi.51 - . Veri Yaratma İşlem Bilgi Bilgi Kullanıcı Veri İşleme ve İletme Sistemi. belli başlı iki aşamadan geçerek bilgiye dönüşür ve kullanıcıya ulaşır. işletmenin hammadde akış sistemi. para akış sistemi gibi faaliyet sistemlerinin gerek kendi içlerinde. iş akış sistemi. gözlemlerin.) gerek kendi içlerinde gerekse birbirleri arasındaki etkileşimleri ve işletme ile çevresi arasındaki ilişkileri yansıtan çeşitli durumların. pazarlama. bilgi sistemlerinin önemli iki kavramıdır. Bu iki kavram genel olarak aynı anlamda kullanılmaktadır. gerekse birbirleri arasındaki etkileşimlerden ve işletme çevresi arasındaki ilişkilerinden doğan olayların gözlenmesi ve kaydedilmesi sonucunda olur.

Ayrıca. Bu amaçlara yönelik bilgilerin sağlanması. Bu açıdan bilginin değeri özneldir denebilir. bilgilendirme. karar verme. Bilginin herhangi bir kullanıcıya ulaştırıldığında belli bir amacı olmalıdır. ikna etme. kararların veriliş zamanına uygun olan. Bilginin temel amaçları olarak. daha önce belirtildiği gibi. problemleri çözme. problemleri tanıma. Bu nedenle. Kişiden kişiye ve koşullara göre değişir. ● ● . sağlanan bilginin doğru. ✔ Her bilgi değerli midir? Çeşitli kaynaklardan yaratılacak verilerin tamamının toplanıp bilgi haline getirilmesi işletme açısından her zaman yararlı sonuçlar vermez. Ayrıca bilginin değeri zaman akışı içinde de farklılıklar gösterir. ✔ Yönetici ne zaman oluşturulan bilgilerden yararlanır? Yönetici.✔ ✔ Bilgi ne demektir? Bilgi. İşletme eylemlerinin kontrolunu yapmak. Ancak toplanan veriler geçmişle ilgilidir. değerleme. Ancak bilginin yararlı ve değerli olduğunu saptamak oldukça zordur. örgütleme ve kontrol etme gösterilebilir. Bu nedenle bilginin sağlayacağı yararın onu elde etme maliyetinden fazla olması gerekir. ? Bilgi sistemlerinde “veri-işlem-bilgi” akışı ne demektir? MUHASEBE BİLGİ SİSTEMİNİN NİTELİĞİ VE İÇERİĞİ Muhasebe bilgi sistemi genel olarak. yönetici bu verilerin hepsinden değil. ilgili bilgi kararların konusuna ilişkin olan bilgidir. ilgili ve yeterli olması ve zamanında sağlanması oranında azaltacaktır. ilgili ve karar verme sürecine dönük olması için bir dizi işleme tabi tutulur. Bilgi karar vericinin olaylara ilişkin bilgisini arttırarak belirsizlik ortamını. ancak gerekli gördüklerinden yararlanır. Bilgi nasıl oluşur? Veriler bir takım işlemlere tabi tutularak zamanlı ve ilgili bilgi şekline getirilir. Bu işlemlerin neler olduğu Ünite 4’te ele alınmıştır. Değerli olan bilgi zamanla değersiz veya değersiz olan zamanla değerli bilgi olabilir. planlama. toplanan veriler üzerinde bir düzenleme ve işlem yapılarak bunların mevcut koşullarda ve gelecekte kullanılabilecek bilgiler durumuna getirilmesi sağlanır. Çünkü veri toplamının bir maliyeti vardır. yönetim sürecinde geçmişe. Verilerin bilgi haline gelmesini sağlayan bu işlemler dizisine bilgi işlem denilmektedir.52 - . yaratılması bilgi sistemlerinin özünü oluşturur. şimdiki zamana ve geleceğe yönelik bilgilerden yararlanır. bir iş veya konu veya bir varlık hakkında bilinen şey ya da bilgi kullanıcının bir iş veya konu veya bir varlık hakkında bildikleri şeklinde ifade edilir. Zamanlı bilgi. Nitekim. Geleceğe ilişkin işletme eylemlerini planlamak için gerekli bilgileri sağlamaya yönelik bir bilgi sistemidir. ● Yönetimin varlıklar üzerindeki yönetim sorumluluğunu yerine getirmek. veriler temel olarak ilgili bilgi şekline gelmeden önce işlenmesi gerekli bilgisel hammaddeler olup. İşletme fonksiyonlarına dahil bireylerin çok çeşitli faaliyetleri olduğundan bu bilgi kullanıcılarına ulaştırılan bilgilerin de çok değişik amaçları olur.

Bu bilgiler. İşletme sadece bugün yaşayan bir sistem değildir. işletmenin sahip olduğu varlıkları amaçlar doğrultusunda ve en verimli şekilde kullanmak. Bugün işletme yönetiminin bilgi gereksinimi artık geleneksel muhasebe bilgilerinden elde edilen bilgilerle sınırlı kalmamaktadır. üretim yapılır. Sadece buradan elde edilen bilgiler. mal alınır-satılır. Bu sürecin sonunda da bilanço ve kâr-zarar tablosu ortaya çıkarılır. para kullanılır. yürütülmesini ve kontrol edilmesini olanaksız duruma getirir. planlamaya ve kontrol işlevlerinin yerine getirilmesi için gerekli olan bilgilerin toplanması. Muhasebe bilgi sistemi bu özelliği itibariyle geçmişe ait olaylara. Bilindiği gibi. Bu faaliyetlerin planlandığı gibi ve verimli şekilde yapılabilmesi. Bu nedenle geleceğin planlanması ve ona göre yol alınması gerekir. Sürekli ileriye yönelik bir sistemdir. Örneğin. sabit varlıklar. ancak bu faaliyetlerden sorumlu olanlara gerekli bilgilerin verilmesi ile gerçekleştirilebilir. ✔ Muhasebe bilgi sisteminin sağlayacağı bilgiler hangi dönemlere aittir? Sistemin sağlayacağı bilgiler dikkate alındığında muhasebe bilgi sisteminin zaman açısından üç boyutlu bir sistem olduğu görülmektedir. etkin bir işletme yönetimi için temel bilgi niteliğini taşır. Bunun yanında muhasebe bilgi sistemi bunla. çeşitli belgelere. Bu bilginin olmaması işletme faaliyetlerinin planlanmasını.53 - . Bu amaçla. Dolayısıyla muhasebe bilgisi. ✔ Geleneksel muhasebe bilgileri hangi konulara ilişkindir? Geleneksel olarak. muhasebe bilgi sistemi. yatırımlar gibi varlıklar ve bunların kaynakları hakkında bilgilerin ilgililere verilmesi ve buna göre etkinliklerde bulunulması ile sağlanabilir. İşletme faaliyetlerinin ileriye yönelik koşullar dikkate alınarak planlanması. işçi çalıştırılır. Bu sorumluluğun yerine getirilmesi ise. büyük deftere ve yardımcı defterlere yapılan kayıtlardan oluşan muhasebe sürecinden elde edilir. çalıştırmak ve bunları korumaktır. yeni yaklaşımlar. ✔ Muhasebede yevmiye ve büyük defterden sağlanan bilgiler yeterli midir? Yönetimde yeni anlayışlar. bilgi işlem teknolojisi ve işletmelerin büyümeleri. mal. tarihi bilgiler olup kararlarda çok az kullanılan bilgiler olmaktadır. bütçeleme gibi geleceğe ilişkin bilgileri işletme yönetimine vermek suretiyle onların geleceği planlamalarına olanak sağlar. planlama. yevmiye defterine. kasa. Belirlenen amaçlara ulaşmak için işletmede sürekli olarak bir takım faaliyetler yapılır. muhasebe bilgileri. sadece işletmenin varlıkları ve borçları ile bunlarda değişmeler yaratan mali nitelikteki işlemlere ilişkin bilgiler şeklinde görülür. işletmenin yaşamını sürdürmesi bakımından zorunludur. biriktirilmesi ve işlenmesine yeni boyutlar getirmiştir. karar sürecine.✔ Yönetimin varlıklar üzerindeki yönetim sorumluluğu ne demektir? Yönetimin belli başlı sorumluluğu. Çünkü işletme faaliyetlerine bağlı olarak çok çeşitli bilgiler gerekli olmaktadır. içinde bulunulan dönemde yapılmakta olan faaliyetlere ve plan ve bütçelerle gelecekte olabilecek faaliyetlere veya gelinecek durumlara ait bilgiler sağlayan bir bilgi sistemi olmaktadır. alacaklar. muhasebe asırlardır işletmenin dili olarak ifade edilir.

Muhasebe sisteminde. Muhasebe bilgi sisteminin kapsamı işletmelerin yapılarına. muhasebe bilgi sisteminin donanımları değişmiş olur. ✔ Muhasebe bilgi sisteminin yapısı hangi unsurlardan oluşuyor? . özetlemek. Burada görüldüğü gibi. stok işlemleri. Tablo 5. ücret ve işçilikler. bütçeleme alt sistemlerinden oluşmaktadır. yönergelere ve standartlara göre yapılır. Muhasebe bilgi sisteminde oluşan bu eylemler. Şekil 5. sınıflandırmak. özelliklerine ve faaliyet konularına göre değişiklikler gösterir. ? Muhasebe bilgi sisteminin niteliği nedir? Muhasebe Bilgi Sisteminin Yapısı Muhasebe bilgi sistemi temel olarak küçük. ✔ Muhasebe bilgi sisteminde bilgiler nasıl oluşturuluyor? Muhasebe bilgi sisteminin açıklanan temel yapısı ve bu yapı içinde verilen bilgi işlem faaliyetleri sonucunda bilgilere dönüştürülmesi ve bu bilgilerin raporlar şeklinde ilgililere iletilmesi. raporlar şeklinde ilgili taraflara iletilir.rın tamamını sağlamamakla birlikte büyük bir kısmını verebilecek kapsamdadır. Geribildirimden gelen mali nitelikteki işlemlere ilişkin veriler veya bilgiler. analiz etmek ve yorumlamak suretiyle ilgili kişi veya kurumlara raporlar halinde sunmak” şeklinde ifade edilen muhasebe içeriğini açık olarak ortaya koymuş olmaktadır. maliyetleme ve maliyet kontrolu. sayılan sistemlerin tamamının bulunması şart değildir. büyük bütün işletmeler için geçerlidir. buna karşın sistemin temel yapısı aynı kalır.54 - . sistemin öğeleri (elemanları) tarafından belirli ilkelere. bilgi işlem eylemleri sonucunda çıktılara dönüştürülür ve nihayet bu çıktılar. genel kabul görmüş kavram ve ilkeler çerçevesinde.3’de muhasebe bilgi sistemi kuramsal olarak gösterilmiştir. satışlar ve alacaklar. “işletmenin varlıkları ve kaynakları üzerinde değişme yaratan mali nitelikteki ve para ile ifade edilen işlemlere ait bilgileri. İşletme ile çevresi arasında oluşan eylemlerden ve 3. muhasebe bilgi sistemine: 1. Ancak sistemde kullanılan bilgi işlem donanımları ve bunlara bağlı olarak bilgi işlem yöntemleri işletmenin koşullarına göre değişiklik gösterir. satınalma ve borçlar. Kalem veya en basit hesap makinalarından en mükemmel bilgisayarlara değin bütün bilgi işlem araçları değiştiğinde.1’de de gösterildiği gibi muhasebe bilgi sistemi. gelir ve gider işlemleri. finansal muhasebe ve maliyet muhasebesi. kaydetmek. 2. İşletme içinden.

3. “GİRDİ-İŞLEME-ÇIKTI” akışını izler. Muhasebe Bilgi Sistemi.İŞLETME İşletme Dışı Eylemler -2Geri-Bildirim -3İşletme İçi Eylemler -1-3.4’te muhasebe bilgi sistemindeki geleneksel bilgi akışı gösterilmiştir. Şekil 5.Geri-Bildirim YÖNETİM G İ R D İ MUHASEBE Yönergeler S İ S T E M İ N Ö Ğ E L E R İ S İ S T E M İ N İ L K E L E R İ BİLGİ SİSTEMİ Yönergeler S İ S T E M İ N İ L K E L E R İ Standartlar S İ S T E M İ N Ö Ğ E L E R İ BİLGİ İŞLEM Kayıt Sınıflandırma Hesaplama Özetleme Saklama Canlandırma Çoğaltma İletme ÇIKTI RAPORLAR Standartlar DEVLET İçin BİLGİ YÖNETİM İçin BİLGİ DİĞER ÜÇÜNCÜ KİŞİLER İçin BİLGİ Geri-bildirim Geri-bildirim Şekil 5.3’de yukarıdan aşağıya doğru . Aynı akış Şekil 5.55 - . Muhasebe Bilgi Sisteminde Veri ve Bilgi Akışı Muhasebe bilgi sisteminde veri veya bilgiler her sistemde olduğu gibi. Bu akışa uygun olarak veriler veya bilgiler önce sisteme belgelerle dahil edilir ve daha sonra bir kayıt ortamı içinde bilgi işlem faaliyetleri ile çıktılara dönüştürülerek ilgili yerlere raporlar şeklinde iletilir.

buradan da büyük deftere konularına göre hesaplara geçirilir.4. Muhasebe Bilgi Akışı. çıktılardan. Girdilerle çıktılar arasındaki sapmaların düzeltilmesine ilişkin verilen emirler. . 3) Geribildirim. olayların sonucundan ve yönetim kararlarından oluşan eylemlerdir. işletme faaliyetlerine ilişkin değer hareketleri. Burada faaliyetlere ilişkin olaylar belgelere dayanarak tarih sırasına göre yevmiye defterine maddeler şeklinde kaydedilir. işçilik kullanımı. ✔ Geribildirim eylemleri ne demektir? Geribildirim ise. olayları kanıtlayıcı ilk işlem belgeleri ile sisteme dahil edilmekte ve bu belgeler bir taraftan düzenlenerek dosyalanırken (veri toplanırken) diğer taraftan yevmiye defterine geçirilmektedir. 2) İşletme dışı eylemler. satın alışlar.GİRDİ İLK İŞLEM BELGELERİ YEVMİYE DEFTERİ -Maddeler- İŞLEME ÇIKTI BÜYÜK DEFTER -Hesaplar- MİZANLAR MALİ TABLOLAR DOSYALAR DİĞER RAPORLAR Şekil 5.56 - . satışlar ve bunlara bağlı olarak oluşan alacak-borç ilişkileri. ✔ İşletme dışı eylemler ne demektir? İşletme dışı eylemler. Açıklanan bu üç kaynaktan sağlanan veriler veya bilgiler (girdiler). muhasebe mizanının tutmaması gibi olaylar. geribildirim için örnek olaylardır. bozuk. başta belirtilen “girdi-işleme-çıktı” akışını izleyerek bilgi işlem eylemleri ile yönetim için yararlı. ✔ Veri veya bilgiler nerede ortaya çıkar? Muhasebe bilgi sisteminin bu genel yapısı içinde bilgi işleme eylemlerine konu olacak veriler veya bilgiler Şekil 5. Üretime hammadde verilmesi. Nihayet bu işlemin doğruluğunu belirlemek üzere mizanlar çıkarılarak mali tablolar (bilanço. işletmenin çevreyle ilişkisinden doğan olaylardır. işletme-banka arasındaki işlemler gibi.4’de görüldüğü gibi. gelir tablosu vb. kusurlu çıkan malların tekrar işleme verilmesi.3’de gösterildiği gibi üç kaynaktan sağlanır: 1) İşletme içi eylemler. Muhasebe bilgi akışı nasıl işlemektedir? Şekil 5. işletme içi değer hareketleri gibi olaylar işletme içi eylemlere örnek gösterilebilir. amortisman. ilgili ve zamanlı bilgiler durumuna getirilir. bankalarla yapılan mevduat ve kredi işlemleri diğer bir ifadeyle satıcı-müşteri. ✔ “Girdi-Bilgi İşlem-Çıktı (Raporlar)” şeklinde görülmektedir. ✔ İşletme içi eylemler ne demektir? İşletme içi eylemler işletmede oluşan ve parayla ifade edilen her türlü olaylardır.) ve gereksinim duyulacak diğer tablolar düzenlenir. Örneğin. Dolayısıyla sistemin işleme aşaması başlatılmış olur.

57 - . Sınıflandırmada genellikle kodlama sistemleri kullanılır. Bu nedenle verinin bilgiye dönüştürülmesi için mutlaka bilgi işlem faaliyetlerinin tamamının ve sırasıyla yapılması gerekli olmamaktadır. Bilgi işlem faaliyetlerinin birlikte irdelenmesi gereklidir. hammadde istek fişleri. Veri veya bilgilerin kaydını sağlayan belgelere dayanarak. bono. Doğru.4’te gösterilen belgeler. büyük defter. Verinin bilgiye dönüşmesi için sayılan bu işlemlerin mutlaka sırasıyla ve tamamının yerine getirilmesi sözkonusu değildir. Belirtilen bu bölümleme yanında dönen aktiflerin kasa. dosyalar ve raporlardan oluşan kayıt ortamında yönetim için gerekli bilgilere dönüştürülmesi amacıyla. kayıt. doğru. Veri veya bilgilerin bilgi sistemine dahil edilmelerini sağlayan belgeler ile bu belgelere dayanarak yapılan kayıtlar için kullanılan kayıt araçları (defterler. alış faturaları. ticari mallar. duran varlıklar.) bilgi işlem yöntemlerine göre farklılıklar gösterir. Böylece işlemlerin konulara göre veya niteliklerine göre kaydedilmesi. saklama. Örneğin. Veri veya bilgiler çeşitli şekillerde sisteme dahil edilirler. Örneğin varlıkların. yatırımlar gibi bölümlere ayrılması veya maliyet giderlerinin. alıcılar gibi ikinci bir ayırımına tabi tutulması ya da üretimde kullanılan ilk madde ve malzemenin. ? Kayıt ne demektir? Sınıflandırma Sınıflandırma. Kodlama sistemleri veri veya bilgilerin kolaylıkla sınıflandırılmasını ve bu veri veya bilgilere kolaylıkla ulaşılmasını sağlar. canlandırma. stok kartları gibi kayıt ortamlarına geçirilmesi de bir kayıt işlemidir. cinsine. gerçek ve zamanlı çıktılar ancak. sınıflandırma. çek. Örneğin. ilk madde ve malzeme ve genel üretim giderleri olarak bölümlendirilmesi bir sınıflandırmadır. sınıflandırma. hesaplama. El ile bilgi işlem yöntemi ile bilgisayara dayalı bilgi işlem yöntemine ilişkin belgelerin veya formların aynı olmaması doğaldır. gerçek ve zamanlı girdilerle sağlanır. direkt işçilik. . çoğaltma ve iletme işlemleri yapılır. hesap planları veya üretim sürecindeki her sipariş partisine ayrı kod numaralarının verilmesi gibi. dönen varlıklar. Dolayısıyla buna bağlı olarak kayıt şekli de değişir. defterler. gerçek ve zamanlı çıktılar. satış faturaları gibi. izlenmesi ve raporlanması kolaylaşmış olur. ? Muhasebe bilgi sisteminde veri ve bilgi akışı ne demektir? Kayıt Kayıt. tutarın bulunması bir hesaplama işlemi olmaktadır. satılan mamullere. Çünkü mali nitelikteki bir işlem belgelendirilirken kayıt. veri amaca göre sadece bir bilgi işlem faaliyeti sonunda da yönetim için bilgi şekline dönüşebilmektedir.! Unutulmamalıdır ki. işlemlerin yevmiye defteri. doğru. perakende satış fişleri. Sistemin çıktılarını büyük oranda girdiler belirleyeceğinden giriş belgelerinin veya formlarının titizlikle düzenlenmesi gerekir. yapılan bir mal satışının belgelendirilmesi bir kayıt işlemini ifade ederken. Bazen ise. üretimde kullanıldıkları mamullere göre. özetleme. hesaplama gibi bilgi işlem faaliyetlerinin aynı anda yapılması sözkonusu olabilir. veri veya bilgilerin belirli sınıf veya kategorilere göre düzenlenmesidir. satış bölgelerine göre sıralanması da sınıflandırma işlemidir. gerçek ve zamanlı girdilerle sağlanır. veri ve bilgilerin toplanmasını ve daha sonra işleme tabi tutulmak üzere belgelendirilerek sisteme girişlerinin sağlanması işlemidir. İşletme faaliyetlerine ait verilerin Şekil 5. veya satışların. formlar vb. ancak doğru. Örneğin.

gelir tablosu. bir sipariş üretimine ilişkin veri veya bilgilerin. kağıt dökümanlar ve klasörler kullanılırken. El ile bilgi işleme yönteminde. veri veya bilgilerin biriktirilmesi ve ileride tekrar kullanılmak amacıyla ilgili dosyalara yerleştirilmesidir. belirli bir mamule ilişkin olarak maliyet tabloları veya belirli bir üretim bölümünün genel üretim giderlerini yansıtan tablolar özetlemeye birer örnektir. ay sonlarında ücret hesaplaması yapılabilmesi için.58 - . Veri veya bilgilerin toplanması. çalışanlara ödenecek ücretlerin hesaplanması. Başka bir deyişle sistemlerden sağlanan çok sayıda bilginin anlamlı bir şekilde azaltılarak özetlendiği bir aşamadır. Örneğin. ? Saklama ne demektir? Canlandırma Saklama işlemi ile biriktirilmiş (dosyalanmış) veri veya bilgilerin. Bilanço. ay başından ayın son günü. işçi zaman kartlarının ücret hesaplanması için ay başından ay sonuna kadar otuz gün biriktirilerek saklanması. ? Hesaplama ne demektir? Özetleme Çok sayıda bilginin daha kullanışlı bir biçime dönüştürülmesidir. Biriktirme ve buna göre dosyalama işlemi. Örneğin. diğer elektronik bilgi işlem yöntemlerinde mikrofilm. Veri veya bilgiler bazı işletme faaliyetleri tamamlanıncaya kadar biriktirilir. disk veya manyetik ortamlar kullanılır. dönem sonunda envanter işlemlerine bağlı olarak dönem kârının veya zararının bulunması da hesaplamaya birer örnektir. eski bilgilere yeni veri veya bilgilerin eklenmesi veya çıkarılması. Bu aşamaya. sipariş mamul tamamlanıncaya kadar biriktirilmesi bir saklama işlemidir. Bu durumun önüne geçilmesi ve işlenen veri veya bilgilerin daha yararlı bir bilgi haline gelebilmesi için belirli veya istenecek şekillerde özetlenmesi gerekir. Bilgiler yöneticilerin veya işletmeyle ilgili üçüncü kişilerin kullanamayacağı kadar uzun listeler şeklinde ortaya çıkabilir. mamul maliyetlerinin bulunması.? Sınıflandırma ne demektir? Hesaplama Veri veya bilgilere aritmetik işlemlerin veya sağlanmak istenen bilginin veya raporun özelliğine göre matematiksel modellerin veya analiz tekniklerinin uygulanması işlemidir. Bu nedenle veri veya bilgilerin gerektiğinde tekrar kullanılmak üzere ve yasal olarak saklanması gerekir. kaydedilmesi ve hesaplamalara konu edilmesi ile bu veri veya bilgilerin ilgili kişilerce kullanılması aynı zamana rastlamayabilir. ? Özetleme ne demektir? Saklama Saklama. bilgi işleme yöntemlerine göre farklılıklar gösterir. fiili giderlerin bütçelenmiş veya standart giderlerle karşılaştırılıp sapmaların bulunması. Bilgi işlem aşamalarından en önemlisi olan hesaplama çok değişik şekillerde görülür. tekrar kullanılmak amacıyla hazır duruma getirilmesi işlemidir.

? Çoğaltma ne demektir? İletme İletme. Dolayısıyla bu üç tarafa aynı bilginin verilmesi gerektiğinden olayla ilgili belge üç suret düzenlenerek taraflara gönderilir. ? İletme ne demektir? Muhasebe Bilgi Sisteminin Öğeleri Bir sistemin öğeleri. he. ancak etkin ve iyi düzenlenmiş bir iletme (haberleşme) ile sağlanır. Veri veya bilgilerin.ne kadar dosyalanmış bulunan işçi puantaj kartlarından yararlanma veya mizanların çıkarılması için yardımcı defterlerin (hesapların) kullanılması birer canlandırma işlemidir. Dolayısıyla sistemin işlev görmesi ancak. bir defterden diğer bir deftere geçirilmesi. Muhasebe bilgi sisteminin öğeleri. bir bölümden diğer bir bölüme gönderilmesi. Personel. Örneğin. Bunun yanında dönem sonu mali tablolarının yönetime. Etkin bir bilgi akışı. bilgi kullanıcılarının (yönetici ve üçüncü kişiler) yararlanmasına uygun bir şekil alıncaya kadar devam eder. o sistemin belirlenebilen ve birbirine bağlı olan. ortaklara. devlete. veri veya bilgilerin. hammadde veya malzemeyi alan atölye şefini ve maliyetleri kontrol etme ve hesaplama ile sorumlu kişi veya bölümü ilgilendireceğinden aynı olayla ilgili olarak üç tarafın bilgi sahibi olması gerekir. ilk madde ve malzeme ambarından atölyeye bir hammaddenin veya malzemenin verilmesi. borç verenler. işletme yönetiminin ve işletme ile ilgili diğer kişi ve kurumların bilgi gereksinmelerini karşılamak üzere. Bu öğeler. işletmenin finansal durumu ve faaliyetlerine ilişkin yönetim bilgilerinin. bilgi sistemi içinde bilgi işlem aşamalarına bağlı olarak bir aşamadan diğer bir aşamaya aktarılması.59 - . kredi veren kurumlara verilmesi de bir çoğaltma işlemi niteliğindedir. ? Canlandırma ne demektir? Çoğaltma Çoğaltma veri veya bilgilerin kopyalar (suretler) şeklinde çoğaltılması işlemidir. ? Muhasebe bilgi sisteminin öğeleri nelerdir? Personel Muhasebe bilgi sistemi. bunları kayıt. işletme faaliyetlerine ilişkin veri veya bilgileri toplayan. muhasebe bilgi sisteminin işlevini görmesi için sisteme işlerlik kazandıran elemanlar olmaktadır. devlet) sunulmasıdır. sistemi oluşturan ve onu meydana getiren öğelerle sözkonusu olabilmektedir. bilgi işlem sırasında bir aşamadan diğer bir aşamaya geçişleri. ortaklar. ilgili taraflara (yönetici. Donanım ve Raporlardır. bunu veren ambar memurunu. sistemi çalışır duruma getiren ve sisteme işlerlik kazandıran değişik somut elemanlardır. sınıflandırma. dolayısıyla bunlara ilişkin veri veya bilgiler çoğu kez işletmenin birden fazla yöneticisini veya bölümünü ilgilendirir. Mali nitelikli işlemler. Haberleşme Araçları. Bu nedenle bir işlemin çıktısı olan bilgi diğer bir işlemin girdisi olur.

Ancak hangi bilgi işlem yöntemi benimsenmiş olursa olsun. yolcu listeleri. muhasebe sistemine ilişkin veri veya bilgileri somutlaştırıp kanıtlanabilir duruma getirirler. günlük müşteri listeleri. stok kartları örnek gösterilebilir. bir sistemin maddi. çek. . somut varlığını belgeler belirleyecektir. Bu belgeler. canlandırma. saklama. İstenilen deneyime ve mesleki bilgiye sahip olan ve bunlar yanında dürüst ve iş ahlakı olan personelin. sistemin etkinliğini artıracağı unutulmamalıdır. puantaj fişleri örnek gösterilebilir. işlenmesine ve ilgililere iletilmesine olanak tanıyan ilk işlem belgeleri ile kayıt. İlk işlem belgeleri. Muhasebe bilgi sistemi personelinin sayısı. işçi çalışma kartları. özetleme. ✔ Haberleşme araçlarının çeşitleri nelerdir? Haberleşme araçları genel olarak. mesleki eğitim. doğru ve çabuk yapılmasını sağlayan bir unsurdur. kayıt. iş deneyimi ve kişiliktir. fatura. özetleme. çoğaltma ve iletme işlemlerinin yapılması için gerekli kayıt ortamını oluştururlar.60 - . belgelerinin içeriği. işletme faaliyetlerine ilişkin veri veya bilginin ilk kez kaydedildiği veya geçirildiği belgelerdir. yevmiye defteri. ✔ Haberleşme araçları bilgi işlem yöntemine göre değişir mi? Muhasebe bilgi sisteminde veri veya bilgilerin toplanmasına. yer. hukuk. istatistik. Kayıt belgeleri. büyük defter. envanter defteri. sistemin işlem yoğunluğuna. muhasebe. ücret bordrosu. nitelik. bilgisayar konularında bilgi sahibi olmayı gerektirir. 1) İlk İşlem Belgeleri. Muhasebe personelinin organizasyon yapısı. Muhasebe bilgi sistemini yürütecek personelde aranan genel özellikler. Bunlara. perakende satış vesikaları. taşıma ve sevk irsaliyeleri.saplama. sınıflandırma. veri veya bilgilerin genellikle ilk işlem belgelerine dayanarak kaydedilmesi ve işleme tabi tutulması için kullanılan ve devamlılık arzeden belgelerdir. ? Muhasebe bilgi sistemindeki personelin nitelikleri nelerdir? Haberleşme Araçları Haberleşme araçları. zaman. Buna göre muhasebe sistemine düşen bu görevin yerine getirilmesi için konuyu bilen ve sistemi çalıştıran personelin var olması gerekir. Mesleki eğitim. Muhasebe bilgi sisteminde çalışacak personel uygun bir organizasyon çerçevesi içinde görevlendirilir. gider pusulası. kapsamına ve bilgi sistemlerine verilen öneme göre değişiklik gösterir. veri veya bilgilerin toplanması ve bilgi işlem faaliyetlerine tabi tutulması için gerekli belgelerdir. Deneyim işlerin daha güvenli. kişi (taraflar) gibi değişik yönleriyle ortaya koymak suretiyle. şekli ve yapıları bilgi işlem yöntemlerine göre farklılık gösterir. hesaplama. kasa kayıt fişleri. poliçe. nicelik. El ile bilgi işlem yöntemindeki bir belge ile bilgisayara dayalı bilgi işlem yönteminde kullanılacak bir belge farklı olur. serbest meslek makbuzu. maliye. Bunlara. çoğaltma ve iletme şeklindeki bilgi işlem eylemleri ile işleme tabi tutan ve sonuçta gerekli bilgilere dönüştüren bir sistemdir. saklama. Kayıt ortamını ve haberleşme olanağını yaratan haberleşme araçları işlemleri. bono. işletmenin genel organizasyon yapısına göre şekillenir. müstahsil makbuzu. iktisat. işletme. yazışma belgeleri. Bunun yanında personelin niteliği de önem taşır. ilk madde ve malzeme kullanım belgeleri. 2) Kayıt Belgeleri şeklinde ikiye ayrılır.

mekanik (makinalı) bilgi işlem ve elektronik (bilgisayara dayalı) bilgi işlem yöntemlerine göre yapılmaktadır. el ile bilgi işlem. 1) Kasa tahsil fişi. Dolayısıyla yöneticilerin verecekleri kararlara temel olurlar.Ayrıca işletmelerde iş bölümüne göre yapılan işleri kolaylaştırmak ve bölümler arasında kontrol sağlamak için muhasebe fişi denilen belgeler kullanılır. gereksinimlere ve işletmenin koşullarına göre farklılıklar gösterir ve sayıları değişir. ✔ İç raporlar nelerdir? İç raporlar. ? Haberleşme araçları ne demektir? Kasa tahsil fişi. işletmenin kasasına giren paraların ne için ve kimden alındığını ve bu tahsilatın karşılığında hangi hesaba veya hesaplara alacak kaydedileceğini gösteren bir muhasebe belgesidir. bir günde yapılan çok sayıdaki işlemi kayıt belgelerine topluca geçirmek için kullanılan özet föylerdir. daktilo. bütçeler. Kontrol raporları olarak da ifade edilen iç raporlar genellikle yöneticilere.61 - . Bu yöntemlerde veri veya bilgilerin toplanması. Mahsup fişi. Bu tür raporlara. performans raporları. Muhasebe fişleri. Sistemin belirlenebilen maddi ürünleridir. raporlar işletme içi ve işletme dışı bilgi kullanıcılarına yöneliktir. işletme faaliyetlerinin seyrini ve sonuçlarını görme ve planlanan hedeflerle karşılaştırma olanağı sağlarlar. ? Muhasebe bilgi sisteminin donanımı nedir? Raporlar Raporlar. okuyucu. mali. İç raporlar. Bu dönüşümü sağlamak üzere yapılan bilgi işlem faaliyetleri. bilgi işlem eylemlerinin yoğunluğuna ve buna bağlı olarak da benimsenen bilgi işlem yöntemlerine göre değişiklik gösterir. gelir tablosu. yazıcı. basit hesap makinaları. bilgisayar gibi donanımlar kullanılır. 2) Kasa tediye fişi. 3) Mahsup fişi. bilanço. yönetimin her düzeyine sunulan ve kontrol amacı taşıyan bütün raporları içerir. para girişleri ve çıkışları (nakit işlemler) dışında kalan işlemlerin kayıtlarının gösterildiği fiştir. (Bkz. işleme tabi tutulması sırasında yönteme göre. Primanotalar. 4) Primanotalar (özet föyler) olarak dörde ayrılır. Kısaca açıklanan bu muhasebe fişleri şu yararları sağlamaktadırlar: ● ● ● ● Kayıtların düzenli olması Yanlış kayıt olasılığının azaltılması Kayıtların kontrolünün kolaylaşması Aynı nitelikte işlemlerin topluca kaydedilmesi ? Muhasebe fişleri ne demektir? Donanım Muhasebe bilgi sistemi bilindiği gibi veri veya bilgileri yönetsel bilgilere dönüştüren bir sistemdir. muhasebe bilgi sisteminin çıktılarıdır. Ünite 1) Bir muhasebe bilgi sisteminde bulunacak donanımlar işletmenin koşullarına. kasa tahsil makinaları. Bilindiği gibi. işletmenin kasasından çıkan paraların ne için ve kime ödendiğini ve bu ödeme karşılığında hangi hesaba veya hesaplara borç kaydedileceğini gösteren muhasebe föyüdür. Kasa tediye fişi.

✔ Hangi muhasebe kavramları vardır? ● ● ● ● ● ● ● ● Sosyal Sorumluluk Kavramı Kişilik Kavramı Para Ölçüsü (Parayla Ölçülme) Kavramı İşletmenin Sürekliliği Kavramı Dönemsellik Kavramı Verilerin Güvenilir Olması (Tarafsızlık ve Belgelendirme) Kavramı Değişmezlik (Tutarlılık) Kavramı Tam Açıklama Kavramı . vergi iadelerine ilişkin raporlar. veri veya bilgilerin toplanması bilgi işleme tabi tutulması ve raporlar şeklinde ilgililere sunulması sırasında. kredi kurumlarına verilen raporlar. yıllık faaliyet raporları. güvenilir ve zamanında bilgiler. İlkelerin amacı. Dış raporların kaynağı. dayanağını oluşturan temel kavramlar ve ilkeler daha önceki muhasebe derslerinde ve kitaplarında açıklandığı için. muhasebe sisteminin yanısıra çeşitli alanlar da olabilir. Muhasebe uygulamalarında uyulacak ilkelerin belirlenmesinde ve yeni durumlar ve gelişmeler için yeni ilkeler geliştirmede temel oluşturacak bazı kavramlara gereksinim vardır. Bunu sağlamak için. muhasebe bilgi sistemindeki muhasebe uygulamalarında farklılıkları azaltmak. ilkelerde olduğu gibi işletme yönetiminin gözlenmesinden edinilen deneyimlerden ve ilgililere ve kamuya hesap verme yükümlülüğünden elde edilir. Bu kavramlar. raporların elde edilmesine olanak sağlamaktır. burada sadece sayılmakla yetinilecektir. satış raporları örnek gösterilebilir. gelir tablosu. ilgililerin farklı gereksinmelerini tatmin edecek nitelikte doğru. Çeşitli kişi ve kurumların işletme ile ilgilenme nedenleri. üretim raporları. işletmeyle ilgili üçüncü kişilere. birbirinden farklıdır. ? İç ve dış raporların işlevleri nelerdir? Muhasebe Bilgi Sistemi Temel Kavram ve İlkeleri Muhasebe bilgi sistemi. işletmenin durumu ve çalışmalarından haberdar olmaları için sunulan bilgi raporlarıdır. Bu raporlar da iç raporlar gibi. ilgililerin çıkarlarını dengeli şekilde gözönünde tutan. sunulacak kişilere veya ilgili oldukları konulara göre değişir. yararlılıkları genellikle kabul edildikten sonra muhasebe ilkelerine dönüşen.62 - . Bu açıdan muhasebe bilgi sistemi. Bilanço. işletmenin mali durumu ve faaliyet sonuçları ile ilgilenen kişi ve kurumların bilgi gereksinmelerini karşılayan bir sistemdir. ülkenin ve diğer ülkelerin ekonomik ve sosyal göstergelerinden yararlanılması gibi. bir bakıma çıkarları. bilindiği gibi. Genel kabul görmüş muhasebe ilkelerinin. yıllık faaliyet raporlarının hazırlanmasında.yet raporları. Örneğin. deneyim ve mantıktan doğan. çok sayıda ve değişik kurallar uygulanır. sermaye piyasalarına açıklanan mali tablolar dış raporlara birer örnektir. raporlar hazırlanmasına olanak sağlamak durumundadır. Sözkonusu ilkelerin yaygın olarak ve benimsenerek uygulanmaları nedeniyle bu ilkeler için “genel kabul görmüş” deyimi kullanılmaktadır. işletme içi ve işletmeler arası karşılaştırmaya uygun mali tabloların. ✔ Dış raporlar nelerdir? Dış raporlar. stok kontrol raporları.

ne şekilde. sermaye koyan veya sonradan kendilerine ait kârı işletmede bırakan sahip ve hissedarlar ile alacaklıların işletmeye sağladıkları kaynaklar ve bunlarla elde edilen varlıkların muhasebe kayıt. Gelir tablosu ilkelerinin amacı nedir? Bilanço ilkelerinin amacı. giderlerin. Bu yönergeler. muhasebe bilgi sisteminin tasarımından sistemin çıktısı olan raporların sistemden alınmasına kadar bütün işlemlerin. ? Bilanço ilkelerinin amacı nedir? İlkeler.● ● ● ● Önemlilik Kavramı Maliyet Esası Kavramı İhtiyatlılık Kavramı Özün Önceliği Kavramı ✔ Hangi muhasebe ilkeleri vardır? Sayılan muhasebe kavramlarına dayalı olan genel kabul görmüş muhasebe ilkeleri de şunlardır: ● ● Gelir Tablosu İlkeleri Bilanço İlkeleri . defter sistemlerini. sistemin çalışma şekillerini. bilgi akış şemalarını. ? Muhasebe bilgi sistemi temel kavram ve ilkelerinin amacı ve işlevi nedir? Muhasebe Bilgi Sistemine İlişkin Genyöntemler Genyöntemler. satışların maliyetinin. işlemleri ve teknikleri olan muhasebe uygulaması. nasıl.1992 tarihli Resmi Gazete’nin mükerrer sayısında “Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği” adı ile yayımlanmıştır. sistemin öğelerini (elemanlarını). belli bir tarihte işletmenin mali durumunun açıklıkla ve ilgililer için gerçeğe uygun olarak yansıtılmasıdır. .Yabancı Kaynaklara İlişkin İlkeler . hesap ve tablolarında anlamlı bir şekilde tespit edilmesi ve gösterilmesi yoluyla. Yönergeler “yazılı kılavuz bilgiler”. “kılavuz el kitapları” veya “talimatnameler” olarak adlandırılan kitapçıklarda bulunur. genel kabul görmüş muhasebe ilkelerine dayanmaktadır. Gelir tablosu ilkelerinin amacı.Özkaynaklara İlişkin İlkeler ? Muhasebe yöntemleri. satışların. gelirlerin. bilgi işlem eylemlerini ve bunların girdi. işleme.Varlıklara İlişkin İlkeler . kâr ve zararlara ait hesapların ve belli dönemlere ait işletme faaliyeti sonuçlarının sınıflandırılması ve gerçeğe uygun olarak gösterilmesini sağlamaktadır. çıktı belgelerini.12. hesap planlarını ve personelin görevlerini tanımlayan ve böylelikle sistemin çalışmasını olurlu kılan.63 - . muhasebe bilgi sistemini. sistemi çalışır duruma getiren açıklamalardan ve bilgilerden oluşur. iktisadi devlet teşekkülleri ve özel sektörün muhasebe uygulamalarına rehber olma amacıyla “İktisadi Devlet Teşekküllerini Yeniden Düzenleme Komisyonu Mali İşler ve Muhasebe Grubu” tarafından hazırlanmış ve daha sonra yeni şekliyle 26. ne zaman ve kimler tarafından yapılacağını gösteren açıklamalara ilişkin yönergeleri ve standartları içerir.

Standartlar. Yönetim bilgi sistemi para. pazarlama. 1. belge düzeninde. Sorular . donanım ve raporlar gibi öğelerle veri veya bilgileri yönetsel bilgilere dönüştürme olanağı sağlanmış olacaktır. ? Muhasebe bilgi sistemine ilişkin genyöntemler ne demektir? Hangi işlevi vardır? Özet Yönetim için gerekli olan bilgilerin gerektiği şekilde ve zamanda sağlanması ve bu bilgilerin planlama. sistemin içeriğinde. personel ve muhasebe (finansal) bilgi sistemleridir. Bilgi sisteminin bu şekilde işlev görmesi. canlandırma. çoğaltma ve iletme faaliyetleri ile çıktılara (bilgilere-raporlara) dönüştürülerek ilgili kişi veya kişilere ve yerlere raporlar şeklinde iletilir. yürütme. donanım ve raporlar” olarak ifade edilen sistem öğeleri ile sağlanır. aynı zamanda sistemin etkinliğini ve kontrolunu sağlayacaktır. makina. personel. Yönetimin varlıklar üzerindeki yönetim sorumluluğunu yerine getirmek. Veriler veya bilgiler. Yönetim bilgi sisteminin temel alt sistemleri. özetleme. örgütlemek ve kontrol etmek için. haberleşme araçları.Bu açıklamalar ve bilgiler. Geleceğe ilişkin işletme eylemlerini planlamak için gerekli bilgileri sağlamaya yönelik bir bilgi sistemidir. malzeme. saklama. Bu sistemlere. muhasebe bilgi sisteminde tutarlılık ve birlik sağlayan temel unsurlardır. Bunlar sistemin tasarımından. kadrolama ve kontrol faaliyetlerinde kullanılması ve özellikle bilgisayarın bir araç olarak yarattığı olanaklar sonucu Yönetim Bilgi Sistemi kavramı ortaya çıkmıştır. üretim. kayıt. İşletme eylemlerinin kontrolunu yapmak. gerekli kişilere kullanabilecekleri şekilde sürekli olarak sağlamak amacı ile kurulan ve çalıştırılan bir sistemler bütünüdür. sistemin çalışmasından sorumlu kişileri belirsizlikten kurtaracak. haberleşme araçları. Sonuç olarak. niceliksel ve niteliksel bilgileri gerektiği yer ve zamanda. yönetimin gereksinim duyduğu işletme içi ve işletme dışı finansal ve finansal olmayan. sınıflandırma. hesaplama. Muhasebe bilgi sistemi. muhasebe bilgi sistemi yönerge ve standartlardan oluşan genyöntemler ve belirli ilkeler çerçevesinde. çalışmasına ve daha sonra sistemden çıktılar elde edinceye kadar bütün aşamalar için geçerlidir. Standartlar. 3. işletmenin yapısına bağlı olarak başka alt sistemlerde eklenebilir. Bu uygulamalar. örgütleme. işletme içi ve işletmeler arası karşılaştırmalara olanak sağlamak amacıyla muhasebenin temel kavramlarına ve genel kabul görmüş ilkeleri çerçevesinde yapılır. teknoloji ve bilgi gibi işletme kaynaklarının amaçlar doğrultusunda en etkin ve verimli bir şekilde kullanılmalarını planlamak.64 - . “personel. rapor şeklinde bir standartlaşma olanağı sağlar. belirtilen akışa uygun olarak önce sisteme belgelerle dahil edilir ve daha sonra bir kayıt ortamı içinde. Muhasebe bilgi sisteminde veri veya bilgiler “girdi-işleme-çıktı” akışını izler. 2. farklılıkları azaltmak. insangücü.

Bilanço ilkelerinin . Satınalma bilgi sistemi 3. Verilerin bilgi haline gelmesini sağlayan işlemler dizisine ne denir? a. Bilgi b. alt bilgi sistemleri için doğru değildir? a. Bütün alt bilgi sistemleri ancak birlikte hareket ettikleri zaman yönetimin tüm bilgi taleplerini karşılarlar d. Sosyal sorumluluk kavramının e.1. Alt bilgi sistemleri birbirinden bağımsızdır c. Muhasebe bilgi akışı kapsamında. Muhasebe bilgi sistemi e. İlk işlem belgeleri b. Bilgi işlem c. Varlıklara ilişkin ilkelerin b. Büyük defter e. Personel bilgi sistemi d. kâr ve zarara ilişkin hesapların ve belli dönemlere ait faaliyet sonuçlarının sınıflandırılması ve gerçeğe uygun olarak gösterilmesi neyin gereğidir? a. Temel Yönetim Bilgi Sistemleri kapsamında. Alt bilgi sistemleri kendi aralarında etkileşime sahip olup birbirleri ile bilgi alış verişi içinde olurlar 2. Pazarlama bilgi sistemi c. satışların maliyetinin. aşağıdakilerden hangisi yer almaz? a. Yevmiye defteri d. Alt bilgi sistemleri. Dosyalar 5. Satışların. Yönetim e. giderlerin. Aşağıdakilerden hangisi. Öz kaynaklara ilişkin ilkelerin c. Muhasebe süreci d. Mizanlar c. Üretim bilgi sistemi b. gelirlerin. aşağıdakilerden hangisi daima girdi özelliğindedir? a. Gelir tablosu ilkelerinin d.65 - . haberleşme kanalları aracılığıyla bütünleşirler e. Bir alt bilgi sisteminin çıktısı diğer alt bilgi sisteminin girdisidir b. Dosyalama 4.

veri kaynakları.. Bu kavramları ezberlemek yerine.. veri tabanı ile işlemlerin elle veya bilgisayar destekli olarak işlenmesindeki adımlar üzerinde durulacaktır. ne olduğunu verilen örneklerle öğrenmeye çalışınız. Çalışma Biçimine İlişkin Olarak. şu ana kadar görmediğiniz bazı kavramlarla karşılaşacaksınız. Bu işlemler anlatılırken. . Bir işletmenin gelir döngüsünü oluşturan işlevler.Gelir Döngüsü 6 ÜNİTE Bu Ünitede.. Gelir döngüsü satış işlemi ve bunun tahsilatına ilişkin işlemleri kapsamaktadır..66 - .

büyük defter ve finansal raporlama sistemine başlıca girdileri sağlayan döngüdür. Bazı durumlarda bir finans kurumu veya bir banka da veri kaynağı olabilir. Müşteri siparişi. tahsilat ve avans alma. Satış emirleri belirli bir biçime sahip olup. çoğunlukla müşteri tarafından hazırlanan satınalma emridir. ? Gelir Döngüsü İşleme Sistemleri nelerdir? VERİ KAYNAKLARI VE GİRDİLER Gelir döngüsünde kullanılan veri esas olarak müşterilerden gelen girdilere dayanır. Satışların peşin yapılması durumunda alacak kayıtlarının yapılması gereksiz olacaktır. Gelirin elde edilmesi ile ilgili tüm fonksiyonlar işletmelerin gelir döngüsünü oluştururlar. Bu nedenle gelir döngüsü pazarlama bilgi sistemi ile muhasebe bilgi sisteminin karşılıklı etkileşimini gerektirir. işletmenin satış elemanı tarafından belirli bir formda hazırlanır. işlemleri yasal defterlere kaydetme ve gelir işlemini işletmenin finansal tablolarında göstermektir. siparişin kaydedilmesi. mal veya hizmetlerin para karşılığı müşterilere satılmasıdır. Bu nedenle de bir işletmenin gelir döngüsü mal ve hizmetlerin müşterilere satılması ile ilgili fonksiyonları kapsar. Söz konusu fonksiyonlar. müşteri siparişine benzemekle birlikte. satış emirlerini. müşteriden siparişin alınması. malzeme hazırlama listelerini. Ayrıca satış emrinde müşteri sipariş numarasının yazılacağı bir yer ayrılmıştır. müşterilere ilişkin referans ve kredi durumlarına ilişkin kayıtlar. ? Gelir döngüsünün veri kaynakları nelerdir? Elle tutulan sistemlerde kaynak belgeler. Kontrol amacıyla önceden numaralanmıştır ve faturanın düzenlenmesine temel oluşturan verileri içeren kolonlarla. gönderilecek malların hazırlanması. Bir işletmenin gelir döngüsü işlevi sözkonusu işletmenin pazarlama/ dağıtım ve muhasebe/finans fonksiyonlarının yönetimi altında yerine getirilir. çok kopyalı olarak düzenlenir. siparişlerin gönderilmesi. alacak hesapları işleme sistemi ve nakit tahsilatlar işleme sistemleri içinde ele alınacaktır. nakliye ile ilgili belgeleri. müşteri siparişlerini.GİRİŞ Birçok işletmenin varlığını sürdürmesi elde ettiği gelirlere dayanır. işletmeye mal satanlar (veya üretim işletmesinde işletmenin üretim fonksiyonu) ve nakliye departmanından oluşur. faturalama. Ancak bazı durumlarda.67 - . stoklara ilişkin kayıtlar. Satış emri. . bazıları hizmet satışından. Müşteri hem satış hem de nakit tahsilat işlemlerini başlatır. Bazı işletmeler bu gelirlerini mal satışından. eğer kredili satış yapılmışsa alacak kayıtlarını tutma. satış faturalarını ve tahsilat makbuzlarını. fiyat kolonuna sahiptir. bazıları da hem mal hem de hizmet satışından elde ederler. Gelir döngüsünün başlıca amacı. Mamul satışında diğer veri kaynakları satış elemanları. Bu işlevler gelir döngüsü uygulama sistemleri olan satış emirleri işleme sistemi. müşterinin kredi durumunun kontrol edilmesi. banka dekontlarını ve diğer belgeleri kapsar. Gelir döngüsü. bazı önemli farklılıklara sahiptir. mamul deposu.

daha hızlı veri girişini sağlayacak şekilde tasarlanabilirler. Açık satış faturaları ve müşteri kütüklerinde saklanmakta olan veriler bu kolonlar için bilgisayar giriş (kayıt) programı tarafından tekrar elde edilecektir.İlave olarak program otomatik olarak önceden hesaplanan “Kontrol Toplamı” ile “Girilen Toplamı”nı karşılaştırarak farkı ekranda gösterir. . banka dekontları kaynak belge niteliğindedir. faturanın yanında kayıt için veri sağlayan diğer belgedir. Bu dökümanlar bazı durumlarda terminal aracılığıyla veri girişine dayanarak otomatik olarak yaratılabilirler. satış iadeleri ve nakit tahsilat işlemleriyle ilgili verilerin girişi için kullanılabilir. Bu program girilen tüm ödemelerin toplam tutarını da hesaplayacak ve sonucu “Girilen Toplam” isimli kutuya yerleştirir. nakliye bölümü tarafından bir sevk irsaliyesi düzenlenir ve bunun bir kopyası faturalama departmanına gönderilir. Alternatif olarak.68 - .Bilgisayarla bilgi işleme departmanının girdi hazırlama bölümü girdi verilerini bilgisayarın okuyacağı forma dönüştürür. Örneğin önceden tasarlanmış ekranlar satış emirleri. tren yolu ile) farklılık gösterirler. KONTROL TUŞLARI 1 Müşteri/ fatura 2 İptal verisi 3 Yığın sonu 4 Menüye dön 5 Yardım Yukarıdaki ekrana dikkat ederseniz boş kolonlar. muhasebe döngüsü için satış işlemlerinin kaydında temel girdileri oluştururlar. Bu ekranlar basitleştirilmiş kayıt formlarına benzer şekilde tek tek işlemlerin veya yığın işlemlerinin işlenmesi için tasarlanabilir. Nakliye belgeleri nakliyenin yapılış şekline göre (hava. ürünlerin depodaki yerleşimine göre düzenlendiği farklı bir hazırlama listesi düzenlenebilir. deniz. siparişin hazırlanması için gönderilir. Bilgisayar destekli sistemlerde. kara . Çünkü fatura satış işleminin toplam tutarını ve işlemin ne şekilde (peşin. Bunlara ek olarak. Bazı dökümanlar da bilgisayara daha az hatayla. Çünkü tahsilat makbuzu müşterilerden yapılan nakit tahsilatların tutarını gösterir. Satış emrinin bir kopyası depoya.Satış emrinin bir kopyası müşteriye siparişin kabul edildiğini bildirmek için gönderilir. Tahsilat makbuzları. NAKİT TAHSİLATLAR TARİH YIĞIN NO KONTROL TOPLAMI GİRİLEN TOPLAM FARK MÜŞTERİ ADI MÜŞTERİ FATURA FATURA TAHSİLAT FATURA NO NO TARİHİ TUTARI TUTARI Şekil 6. Bunun yanında banka aracılığıyla yapılan nakit tahsilatların izlenmesinde de. kredili) yapıldığını gösteren belgedir. Satış faturaları. sipariş edilen ürün verilerinin. 1 nolu kontrol tuşuna basıldığında doldurulacaktır.1. elle tutulan sistemlerde kullanılan çok kopyalı dökümanların hepsi kullanılabilir. Nakit Tahsilatlar Yığınının Çevrim İçi Girişi. Ancak bazen bu bildirimler farklı formlarda düzenlenebilmektedir.

Bu kütüklerde yer alan veriler sürekli olarak günlenmelidir. satış bölgeleri. Bu kütükte anahtar. 96 Müşterinin aktif olduğu yılı. istenen yönetsel raporların çeşitliliği.Kodlar Kodlar satışlar. İstenirse müşterilerle . tarih ve referans kütükleri mal satışı yapan bir işletmenin gelir döngüsü veri tabanını yansıtır. kabul edilen ticari iskonto ve satış faaliyetleri gibi bilgileri içerir. Satış işlemleri kaydedilirken müşteriler. İşlemleri açıklayan ve birkaç boyutu içeren kodlar. ticari alacaklar ve nakit tahsilat işlemlerinin anahtar durumundaki yönlerini tanımlanmakta temel rol oynarlar. yani kütükteki her bir müşteri kaydı müşteri hesap numarası ile tanımlanabilir. 15 Özel müşteri tanıtımını. Müşteriler Ana Kütüğü Her bir müşteriye ilişkin kayıtların bulunduğu kütüktür. kredi oranı. alacak hesapları. kredi limitlerinin belirlenmesinde yararlanılır. bilgisayar kullanımının derecesi ve veri tabanının yapısı gibi faktörlere bağlı olarak işletmeden işletmeye değişebilir. satış elemanları.69 - . Kontrol sayısını (self-checking digit) gösterebi- ? Bilgisayara dayalı sistemlerde satış ve nakit tahsilat işlemleri için kodlar ne amaçla ve nasıl kullanılırlar? VERİ TABANI Ana kütükler. stoklar ve açık satış emirleri kütükleridir. müşteri numarasıdır. 120 1 96 159 formatına sahip bir müşteri kodunda. ? Bir işletmenin gelir döngüsü veri tabanı hangi tür kütüklerden oluşur? Ana Kütükler Ana kütükler. ürün çeşitleri ve pazarlama kanalları için belirlenen kodlar kullanılır. 120 Alıcılar Hesabını 1 Müşteri sınıfı ve tipini. telefon numaraları. Kütükteki kayıtlar müşterilerle ilgili mal teslim ve fatura adresleri. Alacak Hesapları Ana Kütüğü Kredili müşterilerle ilgili kayıtların tutulduğu kütüktür. Bu kütüklerin içeriği ve sayısı müşteri ve pazar türleri. işlem kütükleri. 9 lir. grup kodlarıdır. Bu bilgilerden faturaların ve aylık tabloların hazırlanmasında. Bu kodlar kullanılarak yöneticiler için de çeşitli satış analizleri yapılabilir. müşteriler. Bunların kodları da grup kodları olarak tasarlanabilir. Örneğin satış işlemlerinin iki temel unsuru müşteriler ve ürünlerdir. Bu kütükte temel olarak müşterilerin tanıtımını sağlayan müşteri hesap numarası ve son hesap kalanı olmak üzere iki veri kalemi vardır. geçmişteki ödeme durumu.

müşteri isimleri ve ürüne ilişkin veriler yer almaz. Kütük alacakların azaltılması ve müşterilerin ödemelerini zamanında yapmalarının sağlanması için yararlı bilgiler sağlar. müşterinin hesap numarası. ürün numarası. Bu kütükte yer alan veriler.70 - . ? Gelir döngüsü veri tabanında yer alan ana kütükler hangileridir? İşlem Kütükleri Sık sık işlenen olaylarla ilgili kayıtları içeren işlem kütükleri. Fatura düzenlendiğinde alacak hesapları ana kütüğüne sözkonusu alacağın kaydı girilir. Kütükteki kayıtlar alacak kalanının azalması. Bu veri fatura hazırlanırken müşteri ve stok kütüklerinden alınır. nakit tahsilatlar işlem kütüğü ve diğer işlem kütükleridir. Sıralama anahtarı (sorting key) ürün veya stok kalemi numarasıdır. alacak hesaplarına kayıt için gönderilen satış işlemlerinin ayrıntılarını verir. Stoklar Ana Kütüğü Mal satışı yapan işletmelerin gelir döngüsü ile ilgilidir. Kaydın nakit tahsilat işlemi olarak tanınmasını sağlayan bir kodu da kapsayabilir. Nakit Tahsilat İşlem Kütüğü Elle tutulan sistemde nakit tahsilat işlem dosyası herbir cari havale bildiriminin bir kopyasından oluşur. Açık Satış Emirleri Kütüğü Henüz gönderilmemiş ve faturası düzenlenmemiş olan satışlarla ilgili satış emirlerinin kopyalarından oluşur. Kütüğün sıralama anahtarı satış faturası numarasıdır. bu veriler son stok durumunu da kapsayacaktır. Açık Satış Faturaları İşlem Kütüğü Elle tutulan sistemde açık satış faturaları işlem dosyası cari satış faturasının bir kopyasından oluşur ve bu dosyadaki kayıtlar. açıklaması. son satınalma tarihi ve birim maliyeti içerir.ilgili tüm veri kalemleri alacak hesapları ana kütüğünde birleştirilebilir. Eğer stok durumu devamlı envanter yöntemine göre izlenmekteyse. Bilgisayar destekli sistemlerde müşteri adı ve ürün açıklamaları gözardı edilebilir. Manyetik ortamda saklanan kayıtlarda diğer kütüklerden sağlanabilecek. açık satış faturaları işlem kütüğü. Bilgisayar destekli sistemde çıktı olarak alınan kopya dosyalanmış olabilir veya olmayabilir. Bilgisayar destekli sistemlerde her bir satış emrinin bir kopyası manyetik ortamda saklanır ve sıralama anahtarı genellikle satış emri numarasıdır. . depo yerleşim kodu. karşılığında ödeme yapılacak olan satış faturasının numarasını kapsayabilir. Bilgisayar destekli sistemlerde manyetik ortamdaki kayıt. yeniden sipariş noktası ve miktarı. Her bir kayıt müşteriden tahsilat yapılıncaya kadar açık kalır (veya kalanın devri yöntemi uygulanmaktaysadönem sonuna kadar). satış iadeleri ve iskontoları ve de diğer düzeltmeler dikkate alınarak sürekli olarak günlenir.

Alınan siparişin doğruluğu ve geçerliliği onaylandıktan sonra. Bu aşamada gönderilen gerçek miktarlar. Satış emri sipariş edilen ürünlere ilişkin açıklamaları. satış emri ve satış faturalarıyla ilgili kodlanmış özet veriyi içerir. 8 Kredi 3 2 Müşteri Satış Emri 1 Faturalama 10 12 Büyük Defter 11 Alacak Ayrıntılar Hesapları 13 Müşteri Verisi 4 5 9 6 7 Depo Nakliye Şekil 6. Satış emrinin onaylanmış bir kopyası (4) malların gönderime hazırlanması için depoya gönderilir.Referans ve Tarih Kütükleri Genellikle işlemede kullanılmak için liste biçimindeki verileri içeren referans kütükleri. Aşağıdaki şekil bir satış emirleri işleme sisteminin veri akışını göstermektedir. ürün fiyatlarını ve müşteriye ilişkin isim. Bilgisayar destekli sistemde satış emirleri ve faturalarla ilgili veriler açık kütüklerden silindiğinde bu kütüğe aktarılmaktadır. gönderme adresi gibi açıklayıcı bilgileri içerir. müşterilere gönderilmesi ve faturaların hazırlanmasını kapsayan prosedürlerden meydana gelir. ? Satışlar tarih kütüğü ne amaçla kullanılır? SATIŞ EMİRLERİ İŞLEME SİSTEMİ Satış emirleri işleme sistemi müşteri siparişlerinin alınması. Kütükteki veriler. satış işlevi müşteriden siparişin alınması (1) ve işlenmesi ile başlar. faturalama adresi. Kütükteki kayıtlar yararlı olabilecekleri öngörülen sürelerde saklanırlar. ağırlıklar henüz bilinmemektedir.2.71 - . satış tahminleri ve analizlerinin yapılmasında kullanılırlar. . bir satış memuru siparişe göre bir satış emri (2) hazırlar. ? Satış emirleri işleme sistemi içinde yer alan işlevler nelerdir? Satış Emirleri Yukarıdaki çizimde de görüleceği gibi. Malların hazırlanarak müşteriye gönderildiği aşamada fatura hazırlanacağı için bir kopya da (6) faturalamaya gönderilir. Kredili Satış İşlemleri ile İlgili İşlevlerin Veri Akışı. Satışlarla ilgili tarihsel veriyi içeren satış tarih kütüğü. fiyat listelerini içeren fiyat verisi referans kütüğü ve nakliye ile ilgili mal nakil yolları ve ücretlerinin listelerini içeren nakliye referans kütüğünden oluşur.

Bu aşamada satışın kendisini de kapsayan birçok işlev tamamlanmıştır. Bu belgelerin bir kopyası (9) faturalamaya gönderilir. yukarıda da belirtildiği gibi onaylanmış satış emrinin bir kopyası faturalamaya.72 - . Nakliye belgeleri (sevk irsaliyesi. Kredili satış onaylandıktan (3) sonra. kabul edilen kredili satış miktarının. müşterinin kredi alabilirliğinin ve borcunu ödeyebilme durumunun kontrolünü kapsar. her bir faturalı satış tutarı müşterinin hesabının borç tarafına yazılır. ALACAK HESAPLARI İŞLEME SİSTEMİ Yukarıdaki çizim satışla ilgili işlevlerin yanında.Kredi İşlemleri Eğer satış emri satışın kredili yapılacağını belirtiyorsa. Depo Düzenlenen satış emrinin bir kopyası (mal istek kopyası) depoya gelince. satış emrinin stok kopyası ile sevk irsaliyesi ve diğer nakliyeye ilişkin belgelerin birer kopyalarıdır. Faturalamaya gönderilen kredili satışa ilişkin satış emri açık siparişler olarak dosyalanır. bir kopyası depoya gönderilir. Faturalar ve havale makbuzları (veya diğer tahsilat belgeleri) işlem tutarlarının alacaklar yardımcı defterine kaydedilmesine aracı olurlar. Faturalar bir primanotaya kaydedilir. sipariş bir görevli tarafından satış emrine uygun olarak hazırlanır. Faturalar. Açık satış emirleri ile ilgili belgeleri alan faturalama. yönetimin genel ve özel yetkisini aşıp aşmadığının kontrolüne ilişkindir. nakliye departmanına gönderilen gerçek miktarlar dikkate alınarak günlenir. Bu belgeler. Faturalamadan gelen faturaların kopyalarına (11) göre. Bir kopya da gönderilecek malları depodan çekmesi için nakliye departmanına gönderilir (5). Faturalama Nakliye departmanı nakliyeye ilişkin belgeleri faturalamaya gönderir. konşimento v.b. Nakliye Nakliye departmanı kendi dosyasındaki satış emri kopyası (6) ile depodan gelen kopyayı karşılaştırdıktan sonra gönderme emrini kabul eder. Eğer işletme kredili satış yapıyor ise müşteri servisinde her bir aktif kredili müşteri için açılacak ayrı bir alacak hesabında müşterinin durumunun izlenmesi gerekir. işlemlerin defterlere kaydedilmesi (12-13) ile ilgili işlevleri de göstermektedir.) nakliyenin yapılacağı yola göre hazırlanır. gerekli incelemeleri yaparak faturayı (10) hazırlar ve müşteriye gönderir. Stok kayıtları. Eğer yeni bir müşteriye kredili satış yapılması söz konusuysa yapılacak kredi kontrolü. büyük defterde satışla ilgili hesaplara kaydedilirken. Gerçek miktarlar satış emrinin stok istek kopyası üzerine kaydedilerek. mallarla birlikte nakliye departmanına gönderilir (7). müşterinin kredi durumunun kontrol edilmesi ve onayı gerekir. Bu işlemlerden sonra sipariş müşteriye gönderilir (8). aynı zamanda yardımcı defterlerdeki (11) ilgili hesaplara da kaydedilecektir. Buradan yevmiye defterine ve büyük defter kaydedilirken primanotanın bir kopyası da alacak hesapları yardımcı defterine kaydedilmek üzere gönderilir. Devamlı müşteriler için yapılan kontrol.

Uygunluk olmaması durumunda hata düzeltilir ve alacak hesapları yardımcı defterini işleyen memur hata konusunda uyarılır. posta havalesiyle. veri akışı bakımından elle tutulan sistemlerden dört temel konuda farklılık gösterirler. Yığın işlem sisteminde veri manyetik bant veya disk üzerinde biriktirilir. Biz bu ve izleyen ünitelerde mekanik bilgi işleme sistemini dikkate almadan sadece elle ve bilgisayarla bilgi işleme sistemleri üzerinde duracağız. Bunlardan birincisi. Bilgisayar destekli sistemler. Bilindiği gibi elle bilgi işleme. NAKİT TAHSİLATLAR İŞLEME SİSTEMİ Müşteriler işletmeye nakit ödemelerini banka yoluyla. faturalar bilgisayar tarafından hazırlandığı için faturalama departmanına gerek kalmaz. İki işlem sisteminin birleştirilerek kullanıldığı durumda ise. veriler terminal aracılığıyla girilmekle birlikte. Stokların durumu bilgisayarda stoklar ana kütüğünde izlendiğinden depoda stoklar için yardımcı defterin tutulması. Nakit tahsilat memuru toplam tahsilatları önce nakit tahsilat günlüğüne. Birincisi “bakiyenin devri yöntemi”dir ki bu yöntemde ödemeler belirli bir faturanın karşılığı olarak değil ödenmemiş bakiye için yapılır. Bu yöntemde her bir ödeme belirli bir faturayı karşılamak için yapılır. Yevmiye defterine kaydedilen tutarlar alacak hesaplarının izlendiği müşteri servisinden gelen kontrol toplamları ile karşılaştırılır ve uygunluk varsa büyük deftere kaydedilir. müşterilerin hesap kalanları bilgisayarda izlendiğinden alacak hesapları departmanında alacaklar yardımcı defterinin tutulmasına gerek yoktur. mekanik bilgi işleme ve bilgisayar destekli (elektronik) bilgi işleme olarak üç temel bilgi işleme sistemi vardır. İkinci yöntemde ise tüm faturalar açık olarak gösterilir ve böylece kabul edilmeyen faturalar kolaylıkla ayırd edilir. İlk yöntemde müşteriye önceki ayların tüm fatura toplamlarını ve devreden bakiyeyi gösteren aylık tablolar gönderilir. Daha sonra nakit tahsilatlar buradan büyük deftere aktarılacaktır. İkincisi. nakit tahsilatlar hesabın alacağına kaydedilir. oradan da günlük deftere kaydeder. Aynı gün boyunca yapılan nakit tahsilatların bir hesap pusulasına listelenerek işletmenin banka hesabına yatırılması tercih edilebilir.73 - . Müşteriye kesilen faturaların birer kopyaları bir satış günlüğünde (primanota) toplanarak özetlenir (yığın toplamı şeklinde) ve bu özete dayanarak yevmiye defterine kayıtlanır. hemen bir makbuza (kasa tahsil fişi) kaydedilmelidir. çevrimiçi işlem sistemine veya her iki sistemin bileşimine göre işlenebilir. herbiri sırayla veya doğrudan ana kütüğe işlenmeden önce bir yığın içinde biriktirilir. çekle ve doğrudan işletmenin kasasına yapabilirler. İkinci yöntem ise “açık fatura yöntemi”dir. satışlar ve nakit tahsilat işlemleri yığın işlem sistemine. müşteri hesap numarasına göre sıralanır ve sırayla alacak hesapları ana kütüğüne kaydedilir. Çevrimiçi işlem sisteminde. Üçüncüsü. veriler terminal aracılığıyla girilir ve tek tek ana kütüğe kaydedilir. Bilgisayar destekli sistem kullanılması halinde.ken. Bakiyenin ödenmesi iki şekilde olur. Satışların tamamı ödenmedikçe hesapta ödenmemiş bakiye gözükecektir. Banka ve çek dışındaki şekillerde yapılan her bir nakit tahsilat. BİLGİSAYAR DESTEKLİ İŞLEME SİSTEMLERİ Yukarıda üç grup içersinde ele alınan gelir döngüsü işleme sistemlerinin açıklamaları elle bilgi işlemeye dayanarak yapıldı.

Biçimleme programı verinin tamlığını ve doğruluğunu kontrol eder. Müşteriden Hata ve istisna görüntüsü Müşterinin Siparişi Satış memuru tarafından yapılır Terminal ile sipariş girişi Müşteriler ana kütüğü Sipariş biçimleme Kredi kontrolü ve stok kontrolü yapmak Şekil 6. Stoklar ana kütüğü Açık Siparişler Kütüğü Müşterinin siparişi Bilgisayar Destekli Çevrim İçi/Yığın Kredili Satış İşlemleri İşleme Prosedürü Sistem Akış Çizeneği. Sipariş kabul edilirse açık siparişler kütüğünde yer alır ve gönderme programı kütüğüne siparişin gönderileceği tarih kaydedilir. kredi kontrolunu yapar ve elde siparişi karşılayamaya yetecek mal bulunduğunu onaylar. ? Bilgisayar destekli sistem ile elle tutulan sistem arasındaki temel farklılıklar nelerdir? Kredili Satışların İşlenmesi Kredili satışların bilgisayar destekli işlenmesinde müşteri siparişleri satış departmanındaki terminal aracılığıyla girilir. Son olarak nakliye departmanı için gerekli nakliye ile ilgili belgeler de bilgisayarda hazırlanacaktır. depoya gönderilecek sipariş hazırlama listesini ve varsa karşılanamayan sipariş kopyasınının çıktısını verir. Sipariş tam olarak hazır olduğunda sipariş kayıt programı müşteriye sipariş kabul bilgisini.74 - . Siparişler Sipariş belgeleri çıktısı A Hazırlama listesi Sipariş kabulü Satış emri Depoya Müşteriye Emirler N .na gerek kalmaz.3.

Burada bir memur malları sayar ve hazırlama listesinden gönderime hazır malların kaydını yapar.75 - . Mallar ambalajlandıktan sonra müşteriye gönderilmek üzere yüklenir. Bilgisayar Destekli Çevrimİçi/Yığın Kredili Satış İşlemleri İşleme Prosedürü Sistem Akış Çizeneği (devam). Bir nakliye programı nakliye için gerekli belgeleri hazırlar.4. Depodan Hazırlık listesi Nakliye memuru tarafında yapılır Nakliye için gönderilen malların veri girişi Hata ve istisna görüntüsü Hazırlanan mallarla ilgili verinin biçimlenmesi Hazırlama listesi Nakliye kütüğü Nakliye referans kütüğü Nakliye belgeleri dökümü Ambalaj fişi Konşimento İrsaliye 1 2 Nakliye memuru tarafından yapılır Ambalajlı mallara fişler eklenerek gönderilir Nakliye kütüğü N Taşıyıcı ve müşteriye Faturalamaya Şekil 6. Faturalama departmanının yazıcısında nakliye ile ilgili bir belge (sevk irsaliyesi veya konşimentonun bir kopyası) yaratılır. .? Bilgisayar destekli işleme sistemde satış işlemleri nasıl işlenir? Sipariş edilen mallar depoda hazırlandıktan sonra hazırlayan kişi tarafından hazırlama listesi herhangi bir değişikliği gösterecek şekilde düzeltilir ve nakliye departmanına gönderilir.

.Nakliyeden Nakliye bildirimleri (belgeler) Faturalama memuru tarafında yapılır Yığın toplamlarını hazırla Yığın toplamı Nakliye bildirimleri (belgeler) Yığın toplamını girmek ve fiyat seçmek Hata ve istisna görüntüsü Müşteri ana kütüğü Müşteri faturalama verisi Fatura verilerini biçimleme Nakliye belgeleri Müşteri siparişi A 1 Fiyat referans kütüğü Fatura kütüğü Açık satış emirleri kütüğü Stoklar ana kütüğü Alacak hesapları ana kütüğü Faturaları hazırlama ve kütükleri günleme Büyük defter kütüğü Satışlar tarih kütüğü Gün sonunda döküm alınır Fatura günlüğü Satış 1 2 faturaları Açık satış faturaları kütüğü Alacak hesapları özeti Fatura yığın toplamları Faturalamaya Müşteriye 1 Fatura yığın toplamlarıyla karşılaştırma Alacak raporları memuru tarafından yapılır Kütük Şekil 6.76 - . Çevrimİçi/Yığın Kredili Satış İşlemleri İşleme Prosedürü Sistem Akış Çizeneği (devam).5.

İşlenirken. 2) her bir müşterinin hesabı borçlandırılır. 3) stoklar kayıtlarda gönderilen miktarlar kadar azaltılır. 5) satış faturaları kütüğünde yeni bir kayıt yaratılır. Hazırlanan tüm faturalarla ilgili veri işlenene kadar geçici olarak saklanır. ürün fiyatlarını seçerek v. satış fatura numarasını ve müşteri kodunu işler.b. Diğer bir görevli ise terminal aracılığıyla yığın toplamını ve her bir nakit tahsilatla ilgili toplamı. Akış çizeneklerinden birincisi nakit tahsilatların girişi ve bankaya yatırılması. Eğer veri giriş programı müşteri numarasını ve tutarını kabul ediyor ve herbir ödenmiş satış faturasını doğruluyorsa. Son olarak alacak hesapları memuru. Çizimde gösterildiği gibi işletmenin posta odasına gelen çekler ve havaleler buradaki görevli bir memur tarafından paraf edilerek yığın toplamı çıkartılır. Memur aynı zamanda herbir siparişi terminal ekranında görerek. Bu çıktılar alacak hesaplarından sorumlu bir memur tarafından havale makbuzlarıyla karşılaştırılır ve alacak hesaplarına kayıtların doğruluğu onaylanır.77 - . Nakit Tahsilatlar İşleme Sistemi Aşağıdaki iki akış çizeneği de bir işletmenin nakit tahsilatlar prosedürünü göstermektedir. 4) satış emri satışlar tarih kütüğüne transfer edilerek kapatılır. Tatmin olduğunda çekleri bankaya gönderir. havaleler ise alacak hesaplarını izleyen memura bildirilir. 6) bir satış faturaları listesi ve alacak hesapları özeti çıktı olarak alınır. devamı olan ikincisi ise gün sonundaki işlemeyi göstermektedir. Kasa görevlisi çekler ile bordro programı tarafından önceden hazırlanan bankaya gönderilecek çeklerin listesini karşılaştırır. Bir rapor programı nakit tahsilatların listesini ve gün boyunca kaydedilmiş bulunan bütün müşteri hesaplarının bir listesini yapar. günleme programı alacak hesapları ana kütüğündeki hesapları hemen günler.Bir günlük nakliye belgeleri biriktirilir ve bir faturalama memuru gönderilen miktarların yığın toplamını hazırlar ve girişini yapar. Günlük olarak veya bir tahsilat yığını girildikten sonra bir bordro programı kasa görevlisinin terminalinde alınan çeklerin bir bordrosunu yaratır.1) faturanın çıktısı alınır. siparişi faturaya dönüştürür. alacak hesapları yardımcı defterine kaydedilen tutarlarla yığın toplamlarının uygunluğunu onaylar. Gün sonunda esas olarak defterlerle ilgili olarak birkaç özet hazırlanır. İşleme tamamlandıktan sonra çekler kasa görevlisine gönderilir. 7) satışları ve alacak hesaplarını etkileyen toplam tutarlar büyük deftere kaydedilir. . Bu onayla birlikte bir günlük toplam tahsilatları yansıtan bir yevmiye kaydı yapılır ve büyük defter işlem kütüğüne aktarılır. Bankaya yatırılacak toplamı doğrulamak için kasa görevlisi nakit tahsilatların bilgisayar tarafından hazırlanan bir listesini alabilir veya bir terminal aracılığıyla o günkü nakit tahsilat kayıtlarına erişebilir.

. Çevrimiçi Nakit Tahsilatı ve Bankaya Yatırılması.78 - .6.Müşteriden Çekler Havaleler Çeklerin cirosu ve yığın toplamlarının hazırlanması Yığın toplamı Çekler Ödeme Emirleri Nakit tahsilatlarının ve yığın toplamlarının girilmesi Posta Odası memurunca yapılır Çeklerin ve Havalelerin Ayrımı Verilerin Biçimlenmesi ve Müşteri Hesaplarının Günlenmesi Alacak Hesapları Ana Kütüğü Nakit Tahsilat Verisi Nakit Tahsilat Bodrosunun Hazırlanması Havaleler Çekler Nakit Tahsilat Bodrosu Karşılaştırma 1 2 A Kasiyer tarafından yapılır Bankaya Şekil 6.

Gelir döngüsü veri tabanı.79 - . açık satış emirleri raporu ve alacak hesaplarına ilişkin rapordur. Performans raporları. (devamı) Gün Sonunda İşleme. Bu liste. Bu raporlar performans raporları. müşteriye tamamen gönderilmemiş ve faturalanmamış satış emirlerinin listesi olup. Bu rapor. faturalar ve nakit tahsilat kütüklerindeki bilgilere dayanarak hazırlanır. müşteriler.6. Karlılık raporları. Diğer belge açık satış emirleri raporudur. çeşitli mallara veya çeşitli satış bölgelerine ilişkin karlılık durumlarını gösterirler. İŞLEMSEL VE YÖNETSEL RAPORLAR Gelir döngüsü veri tabanı tarafından üretilen işlemsel raporlar. Alacak hesapları vade programı da. yöneticilerin karar vermede yararlandıkları yönetsel raporları da üretir. . her bir siparişin ortalama parasal değeri. geç gönderilen siparişlerin yüzdesi ve sipariş tarihi ile siparişin karşılanma tarihi arasındali gün sayısı gibi anahtar performans ölçülerini sağlarlar. alacak hesapları. Aylık olarak her bir müşteri için ödenmemiş faturaların bir listesi dökülür. kronolojik olarak.Alacak Hesapları Ana Kütüğü Nakit Tahsilat Verisi A Raporların Hazırlanması Ödeme Emirleri Müşteri Hesaplarının Listelenmesi Nakit Tahsili 1 Günlüğü ve Özeti 2 Nakit Tahsilat Verisi Toplam Tahsilatları Karşılaştırma ve Dengeleme Alacak Hesapları memuru tarafından yapılır Kasiyere Büyük Defter Sürecine Kütük Şekil 6. yukarıdaki aylık tablolar gibi aynı kütüklerden yararlanılarak hazırlanır. satış emirlerinin numarasına göre veya müşterilere göre düzenlenir. karlılık tabloları ve satış analizleridir. tüm kredili müşterilerden olan alacak kalanlarının durumlarıyla ilgili veriyi içerir ve vadesi geçmiş olanları gösterir. Bu rapor. aylık raporlar.

Faturanın düzenlenmesi c. Nakit tahsilatların işlenmesi e. kredi durumunun kontrol edilmesi ve onayı. Gelir döngüsünde kullanılan belgeler. satış işlemlerinin işlenmesi nakit tahsilat işlemlerinin işlenmesi ve alacak hesapları kayıtlarının sürdürülmesinden meydana gelir.Özet Bir işletmenin gelir döngüsü mal ve hizmetlerin müşterilere satılması ve karşılığında nakit girişinin sağlanmasıdır. malların hazırlanması ve gönderilmesini. Nakit tahsilatlar işleme sistemi c. Nakit ödemeler işleme sistemi d. Satınalma . Depolama b. Aşağıdakilerden hangisi gelir döngüsü işleme sistemlerindendir? a. Faturalama d. Nakliye c. Borç hesaplarının izlenmesi d. Çevrimiçi bilgisayar destekli sistemlerde satış ve nakit tahsilat verisini girmek için önceden hazırlanmış ekranlar kullanılabilir. siparişin işlenmesi. İnsan kaynakları işleme sistemi e. referans ve tarih kütükleri ve işlem kütüklerinden oluşur Veri işleme. Sorular 1. kasaya veya bankaya tahsilatı. malzeme hazırlama ve ambalajlama listesi. Kredi kontrolunun yapılması 2. Veri tabanı ana kütükler. İşleme elle işleme veya bilgisayar destekli işleme sistemleriyle yapılabilir. müşteri siparişi.80 - . Satış emirlerinin kopyaları hangi departmana gönderilmez? a. Stoklar işleme sistemi b. nakliye ile ilgili belgeler ve faturadır. müşteriden siparişin alınması. Siparişin alınması ve işlenmesi b. Gelir döngüsünü oluşturan fonksiyonlar. işlemlerin defterlere kaydedilmesini ve gerekli finansal raporların hazırlanmasını kapsar. Sabit varlıklar işleme sistemi 3. satış emri. Gelir döngüsü veri tabanı çeşitli yönetsel ve işlemsel raporlar üretir. Aşağıdaki işlevlerden hangisi gelir döngüsünü oluşturan işlevlerden değildir? a. alacak hesaplarının izlenmesini.

Satış işlemlerinin bilgisayar destekli olarak işlenmesindeki işlevlerin hangisi yanlış ifade edilmiştir? a. e. Performans raporları d. Açık satış emirleri raporu e. verinin tam ve doğru olmasını kontrol c. Biçimleme programı kredi ve stok kontrolu yapar.81 - . 5. Veri girişi terminal aracılığıyla yapılır b.e. Sipariş kabul edilirse alacak hesapları ana kütüğüne kaydedilir d. Faturalama departmanına gerek kalmaz. Kredi 4. Biçimleme programı eder. Aşağıdaki raporlardan hangisi gelir döngüsü veri tabanı tarafından üretilmez? a. Satış analizleri . Stok durum raporu b. Alacak hesapları raporu c.

Ancak. Bu işlemlerin muhasebeleştirilmesini daha önceki derslerde ele aldınız. . bu ünitede bu edinim işlemleri ile ilgili işlemler ve belgeler ele alınacak ve yeni bazı kavramlarla ilk kez karşılaşacaksınız..82 - . Çalışma Biçimine İlişkin Olarak. veri tabanı ile işlemlerin elle veya bilgisayar destekli olarak işlenmesindeki adımlar üzerinde durulacaktır. Harcama döngüsünün veri kaynakları.. Bir işletmenin harcama döngüsünü oluşturan işlevler bordro ve sabit varlıklara ilişkin işlevler hariç tutularak ele alınacaktır.Harcama Döngüsü 7 ÜNİTE Bu Ünitede. Bu kavramları ezberlemeyiniz. Bunun yerine bu kavramları daha önceki derslerdeki bilgilerler birlikte öğrenme yoluna gidiniz... Bu ünitede çeşitli varlıklar ile hizmetlerin edinimi ile ilgili işlemler ele alınacaktır.

“borç hesapları işleme sistemi” ve “nakit ödemeler işleme sistemi” içinde ele alacağız. Bu üç sistem satınalma. Bundan dolayı harcama döngüsü stok yönetim bilgi sistemi ve muhasebe bilgi sisteminin etkileşimini gerektirir.83 - . elektrik.GİRİŞ Bir işletmenin harcama döngüsü. Sistemler işletmenin tüm tedarik faaliyetleri ile ilgili verileri sağlayarak kayıt sistemini(defterlere) desteklerler. gereksinim duyulana kadar malların depolanması. borç hesapları departmanları ve kasanın günlük faaliyetleriyle ilgili verileri ele geçirerek ve kaydederek bu departmanların tekrarlayıcı işlemlerini işler. satıcı faturaları veya diğer bir ifadeyle alış faturaları da borç veya ödeme işlemlerinin veri kaynağıdır. teslim alma. o işletmenin faaliyetlerini sürdürebilmek için gereksinim duyduğu mal ve hizmetleri edinmek amacıyla yapmış olduğu işlevlerden oluşur. Stok kayıtları birçok satınalma işleminin başlıca kaynağı iken. bakım. Kaydedilen veri daha sonra satınalma emri ve teslim alma raporu gibi kaynak belgelerin yaratılmasında ve işletme içi ve işletme dışı raporların üretilmesinde kullanılır. borç hesaplarının izlenmesi. Burada mal kelimesi ile hammaddeler. edinilen mal ve hizmetlerle ilgili tüm belgelerin ve yönetsel raporların hazırlanması işlevlerini kapsar. işletme dışındaki kişi ve kurumlardan sağlanan hizmetler(tamir. doğalgaz vb.) kastedilmektedir. ticari mallar ve sabit varlıklar ifade edilmektedir. mal ve hizmetlere ilişkin faturaların doğruluğunun ve geçerliliğinin onaylanması. ? Bir işletmenin harcama döngüsü içinde yer alan işlevlerin nelerdir? Gelir döngüsünün işletmeye fon sağlamasına karşı. Diğer kaynak. Satınalma. Mal ve hizmetlerin nakit karşılığı satıcılardan edinimini kapsayan harcama döngüsü. harcama döngüsü işletmeden fon çıkışını gerektirir. Açık Satış Emirleri Raporunu henüz tamamlanmamış olan satınalma emirlerini araştırmak için kullanabilir veya nakit ödemeler yöneticisi gelecekte hangi faturaların ödeneceğine karar vermek için nakit gereksinim tahminlerini kullanabilir. borç hesapları ve nakit tahsilatlar sistemlerinin işletme için önemi ve muhasebe bilgi sistemi içindeki yeri nedir? Bir işletmenin harcama döngüsü işlevleri. nakit ödemelerin hızlı ve doğru bir biçimde kaydedilmesi ve sınıflanması. Son olarak bu üç sistem. Örneğin satınalma departmanı yöneticisi. borç hesapları ve nakit ödemeler sistemleri çeşitli düzeylerdeki yöneticilerin kullanımı için çok sayıda rapor hazırlarlar. stok yönetim ve finans/muhasebe örgütsel fonksiyonlarının yönetimi altında yerine getirilir. Hizmetler ile de. dış finansal tabloların hazırlanmasında da yardımcı olur. sipariş edilen malların teslim alınması ve kontrolu. VERİ KAYNAKLARI VE GİRDİLER Harcama döngüsünde kullanılan veriler esas olarak stok kayıtlarından ve satıcılardan gelen girdilere dayanır. yapılan tüm nakit ödemelerin onaylanmış harcamalarla ilgili olmasının sağlanması. İşletme çalışanlarına ödenen ücretler de bir hizmet karşılığı olmakla birlikte bu ünite kapsamında ele alınmayacaktır. ? Satınalma. gereksinim duyulan mal ve hizmetlerin sağlanması. işletme malzemeleri. Harcama döngüsünün uygulama sistemlerini oluşturan bu işlevleri “satınalma işlemleri işleme sistemi”. harcamaların hızlı ve doğru bir şekilde kaydedilmesi ve sınıflanması. su.

Primanotalardan(fiş icmalinden) alınan toplamlar muhasebe defterlerine kaydedilecektir. bilgisayara daha az hata ile veri girişini sağlamak için bazı kaynak belgeler yaratılabilir. Kodlar Kodlar satınalma ve nakit tahsilat işlemlerinin kaydına yardım edebilir. Satınalmalar gibi işlemler kaydedilirken grup kodları önemlidir. Bu belgede teslim alınan malların miktarları ve durumları gösterilir.84 - . Teslim Alma Raporu. çünkü grup kodları birkaç boyutu kapsar. Bu fişler bir harcama işleminde borç hesaplarına(satıcılar hesabına) kayıt için kullanılırlar. Bu belge daha önce düzenlenmiş olan satınalma emirleri ile ilişkilendirilir. malları teslim alan kişi tarafından düzenlenen bir belgedir. gönderme şekli.lar departman yöneticileri. ? Harcama döngüsünde işlenen veriler nelerdir ve nerelerden sağlanır? Elle işleme yapan bir işletmede bulunan harcama döngüsünün kaynak belgeleri. biri teslimalma departmanına. teslim alma ve depolama departmanları ve üretim işletmelerinde üretim departmanıdır. v. siparişe ilişkin bilgiler yer alır. Mahsup Fişi. Bu belgede sipariş edilen malların satın alınacağı satıcının adı ve adresi. nakit tahsilat ve ödemeler dışında kalan mali karakterli işlemler için kullanılan belgedir. işletmenin mal satın aldığı satıcının kodu 320 01 26 01 3 olsun. Bir veya birden çok satıcıdan mal vaya hizmet satın alınmasıyla ilgili fatura işletmeye ulaştığında mahsup fişi hazırlanır. satınalma yöneticisi tarafından imzalanan bir belgedir. satınalma emirleri.b. Bu kod şu bilgileri içerecektir. için kodlar girilebilir. Ödeme Belgesi (Kasa Tediye Fişi) ve diğer belgelerden oluşur. Bu belge konsinye gönderilen veya müşteri tarafından iade edilen malları göstermek için de kullanılır. Satınalma Emri. Dahası. alıcılar. satış iadeleri. gerekli olacağı tarih. Bazı durumlarda bu belgeler otomatik olarak terminallerden veri girişiyle yaratılabilirler. ödemeler. biri borç hesaplarına ve bir diğeri de stok kontrole gönderilir. harcama döngüsünü başlatan belge olup. Satınalma İsteği. satınalma departmanı yöneticisi bu belgeye göre satınalma emrini hazırlar. satıcı tarih kütükleri. Teslim Alma Raporu. nakit ödeme işlemleriyle ilgili veri girişi için kullanılabilir. Satınalma Emri. Bu belgede gereksinim duyulan malın cinsi. Teslimalma raporunun bir kopyası depoda kalırken. istemi yapan departmanın adı ve onaylayan kişinin adı gibi veriler yer alır. Sipariş emirleri genellikle çok kopyalı olarak hazırlanır ve bu kopyalardan biri satıcıya. miktarı. Alış Faturası. ürünler. Büyük defter hesapları için kullanılan kodlara ek olarak satıcılar. bir kopyası borç hesaplarına gönderilir. Yukarıda açıklanan tüm belgeler bilgisayar destekli sistemlerde kullanılabilir. Önceden biçimlendirilmiş ekranlar alışlar. Satınalma İsteği. Bu fişler daha sonra günlük olarak primanotalara (fiş icmaline) kaydedilir. Örneğin. 320 01 26 01 Satıcılar Hesabı(Büyük Defter Hesabı) Ürün Grubu Satıcının İli Satıcının Özel Kodu .

Satıcılara ilişkin bu tanıtım verileri satınalma emirlerinin hazırlanmasında ve ödemelerin yapılmasında kullanılır. İşlem kütükleri. Sipariş edilen her bir kalemin durumunu gösteren kütük olup. Bu kayıtlar stokları yönetmek ve büyük defterdeki stok kalanlarını desteklemek için kullanılır. ! Gelir döngüsü veri tabanı ile harcama döngüsü veri tabanını karşılaştırarak benzer ve farklı yönlerini irdeleyiniz. telefon numarası. işlem kütükleri ve tarih ve referans kütüklerinden oluşmaktadır. bilgisayar kullnımının derecesine ve veri tabanının yapısına göre değişir. Referans ve Tarih kütüğü ise. Kütükteki kayıtların ve verilerin sürekli olarak günlenmesi önemlidir Satıcılara ilişkin bilgilerdeki veya hesap durumundaki değişiklikler hemen kütüğe işlenmelidir. Satıcılar Tarih ve Referans kütüğüdür. Satıcı Ana Kütüğü. siparişte ayrıntılandırılmış olan tüm malların kabulü ve teslim alınması tamamlandıktan sonra kapatılır.85 - . alışları izlemede tutmak için alış emirleri ana kütüğünde bir kayıt yaratır. iskonto oranı. Satınalma Emirleri Ana Kütüğü Bu kütükte verilen siparişin satınalma emrine ilişkin bilgiler yer alır. yapılan iadelerin oranı ve o satıcıdan yapılan alışlara ilişkin tarihsel veriler yer alır. Kütük tanıtım verilerini saklamanın yanında içerdiği diğer verilerle satıcı performansının değerlenmesinde ve çeşitli sipariş kararlarının alınmasında kullanılır. Teslim Alma Raporları Kütüğü ve Nakit Ödemeler İşlem Kütüğüdür. Kütükte satıcılarla ilgili isim. açık yani henüz ödenmesi onaylanmamış satınalma emirlerinin derlenmiş halidir. adres. Sipariş sadece. Açık Fiş Kütüğü Bilindiği gibi ödemelerin muhasebeleştirilmesinde fişli ve fişsiz olmak üzere iki yöntem vardır. ortalama teslim zamanı. Bu kütüklerin içeriği ve sayısı işletmeden işletmeye müşteri ve hizmet sağlayanların tiplerine göre. istenen yönetsel raporların çeşitliliğine. Satınalma Emirleri Ana Kütüğü. Bir çok işletmede satıcılar ana kütüğü her bir satıcıya olan mevcut borcu gösterdiğinden borç hesapları yardımcı defteri olarak kullanılmaktadır. Stoklar Ana Kütüğü Depoda saklanan veya bir satıcıdan düzenli olarak sipariş edilen her bir stok kaleminin kaydını içerir. Stoklar Ana Kütüğü ve Açık Fişler Ana Kütüğüdür. Satınalma departmanı. siparişi tam olarak karşılama oranı . birden çok . Birinci yöntem olan fişli yöntemde. Ana Kütükler Satıcılar Ana Kütüğü Bu kütüğe genellikle uygun bir satıcı seçilirken satınalma personeli tarafından erişilir.3 Sağlama Sayısı VERİ TABANI Bir işletmenin veri tabanı bilindiği gibi ana kütükler. Harcama döngüsü veri tabanındaki ana kütükler.

Burada temel ve sıralama anahtarı fiş numarasıdır. malların teslim alınması ve teslim alma raporunun hazırlanması. Tarih ve Referans Kütükleri Satıcılar Tarih ve Referans Kütüğü Satıcılar referans ve tarih kütüğü her bir aktif satıcı ile ilgili veri özetlerini içerir. satıcı seçimi. nakit ödemeler günlüğü olarak isimlendirilir. Böyle bir sistemde ödenmemiş fişlerin ayrıntıları fiş kayıtlarından belirlenebilir.alış faturası birleştirilerek tek bir ödeme fişi hazırlanır.1’de bir işletmenin satınalma işlemlerinin işlem ve belge akışı görülmektedir. ödeme fişi numarasını (fiş sistemi kullanılıyorsa). Elle tutulan sistemde nakit ödemeler işlem kütüğü. brüt fatura tutarını her bir faturaya yapılan kasa iskontolarını. . sipariş verilecek satıcıların seçimi ve satınalma eğilimlerinin analizi için kullanılır. İşlem Kütükleri Teslimalma Raporları Kütüğü Bu kütük teslimalma rapor belgelerinin işlem kütüğüdür. teslimalınan miktarı ve teslimalma tarihini içeren bir veya birkaç satırı kapsar. Bilgisayar destekli sistemlerde kayıtlar manyetik ortamlarda saklanır. Burada her bir fatura yerine. Bu nedenle tipik bir teslimalma raporu aynen satınalma belgesinde olduğu gibi bir başlık bölümüne ve teslim almaya ilişkin olarak her bir kalemin tanıtım kodunu. Şekil 7. çek tutarlarını ve çek numaralarını içerir.86 - . Fiziksel olarak teslimalma raporları çoğunlukla satınalma emri belgesinin ikinci kopyasıdır. bunun yerine açık (ödenecek) fişler ana kütüğü (dosyası) tüm ödeme yükümlülüklerinin kaydedildiği bir fiş kayıt listesi(primanota) şeklini alır. Nakit Ödemeler İşlem Kütüğü Bu kütüğün amacı yapılan her bir nakit ödemenin ayrıntılarını kronolojik sıra içinde göstermektir. satıcı tanıtımını. bu kütükteki her bir kayıt. çünkü faturaların ve diğer belgelerin kopyaları erişilebilir bir kütükte saklanmaktadır. SATINALMA İŞLEMLERİ İŞLEME SİSTEMİ Daha önce de belirtildiği gibi. sipariş edilen miktarı. Bu kütükten alınan veri. Elle tutulan sistemde açık fiş kütüğü (dosyası) ödeme fişlerinin kopyalarından oluşur. kaydedilen ödemenin tarihini. satınalma emrinin hazırlanması ve satıcıya gönderilmesi. her bir ödeme fişi için açık fişler ana kütüğüne kayıt yapılır. net fatura tutarlarını. Fişli sistemin elle yürütülmesinde borçlar yardımcı defterine gerek kalmayabilir. Bilgisayar destekli sistemde sadece birkaç temel kalem manyetik ortamda saklanır. Bu amaca uygun olarak. açıklamasını. bir işletmede satınalma işlemleri satınalma isteğinin düzenlenmesi. Bu kütükteki kayıt ödeme yapıldığında kapatılmaktadır. depolanması işlevlerini kapsamaktadır.

Teslim alma departmanındaki kopya. malların nicelik ve nitelik olarak kontrolü yapılır. ? Satınalma işlemleri üzerindeki kontroller nasıl sağlanabilir? . satınalma emri. Satınalma isteğini alan satınalma departmanı. Satınalma emrinin kopyaları satıcıya (3). istekte belirtilen gereksinimleri ne ölçüde karşıladığı incelenir. Fatura uygunluk ve tamlık yönünden onaylandıktan sonra (11) borç hesapları departmanına gönderilir ve orada siparişe ilişkin diğer belgelerin kopyaları ile birleştirilir. o departman tarafından onaylanır. Birçok işletmede fatura satınalma departmanı atlanarak doğrudan borç hesaplarına gönderilir. Satınalma işlemi için satınalma isteği. bu işlemleri o departmanın yöneticisi yapar. Son kopya ise satınalma departmanında açık satınalma emirleri dosyasında fatura gelene kadar saklanır. yakın zamanda gelecek olan alış faturasının bir ön bildirimi niteliğindedir. Satınalma işlemleri işleme sistemi bir satınalma isteğinin (1) yapılması ile başlar. Satınalma isteğinin isteği yapan departmana veya depoya gönderilen kopyası. depolama işlevinden ayrı ve bağımsızdır. borç hesaplarına (4). BORÇ HESAPLARI İŞLEME SİSTEMİ Borç hesapları departmanı satıcılara yapılacak ödemelerin başlatılmasından sorumludur. Bu raporun bir kopyası (8) depoya gönderilen mallara eklenir. Uygun satıcı seçildikten sonra bir satınalma emri (3) hazırlanır. Teslim alma. Depo görevlisi kopyayı imzalayarak borç hesaplarına gönderir (9). teslim alma raporu ve fatura olmak üzere dört belge gereklidir. teslim alınacak malların doğruluğunu ve tamlığını onaylamada kullanılacaktır. Satınalma İşlemleri İşleme Sistemi ve Belge Akışı. burada istek ile karşılaştırılarak. Daha sonra kontrol sonuçlarına göre bir teslim alma raporu hazırlanır.87 - . Teslim alma raporunun bir kopyası (7) açık satınalma emirlerini günlemek için satınalma departmanına gönderilir. depoya veya istek yapan departmana (2) ve teslimalma departmanına (5) gönderilir. istenen malları sağlayabileceği bir satıcı seçecektir. Her bir fatura borç hesaplarına gelince bir memur. Bu istek depodan gelebileceği gibi çeşitli departmanlardan da gelebilir.6 8 Teslim alma 5 1 Depolama 2 9 Ayrıntılar Satıcı verisi Borç Hesapları 4 11 12 Nakit ödeme Satınalma 7 3 Satıcılar 10 13 Şekil 7. Mallar geldiğinde teslim alma departmanındaki satınalma emri kopyası ile satıcının irsaliyesi karşılaştırılarak. Borç hesaplarına gönderilen kopya. Satınalma isteği hangi departmandan geliyorsa. Satıcının faturası geldiğinde (10) satınalma departmanındaki siparişe ilişkin belgelerle karşılaştırma yapılır. Eğer mallar doğrudan istek yapan departmana gönderilirse. dosyadan ilgili belgeleri çekerek çeşitli karşılaştırma ve kontrolleri yapar.1.

doğrulanmasını ve ödemenin yapılmadan önce incelenmesini sağlamak için bir inceleme tekniğidir. 4) birim fiyatların satınalma emriyle uygunluk içinde olduğunu ve 5) tüm hesaplamaların doğru olduğunu belirlemektir. Ödeme verisi Borç hesapları Ayrıntılar 1 4 Nakit ödeme 5 8 İç Denetim 2 3 Şekil 7. sabit varlık ve yönetim giderleri hesaplarına borç kaydı yapar. gerçekte borç hesapları deparmanında başlamaktadır. Bu toplama göre bir yevmiye kaydı yapılır. Belirli aralıklarla. 3) mal veya hizmetlerin tam olarak teslim alınmış olduğunu. işletme malzemesi. Küçük tutarlardaki ödemeler ise bu amaçla kasada bulundurulan paradan karşılanmaktadır. kanıtlayıcı belgeleriyle birlikte borcun ödeme tarihine göre düzenlenen bir dosyada saklanır.Bir satınalma işlemi üzerinde başlıca kontroller belge sistemi kullanılarak elde edilir. Borç ve alacak kayıtlarının yığın toplamları primanota ile karşılaştırılır.2’de bir nakit ödemeler sistemi ve veri akışı görülmektedir. Nakit ödeme işlemleri yukarıdaki açıklamalardan da anlaşılacağı gibi.88 - . İnceleme tamamlandıktan ve fatura da dahil olmak üzere satınalma ile ilgili yukarıda belirtilen dört belge onaylandıktan sonra bir fiş takımı olarak toplanır ve günlük olarak dosyalanır. satıcıların hesaplarının alacağına yapar. Eğer tüm tutarlar uyuşuyorsa defterlere kaydedilir. Bir memur aynı zamanda fişlerin kaydını borç hesapları yardımcı defterinde. Periyodik olarak fiş takım dosyası gözden geçirilerek ödenmesi gereken fiş takımı dosyadan çıkartılır. Ödenecek tutar (varsa iskonto) ve diğer kalemler hesaplanır. 2) faturalarda yer alan mal veya hizmetler istenenlere uygun olarak sipariş edilmiş olduğunu. Şekil 7. . Fişli sistem kullanıldığında her bir alış faturasının ödenmesine ilişkin bir fiş düzenlenir (mahsup veya tediye fişi) ve bu fişler primanotalara kaydedilerek toplamları hesaplanır. onaylanmış kopyaları ise nakit ödemeler departmanına gönderilir (12). Satıcılar 7 Banka Yardımcı defter 6 Muhasebe Defterleri Nakit Ödemeler İşleme Sistemi ve Veri Akışı. İşletmelerde genellikle ödemeler çekle yapılmaktadır. Kontrollerin amacı. Belge sistemi genel olarak tüm uygun belgelerin toplanmasını. Son olarak fişlerin asılları.2. Fişlerin kopyaları harcamalarla ilgili çeşitli hesaplara kaydedilmek üzere muhasebeye gönderilir. NAKİT ÖDEMELER İŞLEME SİSTEMİ Nakit ödemeler sistemleri günlük nakit ödemeleri olduğu kadar çek ile yapılan ödemelerin işlenmesi ve kontrolu için tasarlanmaktadır. Belgelerin bu incelemesi “karşılaştırma süreci” olarak isimlendirilir ve belgelerin sürecin adımlarını kanıtladığı varsayılır. Fatura onaylanmadan önce bu konularda hiçbir farklı durumun olmaması gerekir. Muhasebedeki memur faturada yer alan kalemlere göre stoklar. 1)satınalmanın onaylanmış olduğunu.

bilgisayar sistemi özdevimli olarak numara ve tarih verir. çevrim içi işleme sistemi veya iki sistemin bileşimi ile yapılır. Eğer yevmiye toplamları yardımcı defterde borç hesaplarına kaydedilen tutarlara uygunsa büyük defterdeki hesaplara kayıt yapılır (6). stoklar ana kütükleri ve işlem kütüğünden alınan verilere dayanarak yazıcıdan satınalma emri çıktısı alınır. Bu satınalma emirleri işlem verisi bir biçimleme programı tarafından onaylandıktan sonra bir satınalma işlem kütüğünde geçici olarak saklanır. satınalma bölümündeki terminal aracılığıyla girilir. Aynı zamanda sipariş edilen kalemlerin miktarları. seçilen satıcıların kodlarını ve siparişin beklenen teslim tarihini içerir. Satınalma emrinin bir kopyası çevrim içi açık satınalma emirleri kütüğünde yer alır. miktarları. . ! Ön muhasebe fişlerinin kullanılmadığı bir işletmede nakit ödeme işlemlerinin nasıl işlediğini ve kontrollerin nasıl olabileceğini tartışınız. onaylandıktan sonra satınalma departmanına gönderilir.genellikle her gün bir memur o gün ödenecek fiş takımını dosyadan çıkarır. satınalma yöneticisi satınalma işlem verisini terminal aracılığıyla geri alır değişiklikleri yapar ve düzeltilmiş satınalma emri yazıcıdan alınır. Onaylanan ve imzalanan satınalma emri satıcıya gönderilir.89 - . Her bir satınalma emrine. Satınalma süreci bir mal sipariş listesinin yazıcıdan dökümünün alınması ile başlar. Bu adım satış işlemleri yığınları. Sonraki aşamada satınalma emri ile ilgili veri. Nakit ödeme memuru ödeme ile ilgili tüm ispat edici belgeleri mühürleyerek ödeme ile ilgili olarak düzenlenen fişe iliştirir ve dosyalanır. listede yer alan kalemlerin sağlanabileceği satıcılar seçilir. Ödenecek toplam tutar belirlendikten sonra satıcılar yardımcı defterindeki ilgili hesaplara kayıt yapılarak (2) fişler ve kanıtlayıcı belgeler nakit ödemeler departmanına gönderilir (1). Bu departmanda bir memur fişlerin ve belgelerin doğruluk ve tamlığını kontrol ederek. Çekler bir primanotaya kaydedilerek toplam ödeme tutarı hesaplanır. stoklar ana kütüğünde kendilerine ayrılan kayıtlar arasında yer alır. BİLGİSAYAR DESTEKLİ İŞLEME SİSTEMİ Bilgisayar destekli sistem kullanıldığında alışlar ve nakit ödemelere ilişkin işlemler yığın işleme sistemi. ? Satın alınacak siparişleri karşılayabilecek satıcıların seçimi için veriler hangi kütükten ve ne şekilde sağlanır? Çevrimiçi satıcı referans kütüğünden satıcı performans raporları incelenerek. gün boyunca işlenen satınalma emirlerinin bir listesi ile stok durum raporunu yazıcıdan döker. Bu liste stok kontrol yöneticisi tarafından incelenip. Eğer satınalma emrinin düzeltilmesi gerekiyorsa. stoklar ana kütüğünü günlemek için işlenirken yerine getirilebilir. Bu toplama göre bir yevmiye kaydı yapılır ve büyük defter departmanına gönderilir (3). Gün sonunda program. Satınalma yetkilisi satınalma emrini inceler ve onaylar. Satınalma İşlemlerinin İşlenmesi Depoda veya herhangi bir departmanda satınalma isteğinin hazırlanması için stok kayıtlarının incelenmesi ve yeniden sipariş noktasının altına düşen kalemlerin belirlenmesi gerekir. çekleri düzenler ve yetkili kişiye imzalattırarak satıcıya gönderir (4). Girilen veriler stok kalem numaralarını. Sonuçta satıcılar.

Satın almayı başlat Günleme sırasında yapılmış olabilir Özet veri ve rapor çıktısı Stoklar ana kütüğü Yeniden sipariş listesi Satıcı tarih ve referans kütüğü Satıcı değerlendirme veri ekranı Satıcı seçimi ve listeye kayıt Satınalma Departmanı tarafından yapılır Mal sipariş listesi (çoğaltılmış) Satınalma emri veri girişi İstisna ve hata raporu Satınalma işlem verisini biçimleme ve kütükte saklama Satıcı Ana Kütüğü Satınalma işlem verisi Açık alış emirleri kütüğü Kütükleri günleme ve çıktıları basma Stoklar Ana Kütüğü Satınalma emirleri listesi Satınalma emirleri listesi Stok Durum Raporu Gün sonunda çıktı alınır Satınalma yöneticisi tarafından yapılır İnceleme ve İmza Satınalma yöneticisine Stok yöneticisine Satıcıya Şekil 7.3.90 - . Çevrimiçi Satınalma İşlemleri İşleme Süreci. .

4. Sonra sayıları ve malların envanter numaralarını bölüm terminaline satınalma emri numarasıyla birlikte girer.Teslim Alma İşlemlerinin İşlenmesi Teslim alma bölümündeki bir memur önce teslim alınan malları sayar ve gözden geçirir. gelen mallar kabul edilmeyerek işlem Satıcıdan Teslim alınanın sayısı ve kontrolü: Karşılaştırma Ambalajlama fişi Teslimalma Memuru tarafından yerine getirilir Teslim almaların girilmesi İstisna ve Hata Görüntüsü Açık Satınalma Sipariş Kütüğü Teslim alma verisinin biçimlenmesi.91 - . Program herhangi bir farkı veya hatayı ekranda gösterir. teslim alma raporunun hazırlanması Teslimalma raporu Stok Ana Kütüğü Teslimalma işlemleri Ambara ve borç hesaplarına Satıcı Tarih Kütüğü Ana Kütüklerin Günlenmesi Açık Satınalma Sipariş Kütüğü Teslimalma Raporu Kütüğü Karşılanamayan siparişler kütüğü Borç Hesapları Sürecine Şekil 7. Bir teslim alma programı girilen verileri çevrimiçi açık satınalma emirleri kütüğüyle karşılıklı kontrol eder. Çevrimiçi Teslimalma İşlemleri İşleme Süreci. . Eğer siparişlerde bir eksiklik varsa.

açık satınalma emirleri kütüğünde görünenlerle miktarları karşılıklı kontrol ederek doğrular. Hiçbir sınıflamaya gerek yoktur. “Satıcı tarih kütüğüne” teslim alma tarihini kaydeder. Kayıt zamanı geldiğinde borç hesapları kayıt programı. Bundan böyle tediyeler nakit ödeme işlemlerinde kullanılmak üzere ve referanslar için uygun duruma gelmiştir. girilen verilerin doğruluğunu inceler. faturaları ve teslim alma raporlarıyla birlikte bir kütüğe alır. ● Eldeki miktarı arttırarak ve verilmiş sipariş miktarını silerek “stoklar ana kütüğünü” günler . Son olarak program yığın toplamını ve verideki herhangi bir hatayı ekranda gösterir. çünkü program her bir satıcının kaydına doğrudan erişir ve bulunduğu kütükten yeniden elde eder. satıcı kodlarını. Böylece tek bir satıcı ile ilgili birden çok fatura varsa bunlar tek bir fişte birleştirilir. Biçimleme programı. ● ● ? Bir teslim alma programının yerine getirdiği işlevler nelerdir? Borç Hesapları Kayıt Süreci Satıcılardan faturalar alındıkça. faturaları açık faturalar kütüğüne ekler ve ardışık olarak sıralanmış yevmiye fişlerini büyük defter işlem kütüğüne katar. Ek olarak program tediye fişlerini bir manyetik disk kütüğünde saklar. program önceden ardışık olarak numaralanmış olan teslim alma raporunun dökümünü yapar. Teslimalma programı aynı zamanda. tediye fişlerini. miktarları. faturalaların etkilediği satıcılar ana kütüğünü günler. ? Borç hesaplarının bilgisayar destekli sistemde izlenmesinin yararları nelerdir? Borç hesapları kaydetme programı veya ilgili bir program satıcılar ana kütüğüne kayıt sırasında çeşitli çıktılar yaratır. Borç hesaplarını izleyen görevli. Program önceden numaralanmış iki kopya tediye fişinin basımını gerçekleştirir. Program aynı zamanda bir fiş listesinin ve özetinin dökümünü yapar. fatura numaralarını. satıcı koduna uygun olarak fatura verisini sıraya koyar. yığın toplamlarını tekrar hesaplar ve önceden belirlenmiş olan ve tekrar hesaplanan yığın toplamları arasındaki çelişkileri ekranda gösterir. Daha sonra da fatura yığını verisi gün sonuna kadar manyetik ortamda saklanır. mal kalemlerinin kodlarını. Kabul edilmesi halinde. Bu işlem yapılmadan önce program. vade tarihlerini ve her bir faturanın tutarını bölümdeki terminal aracılığıyla girer. Diğer yandan açık satınalma emirleri kütüğü kontrol edilir (doğrulanır) ve eğer bütün sipariş edilen miktarlar teslim alınmış ve faturalanmış ise satınalma emri kapatılır ve kayıt satıcılar tarih kütüğüne transfer edilir. Siparişlerin teslim alınmayan kısımlarını içeren “açık satınalma emirleri kütüğünde” teslim alınan miktarları kaydeder. borç hesaplarını izleyen bir memur tutarların doğruluğunu gözden geçirerek bunları teslim alma raporlarındaki miktarlarla karşılaştırır ve fatura yığınının toplamını. satınalma sipariş numaralarını. .92 - . Program her bir faturanın tutarını ilgili borç hesabının kalanına ekler. Raporun bir kopyası mallarla birlikte depoya gönderilir ve burada depo görevlisi tarafından imzalanarak borç hesapları departmanına gönderilir.sona erdirilir.

Bölümüne Borç Hesapları Bölümüne Rapor Hazırlama Sürecine Kaydetme Sürecine Nakit Ödemeler Sürecine Şekil 7.93 - . Daha sonra bir günleme ve çıktı (print) programı ödeme fişlerini satıcı hesaplarına uygun olarak ardışık biçimde (hesap kod sırasına göre) kaydeder. Her sabah.5. yığın toplamlarının hazırlanması Yığın toplamı İstisna ve Hata Gösterimi Satıcı Faturaları Faturalanmış tutarların ve Toplamların Girilmesi Satıcı Faturası Teslim Alma Raporu Girilen Verinin Biçimlenmesi Açık Satınalma Sipariş Kütüğü Borç Hesapları Ana Kütüğü Faturalardan Alınan Borç Verisi Gün sonuna kadar biriktirilir Açık Satınalma Sipariş Kütüğü Borçların ve Diğer Kütüklerin Günlenmesi ve Makbuzların Hazırlanması Satıcının Tarih Kütüğü Tediye 1 Makbuzları Ödenmemiş Faturalar 2 Makbuz ve Özet Açık Faturalar Kütüğü Büyük Defter İşlem Kütüğü Tediye Makbuzları Kütüğü İstisna ve Özet Görüntüsü Maliyet Kontrolü veya Kaynak Yön. Çevrimiçi Satınalma İşlemleri-Borç Hesapları İşleme Süreci. satıcı hesap kodlarına göre verileri sıraya koyar. Sonraki adımda bir sıralama programı.Satıcılardan Teslim alma Raporları Satıcı Faturaları Teslimalma Raporu Borç Hesapları Memuru Tarafından Yapılır Gözle kontrol. Yığın toplamları hesaplanmış ve ödeme verileri manyetik bant üzerine işlenmiştir. Program ödenen tutarların bir özet ra. ödeme vadesi gelen fiş yığını kütükten alınır. Bu fişler fişin ödeneceği vadeye kadar işlenmek üzere hazırlanır. Nakit Ödemeler İşleme Sistemi Nakit ödemeler işleme sistemine ilişkin aşağıdaki çizimden de görüleceği gibi tediye fişlerinin basılı kopyası süreci başlatmaktadır.

Çek Dökümü ve Diğer Çıktılar Tediye Verisi Herbir Geçişin Çıktısı Benzer Rapordur Satıcı Tarih Kütüğü Giriş-1 Satıcı Numarasına Göre Sıralama Çek Listesi Likit Ödemeler Özeti Büyük Defter İşlem Kütüğü Çekler (Makbuzları İçeren) A Nakit Ödemeye Finansal Yönetim Kaydetme Sürecine Satıcılara Şekil 7. Son olarak program.94 - . çek kayıtlarını ve çekleri yazıcıdan basılı halde verir. Yığın Nakit Ödeme İşlemleri İşleme Süreci. herbir ödeme fişinden borçlu tutarları ve hesapları alarak biriktirir ve nakit ödemelerin toplamıyla birlikte borçların toplamı bir günlük fişte özetlenerek büyük defter işlem kütüğüne yüklenir. ödenen faturaları açık faturalar kütüğünden siler ve ödemelerle ilgili bilgileri satıcı tarih kütüğüne yerleştirir.porunu. . ? Elle ve bilgisayar destekli olarak yürütülen nakit ödemeler işleme sistemlerini temel işleyiş bakımından farklılıkları nelerdir? Borç Hesapları Sürecinden Tediye Makbuzu Yığın Toplamı Hazırlanması Yığın toplamı A Tediye Makbuzları Sıralanmış Tediye Verisi Biçimleme İstisna ve Özet Raporu Borç Hesapları Ana Kütüğü Açık Faturalar Ana Kütüğü Günlenmiş Borç Hesapları Kütüğü.6. Ayrıca.

İŞLEMSEL VE YÖNETSEL RAPORLAR Satınalma işlemlerinin işlenmesi sırasında üretilebilen işlemsel raporların içinde . Bu sürecin ürettiği başlıca yönetsel rapor ise. Kullanılan belgeler satınalma isteği. Döngünün işlevleri (mal için) gereksinimlerin onayı. Satıcı performans raporları ise satıcı seçimine ilişkin kararlara yardımcı olur. alışlar günlüğü ve özeti ile borçlar raporu yer almaktadır. Rapor. Bu formattaki bir rapor. Faturalar vade tarihlerine göre ayrıldıktan sonra rapor. Bu bilgilere bağlı olarak da nakit gereksinimi belirlenerek. ! Bu ünitede ve bundan sonraki ünitelerde kullanılan akış çizeneği sembollerinin anlamlarının kitabınızın sonunda yer aldığını unutmayınız. alış faturası. tediye fişi ve çekten oluşur. ilk fatura tarihi belirtilerek kütükten doğrudan döküm olarak alınabilir . Döngüde kullanılan verilerin birçoğu satıcılardan ve stok kayıtlarından sağlanır. siparişin verilmesi. nakit bütçesi veya nakit akış tablosudur. satınalma emri. işlemlerin defterlere kaydedilmesi ve gerekli finansal raporlar ile diğer çıktıların hazırlanmasını kapsar. Bu rapor son rapordan itibaren her bir stok kaleminin kullanım ve değişim oranını gösterir. Özet Bir işletmenin harcama döngüsü. Satınalma ve nakit ödeme verisini girmek için çevrimiçi sistemlerde önceden biçimlendirilmiş ekranlar kullanılabilir. Bu raporlar öncelikle ödenen tutarları gösterir ve daha sonra belirli günlerde ödenecek tutarları listeler. rapor alınacaktır. Fiş kayıt ve özeti. Stok kullanım raporu. hangi faturaların daha acil ilgi gerektirdiğini belirlemek için vade tarihlerine göre faturaları sıraya koyar. stok durum raporu. Beklenen stok çıkışları raporu. çek kayıtları ve ilgili nakit ödemeler özet raporu ile nakit gereksinim raporudur. satınalma sipariş listeleri. borç yükümlülüğünün geçerliliğinin araştırılması. Nakit ödeme işlemlerinin işleme sürecinde üretilen iki önemli rapor. Bu rapordaki değerler. Bu kararlardan ne zaman sipariş verileceği kararına “yeniden mal sipariş raporu” ve “beklenen stok çıkışları raporu” yardımcı olacaktır. malların teslim alınması ve depolanması. ekonomik sipariş miktarı formülüyle birlikte satınalma siparişinde kullanılacak olan miktarları sağlar. teslim alma raporlarının özeti. teslim alma raporu. ne zaman sipariş verileceği ve kime sipariş verileceği ile ilgilidir. Veri tabanı işletmelerin gereksinimlerine göre sayısı ve kapsamı deği. satıcılardan gereksinim duyulan mal ve hizmetlerin satın alınmasını içerir. açık satınalma emri raporu. açık faturalar kütüğündeki veriden hazırlanabilir.95 - . gelecek dönemde her bir stok kaleminin tahmini kullanımını planlar ve eğer hiç sipariş yapılmazsa mevcut malın hangi tarihte tükeneceğini tahmin eder. ✔ Stok yöneticisinin vereceği kararlar için gerekli olan veriler hangi kütüklerden sağlanabilir? Stok yöneticisi tarafından verilen kararlar. denetim izi için önemli bağlantı sağlar Borçlar raporu tüm ödenmemiş faturaları gösterir. ne kadar sipariş verileceğine ilişkin karar vermeye yardım eder.

Satıcı b. Depolama e. tarih ve referans kütüklerinden oluşur. Teslim alma e. Nakit ödemeler b. Harcama döngüsü işleme sistemleri. işlem kütükleri. Satınalma işlemleri işleme sisteminde. Satınalma c. satınalma işlemleri işleme sistemi. girilen verileri hangi kütükle karşılaştırarak kontrol eder? . borç hesapları kayıtlarının izlenmesi ve nakit ödemeler işleme sistemlerinden oluşur. Depo 4. normalde aşağıdaki departmanlardan hangisi satınalma emirlerinin hazırlanmasından sorumlu olmalıdır? a. Teslim alma d. Sorular 1. Satınalma işlemleri işleme sisteminde.96 - . Faturalama 3. Nakit ödemeler c. Satınalma c. Veri işleme. Faturalama 2. Borç hesapları d. İşlemeler elle veya bilgisayar destekli sistemlerle yapılabilir. Bilgisayar destekli sistemde bir teslim alma programı. Nakit ödemeler b. Depolama e. Satınalma işlevinin muhasebeleştirilmesini sağlamak için satınalma isteğinin kopyaları aşağıdakilerden hangisine gönderilmelidir? a. normalde aşağıdaki departmanlardan hangisi satınalma isteğinin hazırlanmasından sorumlu olmalıdır? a.şen ana kütükler. veri işleme sırasında çeşitli işlemsel ve yönetsel raporlar yaratır. Teslim alma d.

Nakit Bütçesi b. Sipariş listeleri e. Satıcılar referans kütüğü b. Stoklar ana kütüğü c. Aşağıdaki raporlardan hangisi satınalma işlemlerinin işlenmesi sırasında yaratılan yönetsel raporlardandır? a. Borçlar raporu d. Açık satış emirleri raporu . Açık satınalma emirleri kütüğü e. Stok durum raporu c. Borç hesapları kütüğü 5. Nakit ödemeler kütüğü d.97 - .a.

Üretim işlemleri döngüsüyle ilgili veri kaynaklarının neler olduğu. Bu ünite daha önce gördüğünüz muhasebe dersleri ve özellikle maliyet muhasebesi dersi konularıyla ilişkilidir. 8 ÜNİTE Çalışma Biçimine İlişkin Olarak.98 - .. ... Bu nedenle gerektiğinde o ders kitaplarındaki konuları gözden geçirmeniz konuyu daha kolay anlamanıza yardımcı olacaktır. Ünitede ayrıca işletme yönetiminin gereksinim duyduğu raporların ve listelerin neler olduğu da açıklanmıştır.Üretim Döngüsü Bu Ünitede. bu belgelerin işleme sistemi içindeki yeri adım adım ele alınmıştır.. Ayrıca ünitede verilen belge ve rapor örneklerini metinlerle birlikte ele alarak çalışınız.

depolama.1’de verilmiştir. Miktar 4 4 1 1 2 3 0. yapılan işin hangi iş merkezini ilgilendirdiği. Birim ADET ADET ADET ADET KG.01. işlemler listesi de özellikle standart maliyetlerin belirlenmesinde ve işletme bütçelerinin hazırlanmasında kullanılmaktadır. Bu belgede. ÜRÜN AĞACI Mamul Adı : Malzeme Taşıma Aracı Tarih: 01. stok kontrolü. Çünkü işletmelerin büyüklükleri. Ürün ağacı örneği Şekil 8. üretim planlama ve üretim ile ilgili diğer birimler üretim işleme döngüsüne veri sağlamaktadır.1. 19XX Mamul Kodu : 1520010001 Stok No 4114140100 4022120000 4038800000 4113683000 0009705100 0009705300 0009710090 Adı Çamurluk Tekerlek Cam Ön Takım 0. Ürün Ağacı Örneği. Bu amaçla kullanılan belgeler işletmeden işletmeye farklılık gösterecektir.2’de işlemler listesi örneği veril- . VERİ KAYNAKLARI VE GİRDİLER Üretim işleme döngüsünde kullanılan veriler genellikle üretim faaliyetleri. işçilik ve üretim emirleriyle ilgilidir.GİRİŞ Malzemenin çeşitli işlemlerden geçirilerek mamul haline getirilmesi işlemi üretim döngüsü olarak ifade edilmektedir. işlemin yapılması için hangi makinaların gerekli olduğu ve işlem için gerekli sürenin ne olduğu belirlenir. faaliyet konuları. belli bir mamulü oluşturan parçaların bir listesidir.450 ? Ürün ağacında hangi bilgiler yer alır? İşlemler Listesi: Mamul üretim için gerekli işlemlerin sırasal olarak belirtildiği belgedir. ✔ Üretim işlemleri döngüsünde kullanılan belgeler nelerdir? Ürün Ağacı (Malzeme Listesi): Üretim başlamadan önce mamul tasarımı veya ilgili birim tarafından hazırlanan ürün ağaçları. tasarım mühendisliği.5 Saç Şekil 8. maliyet muhasebesi ve duran varlık muhasebesi fonksiyonlarını içermektedir. üretimde kullanılan malzeme.99 - . donanımları ve yazılımları birbirlerinden farklıdır. Üretim işletmelerindeki bu faaliyetler. İşlemler listesi mamulü oluşturan her bir parça dikkate alınarak hazırlanır. Ürün ağacı gibi.5 İnce Yağ Pedal 1. ADET KG. Bununla birlikte satış. üretim kontrolü. Şekil 8. teslim alma.

satın alma istek fişini düzenleyerek satın alma birimine iletecektir.01. . İŞLEMLER LİSTESİ Mamul Adı : Malzeme Taşıma Aracı Hazırlayan Birim: Planlama Birimi Hazırlama Tarihi: 01.2. Satın Alma İstek Fişi: İşletmenin ambarında hiç veya yeterince bulunmayan malzemenin satın alınması için düzenlenen belgedir. Malzeme olmaması veya ilgili malzemenin en az stok düzeyinin altına düşmesi durumunda ise ambar. İşlemler Listesi Örneği.3’de verilmiştir. işin başlama ve bitiş tarihi gibi bilgiler yer alacaktır.19XX Standart Süre(dk.) İşlem Kodu 002000 002010 002020 002050 : : : : : Şekil 8. Mamul Kodu : 1520010001 Sorumluluk Açıklama Otomatik Preste Taşlama Parçaları Birleştirme Boyama Merkezi Kesim Kaynak Montaj Boya Makina Gereksinimi 10 tonluk Pres Hazırlama İşlem Süresi 15 Süresi 2 5 8 3 ! Ürün ağacı ile işlemler listesinin kullanım amaçlarını karşılaştırınız.100 - . Üretim emirlerinin hazırlanmasından sonra ürün ağacındaki kalemler ambardan malzeme istek fişi ile çekilecektir. ? Satın alma istek fişini kim. Üretim Emri: Sipariş yöntemi ile çalışan işletmelerde alınan siparişler. Malzeme istek fişi örneği Şekil 8. varsa müşterinin numarası. ne zaman düzenler? Malzeme İstek Fişi: İş merkezinin malzeme gereksinimlerinin karşılanması amacıyla ambardan malzeme çekilebilmesi için düzenlenen belgedir. stok için üretim yapan işletmelerde ise üretim programına uygun olarak hazırlanan bu belgede mamul numarası. Eğer ambarda varsa istek miktarı kadar malzeme verilecektir. İşletmede eğer varsa işlemler listesi ve ürün ağacı üretim emrine eklenebilir. Bu bilgiler daha sonra stok kartlarına işlenecek ve maliyet bilgileri girilerek işlemler muhasebeleştirilecektir. İlgili iş merkezlerinden ambara malzeme isteği gelecektir.miştir. üretilecek mamul miktarı.

yapılan ve yapılacak işlemin ne olduğu.-TL. Bir merkezde işlemi biten parça bu kartla birlikte izleyen merkeze gönderilecektir.00 Tamamlanan Parça Sayısı: 100 Adet Onaylayan: Semih KALE Saat Ücreti: 150.5 İşçilik Maliyeti: 675. Malzeme İstek Fişi Örneği.-TL.Tekerlek Açıklama Tümü çelik gövdeli olmalı İstekte Bulunan Birim ve Yetkilisi: Teslim Alan: Teslim Eden: Şekil 8.000 Adet Üretim veya Sipariş Kodu : 960012 Malzeme Adı ve Kodu 4022120000 . . teslim alan ve teslim edenin adı soyadı ile imzaları gibi bilgiler yer alacaktır. karşılığında hakedilen ücret ve işlem gören parça sayısı gibi bilgileri içeren kart örneği Şekil 8.19XX Miktar 4. Malzeme hareket kartı örneği Şekil 8./Saat Şekil 8.4.101 - .10. Malzeme Hareket Kartı: İş merkezleri arasında.30 Sipariş No: 960012 Tarih: 15. Sorumluluk Merkezi: Montaj İşe Başlama Saati: 08.4’te verilmiştir. teslim alınan parça sayısı. ? Satın alma istek fişi ile malzeme istek fişi arasındaki farklılık nedir? İşçilik Özeti Kartı: Bir iş merkezinin veya bir çalışanın belli bir iş üzerinde çalıştığı sürenin belirlenmesinde kullanılan belgedir.10. iş merkezine geliş ve tamamlanıp bir sonraki merkeze gönderilme tarihi. İŞÇİLİK ÖZETİ KARTI Çalışanın Sicil No: Çalışanın Adı Soyadı: 6145827412 Şafak Berk İşlem No: 002020 İş Bitiş Tarihi: 12.5’de verilmiştir.MALZEME İSTEK FİŞİ İstekte Bulunan Birim : Montaj Fiş No : 0010 Tarih : 15. işlem gören parçaların hareketine yetki veren belgedir. İşçilik Özeti Kartı.19XX İşlem Tanımı: Parçaları Birleştirme Çalışılan Süre (saat): 4.3. Çalışılan süre. Bu belge üzerinde parçaların gideceği merkezin adı.000.000.

. Satış tahminlerinin yapılmasında gelecek dönemlerde kesinleşen siparişler kesinlikle dikkate alınmalıdır.19XX 18.10. İşletmesi Sipariş No: 9610002 Malzeme Adı ve Kodu 4022120000-Tekerlek Birim Adet Belge No: 00000125 Tarih: 15.6.10. Belgede teslim alınan malzeme ile ilgili bilgiler.000 Açıklama Tümü sağlam Teslim Eden: Teslim Alan: Şekil 8.MALZEME HAREKET KARTI Gideceği İş Merkezi Yapılacak İşlemler Sipariş veya Üretim No Sipariş veya Üretim Başlama Tarihi İş Merkezine Geliş Tarihi Teslim Alınan Miktar Teslim Alan Teslim Eden Montaj Parçaların Birleştirilmesi 960012 15. Satış tahminleri işletmelerin büyüklüğüne ve faaliyet konularına göre günlük. Satış Tahminleri: İşletmenin gelecek dönemlerde satış miktarlarının ve birim satış fiyatlarının ne olması gerektiği işletmeler için önemlidir. Hazırlanan bu satış tahminleri üretim programının hazırlanmasına da temel olacaktır. TESLİM ALMA FİŞİ Malzeme Gönderen Firma: ŞAFAK Tic.19XX Miktar 4.5. Teslim alma fişi örneği Şekil 8.19XX 100 Adet Semih KALE Murat ARSLAN Şekil 8. Bu veri işletme bütçelerinin hazırlanmasında. malzemeyi teslim edenin ve teslim alanın adı soyadı ile imzası gibi bilgiler yer alır. mamul maliyetlemesinde ve çeşitli işletme kararlarının alınmasında kullanılacaktır. haftalık. Teslim Alma Fişi Örneği.10. aylık.6’da verilmiştir. üç aylık veya yıllık olarak hazırlanabilir. Malzeme Hareket Kartı Örneği. ? Satış tahminlerinin kullanım amacı nedir? Teslim Alma Fişi: Satın alma işleminin tamamlanıp malzemenin işletmeye teslimi sırasında düzenlenen belgedir.102 - .

üretime verilen (çıkan) ve stoklardaki mevcut miktarı (kalan) göstermelidir. Malzeme satın alındığında fatura henüz düzenlenmemişse. STOK KARTI İlk Madde ve Malzeme Adı : Stok Numarası : Ambar Yerleşim Yeri : Birim : GİREN Tarih Açıklama Miktar Birim Tutar Fiyat En Çok Bulunması Gereken Miktar : En Az Bulunması Gereken Miktar : Yeniden Sipariş Miktarı : Ortalama Birim Fiyat : ÇIKAN Miktar Birim Fiyat KALAN Tutar Miktar Birim Fiyat Tutar Şekil 8. faaliyet alanları. . Satın alınan malzemeler maliyet tutarları üzerinden karta kaydedilirken.7’de verilmiştir. Fatura işletmeye ulaştığında ise miktar bilgisi liralandırılacaktır. satıcılar ana kütüğü bunlara örneklerdir. Malzeme stoklarına ilişkin her bir kayıt satın alınan (giren). satıcıya veya ambara iade edildiğinde bu kart üzerine işlenecektir. Stok kartı örneği Şekil 8. donanım ve yazılımları işletmelerin bilgi gereksinimlerini değiştireceği için üretim faaliyetleri ile ilgili olarak kullanılan kütüklerde işletmeden işletmeye farklı olacaktır. sadece miktar bilgileri girilecektir. İşletme için olanaklı ise siparişler ile ilgili bilgiler de kayıtlarda yer almalıdır. İşletmenin üretim faaliyetleri ile ilgili olan kütüklerden önemli olanlar bu bölümde incelenecektir. ! ! Stok değerleme yöntemleri ve stok kartları ile ilgili bilgi için maliyet muhasebesi ders kitaplarınıza bakınız. Malzeme Stokları Ana Kütüğü Mamul üretimi için gerekli olan malzeme stoklarına ilişkin bilgilerin izlendiği kütüktür. üretime gönderildiğinde. üretime gönderilen malzeme belirlenen stok değerleme yöntemi esas alınarak maliyetlendirilecektir. İşletmelerin büyüklükleri. Stok kartlarına kayıt yapılırken kullanılacak belgeler neler olabilir? Tartışınız. Bu kütüklerin bir kısmı diğer işleme döngüleri ile ilgilidir ve ilgili ünitelerden açıklanmıştır. Stok Kartı Örneği.Stok Kartı: İşletmenin sahip olduğu malzeme stoklarının izlendiği belgedir. Büyük defter ana kütüğü.7.103 - . VERİ TABANI İşletmelerin üretim faaliyetleri ile ilgili oluşturdukları kütükler çok çeşitlidir. Bu kartlara bilgiler irsaliye veya faturadan hareketle kaydedilecektir. Malzeme satın alındığında.

Herhangi bir malzeme unsuruna ulaşılmak istendiğinde “stok numarası” kullanılacaktır. Maliyet İzleme Kartı Örneği. Örneğin malzeme stokları gruplandırılabilir ve her bir grup için grup kodu oluşturulabilir. Yarı Mamul Stokları Ana Kütüğü İşletmelerde üretimde olan mamullere ilişkin maliyetlerin izlendiği kütüktür.7’de verilen stok kartları kullanılmaktadır. Dönemler itibarıyla bu kütükteki “malzeme stokları toplamı” ile büyük defter ana kütüğündeki “malzeme stokları hesabının” karşılaştırılarak kontrol edilmesi olası hataların önlenmesine yardımcı olacak bir muhasebe kontrolüdür. .8.104 - . Bir çok işletmede bu amaçla birden çok malzeme ambarı oluşturulmaktadır. Bu nedenle stok numaralarının belirli bir düzen içinde olması kullanıcılara kolaylık sağlayabilir. ? Malzeme stoklarının gruplandırılması niçin önemlidir? Elle bilgi işlenen bir ortamda da malzeme hareketleriyle ilgili olarak için Şekil 8. Bu kütük belirli bir sipariş veya iş (stok için üretim yapılıyorsa) ile ilgili olabilir. MALİYET İZLEME KARTI İşin veya Siparişin Adı: lam kezi III Üretim Miktarı: Maliyet Maliyet Maliyet Başlama Tarihi:Merkezi I Merkezi II İş veya Sipariş No:Bitiş Tarihi: TopMekr- DİREKT İLK MADDE VE MALZEME MALİYETİ Tarih Fiş No Kodu Miktar Toplam Direkt İlk Madde ve Malzeme Maliyeti DİREKT İŞÇİLİK MALİYETİ Tarih Kart No İş Kodu Süre Toplam Direkt İşçilik Maliyeti GENEL ÜRETİM MALİYETİ (GÜM) İş Yükleme Toplam Maliyet Ölçüsü Oranı GÜM Merkezleri Toplam Genel Üretim Maliyeti Toplam Üretim Maliyeti Birim Üretim Maliyeti Şekil 8. İlgili siparişin veya işin numarası genellikle kütükten erişim için kullanılan kayıttır.

Üretim ile ilgili olarak açık üretim emirleri kütüğünde yer alacak bilgilerden bazıları Şekil 8. ? Açık üretim emirleri kütüğüne kayıtlar ne zaman yapılır? Hangi bilgiler bu kütükte yer alır? Ürün Ağacı Kütüğü İşletmenin malzeme stoklarının ve üretim maliyeti içindeki malzeme maliyetinin belirlenmesi için önemli olan bu kütük.8’de verilmiştir. mamullerle ilgili stok kartları oluşturulacak ve mamul hareketleri bu kart üzerinde izlenecektir. Mamul stokları ana kütüğü. Üretim Emri Numarası Müşterinin Numarası(varsa) Müşterinin Adı(varsa) Müşteri Sipariş Numarası(varsa) Sipariş Alınma Tarihi Üretime Başlama Tarihi Üretimin Tamamlanma Tarihi Mamul Numarası Mamul Tanımı Miktarı ve Ağırlığı İş Merkezleri Kontrol Sonuçları Şekil 8.9’da verilmiştir. Üretim Faaliyeti İle İlgili Veriler.105 - . Mamul Stokları Ana Kütüğü Üretimi tamamlanarak satışa hazır hale gelen mamuller üretim hattından mamul ambarına gönderilecektir. ? Mamul stokları ana kütüğü ne zaman kullanılır? Açık Üretim Emirleri Kütüğü Üretimine başlanan siparişlerin veya işlerin maliyet verileri hariç. Elle işlenen bir bilgi sisteminde. Bu kütükteki bilgilere ulaşmak için üretim emri numarası kullanılabilir.Elle bilgi işlenen bir ortamda her bir sipariş veya iş için bir kart açılacaktır. her bir mamul içindeki malzemelerin ne olduğu bilgisini içerir.9. Bu kütükten herhangi bir mamule erişebilmek için mamul kodu gereklidir. Üretilen mamul miktarının girilmesi ile kütük çalışacak ve üretimde kullanılan malzemelerin ambardan çıkı. Bu kart örneği Şekil 8. Bu kütükte çeşitli nedenlerle işletmeye işlem görmek için iade alınan mamuller (satış iadeleri) ile ilgili bilgilerde yer alabilir. miktar ve hangi aşamada olduğuna ilişkin bilgileri içeren kütüktür. Maliyet bilgileri yarı mamuller ana kütüğünde olduğu için bu kütük içinde ayrıca yer almayacaktır. mamul ambarına ulaşan mamullerin izlenmesinde kullanılan kütüktür.

Ancak çevrimiçi bilgi işleme sisteminin kullanılması işletmeler için daha uygun olabilir.dir. belge kullanımının artmasının daha fazla personel istihdamını gerektirmesi. Tüm bu problemler ve teknolojik gelişmeler üretim işlemlerinin bilgisayarlı bir ortamda yürütülmesi sonucunu doğurmaktadır. Bu da çalışılan sürenin hesaplanması amacıyla belge kullanımını ortadan kaldıracaktır. Bunlar: ● ● ● ● ● ● ● ● Makina İş Yükleme Kütüğü. ? ✔ Üretim işlemlerinin elle işlenmesinin sakıncaları nelerdir? Yığın işleme sistemi üretim işleme sisteminde başarıyla uygulanabilir. Bu kütük stoklar ana kütüğü ile bütünleşik olarak çalışacaktır. GÜM’nin sağlıklı bir şekilde izlenememesi vb. Örneğin çalışanların zaman kartlarını çevrimiçi çalışan bir makinada işlemeleri sonucu bilgi direkt olarak personel veya muhasebe birimine ulaşacaktır. Üretim işlemlerinin elle işlenmesi durumunda işletme çeşitli problemlerle karşı karşıya kalacaktır. Üretim Emirleri Tarih Kütüğü. İş Akışı Listesi Kütüğü. referans ve tarih kütüklerine gereksinim duyarlar. Çevrimiçi bilgi işleme sisteminin kullanılmasının işletmeler için yararları nelerdir? ● Sistem içinde kullanılan belgeler önemli ölçüde azalacaktır. taleplere zamanında cevap verilememesi nedeniyle pazar kayıplarının ortaya çıkması. Malzemenin maliyet bilgisi miktar bilgisi ile ilişkilendirildiğinde ise üretilen mamul içindeki malzeme maliyeti belirlenecektir.şı gerçekleşecektir. Açık Siparişler Kütüğü. GÜM Yükleme Oranı Referans Kütüğü. Standart Maliyetler Referans Kütüğü. üretim faaliyetlerinin gecikmesi. Üretim Çizelgesi Kütüğü. . Diğer Kütükler İşletmeler üretim faaliyetleri ile ilgili yukarıda açıkladıklarımız dışında da bazı işlem. Sorumluluk Merkezleri Tarih Kütüğü. ÜRETİM İŞLEME SİSTEMİ Bir üretim işlemleri döngüsü şu aşamaları içerir: ● ● ● ● ● Siparişin Alınması(veya üretim emri hazırlanması) Üretim ve Malzeme Gereksinim Planlaması Üretim İşlemleri Üretimin Tamamlanması ve Maliyet Muhasebesi İşleme sistemi ister elle isterse bilgisayarla olsun belirtilen bu aşamaların geçilmesi gereklidir.106 - . Bunlar. kayıtların zamanlı olarak yapılamaması.

İşletme ayrıca. kabul edilen siparişler “açık siparişler kütüğüne” kaydedilecektir. Üretime ilişkin kayıtlar güncel olacak ve bunlara ilişkin sorgulama çok hızlı bir şekilde gerçekleştirilecektir. Siparişin Alınması Bir işletmede siparişin alınması ile ilgili işlemler Şekil 8. Sipariş numarası. sipariş tutarı kütükteki mamul miktarından düşülecektir. ● ● ● ● Bunlar da doğal olarak üretim maliyetlerinin düşürülmesine yardımcı olacaktır. sipariş fişini düzenleyecektir. ● Eğer stokta sipariş edilen mamul varsa. Sevkiyat ile ilgili bilgiler faturanın düzenlenmesi için de kullanılacağından bunların saklanması gereklidir. Girişi yapılan siparişlerle ilgili gerekli kontroller ve müşterilerin kredibilitesi ile ilgili incelemeler yapıldıktan sonra. Bunlardan sonra yapılacak olan belgelerin düzenlenerek mamulün müşteriye sevk edilmesidir. Sevkiyat memuru mamulleri teslim alarak sevk ile ilgili bilgilerin girişini yapacaktır. bu belge günün belli saatlerinde mamul ambarına gönderilecektir. Bu şekilden de izleyebileceğiniz gibi müşteriden siparişin alınmasıyla birlikte sipariş bilgilerinin terminalden girişi yapılacaktır. Stok kayıtlarının sürekli olarak güncel olması nedeniyle. programın gerisine düşmesi veya çeşitli makinaların çok fazla hatalı parça üretmesi gibi bilgilere kolaylıkla ulaşılacaktır. miktarı. Emniyet stoku bulundurulmaması buna bir örnektir. ? Müşterinin işletmeye özel bir sipariş vermesi ile standart bir mamul siparişi vermesi arasında siparişin alınmasıyla ilgili ne gibi farklılıklar vardır? .10’da verilmiştir. ağırlığı ve alıcının adı bu bilgilerden bazılarıdır. gereksiz stok bulundurulması ortadan kalkacaktır.● İşlemin olduğu anda sisteme girilmesi nedeniyle hatalar önemli ölçüde azalabilecektir. sevk edilmek üzere gönderecektir. mamul ile ilgili özellikler “tasarım” bölümüne iletilecek ve üretim için gerekli çalışmaların yapılması sağlanacaktır. Standart mamullerle ilgili olarak işletme için iki durum olabilir. ● Sipariş edilen mamullerin özel olması durumunda ise. Üretimin. Üretim faaliyetleriyle ilgili kontroller sağlıklı bir şekilde yapılabilecektir. Üretim çizelgelerindeki değişiklikler kolaylıkla gerçekleştirilebilecektir. İşletmenin ambarında varolan standart mamullerle ilgili sipariş fişinin hazırlanmasından sonra. Eğer stokta sipariş edilen miktar yoksa. Eğer alınan siparişler işletmenin ürettiği standart mamullerle ilgili ise “mamul stokları ana kütüğü” devreye girecektir.107 - . Sipariş fişini alan ambar memuru mamulleri hazırlayarak. sipariş edilen miktar “Stokta Bulunmayan Mamul Raporuna” kaydedilecektir.

bu siparişe ilişkin bilgilerin girişini yapacaktır.Müşteriden Müşteri Siparişi Sipariş Verisi Girişi İstisna ve Hata Görüntüsü Alıcılar Hesabı Ana Kütüğü Siparişin ve Müşteri Kredisinin Kontrolü Sipariş İşlem Kütüğü Mamul Stokları Kütüğü Kütükleri Günleme ve Belgeleri Hazırlama Açık Siparişler Kütüğü Stokta Bulunmayan Mamul Raporu Sipariş Özel Sipariş Üretim Planlamaya Tasarıma Siparişlerin Mamul Ambarlarına Gönderilmesi Siparişlerin Nakliye İçin Hazırlanması Nakliye Verisi Girişi Faturalama Nakliye Verisi Nakliye Belgelerinin Dökümü Ambalajlama Belgesi Konşimento Müşteriye Şekil 8. Sipariş Alınması İle Akış Çizeneği. müşteri siparişlerinin özellikleri. Üretim ve Malzeme Gereksinim Planlaması Üretim planlaması aşaması Şekil 8. Bu işlem sonucunda ürün ağacı kütüğü ile işlemler kütüğünün günlenmesi sağlanacaktır.108 - . siparişin özelliklerinin belirlenmesi neden önemlidir? .11’de de gösterildiği gibi üç temel girdi ile başlar. ? Özel bir sipariş alındığında. İşletme özel bir sipariş aldığında. satış tahminleri ve stokta bulunmayan mamul raporudur.10. Bunlar.

109 - . Satış tahminleri ve stokta bulunmayan mamuller raporu ise mamul stoklarının olması gereken düzeye (noksanlık varsa) çıkarılması amacıyla kullanılacak girdilerdir. Bu bilgiler “üretim çizelgeleme programı” yardımıyla işlenecek ve planlama ile ilgili çeşitli raporlara ulaşılacaktır.11. ● . Her bir üretim emri ile ilgili olan “malzeme hareket kartları” ve “malzeme istek fişleri”. ✔ Üretim planlaması ile ilgili oluşturulacak raporlar nelerdir? ● Açık üretim emirleri kütüğünün günlenmesinde kullanılan “üretim emirleri”. Kütükleri Günleme Açık Üretim Emirleri Kütüğü Makina İş Yükleme Kütüğü Üretim Çizelgesi Kütüğü Malzeme Listesi İşlemler Listesi Alınan Siparişler Üretim Emri Malzeme Hareket Belgesi Malzeme İstek Fişi Gözden Geçirilmiş Üretim Çizelgesi Malzeme Gereksinim Raporu Müşteri Bilgilendirme Üretim İşlemleri Üretim Yerlerine Satın Almaya Şekil 8. Üretim Planlaması Akış Çizeneği.Tasarımdan Satış Tahminleri Stokta Bulunmayan Mamul Raporu Siparişlerin Özellikleri Üretim Planlama Elemanı Tarafından Yürütülür Verisi Girişi Üretim Gereğinin Belirlenmesi Kütükleri Günleme Mamul Bazında Üretim Gereksinimi Ürün Ağacı Kütüğü İşlemler Kütüğü Verisi Girişi Gün Sonunda Giriş Yapılır Malzeme Stokları Kütüğü Üretim ve Malzeme Gereksiniminin Belirlenmesi.

● Üretim emirlerini öncelik sırasına göre düzenleyen. Müşteriler ile üretim planlama personelinin kullanımı amacıyla hazırlanan “ürün ağaçları” ve “işlemler listesi”. Verilen sipariş ayrıca “açık satın alma emri kütüğüne” kaydedilecektir. Bu bilgilerin girilmesinden sonra satıcı performans bilgilerini de içeren “sipariş verme programı” çalıştırılacak ve en iyi satıcı seçilerek “satın alma emri” düzenlenecektir. Siparişlerle ilgili malzeme isteklerinin girilmesi ile malzeme stokları kütüğündeki bilgiler son haline getirilecektir.110 - . ● Üretim emirleri ile ilgili olarak yapılan işlemler sonucunda “açık üretim emirleri kütüğü” günlenecektir. Şekil 8-12’de bu işlemler açıklanmıştır. Bu işlem sadece ilgili iş merkezine yapılan malzeme miktar çıkışını içerecektir. Gerekli malzemelerin neler olduğuna ilişkin bilgiler “malzeme gereksinim raporundan” elde edilecektir. Üretimin başlamasından sonra mamul oluşturmak için işçilik ve malzemeye gereksinim duyulacaktır. Üretim emirleri ile ilgili olarak kullanılacak olan makinalara iş yüklemesiyle ilgili “makina iş yükleme kütüğü” günlenecek ve böylece hangi makinanın iş yükü olduğu hangilerinin serbest olduğu izlenebilecektir. Malzemeler işletmeye ulaştığında teslim alma birimi gerekli kontrolleri yapacak ve satın alma emri numarasını girerek “açık satın alma emri kütüğündeki” bilgilerle karşılaştıracaktır. Bu maliyetlerin belirlenmesinde “standart maliyetler kütüğündeki” standart birim maliyetler ve GÜM yükleme oranlarından yararlanılacaktır. ● ● İşletme gerekli olan malzemeleri sipariş edeceği zaman . Bu işlemler sonucunda. Malzemelerin işletmeye teslimi ile birlikte “açık satın alma kütüğündeki” bilgiler değişecektir. Üretim için ambardan malzeme çekildiğinde. Üretimle ilgili olarak katlanılan direkt malzeme. üretim başlama tarihini ve ilgili iş merkezlerini tanımlayan “gözden geçirilmiş üretim çizelgesi”. gerekli verileri satın alma terminalinden girecektir. Üretim ile ilgili olarak kullanılan malzeme ve tahakkuk eden işçilik maliyetlerine ilişkin bilgiler üretim süresince kaydedilecektir. Bu işlemden sonra teslim fişi düzenlenerek malzeme ambara teslim edilmiş olacaktır. direkt işçilik ve GÜM toplamının izlenmesinde kullanılan yarı mamul stokları kütüğü değişecektir. Ayrıca her çalışan üretim işleminin tamamlanmasıyla kartı kullanarak işçilik verilerinin girişini yapacaktır. ? Açık satın alma kütüğündeki bilgiler ne zaman değişecektir? Üretim İşlemleri ve Maliyet Muhasebesi Üretim işlemlerinin başlayabilmesi için üretim emirlerinin iş merkezlerine iletilmesi gereklidir. ambar memuru malzeme istek fişindeki bilgilerin girişini yapar. Üretim emirlerinin yerine getirilmesi için gerekli olan malzemelerin listesini gösteren “malzeme gereksinim raporu”. ● ● ● ? Üretim işleminin tamamlanmasıyla birlikte hangi kütüklerde değişiklikler olacaktır? .

Tamamlanan mamullerle ilgili bu işlem “açık üretim emri kütüğündeki” ilgili emrin kapatılmasına neden olacaktır. Bu noktada yapılması gereken bir diğer işlem de üretilen mamul ve yarı mamullerin maliyetini belirlenmesidir. Eğer istenmeyen sonuçlar varsa bunlar için “Kabul Edilmeyen Siparişler Belgesi” düzenlenecektir. ! Üretim maliyetlerinin yarı mamullere. Muhasebe fişlerinden biri üretim maliyetlerinin yarı mamullere aktarılması ile ilgili iken. ikincisi üretim maliyetlerinin yarı mamullerden mamullere aktarılması ile ilgilidir. yarı mamullerin de mamullere aktarılması ile ilgili muhasebe fişleri niçin düzenlenir? Üretim işlemlerinin tamamlanmasından sonra yapılacak işlemler Şekil 8.111 - .12. Üretimin tamamlanması ile birlikte mamullerin istenen özellikleri taşıyıp taşımadığı kontrol edilecektir.İş Merkezinde Yürütülür Personel Bilgileri Malzeme Hareket Listesi Ambar Memuru Tarafından Yürütülür Malzeme İstek Fişi Veri Girişi Veri Girişi Makina İş Yükleme Kütüğü Standart Maliyet Kütüğü Kütükleri Günleme ve Durum Raporu Basımı Yarı Mamul Stokları Kütüğü Malzeme Stokları Kütüğü Açık Üretim Emri Kütüğü Muhasebe Fişi Günlük Üretim Raporu Muhasebeye Üretim Planlamaya Şekil 8. Bu amaçla gereksinim duyulan ve düzenlenen belgeler: ● ● Tamamlanan üretim emirleri raporu.13’de . İstenen özellikteki mamuller ya mamul ambarına ya da müşteriye sevk edilmek üzere sevkiyat birimine gönderilecektir. Üretim İşlemleri Akış çizeneği. Muhasebe fişleri.

Bu raporda ambarda eksik olan mamuller belirtilecek ve üretim emri verilecektir. RAPORLAR VE DİĞER ÇIKTILAR Üretim işlemleri ile ilgili olarak düzenlenecek işlem listelerinin bir çoğu stoklar ve üretim emirleri ile ilgilidir. Üretim İşlemlerinin Tamamlanmasından Sonraki İşlemlerin Akış Çizeneği. verilmiştir. Daha önce açıkladığımız ürün ağaçları ile işlemler listesi bunlara örneklerdir. İşletmenin üretim faaliyetleri için gerekli olan malzemelerin bir listesi de işletme faaliyetleri için gerekli bir diğer listedir. . Üretim ile ilgili düzenlenecek listelere bir diğer örnek Stokta Bulunmayan Mamul Raporudur.Gözlemci İzleme Merkezi Tarafından Yürütülür İzleme Sonuçlarının Girilmesi Kütük Günleme Kabul Edilmeyen Sipariş Belgesi Nihai Malzeme Hareket Belgesi Açık Üretim Emirleri Kütüğü Mamul Stokları Kütüğü Ambar Memuru Tarafından Yürütülür Verisi Girişi Kütükleri Günleme ve Durum Raporu Basımı Yarı Mamul Stokları Kütüğü Üretim Emirleri Tarih Kütüğü Tamamlanan Üretim Emirleri Raporu Muhasebe Fişi Üretim Planlamaya Muhasebeye Şekil 8.112 - .13. Bunların yanında işletmenin üretim faaliyetleri ile ilgili olarak şu raporlar düzenlenebilir: Üretim Faaliyet Raporu: İş merkezlerinde yürütülen üretim faaliyetlerinin hangi durumda olduğunun izlenmesi amacıyla düzenlenecek olan rapordur.

Mamul Durumu Raporu: İşletmenin mamul ambarında yer alan mamul stoklarının neler olduğunun ve miktarlarının izlenmesinde kullanılan rapordur. mamul durumu raporudur. tasarım mühendisliği. teslim alma fişi ve stok kartları bu amaçla kullanılacak belgelere örneklerdir. satın alma istekleri. Çünkü her işletmenin faaliyet konusu. (3) Üretim İşlemleri. Bu raporlar işletme amaçlarına göre işletmeden işletmeye farklılıklar gösterebilir. teslim alma. stokta bulunmayan mamuller raporu. sorgulamanın daha kolay ve hızlı yapılmasına olanak sağlayacaktır. büyüklüğü. Bu birimler arasındaki bilgi akışı kullanılacak belgeler ile sağlanacaktır. Bu kütüklerden bazıları. depolama. Üretim işleme sisteminde ise yapılacak işlemler şu aşamaları içerir: (1) Siparişin Alınması(veya üretim emrinin hazırlanması). Bu belgelerinden yararlanarak veriler işlenecek ve çeşitli raporlar elde edilecektir. malzeme durumu raporu.’dir. (4) Üretimin Tamamlanması. Özet Bir işletmedeki satış. ürün ağacı kütüğü vd.malzeme istek fişleri. üretim planlama. Bu amaçla kullanılan yazılımlar çeşitli kütüklerden oluşur. üretim emirleri listesi. stoklar ana kütüğü. ? Üretim işlemleri döngüsü ile ilgili olarak düzenlenecek belge ve raporlar nelerdir? Tüm bu listelerin ve raporların şekli ve içeriği yazılımı hazırlayan programcı ile destek hizmeti veren muhasebeci ve işletmenin diğer yöneticileri tarafından belirlenecektir. Ürün ağaçları. Ancak yaygın olarak kullanılan raporlar ve listeler.Malzeme Durumu Raporu: Belli bir döneme ilişkin satın alınan ve üretime verilen malzemelerin neler olduğunun ve miktarlarının izlenmesinde kullanılan rapordur. yarı mamuller ana kütüğü. üretim ve diğer üretimle ilgili birimler üretim işlemleri döngüsü içinde yer almaktadır. üretim emirleri. üretim süresi kartları. mamul stokları ana kütüğü. Çünkü böyle bir sistemin kurulması döngü içinde kullanılan belgelerin sayısını. ürün ağacı. . (2) Üretim ve Malzeme Gereksinim Planlaması. açık üretim emirleri kütüğü. satış tahminleri. malzeme hareket kartları. Verilerin işlenmesinden sonra işletme yönetimin istediği raporlar ve listeler düzenlenebilecektir. Üretim işlemleri döngüsü için en uygun işleme sistemi “çevrim içi işleme sistemi”dir. işlemler listesi. (5) Maliyet Muhasebesi. sahip olunan donanım ve yazılım desteği birbirinden farklı olacaktır. Tüm işletmelerde aynı belgelerin kullanılması doğal olarak düşünülemez. kayıt hatalarını ve gereksiz stokları azaltacağı gibi.113 - . üretim faaliyet raporu.

Üretim Çizelgesi Kütüğü c. Stok Kartı d.Sorular 1. Satın Alma İstek Fişi b. Üretimine başlanan siparişlerin veya işlerin maliyet verileri hariç miktar ve hangi aşamada olduğuna ilişkin bilgileri içeren kütük aşağıdakilerden hangisidir? a. Malzeme İstek Fişi c. En fazla stokla çalışmaya olanak sağlaması d. Üretim Süresi Kartları d. Üretim çizelgelerinde kolaylıkla değişiklik yapılması e. Teslim Alma Fişi 2. Ürün Ağacı 3. Üretim faaliyetleri ile ilgili sorgulamaların kolaylıkla yapılabilme- .114 - . Veri girişi hatalarının önemli ölçüde azalması c. Ürün Ağacı Kütüğü e. Yarı Mamul Stokları Ana Kütüğü d. Aşağıdakilerden hangisi üretim işlemleri döngüsünde kullanılan girdi niteliğindeki belgelerden biri değildir? a. Aşağıdakilerden hangisi üretim işlemleri döngüsünde çevrim içi bilgi işleme sisteminin kullanılmasının faydalarından biri değildir? a. İş merkezinin malzeme gereksinimlerinin karşılanması amacıyla ambardan malzeme çekilmesi amacıyla düzenlenen belge aşağıdakilerden hangisidir? a. Ürün Ağaçları b Satın Alma İstek Fişi c. Mamul Durumu Raporu e. İşlemler Listesi e. Belge düzenleme yükünün azalması b. Üretim Emirleri Tarih Kütüğü b. Açık Üretim Emirleri Kütüğü 4.

Yarı Mamul Stokları Kütüğü c. Açık Üretim emirleri Kütüğü .İşlemler Kütüğü e.Açık Sipariş Kütüğü d. İşletmenin özel bir sipariş alması ve tasarım birimde gerekli çalışmaların yapılmasından sonra aşağıdaki kütüklerden hangilerinde değişmeler olacaktır? a. Malzeme Stokları Kütüğü .si 5. Alıcılar Hesabı Ana Kütüğü.Standart Maliyet Kütüğü b. Mamul Stokları Kütüğü . Ürün Ağacı Kütüğü .İşlemler Kütüğü .115 - .

.Diğer İşleme Döngüleri 9 ÜNİTE Bu Ünitede. Veri kaynaklarının neler olduğunu öğrenmeden.. Çalışma Biçimine İlişkin Olarak. işleme sistemine geçmeniz anlamanızı güçleştirecektir. İşletme faaliyetlerinin sürdürülmesinde vazgeçilmez iki unsur olan işletmenin çalışanları ile işletmenin faaliyetlerinde kullandığı maddi duran varlıklara ilişkin işlemlerin işlenmesindeki adımlar üzerinde durulacaktır.116 - .. Üniteyi çalışırken veri kaynaklarını (girdileri) bilgi işleme sistemi ile bütünleştirmeye çalışınız. ..

iş performans değerlemesi vb. faaliyetler içinde en karmaşık olanıdır. Ayrıca bu veya oluşturulacak diğer bir formda personelin kesintileri tutarının izlenmesi de gerekebilir. Zaman kartlarının kullanım amacı nedir? . Aksi halde işletme yapılacak yanlış uygulamalar sonucunda cezai müeyyidelerle karşı karşıya kalacaktır. Örneğin. ? Etkin bir bordro ve personel bilgi işleme sistemi için nelere dikkat edilmelidir? Veri Kaynakları ve Girdiler Bordro işleme sisteminde kullanılan veriler genellikle zaman kartlarından ve personel departmanı tarafından üretilen dökümanlardan sağlanır. çalışma dönemi gibi bilgiler yer alacaktır. durum değişikliği. Sistem. Etkin bir sistemin oluşturulabilmesi için iyi bir işçi-işveren ilişkisinin kurulması ön şarttır. devlet için gerekli olan raporları ve işletme içi gerekli olan diğer raporları üretir. ödeme işlemleri ve personelle ilgili bilgilerin raporlamasına ilişkin tüm aşamaları içerir. İşçi işyerine geldiğinde ve ayrıldığında bu kartı optik okuyucudan okutacaktır. Sosyal Sigortalar Kurumu'na primlerle ilgili bildirge verme zorunluluğu vb. çalışma süresi fişleri ve ödeme çekleri bordro ve personel bilgi işleme sisteminde veri kaynaklarıdır. Şekil 9. Ancak bu uygulamalar sıklıkla değiştiği için uygulamadaki gerçek rakamların ve hesaplamaların neler olduğu bu ünitede ele alınmayacaktır. Bu bilgiler işe alma.BORDRO VE PERSONEL İŞLEMLERİ DÖNGÜSÜ Bordro ve personel sistemi.117 - . Bordro sistemi özellikle büyük ölçekli işletmelerde. çalışanlara ödemeleri. sicil numarası. Personel ve bordro sistemi ücretlerden kesilen vergiler ile özel indirimlere ilişkin bilgileri. sigorta primi tutarı vb. gerekli bordro raporlarının ve yönetimin personele ilişkin istediği raporların zamanında ve doğru olarak sağlanması amaçlarına hizmet eder. ? ? Personel bilgi formunda hangi bilgiler yer alacaktır? Zaman Kartları: Çalışanların işletmede çalışarak geçirdikleri zamanların izlenmesinde kullanılan belgedir. vergi kesintilerine ilişkin beyanname verilme zorunluluğu. Örneğin ödenen gelir vergisi tutarı. Personel Bilgi Formu: Bu formda çalışanlarla ilgili bilgiler yer alır. zaman kartları.1'de zaman kartı örneği verilmiştir. ✔ Bordro ve personel bilgi işleme sisteminde veri kaynakları neler olabilir? Personel bilgi formu. bilgileri içerecektir. Bordro ve personel sisteminin iyi bir şekilde işleyebilmesi için işletmedeki ilgili kişilerin mevzuatı çok iyi bir şekilde bilmesi bir diğer gerekliliktir. Bu belgede işçinin adı soyadı.

Şekil 9....... 3... Adı-Soyadı : ........Kartını basmayan çalışmamış sayılır... Sabah Gün 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 Geliş Gidiş Öğleden Sonra Geliş Gidiş Diğer Geliş ZAMAN KARTI İlgili Olduğu Yıl : ....118 - ....1............................ ..................................................................Herkes kendi kartı üzerinde işlem yapmak zorundadır............ İşi : ..... Ay : .....Başkasının kartı üzerinde işlem yapan ceza görür.......... Normal Çalışma Fazla Mesai Tatil Bayram Gidiş Toplam 1............. Kısım : . Zaman Kartı Örneği...................::::::::::: ŞİRKETİ Çalışanın............. 2...

Çalışma Süresi Fişleri: Bu fişler belirli bir iş veya sipariş için çalışılan sürenin belirlenmesinde kullanılmaktadır. İşçi her bir işe başladığında (farklı işe), başlama ve bitiş süresini bu fişe kaydettirecektir. Eğer mümkünse bu fişte bu süre içinde işlem gören parça sayısı da yazılmalıdır.

? ?

Çalışma süresi fişi nedir?
Ödeme Çekleri: Bordro işlemleri ile ilgili olarak düzenlenen bir başka belgedir. Çalışanların dönem içinde hakettikleri kök ücret, fazla mesai ve diğer eklentiler ile kesintilerin gösterildiği belgedir. Bu belge dip koçanlı olarak hazırlanabileceği gibi, zarf şeklinde de hazırlanabilir. Şekil 9.2'de ödeme çeki örneği verilmiştir.

Ödeme çeklerinde hangi bilgiler yer alır?

Şirketin Adı : ............................ Çalışanın Adı : ........................ KAZANÇLAR NORMAL HAF.TATİLİ HASTALIK YILLIK İZİN BİRİM TUTAR

Şirket Kodu : ...................... Ücreti(Günlük) : ................ KESİNTİ BİLGİLERİ SİG. % SİG. GÜNÜ VERGİ GÜNÜ SİG.MATRAHI GV. MATRAHI BİR.GV.MATR BİR.GV. YASAL KESİNTİLER SİG.PRİMİ GELİR VER. DAMGA VER. TUTAR

Kısım : ............... SSK İşyeri Sicil No: ............. Çalışanın SSK Sicil No: ............. Ay : ............. ÖZEL KESİNTİLER İŞ AVANSI TOPLU AVANS NORMAL AVANS TUTAR

TOPLAM

TOPLAM

TOPLAM NET ÖDENEN

BORDRODA BELİRTİLEN İSTİHKAKIMI NAKDEN VE TAMAMEN ALDIM. İMZA: ..........................

Şekil 9.2. Ödeme Çeki Örneği.

Veri Tabanı
Bordro işlemleri ile ilgili olarak kullanılacak kütükler; bordro ana kütüğü, personel referans ve tarih kütüğü, zaman kayıt işlem kütüğü, ödeme işlem kütüğü ve karşılaştırma referans kütüğüdür. Bordro Ana Kütüğü: Bu kütük işçinin kazançlarına ilişkin bilgileri içerir. Bu kütük her bir ödeme dönemi sonunda ödeme çeklerinden alınan bilgilerle günlenir. Bu kütük ile ilgili önemli olan nokta, kütükteki kayıt ve verilerin güncelliğinin sağlanmasıdır. Örneğin bir işçinin evlenmesi durumunda soyadı değişiyor ise, bu değişikliğin çok hızlı bir şekilde kütükte yer alması gerekir. - 119 -

Personel Referans ve Tarih Kütüğü: Bordro ana kütüğünün tamamlayıcısı durumundaki bu kütükte, çalışanlara ilişkin finansal ve finansal olmayan bilgiler yer alır. Çalışanın adresi, becerileri, görevi, eğitim durumu, performansı, medeni durumu vb. bilgiler bu kütükte yer alabilecek bilgilere örnektir. Tüm bu bilgiler bir tek kütükte olabileceği gibi, istenirse birden çok kütükte de olabilir. Bu kütüklerin işlem görmesi personel departmanında olabileceği gibi, bordro departmanında ve/veya veri işlem departmanlarında da olabilir. Zaman Kayıt İşlem Kütüğü: Bordonun düzenlenmesinde kullanılan bu kütükte belirli bir döneme ait zaman kartlarının kopyaları yer almaktadır. Ödeme İşlem Kütüğü: Manual bir sistemde numara sırasına göre düzenlenmiş ödeme çeklerinin kopyalarından oluşan bu kütük; bilgisayarlı bir sistemde bu bilgiler manyetik bir ortamda çek ödeme işlem kütüğündeki kayıtlara benzer bir şekilde düzenlenecektir.

?

Karşılaştırma Referans Kütüğü: İşletmedeki çeşitli iş grupları için ödenen ücretlerin ne olduğunun izlendiği kütüktür.

Bordro ve personel bilgi işlem sisteminde kullanılan kütükler nelerdir?

Bordro ve Personel İşlemleri İşleme Sistemi
Şekil 9.3'de bordro uygulama sistemi veri akış çizeneği gösterilmiştir;
1 ÜRETİM 2
ÇALIŞMA SÜRESİ İŞLEMLERİ

PERSONEL

BORDRO VERİLERİ 3 BORDRO İŞLEMLERİ 6 Ayrıntılar ÖDEME YAPILACAK KİŞİ VEYA KURUM

10

4

5 7

ÖDEME İŞLEMLERİ

12 11

MALİYET DAĞITIMI

BORÇ HESAPLARI

BANKA

8 13 9
MUHASEBE DEFTERİNE KAYDETME

İÇ DENETİM

VERİ AKIŞI 1. Yetkilendirme 8. Muhasebe Fişi 2. Çalışma Süresi Özeti 9. Muhasebe Fişi 3. Zaman Kartları 10. Ödeme Çekleri 4. Çalışma Süresi Raporu 11. Çek Föyü(Fişi) 5. Bordro Kaydı 12. İptal Edilen Çekler 6. Ödeme Çekleri 13. Banka Raporu 7. Çek Föyü (Fişi) Şekil 9.3. Bordro Uygulama Sistemi Veri Akış Çizeneği.

- 120 -

Banka Yetki Verme ve Bilgilendirme Yetki Verme ve Bilgilendirme

Ödeme

Çalışma Süresi İşlemleri

Maliyet Dağıtımı

Bordro

Borç Hesapları

Muhasebe

İç Denetim

Personel

Üretim

Çalışma Süresi Fişleri Çalışma Süresi Fişleri Bordro Dağıtımı Mahsup Fişi Bordro Hazırlama İşçi Zaman Kartları Karşılaştırma Bordro Listesi Bordro Listesi Çek Ödeme Çekleri Muhasebe Fişi Çek Muhasebe Fişi 1 2 Çek ve Muhasebe Fişinin Hazırlanması Muhasebe 2 Fişi Mahsup Fişi

İşe Alma, Süre Belirleme ve İndirimler

Mutabakat İmza, Gözden Geçirme ve Dağıtım Işçi Zaman Kartları Ödeme Çekleri

Muhasebe Fişi

- 121 -

Banka Hesabına Para Yatırma

Mutabakat Hesap Özeti

Hesap Özeti

Bordro Raporu

Bordro Raporu

Şekil 9.4. Bordro Uygulama Sistemi.

?

Şekil 9.4'te ise, bordro uygulama sistemindeki işlemlerin akışını gösteren çizim verilmiştir. Gerek Şekil 9.3, gerekse Şekil 9.4'te verilen her bir özellik şu departmanlar içinde yer almaktadır. Personel Departmanı: Personel departmanı, şirket bordrosunda yer alan her kişiyi işe yerleştirmekten, ödemeleri belirlemekten ve ödemelerden kesintiler yapmaktan sorumludur. Bunlardan herhangi birinde değişiklik yapma yetkisi personel departmanında veya yetki verdiği bir departmana(veya kişiye) ait olmalıdır. Personel fonksiyonu zaman kartlarını düzenlemek ve bordroları hazırlamak işlemlerinden ayrı olarak ele alınmalıdır.

Personel departmanının görevi nedir?
Zaman Kartlarını Düzenleme Departmanı: Bu departman zaman kartının ve çalışma süresi fişlerinin hazırlanması ve kontroluyla ilişkilidir. Bir üretim işletmesinde saatlik çalışan bir kişi, işe başladığında ve işi bitirdiğinde saate basacaktır. Ödeme dönemi sonunda, çalışanın zaman kartı işçinin çalışma süresini gösterecektir. Bu departman, zaman kartlarının toplanmasından ve bunların üretimden gelen çalışma süreleri özeti raporu ile karşılaştırılmasından sorumludur. Çalışma süresi özeti raporu üretimdeki işçilerin çalışma sürelerini gösterir. Zaman kartlarının üretimden gelen çalışma süreleri özeti raporu ile karşılaştırılmasından sonra bunlar bordro departmanına gönderilecektir. İşletmede çalışan maaşlı memurlar varsa bunlara ilişkin işlemler doğal olarak saat ücreti alan işçiler gibi olmayacaktır. Eğer işletme maaşlı çalışanlardan da zaman kartı istiyor ise, işlemler doğal olarak saatli çalışanlarınki gibi olacaktır. Eğer maaşlılar için bir süre hesaplaması yapılmayacaksa, atölye şefinin veya kontrolörün onayı bordro işlemlerini başlatmak için yeterli olacaktır.

?

Zaman Kartlarını Düzenleme Departmanının görevleri nelerdir?
Bordro Departmanı: Bordro departmanı hesaplamaların yapılmasından ve bordronun hazırlanmasından sorumludur. Burada dikkate edilmesi gereken nokta bordronun hazırlanmasının ücrete esas olan girdi verilerinin hazırlanmasından bağımsız olduğudur. Personel verileri personel departmanından; zaman kartları ise zaman kartları düzenleme departmanından alınacaktır. Ücret bordrosu net ücretin (Brüt Ücret - İndirimler) hesaplanmasına ilişkin hesapları ve bilgileri içerecektir. Bordronun hazırlanmasından sonra, ödeme çekleri imzalanmak, gözden geçirilmek ve dağıtılmak üzere nakit (kasa) birimine gönderilecektir. Ücret bordronun bir nüshası da personelin hesabına kaydedilebilmesi için muhasebe departmanına (Personele Borçlar) gönderilecektir.

?

Bordro departmanının görevleri nelerdir?
Başarılı bir bordro sistemi için üzerinde durulması gereken bazı noktalar şunlardır:

İşletmelerde çalışanlara ücret avansı ödeniyorsa, karşılaştırmanın kolay yapılabilmesi için avans ödemesinin ayrı bir bordro hesabında gösterilmesi, Ücretin bankadan ödenmesi durumunda, banka hesap özetinin(bordroya ilişkin) bağımsız olarak karşılaştırılması (kontrolü), Ödemelerde bağımsız bir kişiden yararlanmak. Bu kişi personel, zaman kartlarını düzenleme departmanı ve bordro hazırlanması de- 122 -

partmanından bağımsız olmalıdır. Ne personel departmanı, ne zaman kartlarını düzenleme departmanı, ne de bordro departmanı personele ait ödeme çeklerinin düzenlenmesinden sonra ödeme çeklerine erişememelidirler.

Bilgisayar Destekli İşleme Sistemleri
Bordro ve Personel işlemleri için çevrim içi sistem uygulanabilir olmakla birlikte, yığın işleme sistemi çok daha uygundur. Şekil 9.5'te yığın işlem sistemi uygulaması görülmektedir. Bordro ve personel ile ilgili işlemler zaman kartlarının yığın haline getirilip(toplanıp), bordro departmanına teslim edilmesi ile başlayacaktır. Sistem içinde çalışanların çalışma süresi fişleri düzenlemedikleri kabul edildiğinden, bordro düzenleme memuru zaman kartlarından hareketle yığın toplamları alacaktır. Bu toplam çalışılan saatler, çalışanın sicil numarası ve zaman kartlarının sayısı esas alınarak oluşturulacaktır.

?

Bordro ve personel bilgi işleme sistemi için uygun olan işleme sistemi hangisidir?
Bu işlemlerden sonra zaman kartları yığını, veri işleme departmanına aktarılacaktır. Burada zaman verileri manyetik teyp üzerine kaydedilecek ve biçimlenecektir. Bilgisayarın ilk çalışmasında veriler çalışanların sicil numaralarına göre sıralanacaktır. İkinci çalışmada ise zaman verileri ödeme çeklerinin hazırlanması amacıyla işleme tabi tutulacaktır. Program aynı zamanda çalışanların bordro ana kütüğünü günleyecek ve bordro dökümünü (payroll register) verecektir. Ödeme çekleri ile dökümün bir kopyası çeklerin onaylanıp dağıtılacağı birim olan kasaya gönderilecektir. Programın ikinci kez çalışması aşamasında ayrıca bordro ile ilgili verilerin yasal defterlere kaydedilmesi de sağlanmış olacaktır.

İşlemsel ve Yönetsel Raporlar
Bordro kayıtlarına ek olarak bordro raporları, indirim ve gelir kayıtlarını, vergileri, işçilik dağıtım özetini, maliye ve diğer devlet kuruluşlarına yönelik çeşitli rapor ve formları içerir. İşçilik dağıtım özetinin çeşitli büyük defter hesaplarına dağıtılan brüt ödemeleri göstermesi özel bir önem arzetmektedir. Personel yöneticilerinin gereksinim duydukları raporlar ise şunlardır; meslek kategorilerine göre bir ay içindeki değişmeleri gösteren "personel durum raporları", her bir meslek kategorisi için karşılaştırma yapılabilecek diğer işletmelerle karşılaştırmalı "ortalama ödeme oranı", işe devamsızlık edenler ve geç kalanlara ilişkin raporlar, fazla mesai ödemeleri raporu, pazarlama elemanları için satış primlerinin ve dolaylı işçilik maliyetlerinin analizlerini yapan raporlar.

Devletle ilgili olan ilişkiler nedeniyle düzenlenecek raporlar nelerdir?
İşletmenin çalışanları ile ilgili işlemler nedeniyle çeşitli kamu kuruluşları ile ilişkileri olacaktır. Bu ilişkiler sonucunda bazı raporların (beyanname ve bildirgelerin) bu kuruluşlara sunulması gerekir. Bu amaçla hazırlanacak raporlardan bazıları, sunulacak kuruluşlar ve verilme zamanları aşa-

- 123 -

Tasdik Edilir Edilmez Personel Memurunca Yapılır Değişiklik Verisi Girişi Geçiş 1 İşgören numarasına göre sıralama İşgören Kayıtlarına Erişme ve Değişiklik Yapma Sıralanmış Zaman Verisi İşgören Bordro Ana Kütüğü Geçiş 2 İşgören Kütüğünü Günleme ve Çekleri Hazırlama İstisna ve Özet Raporu Bordro 1 2 Ödeme Çekleri Büyük Defter İşlem Kütüğü Bordro Bölümüne Vezneye Kaydetme Sürecine Şekil 9. ğıdaki tabloda verilmiştir. .5.124 - .Zaman Tutucudan Zaman Kartları Bordro memuru tarafından yürütülür Yığın Toplamı Hazırlanması Yığın toplamı Veri işleme departmanı tarafından yürütülür Zaman Kartları Personel Biçimleme İstisna ve Hata Raporu Bordro İşlem Kayıtları Zaman Verisi Değişiklik. Yığın Ücret Ödeme İşlemleri İşleme Süreci.

İzleyen ayın 15 günü mesai saati sonuna kadar Aylık Bildirge dar. Makine ve Cihazlar Taşıtlar Demirbaşlar ? Bütçe İşletme faaliyetlerinde kullanılmak üzere edinilen ve tahmini yararlanma süresi bir yıldan fazla olan bu fiziki varlıklara ilişkin faaliyetler bu işleme sistemi içinde ele alınmaktadır.) sonra gerekliliği .6'da verilmiştir. 4 Aylık Bildirge İşe Giriş Bildirgesi İşten Çıkış Bildirgesi Sosyal Sigortalar Kurumu Sosyal Sigortalar Kurumu Bölge Çalışma Müdürlüğü Bölge Çalışma Müdürlüğü MADDİ DURAN VARLIK İŞLEME SİSTEMİ İşletmenin faaliyetlerini sürdürebilmesi için maddi duran varlıklara (MDV) gereksinim vardır.20 Ekim). Bu işleme sisteminin faaliyetleri ile örgütsel birimler arasındaki ilişki Şekil 9. Maddi Duran Varlık Edinimi: İşletmenin yeni bir maddi duran varlığa gereksinim duyması veya mevcut bir varlığı değiştirmek istemesi bilgi işlem faaliyetlerinin başlaması sonucunu doğuracaktır. Bu istekle ilgili gerekli çalışmalar yapıldıktan (fayda-maliyet analizi vb.31 Eylül). Maddi Duran Varlıklar İşleme Sistemi ve Örgütsel Birimler Arasındaki İlişki. 3) kullanım süresi sonunda bunların elden çıkarılmasını kapsar. İşletmelerde sıklıkla karşılaştığımız maddi duran varlıklara örnekler şunlardır: ● ● ● ● ● ● Arazi ve Arsalar Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri Binalar Tesis. 1) maddi duran varlıkların edinimi. 10 ve daha çok işçi çalıştıranlar izleyen ayın 20. İzleyen ayın son günü mesai saati sonuna ka4 ayda bir(31 Ocak . 2) maddi duran varlıkların kullanımı süresi içinde korunması (bakım-onarımı).125 - . günü mesai saati sonuna kadar. İzleyen ayın 15.Rapor (Beyanname-Bildirge) Muhtasar Beyanname Verilecek Kuruluş Vergi Dairesi Verilme Zamanı 1-9 işçi çalıştıranlar 3 ayda bir (20 Ocak .31 Mayıs .6.20 Nisan 20 Temmuz . MDV işleme sistemi içinde ele alınan faaliyetler nelerdir? Satın Alma ve Teslim Alma Satıcılar Hesabı ve Ödemeler Maddi Duran Varlık Muhasebesi Muhasebe Maddi Duran Varlık Edinimi Maddi Duran Varlığın Korunması Maddi Duran Varlık Elden Çıkarılması Şekil 9. Bu faaliyetler. günü mesai saati sonuna kadar.

Bundan sonraki işlemler ise faturanın işletmeye gelmesi ve ödeme işlemleri ile ilgilidir. MDV Satınalma İstek Belgesi örneği Şekil 9.7'de verilmiştir. tahmini hurda değeri. onaylanmış satın alma isteği satın alma departmanına gönderilecektir. Bu aşamada teslim alma fişi düzenlenecek ve varlık istekte bulunan birime teslim edilecektir. MDV edinimi ile ilgili yapılacak işlemler nelerdir? Maddi Duran Varlığın Korunması: Maddi duran varlığın korunabilmesi için öncelikle yapılması gereken bunlara ilişkin tüm bilgilerin kaydedilmesidir. Satın alma departmanı ise satıcı firmalardan teklifler alacak ve en uygun olan seçilecektir. Eğer kullanım süresi içinde maddi duran varlığın değerini artırmak için veya kullanım süresini uzatmak için yapılan harcamalar varsa. Bu amaçla kullanılacak belgeler şunlardır: MDV Satınalma İstek Belgesi: Yatırıma ilişkin analiz sonuçlarının da ekleneceği bu belge. maliyetlere yansıtılmalı ve işletmenin bilançosunda gösterilmelidir. muhasebe departmanı da bu işleme sistemine veri sağlamaktadır. Bu bilgiler edinim maliyeti. Bu işlemlerin işletmenin muhasebe defterlerine kaydedilmesi de unutulmaması gereken bir diğer işlemdir. ? MDV Satınalma İstek Belgesinde yer alacak bilgiler nelerdir? . Ayrıca işletmede kullanılan hesaplama yöntemine göre (normal. Maddi duran varlık bir yerden bir başka yer taşınıyorsa bu bilgi kesinlikle kayıt altına alınmalıdır. azalan kalanlar vb. ? MDV'ların korunması ile kastedilen nedir? Maddi Duran Varlığın Elden Çıkarılması: Maddi duran varlığın ekonomik ömrünü tamamlaması durumunda MDV hurdaya çıkarılarak depoya konabilir. tahmini kullanım süresi ve kullanıldığı birimdir (yer).) amortisman tutarı hesaplanmalı. satılabilir veya yenisiyle değiştirilebilir.? belirlenirse. Hazırlanan bu belge onay için üst yönetime sunulacak ve onay alındıktan sonra bir kopyası satınalma departmanına gönderilecektir.126 - . ? MDV hangi durumlarda elden çıkarılacaktır? Veri Kaynakları ve Girdiler Bu işleme sisteminin temel girdileri yeni MDV gereksini olan birimlerin yöneticilerinden sağlanan verilerdir. ilgili birimin yöneticisi satın alma isteğinde bulunacaktır. Bu satın alma isteği ancak işletme yönetimi tarafından onaylanırsa. Bununla birlikte. Bu işlemler doğal olarak edinimde olduğu gibi işletme üst yönetiminin onayını gerektirmektedir. bunların maddi duran varlığın maliyetine eklenmesi gereklidir. Satın alma işleminin gerçekleşmesi ile birlikte maddi duran varlık işletmeye ulaşmış olacaktır. yapılması düşünülen satın almaya ilişkin bilgileri içermektedir.

.... 5.............. 3. Bölüm Yöneticisi .. Maliyet Azaltımı ... 4.... Bu belge üzerinde işlemle ilgili kişinin imzası ile işletme üst yönetiminden yetkili kişi veya kişilerin imzası bulunmalıdır... Diğer . Şekil 9..... Veri Tabanı Ünite 7'de harcama ile ilgili kütüklerle birlikte. Fabrika Müdürü ...... teslim fişi......... Açıklama Yatırım Sınıflaması : ..........7. ................... çekler...Örneğin................................... ? MDV Aktarma Belgesi: Bu belge maddi duran varlıkların bir departmandan bir diğer departmana taşınması........ 2.......127 - .. ...... Toplam Yatırımın Amacı ve Tanımı : İstek Yapan Birim Hesap Kodu Tutar Belge No: .... İkame .... Tarih ... ..... ödeme belgeleri.......... .......... MDV Aktarma Belgesinin kullanım amacı nedir? Diğer Kaynak Belgeler: Maddi duran varlıklar ile ilgili işlemler harcama işlemlerini de içerdiği için Ünite 7'de açıklanan bazı belgeler de kaynak belgeler olarak kullanılır......................... Şirketi MDV Satınalma İstek Belgesi Proje Adı MDV Cinsi 1.. Tarih : ........................... muhasebe fişleri vb..... İnceleme ve Onay : İmza Talep Eden ..... maddi duran varlıklara özgü olan "maddi duran varlık ana kütüğü" ve "maddi duran varlık işlem kütüğü" gerekli olan diğer kütüklerdir... yenisiyle değiştirilmesi veya satılması durumunda kullanılır............ fatura......... irsaliye.............. MDV Satınalma İstek Fişi. Genişletme .. Genel Müdür ..

Maddi duran varlıklara ilişkin amortisman tutarları bu kütükte yer almayacaktır. Bir biçimleme programı girilen verilerin doğruluğunu inceler ve daha sonra bir kayıt programı maddi duran varlıklar ana kütüğündeki ilgili kayıtları günler. satıcının adı. Bu kütük için önemli olan nokta. kullanılmama nedeniyle aktiften çıkarma. maddi duran varlıklara ve amortismanlara ilişkin raporları üretir. kayıtların sürekli olarak güncel tutulması gereğidir. İşlemsel ve Yönetsel Raporlar Maddi duran varlıkların durumunu ve işlemsel eylemleri yansıtan raporlar aşağıdaki gibi sıralanabilir. Muhasebe bölümünde maddi duran varlıkların izlenmesi ve işlenmesi ile görevli bir memur. Akış çizeneği. ? MDV işleme sisteminde kullanılacak uygun bilgi işleme sistemi hangisidir? Nedenlerini tartışınız. büyük defteri etkileyen bu işlemler için ardışık olarak numaralanmış yevmiye fişlerini hazırlar ve bir manyetik disk kütüğüne kaydeder. çeşitli türdeki maddi duran varlık işlemlerine ilişkin işlemlerle (örneğin. Bunun nedenleri şunlardır: ● Maddi duran varlık işlemlerinin niceliği göreli olarak azdır. Bu belgeler elle hazırlanan belgelerdir. ? MDV işleme sisteminde kullanılan kütükler nelerdir? Maddi Duran Varlık İşleme Sistemi Maddi duran varlıklara ilişkin veri girişinde çevrimiçi bilgi işleme sistemi uygundur. Böylece işleme sistemleri arasında uyum sağlanabilecektir. Maddi duran varlıkların edinimi. Ay sonunda veya isteniyorsa daha sık aralıklarla bir çıktı programı. Spesifik nitelikteki bazı maddi duran varlıklara ilişkin günlenmiş bilgiye her an ve çabuk biçimde erişilebilir.8'de maddi duran varlıklar işleme sisteminin bilgisayarlı ortamdaki işleyişi yer almaktadır. amortisman oranı ve tutarı ile birikmiş amortisman tutarı bilgileri bu kütükte yer alır. Maddi duran varlık kodu. değer artıran harcamaların maddi duran varlığın maliyetine eklenmesi ve birimler arasındaki aktarmalar bu işlemlere örneklerdir. maddi duran varlık işlemlerine ilişkin belgeleri aldığında bölümdeki bir terminalden veri girişini gerçekleştirir. Program. bir yerden bir başka yere transferi ve elden çıkarılması) ilgili belgelerle başlamaktadır. Bu nedenle yığın işlemeden elde edilecek avantajlar da göreli olarak az olacaktır. satın alma tarihi. mevcut olanın satılması. tahmini ekonomik ömrü.Maddi Duran Varlık Ana Kütüğü Her bir maddi duran varlığa ilişkin bilginin izlendiği kütüktür. Maddi Duran Varlık İşlem Kütüğü Maddi duran varlıklarla ilgili işlemleri içeren kütüktür. cinsi. bir maddi duran varlığın edinilmesi. .128 - . tahmini hurda değeri. İşletmenin diğer uygulamalarında geniş biçimde çevrimiçi terminaller kullanılmaktadır. Amortisman işlemleri dönem sonunda envanter işlemleri ile birlikte muhasebeleştirilecektir. bulunduğu birim. ● ● Şekil 9.

Maddi duran varlığı kullanımdan çekme raporu. Maddi duran varlık vergi raporu.● ● ● ● ● ● Maddi duran varlık edinim raporu. Maddi duran varlık amortisman giderleri listesi. Maddi duran varlık hurda değeri raporu. .8.129 - . Çevirimiçi MDV İşleme Sistemi. Maddi duran varlık transfer raporu.) Varlık muhasebesi memuru tarafından yapılır Sabit Varlık Veri Girişi İstisna ve Hata Görüntüsü Girilen Verinin Biçimlenmesi Sabit Varlık Kütüğü Günleme Kaydetme Sürecine Büyük Defter İşlem Kütüğü Sabit Varlıklar Ana Kütüğü Ay Sonunda Çıktı Üretimi Yerleşime Göre Sabit Varlıklar Sabit Varlık Amortisman Listesi Büyük Defter İşlem Kütüğü Kaynak Yöneticisine Muhasebeye Kaydetme Sürecine Şekil 9. Önceki Sabit Varlık İşleme Adımlarından Alışlar-Borçlar Sürecinden (Edinilen Varlığın) Tediye Makbuzu Varlıkların Elden Çıkarılması Düzeltme (Varlıkların Transferi vd.

Çünkü bordro ve personel işlemleri işletme içi bilgi gereksinimi kadar işletme dışı (vergi dairesi ve SSK) bilgi gereksinimi için de önemlidir. Zaman kartları üzerinde gerekli hesaplamaların yapılmasından sonra bu bilgiler. muhasebe fişleri vb.'de kullanılmaktadır. aktarma veya korunma) ilgili belgenin girişi klavyeden yapılacaktır. Doğaldır ki. . personel bilgi formu. Maddî duran varlık işleme sistemi için en uygun işleme sistemi çevrimiçi bilgi işleme sistemidir. fatura. teslim fişi. çalışma süresi fişleri ve ödeme çekleridir. Bunun dışında personelle ilgili gerek işletme içi gerekse işletme dışı diğer raporlar hazırlanmalıdır. Bunların yanında irsaliye. sadece bordronun hazırlanması yeterli değildir. elden çıkarma. Amortisman projeksiyon raporu. Maddi duran varlıkla ilgili işlem ortaya çıktığında (edinim. Bordro ve personel bilgi işleme sistemi için uygun olan işleme sistemi yığın işleme sistemidir. ● ? MDV işleme sistemindeki işlemsel ve yönetsel raporlar neler olacaktır? Özet Bordro ve personel sistemi.Kaynak yönetimi için analizler ve projeksiyonlar sağlayan raporlar ise şunlardır: ● ● Maddi duran varlık yerleşim raporu. Maddi duran varlık işleme sistemi ile ilgili olarak kullanılan önemli veri kaynakları (girdiler) satın alma istek belgesi ve aktarma belgesidir. Maddi duran varlıkların edinimi.130 - . Bordro ve personel işlemleri bilgi işleme sisteminde sıklıkla karşılaşılan veri kaynakları. işlenmek üzere veri işleme birimine (bordro departmanı veya yetkilendirilmiş bir kişi veya birim) gönderilerek bordroların hazırlanması sağlanacaktır. zaman kartlarının yığın haline getirilmesi işlemidir. Amortismanı tamamlanmış ancak hâlâ kullanımda olan maddi duran varlıklar raporu. Böyle bir sistemde öncelikle yapılması gereken. kullanım süresi içinde bunların korunması ve çeşitli nedenlerle bunların elden çıkarılması maddi duran varlık işleme sistemi içinde ele alınan faaliyetleri oluşturur. zaman kartları. Bu işlem sonucunda maddi duran varlıklar ana kütüğü günlenmiş olacaktır. ödeme işlemleri ile personel raporlamasına ilişkin tüm aşamaları içermektedir. Bu işlemlerin etkin ve iyi bir şekilde başarılabilmesi için işçi ve işveren ilişkilerinin sağlıklı bir şekilde oluşturulması gerekir. ödeme belgeleri.

Çalışanların işletmede çalışarak geçirdikleri zamanların izlenmesinde kullanılan belge aşağıdakilerden hangisidir? a. Maddi duran varlıkların edinimi b. Üretimden gelen çalışma sürelerini zaman kartları ile karşılaştırmak b. Aşağıdakilerden hangisi maddi duran varlık işleme sistemi faaliyetlerinden biri değildir? a. Personel Bilgi Formu b. Maddi duran varlık çalıştırılması amacıyla malzeme satın alınması c.131 - . Çevrimiçi İşleme Sistemi b. Bordro ve personel bilgi işleme sistemi için en uygun olan bilgi işleme sistemi aşağıdakilerden hangisidir? a. Çalışma Süresi Fişleri e. Ödeme çeklerini imzalamak d. Aktarma Belgesi 2. Maddi duran varlıkların kullanım süresini uzatmak amacıyla yapılan yatırım d. Maddi duran varlıklara ilişkin amortisman tutarının hesaplanma- .Sorular 1. Zaman kartlarını düzenlemek ve bordro hazırlamak c. Aşağıdakilerden hangisi personel birimi için doğrudur? a. Üretimde çalışan işçilerin üretim birimleri bazında çalışma sürelerini hesaplamak e. Kişileri işe yerleştirmek 3. Zaman Kartları d. Zaman Bölüşümlü Sistemler d. Çevrimiçi-Gerçek Zamanlı Bilgi İşlem Sistemi c. İletişim Sistemleri 4. Ödeme Çekleri c. Yığın Bilgi İşlem Sistemi e.

Maddi duran varlıklara ilişkin bilgilerin izlendiği kütük aşağıdakilerden hangisidir? a. Maddi Duran Varlık Ödeme İşlem Kütüğü .sı e. Maddi Duran Varlık Tarih Kütüğü d. Maddi Duran Varlık İşlem Kütüğü c.132 - . Maddi Duran Varlık Ana Kütüğü b. Maddi Duran Varlık Referans Kütüğü e. Maddi duran varlıkların yenilenmek üzere satılması 5.

harcama. .. bu üniteyi daha çabuk anlamanıza yardımcı olacaktır. 10 . Bu ünitedeki konular daha önceki muhasebe derslerinde ele alınan konuların bilgisayar uygulamalarıdır... bordro. Çalışma Biçimine İlişkin Olarak.Kaydetme ve Raporlama Döngüsü Bu Ünitede.133 - ÜNİTE Gelir. maddi duran varlık vb.. işleme döngüleri ile ilgili işlemlerin muhasebe defterlerine kayıt süreci ile işletme faaliyet sonuçlarını gösteren finansal raporların hazırlanma süreci üzerinde durulmaktadır. Bu nedenle daha önceki muhasebe derslerindeki konuları ve bu kitabınızın daha önceki ünitelerde açıklanan işleme döngüleri konularını gerektiğinde geri dönerek çalışmanız.

Uygun bir kaydetme ve raporlama döngüsü. Ayrıca her bir mali karakterli işlemin genel kabul görmüş muhasebe ilkelerine göre kaydedilmesinin sağlanması gereklidir. Mali karakterli işlemlerin bazıları gruplandırılarak muhasebeleştirilirken. İşlemler ister gruplandırılarak. ● ● ● ? Muhasebe kontrollerinin oluşturulmasının kaydetme döngüsü açısından önemi nedir? ● Finansal Raporların Hazırlanması: Kaydetme ve raporlama döngüsü tarafından üretilen en yaygın finansal raporlar bilanço ve gelir tablosudur. Bunların yanında işletme faaliyetleri ile ilgili satışların ma. ● Verilerin Toplanması: Mali karakterli işlemler muhasebe kayıtlarının temel öğesidir. Bunların sağlanmasından sonra. ● ● ● ● ● tüm mali karakterli işlemleri hızlı ve tam olarak kaydetmeli. Burada unutulmaması gerekli olan işlemlerin ardışık olarak kaydedilmesidir. bir işletmenin finansal tablolarının hazırlanabilmesi için gerekli olan bilgileri sağlamaktadır. Mizan düzenleme olarak ifade edilen bu işlem muhasebe kontrollerinden biridir. isterse tek tek muhasebeleştirilsin çeşitli formlar ve muhasebe fişleri deftere kayıtlardan önce kullanılacaktır. Satınalma ve satış işlemleri mali karakterli işlemlere örneklerdir. envanter kayıtlarının yapılabilmesine olanak sağlamalı. her döneme ilişkin finansal tabloların zamanlı ve güvenilir bir şekilde elde edilmesine olanak sağlamalıdır. Muhasebe Kontrollerinin Oluşturulması: Sınıflandırma muhasebe bilgi sisteminin bir parçasıdır ve belirli muhasebe kontrollerini içerir.GİRİŞ Kaydetme ve raporlama döngüsü. mali karakterli işlemleri uygun hesaplarda sınıflandırmalı. hesaplar arasında borç ve alacak eşitliklerini sağlanma (mizan). Bunu ötesinde girilen verilerin anında kontrol edilmesi bir diğer muhasebe kontrol yöntemidir. işlem muhasebe defterlerine kaydedilecektir. İşleme: Toplanan veriler muhasebe defterlerine kaydedilmeden önce bazı işlemlerden geçecektir.134 - . ? Uygun bir kaydetme ve raporlama döngüsünün sahip olması gerekli özellikleri nelerdir? Bunların başarılabilmesi için kaydetme ve raporlama döngüsünün şu fonksiyonları yerine getirmesi gereklidir. Verilerin Saklanması: Büyük defterde. hesapların alacakları tarafları toplamına eşit olması gereklidir. hesapların borç ve alacak taraflarına yapılan kayıt tutarları ile hesap kalanları bilgileri yer alacaktır. tek tek muhasebeleştirilebilir. Bilindiği gibi çift taraflı kayıt sistemi gereği hesapların borç taraflarının toplamının. Finansal tabloların veya raporların belirli sıklıkla ilgililer tarafından kontrolü de muhasebe kontrollerine bir diğer örnektir. Örneğin müşterilerin kredi sınırlarının belirlenmesi ve bunun aşıldığında uyarı alınması gibi. Bu amaçla yapılması gerekli işlemlerden biri uygun hesaba kaydedilip kaydedilmediği ile işlemle ilgili muhasebe kaydının borç ve alacak taraflarının birbirine eşit olup olmadığının kontrol edilmesidir. Hesap kalanlarının güncel olması verilerin günlük defterden büyük deftere aktarılması ile sağlanacaktır. bazıları ise.

. nakit akım tablosu. satış sonucu ortaya çıkan alacak ve bu alacağın tahsili işlemleri tahsilat işlemleri dönüsü ile ilişkilendirilmektedir. tahsilat ve ödeme işlemleri döngüsü ile bordro işlemleri döngüsüdür. Planlama ve kontrol amaçlı bütçeler bunlara örnektir. kâr dağıtım tablosu ve öz kaynaklar değişim tablosu hazırlanan diğer tablolardır. harcama döngüsü. ? Veri ve hesapların sınıflandırılması ve kodlanmasının muhasebe açısından önemi nedir? İŞLEME DÖNGÜLERİ ARASINDAKİ İLİŞKİLER İşletmelerde yaygın olarak kullanılan işleme döngüleri daha önceki ünitelerde de ele aldığımız gibi gelir döngüsü. Ayrıca işletmenin yönetsel amaçlı raporlara da gereksinimi olabilir. Sınıflandırma çeşitli hesapları muhasebe defterlerinde izlemek için gereklidir. Bu döngüler ile ilgili işlemler doğaldır ki. Ayrıca. kütükleri ve diğer öğeleri tanımlamak için kullanılır. bu işlemlerin işletmenin muhasebe defterlerine kaydedilerek ve sonuçta finansal raporların hazırlanması ise kaydetme ve raporlama döngüsünü oluşturmaktadır.135 - . Kaydetme ve Raporlama Döngüsü Finansal Raporlama Satış Döngüsü Tahsilat ve Ödeme Döngüsü Alacak Hesapları Sipariş Alma İşlemi Faturalama Tahsilat Kaydetme Satış Analizi Borç Hesapları Ödeme Satın Alma Bordro Bordro Döngüsü Harcama Döngüsü Stok İşlemleri Zaman Kartı İşlemleri Şekil 10. Örneğin bir satış işleminde siparişin alınması.liyeti tablosu. faturalama ve satış analizi işlemleri gelir döngüsü içinde ele alınırken. işlemleri.1. işletmenin mali karakterli işlemlerini oluşturmakta. fon akım tablosu. İşleme Döngüleri Arasındaki İlişkiler. faturanın ilişkilendirileceği bir diğer döngü kaydetme ve raporlama işlemleri döngüsüdür. Şekil 10-1’de tüm bu döngüler arasındaki ilişkiler yer almaktadır. ! Harcama ve bordro döngüleri ile kaydetme ve raporlama döngüsü arasındaki ilişkileri inceleyiniz. ● Veri ve Hesapların Sınıflandırılması ve Kodlanması: Kaydetme ve raporlama döngüsü uygun bir sınıflandırma ve kodlama sistemi ile başarılabilir. Kodlama ise hesapları.

) . Günlük. kasa defteri ve kambiyo senetleri defteri ile birlikte işlemler yardımcı defterlere de kaydedilecektir. büyük defter. satmak. İşlemlerin muhasebe fişlerine kaydedilmesinden sonra yapılması gereken bunların muhasebe defterlerine kaydedilmesi işlemidir. Bunlar: ● İşletmenin esas faaliyet konusu ile ilgili işlemler. Sabit varlık satın almak veya satmak vb. Mal satın almak. Fon Akım Tablosu. Kar Dağıtım Tablosu. bunlar ilgili muhasebe fişlerine kaydedilecektir. alacakları tahsil etmek. Değerleme işlemleri. Bunlar. Arızi (olağandışı) işlemler. Şekilde de görüldüğü gibi işlemlerle ilgili belgeler düzenlendikten sonra. Satışların Maliyeti Tablosu. Envanter işlemleri. Öz Kaynaklarda Değişim Tablosu ve Çeşitli Yönetsel Raporlar (İşletme Bütçeleri vb. Nakit Akım Tablosu. ● ● ● ● ● ● ● ● Bilanço.136 - . ✔ İşletmelerdeki mali karakterli işlemler nasıl sınıflandırılır? İşletmede muhasebe işlemlerine konu olan mali karakterli işlemleri üç başlık altında ele almaktayız. düzeltme işlemleri. Gelir Tablosu. Şekil 10. dönem ayarlamaya ilişkin işlemler vb.2’de girdi kaynaklar ve muhasebe sistemi içindeki akışı gösterilmiştir.VERİ KAYNAKLARI VE GİRDİLER Muhasebe defterlerine kayıt yapılabilmesi için çeşitli girdiler kullanılmaktadır. ● ● Yapılan kayıtların mizanlar yardımıyla doğruluğu belirlendikten işletme için gerekli olan raporlar hazırlanacaktır. borçları ödemek vb.

Fişlerin düzenlenmesinden sonra elle muhasebe kayıtlarının tutulması durumunda fişler muhasebe defterlerine aktarılacaktır.137 - . Bilgisayar kullanılan bir sistemde ise defterlere kayıt işlemi fişlerin kesilmesi işleminden sonra öz devimli olarak bilgisayar tarafından gerçekleştirilecektir. Kasa fişleri. ✔ Bilgisayarlı bir ortamda muhasebe kayıtları nasıl yapılır? Böyle bir ortamda yapılacak işlemler adım adım aşağıda açıklanmış- . kasa tahsil ve kasa tediye fişleri olarak iki başlık altında ele alınmaktadır. DEFTERLER AYLIK MİZANLAR GENEL GEÇİCİ MİZAN DÖNEMSONU MUHASEBE İŞLEMLERİ -Envanter İşlemleri- Hesapların açılışı ve günlük işlemler Envanter kayıtları Şekil 10. ? Muhasebe fişlerinin muhasebe sistemi içindeki yeri nedir? Belgeler Muhasebe kayıtları bir işletmede ister elle tutulsun isterse bilgisayarla tutulsun. İşletmenin yapmış olduğu her türlü tahsilat için düzenlenen fiş kasa tahsil fişi iken. DÖNEMBAŞI ENVANTERİ -Açılış EnvanteriENVANTER DEFTERİ DÖNEMBAŞI BİLANÇOSU -Açılış BilançosuGELİR TABLOSU VD. her türlü ödeme için düzenlenen fiş kasa tediye fişidir. DÖNEMSONU ENVANTERİ DÖNEMSONU BİLANÇOSU MUHASEBE FİŞİ . Girdi Kaynaklar ve Muhasebe Sistemi İçindeki Akışı. Eğer işletmedeki mali karakterdeki işlem bir ödeme veya tahsilat işlemi değilse düzenlenecek muhasebe fişi mahsup fişidir. kayıtlar için temel olan belge “muhasebe fişleri”dir. KANITLAYICI BELGELER GÜNLÜK DEFTER -Maddeler- KESİN MİZAN KASA DEFTERİ BÜYÜK DEFTER -MaddelerKAMBİYO SENETLERİ VD. TABLOLAR GÜNLÜK İŞLEMLER .. Muhasebe fişlerini kasa fişleri ve mahsup fişi olarak iki ana grupta ele almaktayız.2.

kambiyo senetleri defteri. büyük defter ve diğer defter dökümlerini) içerecektir.tır. Bir genel muhasebe mönüsü örneği Şekil 10. Alt mönülerin neler olacağı programcı ile destek hizmeti sağlayan muhasebeci ve işletmenin diğer ilgilileri tarafından belirlenecektir. . Defter ve raporlar ise. Yeni fiş girişi işleminde ise işlemin niteliğine göre muhasebe fişinin düzenlenmesi işlemleri yer alır. donanım desteğine.3’de bilgisayar ekranında bir ana mönüde yer alabilecek alt mönüler görülmektedir. Fiş basımında ise belli bir döneme ait veya belirli bir fişin basımı işlemleri yer alacaktır. “Hesap Planı İşlemleri”. Ana Mönü Örneği. “Fiş Girişi ve Güncelleştirme İşlemleri” ile “Defter ve Raporlar” alt mönülerine ulaşılacaktır. Şekil 10. hesap durum raporları (cari hesaplar). yardımcı defterler. hesap planı girişi ve düzeltme ile listeleme işlemlerini içerebilir. Eski fiş işleminde daha önce girişi yapılan fişlerin düzeltilmesi veya iptal edilmesi işlemleri yer alır. Birinci adım: Muhasebe kayıt işlemleri ile ilgili olarak yapılacak ilk işlem “ana mönü”den genel muhasebe alt mönüsüne geçmektir. ANA MÖNÜ Stok Programı Üretim Programı Sipariş Programı Faturalama Programı Cari Hesap Programı Çek Senet Programı Bankalar Programı Muhasebe Entegreasyonu Şekil 10. Fiş girişi ve güncelleştirme işlemi mönüsündeki işlemler eski veya yeni fiş ile fiş basımı olabilir.3.138 - . Genel Muhasebe Personel Programı Ödeme Tahsilat Programı Müstahsil Programı Kasa Program İş Sonu İkinci Adım: Ana mönüden Genel Muhasebe mönüsüne geçildiğinde. defterleri ve dökümleri (muhasebe fişleri. Hesap planı işlemleri. günlük defter. Ayrıca ana mönüde hangi alt mönülerin yer alacağı işletmenin sahip olduğu yazılıma.4’te verilmiştir. işletmenin faaliyet konusuna ve işletme büyüklüğüne göre değişecektir. kasa defteri.

Fiş Girişi ve Güncelleştirme Mönü Örneği. Bu aşamadan sonra kullanıcılar defter veya fiş dökümlerine bilgisayar çıktısı olarak ulaşabilirler.ANA MÖNÜ GENEL MUHASEBE Hesap Planı Fiş Girişi ve Güncelleştirme Defter ve Raporlar Program Sonu Şekil 10. Bunlar “tahsil fişi”. Şekil 10. Bundan sonra yapılacak olan ise işlemin türüne göre gerekli verileri girerek muhasebe fişini düzenlemektir.4.5. ANA MÖNÜ GENEL MUHASEBE FİŞ GİRİŞİ VE GÜNCELLEŞTİRME Fiş No: Kasa Hesabı Kodu: Hesap Kodu Hesap Adı Açıklama Borç Alacak Fiş Tarihi: Eski Fişler Yeni Fiş Fiş Basımı Açıklama: Şekil 10. Genel Muhasebe Alt Mönüsü Örneği.5’te fiş girişi ve güncelleştirme mönüsünde işlemin eski fişlerle mi. Şekil 10. “Yeni Fiş Girişi Mönüsü” verilmiştir. yeni fişlerle mi veya fiş basımıyla ilgili mi olduğu belirtilmektedir. “tediye fişi” ve “mahsup fişi”dir.139 - .5 ve Şekil 10. Üçüncü Adım: Fiş girişi ve güncelleştirme mönüsüyle muhasebe fişlerinin düzenlenmesi uygulamalarına ulaşılır. Burada da görüldüğü gibi muhasebe fişleri ile ilgili kullanıcıya üç seçecek sunulmaktadır. .6’da ise. Daha önce de ifade ettiğimiz gibi muhasebe fişlerinin düzenlenmesinden sonra mali karakterli işlemler muhasebe defterlerine öz devimli olarak kaydedilmiş olmaktadır.6’da verilmiştir. Muhasebe fişleri ve girişlerine ilişkin işlemlerin görüntüsü ise Şekil 10.

Ayrıca bu kapsam içinde işletmenin gelecekteki faaliyetleri ile ilgili olan bütçelerin ele alınması gereklidir. Bir işletmedeki kaydetme ve finansal raporlama ile ilgili kütükleri şunlardır.140 - . Hesap kalanı (dönembaşı) Hesabın borç toplamı (dönem için) Hesabın alacak toplamı (dönem için) Hesabın borç toplamı (ilgili ay için) Hesabın alacak toplamı (ilgili ay için) Hesabın kalanı (borç veya alacak) Bu kayıtların bir araya getirilmesiyle de işletmenin hesap planı oluşturulacaktır. Hesap grubu. Yeni Fiş Mönü Örneği. Bu kayıt kapsamında ele alınması gerekli unsurlar şunlardır: ● ● ● ● ● ● ● ● Hesabın numarası ve adı. Büyük Defter Ana Kütüğü Bu kütükte yer alan her bir kayıt tek bir büyük defter hesabı ile ilgilidir. VERİ TABANI Kaydetme ve finansal raporlama ile ilgili kütükler işletmeden işletmeye farklılıklar gösterecektir.ANA MÖNÜ GENEL MUHASEBE FİŞ GİRİŞİ VE GÜNCELLEŞTİRME YENİ FİŞ GİRİŞİ Fiş No: Kasa Hesabı Kodu: Hesap Kodu Hesap Adı AçıklamaBorç Alacak Fiş Tarihi: Tahsil Fişi Tediye Fişi Mahsup Fişi Açıklama: Şekil 10.6. Ayrıca işletmenin tüm hesaplarına ilişkin hesap kalanları yine bu kütükteki kayıt toplamından elde edilecektir. ? Büyük defter ana kütüğünün kullanım amacı nedir? . Çünkü her işletmenin faaliyet konusu ve büyüklüğü birbirinden farklıdır.

gelir ve gider tutarları yer alır. Daha önce örneğini verdiğimiz muhasebe fişinde de görüldüğü gibi fiş üzerinde şu bilgiler yer alacaktır: ● ● ● ● ● fiş numarası. sorumluluk merkezi ana kütüğü ile birlikte sorumluluk raporlarının hazırlanmasında kullanılır. Bu işlemler için kullanılan kütük finansal raporları hazırlama kütüğüdür. . iş merkezleri ve sorumluluk merkezlerine ait fiili gelirler ile maliyetler yer alır. Bütçelenmiş tutarlar aylık olarak düzenlenebileceği gibi. borçlanan ve alacaklanan hesap isimleri. ? Sorumluluk merkezleri ana kütüğünün kullanım amacı nedir? Bütçe Ana Kütüğü İşletmenin gelecek döneme ilişkin çeşitli sorumluluk merkezlerinin bütçelenmiş varlık. kolon veya satır genişlikleri vb. ? Finansal raporları hazırlama kütüğünün kullanım amacı nedir? Güncel Muhasebe Fişi Kütüğü Büyük deftere kaydedilen mali karakterli işlemlere ilişkin tüm ayrıntıları içeren muhasebe fişlerinden oluşan kütüktür. Bu kütük. işlem tutarı. Bu kütükteki fişler ilgili ay ile ilişkilidir.Büyük Defter Tarih Kütüğü İşletmenin geçmiş dönemlere ait hesap kalanlarının aylık olarak izlendiği kütüktür. Bu kütükte bir işletmede yer alan birimler. açıklama vb.141 - . gelecek beş yıl veya daha uzun süreyi de kapsayabilir. borç. Bu kütük işletmenin finansal analiz yapması için gerekli olan bilgilerin üretilmesinde kullanılmaktadır. işlem tarihi. Bu fişlerin dökümü bir anlamda işletmenin o dönemdeki mali karakterli işlemlerinin bir bütün olarak görünmesi demektir. bölümler. bilgiler bu kütükte yer almaktadır. Raporun veya kolonların başlığı. ? Büyük defter tarih kütüğünün kullanım amacı nedir? Sorumluluk Merkezleri Ana Kütüğü Yönetim için gerekli olan sorumluluk raporlarının hazırlanmasında gerekli olan kayıtların yer aldığı kütüktür. ? Güncel muhasebe fişi kütüğünün kullanım amacı nedir? Muhasebe Fişi Tarih Kütüğü: Önceki aylara ilişkin muhasebe fişlerinden oluşan kütüktür. ? Bütçe ana kütüğünün kullanım amacı nedir? Finansal Raporları Hazırlama Kütüğü İşletmenin hazırlayacağı finansal tabloların çeşitli şekillerde düzenlenmesi gereklidir.

maddi duran varlık ve diğer işlemler sonucunda ortaya çıkmaktadır.). öncelikle muhasebe fişlerine işlenmekte daha sonra muhasebe bölümünde veri girişlerini yapan bir memur tarafından bir terminal aracılığıyla girilmektedir. ilgili büyük defter hesap kodunu. Şekil 10. diğer işleme döngülerinden gelen verilerinin kaydedilmesi ve finansal rapor ve tabloların yaratılmasını içerir. Kaydetme işlemleri ile ilgili süreç Şekil 10. ödeme ve tahsilat. ? Mali karakterli bir işlem muhasebe defterlerine kaydedilmeden önce yapılması gerekli işlem nedir? Kaydetme döngüsü. Ortaya çıkan mali karakterli işlemler muhasebe defterlerine kayıt programı yardımıyla kaydedilecektir. Ayrıca program. işlemin kaynağını(muhasebe fişi numarası vb. Bu mali karakterli işlemler satış. Süreç. Kayıt işlemleri. satınalma. Girilen bu verilerin doğruluğu bir biçimleme programı yardımıyla hesapların borç ve alacak tarafları toplamının eşitliği veya muhasebe hesap kodunun doğruluğu gibi konular kontrol edilmektedir.142 - . İkinci çıktı ise “mizanlar”dır. Defter. Daha önceki ünitelerde bu işlemler ile ilgili döngüler üzerinde durmuştuk. bordro işlemleri. borçlu ve alacaklı tutarları ve yığın toplamlarını içerir. Günlük defter.7. . Kayıt İşlemleri İşleme Süreci. Çeşitli mali karakterli işlemlerden doğan veriler. elle tutulan muhasebedeki defter biçiminden oldukça farklıdır.7. işlemlerin tarihini. Satış Sürecinden Nakit Tahsilat Sürecinden Alışlar/Borçlar Sürecinden Nakit Tediye Sürecinden Bordro Sürecinden Sabit Varlıklar Sürecinden Tekrar Etmeyen Özel İşlemlerden Muhasebe Fişi Satış İşlemlerinin Özeti Nakit Tahsilatlar İçin Yevmiye Föyleri Satınalma İşlemlerinin Özeti Nakit Tediye İşlemlerinin Özeti Bordro İşlemlerinin Özeti Sabit Varlık İşlemlerinin Özeti Yevmiye Kaydı Girişi Girilen Yevmiye Kayıt Verisinin Biçimlenmesi İstisna Hata Görüntüsü . Bu defter ciltlenmemiş ve yazıcıdan dökülebilecek yapraklar halindedir. işlem türünü ve kodunu.’de verilmiştir. mali karakterli bir işlemin ortaya çıkmasıyla başlayacaktır. . Günlük Olarak Büyük Defter Hesaplarının Günlenmesi ve Çıktıların Çökümü Büyük Defter Muhasebe Fişi Yevmiye Kayıt Listesi Mizan Muhasebeye Muhasebeye . bu çıktıları üretmek için aylık . Kontrol işleminden sonra işlemler kaydedilecektir. Bunlardan ilki “günlük defter”dir. günlük işlemeden iki tür çıktı sağlar.KAYDETME DÖNGÜSÜ Yukarıda ele aldığımız kütükler doğal olarak diğer işleme döngüleriyle ilişki içindedir.

. Muhasebeye . aysonu muhasebe kayıt sürecini göstermektedir. Ay sonu kayıtlarının bir çoğu standart olarak birtakım düzeltme ve ayarlamaların yapılmasını içermektedir. İşletmede bu standart ayarlamaların yevmiye kaydı muhasebeciler tarafından oluşturulmakta ve manyetik disk kütüğüne işlenerek saklanmaktadır. ? İşletmelerde ay sonların yapılan kayıtlar nelerdir? Şekil 10. Aysonu Muhasebe Kayıt Süreci. Yevmiye Veri Girişi Girilen Verilerin Biçimlenmesi Şekil 10. Örnek olarak o aya ilişkin çeşitli sabit varlıkların amortisman tutarını yansıtan ayarlamalar verilebilir.143 - . Muhasebeden Muhasebeden Düzeltme Yevmiye Kaydı Kodlama Formu Standart Düzeltm Yevmiye Kayıtları Yığın Toplama Hazırlama Yığın Toplamı Düzeltme Yevmiye Kaydı Kodlama Formu İstisna ve Hata Görüntüsü Düzeltme Girişi .8. Her ayın sonunda ise bu girişler geçici bir kütüğe aktarılmaktadır. . Geçiş-1 Büyük Defter Hesap Nosuna Göre Sıralama İstisna ve Özet Raporu Ay Sonunda Sıralanmış Yevmiye Veri Girişi Geçiş-2 Büyük Defterin Günlenmesi ve Çıktıların Dükümü Muhase be Fişi Büyük Defter Mizan Yevmiye Kayıt Listesi Muhasebeye .8. Bundan başka yevmiye kayıtlarının yığın toplamı hazırlanarak terminalden girişi yapılmaktadır.muhasebe fişleri kütüğüne yevmiye kayıt verilerini önceden numaralanmış muhasebe fişleriyle birleştirerek kopyalar.

’da finansal rapor üretme süreci verilmiştir. maliyetlerin ilgili maliyet yerlerine dağıtımı tablosu ve hesapların dönemler itibarıyla karşılaştırması raporudur. Büyük Defter Analiz Raporları: Bu raporlar muhasebe defterlerine yapılan kayıtların doğruluğunun analiz edilmesinde kullanılmaktadır. Finansal tabloları kullananların sağlıklı kararlar verebilmeleri için. ● ● Hazırlanan bu yönetsel raporlar dönemsel karşılaştırmaların yapılabilmesi için bütçelenmiş rakamları da içermelidir. işletmenin sorumluluk merkezleri arasında karşılaştırmalar yapılabilmesi için bu raporların sorumluluk merkezleri bazında da hazırlanması gerekir. Doğaldır ki. büyük defter tarih kütüğü ve muhasebe fişi ana kütüğünden gelen verileri kullanan bir rapor üretme programı gerekli olan raporları üretecektir.9. nakit akım tablosu. gerekse işletme dışı kullanıcılar için finansal tablolar hazırlanmalıdır. finansal tabloların destekleyici dipnot bilgilerine sahip olması gereklidir. . Mizanlar bu grup raporlara verilebilecek en önemli örnektir. kâr dağıtım tablosu ve öz kaynaklar değişim tablosu düzenlenecek finansal tablolara örnektir. sorumluluk merkezleri bazında hazırlanan raporların ayrıca bütçelenmiş ve fiili rakamları da içermesi karar verme açısından daha sağlıklıdır. Tahsilatları ve ödemeleri esas alan “nakit analiz tabloları”. Bilânço. Müşterileri ve alacak tahsilat sürelerini esas alan “alacak analiz raporları”dır. ? İşletme faaliyet sonuçlarının değerlendirilmesi amacıyla kullanılan raporlar nasıl sınıflandırılır? Raporlama İşlemleri İşleme Süreci Bütçe ana kütüğü. Bu raporların bir çoğunda işletmenin mevcut finansal tablolarındaki bilgiler kullanılmaktadır. her bir hesap için düzenlenecek hesap detayları.144 - . Diğer örnekler.RAPORLAMA DÖNGÜSÜ Muhasebe kayıt sistemi tarafından üretilen finansal raporları üç ana grupta sınıflandırılabilir. Yönetsel Raporlar: Özellikle işletme yöneticilerinin karar almalarında gerekli olan bazı raporlar da muhasebe kayıt sistemi tarafından üretilmektedir. satış bölgeleri veya pazar payları esas alınarak hazırlanan “satış analiz raporları”. Dönemsel karşılaştırmanın ötesinde. Şekil 10. Bu raporlara bir kaç örnek: ● Mamuller. satışların maliyeti tablosu. büyük defter ana kütüğü. Finansal Tablolar: Gerek işletme içi kullanıcılar. gelir tablosu. fon akım tablosu.

Finansal Rapor Üretme Süreci. çek. ile muhasebe fişleridir. poliçe vb. bu fişler daha sonra mu. serbest meslek makbuzlar.9. . Amaçlara uygun bir kaydetme ve raporlama döngüsünün oluşturulması için şu fonksiyonların yerine getirilmesi gerekir: ● ● ● ● ● ● Verilerin toplanması İşleme Verilerin saklanması Muhasebe kontollerinin oluşturulması Finansal raporların oluşturulması Veri ve hesapların sınıflandırılması ve kodlanması Kaydetme ve raporlama döngüsü için üzerinde durulması gerekli önemli konu veri kaynakları ve girdilerinin neler olduğudur. İlk işlem belglerinden hareketle muhasebe fişlerine kayıtlar yapılacak. Bu bilgiler kaydetme ve raporlama döngüsü tarafından sağlanmaktadır. gider pusulaları. Bütçe Kütüğü Büyük Defter Tarih Kütüğü Büyük Defter Kütüğü Muhasebe Fişi Kütüğü Ay Sonunda Aylık Finansal Raporların Üretilmesi Şekil 10. Muhasebeye Muhasebeye . Özet İşletmeler faaliyet sonuçlarını gösteren finansal tablolarını düzenlerken çeşitli bilgilere gereksinim duyacaklardır.145 - . Cari Büyük Defter Raporu Büyük Defter Ayrıntısı Karşılaştırmalı Hesap Listesi Gelir Tablosu Bilanço Fon Akış Tablosu .. Üst Yönetime ! Bu ünitede ve bundan sonraki ünitelerde kullanılan akış çizeneği sembollerinin anlamlarının kitabınızın sonunda yer aldığını unutmayınız. Bu açıdan muhasebe sürecini ele aldığımızda en önemli belgeler ilk işlem belgeleri olarak ta ifade edilen faturalar. bono.

büyük defter analiz raporları. b. Kaydetme işlemi aşağıdaki işlemlerden hangisi ile doğrudan ilişkili değildir? a. Analiz sonuçları kullanıcılara zamanlı olarak sunulabilmelidir. Bu raporlar. Mali karakterli işlemler hızlı ve tam olarak kaydedilebilmelidir. İşletmenin faaliyet sonuçlarını gösteren tablolar ise. büyüklükleri. Yönetsel raporlar ise. Mizan eşitliği sağlanabilmelidir. finansal tablolardır. İşletmelerin faaliyet konuları.146 - . d. Ancak işletmelerde bu işleme döngüsü için sıklıkla karşılaşılan kütükler şunlardır: ● ● ● ● ● ● ● Büyük Defter Ana Kütüğü Büyük Defter Tarih Kütüğü Sorumluluk Merkezleri Ana Kütüğü Bütçe Ana Kütüğü Finansal Raporları Hazırlama Kütüğü Güncel Muhasebe Fişi Kütüğü Muhasebe Fişi Tarih Kütüğü İşletmeler faaliyet sonuçları ile ilgili bilgileri işletme içi ve işletme dışı kullanıcılara raporlar yardımıyla sunarlar.hasebe defterlerine aktarılacaktır. unsurlar kaydetme ve raporlama döngüsünün veri tabanının oluşturulmasında önemlidir. 2. Aşağıdakilerden hangisi uygun bir kaydetme ve raporlama döngüsü için gerekli değildir? a. Stok işlemi d. Ödeme işlemi c. Sipariş alma işlemi . Finansal tablolar zamanlı ve güvenilir olarak elde edilebilmelidir. sahip oldukları donanım ve yazılım vb. e. Büyük defter analiz raporları. Tahsilat işlemi b. Mali karakterli işlemler uygun hesaplarda sınıflandırılmalıdır. Bordro işlemi e. c. Sorular 1. muhasebe defterlerine yapılan kayıtların doğruluğunun analiz edilmesinde kullanılır. özellikle işletme yöneticilerinin karar almalara yardımcı olur. finansal tablolar ve yönetsel raporlar olarak üç ana grupta ele alınır.

3. 4. b. Defter ve Raporlar d. Bilgisayar kullanılan ortamlarda günlük deftere ve büyük deftere kayıtlar kullanıcı tarafından yapılır.147 - . Bilanço d. Hesap Planı e. Mahsup Fişi c. c. Fon Akım Tablosu . Yeni Fiş Girişi mönüsünün alt mönüsü aşağıdakilerden hangisi olabilir? a. Gelir Tablosu c. e. Fiş Basımı b. Satışların Maliyeti Tablosu e. Sipariş Programı 5. Kaydetme döngüsündeki veri tabanı işletmeden işletmeye farklılık gösterir. Defterlere kayıt yapılmadan önce muhasebe fişlerine kayıt yapılır. Aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? a. Aşağıdakilerden hangisi finansal tablolardan biri değildir? a. Hazırlanan finansal tablolarda geçmiş yıl verilerinin bulunması gereklidir. Maliyet Dağıtım Tablosu b. Kaydetme işlemi mali karakterli bir işlemin ortaya çıkmasıyla başlar. d.

Bu amaçla ilk dört ünitede ele alınan bilgi işleme ile veri düzenlemesi ve yapılandırılması konularında varsa. Bilgisayarla bilgi işleme için verilerin organize edilmesi ve yönetilmesinde kullanılan kavram ve tekniklerin gözden geçirilmesi gereklidir.. veri tabanı sistemlerinde kullanılmakta olan modeller üzerinde durulacaktır. Veri yönetiminin özellikleri. yararları ve sakıncaları veri tabanı yaklaşımıyla ele alındıktan sonra... . veri tabanı sistemlerinin yönetiminde kullanılan yazılımların işlevleri ve bileşenleri tanıtılacak.148 - ÜNİTE Bu Ünitede. Ayrıca. Çalışma Biçimine İlişkin Olarak. eksik bilgilerinizi tamamlayınız. veri tabanı sistemlerinin düzenlenmesinde ve uygulamaya geçirilmesinde gerekli olan aşamalar ve muhasebe içi kontrol ve güvenlik ölçümlerinin neler olduğu ele alınacaktır..Veri Tabanı Sistemleri 11 .

Kütük Yaklaşımı.GİRİŞ Çağımızın bilgi çağı haline gelmesi veri kaynaklarının önemini giderek arttırmaktadır. işletmeleri ciddi finansal ve ekonomik problemlerle karşı karşıya bırakmaktadır. VERİ TABANI YAKLAŞIMI Veri yönetimi denilince daha önceleri akla hemen kütük yaklaşımı gelirken artık günümüzde birçok işletme bu yaklaşım yerine veri tabanı yaklaşımını kullanmaktadır. Veri Tabanı Yaklaşımında ise veri bir kaynak olarak ele alınır ve veri ortak bir veri temelinde tüm uygulamalar için saklanır. saklayamamaları veya onlara ulaşamamaları. (Bkz. veri yönetiminde veri tabanı yaklaşımının kullanımını artırmıştır.1. Stoklar Ana Kütüğü gibi) Kütükler (Açık Alım Siparişleri. Stoklar Ana Kütüğü) Satış İşlemleri Programları Satın Alma İşlemleri Programları Satış Girdileri Satış Çıktıları Satın Alma Girdileri Satın Alma Çıktıları Şekil 11. Kullanıcıların gereksinimleri değişiklik göstermiyorsa ve uygun bir kütük ve kayıt yapısına sahiplerse kütük yaklaşımı işletmeler için oldukça etkin olabilir. Şekil 11. Bu yüzden günümüzde birçok işletme yöneticisi veri kaynaklarının yönetimine özel bir önem verilmesi gerektiğine inanmaktadır. Bununla birlikte son yıllarda bilgisayar donanım ve yazılımlarındaki gelişmelere bağlı olarak veri tabanı teknolojisindeki gelişmeler.1'de kütük yaklaşımı gösterilmiştir. Ancak günümüzde kütük yaklaşımı birçok işletmeye yeterli gelmemekte ve bu nedenle işletmeler veri tabanı yaklaşımını uygulama yoluna gitmektedirler.149 - . işletmelerin veri kaynaklarını da etkin bir şekilde yönetmelerine olanak sağlayacaktır. Şekil 11. Geleneksel veri yönetimi yaklaşımında verinin düzenlenmesi ve kullanımı için veriye erişilmesinde kütük ve kayıt yönetimi üzerinde yoğunlaşılmıştır. . kullanıcıların bilgi gereksinimlerini çok daha etkili bir şekilde karşılarken. Veri tabanı yaklaşımını uygun bilgisayar donanım ve yazılımıyla birleştiren Veri Tabanı Sistemleri (VTS).2) Kütükler (Ticari Alacaklar. Veri tabanı yaklaşımında uygulamaların her biri için veri tabanı ve programlar arasında bilgisayar yazılımının özel bir türü olan veri tabanı yönetim sistemi dahil edilir. Kütük yaklaşımında uygulamalar birbirlerinden bağımsız olarak ele alınır ve herbir uygulama için ayrı kütükler oluşturulur. İşletmelerin uygun verileri toplayamamaları.

Şekil 11. fazla veri saklanması işletmeler için ilave saklama yeri mali- . ✔ Kütük yaklaşımının. Hatta aynı veri kalemleri birden fazla kütükte yer almış olabilir. veri tabanı yaklaşımına göre eksiklikleri nelerdir? Kütük yaklaşımının eksikliklerini şöyle ele alabiliriz.3'te kütük yaklaşımının geçerli olduğu bir ortamda satış ve satın alma işlemleri nedeniyle stoklar ana kütüğünün tekrarlanmış olduğu görülmektedir.150 - . Kütük yaklaşımıyla veri tabanı yaklaşımı arasındaki farklılıkların daha açık bir şekilde ortaya koyulabilmesi kütük yaklaşımının eksik yönlerini ortaya koymakla sağlanabilir. Veri Tabanı Yaklaşımı. stoklar ana kütüğünde. Örneğin stok kalemlerinin numaraları (ve belki de tanımları). Doğaldır ki. açık satın alma siparişleri kütüğünde ve satıcılar kütüğünde tekrarlanmış olabilir.Veri Tabanı (Tüm Uygulamalar İçin Veri) VTYS Yazılımı Satış Uygulama Programları Satın Alma Uygulama Programları Satın Alma Girdileri Satış Girdileri Satış Çıktıları Satın Alma Çıktıları Şekil 11. Fazla Veri Kullanımı Kütük yaklaşımında her bir uygulamaya ilişkin veri kendi kütüğünde saklandığı için birden fazla uygulama olduğunda gereksinim duyulan kütükler için veri tekrarlanmak zorunda kalınacaktır.2.

Eğer işletme satın alma işlemlerindeki stoklar ana kütüğünü günlememişse (A) cinsi malzeme satın alma ile ilgili stoklar ana kütüğünde 1000 birim olarak görülecektir. satın alma uygulamaları programında STOK NO adıyla tanımlanmış olabilir. . ? Veriye erişememenin nedenleri nelerdir? Esnek Olmama Mevcut kütük yaklaşımlı uygulamaları değiştirmek ve yeni uygulamalar geliştirmek oldukça zaman alıcı. Örneğin işletmenin stoklarındaki 1000 birim (A) cinsi malzemenin 100 birimini sattığını kabul edelim. İşleme Adımları İşleme Adımları . Bu tutarsızlık bilgi kullanıcılarının yanlış karar vermelerine neden olacaktır. maliyetli ve güç bir iştir. Girdiler Çıktılar Girdiler Çıktılar Satış İşlemleri İşleme Sistemi . bir işleme özgü rapor özellikle birden fazla uygulamayla ilgili veriye dayanıyorsa genellikle istenildiği anda hemen hazırlanamazlar. Kütük Yaklaşımlı İşlem İşleme Uygulamalarında Kütük Fazlalığı. Bu işlem sonucunda satış işlemlerinin saklandığı kütükte (A) cinsi malzeme 900 birim görülecektir.151 - . Ancak.3. Satın Alma İşlemleri İşleme Sistemi Şekil 11. Çünkü kütükler uygulamalar arasında bütünleşik (entegre) değildir ve raporların üretilmesi için yeniden programlama gerekir. Uygulama programları büyük ölçüde erişilen veriye ve veri saklama birimine bağlı olduğu için esneklik sağlanamaz. ? Kütük yaklaşımında veri tutarsızlığı nasıl ortaya çıkar? Veriye Erişememe Kütük yaklaşımıyla sağlanabilecek olan bilgiler genellikle önceden tasarlanmış ve programlanmış raporlardan oluşmaktadır.yetidir. Örneğin stok kalemleri numarası satış uygulamaları programında CİNSİ adıyla. Ticari Alacaklar Ana Kütüğü Açık Satış Sipariş Kütüğü Stoklar Ana Kütüğü . Stoklar Ana Kütüğü Açık Satın Alma Sipariş Kütüğü Satıcının Önceki Kütüğü Tahsilat Raporları Kütüğü . ? Fazla verinin sakıncaları nelerdir? Veri Tutarsızlığı Kütük ve veri fazlalığının bir sonucu olarak verinin özellikleri ve değerleri arasında tutarsızlıklar olma olasılığı vardır. Programlar genellikle uygulamalarda kullanılan kütüklerdeki kayıt yapıları ve veri adlarıyla doğrudan bağlantılıdır. Örneğin stok kalemlerine göre düzenlenmiş stok durum raporu gibi.

Veriyi etkileyen değişiklikler verinin kullanıldığı tüm uygulama programlarında değil sadece VTYS'de yapılır. Kütükler konsolide edilebilir olmalarına rağmen bu kütüklerdeki büyük ölçekli kayıtları işleme ve kağıda dökme işlemi oldukça yavaş ve zaman alıcıdır. Kütük yapılarının birbirleriyle ilgili verileri birleştirme kapasiteleri sınırlıdır. Veri tabanı yaklaşımının özellikleri şunlardır: Veri Bağımsızlığı Veri Tabanı Yaklaşımının esası olan veri bağımsızlığı. verinin uygulama programlarından ayrılmasını sağlamasının yanısıra verinin mantıksal görünüşünü fiziksel görünüşünden de ayırır. Veri Tabanı . Veri tabanı yaklaşımıyla birbirleriyle mantıksal bağlantılı veri kütüklerinden oluşan büyük bir veri havuzunun oluşumu sağlanacaktır. .4'te bu ayırım gösterilmiştir. . Veri Tabanı Yaklaşımında Veri Bağımsızlığı. daha kolay ve daha az maliyetle yapılmasına olanak sağlar. Şekil 11.152 - . . Böylece her bir değişiklik ayrıntılı ve kapsamlı bir programlamayı gerektirdiği için yeniden programlama sözkonusu olduğunda kütüklerin revize edilmesi ve her değişiklikte yeni raporların alınması gerekli olur. bir veri tabanına kaydedilen veriler hem onun kullanımını sağlayan bilgisayar yazılımlarından hem de verilerin saklanmış olduğu ikinci bellek alanlarından bağımsızdır. Verinin mantıksal görünüşü kullanıcıların veri tabanındaki verinin genel yapı ve ilişkileri konusunda sahip oldukları bakış açısıdır.Ayrıca. kütük yaklaşımında saklama birimindeki kayıtların yeri ve fiziki saklama aracının yapısına göre programlar sıklıkla yazılmalıdır. Uygulama Programı A VTYS Uygulama Programı B . Fiziksel görünüş terimi ise verinin fiziki depolama aracında fiili olarak düzenlenmesini ve manipülasyonunu ifade eder.4. değişikliklerin veri tabanı yaklaşımında kütük yaklaşımına göre daha çabuk. VT yaklaşımında. veri tabanı ve uygulama programları arasına Veri Tabanı Yönetim Sistemi (VTYS) olarak bilinen bir yazılım setinin dahil edilmesiyle sağlanır. Şekil 11. ? Kütük yaklaşımının esnek olmamasının nedenleri nelerdir? VERİ TABANI YAKLAŞIMININ ÖZELLİKLERİ Kütük yaklaşımının yukarıda sözünü ettiğimiz eksiklerinin ve sorunlarının üstesinden gelebilmek için veri saklamada kullanılan bir diğer yaklaşım veri tabanı yaklaşımıdır. VTYS. Esnek olmamanın diğer bir nedeni de kütük yaklaşımında her bir kütüğün sadece kullanılan veri yapısı tipini temsil etmesidir. verinin ilgili uygulama programlarından ayrı olarak ele alınmasıdır. Veri bağımsızlığı. Bu da ancak.

Birincisi.Veri tabanı yaklaşımında işlemlerle ilgili yapılacak değişiklikler mantıksal görünüşü veya uygulama programlarını etkilemeksizin verinin fiziki olarak depolandığı yerde yapılabileceği için verinin fiziki olarak depolandığı yer daha etkin bir şekilde kullanılabilir. Eğer verinin mantıksal görünüşünde veya uygulama programlarında bir değişiklik yapılırsa bu değişiklikler fiziki görünüşü etkilemeyecektir. ? Veri setlerinin bütünleştirilmesinin etkileri nelerdir? Ortak Veri Kullanımı İlişkili verilerin bütünleştirilmesi. Bu yüzden muhasebe.153 - . Bir veri tabanındaki tüm veriler kullanıcıların ortak sahipliğindedir. Veri Bütünleştirilmesi Veriler "veri setleri" olarak adlandırılan esnek yapılar aracılığıyla organize edilir. Bu yüzden depolanmış bu veriler. veri kalemlerinin girişinin yapılmasıyla bu durumdan etkilenen tüm veri setlerinin aynı anda güncelleştirilmesinin sağlanmasıdır. depolama gereklilikleri azalacak ve veri bütünleştirilmesi sağlanacaktır. kullanıcıların veri tabanından gereksinim duydukları verilere daha çabuk ve kolay ulaşmalarına olanak sağlamasıdır. Bunun sonucu olarak işleme zamanı en aza inecek. bordro ve alacaklar gibi her bir muhasebe uygulaması. Veri setleri kütük ve kayıtların yanısıra mantıksal olarak ilişkili entegre veri gruplarını da kapsar. pazarlama ve üretim bölümündeki kullanıcılar aynı veri tabanını kullanabilirler. Ancak ortak kullanım ile kastedilen tüm kulla. Örneğin bir veri seti birbiriyle bağlantılandırılmış olan iki ya da daha fazla kütüğün kayıtlarından oluşabilir. veri temeline erişen her bir uygulama programı ile uyumlu olacaktır. Veri setleri bütünleştirmenin ikinci faydası. ortak veri kullanımının bir özelliğidir. Bu yüzden girişi yapılan veri kalemleri sadece bir kez işlenir. Veri bütünleştirmesinin olmaması halinde satışlar. ? Veri seti neleri kapsar? Veri setlerinin bütünleştirilmesinin faydası iki başlıkta ele alınır. ? Veri standartlaştırmasının faydası nedir? Bir Kez Veri Girişi ve Depolaması Veri. Bunun sonucunda veri setleri birlikte hareket edecekler ve içerdikleri veriler tutarlı ve büyük ölçüde güvenilir olacaktır. Örneğin satış miktarını temsil eden bir veri kalemi sadece bir isim veya koda sahip olacaktır. ayrı ve bağımsız veri kütükleri olarak işlem görecektir. Aslında programcılar ve diğerleri verinin fiziksel olarak nasıl depolandığı konusunda bilgi sahibi olmadan da uygulama programlarını değiştirebilirler veya yeni programlar geliştirebilirler. veri tabanına sadece bir kaynaktan girilir. ? Veri tabanı yaklaşımında değişiklikler nerede yapılır? Veri Standartlaştırması Bir veri tabanı içindeki veri kalemleri standart tanımlara sahiptir.

154 - .5 genel ve alt veri setleri arasındaki ayrımı göstermektedir. Eğer veri genel setini bir şehrin haritasına benzetirsek alt veri setleri de bu haritadaki mahalleleri veya diğer ilgilenilen konuları gösteren haritanın parçaları olacaktır. Alt Veri Seti I Alt Veri Seti II Alt Veri Seti III . . ? Şema ve alt şemayı tanımlayınız? . Veri Tabanında Fiziki Depolama Genel Veri Seti (Bütüne ait mantıksal bakış) VTYS . Üretim Kullanıcıları Şekil 11. Şekil 11. Hem genel hem de alt veri setleri VTYS tarafından sağlanmaktadır. Aslında tipik bir kullanıcının kendi sorumluluklarını yerine getirebilmesi için genel veri setinin sadece bir bölümüne gereksinimi vardır.nıcıların tek bir veri tabanından yararlanmaları demek değildir. Üç Alt Şema.5. Genel veri setinin belirli kullanıcıların işine yarayacak şekildeki parçalarına alt veri seti adını verebiliriz. Alt veri seti tekniği her bir bireysel kullanıcı için mantıksal görüşü basitleştirebileceği gibi. Uygulama Programı: İşleme Uygulama Programı: Gerekli Raporların Belirlenmesi Uygulama: Özel Sorgu Programlanmış Finansal Raporlar Talep Raporu İstenen Kayıtların Görüntüsü Muhasebe Kullanıcıları Pazarlama Kullanıcıları . yetersiz kullanıcıların veri tabanını kullanmamaları için de uygun bir ortam sağlayacaktır.

verileri alarak sürekli bir şekilde kontrol etmekte ve korumaktadır. veri gereklerinin tanımını yapmak. Verinin bir kez girişinin yapılması. Veri en geleneksel şekliyle "veri tabanı yöneticisi" olarak bilinen merkezi bir birim tarafından yönetilir. . Veri Tabanı Yöneticisinin işlevleri. Veri tabanı yöneticisi. Kullanıcıların veriye ortak sahipliği ve veriler arasındaki kapsamlı ilişkinin sonucu olarak veriye erişim iyileştirilmiş olacaktır.1'de görüldüğü gibi özetlenebilir. ? Veri tabanı yöneticisinin işlevleri nelerdir? VERİ TABANI YAKLAŞIMININ YARARLARI Veri tabanı yaklaşımının faydaları Tablo 11. Veri tabanı yaklaşımı aslında kütük yaklaşımının eksikliklerinin çoğunu ortadan kaldırmış veya büyük ölçüde düzeltmiştir. işlenmesi ve veri setlerinin bütünleştirilmesiyle veri fazlalığı ortadan kaldırılabilir. Veri tabanını korumaya alarak ve kullanıcılar ile uygulama programları için mantıksal görünüş sağlayan VTYS.155 - . şifre gibi yardımcılarla da veri güvenliğini sağlamaktadır. VTYS ve işletim sistemlerini içeren büyük bir belleğe ve bilgi isteklerini girmek ve sistemden istemek için gerekli terminallere sahip olmalıdır. Bu yüzden tüm işletmeler için veya bir işletmedeki her bir durum için VT yaklaşımı uygun bir yaklaşım olmayabilir. İşlem sonucunda etkilenen tüm veriler. Gereksinim duyulan donanım. VT yaklaşımı ile ilgili sakıncalar şunlardır: Maliyetli Olması Veri tabanı yaklaşımının gerektirdiği donanım ve yazılımlar oldukça pahalıdır. ? Veri tabanı yaklaşımının yararları nelerdir? VERİ TABANI YAKLAŞIMININ SAKINCALARI Veri tabanı yaklaşımının faydaları yanında bazı sakıncaları da vardır. verinin yapılandırılmasını ve veri tabanı yaklaşımının özelliklerine uygun çalışmasını sağlamaktır. Bunlara ek olarak genellikle sistem geliştirme personelinin VTYS'nin ve ilgili yazılımların kurulması ve modifikasyonunda özel bir eğitime sahip olması da maliyetleri artıran bir diğer sakıncadır. veri kaynakları ve VTYS'nin çalışmasından sorumludur. aynı anda güncelleştirildiği için tutarsızlıklar ortadan kaldırılacak.Merkezi Veri Yönetimi Daha önce de belirttiğimiz gibi VTYS. veri bağımsızlığı ve standarlaştırılması yoluyla da yüksek bir esneklik sağlanacaktır.

1. Bölüm yöneticilerini kendi bölümlerine ait verileri merkezi bir veri grubuna vermek istemeyebilirler ve bu da veri tabanının faaliyete geçmesini geciktirebilecektir. Özellikler Bağımsız veri Standart veri Birkez veri girişi Veri entegrasyonu Veri entegrasyonu Paylaşımlı veri sahipliği Sağlanan Yararlar Artan esneklik Karşılaşılan Sonuçlar Uygulama programları daha kolay. Merkezileştirilmiş veri yönetimi İyileştirilmiş veri güvenliği ve koordinasyonu .Tablo 11. işleme süresi minimize edilir ve veriler büyük ölçüde güvenilirdir Gereksinim duyulan bilgi hızlı ve daha kolay bir şekilde sağlanabilir. ? Veri tabanı yaklaşımının sakıncaları nelerdir? VERİ TABANI YÖNETİM SİSTEMLERİ VTYS. Başlangıçtaki Direnmeler Veri tabanı yaklaşımı kütük yaklaşımından çok farklı olduğu için işletme faaliyetlerinde genellikle bazı karışıklıklara ve çalışanların direnmelerine yol açabilir. veri kaynakları günlenmiş olarak korunur ve kullanıcıların özelleştirilmiş isteklerini karşılamak için mevcuttur . Çünkü. Veri Tabanının Özellikleri ile Sağladığı Yararlar ve Olumlu Sonuçları Arasındaki İlişki. Özen Gereksinimi Ortak bir veri tabanı büyük ölçüde tüm uygulama programları için geçerli olduğundan veri tabanının çok iyi bir şekilde korunması gereklidir. veri tabanı çalışamaz hale gelirse uygulamanın hiç biri çalışamayacaktır. bağımsız veri tabanlarını destekleme ve yönetme yeteneğine sahip bir yazılım sistemidir. Fazlalığın azaltılması tutarsızlığın elimine edilmesi İyileştirilmiş erişim . . Sistem geliştirme personeli alışık olmadıkları bir ortamda çalışmaktan dolayı güçlüklerle karşılaşabilirler. Depolama alanı korunur. çok çeşitli türdeki kullanıcılara ve onların gereksinimlerine yanıt verilebilir Yetersiz kişilerin depolanmış veriye erişimi önlenmiştir. veri tabanı sisteminin kalbidir ve verinin fiziki depolanması ile uygulamalar arasında bir tampon olarak işlev gömesine olanak sağlar. VTYS.156 - . Bu problemin üstesinden gelmenin bir yolu tüm verilerin yedeklenmesidir. daha çabuk ve daha ucuza değiştirilebilir. VTYS kullanıcının kütük yaratma ve onları günlemesine. veri seçme ve onları tekrar çağırma ve çeşitli çıktı ve raporlar elde etmesine olanak sağlayan yazılımlar toplamıdır. .

VTYS'nin uygun bir şekilde işlevini yapabilmesi için uygulama yazılımlarının. . Diğer kullanıcılar da (örneğin maliyet muhasebecileri) belekteki verilere erişim veya belirli konulara ait özel istekleri çevrim içi terminallerle girebilirler. Şekil 11. işletim sistemi ve donanımla uyumlu olması gerekir. VTYS'inde ilk etkileşim kullanıcıların işletmenin bilgisayar sistemine eriştikleri zaman gerçekleşir. Gereksinim duyulan verinin .6. Veri Tabanı Yönetim Sisteminin Çevresi.VTYS'nin Çevresi VTYS'nin çevresi kullanıcılar ve onların uygulama yazılımlarından veri tabanına kadar olan geniş bir aralığı kapsar. İşleme genellikle ana kütüklerden kayıtlara gereksinim duyarken. Uygulama programları veya diğer kullanıcı yoğunluklu yazılımlar işlemleri veya sorgu/istekleri işlemeye başladıklarında veri tabanından veriye gereksinim duyacaklardır. Veri girişi veya sorgu / istek yapıldıktan sonra (işlem kodu veya diğer ulaşım girdisi yardımıyla) işletim sistemi uygun yazılımı ana belleğe yükleyecek ve işlemeye başlayacaktır. Diğer bazı kullanıcılar (örneğin satış siparişleri bölümü) işlemlerin girişini kullanılan işleme programlarınca belirlenmiş olan işlem kodlarını veya anahtar sözcüklerle birlikte çevrim içi terminaller veya mikro bilgisayarlarla yapabilirler. Kullanıcı yoğunluklu yazılımlar işlem için gereksinim duyulan veriyi elde etmek için VTYS'ni kullanacaktır.6 bu çevresel faktörleri ve onların VTYS'nin üç kritik bileşeniyle olan ilişkilerini gösterir. Kullanıcı Arabirimi Uygulama Yazılımı Sorgu Dili ve Rapor Yazıcı Çevrim İçi Uygulama Programları Yığın Uygulama Programları Veri Tabanı Yönetim Sistemi Sistem Yazılım Arabirimi Veri Tabanı Görüntüler Veri Manipülasyon Dili Veri Veri Tanımlama Tanımlama Dili Dili İşletim Sistemi Veri Yapıları ve Kütükler .157 - . Şekil 11. yazılım ve donanım arasındaki karşılıklı etkileşimleri ortaya koyarak bu çevreyi daha iyi anlayabiliriz. İşlem Dökümanları Yığın Giriş / Çıkış Araçları Raporlar Çıktı Dökümanları Hizmet Yazılımları . Çevrim İçi Veri Girişi . Belirli kullanıcılar (örneğin bordro departmanından) işlem dökümanlarının girişini yığın işleme için yapabilirler. sorgu ve istekler ana kütük kayıtlarına veya geçmişten veya açık döküman veya rapor kütüklerinden veriye gereksinim duyacaktır. Kullanıcı.

Sonuç olarak bir veri sözlüğü. Aynı zamanda veriyi yerleştirme ve ona ulaşma yollarını belirlemek için fiziki depolama düzenlemeleriyle ilgili tanımlara da bağlıdır. Veri Sözlüğü Veri sözlüğü VTYS veya ilişkili yazılım tarafından sürdürülen verinin saklandığı (emniyete alındığı) yerdir.niteliklerini ortaya koymak için VTYS istekte bulunan kullanıcının alt şemalarına dayanır. Son olarak işlenmiş her bir veri (örneğin güncelleştirilmiş kütük kayıtları) VTYS ve işletim sistemi aracılığıyla veri tabanına geri transfer edilir. "veri tanımlama dili". . bir uygulama programındaki ve veri tabanındaki talimatları bir arabirim oluşturarak birbirine bağlar. VTYS için temel veya standart bir bileşenler seti sağlanır ve bunun yanısıra değişik seçenekler de işletmelere sunulur. İşletim sistemiyle de doğrudan doğruya iletişimde bulunan VTKS. Veri Tanımlama Dili (VTD) VTD veri tabanının mantıksal yapısının her bir kullanıcı için şema ve alt şemaları da içerecek şekilde tam olarak tanımlamasını. alanların uzunluğu ve karakter türü gibi fiziksel durumların tanımlarını sağlar. ekran formatlayıcısı. Veri Tabanı Kontrol Sistemi (VTKS) VTKS veya veri tabanı yöneticisi VTYS'nin çeşitli bileşenlerini kontrol eder. Bunun yanında seçenekli bileşenler ise sorgulama dili. uygulanmış veri tanımlama dilinde yer alan bilgilerin duplıkasyonunu temsil eder. Daha da fazlası şifre gibi güvenlik araçlarının belirlenmesine de yardımcı olur. VTD. rapor yazıcısı. "hizmet yazılımları" ve "güvenlik" yazılımlarıdır. "veri sözlüğü" ve "veri manipülasyonu diline" sahiptir. Ayrıca veri tabanında istenilen değişiklikleri yapabilmesine da olanak sağlar. Verinin yönetilmesi ve organizasyonu için VTYS standart bileşenler olarak "veri tabanı kontrol sistemi". Normalde bireysel veri kalemleri çevresinde organize edilir. Bir veri sözlüğü işletme tarafından tüm uygulamalarda kullanılan verinin toplamını kapsar. Böylece bir veri sözlüğü.158 - . Bir işletme birden fazla veri tabanı kullansa veya bazı uygulamalarda kütük yaklaşımını tercih etmiş olsa bile sadece bir tane veri sözlüğüne sahip olur. Bu noktada VTYS istekte bulunan uygulama yazılımı veya diğer yazılımlarla ana belleğin çalışma alanına taşınan istenen verinin kontrolüne devam eder. ? Veri tabanının çevresel faktörleri nelerdir? VTYS'nin İşlevsel Bileşenleri Günümüzde tüm işletmeler tarafından uygulanabilecek VTYS bulunmamaktadır. ana dil arabirimi. VTYS işletim sistemine özel talimatlar sağlar. VTYS'nin veri tabanındaki verinin depolanması. mantıksal veri yapıları ve bazı fiziksel açılarla ilişkili tüm ilgili görüşleri içerir. VTD'deki yazılı ifadeler. karmaşık veri yapılarındaki kayıtlar ve veriler arasındaki ilişkileri de sağlar. yeniden çağrılması ve güncelleştirilmesine ilişkin işlevlerini yerine getirebilmesini sağlayan anahtar bileşendir.

Veri manipülasyon dili.. kayıt veya diğer veri yapılarını. kullanılan çıktıları. ADD gibi komutlar kullanır. . Kullanımı kolay olduğu için programlama bilmeyen kullanıcılar da programcıların yardımı olmaksızın sorgulama yapabilirler. ● Her bir veri kaleminin yer aldığı veri sözlüğündeki bir tanım her bir veri kaleminin adını ve tanımını. sütun veya toplamlarla ilişkilendirilen isteklere göre özel raporlar sağlar. Veri Manipülasyon Dili Veri manipülasyon dili uygulama programcıları veya bilgili terminal kullanıcılarının veri tabanı ile iletişimini sağlamak için kullanılan bir dildir. Metin içindeki başlık.000. Rapor Yazıcı Rapor yazıcı veya hazırlayıcısı.159 - . veri tabanından yeniden elde edilmesine ve çıkarılmasına olanak sağlar. İSİM HESAP NUMARASI HESAP KALANI > 1.000. günlenmesine. Bu amaçla veri manipülasyon dilleri PRINT. manipüle edilmesine. kullanıcıların veri tabanından bilgi istemelerine izin veren bir dildir.7'de görülen formdaki gibi sadece boşlukları doldurarak hesap kalanı 1.● ● veri dökümantasyonunun bir türü olarak. Veri Sorgulama Dili Veri sorgulama dili. Ana Dil Arabirimi Ana dil arabirimi olarak bilinen erişim yazılımının bir türü birçok VTYS'nin ana bilgisayarında yer alan COBOL gibi bir dilde yazılmış olan uygulama programların VTYS ile uyumlaşmasını sağlar. Sorgulama dili veri tabanının birbirini etkileyen araştırmalarına olanak sağlayan çeşitli komutları sağlar. Örneğin Şekil 11.000. bilgi sisteminin düzenlenmesi ve değiştirilmesine yardımcı olarak ve standardize edilmemiş ve yetkilendirilmemiş veriyi engellemede bir kontrol aracı olarak hizmet sunar. DISPLAY.dan büyük olan tüm kayıtları görebilirler. depolanan alanların uzunluğu ve karakter türünü.7. kullanılan uygulama programlarını. DELETE. Ekran Biçimleyici Ekran biçimleyici programcılara ve kullanıcılara önceden biçimlenmiş ekranları ve görüntüleri geliştirmede kullanılır. yetkili kullanıcıları ve güvenlik sınırlandırmalarını ve veri kalemlerinin kaynaklarını içerebilir. verinin kullanıcılar tarafından kolaylıkla depolanmasına.000.Şekil 11. sorgulama diline benzer bir işlev görür ve kullanıcıların bilgi gereksinimlerini karşılamaya yardım eder. Veri Sorgulama İşlemi.

8.160 - . Kavramsal Yapılandırma Aşaması Bir işletmenin genel veri tabanı. mantıksal düzenleme aşaması. Veri tabanı içeriği Veri tabanı kullanımları İstenen raporlar İstenen Bilgi Mantıksal veri yapıları Basit doğrusal Liste Ağaç Ağ Erişim yöntemleri Sırasal İndeksli sırasal Rassal Kavramsal Yapılandırma Aşaması ● Mantıksal Düzenleme Aşaması ● ● ● Fiziksel Düzenleme Aşaması ● ● ● Uygulama Şekil 11. Bu yüzden veri tabanı geliştirmede ilk adım gereksinim duyulan verilerin. kavramsal yapılandırma (gerekliliklerinin tanımlanması) aşaması.8'de de görüldüğü gibi veri tabanı sistemleri için veri yapılandırması dört aşamayı gerektirir. fiziksel düzenleme aşaması ve uygulamaya koyma aşamasıdır. güç kesintilerini veya olağan aksiliklerin olması durumunda veri setlerinin kurtarılması ve veri iletişim ağlarıyla bağlantı kurulabilmesi gibi görevlerin yerine getirilebilmesi için kullanılan yazılımlardır. yetkisiz kişilerin erişimini ve iki farklı kullanıcının aynı anda aynı veriye ulaşma girişimini önleyen yazılımdır. veri tabanı kullanıcılarının sorumluluklarını yerine getirmeleri için gereksinim duydukları tüm verilerin kaynağıdır. Veri Tabanı Yapısı. işe yaramayan kayıt ve verilerin temizlenmesi verilerin yedeklenmesi için manyetik disklere aktarılması. ? VTYS'nin işlevsel bileşenleri nelerdir? VERİ TABANI SİSTEMLERİNİN GELİŞİM AŞAMALARI Aşağıdaki Şekil 11. Güvenlik Yazılımları Verilere.Hizmet Yazılımları Yeni kütüklerin ve veri yapılarının yüklenmesi. Bu aşamalar. ve çeşitli veri kalemleri ve setleri arasındaki ilişkilerin tümünün toplanmasıyla veri gereksiniminin tanımlanması aşamasıdır. .

Burada üç tür ilişki vardır: bire karşı çok (1:Ç). bir satıcı birden çok stok kalemi sağlayabilir.9'da birim-ilişkiler modellerinin işletmenin harcama faaliyetlerini içeren bölümü yer almaktadır.161 - . nesneler (stok kalemleri vb. Bire karşı bir ilişki ise satıcı ile satıcının iş adresi arasında ortaya çıkmaktadır.9. Diğer yaklaşım ise işletmenin tümü için "kavramsal bir veri modeli" geliştirilmesi ve daha sonra geliştirilen modelin çeşitli parçalarının ilişkili veri kalemleri ve setlerine ayrıştırılmasıdır. kişiler (müşteriler gibi). 1 Kayıtlar Ç Ç Nakit Hareketleri Ç Kime Ç Kimden 1 Ç 1 Satıcı 1 Kime 1 Depo Şekil 11. Şekildeki ilişkilerin çoğu bire karşı çoktur. Şekil 11. Kavramsal yapılandırma modeli yaklaşımının temelinde veriye yönelik kavramsal veri modeli vardır. çoğa karşı çok (Ç:Ç) ve bire karşı bir (1:1). Çünkü bir stok kalemi birden çok satıcıdan sağlanabileceği gibi. Burada ele alınan unsurlar. Bunlardan birisi işletmedeki her bir uygulama ve kullanıcının gereksinimlerinin analiz edilmesi ve daha sonra bunların birleştirilmesidir.) ve olaylar (satış işlemleri vb. Birim-İlişkiler modeli en basit olarak bölümler arasındaki ilişkileri gösterir. Bununla birlikte çoğa karşı çok ilişki satıcılar ile stok kalanları arasında ortaya çıkmıştır. Dikdörtgenler birimleri temsil ederken. paralel kenarlar birimlerarası ilişkileri temsil eder. Örneğin satıcılar (bir birim) stok kalemlerini (diğer bir birim) sağlar.) faaliyetler (üretim işleri vb.) gibi işletmenin temel ve sürekli birimlerini ve bu birimler arasındaki ilişkileri içerir. Bu birimler (departman-bölüm) ve birimler arası ilişkileri ortaya koyacak model "Birim-İlişkiler (Entity-Relationship)" modelidir. . Birim-İlişkiler Diyagramı Örneği. para.Veri gereksiniminin tanımlanmasında iki farklı yaklaşım kullanılabilir. banka hesabından çekilir ve para ödeme işlemleriyle devam eder. Bu model işletmenin faaliyetlerini ve faaliyetleriyle ilgili çevreyi ele alır. 1 Büyük Defter Kayıtlar Ç Satın Alma 1 Neyi Tedarik Ç Stok Kalemleri Ç Ç Stoklama Adres 1 Nerde 1 Nakit Miktarı Ç Kimden 1 Banka Hesabı .

işletim sistemlerine uyumluluk gibi diğer özellikler de önemlidir. Piyasada çok sayıda VTYS paketleri olduğu için fiyat. VTYS'nin seçimi zor ama önemli bir karardır. Veri tabanı kullanıcıların etkin karar alabilmeleri için gereksinim duydukları bilgiyi sağlayabilecek şekilde yapılandırılır. Ağaç yapısında veriler arasındaki ilişkiler hiyerarşik bir yapı biçiminde açıklanmıştır. sorgulama zamanlaması. Fiziki düzey. yeniden sipariş miktarını vb. Bu yapı içinde dört düğüm (nodes) vardır. ! VTYS seçildikten sonra fiziki düzenlemenin geri kalan kısmı seçilen veri modelinin türüne bağlı olur. eldeki miktarı. birim maliyetini. birimler arasındaki sistematik ilişkileri tanımlamalı ve düzenlemelidir. bilgileri kapsayacaktır. Bunlar. pazarlama kolaylığı. Bu bölümde ağaç ve ağ modelleri için kayıt ve setlerin düzenlenmesini ele alacağız. VTYS'nin seçiminde.10'da gösterilmiştir. tanımını.(Ağaç ve ağ modelleri için Ünite 3'e bakınız.Kavramsal model tamamlandıktan sonra veri tabanı tasarımcıları gereksinim duyulan veri kalemlerini kullanıcılarla görüşerek belirleyeceklerdir.) Kayıt düzenlemeleri. kredilendirme işlemleri. gruplandırılır ve uygun bir sırayla düzenlenir. birincil ve ikincil anahtarlar seçilir. müşteri verileri. Her bir veri kalemi için sonuçlar veri sözlüğüne kaydedilir. Mantıksal düzenleme aşamasında kavramsal modeller şema ve alt şemalara dönüştürülür. Ağaç ve ağ yapılarında bu yöntem sabitleştirilen göstericileri içerir. . Ağaç yapısına ilişkin bir örnek olarak alıcılar (müşteri) kütüğü Şekil 11. fatura kaydı ve fatura dökümüdür. Giriş noktası olarak işlev gören kayıtlar işaretlenir ve fiziki erişim yöntemleri belirlenir. Örneğin bir stok kalemiyle ilgili veri kalemleri muhtemelen stok kaleminin numarasını. Fiziki Düzenleme Aşaması Veri tabanı yapısının fiziki düzenleme aşaması veriye erişim yöntemleriyle ilgilidir. Veri tabanındaki birimler arasındaki mevcut ilişkiler "şema" veya "veri tabanı modeli" olarak da adlandırılan "mantıksal veri yapısı" tarafından tanımlanır. Kararlaştırılan veri kalemleri kümesi birim-ilişki diyagramında her bir birim sembolüne veya uygun olduğunda ikisi paralel kenar kutularına iliştirilmelidir. birim-ilişkiler diyagramından alınan veri kalemlerinin listelenmesiyle başlar. Daha sonra kapsam dahiline giren veri kalemleri isimlendirilir. işlem etkinliği. önceki aşamada seçilen veri modeliyle en uyumlu çalışacak VTYS'nin tercih edilmesi gerekir. alan uzunlukları kararlaştırılır. Mantıksal Düzenleme Aşaması Temel görevi veri tabanı düzenlemek olan bir analist. Set düzenlemeleri ise veri yapıları diyagramlarından birbirine yakın kayıtların her çifti arasında sahip-üye durumlarını inceleyerek başlar. Bu aşamada seçilecek VTYS ve kayıt veya tabloların ve ilgili bağların yapılandırılması sözkonusu olur. depolama (saklama) araçlarındaki verinin tasarımı ve fiziki sunumuyla ilgilidir.162 - .

Örneğin müşteri verisi olan "müşteri numarası (tek ok)". Veri tabanı uygulamasıyla ilgili faaliyetler.10. Veri Manüpilasyon Dili (VMD) komutlarının uygulama programlarına dahil edilmesini. fatura kaydındaki "müşteri numarası (iki ok) ile ilişkilendirilmiştir. Müşteri Verileri Müşteri Numarası Müşteri Adı Adresi Şehir Kodu Kredibilitesi Hesap Bakiyesi . Uygulama Aşaması Uygulama ile kastedilen özellikle VTYS'nin kontrolü altındaki bir makinada faaliyette bulunan veri tabanı sistemine aktarılmasıdır. Bu örnekten de anlaşılacağı gibi. Bu örnek içinde "müşteri verileri" ağacın kökünü oluşturmaktadır. Yapının dalları ise kredilendirme işlemleri.Bu ağaç yapısı örneği aşağıda verilmiştir. Veri tabanına üretim verilerini yüklemeyi içerir. İyi bir uygulama.163 - . Ağaç Yapısında Müşteri Hesabı Verileri. Kredilendirme İşlemleri . ● Veri Tanımlama Diliyle (VTD) veri tabanı tanımlarını biraraya getirmeyi. her bir fatura sadece bir tek müşteri ile ilgili iken. Bu ilişki tek veya iki ok ile gösterilmiştir. Uygulama için kullanılan VTYS karmaşık veri nesneleri ve aralarındaki ilişkileri göstermek için yüksek düzeyli yapıları sağlamalıdır. Miktar Birim Fiyat Tutar Şekil 11. Müşteri Numarası İşlem Kodu İşlem Tarihi İşlem Tutarı Fatura Kaydı Fatura Numarası Fatura Tarihi Müşteri Numarası Fatura Toplamı Fatura Dökümü Fatura Numarası Malın Kodu Malın Cinsi . fatura kaydı ve fatura dökümüdür. Örnek veri ve testlerle veri tabanını yüklemeyi. her bir müşterinin birden çok faturası olabilir. Gerekli olduğunda veri tabanını değiştirmeyi. iyi tasarım kararlarını yansıtabilmelidir. ● ● ● ● .

ortak veri sahipliğini ve merkezi veri yönetimini sağlamasıdır. Veri Erişim Prosedürlerini Korumaya Alma Bireysel veri setleri ve veri kalemleri üzerinde tam bir koruma sağlamak için kullanıcı kod ve şifreleri sistemi oluşturulmalıdır. Bu kontroller ve güvenlik ölçülerinden önemlileri şunlardır: Sağlıklı Sistem Geliştirme Prosedürleri Yeni veri kalemlerinin eklenmesi ve VTYS'nin modifikasyonu gibi veri temelindeki tüm değişiklikler dikkatlice kontrol edilmelidir. Bu yüzden VT yaklaşımının yararları fazlalığın azaltılmasını. politikalar teklif ederek ve programcılar ve kullanıcılarla iletişim kurarak VTYS'ni idare etmektir. Son işlevi ise bütçeler hazırlayarak. Veri Tabanı Yaklaşımı olarak bilinen alternatif yaklaşım kütük yaklaşımının bu eksikliklerini gidermiş ya da en aza indirmiştir. esnekliğin artırılmasını ve erişimin iyileştirilmesini kapsar. Bu yüzden temel işlevi şemanın kurulması ve tanımlanmasıdır. Kütükler bireysel (tek) uygulamalara bağlı olduğundan kütüklerde ve veride genellikle fazlalık ortaya çıkar. Bir Veri Tabanı Yöneticisinin ve Belki de Bir Güvenlik Yöneticisinin Örgüte Eklenmesi Veri tabanı yöneticisi veri tabanının dizaynı ve kontrolünden sorumlu olmalıdır. Diğer taraftan maliyet. Veri kalem ve setlerine standartlaştırılmış işlemler verilmesini. karmaşıklık ve özen gösterme gereksinimi de VT yaklaşımının . Diğer işlevi kullanıcı kodları ve şifreleri tanımlamak ve diğer güvenlik işlemlerini sağlamaktır. bir kez veri girişini. Özet Geleneksel kütük yaklaşımı bazı ciddi eksikliklere sahiptir. Üçüncü işlevi veriyle ilgili tüm değişiklikleri kontrol etmektir.164 - . Veri Tabanı Yaklaşımının özellikleri veri bağımsızlığını. tutarsızlığın ortadan kaldırılmasını. Mükemmel Belgelendirme Özellikle veri sözlüğü kapsamlı olmalı ve güncelleştirilmelidir.VERİ TABANI KONTROLLERİ VE GÜVENLİK ÖLÇÜLERİ İşletmenin faaliyetleri ve kararlarındaki önemi ve özen gereksinimi nedeniyle bir veri tabanı kontrol ve güvenlik araçlarıyla donatılmalıdır. Aksi takdirde verinin standartlaştırılması ve güvenliği tehlikeye düşebilir ve veri yönetim prosedürleri çökebilir. veri bütünleştirilmesini. Fazlalık tutarsızlığa ve dolayısıyla verinin güvenilirliğini yitirmesine neden olur. veri standartlaştırılmasını. Örneğin bazı duyarlı veri kalemlerine erişmek için üç ayrı şifre koyulabilir. veri ilişkilerini belirlemeyi ve veri sözlüğünü içerir. Aynı veriyi aynı anda birden fazla kullanıcının erişimini engellemek için bir kilit mekanizması getirilebilir.

Uygulama programları ile veri tabanı arasında bir geçiş olarak hizmet verir ve hedeflerini yerine getirmek için işletim sistemiyle doğrudan iletişim kurar. Faaliyet yöneticisi d. Veri tabanı yöneticisi b. Uzman sistemler b. Gerekliliklerin belirlendiği kavramsal aşama. Aşağıdakilerden hangisi günümüzdeki veri tabanı teknolojisinin temel taşıdır? a. İlişkisel model kayıtlar ve veri kalemleri arasında önceden tanımlanmış kesin ilişkilere sahip değildir. merkezi bir veri tabanında veri saklamayı. Bir örgütün veri tabanının belgelendirilmesi ve kontrolünün genel sorumluluğuaşağıdakilerden hangisi tarafından yerine getirilir? a. belgelendirme. VT ile ilgili kontrol ve güvenlik. Hypertext sistemler e. Veri tabanı sistemlerinin geliştirilmesi dört aşamayı içerir. Çevrimdışı sistemler . Sorular 1. Bir VTYS. sürdürmeyi ve ondan veri elde etmeyi sağlayan bir bilgisayar yazılımıdır. fiziksel düzenleme ve uygulama aşamalarıdır. sağlıklı sistem geliştirme prosedürleri. Programlama yöneticisi c.uygulama güçlükleridir. Veri Tanımlama Dili ve Veri Manipülasyon Dilidir. Operatör 2. Sistem analiz yöneticisi e. Veri tabanı yönetim sistemleri d. VTYS'nin temel bileşenleri VT Kontrol Sistemi. Amaç yaklaşımlı sistemler c. mantıksal düzenleme. veri erişim prosedürlerini korumaya alma ve yeni bir veri tabanı yöneticisinin veya güvenlik yöneticisinin örgüte dahil edilmesiyle başarılabilir.165 - . İlişkiler kullanıcıların istekleri doğrultusunda yeni tablolarla yaratılır.

Maliyetli Olması b. Aşağıdakilerden hangisi bir veri tabanının genel mantıksal yapısına işaret eder? a. Veri tanımlama Dili 4. Başlangıçtaki Direnmeler c. Veri Manipülasyon Dili d. Genel Veri Seti d. Tekrarlanan grupların eş anlamlısı. Aynı Verinin Birden Çok Girilmesi Sözlük ve Kavramlar Dizini Ağaç Yapısı : Her bir düğümün bir bölümü temsil ettiği ve her düğümün ağacın bir üst düzeydeki diğer bir düğümle ilişkili olduğu mantıksal veri yapısı. Veri Tabanı Yöneticisi b. Ortak Veri Kullanımı e.3. Bilgi sisteminde saklanan ve yeniden çağrılan en küçük veri bloğu. Aşağıdakilerden hangisi Veri Tabanı Yaklaşımının sakıncalarından birisi değildir? a. Veri tabanını iki boyutlu tabloların bir toplamı olarak gören mantıksal veri yapılandırması. Veri Sorgulama Dili e. Kullanıcılar b. Aşağıdakilerden hangisi veri tabanı yöneticisi tarafından veri tabanının genel mantıksal yapısını tanımlamada kullanılır? a. Bir veri tabanındaki bölümler arasındaki ilişkileri gösteren kavramsal model. Verilere Özen Gösterimi d. Veri Tanımlama Dili c. Ağ e. Raporlama 5. Alan : Birim-İlişkiler Veri Model : Düğüm İlişkisel Model : : Kayıt : . Belirli bir dönemi ilgilendiren alanlar grubu. Anahtar veri c.166 - .

manipüle edilmesi ve çıkartılması için komutlar dizisi.Veri Manipülasyon Dili : Bir veri tabanından veri günlemesi. veri seçimi ve yeniden çağırmasına ve çeşitli çıktı ve raporlar elde etmesine olanak sağlayan bilgisayar programı. Kullanıcının veri tabanından bilgi istemesine izin veren komutlar dizisi. Bir veri tabanındaki veri kalemlerinin isimlerinin toplanması ve onların standartlaştırılmış veri tanımlarıyla sunumu. Bir kullanıcının kütük yaratma ve günle mesine. edit edilmesi. Veri Sorgulama Dili Veri Tabanı Sözlüğü : : Veri Tabanı Yönetim Sistemi : .167 - .

ağ tasarımındaki önemli noktaların neler olduğu açıklanacaktır. Çalışma Biçimine İlişkin Olarak... . Bu nedenle muhasebedeki çeşitli uygulamaları ünitede anlatılanlarla bağdaştırmanız konuyu anlamanızı kolaylaştıracaktır..İletişim Ağları Bu Ünitede. İletişim ağları bilgi işlemede teknolojinin çok yoğun kullanımını gerektirmekte ve ülkemizde işletmeler tarafından çok yaygın olarak kullanılmamaktadır.. Bu nedenle çevrenizde ünitede anlatılanlarla sıklıkla karşılaşamayabilirsiniz.168 - ÜNİTE Verinin gereksinim duyan taraflara iletilmesinde kullanılan iletişim ağlarını yapıları ve türleri itibariyle ele alıp yararları ve sakıncaları üzerinde durulduktan sonra. 12 .

modelleri ve özellikleri itibarıyla çok çeşitli olsa bile tipik bir ağ terminal. işlemesi. Günümüzde işletmelerin faaliyetlerini farklı yerlerde sürdürmeleri. ? Veri iletişim ağları kullanımının artış nedenleri nelerdir? VERİ İLETİŞİMİNİN ESASLARI Veri iletişim ağları. telefon. Birimler arasındaki bu iletişim. veri iletişim sistemleri yardımıyla elektronik olarak yapılabilmektedir. Çevrim İçi Disk Depolama MİB . bu ünitede verilecek bilgiler bir muhasebecinin veri iletişimi ve bilgisayar ağlarının yapılandırılması konusunda bilmesi gereken temel bilgilerdir. Ağları anlamak için öncelikle ağ yapılarının temelini oluşturan veri iletişim temellerinin ne olduğunu anlamak zorundayız. Daha sonra işletmeye özgü önemli bazı ağlarla yaygın bilgisayar ağları incelenecek ve veri iletişimini de kapsayacak şekilde sağlam bir bilgi sisteminin tasarımını etkileyen önemli konular üzerinde durulacaktır. Modem İletişim Kontrol Birimi Modem Terminal . merkezden uzaktaki kişilerin de sanki aynı yerdeymişçesine aynı veriye ulaşmalarına olanak sağlar. Kullanıcılar ile bilgi sisteminin belirli noktaları arasındaki uzaklıkları birbirine bağlayabilmek için veri iletişim sistemi bir gerekliliktir. .1. faks gibi araçlarla sağlanırken artık elektronik olarak da sağlanabilmektedir.1 bir veri iletişim ağını göstermektedir. bu birimler arasında iletişimin kurulmasını zorunlu kılmaktadır.GİRİŞ Bir bilgi sisteminin esas görevi ilgili kişilere yönetsel karar almada yardımcı olacak bilgileri sağlamaktır. Bu da ancak. Veri iletişim ağları dünyada 1970’li yıllardan beri yaygın olarak kullanılmaya başlamıştır. Veri İletişim Ağı. Şekil 12. iletişim kontrol birimleri ve bunları birleştiren kanallardan oluşur. Doğaldır ki. İLETİŞİM AĞLARI Coğrafi olarak birbirinden ayrı yerlerde olan birimler (bu aynı binadaki ofisler arasında da olabilir) arasındaki veri iletişimi geleneksel olarak mektup. depolanması ve ayrıştırılması ile başarılabilir. Bilgi teknolojisisindeki son gelişmeler bilgi sistemlerinin bu görevi yerine getirme kapasitelerini artırmıştır.169 - . Modem Terminal Şekil 12. Veri iletişim teknolojisindeki gelişmeler ve farklı yerleşim yerlerindeki birimlerin koordinasyon ve zamanlı bilgi gereksinimlerinin artması veri iletişim ağlarının kullanımını artırmıştır. verilerin coğrafi olarak toplanması. . Bu ağda yer alan unsurları kısaca ele alalım. Modem . modem. Bu iletişim.

örneksel sinyallerin ise sayısal sinyallere dönüştürülmesi gerekir.? Tipik bir veri iletişim ağının unsurları nelerdir? VERİ İLETİŞİM AĞININ DONANIMI Terminaller Bir terminalin kullanım şeklini iki başlık altında ele alabiliriz. Modem kullanımı niçin gereklidir? . Bu dönüştürme işlemi modemler aracılığı ile gerçekleştirilecektir. örneksel sinyallere.170 - . ? Bir bilgisayardan çıkan sayısal sinyallerin diğer bilgisayara sayısal sinyal olarak gönderilmesi gerekir. Akıllı terminaller olarak ifade edilen ikinci kullanımda ise terminal.2) . Şekil12.2. Yardım olmaksızın kendiliğinden ağdaki bilgisayarla iletişim kuramayan bu terminaller veri girişi yapmak veya sorgulamalara yanıt vermek amacıyla kullanılmaktadır. Sayısal Sinyaller Kablo Arabirimi Modem Örneksel (Analog) Sinyaller // Telefon Hatları Modem Sayısal Sinyaller Kablo Arabirimi . işlemlerin ve işleme sonuçlarının saklanmasını sağlayabilir. . Veri İletişiminde Modem Kullanımı. Ana Bilgisayar . bir görüntü aracı olabileceği gibi bir klavye veya yazıcı da olabilir. Birinci kullanım şeklinde “terminal” bir giriş-çıkış aracıdır. genellikle bir mikro bilgisayardır ve ağdaki diğer birimlerle iletişim kurabilir. ? Veri iletişim ağları açısından terminaller nasıl sınıflandırılır? Modemler Telefon hatları yardımıyla veri aktarımını sağlayan modem. bir araçtan gelen (terminal gibi) sayısal sinyalleri (0 ve 1’leri) örneksel (analog) sinyallere dönüştüren araçtır. Bu durumda terminal. Bu arada telefon hatlarının kullanılması durumunda sayısal sinyallerin. (Şekil 12. kütüklere veri gönderme ve işleme için verinin düzeltilmesi ve biçimlenmesi. Telefon hatlarının çoğu sadece örneksel sinyallerle çalışmaktadır.

protokol ve iletişim hat servisinin türü. Bu yüzden hem mesajları dönüştürmeli ve ağdaki gerekli diğer işlevleri yerine getirmeli hem de işlevleri yürüten iletişim işlem birimlerinin eylemlerini koordine etmelidir. “çok düzeyli kanal” ve “toplayıcılardan” oluşan iletişim kontrol birimleri gerekli olur. Daha ucuz ve küçük olmalarının yanısıra tek bir fiber optik kablo bir saniyede milyonlarca bitlik bir hacmi taşıyabilir. Bilgisayara dayalı sistemlere veri iletişimi eklendiğinde “iletişim işlem birimi”. Ancak bir ağ içindeki merkezi işlem biriminin asıl rolü iletişim sorumluluğudur. Bağların Özelliği İletişim hattı ya da kanalı farklı şekillerde karşımıza çıkabilir. ? Merkezi İşlem Biriminin görevleri nelerdir? İLETİŞİM KANALLARINDA VERİNİN HAREKET ETMESİ Donanım araçlarından sonra veri iletişiminin dinamik yönü üzerinde durabiliriz. Böyle bir sistem ana bellek birimindeki işletim sistemince kolaylıkla kontrol edilebilir. Bu hatlar ses iletişimini sağlamanın yanısıra örneksel (analog) sinyaller aracılığıyla veri gönderimine de olanak sağlarlar. bunların iletişim ağlarında yaygın olmaları sonucunu doğurmaktadır. çok sayıda uzun mesafeli konuşmalar için tasarlanmıştır. ? İletişim kontrol birimi unsurları nelerdir? Merkezi İşlem Birimi Herhangi bir bilgisayar sisteminde olduğu gibi. Bir diğer araç olan fiber optik kablolar ise çeşitli cam veya plastik liflerden oluşur ve veriyi yoğunlaştırılmış hafif dalgalarla gönderir.171 - .İletişim Kontrol Birimleri Tek bir merkezi işlem biriminin aynı yerdeki bir giriş ve çıkış birimlerine bağlanması bir bilgisayar sistemi için en basit yapıdır. çeşitli işletim faaliyetlerini yerine getirmek ve merkezi bellek birimine doğrudan bağlantı sağlamaktır. Sisteme birden fazla giriş ve çıkış biriminin eklenmesi durumunda ise bir kontrol mekanizmasına gereksinim duyulacaktır. Posta servisinin dışında en yaygın araç elektrik hattı veya kablosudur. ağlardaki merkezi işlem birimleri de bazı önemli işlevlere sahiptir. ● ● ● ● ● bağların özelliği. Bunlar. hat derecesi gönderim türü. Telefon kabloları yanında bakır ve aliminyum karışımından yapılan “Coaxial Kablolar”. Verinin bir yerden diğer bir yere hareketi şu faktörlere bağlıdır. Bu telefon hatlarının çok geniş bir alanda mevcut olmaları. işletim sistemine ev sahipliği yapmak. Son yıllarda gelişme gösteren uydu gönderimi ve mikro dalga veri gönderimi diğer iletişim .

Dar band hatlar düşük oranda (45-300 bps). ? İletişim ağlarındaki iletişim ve bilgi sistemi araçları nelerdir? . ses band hatları yüksek oranda (3009600 bps). parçalar halinde farklı kanallar kullanılarak gönderilecektir. Hat Derecesi İletişim hatları onların gönderim hızına göre derecelendirilir. Protokol Protokol. Gönderimin yönüyle ilgili sınıflandırma: Burada tek bir yöne gönderim olabileceği gibi farklı zamanlarda farklı yönlere veya aynı zamanda farklı yönlere gönderim olabilir. ● ● ● Gönderim yönüyle ilgili sınıflandırma Gönderimin biçimiyle ilgili sınıflandırma Mesaj gönderiminde kullanılan iletişim kanallarıyla ilgili sınıflandırma. Gönderim biçimiyle ilgili sınıflandırma: Örneksel (analog) veya sayısal(dijital) gönderim söz konusudur. gönderim araçları birkaç başlık altında toplanmaktadır. kamu hatları ve geniş alanlı telefon hatları (WATS) olmak üzere üç servis türü vardır. modem ve merkezi işlem birimi gibi gerekli iletişim ve bilgi sistemi araçlarıyla bağlantılı olması gerekir. Seri gönderimde tüm mesaj tek bir kanal kullanılarak gönderilirken. geniş band hatlar ise çok yüksek oranda (yüz milyonlarca bps) gönderimde bulunur. Bunlar. paralel gönderimde mesajlar.172 - . İşlevsel olabilmesi için ağın terminal. Sayısal gönderimde modem kullanımına gereksinim olmaz iken. Mesaj gönderiminde kullanılan iletişim kanallarıyla ilgili sınıflandırma: Seri veya paralel gönderim sözkonusudur. ? Verinin hareketinde önemli olan faktörler nelerdir? İLETİŞİM AĞ YAPILARI Geniş alan iletişim ağı iki ya da daha fazla kullanıcı yerini birbirine bağlayan birbirleriyle bağlantılı iletişim kanallarından oluşur. dağıtımlı ağlar ve bölgesel ağlardır. İletişim Hat Servisinin Türleri Özel hatlar. Ağlar bazı açılardan birbirinden farklı olduğu için tek bir ağ şekli sözkonusu değildir. Hızın yüksekliği gönderilen verinin hacminin de büyüklüğü demektir. Ağlar donanım ve yazılımları itibarıyla sınıflandırılabilirler. Gönderim Türleri İletişim malzeme ve hatlarına bağlı olarak. Bunlar merkezileştirilmiş ağlar.araçlarıdır. örneksel gönderimde ise modem kullanımı bir gerekliliktir. veri iletişim araçları arasında hangi verinin gönderileceğine ilişkin ilişkileri belirler.

çok noktalı hatlar. Çok noktalı hat. Çok Noktalı (Multidrop) . Şekil 12.Merkezileştirilmiş Ağlar Merkezileştirilmiş bir ağ. Noktadan Noktaya Terminal . Merkezileştirilmiş ağlar farklı şekilde yapılandırılabilirler veya noktadan noktaya hatlar. (Konunun kolaylıkla anlaşılabilmesi için modemler gözardı edilmiş ve tüm gönderimlerin sayısal olduğu varsayılmıştır. Bursa ve Diyarbakır’daki dört satış ofisindeki terminallerle merkezileştirilmiş bilgisayar sistemine bağlamış olabilir. Terminal Terminal Merkezi Bilgisayar Sistemi . Terminal Merkezi Bilgisayar Sistemi Terminal Terminal b. tek bir merkezi işlem birimi ve ona bağlanmış bir ya da daha fazla terminalden oluşur. Her bir terminal kullanıcısı doğrudan bağlantı için sıra beklemek zorunda olmadığından en iyi hizmet bu türde sağlanır. ! Örneğin bir işletme ana bilgisayarını ve çevrim içi disk depolamasını merkez ofisin olduğu İstanbul’da konumlandırmış ve Ankara. noktalar aracılığıyla merkezi işlem birimiyle bağlantılı olan tek bir iletişim ağına bağlar. Ancak diğer türlere göre çok fazla iletişim hattını gerektirir ve özellikle kullanılan hatlar özel hatlar olduğu için oldukça pahalı olur.) ? Merkezileştirilmiş ağların türleri nelerdir? Noktadan noktaya ağ. Terminal Terminal a. . . İzmir. her terminali merkezi işlem birimine doğrudan ayrı ayrı bağlar.3 aynı terminal seti ve merkezi işlem birimi sözkonusu olduğunda bu üç temel çeşidi gösterir. birkaç terminali.173 - . çok düzeyli hatlar olarak çeşitlendirilebilirler.

. Toplam iletişim ağı uzunluğu minimize edildiğinden ekonomik olması en önemli üstünlüğüdür.3.174 - . RT CO CO MO MO RT RT MO LT MO Çevrim İçi Veri Tabanı Merkezi İşlemci İletişim İşlemcisi MO MO MO MO LT MO RJE RT MO Multiplexor LT MO MO CO RT . Şekil 12. Ancak sadece tek bir terminal gönderimde bulunacağından terminal kullanıcıları hizmet için beklemek zorundadır. MO RT MO:Modem LT:Yerel Terminal RT:Uzaktaki Terminal CO:Kontrolcü RJE:Uzaktaki İş Giriş İstasyonu Yerel Hatlar Kamu Telefon Hatları Özel (Kiralanmış) Hatlar MO RT Şekil 12.. Sadece özel hatlar kullanılabildiği için esnek değildir ve hat noktasına bağlı olan terminallerin tümü bağlantı hattındaki bir bozukluk nedeniyle hizmet dışı kalacakları için güvenilirliği fazla değildir. Hat Türünü de İçeren Merkezi Ağ. Çok Düzeyli (Multiplexed) . Şekil 12. . Merkezi Ağ Türleri. Terminal Merkezi Bilgisayar Sistemi Terminal Multiplexor Terminal Terminal c.4 bu üç türü de içeren bir ağ yapısını göstermektedir. bir hat paylaşım aracıyla bir terminaller grubunu merkezi işlemciye bağlar.4. Çok düzeyli hat ise. Geniş merkezileştirilmiş ağlar iki ya da daha fazla türün bir bileşimini içerebilir. .

Dağıtımlı ağlarda dağıtılmış veri işleme sözkonusudur. Şekil 12. . işlem gücünün ve belki veri yönetimi görevinin dağıtıldığı veya bölündüğü bir bilgisayar ağıdır. Bireysel işleme birimleri başka zamanlarda sanki merkezi olmayan bilgisayarlarmış gibi davranmalarına rağmen ağdaki işleme birimlerinin tümü bir zaman aralığı üzerinde toplam işleme yükünü paylaşırlar. kullanıcı ağırlıklı bir yapıyı temsil eder. İşlemlerin çoğu genellikle mikro veya mini bilgisayarlar aracılığıyla yürütülür. Diğer taraftan yoğun gönderim trafiği işlemlerin ve sorgulamaların ertelenmesine neden olmaktadır.5 bu yapıların dördünü göstermekte ve dağıtımlı ağın bir ana bilgisayar ve uzaktaki işleme birimleriyle bağlantılandırılmış dört küçük bilgisayar olduğunu varsayımıyla oluşturulmuştur. İşlem verileri toplanıp. Üçüncü bir sakıncası merkezi ağın hassasiyetidir. Merkezileştirilmiş ağ yapısı içinde personelin merkezde olması. Bu işleme yapılarından ilk ikisi temel olarak veri giriş işlevlerinden oluşmaktadır. çeşitli coğrafi yerlerde ve bu yerler arasındaki veri iletişiminde işlemenin bir karışımıdır. Merkezi olmayan bilgisayar sistemleri bilgisayarlar arasında iletişim hatları olmaması nedeniyle dağıtımlı ağlardan farklıdır. Eğer gerekliyse dönüştürülüp ve ayrıntılı bir şekilde işlenmesi için ana bilgisayara gönderilecektir. onların uzaktaki kullanıcıların gereksinimlerini ve içinde bulundukları koşulları anlamalarını güçleştirebilir. Merkezi işlem birimindeki bir bozulma veya aksaklık ağın tamamının çökmesine neden olabilecektir. Diğer bir deyişle dağıtımlı bir ağ. Dağıtılmış veri işleme ile kastedilen. Dağıtımlı ağların merkezi olmayan bilgisayar sistemiyle karıştırılmaması gerekir.✔ Merkezileştirilmiş ağların sakıncaları nelerdir? Merkezileştirilmiş ağ geniş bir merkezi işlem birimciyle işlevde bulunduğu için nisbeten karmaşıktır. ? Dağıtımlı ağ nedir? Merkezi olmayan bilgisayar sistemiyle eş anlamlı mıdır? Dağıtımlı veri işleme için değişik yapılar vardır. Merkezi ağların diğer bir sakıncası bunların esnek olmaması ve uzaktaki kullanıcılara hemen yanıt verememesidir. Bu yüzden ağın dizaynı zor ve devam ettirilmesi de maliyetlidir.175 - . doğruluk ve tamlıkları kontrol edildikten sonra yığınlanacaktır. Dağıtımlı Ağlar Dağıtımlı ağ.

Gereksinim duyulduğunda özet raporlar ana bilgisayar tarafından hazırlanır ve uzaktaki işleme birimine gönderilir. düzeltilip ve yerel olarak saklanan ana kütüklere karşı işlenmesidir. . ! Bu işleme yapısı merkezi ağlardaki terminallerce yerine getirilen işlevlerden çok farklı değildir. İşlem Şekil 12. Belki tek fark gönderim işleminden önce tüm hataların yakalanması ve düzeltilmesinin sağlanabilmesi için verinin uzaktaki işleme birimi tarafından düzeltilmesidir. Çevrim İçi Veri Düzeltme ve İşleme . düzeltilmiş verinin uzaktaki yerde uygun işleme zamanına kadar geçici olarak depolanmasıdır. Diğer bir durum ise. Bu raporlar ya yerel olarak ya da merkezi olarak işlenmiş bilgilere dayanacaktır. düzeltilmesi. yığın verinin girilmesi. Yığın Veri Düzeltmesi ve Girişi Yığınlanmış İşlemler Ayrıntılı Veri Geçici Veri Saklama Ayrıntılı Veri Özet Veri Çevrim İçi Veri Düzeltmesi ve Girişi Yazıcı İşlem .176 - .. Bir durum. sıralanması ve yerel bir veri tabanında ana kütüklere karşı sıralı olarak işlenmesini ifade eder. Ana bilgisayarda işlendikten sonra veriler merkezi bir veri tabanında saklanır. ve sadece özet veri veri tabanına gönderilir. Diğer iki işleme yapısı uzaktaki bir yerde tam bir veri işlemeyi kapsar. Her iki durumda da uzaktaki bir yazıcı gereksinim duyulan yönetsel raporları hazırlar. dönüştürülmesi.5. uzaktaki bir işleme birimiyle yığınlanmış verinin girişine oldukça benzeyebilir. Çevrim İçi Disk Saklama Ana Bilgisayar İletişim İşleme Birimi Yönetim İçin Raporlama Özet Veri Yığın Veri Düzeltmesi ve Girişi Yığınlanmış İşlemler Özet Veri Yerel Veri Tabanı Yazıcı Yönetim İçin Raporlama . tek tek işlemlerin girilip. Örneğin merkezi bir ağın özelleştirilmiş bir terminalden uzak bir iş girişi. Dağıtımlı Veri İşleme Sisteminin İşlevleri. Diğer bir fark.

Yıldız Çeşidi bir merkezi veya ana bilgisayar ile ağın merkezinden yayılan dağıtılmış bilgisayarlardan oluşur. Dağıtılmış bilgisayar. 6. Yararları Dağıtımlı ağlar üretim. özel veya WATS hatlarını kullanabilirler. Ağda ne tek bir bilgisayar hakimdir ne de bir değiştirme aracı olarak hizmet görür. Yıldız türü Küçük Bilgisayar Sistemi Küçük Bilgisayar Sistemi Küçük Bilgisayar Sistemi . Dağıtımlı ağların en belli başlı yararları şunlardır: ● ● Kullanıcı gereksinimlerini karşılayabilme Olanakların optimal kullanımı . Küçük Bilgisayar Sistemi Merkezi (Ana) Bilgisayar Sistemi a. Merkezi ağ çeşitlerinde olduğu gibi kamu. Küçük Bilgisayar Sistemi Şekil 12. . İki Temel Dağıtımlı Ağ Yapısı. Halka ağı her bölümün kendi veri işleme olanağını sürdürmesine izin verir. Her bilgisayar komşusuyla doğrudan iletişim kurar. Şekil 126’da bu iki çeşit görülmektedir. Küçük Bilgisayar Sistemi Küçük Bilgisayar Sistemi Orta Büyüklükte Bilgisayar Sistemi . İşleme eyleminin bir kısmının mikro bilgisayarlara aktarılmasıyla ağ tamamen dağıtılmı ağ şekline dönüşebilir. ticaret işletmeleri ve sigorta işletmeleri gibi firmalarda merkezi ağların yerini almıştır. Halka çeşidi. Orta Büyüklükte Bilgisayar Sistemi b. mesaj ve sorguları merkez bilgisayara yollamalı veya ondan almalıdır. tüm veri.177 - .Çeşitleri Dağıtımlı ağların iki temel şekli yıldız ve halka şeklindedir. kapalı bağlantılı bilgisayarlar döngüsüdür. Halka Türü . Uzak yerleşim yerleri arasında doğrudan iletişim yoktur.

Bölgesel ağ tarafından gereksinim duyulan ek iki donanım aracı. ? Dağıtımlı ağların yararları ve sakıncaları nelerdir? Bölgesel Ağlar İşletme yöneticileri ve çalışanlar tarafından kullanılan terminaller ve mikro bilgisayarlar. Bir bilgisayar ağı olan bölgesel ağlar donanıma.178 - . terminalleri. İletişim hatları istasyonları birbirlerine bağlamak için kulla. Yazılım Bölgesel ağ içinde gereksinim duyulan yazılımlar. Ana istasyon olarak da adlandırılan ağ kontrol birimi birkaç iş istasyonunu ve mesajların uygun bir şekilde gönderilip gönderilmediğini kontrol eder. manyetik diskleri. Dağıtımlı ağların diğer bir sakıncası ise daha fazla bilgisayar donanımı gerektirmesidir. uygulama yazılımları ve muhtemelen bir VTYS’dir. Bölge ile genellikle bir bina veya binalar grubu ifade edilir. Bölgesel ağın. Örneğin bir işletme için bölgesel ağ ana ofisi binasının sınırları içinde yerleştirilmiş olan üst yönetim ofisi. bir işletmede sıklıkla görülen araçlardır. Masa üstü çalışma alanı olan iş istasyonları bir kişiye veya birbirine çok yakın bağlı bir gruba hizmet verir. bölgesel ağ ile ya diğer bölgesel ağ ya da geniş alanlı bir ağ arasındaki arabirim olan iletişim aracıdır.● ● ● Ağ faaliyetlerinin güvenilirliği İşleme olanaklarının bölünebilirliği ve basitliği Bazı maliyetlerin azaltılması Sakıncaları (Yetersizlikleri) Dağıtımlı ağların belki de en büyük sakıncası kontrol ve güvenlikle ilgilidir. iletişim hatlarına ve yazılıma sahiptir. modemleri ve işletme faaliyetlerini yönetmek için gerekli diğer araçları kapsar. ağ hizmet yazılımı. muhasebe bölümü. işleme birimi ve belki de bir yazıcı ve disk saklama biriminden oluşur. pazarlama vb. İşletim sistemleri her bir iş istasyonuyla ilişkilidir. İletişim Hatları Bölgesel ağlardaki her bir iş istasyonu diğer iş istasyonlarıyla iletişim kurabilmelidir. Dağıtımlı ağlarda nisbeten küçük bilgisayarların kullanılması ve işletim sistemlerinin karmaşık olmaları nedeniyle kontrol ve güvenlik sisteminin kurulması ve sürdürülmesi oldukça zordur. Bölgesel ağ unsurlarının çoğu tüm ağlar için ortak olmakla birlikte bu unsurların yerel alan ağlarına özgü bazı şekilleri de vardır. işletim sistemleri. ağ kontrol birimi ve bağlantı birimidir. Bölgesel ağları oluşturan iş istasyonları bir terminal. bölümülerdeki mikro bilgisayarla birbirlerine bağlanmış olabilir. faks aracını. Donanım Bir yerel alan ağındaki donanım genellikle işlem birimlerini. ağ dışına mesaj göndermesine ve dışardan mesaj almasına olanak sağlar. Bağlantı birimi ise.

Son yıllarda geliştirilen özelleştirilmiş ağlar giderek artmaktadır. Bunların çoğu uzak yerleşimlerden çeşitli işlem verilerini toplamak ve veriyi ya merkezi olarak ya da yerel olarak işlemek için işletmeler tarafından kullanılır. Eğer istenen koltuk mevcutsa kayıtlar bu rezervasyonu da gösterecek şekilde günlenir. ÖZELLEŞTİRİLMİŞ AĞLAR Günümüzde çok çeşitli bilgisayar ağları kullanılmaktadır. elektronik veri değiştirme sistemleri ve otomatik ofis ağlarıdır. Bunlar elektronik posta sistemleri. kartını kasiyere verecek ve kasiyer de kartı terminale bağlan. SNS terminalleri ürüne ait veriyi ya anahtarlar yardımıyla ya da üründe optik olarak okunan bar kodları yardımıyla elde ederler.nılır. Kredi kontrolünde faaliyetsel bir destek sağlar. Bu özelleştirilmiş ağlar ya önemli işlemlerin işlenmesi veya gereksinim duyulan bilginin iletilmesine yardım için tasarlanmışlardır. Örneğin bir işletme satış. Müşteri olarak bu sistemlerle süpermarketlerde. Bununla birlikte işletmeler artan bir şekilde bazı önemli işlevlere tahsis edilmiş olan özelleştirilmiş bilgisayar ağları geliştirmektedir. elektronik fon transferi sistemleri. Bu ağlar entegre olduklarından bu iki amacı da gerçekleştirilebilir. Bu tür perakendecilerde artık manual ve elektro-mekanik kasalar tarihe karışmıştır. Şekil 12-7 bir perakendeci mağazanın bir bölümünde kontrol istasyonundaki bir SNS terminalini gösterir. Tüm mikro bilgisayarlar ağdaki diğer tüm iş istasyonları ile elektronik posta değişimi yapabilir. departmanlı mağazalarda hatta kitapçılarda bile karşılaşmaktayız. SNS’lerin çoğunda terminaller daha sonra satış verisini merkezi ağla merkezi işlem birimine gönderir. satış noktası sistemleri. Satış Noktası Sistemleri (SNS) Bilgisayara dayalı SNS perakendeci firmaların bilgi sistemlerinde devrim yaratmıştır. Bu elektro-mekanik kasaların yerini aslında bir mikro işlemci içeren akıllı terminaller olan elektronik kasalar almıştır. Ek olarak sistem bilet parasının hesaplanması gibi işlemleri de yapar. Müşteriden gelen bir rezervasyon talebi terminaller aracılığıyla girilir. Aslında onların en önemli yararları yerine getirdikleri çeşitli destekleyici işlevlerinden kaynaklanmaktadır. Örneğin kredi kartıyla ödeme yapmak isteyen bir müşteri. sisteme eklenmiş olan erişim aracına ve mesajları kabul etmek için saklama yeri (örneğin posta kutusu) olan bireyler arasında iletişime olanak sağlayan bilgisayara dayalı bir ağdır. Rezervasyon görevlisi sistem aracılığıyla diğerleri ile de iletişim kurabilir. Bölümdeki terminallerin tümü bir mağaza kontrolcüsü olarak adlandırılan iletişim aracıyla merkezi işlemciyle bağlantılandırılır.179 - . Uçuşlarda mevcut koltuklar çevrim içi kütüklerde korunur. SNS çoğu. alış ve üretim faaliyetlerinden doğan işlem verilerini bilgisayar ağları aracılığıyla toplar ve işler. satış verilerinin depolanması ve özetlenmesinden daha fazlasını yapar. Aynı zamanda merkezi veri tabanından finansal performans ve diğer konularla ilgili veri de alabilirler. ? Özelleştirilmiş ağ nedir? Özelleştirilmiş (tahsis edilmiş) ağa ilişkin bilinen bir örnek havayollarının rezervasyon sistemidir. Elektronik Posta Sistemleri (EPS) EPS.

. Perakendeciler İçin Çevrim İçi Satış Noktası Ağı. Daha sonra kredi kartının numarası büyük bankalar tarafından oluşturulan kredi merkezine gönderilecektir. Bankaların çoğu bölümünde çevrim içi terminaller çok yaygındır. ? Satış noktası sistemlerinin sağladığı destekler nelerdir? Elektronik Fon Transfer Sistemleri (EFT) Finansal kurumlar bilgisayara dayalı ağların uygulamasında ilk olmuşlardır.180 - .7. Şekil 12. Bu terminaller merkezileştirilmiş ağlarla ana bilgisayarlara bağlanır. elde edebilir. . Ağlar.mış bir okuma aracına verecektir. Sistem. İşlem Satış Noktası Terminali Mağaza Kontrolcüsü Modem Modem Merkezi İşlemci Sorgulama İçin Görsel Görüntüleme Müşteri ve Stok Ana Kütüğü . çevrim içi sorgulamalar veya basılı kopyalar yardımıyla elde edilebilir. Eğer sorun çıkarsa kırmızı ışık yanacak ve veri reddedilecektir. Daha sonra miktarlar satış slipinde listelenir ve ayrıntısıyla tanımlanır. Diğer faaliyetsel destek ise ürün fiyatlarıyla ilgilidir. müşterilerin fonla ilgili işlemlerini gönderen ve işleyen bilgisayarlı çevrim içi sistemler olan EFT sistemleri olarak giderek daha fazla kullanmaktadır. Örneğin bir yönetici son bir gün veya bir saat içindeki satışlarla ilgili bilgiyi. Üçüncü desteği de hem faaliyetsel hem de karar alma ağırlıklıdır. Yöneticiler için diğer bilgiler. bu hafta müşteri başına ortalama satış miktarını vb. Merkezi yerleşim yerinde veya mağaza kontrolündeki çevrim içi kütüklerde saklanan fiyatlar. Eğer bir sorun çıkmazsa sistem satış verisini kabul edecek ve terminalde yeşil ışık yanacaktır. Bir kalemin stok düzeyi yeniden sipariş için önceden belirlenen stok düzeyine ulaştığında sistem o kalemi o mağaza için otomatik olarak sipariş eder. . Orada merkezileştirilmiş çevrim içi kütüklerde numara müşterinin kredi kayıtlarına karşı kontrol edilecektir. terminale bir kalem tanımlandığında otomatik olarak uygulanacaktır. Yönetim İçin Raporlama . çeşitli kalemlerin satışını yansıtmak için stoklar ana kütüğünü günler.

Entegre Edilmiş Bir Elektronik Veri Değişim Sistemi. satış faturası için veriyi hazırlar ve veriyi elektronik olarak perakendeciye geri gönderir. . bayan kıyafeti üreten bir firma EVD aracılığıyla satıcılara siparişte bulunabilir.181 - . perakendecinin (satıcı) hesabına alacak yazılır. Örneğin. Daha sonra satıcı aynı EVD sistemi aracılığıyla üretici firmaya faturayı gönderir. EVD sistemleri hızla büyümektedir. Müşteri Perakendecinin Satış Noktası Sistemi Yeniden Sipariş Edilen Stok Verisi Perakendecinin EVD Sistemi Müşteri Ödemeleri (Borç) Perakendeci Ödemeler (Borç) EFT Sistemi (Bankalar) Alım Siparişleri Faturalar Satıcı Tahsilatları (Alacak) Satıcının EVD Sistemi Şekil 12. Sipariş edilen mallar gönderildikten sonra satıcının EVD sistemi. Bu tür bir EVD sistemi SNS ve/veya EFT sistemiyle entegre olabilir. İşleme maliyetlerini ve gecikmeleri. bir firmanın bilgisayar sisteminden diğer bir firmanın bilgisayar sistemine veri değiştokuşunu sağlayan bilgisayara dayalı ağlardır. O zaman perakendecinin EVD sistemi alım emri için veri hazırlar ve veriyi elektronik olarak uygun satıcıya gönderir. SNS satılan miktar kadar stok mevcutlarını azaltır. Stok kaleminin stok düzeyi yeniden sipariş noktasının altında kaldığında sistem bunu EVD sistemine bildirir. Sadece kağıt akışının azaltılmasını değil faaliyetlerin iyileştirilmesini de sağlamıştır.8. miktarı perakendecinin banka hesabına borç satıcının banka hesabına alacak yazılacak şekilde EFT sistemine gönderir. Perakendecinin EVD sistemi. Bir müşteri alım yaptığında müşterinin bankadaki hesabına borç. Son olarak EFT sistemi perakendecinin ve satıcının kayıtlarında doğru kalanların yansıtılması için ödeme işlemini onaylatır. stok düzeylerini ve tahsil edilmemiş alacakları azaltmıştır.Elektronik Veri Değişimi Sistemleri (EVD) EVD sistemleri. Şekil 12-8 temel satıcılarla ve EFT sistemiyle veri değişimini sağlayan bir EVD’nin perakendecinin SNS’nin entegrasyonunu gösterir.

Telefon kartları yardımıyla veri aktarımını sağlayan ve bir araçtan gelen sayısal sinyalleri örneksel (analog) sinyallere dönüştüren araç aşağıdakilerden hangisidir? a. Yazıcı .182 - . entegre bir veri tabanı. terminalleri. Modem d. otobüs ve ağaçtır. sofistike bir işletim sistemi. Veri iletişim teknolojisindeki son gelişmeler yerel alan ağlarını ve çeşitli ağ hizmetlerini kapsar. Bilgisayarlı ağlar bir dizi özelleştirilmiş gereksinimleri karşılamak için oluşturulmuştur. Muhasebeciler veri iletişimi ve kullanılan bilgisayar ağları konusunda bilgili olmalıdır. özel hatlar ve WATS hatlarıdır. Merkezi bir ağ temelde merkezi işlemci ve bağıntılı terminallerden oluşur. ağ faaliyetlerinin güvenirliliğini ve işleme olanaklarının modülerliğini ve basitliğini içerir. halka. Üstünlükleri kullanıcı gereksinimlerine cevap vermeyi. kapsamlı bir kontrol sistemi ve profesyonel işgörende yoğunlaşmıştır. Noktadan noktaya. hiyerarşik olarak çeşitlendirilebilir.Özet Veri iletişimleri coğrafi olarak birbirinden ayrılmış bilgi sistemlerini birbirine bağlar. Merkezi İşlem Birimi c. çok noktalı (multidrop) hatlar veya çok düzeyli (multiplexed) hatlar şeklinde çeşitleri vardır. Dağıtımlı bir ağ ise birleştirilmiş bir yapı içinde bağlantılandırılmış işlemcilerden oluşur. İletişim Kontrol Birimi e. Üstünlükleri hesaplama gücü. iletişim işlemcisi ve multiplexor gibi iletişim kontrol birimlerini ve merkezi işlemciyi kapsar. hizmet birimlerinden ağ kontrolcülerden ve diğer donanımdan oluşur. Olası türleri yıldız. Sorular 1. Dağıtımlı bir ağ merkezi işlemciyi içerse bile en azından bazı işleme işlevleri bu dağıtılmış işlemciler tarafından yapılır. satış noktası sistemini elektronik fon transferi sistemini ve elektronik veri değişim sistemini kapsar. Veri tabanı da ya bölüştürülmüş olarak ya da çoğaltılarak dağıtılabilir. İletişim kanalları metal veya fiber optik kablolar olabilir veya gönderimler uydu veya mikro dalgalarla yapılabilir. Tercih edilecek ağ yapısı firmanın bütün olarak işleme gereksinimlerine ve örgüt felsefesine bağlı olarak seçilmelidir. modemleri. Bilgisayar ağı olarak kullanılan iki temel yapı merkezi ve dağıtımlı ağlardır. Eksik yönleri ise yeterli kontrol ve güvenliğin sürdürülmesindeki güçlük. Bu tür ağlar elektronik posta sistemini. uzaktakı kullanıcıların gereksinimlerine yanıt verememesi ve hatalar nedeniyle kolayca zedelenebilir olmasıdır. Eksik yönleri ise nisbeten karmaşık olması ve esnek olmaması. Veri iletişiminde kullanılan donanım. Dağıtımlı bir ağ yıldız. İletişim hizmetlerinin temel türleri kamu hatları. nisbeten yüksek donanım maliyeti ve koordinasyondaki güçlüktür. Yerel alan ağları iş istasyonlarından. halka. Terminal b.

Bölgesel Ağlar c. Özelleştirilmiş Ağlar b. Kontrol ve güvenilirliğin kolay olması c. Elektronik Posta Sistemleri c. Kullanıcı gereksinimlerini karşılayabilme b. Elektronik Fon Transfer Sistemleri d. Tek bir merkezi işlem birimi ve ona bağlanmış bir ya da daha fazla terminalden oluşan iletişim ağı yapısı aşağıdakilerden hangisidir? a.183 - .2. Dağıtımlı Ağ c. Merkezileştirilmiş Ağlar e. Çok Noktalı Merkezileştirilmiş Ağ . Elektronik Veri Değişimi Sistemleri e. Bölgesel Ağ b. Satış Noktası Sistemleri b. Çok Düzeyli Merkezileştirilmiş Ağ e. Aşağıdakilerden hangisi dağıtımlı ağların yararlarından biri değildir? a. Dağıtımlı Ağlar d. Satış Noktası Sistemleri 3. Olanakların optimal kullanımı d. Bölgesel Ağlar 5. Ağ faaliyetlerinin güvenilirliği e. Birkaç terminali noktalarla merkezi işlem birimine bağlayan iletişim ağı aşağıdakilerden hangisidir? a. Maliyetlerin azaltılması 4. Noktadan Noktaya Merkezileştirilmiş Ağ d. Bir ürüne ait veriyi ya anahtarlar yardımıyla ya da üründe optik olarak okunan bar kodları yardımıyla elde eden ve bunları merkezi ağla merkezi işlem birimine gönderen ağ yapısı aşağıdakilerden hangisidir? a.

: Saniyedeki bit ya da bayt miktarını gösteren ölçü birimi. : Çok düzeyli kanala benzeyen toplayıcılar bir hat bölüşüm aracıdır. : Genellikle kişisel bilgisayar terimi ile eş anlamlı olarak kullanılmaktadır. Akıllı Terminal Bağlantı Bölgesel ağlar bps Çok Düzeyli Kanal Gönderim Kontrol Birimi Modem Toplayıcılar Mikro Bilgisayar Mini Bilgisayar . : Teknolojide yaşanan hızlı gelişmenin ürünleriyle. : Bilgisayarın ana işlem biriminin bazı özelliklerine sahip (bellek ve bilgi işleme) bir şekilde donatılmış ve bağımsız bir şekilde belli bilgilerin işlenmesini üzerine alabilen bir giriş / çıkış aygıtıdır.Sözlük ve Kavramlar Dizini Ağ : Bilgisayarların. çok sayıda bilgisayarı kapsayan ağ. bilgi işlem gücüne göre donanımın ucuzlaması ve hacmin küçülmesi bakımından avantajlı hale gelen bilgisayarlardır. birbirine bağlı olduğu ve bilgi alışverişinin gerçekleştirildiği sistemdir. : İletişim olanaklarıyla bir yerden bir yere bilgi göndermek. Toplayıcılar birkaç mesajı eş zamanlı olarak tek bir hat üzerinden gönderebilirler. bir bilgisayar sistemindeki ana işlem birimi. : Bir bilgi kaydını başka bir bilgi kaydına bağlayan bilgi öğesi. Yani. : Belli bir bölgeyle sınırlandırılmış (fabrika. : Ana işlem biriminin kontrolunu ve bölümleri arasındaki uyumlaştırmayı ayrıca. genel müdürlük veya bölge). giriş / çıkış birimleri ve yan bellek gibi birimlerarası uyumlaştırmayı ve kontrolu sağlayan birimdir. Bu kanal çok sayıda giriş / çıkış birimine ve bunların farklı hızlarına uygun bir biçimde hizmet verir ya da düşük hıza sahip giriş / çıkış birimlerinin ana işlem birimine bağlanmasında kullanılır. : Her iki yönde bilgi gönderiminin olanaklı olduğu kanal. : Uzak yerleşimlere bilgi gönderimine olanak sağlayan araç.184 - . bilgisayar donanım yapısı bakımından donanım yazılım işbirliğinde yeni yaklaşımların bir arada kullanıldığı. ana işlem birimleri tek bir entegre devre olarak üretilmiş bilgisayarlardır.

. Karar alma düzeyindeki kişilere karar alma sürecinde yardımcı olacak Karar Destek Sistemleri (KDS) ele alınacak. Çalışma Biçimine İlişkin Olarak.185 - ÜNİTE Bu Ünitede.Karar Destek Sistemleri ve Uzman Sistemler 13 .. bu üniteyi çalışmanız konuları daha kolay kavramanızı sağlayacaktır. Ünite 11 ve 12’yi kavradıktan sonra. Son olarak da karar alma sürecinde insan uzmanların yerine geçebilecek olan uzman sistemler üzerinde durulacaktır. bunların kullanılabileceği alanlar ve sağlayabilecekleri destek düzeyleri belirtilecek ve etkin bir KDS’nin bileşenleri üzerinde durulacaktır....

Şekil 13. faaliyetsel destek sistemi ve karar destek sistemi olmak üzere üç farklı şekilde sınıflandırılabilir.1’de görüldüğü gibi işleme sistemi ile en üstteki karar destek sistemleri . Bu nedenle FDS özellikle orta ve alt düzey yöneticilerin kısa dönemli taktik planlama ve faaliyetsel kontrol kararlarıyla ilgilenir. Bilgi sistemi işletmenin örgütsel ve fiziksel özelliklerini yansıttığı için şekildeki her bir bölüm işletmenin yönetsel ve faaliyetsel düzeylerini ifade etmektedir. işletmenin kısa dönemli planlanmış görevleri ile problemler üzerinde durur. Bilgi sistemi bir işletmenin örgütsel ve fiziksel özellikleri dikkate alınarak işleme sistemi. Şekil 13. Bu sistemleri geliştirme ve kullanmanın maliyetlerine karşı bunların yararlarını değerleme sorumluluğu da genellikle muhasebeciye verilen bir görevdir. Daha sonra diğer bir destek sistemi olan uzman sistemler üzerinde durulacaktır.186 - . Örneğin siparişlerin listelenmesi ve kredilerin onaylanması gibi. Gereksinim duyulan veri kalemlerinin çoğu muhasebe işlemlerinden elde edildiği ve çıktılar finansal tablolar olarak ifade edildiği için girdi ve çıktılar konusunda muhasebeci bilgi sahibi olmalıdır. ● ● ? Muhasebecilerin Karar Destek sistemleriyle ilgisi hangi noktalardadır? Bu yüzden faaliyetsel ve karar destek sistemleri üzerinde durulup bilgi sistemlerine sağlanabilecek bazı destek düzeyleri belirlenecektir. Karar destek sistemlerinin geliştirilmesi muhasebeciyi de yakından ilgilendirmektedir. ? İşleme sisteminin ürettiği bilgiler nasıl kullanılır? Faaliyetsel Destek Sistemleri (FDS) Amacı işletme faaliyetlerinin planlanması ve kontrolüne yardım etmek olan FDS. Ancak işleme sisteminin ürettiği bilgiler hazırlanmış raporlarda yer alır ve daha sonra da faaliyetsel veya karar destek sistemlerine iletilir. Muhasebecinin ilgi nedenlerini üç noktada toplayabiliriz: ● Muhasebecinin ana görevlerinden birisinin karar vermede ilgili bilgi sağlamak olması nedeniyle muhasebeciler karar süreci ve ilgili modellerle ilgilenirler.GİRİŞ Karar alma düzeylerindeki kişilerin bilgiye erişebilmesinin yanısıra karar alma sürecinde onlara yönetsel destek sağlanması da son derece önemlidir. Buradaki üç farklı yaklaşımın temel amacı işletme amaçlarına yönelik bilgi üretmektir.1 genel bilgi sisteminin sınıflaması olarak bu destek sistem türlerini göstermektedir. İşleme Sistemleri Daha önceki ünitelerde de belirttiğimiz gibi işleme sisteminin temel amacı işletmenin günlük faaliyetlerinin işlenmesi ile ilgilidir. İşletmenin yönetsel kararlar almasına yardımcı olacak bilgiler işleme sistemi tarafından üretilmektedir. Bu yüzden ünitede karar destek sistemlerinin geliştirilmesi üzerinde durulacaktır.

1. KDS’nin ilgilendiği uzun dönemli ve nisbeten planlanmamış olan kararlar çoğunlukla stratejik yapıdadır. KDS. KDS’deki kararlar asla sistem tarafından tek başına alınamazlar. karara katılan yönetici veya yöneticilerin karar verme etkinlikleri KDS sayesinde gelişebilecektir. kararların kalitesini artırmak için bireylerin entellektüel niteliklerini bilgisayarın yetenekleriyle birleştirir. işletmenin üst ve orta düzey yöneticilerine günlük faaliyetlerin ötesinde karar almalarında yardımcı olur. FDS çoğunlukla sistemin kendisi tarafından alınan kararları içerirken. Bir FDS etkileşimli. Kestirilemeyen veya kısmen kestirilebilen problemlerle uğraşan karar verme düzeyindeki yöneticiler için bilgisayara dayalı bir destek sistemidir. KDS’nin dört temel niteliği vardır. onları desteklerler. Böyle bir yapı içinde. Yönetsel yargıların yerine geçmezler. ● ● KDS hem verileri hem de modelleri kullanır. zaman bölüşümlü ve gerçek zamanlı olabilir. Yani KDS daima bir ya da daha fazla yöneticinin katılımını gerektirir. KDS’nin amacı alınan kararların verimliliği değil kararın geçerliliği ● ● . Belirlenmemiş ya da kısmen belirlenmiş görevlere ilişkin karar alma sürecinde yöneticilere yardım için tasarlanır.187 - .arasında yeralan FDS. hem gündelik(rutin) işlem verilerini hem de gündelik olmayan verileri iç veya dış kaynaklardan sağlamaktadır. Karar Destek Sistemleri (KDS) Bir KDS. Bununla birlikte bir yıllık planlamada bazı taktik planlama kararları da yer alabilir. ? Faaliyetsel destek sisteminin kullanım alanı nedir? Gündelik Olmayan Veri (Dış Kaynaklardan) Karar Destek Sistemleri Stratejik ve Taktik Planlama Kararları Gündelik Olmayan Veri (İç Kaynaklardan) Faaliyetsel Destek Sistemleri Faaliyetsel Kontrol ve Kısa Dönemli Taktik Planlama Kararları İşlem Verisi (Dış Kaynaklardan) İşleme Sistemleri Faaliyetsel Eylemler BİLGİ SİSTEMİ Veri Akışı Eylem ya da kararlara önderlik eden bilgi akışı Şekil 13. Destek Sistemlerinin Türleri.

Karar alma sürecinde bu yöneticiler çevrelerinden yardım alırlar. Girdi olarak büyük ölçüde işletme dışı kaynaklardan sağlanan işlemsel veriler kadar gündelik (rutin) olmayan veriler de toplanır. Böylece KDS kullanan bir yönetici ilgili raporlama sisteminden raporları elde edebilir (Örneğin kârlılık raporlama sisteminden). Bir Karar Destek Sisteminin Bileşenleri. Yöneticiler daima stratejik ve taktik kararları almak zorundadır. Çıktı tarafında ise programlanmış raporlar kadar işleme özgü raporlar da hazırlanabilir.188 - . Terminal veya Mikro Bilgisayar Kullanıcı Daha da fazlası KDS kullanan bir yönetici belki de belirli faktörlerin değerini değiştirmek ve sonuçları gözleyerek ilgili verilerle etkileşimli bir şekilde denemeler yapmak için modelleri kullanabilir. ● ● ● ● Yeni geliştirilen bir ürün pazara sunulmalı mı? Yeni üretim olanakları nerede konumlandırılmalı? Başka bir firma satın alınmalı mı. gerçek iş yaşamında birçok problemli durumda kullanılır. Bununla birlikte yönetici bir terminal veya mikro bilgisayar aracılığıyla KDS’den işleme özgü raporlar da isteyebilirler. KDS Veri Tabanı KDS Model Tabanı KDS Kullanıcı Arabirimi Şekil 13. ? Karar destek sistemlerinin temel nitelikleri nelerdir? KDS.(etkinliği)dir. Bilgisel destek hem veri toplama hem de rapor üretme yoluyla sağlanır. Böylece KDS bir yöneticinin karmaşık problemli durumlarla ilgili olarak geniş bir bakış açısına sa- .2. faaliyetlere dahil edilmeli mi? Her faaliyet birimi için bütçelenmiş net gelir ve yatırımın geri dönme oranı ne olmalı? ● Maksimum satış ve kâr artışı için ürünlerimizin fiyatları nasıl olmalıdır? ? KDS’nin kullanıldığı işletmecilik eylemleri nelerdir? KDS kavramı aslında yeni değildir. Karar almayla ilgili verilerin toplanması ve analiz edilmesi yöneticilerin en çok gereksinim duydukları yardımlardır. KDS yardımıyla çözümlenen kararlar aşağıdaki gibidir.

Bir destek sisteminin tasarımındaki amaç. FDS gibi genellikle etkileşimli. model yardımıyla veriyi işleyecek ve en uygun alternatifi seçerek kararı uygulamaya koyacaktır. Bir KDS’nin bileşenleri Şekil 13. tahsis edilmiş ve model tabanlı olmakla birlikte bazı noktalarda FDS’den farklıdır. Bir KDS.189 - .3 değişik destek düzeylerini göstermektedir. Karar verici kararın gerektirdiği problemi tanımlayacak. Bu yüzden bir yönetici alternatif karar seçimlerini görebilir ve daha doğru olarak değerleyebilir.3. Bu modeller FDS modellerindeki optimizasyon prosedürlerinden ziyade simülasyonu kullanma eğilimindedir. Bir veri tabanı günlük olmayan veri ve planlama verisinin bir çeşidini ve ilgili özetlenmiş işlemleri içerir. Sonuç olarak bir KDS. 1 2 3 4 5 Şekil 13.hip olmasını ve önemli faktörlerin etkileşimlerini incelemesini olanaklı kılar. Bu sistem pazar verilerini toplayacak ve geri kalan tüm adımları karar verici yerine getirecektir. Girdi Veri Veri Saklama Sistemi Veri İşleme Sistemi Model Veri Sistemi Karar Seçimi Öneri Sistemi Karar Alma Sistemi Çıktılar . Bir kullanıcı arabirimi ise yöneticilerin veya diğer kullanıcıların veri ve model tabanlarıyla çalışmalarına olanak sağlar. KDS türü modeller. sistemden gereksinim duyduğu veriyi çağıracak. KDS’nin model tabanı FDS’nin model tabanında bulunan modellerden farklıdır. Yeni ürünü pazara sunup sunmama kararı buna bir örnektir. işletme yöneticilerinin karar alma yetenekleri üzerinde yoğunlaşan ve artıran “bir idareci beyin destek sistemi”dir. zaman paylaşımlı. finansal planlama modelleri. şirket modelleri ve portföy modelleridir. Destek Düzeyi:1 Bu en alt düzey destek sistemi veri toplayacak ve daha sonraki kullanımlar için işlenmeden saklayacaktır.2’de görülmektedir. Destek Sistemleri Tarafından Sağlanan Destek Düzeyleri. Bir model tabanı ise yeni model yaratma araçları kadar karar modelleri ve istatistik tekniklerinin bir dizisini kapsar. Bu yüzden bir KDS gerçek zamanlı bir sistem olarak tanımlanamaz. . Şekil 13. . KARAR DESTEĞİNİN DÜZEYLERİ Bilgisayara dayalı destek sistemlerinin tümü çeşitli nedenlerle aynı derecede karar desteği sağlayamazlar. destek tasarımını en iyi duruma getirmek olduğu için öncelikle bu düzeyler üzerinde duralım. Zamanlılık KDS için çok önemli bir faktör değildir. uygun kararı geliştirecek.

düzeydeki gibi aynı tarzda bir karar modeli kullanır.4. talep doğrultusunda veriyi işlemekte ve analiz etmektedir. beklenen alternatifler için sonuçları kıyaslar. Karar verici bu önerilen yolu seçebilir de seçmeyebilir de. yöneticiye nakit akım tablosu ve geçmişteki nakit düzeylerinin eğilimini sağlar ve bu bilgilere dayanarak yönetici kısa vadeli banka kredisi alıp almama kararını verir. Destek Düzeyi:4 Bu düzeyde sistem. Örneğin sistem. . karar seçimini yapar ve kararı uygulamaya koyar. Şekil 13. Ekonomik sipariş miktarı karar modelini kullanarak sistem yeniden sipariş edilecek kalemlerin optimal miktarını kararlaştırır.190 - . KDS’nin etkili olabilmesi için veri ilgili ve doğru olmalıdır. Girdiler KDS’de kullanılan veriler dış kaynaklardan ve iç kaynaklardan elde edilir.Destek Düzeyi:2 Bu düzeyde sistem veriyi toplamakta. Destek Düzeyi:5 Bu düzeyde sistem karar vermek ve onu otomatik olarak uygulamaya koymak için bir karar modeli kullanır. ? Bir destek sisteminin sağladığı destek düzeyleri nelerdir? BİR KDS’NİN BİLEŞENLERİ Etkin bir KDS şekil 13-2’de gösterilen temel unsurların uygun bir karışımını içerir. Çünkü modelde dikkate alınmayan bir faktör nedeniyle farklı bir yol tercih edilebilir. Ancak sistem. Karar verici daha sonra sonuçları çağırır. Ancak karar verici şimdi çalışmak için daha fazla kullanılabilir bilgiye sahiptir. Karar verici daha önce sıralanan tüm karar işleme aşamalarını yerine getirir.2’nin daha geliştirilmiş bir şekli olan Şekil 13. model kriterlerini en iyi karşılayan belirli bir alternatifi belirleyerek işlemi daha ileriye götürür. 3. alternatif eylemlerin sonuçlarını tahmin etmek için bir model kullanır. Her bir bileşen çok sayıda unsuru ve faaliyeti içerdiğinden etkin bir KDS’nin tasarımı oldukça güçtür. Birkaç farklı fiyatın şahıslar üzerindeki etkilerini tahmin etmek için fiyatlama modellerinin kullanılması buna bir örnektir. bir KDS tarafından içerilen karmaşıklığın derecesini gösterir. Daha sonra karar verici bu sonuçları ve ilgili tüm analizleri çağırarak önerilen kararı kabul eder veya reddeder ve daha sonra kararı uygulamaya koyar. Bu destek düzeyinin en iyi örneği stok sipariş kararıdır. İç kaynaklardan seçilen verilerin de tamamı işleme konu değildir. Destek Düzeyi:3 Bu düzeyde sistem. Karar verici kişilerin yeri tamamen sistem tarafından bir modele devredilmiş olur. Örneğin karar modeli üretilen ürünlerin güney bölgesindeki depoya taşınması için en iyi yolu önerebilir.

Karar Verici Şekil 13. Bir model tabanı. Bununla birlikte makul düzeyde tam bir model tabanı stratejik ve taktik planlamaya. KDS’de kullanılacak veri. Veri Tabanı Bir veri tabanı.. finansal ve sayısal modellerden oluşur. bir örgütün gereksinimlerine ve yapısına yanıt verecek şekilde ve birden fazla kişi ve birden fazla uygulama için kullanılabilecek şekilde organize edilmiş birbiriyle ilgili veriler toplamıdır. bir KDS’nde analiz yeteneği sağlayan gündelik ve özel istatistiksel. Model Tabanı Karar modellerinin bir kısmı çevrim içi model tabanında yer alır. izlenebilmeli ve kapsamlı olmalıdır. Veri Tabanı Dışsal Veri Girdileri İşlem Verisi Üretim Pazarlama . Herhangi bir andaki model seti geçici olarak model tabanında yer alabilir. faaliyetsel veri tabanından özel olarak yüklenmelidir. Bir Karar Destek Sisteminin Yapısı. Çoğu işletmede KDS’nce kullanılacak veri tabanı faaliyetsel işlevlere hizmet veren veri tabanından farklıdır. Karar Destek Veri Tabanı Finans Personel İçsel Veri Girdileri Kullanıcı Arabirimi Veri Manipülasyonu ve Analizi Bilgiyi Yeniden Çağırma Emir Dili Menüsü Çıktılar . kolaylıkla ulaşılabilecek bir veri tabanında saklanmalı. belirli modeller sürekli bir temelde genişletilir.4. firmanın işlevlerine ve firmanın kilit karar vericilerine yardım eden modelleri kapsamalıdır.191 - . Buna ek olarak belirli modelleri içeren model tabanı işletmeden işletmeye de farklı olabilir. gözden geçirilir veya yenilenir. . KDS’nce gereksinim duyulan veri. Model Tabanı Modelleme Dili Stratejik Model Modeller Tabanı Taktik Modeller Model Oluşturma Blokları .

Örnek: Bir kullanıcı satış değerleri ve her yıl hesaplanan net gelir yardımıyla gelecek beş yıl için firmanın bütçesini çıkartabilir. Tablo 13. Örnek: Bir kullanıcı "Eğer 1 Ocak'ta ücretlerde saat başına 20. Model kurucular bilgi işleme uzmanları ve programcılardır. grafik sunumlara kadar çok farklı şekillerde olabilir. dil. İnsan Arabirimi KDS’de yer alan kişiler model kurucular ve karar alıcı kullanıcılardır. ● Zaman temelli simülasyon tekniği. Örnek: Eğer gelecek yıl birim satışlar % 10 düşerse firmamızın net gelirinde (model kriteri) ne etkisi olacaktır? Hedef araştırma analizi tekniği.000 liralık artış yaparsak gelecek yıl firmamızın işçilik maliyetlerindeki artış ne olacaktır?" diye sorabilir. insan davranışlarıyla (anlama. faktörlerin varsayılan değişikliklere ve koşullara nasıl cevap verceğini ortaya koymak için kullanıcılara "eğer ne" sorusu sorma olanağı tanır. Kullanıcılar/ karar alıcılar ise karar almada KDS’nin yardımına gereksinim duyan yöneticilerdir. Bu yüzden etkili bir KDS Tablo 13. Duyarlılık analizi tekniği eğer ne analizinin özel bir çeşididir. Eğer Ne analiz tekniği. Faktörlerin değerlerinde değişiklik yapmak için karar modeli kriterlerinin duyarlılığını gösterir. anlaşılabilir ve zamanlı bilgiler sağlamalıdır. Bir karar verici problem durumları ve karar sonuçlarını anlayabilmek için verilerle denemeler yapabilmelidir. kritik değerleri ve gelecek dönemlerdeki kriterleri verilen cari veriler ve beklenen değişim oranları doğrultusunda tahmin eder. ? Bir KDS’nin etkin olabilmesi için hangi bileşenlere sahip olması gerekir? UZMAN SİSTEMLER (US) Yapay zekalar (YZ). Örnek: Firmamız gelecek yıl % 25'lik bir pazar payına sahip olmak için ne kadarlık satış hacmine sahip olmalı ● ● ● Çıktılar Etkin bir KDS kullanıcıya ilgili.1’de kullanılan tekniklerin kullanımına olanak sağlamalıdır. Finansal Bir Modelle Kullanılabilen Manipülasyon ve Analiz Teknikleri.192 - . problem çözme gibi) birleştirdiğimiz karakteristikleri sergileyen sistemler olan zeki bilgisayar sistemlerinin tasarımıyla ilgili bilgisayar teknolojisi ve yazılım gelişiminin bir parçasıdır. Çıktılar cetvel şeklindeki çıktılardan.1.Veri Manipülasyonu ve Analizleri Veri değerlerini karar modeline aktarmak ve kriter değerlerini kararlaştırmak pek basit bir işlem değildir. öğrenme. Yapay zekaların uygulandığı üç temel alan . bir model kriterinde istenen düzeye ulaşmak için faktörlerin gereksinim duyulan düzeyini belirlemek için kullanılır.

fabrikalarda. bir işle ilgili bilgi toplamı olarak ifade edilen uzmanlığın insandan bilgisayara aktarılmasıdır. ● ● ● Uzman sistemler ile KDS arasındaki farklılığı şöyle örneklendirebiliriz. Örneğin popüler bir satranç oyuncusu bilgisayara karşı satranç oynadığında uzman sistemler sözkonusudur. Robotikler. “robotik” ve “uzman sistemlerdir”. Özelleştirilmiş bilgi ve uzman insanların nedenselleştirmelerini sembolik olarak birleştirmek için bilgi mühendisliğinin bir türünü kullanan uzman sistemlerden. işletme planlaması.“doğal diller”. Daha sonra bir insan uzman gibi uzman olmayanlara öneride bulunur ve eğer gerekliyse önerinin altında yatan mantığı açıklar. Doğal diller kolaylıkla kullanılabilen arabirimlerinin geliştirilmesinde kullanılmaktadır. danışma ve iyileştirmedir. Bir uzman sistem. Bilgisayar. UZMAN SİSTEM YAPILANDIRILMASI US’in yapılandırılmasında ve kullanımında yer alan üç temel faaliyet geliştirme. . maden keşfi gibi alanların yanısıra aktif-pasif yönetimi. ● Bir ya da daha fazla uzmandan uzmanlık elde etmek ve ölümlü uzmanların bilgilerini gelecek dönemlere aktarmak. Bu bilgi toplamı.193 - . doğal dillerin ve robotiklerin aksine bilgi işleme ve analiz fonksiyonlarını yürütebilir. bilgisayarda saklanarak kullanıcıların gereksinim duyduklarında bilgisayardan çağrılacaktır. Satranç oyuncusu satranç öğrenmek veya diğer bir insan rakibine karşı yapması gereken hamleleri önermesi için yardım amacıyla bir bilgisayar programını kullanıyorsa KDS sözkonusudur. iç kontrol değerlemesi ve hata analizleri gibi karmaşık işletme uygulamalarında yararlanılmaktadır. Bunun dışında. bir uzman sistem yargılar ve kullanıcılara insan bir uzmanın yapacağı şekilde belirli karar seçimlerinde öneride bulunur. Uzman sistemler kararların etkinliğini artırdığı gibi karar verme hızını artırmaktadır. Bir uzman sistem zor bir problemin çözümünde veya karar vermede bir ya da daha fazla uzman insanın davranışlarını taklit eden bilgi tabanlı bir bilgisayar yazılımıdır. bazı özel ve genellikle dar kapsamlı problemli alanlarda karar alma ve/veya problem çözmede insan uzmanla kıyaslanabilecek bir performans düzeyine ulaşabilir. tıbbi inceleme. Aynı zamanda karar verme durumundaki kişilerin verimliliklerini artırır ve uzmanlaşmaya yardımcı olur. Çözümlere nasıl ulaşıldığına ilişkin bir açıklama sağlamadır. laboratuarlarda ve diğer iş yerlerinde önemli fiziki işlevlerin yerine getirilmesini sağlayan robotların geliştirilmesinde kullanılmaktadır. Sonuç çıkarsama yeteneklerini kullanarak karmaşık problemleri etkili ve verimli olarak çözmek için bu uzmanlığa başvurma. Uzman sistemler (us) ise. ? US’in sağlayacağı yararlar nelerdir? US’e ilişkin ana fikir. Problemleri veri yerine cevaplar sağlayarak çözme. US’ın yetenekleri. bilgi toplamını kullanarak sonuç çıkarsama yapabilir ve spesifik bir sonuca ulaşabilir.

uzman kişilerden ve/veya dökümanlardan elde edilen bilgiyle bilgi tabanının oluşturulmasını içermektedir. US kullanıcıya belirli bir olay hakkında gerçekleri sağlamak için soru sorarak kullanıcıyla tek yönlü bir diyalog yürütür. İşleme sistemi. gündelik veri işleme faaliyetlerine yönelik iken. Kullanıcılar öneri istediklerinde US’e gelirler. İyileştirme. daha karmaşık modeller ve unsurlarla ilgilenir. işletmenin tamamına yönelik modeller ile finansal planlama ve portföy türleriyle ilgili tüm kararları yerine getirecek modelleri içerir. FDS’nin sahip olduğu gerçek zamanlı olma yeteneğinin dışındaki yeteneklerin tümüne sahip olup. Sistemin girdileri iç ve dış kaynaklardan sağlanan ilgili ve doğru verilerdir. FDS orta ve alt düzey yöneticiler tarafından kısa dönemli kararlar almaya yönelik çabalar içerir. zaman paylaşımlı ve gerçek zamanlıdır. Bazı FDS sabitleştirilen karar modellerini içerir ve belirli bir kullanıma hizmet eder. Sistem faaliyete geçtikten sonra ek iyileştirmeler de yapılır. veri tabanı ve model tabanıdır.Geliştirme Bir US’in geliştirilmesi. model tabanı. Düzey) doğru sıralanan beş düzeyi kapsar. İyileştirme US’ler geliştirme aşaması boyunca birkaç kez iyileştirilirler. Bilgisayara dayalı modern FDS etkileşimli. yeni kuralların. Veri manipülasyon ve analiz unsurları “zaman tabanlı simülasyon”. . Kullanıcının yanıtlarını aldıktan sonra bir sonuca ulaşma çabasına girişir. ? Bir uzman sistemin yapılandırılmasında ve kullanımındaki temel faaliyetler nelerdir? Özet Bir bilgi sisteminin amaçlarından biri de karar vermede yöneticilere destek sağlamaktır. Danışma Sistem bir kez geliştirildikten sonra kullanıcılara transfer edilir. düzeltme kurallarının eklenmesi ve bazı kuralların çıkarılmasını içerir. sistemin girdileri.194 - . özellikle üst düzey yöneticiler tarafından alınacak uzun dönemli stratejik ve taktik planlama kararlarında kullanılmaktadır. KDS. “duyarlılık analizleri” ve “hedef bulma” gibi teknikleri kapsar. Karar destekleri verinin toplanması ve saklanmasından (Düzey 1) yöneticilerin karar vermelerine (5. Veri tabanı günlenmiş ve ayrıntılı verileri içerirken. Bu amaçla kullanılan sistemler işleme sistemi. Bilgisayarlı bir KDS. Bu çaba hangi araştırma tekniğinin kullanılacağına ve bilgi tabanındaki kuralların probleme nasıl uygulanacağına karar veren sonuç çıkarsama aracı tarafından yerine getirilir. faaliyetsel destek sistemi ve karar destek sistemidir. “eğer ne analizleri”. Etkili bir bilgisayara dayalı KDS’nin unsurları.

Kullanıcılar öneri istediklerinde uzman sisteme başvurabilirler. Stratejik Modeller c. Uzman sistemler. Eğer Ne Analizi tekniği d. istek doğrultusunda hazırlanan grafik veya metin şeklindeki basılı veya ekranda hazırlanan raporları içerir. Aşağıdakilerden hangisi KDS’nde kullanılan analiz tekniklerinden biri olamaz? a. Sorular 1. Uzman sistemin tek amacı günlük işlemlerin işlenmesidir. c. Uzman sistem olay hakkında gerçekleri öğrenmek için tek yönlü diyalog yürütür. Model Tabanı d. uzman kişilerden ve dökümanlardan elde edilen bilgiyle oluşturulur. Bilgi tabanı. . Uzman sistemler birçok işletmede kullanılmaktadır. b. Zaman Temelli Simulasyon Tekniği b. Aşağıdakilerden hangisi uzman sistemler için doğru değildir? a.KDS’nin çıktıları. d. e. Hedef Araştırma Tekniği 3. Dikey Yüzdeler Analizi Tekniği c. Veri Manüpilasyonu ve Analizi 2. Duyarlılık Analizi tekniği e. Uzman sistemler yönetsel karar almada kullanılmalarına rağmen bazı destek sistemlerinden önemli şekilde farklıdır. Uzman sistemlerin içerdiği unsurlar veri tabanı ve model tabanından ziyade bilgi tabanlarını ve sonuç çıkarma araçlarını kapsar. Uzman sistemler zaman içinde iyileştirilebilirler.195 - . uzman kişilerin özel bir nedenselleştirme tabanlı dil aracılığıyla kodlanan bilgilerinden yararlanılarak geliştirilir. Yorumlayıcı e. Dışsal Veri Girdileri b. Aşağıdakilerden hangisi karar destek sistemi bileşenlerinden biri değildir? a.

Faaliyetsel Destek Sistemleri e. Bir problemin çözümünde veya karar vermede bir ya da daha fazla uzman insanın davranışlarını taklit eden bilgi tabanlı bir bilgisayar yazılımı olan sistem aşağıdakilerden hangisidir? a. Etkileşimli Sistem . Zeki Terminaller c. : Bilgisayarın işletim sistemiyle doğrudan etkileşimde bulunarak kullanıcı ya da diğer aygıtlara hizmet götürdüğü sistem. Robotikler d.196 - . Elektronik Fon Transferi Sistemleri (EFT): : Daha çok finansal kurumlarca kullanılan ve merkezileştirilmiş ağlarla ana bilgisayara bağlanan ter minaller aracılığıyla müşterilerin fonla ilgili işlemlerini gönderen ve işleyen bilgisayarlı çevrim içi sistemlerdir. İşlem İşleme Sistemleri d. Karar Destek Sistemleri c. Faaliyetsel destek Sistemleri Sözlük ve Kavramlar Dizini Arabirim : Genelde iki sistem.4. alt sistem ya da birimler arasındaki ilişkiyi göstermek için kullanılan terim. Elektronik Posta Sistemleri (EPS) : Sisteme eklenmiş olan erişim aracına ve mesajları kabul etmek için saklama yeri olan bireyler arasında iletişime olanak sağlayan bilgisayara dayalı bir ağdır. Karar Destek Sistemleri e. Karar Alma Sistemleri 5. Uzman Sistemler b. Bir işletmede üst ve orta düzey yöneticilerin karar almalarında yardımcı olmak üzere veri işleme prosedürlerinin ve yargılarının model tabanı seti olan sistem aşağıdakilerden hangisidir? a. Model Tabanı b.

Elektronik Veri Değişim Sistemleri (EVD) : Bir firmanın bilgisayar sisteminden diğer bir firmanın bilgisayar sistemine veri değiş tokuşunu sağlayan bilgisayara dayalı ağlardır. Yerel Alan Ağlar Zaman Paylaşmak Veri Tabanı . : Bir örgütün gereksinimlerine yanıt verebilecek şekilde birden fazla kişi ve birden fazla uygulama için kullanılabilecek şekilde organize edilmiş birbiriyle ilgili veriler toplamıdır. Gerçek Zamanlı Modem Model Tabanı Satış Noktası Sistemleri (SNS) : Daha çok perakendeci firmalarca kullanılan ve ürüne ait veriyi anahtarlar veya üründe optik olarak okunan bar kodlar yardımıyla okuyarak satış verisinin merkezi ağla merkezi işlemciye gönderildiği ağlardır. : Gereksinim duyulan model setlerinin toplamıdır.197 - . : Telefon kartlarıyla veri aktarımını sağlayan araçlardır. : İşlemler oluştuğu anda bilgisayar tarafından işlenir ve sonuçlar anında istenilen yere ulaştırılır. zaman bölüşümlü sistemlerde bütün kullanıcılar bilgisayarı sadece kendileri kullanıyormuş gibi davranabilirler ve hizmet görürler. : Tek bir coğrafik bölgeyle sınırlandırılmış alandaki terminaller ve bilgisayarlar arasında iletişim sağlayan ağlardır. Bir araçtan gelen sayısal sinyalleri analog sinyallere veya analog sinyalleri sayısal sinyallere dönüştürür. : Birçok kullanıcının işlerini aynı anda yürütebilen bir işletim düzenidir. Bilgi girişi ve çıkışı çevrim içi aygıtlarla yapılır.

Çalışma Biçimine İlişkin Olarak. . Bu amaç doğrultusunda sistem geliştirme çalışmalarının mahiyeti. Muhasebe bilgi sisteminin geliştirilmesi için yapılacak çalışmalar ve bu çalışmalarda dikkate alınacak ilkeler bir bilgi sisteminin kurulması ve çalıştırılması için büyük önem arz eder. Bu bakımdan bu ünitede ele alınan sistem geliştirme çabalarının mahiyetini ve muhasebe bilgi sistemi geliştirme ilkelerinin herbirinin ne anlam ifade ettiğini ve neyi amaçladığını kavramak bu ünitenin ve bundan sonraki ünitelerde ele alınan tasarım ve uygulama konularının anlaşılmasını kolaylaştırır. muhasebe bilgi sistemi geliştirme ilkeleri ve sistem analizi konuları üzerinde durulacaktır.Muhasebe Bilgi Sisteminin Geliştirilmesi 14 .. Muhasebe bilgi sisteminin yeni kurulması veya mevcut olan bir sistemin geliştirilmesi için yapılması gereken sistem geliştirme çalışmalarının ne olduğu açıklanacaktır....198 - ÜNİTE Bu Ünitede.

genellikle bir proje ve sistem analizi çerçevesinde yürütülür. Bu çalışmalar. Aşamalar sistem geliştirme çalışmalarını gerektiren nedenlerin saptanması ile başlar. bir çözüm veya çıkış yolunun aranması ve en uygun çözüm yolunun zamanında ve en düşük maliyetle uygulanmaya konulması amaciyle yapılan bir plan veya çalışmalar bütünü olarak tanımlanabilir. ✔ Sistem geliştirme çalışmaları ne zaman başlar? Sistem geliştirme çalışmaları genellikle üst yönetimin böyle bir çalışma için duydukları gereksinme ile başlar. ✔ Sistem geliştirme çalışmaları geliştirilecek her sistem için aynı mıdır? Sistem geliştirme çalışmaları. kurulması ve çalışır duruma getirilmesi veya var olan bir sistemin yeni ihtiyaçlara ve gelişmelere cevap verecek duruma dönüştürülmesi ancak.SİSTEM GELİŞTİRME ÇALIŞMALARI Muhasebe Bilgi Sistemi. kurulması istenen her sistem için. yeni ihtiyaçlara cevap verecek şekle getirilmesi veya bilgi sisteminde mevcut bir problemin giderilmesidir. İzlenecek yol. Bu farklılıklar sistem geliştirme çalışmalarını etkiler. Fakat buna karşılık. işletmenin muhasebe bilgi sisteminin veya bir alt sisteminin kurulması veya mevcut sistemin değiştirilmesi veya tamamlanması için sistemin tasarımından kullanılmasına kadar ve daha sonra kontrol edilmesi dahil adım adım yapılacak bütün işlemleri kapsar. faaliyet yapılarına ve yönetim anlayışlarına göre bazı farklılıklar gösterir. Proje genel anlamda. yapılması gereken sistem geliştirme çabaları her sistem için yapılacaktır. kurulmasına karar verilen muhasebe bilgi sisteminin veya bir alt sisteminin çalışır duruma getirilmesi ile son . Sistem geliştirme çalışmaları birbirini izleyen şu dört aşamadan oluşur: ● ● ● ● Planlama (Ön Araştırma) Ön Tasarım Ayrıntılı Tasarım Uygulama Bu dört aşama daha sonra açıklanacağı gibi kendi içinde bir takım alt aşamalara ayrılır. Sadece ele alınan konular ve elde edilmek istenen amaçlar farklı olur. maliyet muhasebesi veya bunların alt sistemi olarak satışlaralacaklar. Muhasebe bilgi sisteminin kapsamı işletmelerin koşullarına. ✔ Sistem geliştirme çalışmaları nasıl yürütülür? Sistem geliştirme çalışmaları.199 - . “sistem geliştirme çalışmaları” ile mümkündür. ücret-işçilik alt sistemleri veya nakit bütçeleri alt sistemleri için de aynıdır. bir konu etrafında düşüncenin yoğunlaşması. işletme eylemlerinin kontrolunu olurlu kılmak ve geleceğe ilişkin işletme eylemlerini planlamak için gerekli bilgileri sağlayan ve birçok alt sistemden oluşan bir bilgi sistemleri dizisi olarak tanımlanmıştı. örneğin genel muhasebe. yönetimin varlıklar üzerindeki yönetim sorumluluğunu yerine getirmek. Bu gereksinme bir bilgi sisteminin kurulmak istenmesi veya işletmede mevcut muhasebe bilgi sistemindeki yetersizliklerin veya aksamaların giderilmek istenmesi sonucu ortaya çıkar. sistem geliştirme çalışmaları ve bu çalışmalar sırasında uyulacak ilkeler temel olarak aynı kalır. Böyle bir sistemin tasarımı. Çalışmalarda ana konu muhasebe bilgi sisteminin veya alt sistemlerinin işletmede yeni kurulması veya kurulu olan sistemin iyileştirilmesi.

Planlama ve Ön Tasarım aşamaları Ünite 15’te. Ekip. yürütülmesi ve kontrol edilmesinden sorumlu olacaktır. ekonomik ve etkin bir muhasebe bilgi sistemi ancak bir takım ilkelere uyularak var edilebilir. işletmecilerden.200 - . muhasebecilerden. vergi uzmanlarından. Nitekim. Bu ekip sistem geliştirme çalışmalarının planlanması.bulur. ✔ Sistem geliştirme ilkeleri nasıl olabilir? Muhasebe bilgi sisteminin veya herhangi bir alt bilgi sisteminin başarısını belirleyecek olan belli başlı Muhasebe Bilgi Sistemi Geliştirme İlkeleri şunlardır: ● ● ● ● ● ● ● Uygun Maliyet İlkesi Raporlama İlkesi İnsan Etkeni İlkesi Örgüt Yapısı İlkesi Esnek Olma İlkesi Açık ve Anlaşılabilir Olma İlkesi Veri Biriktirme ve Süreçleme İlkesi ? Muhasebe bilgi sistemi geliştirme ilkeleri ne demektir? Hangi temel ilkeler vardır? . neyle. Sistemin yapısı ve çalışma düzeni. ? Sistem geliştirme çalışmaları ne demektir ve hangi amaca yöneliktir? MUHASEBE BİLGİ SİSTEMİ GELİŞTİRME İLKELERİ Sistem belirli bir amaca varmak. bilgisayar uzmanlarından ve ilgili olabilecek diğer elemanlardan oluşur. bir eylemi gerçekleştirmek için yapılması gerekli işlemleri yapmak üzere birbirine bağımlı bir araya getirilmiş unsurların oluşturduğu bir yapı ve çalışma düzenidir. diğer bir ifadeyle. nasıl. amaca hizmet edecek bir yapının oluşturulmasında en önemli etkendir. sistemin içeriğine bağlı olarak. endüstri mühendislerinden. kesin yasalar değil. sistem analistlerinden. ✔ Sistem geliştirme çalışmaları kimler tarafından yürütülür? Muhasebe bilgi sistemini geliştirme çalışmaları genellikle bir ekip tarafından yürütülür. ne şekilde. ✔ Sistem geliştirme ilkelerinin işlevi nedir? Sistem ilkeleri. ne zaman ve kimler tarafından yapılacağını gösteren açıklamalara ait yönergeler ile sağlanır. örgütlenmesi. sistemin kendisini oluşturan unsurların (öğelerin) neler olduğunu ve sistemin içinde yapılması gereken işlemlerin. ancak uzun deneyimler sonucu geliştirilen ve sistem tasarımında yol gösterici birer rehber niteliğindedir. Bütün bunların beklenildiği gibi meydana getirilmesi. Muhasebe bilgi sistemi geliştirme ilkeleri. sistemin yapısının ve çalışma düzeninin sağlanması ancak sistemin tasarımı sırasında uyulacak birtakım ilkelerle mümkündür. yöneticilerden. Ayrıntılı Tasarım ve Uygulama aşamaları da Ünite 16’da açıklanacaktır.

Uygun maliyetin saptanmasında. sistem için harcanan parayla. Görünmeyen maliyetlerin önceden saptanması veya önceden kestirimi zordur. yönetimin gereksinmelerine uygun olarak. Yararlara örnek olarak. İkincisi ise zaman zaman ortaya çıkabilecek ve önceden kestirilemeyen “ görünmeyen maliyet”dir. Bunlar tamamen karar verme durumundaki yöneticilerin sübjektif değer yargılarına bağlıdır. Çünkü sistemin temel çıktısı raporlardır. Bilindiği gibi muhasebe bilgi sisteminin ana amacı. Bu bilgilerin etkin bir şekilde ilgili yerlere iletilmesi. gecikmeli bir faturalama işleminden doğacak mali sıkıntı veya sistemin vereceği yanlış bilgiler sonucu gerekli olabilecek ek maliyetler gibi. Genellikle iki maliyet biçiminde ortaya çıkar. içe ve dışa yönelik olarak ektin bir raporlama düzeni sağlayacak şekilde geliştirilmelidir. Uygun maliyet ilkesi Muhasebe Bilgi Sistemi Geliştirme İlkelerinin en önemlisidir. bütün bilgi sistemlerinde olduğu gibi.Uygun Maliyet İlkesi Muhasebe bilgi sistemi. Böylelikle yukarıdaki soruya verilecek yanıt. formlar ve donanım (bilgi işlemde kullanılan araçlar) gibi sistem öğelerine harcanacak olan ve parayla ifade edilebilecek “görünür maliyetler”dir. Örneğin. Muhasebe bilgi sistemi genellikle işletme içi eylemlere yönelik bir bilgi sistemidir. görünmez maliyetlere koşut olarak parayla ölçülmeyen yararların da ikincil (tali) durumda kalacağı açıktır. genel olarak sistemden sağlanacak ve ölçülebilecek yararların sistem maliyetini (görünür maliyet) karşıladığı veya geçtiği durumlarda. ✔ Uygun maliyet ilkesi ne demektir? Raporlama İlkesi Muhasebe bilgi sistemi. işletmede var olan personel veya donanımla yapılan bilgi işlem eylemlerinin maliyetlerinde bir tasarrufun sağlanması veya sistemle sağlanacak bir kontrol ile depolarda daha az veya daha çok mal bulundurma sonucu elde edilebilecek parasal tasarruflar gibi yararlar örnek gösterilebilir. Ancak dış raporlamayı da (devlete. Uygun maliyetin saptanması oldukça karmaşık bir sorundur. Bu nedenle iç ve dış raporlamanın sistem içinde birlikte düşünülmesi gerekir. Bunun yanında bilgi işlem eylemlerinde sağlanacak çabukluk ve zamanlı bilgi süreçleme gibi yararlar. sistemin yalnızca dış raporlamaya veya yalnızca iç raporlamaya yönelik olması gerçeklerle bağdaşmaz. Çünkü iç ve dış bilgi kullanıcıları tarafından istenecek bilgiler aynı muhasebe bilgi sisteminden sağlanır. Nitekim. Raporlama ilkesi ne demektir? . Bu nedenle uygun maliyetlerin saptanmasında temel etken görünür maliyetlerdir. ortaklara. ✔ Uygun maliyetin ölçüsü nedir? Uygun maliyetin ölçüsü. sistemin işletmeye sağlıyacağı ölçülebilir yararların karşılaştırılmasına bağlıdır. Bunlardan birincisi personel. bilgi sağlamaktır. haberleşme araçları. tutarlı bir şekilde bilgi sağlamak ve iç kontrolu olurlu kılmak amacıyla uygun bir maliyetle geliştirilmelidir. sistemin parayla ölçülemeyen yararları arasında sayılabilir.201 - ? . kredi kurumlarına ve kamuya) içeren bilgi sistemidir. sistem için harcanan maliyetin uygunluğundan söz etmek yerindedir. ancak raporlarla olur.

bekleyiş ve isteklerle gelirler.202 - . değişiklikler karşısında yeni-baştan düzenleme gerektirmeksizin. farklı ortamdan gelen ve değişik özellikleri olan kişilerin birbirleriyle olan ilişkilerinde. Muhasebe bilgi sisteminin çalışmasından sorumlu kişiler. ancak belirli temellere dayalı sağlam bir sosyal yapı ve bu sosyal yapıyı oluşturan kişilerin sistemi benimsemeleriyle mümkündür. Etkin bir muhasebe bilgi sistemi. bilgi gereksinmelerinin neler olabileceği saptanamaz. belirli ve açıkça tanımlanmış bir örgüt yapısı içinde işlev görecek şekilde geliştirilmelidir.İnsan Etkeni İlkesi Muhasebe bilgi sistemi. Esnek bir sistem ise. Muhasebe Bilgi Sisteminde kullanılan bir hesap planının veya kodlama yönteminin yeni gereksinmeler karşısında bir takım eklerle kullanılabilirliğini devam ettirmesidir. Dinamik bir sistem olarak işletme sürekli bir gelişme süreci içinde olur. Bu açıdan sağlıklı bilgi akışı ve gerekli yerlere gerekli bilginin verilmesi ancak tanımlanmış bir örgüt yapısı içinde olabilmektedir. iş yaşamı dışındaki sosyal durumlarının ve geçmişteki görgü ve deneyimlerinin doğurduğu belirli ümit. Yine aynı şekilde iyi tanımlanmamış bir örgüt. Çünkü sistemin etkinliğinden insanlar sorumludur. insancıl etkenleri dikkate alarak geliştirilmelidir. bu özellikleriyle üzerinde durulması gerekli önemli bir konu olmaktadır. ? Örgüt yapısı ilkesi ne demektir? Esnek Olma İlkesi Muhasebe Bilgi Sistemi. işletme değişen iç ve dış koşullardan sürekli etkilenir. yeni gereksinmelere yalnızca yeni bir takım eklerle cevap verebilen bir sistemdir. sistemin sosyal yapısını oluşturur. Bu nedenle. Dolayısiyle işletme. Örneğin. Böylelikle bunlara yönelik bilgi gereksinmeleri karşılanamaz. kontrol noktalarının ve çalışma alanlarının doğru olarak saptanmasına olanak tanımaz. ? Esnek olma ilkesi ne demektir? . Kişiler bu beklentilerini sistemin sosyal yapısında gerçekleştirmek isterler. belirli temellere dayanan bir çalışma düzeninin sağlanması gerekir. Sistemin sosyal yapısı. Örgüt içindeki yeri ve buna bağlı olarak yetki ve sorumlulukları iyi tanımlanmamış bir yöneticinin. İşletmenin yeni bilgi ve kontrol gereksinmelerine civap vermek. Benimsetilmeyen bir sistemin çalışma olanağı yoktur. Açık bir sistem olarak ise. karar merkezlerinin. Ancak her kişinin beklentileri eski deneyim ve görgülerine göre farklılıklar gösterir. İnsan etkeni ilkesinde ikinci önemli bir konu sosyal yapıyı oluşturan kişilerin sistemi benimsemeleridir. Bu kişiler sistemin sosyal yapısına girerken. ancak değişikliklere uyum sağlayan esnek bir sistemle mümkün olabilir. ? İnsan etkisi ilkesi ne demektir? Örgüt Yapısı İlkesi Muhasebe Bilgi Sistemi. esnek bir şekilde geliştirilmelidir. İşletme dinamik ve açık bir sistemdir. gerek gelişme sürecinden gerekse iç ve dış koşullardan doğan değişikliklerle karşı karşıya kalır.

Mevcut olan sistemin değiştirilmesi veya ihtiyaca cevap verecek duruma getirilmesi ise. işlenmesi ve bilgiye dönüştürülmesi ve karar . mevcudun ne olduğunun anlaşılması. varsa problemlerin belirlenmesi ve bu problemlerin çözümlerinin bulunması ve sistemin tamamlanması ve sisteme ilavelerin yapılması demektir. karmaşık olmasını gerektirmez. gerekse bilgi akışlarına ilişkin faaliyetlerin yürütülmesinden sorumlu olan. İlk kaydın gerekli ayrıntıda olması daha sonra sistemden çok amaçlı bilgilerin alınmasına olanak sağlar. Buna bağlı olarak işletmeler daha kolay bir şekilde yapılır. gerek fiziksel. ancak sistemin veya alt sistemlerinin ve sistem içindeki işlemlerin iyi bir şekilde tanımlanmasıyla sağlanır. Muhasebe bilgi sisteminin geliştirilmesi ile ilgili bu ilke. sistem içindeki eylemlerin kolaylıkla izlenebilmesi amaciyle. Bu nedenle başlangıçta ayrıntı derecelerinin çok iyi saptanması yararlı olmaktadır. veri veya bilgilerin sistem içindeki “girdi-işleme-çıktı” şeklinde akışlarıyla ilgilidir. bilgi işleme konu olacak verilerin doğru ve gerekli ayrıntılarla ilk kayıtlarının yapılması gerekir. para akışı gibi) ile bilgi akışında ortaya çıkan problemleri gidermek veya söz konusu akışları iyileştirmek için yapılacak çalışmalar bütünüdür. Açık ve anlaşılabilir bir sistem. Muhasebe bilgi sisteminden istenen etkinliğin sağlanması. anlamlı. değişik karar merkezlerinde verinin toplanması. işletmenin karar merkezlerindeki ve karar merkezleri arasındaki fiziksel akış (malzeme. ✔ Veri biriktirme ve süreçleme ilkesi ne demektir? SİSTEM ANALİZİ Muhasebe bilgi sistemini geliştirme çalışmalarının yeni bir sistemin kurulması veya mevcut olan sistemin değiştirilmesi veya ihtiyaca cevap verecek duruma getirilmesi için yapılan çalışmalar olduğunu belirtmiştik. zamanlı ve ilgili yönetsel bilgi sağlayacak şekilde geliştirilmelidir. Bir bilgi sistemi değişik karar merkezleri etrafında tasarımı yapılarak geliştirilir.203 - . Bunun için sistem analizi çalışmalarının yapılması gerekir. bilgi girdilerine göre kararlar veren ve bunlara göre tavır takınan ve bir kişiye bağlı olan bir yönetim alanı veya birimidir. Açık ve anlaşılabilir işlemlere dayalı bir sistem kişiler tarafından karmaşık bir sisteme nazaran daha çabuk öğrenilebilir. açık ve anlaşılabilir bir şekilde geliştirilmelidir. Bir ekonomik olayın ortaya çıkması durumunda. ✔ Karar merkezi ne demektir? Karar merkezi. mal. Bu bakımdan ilk kaydın doğruluk ve ayrıntı derecesi oldukça önemlidir. ? Açık ve anlaşılabilir olma ilkesi ne demektir? Veri Biriktirme ve İşleme İlkesi Muhasebe Bilgi Sistemi. zamanlı ve ilgili yönetsel bilgilerin elde edilmesi verilerin sistemdeki ilk kayıtlarına bağlıdır. işletmelerdeki açıklık ve anlaşılabilirlik sistemin çalışmasından sorumlu kişilerin sistemi izleyebilmelerini kolaşlaştırır. Yeni bir sistemin kurulması başlı başına yeni bir sistemin tasarımıdır. Bir sistemin etkin olması. başka bir deyişle anlamlı. Dolayısiyle bilgi sisteminin kendisi. ✔ Sistem analizi ne demektir? Sistem analizi.Açık ve Anlaşılabilir Olma İlkesi Muhasebe Bilgi Sistemi.

yargı. Mevcut bilgi sistemi istenildiği gibi işlem görmüyor olabilir.204 - . izlenmesi ve değerlen mesi. sağ duyu ve deneyim gibi kalitatif faktörlerden de yararlanılır.1.merkezleri arasında veri veya bilginin akışı şeklinde irdelenir. düzensizlikler. Aşağıdaki akış şemasında birbirini izleyen söz konusu işlemler ve bu işlemlerin birbirleri ile ilgileri gösterilmiştir: Bilgi kullanıcıyönetici ile sistem analistinin karşılaşması Problemin Tanımlanması Seçeneklerin Geliştirilmesi Seçenekler istenenleri karşılıyor mu? Hayır Evet Modellerin Kurulması Şekil 14. Amaçlara varmak ve faaliyetlerde etkinlik sağlamak için mutlaka var olan problemleri ortadan kaldırmak gereklidir.1’de birbirle- . Maliyet-Etkinlik Analizi Sistem Analizi İşlemleri. Sistem analizine başlanmasının temel nedenleri. gecikmeler ortaya çıkabilir. ✔ Sistem analizinde nelerden yararlanılır? Sistem analizinde kantitatif teknikler kullanıldığı kadar. yaratıcılık. İşletmedeki bilgi akışında bazı aksaklıklar. Problem çözme ve tasarımı kapsayan sistem geliştirme çabalarında sistem analizi uygulamaları olarak altı temel işlem vardır: ● ● ● ● ● ● ● Problemin tanımlanması Sistem analizi çalışmalarının programlanması Seçenek çözümlerin geliştirilmesi Seçeneklere yönelik modellerin kurulması Seçeneklerin maliyet-etkinlik analizlerinin yapılması Seçeneklerden birinin seçimi Seçilen seçeneğin uygulamaya konulması. yeni gereksinmeler. problem çözme. Ekonomik olarak kabul edilebilir mi? Hayır Evet Seçimin Yapılması Hayır Olduğu gibi kabul edildi mi? Evet Çözümün-Modelin uygulamaya konulması Belirtilen ve Şekil. yeni fikirler ve teknolojinin uygulanması ve mevcut uygulamaların geliştirilmesi gibi olaylardır.

Bu aşamaların temeli. ayrıntılı tasarım ve uygulama aşamaları olarak birbirini izleyen dört aşamada yürütülür. seçeneklerin geliştirilmesi. seçeneklerden en uygun olanının seçilmesi ve uygulamaya konulması işlemleridir. Bu çalışmalar. ön tasarım. işletmede yeni bir bilgi sisteminin kurulmak istenmesi veya işletmede mevcut muhasebe bilgi sistemindeki yetersizliklerin veya aksamaların giderilmek istenmesi sonucu ortaya çıkar ve ön araştırma. çalışmaların programlanması. Sistem geliştirme çalışmalarından beklenen sonucun elde edilmesi. istenilen bir sistemin istenildiği şekilde kurulması veya geliştirilmesi sırasında muhasebe bilgi sistemi geliştirme ilkeleri olarak ifade edilen. Sistem Geliştirme Çalışmalarının aşamaları olarak daha önce sayılan planlama (ön araştırma). ayrıntılı tasarım ve uygulama aşamaları sistem analizi çerçevesinde yürütülür. Sorular 1.? ri ile ilgileri gösterilen sistem analizi işlemleri (aşamaları) Sistem Geliştirme Çalışmalarının temelini oluşturur. Sistem geliştirme çalışmaları genel kabul görmüş muhasebe ilkelerine dayanır. Sistem geliştirme çalışmaları kurulması istenen her bilgi sistemi için aynıdır. Sistem geliştirme çalışmaları. genellikle bir proje ve sistem analizi çerçevesinde yürütülür. Sistem geliştirme çalışmalarını oluşturan dört aşama da bu çerçevede ve ayrıntılı olarak gerçekleştirilir.205 - . diğer bir ifadeyle. sistem analizine dayanır. Nitekim planlama. örgüt yapısı. açık ve anlaşılabilir olma. raporlama. esnek olma. b. problemin tanımlanması. kurulmasını. Sistem analizinin hedefi ve içeriği nedir? Özet Muhasebe bilgi sisteminin tasarımı. veri biriktirme ve süreçleme ilkelerine uyulması gerekir. kurulması ve çalışır duruma getirilmesi veya var olan bir bilgi sisteminin yeni ihtiyaçlara ve gelişmelere cevap verecek duruma dönüştürülmesi sistem geliştirme çalışmaları ile gerçekleştirilir. c. . Sistem geliştirme çalışmaları. Sistem geliştirme çalışmaları için aşağıdakilerden hangisi doğru değildir? a. ön tasarım. d. uygun maliyet. Sistem geliştirme çalışmaları genellikle bir proje ve sistem analizi çerçevesinde yürütülür. çalışır duruma getirilmesini kapsar. Sistem geliştirme çalışmaları bir bilgi sisteminin tasarımını. ayrıntılı tasarım ve uygulama aşamalarından oluşan sistem geliştirme çalışmaları izleyen ünitelerde belirtilen çerçeve içinde ayrı ayrı ele alınarak açıklanaçaktır. insan etkeni. ön tasarım. kurulması istenen her bilgi sistemi için aynıdır. Sistem analizi genel olarak.

e. Sistem geliştirme çalışmaları kurulan ya da geliştirilen sistemin kontrol edilmesini de kapsar. 2. Muhasebe bilgi sistemi geliştirme ilkeleri kapsamında aşağıdakilerden hangisi yer almaz? a. Değişmezlik İlkesi b. Örgüt Yapısı İlkesi c. Raporlama İlkesi d. Uygun Maliyet İlkesi e. İnsan Etkeni İlkesi

3. İşletmenin açık ve dinamik bir sistem olması, sistem geliştirme çabalarında, aşağıdaki ilkelerden hangisinin sürekli gözönünde tutulmasını gerektirir? a. Örgüt Yapısı İlkesi b. Esnek Olma İlkesi c. Açık ve Anlaşılabilir Olma İlkesi d. Veri Biriktirme ve Süreçleme İlkesi e. İnsan Etkeni İlkesi

4. İşletmenin karar merkezlerindeki ve karar merkezleri arasındaki fiziksel akış ile bilgi akışında ortaya çıkan problemleri gidermek veya sözkonusu akışları iyileştirmek için yapılacak çalışmalar bütününe ne denir? a. Yönetim Bilgi Sistemi b. Bilgi İşlem c. Sistem Analizi d. Sistem Organizasyonu e. Süreçleme

5. Sistem analizi işlemlerinin başlangıcı nedir? a. Problemin tanımlanması b. Sistem analizi çalışmalarının programlanması c. Seçeneklere yönelik modellerin kurulması d. Seçeneklerin maliyet-etkenlik analizlerinin yapılması e. Seçeneklerden birinin seçimi

- 206 -

Muhasebe Bilgi Sisteminin Ön Tasarımı

15
- 207 -

ÜNİTE

Bu Ünitede...
Muhasebe Bilgi Sisteminin kurulması veya mevcut sistemin iyileştirilmesi ve genişletilmesi için yapılan sistem geliştirme çalışmalarının ilk iki aşaması olan çalışmaların planlanması ve ön tasarım aşamaları açıklanacaktır. Bu nedenle, sistem geliştirme çalışmalarının nedenleri, çalışma planı, sistem sınırlarının geliştirilmesi, bilgi gereksinmelerinin saptanması, sistem amaçlarının geliştirilmesi, sistem kısıtlayıcılarının ve kaynaklarının belirlenmesi, çıktıların, girdilerin, süreçleme işlemlerinin belirlenmesi, sistem öğelerinin saptanması, maliyet-etkinlik analizi konuları üzerinde durulacak ve bunların nasıl yapılacağı anlatılacaktır.

Çalışma Biçimine İlişkin Olarak...
Muhasebe bilgi sisteminin geliştirilmesi birbirini izleyen aşamalarla gerçekleştirildiğinden, her bir aşamanın başlı başına iyi öğrenilmesi yanında, aşamalar arasındaki ilişkinin de iyi öğrenilmesi bu ünitede anlatılan konuların anlaşılmasını kolaylaştırır.

MUHASEBE BİLGİ SİSTEMİ GELİŞTİRME ÇALIŞMALARININ PLANLANMASI
Sistem geliştirme çalışmalarının ilk aşaması çalışmaların planlanmasıdır. Ön araştırma olarak da ifade edilen planlama aşaması, üst yönetimin veya işletmedeki diğer bilgi kullanıcılarının, yönetim faaliyetleri için gerekli bilgileri etkin bir şekilde ve zamanında sağlayacak olan muhasebe bilgi sistemine veya herhangi bir alt bilgi sistemine duyacakları gereksinme ile başlar. Bu nedenle önce bilgi sisteminin kurulmasını gerektiren nedenler belirlenir?

Nedenlerin belirlenmesi ne açıdan yarar sağlar?
Sistem geliştirme çalışmaları nedenlerinin saptanması, çalışmaların ne yönde olabileceği saptanır. İşletmedeki mevcut sistem mi düzeltilecek yoksa, yeni sistem mi kurulacak? Buna göre sistem analizi ve tasarım işlemleri yapılır. Çalışmaların yönü genel bir şekilde belirlendikten sonra, belirlenen bu yöne göre, sistemin tasarımından, çalışır duruma gelinceye kadar yapılacak çalışmalar ve çalışmaların yürütülebilmesi için gerekli para, eleman ve zaman gösteren bir eylem planı hazırlanarak, bir rapor şeklinde yönetime sunulur. Üst yönetim bu rapora göre sistem geliştirme çalışmalarının devamına ve kesilmesine ilişkin kararını verir. Planlama aşamasının belinlenen bu içeriği aşağıda açıklanacak olan, sistem geliştirme çalışmaları nedenlerinin saptanması ve eylem planınınhazırlanması alt aşamaları ile gerçekleştirilir.

?

Sistem geliştirme çalışmalarının ilk aşaması olan planlama aşamasının içeriği nedir?

Sistem Geliştirme Çalışmaları Nedenlerinin Saptanması
Sistem geliştirme çalışmalarının yönünü belirlemek için çalışmaları gerektiren nedenlen saptanır. Sistem geliştirme çalışmaları genel olarak iki yönde yürütülür: 1) İşletmede yeni bir muhasebe bilgi sistemi veya yeni bir alt bilgi sisteminin kurulması, 2) Mevcut sistemin düzeltilmesi. Sistem geliştirme çalışmaları, bilindiği gibi, işletmede bilgiye ve dolayısiyle bilgi sistemine duyulan bir gereksinmeyle başlamaktadır. Bu gereksinme temel olarak yeni gelişmelerden veya işletmede mevcut bilgi sisteminden doğan aksamaların veya yetersizliklerin giderilmek istenmesinden kaynaklanır.

Ne gibi yeni gelişmelerden söz edilebilir?
Sistem geliştirme çalışmalarını gerektiren yeni gelişmeler genel olarak iki noktada ortaya çıkar. Birincisi; bilgi işlem teknolojisinde, özellikle bilgisayar teknolojisinde görülen hızlı değişmelerin yarattığı yeni olanaklar. İkincisi; yönetim biliminde, işletmecilik uygulamalarında görülen yeni yönetim teknikleri ve yeni uygulamalar. Mevcut bilgi sistemindeki aksamalar, yönetimin etkinliğini önemli derecede azaltır. Mevcut bilgi sisteminin yönetime gerekli bilgileri zamanında ve içerikte sağlayamaması alınacak kararları olumsuz yönde etkileyebilir. Bu durum yeni bir sistemin kurulmasını veya mevcut sistemin yeniden düzenlenmesini veya tamamlanmasını gerekli kılar.

Yeni gereksinmeler sistem çalışmalarını gerektirir mi?
İşletmelerin giderek büyümesi; karmaşıklaşması veya yapının değişmesi, beraberinde yeni gereksinmeleri ve konuları ortaya çıkarır. Büyü- 208 -

yen, karmaşıklaşan bir işletmenin yönetimi daha çok bilgiye gereksinim duyacaktır. Bu durum işletmede yeni bir bilgi sisteminin kurulmasını veya en azından mevcut bilgi sisteminin yeniden gözden geçirilmesini ve yeni isteklere cevap verebilecek duruma getirilmesini zorunlu kılacaktır. Sözgelimi, işletmenin büyüyüp bir holding şekline gelmesi durumunda, ana şirketin bünyesinde ve tüm bağlı şirketleri kapsayacak genişlikte yeni bir muhasebe bilgi sistemi kurma gerekliliğinin doğması gibi.

?

Sistem geliştirme çabalarının nedenlerinin saptanmasının yararı nedir? Sistem çalışmalarını gerektiren ne gibi nedenler vardır?

Çalışma Planının Hazırlanması
Muhasebe bilgi sisteminin veya bir alt sisteminin kurulması veya yeniden düzenlenmesi ile ilgili durum genel hatlarıyla belirlendikten sonra, sistem geliştirme çalışmalarını bir bütün olarak gösterecek bir çalışma planı (eylem planı) hazırlanır. Bu planda, sistem geliştirme çalışmalarının ön tasarım, ayrıntılı tasarım ve uygulama aşamalarında, diğer bir ifadeyle sistemin tasarımından kurulmasına ve çalıştırılmasına kadar olan muhtemel işlemler ve gerekli para, çalışma ekibi ve zaman belirtilir. Çalışma planı genellikle iki bölümde hazırlanır. İlk bölümde ön tasarım aşaması, ikinci bölümde ayrıntılı tasarım ve uygulama işlemleri gösterilir.

Çalışma planının bölümlerinde hangi bilgilere yer verilir?
Çalışma planının ön tasarıma ilişkin ilk bölümlerinde, ön tasarım aşamasındaki işlemlerin nasıl, ne kadar sürede, kaç kişiyle ve kimler tarafından yapılacağı ve bunun maliyetinin ne olacağı belirtilir. Planın ikinci kısmında ise, bu kez bu bilgiler ayrıntılı tasarım ve uygulama aşamalarının işlemleri için açıklanır. Çalışma planında belirtilen bu bilgiler, kuşkusuz tahmini bilgiler olacaktır. Planın daha isabetli ve gerçeklere daha yakın olması bakımından, belirtilen bilgiler yanında, çalışmalar sırasında ortaya çıkması muhtemel olumsuz gelişmeler ve yeni ilaveler karşısında yapılabilecek işlemleri de yansıtması gerekir. Çalışma planı bu içerikte hazırlandıktan sonra bir rapor şeklinde yönetimin onayına sunulur. Yönetim bu rapor yardımıyla ve gerekirse karşılıklı görüşme ile sistem geliştirme çalışmalarının, yani muhasebe bilgi sistemi veya bunun herhangi bir alt sisteminin kurulması ile ilgili çalışmaların kesilmesi veya devamı yönünde karar verecektir. Verilen karar olumsuz ise, çalışmalar sona erdirilir. Kararın olumlu olması durumunda da, çalışma ekibi ön tasarım aşamasını başlatarak çalışmalarını sürdürür.

?

Çalışma planı ne demektir? Çalışma planına dayanarak yönetimin vereceği kararlar ne yönde olabilir?

ÖN TASARIM
Ön tasarım aşaması, üst yönetimin çalışma ( ön araştırma) raporunu onaylamasıyla başlar. Bu aşamada kurulması veya yeniden düzenlenmesi düşünülen muhasebe bilgi sisteminin veya bir alt sisteminin modeli genel bir çerçeve içinde tasarımı yapılır. Daha sonra geliştirilen modelin maliyet etkinlik analizi yapılır. İşlemler tamamlandıktan sonra, bütün işlemleri içeren bir fizibilite (yapılabilirlik) raporu üst yönetime sunulur. Bu aşamada yapılacak işlemler sırasıyla Şekil 1’de gösterilmiş olup, her biri aşağıda ayrı ayrı açıklanacaktır.

- 209 -

Sistem Sınırlarının Belirlenmesi
Sistem sınırları, kurulması düşünülen muhasebe bilgi sisteminin veya bir alt sisteminin içeriğini belirler. Bilindiği gibi muhasebe bilgi sistemi; finansal muhasebe, maliyet muhasebesi, bütçeleme ile bunların alt sistemleri olan satışlar ve alacaklar, satınalma ve borçlar, stok işlemleri, maliyetleme ve maliyet kontrolu, gelirler, giderler vb. alt bilgi sistemlerinden oluşmaktadır. Muhasebe bilgi sisteminin sınırları, “sistemin kapsamı ne olacaktır?” sorusuna verilecek cevapla belirlenir. Bu aşamada bu soruya verilecek cevap genel bir çerçeve içinde belirlenir. Burada sadece hangi faaliyet sistemlerine ilişkin bilgi akışının düzenleneceği veya hangi bilgi sisteminin kurulacağı ortaya çıkarılır. Örneğin, satışlar, satınalma, üretim faaliyetleri veya bütün mali nitelikli işlemler ya da muhasebe bilgi sisteminin tamamı gibi.

Muhasebe bilgi sisteminin içeriği hep aynı mıdır?
Muhasebe bilgi sistemlerini oluşturacak alt bilgi sistemleri işletmenin koşullarına göre farklı olabilmektedir. Üretim işletmesi ile ticaret işletmesi veya hizmet işletmesinde, hatta aynı konudaki işletmelerde bile muhasebe bilgi sisteminin içeriği bir bütün değişir. Bir işletmede maliyetleme ve maliyet kontrolu alt sistemi bulunurken, örneğin ticaret işletmesinde bu alt sistem bulunmaz. Dolayısiyle iki ayrı işletmedeki sistemlerin adı aynı olabilecek, örneğin genel muhasebe, ancak içerikleri ve işlem yoğunları farklı olabilecektir.

?

Sistem sınırları ne demektir? Nasıl belirlenir?

Bilgi Gereksinmelerinin Saptanması
Bilgi gereksinmeleri, belirlenen sistem içeriği çerçevesinde saptanır. Bilgi gereksinmelerinin saptanmasındaki amaç, sistemden ne tür bilgilerin istenebileceğini belirlemektir. Ayrıca bilgi gereksinmelerinin saptanması, sistemin bu istekleri karşılamaya yönelik bir şekilde geliştirilmesine olanak sağlayacaktır. Bu şekilde sistemin ilgisiz bilgiler sağlaması önlenir.

Bilgi gereksinmeleri nasıl saptanır?
Bilgi gereksinmeleri, sistemi kuracak kişi veya kişilerin yöneticilerle yapacağı ortak çalışmalar ve görüşmeler ile saptanır. Bu ortak çalışmalar ve görüşmeler sırasında, yöneticilerden, işletme faaliyetlerini yönetirken ne tür bilgilere gereksinme duyacakları öğrenilir. Ancak yöneticilerin kendilerine hangi bilgilerin gerekli olacağını görüşme sırasında tam olarak düşünüpsöylemeleri ve ilerde karşılaşacakları konuları şimdiden kestirmeleri ve bunun için gerekli olacak bilgileri belirtmeleri zordur. Bu durumun mutlaka göz önünde bulundurulması gerekir. Bilgi gereksinmelerinin saptanmasında yöneticilerin özellikleri ve yönetim sürecinin yapısı ve işletmenin dinamikliği önemli etkendir. Bu açıdan çalışma ekibinin sadece yöneticilerle görüşmede saptadığı bilgi gereksinmeleri ile yetinmeyip, belirtilen etkenleri gözden uzak tutmayarak bilgi gereksinmelerini saptaması gerekir. Çünkü işletmede kurulacak muhasebe bilgi sistemine yalnızca bugünkü bilgi gereksinmelerinin yansıtılması durumunda, kısa bir süre sonra işletmenin isteklerine cevap veremez ve gelişme süreci karşısında etkinliğini önemli derecede kaybeder.

- 210 -

“işletme faaliyetlerinin kontroylunu mümkün kılmak için gerekli bilgileri sağlamaktır” şeklinde belirlenir. programları. genel amaçların mümkün olduğu kadar bölümlere ve işletme eylemlerine ya da yönetime göre alt amaçlar şeklinde de belirtilmesi gerekir. Sistemin neler yapacağı ancak bilgi gereksinmelerinden anlaşılacaktır. genel bir ifadeyle. işletme politikaları. Sistem modelinin oluşturulması bakımından. Sisteme ilişkin kayıtların ve kısıtlayıcıların saptanması ile. Kısıtlayıcılar ise. ? "Bilgi gereksinmeleri hangi çıktılarla karşılansın?” sorusuna nasıl yanıt aranır? Çıktıların belirlenmesinde genellikle kullanılan yaklaşım. Buna göre sistemin amacı. muhasebe elemanları. para. ? Bilgi sisteminin tasarımı ve kurulması ile ilgili kaynaklar ve kısıtlayıcılar ne demektir? Çıktıların Belirlenmesi Çıktıların belirlenmesi. sistemden neler beklediğini ortaya koyar. Mevcut kaynakların ve kısıtlayıcıların saptanarak gözönünde bulundurulması yanında engel olabilecek olanların değiştirilebileceği veya iyileştirileceği de düşünülmelidir. bir yönetici tarafından “Maliyetleri kontrol etmek için bana hammadde ve işçilik kullanımlarına ilişkin bilgiler gereklidir. işletmede mevcut bilgi işlem donanımları (bilgisayar vb. Kaynaklar kurulacak yeni sistemin kullanabileceği veya yararlanabileceği olanaklardır. kurulması düşünülen sistemin tasarım işlemlerini sınırlayan veya engelleyen işletme içi veya işletme dışı etkenlerdir. para gibi. Bu nedenle burada yapılacak iş. bilgi işlem elemanları. eleman yetersizliği ve elemanların yeni sisteme karşı direnmeleri gibi. “Bilgi gereksinmeleri hangi çıktılarla karşılansın?” sorusuna yanıt aramaktır. yasal zorunluluklar. sistem geliştirme çalışmalarını ve kurulacak sistemi olumlu veya olumsuz yönde etkileyecek faktörlerdir. ? Sistem amaçları neye göre belirlenir? Belirlenen amaç neyi gösterir? Sistemin Tasarımı İle İlgili Kaynakların ve Kısıtlayıcıların Belirlenmesi Kaynaklar ve kısıtlayıcılar. bilgi gerek.).” şeklinde ifade edilen bir bilgi isteği.211 - . Örneğin. Örneğin. bilgi gereksinmelerinin karşılanması durumunda yöneticilerin bu bilgilerle ne yapabileceklerini göstermektir. Sistem çıktıların belirlenmesinde hareket noktası. saptanan bilgi gereksinmeleridir. döküman.? Bilgi gereksinmeleri neden saptanır ve saptanırken hangi faktörlere dikkat edilir? Sistem Amaçlarının Belirlenmesi Bu aşamada gereksinim duyulan bilgilerden yararlanarak “kurulacak sistemin neler yapacağı ve dolayısiyle neler sağlıyacağı” belirlenir. kurulacak yeni sistemin modelinin geliştirilmesi işlemlerinin başlangıcıdır. Bu şekilde belirlenen sistem amacı. yeni kurulacak bilgi sisteminin işletmenin koşullarına uygunluğu sağlanır. Örneğin.

Söz konusu soruları şu şekilde belirlemek mümkün: ● ● Çıktılar hangi bilgi gereksinmelerini karşılayacaktır? Bu gereksinmeleri karşılayacak çıktılar ne şekilde olmalıdır ve neleri içermelidir? Çıktılarda yer alacak bilgilerin ayrıntı derecesi ne olmalıdır? Kaç suret gereklidir ve her bir suret nereye gönderilecektir? Çıktılar ne zaman gerekli olacaktır? ● ● ● ✔ Çıktılar nasıl bir nitelik taşımalıdır? Yukarıdaki sorular veya daha ilave edilebilecek sorular çerçevesinde saptanacak çıktılar. özetleme. müşteriden alınan bir senet veya işçilerin çalışma kartı gibi. miktarı. satıcılardan gelen bir fatura. bu çıktıların oluşturulabilmesi için hangi veri veya bilgilerin gerekli olacağı bir liste halinde saptanır. Bu listenin hazırlanması sırasında üzerinde önemle durulması gereken konu. fiyatı.212 - . sakla- . “ne şekilde”. farklı kaynaklardan ve farklı şekillerde sağlanır. Bu açıdan. sınıflama. farklı kaynaklardan ve farklı şekilde sağlanacak veri veya bilgilerin doğru bir şekilde belirlenmesine bağlı olduğu da unutulmamalıdır. Girdilerin belirlenmesinde öncelikle herbir sistem çıktısı (rapor. girdileri çıktılara dönüştüren bilgi işlem faaliyetlerini içerir.sinmelerine bağlı olarak sorulacak bir dizi sorunun yanıtlanması şeklinde olur. bu girdileri oluşturan verilerin “nereden”. ? Çıktılar nasıl belirlenir? Girdilerin Belirlenmesi Sistem girdilerinin belirlenmesi. ✔ Girdilerin içeriği belirlendikten sonra ne yapılmalıdır? Girdilerin içeriği belirlendikten sonra. genel üretim giderleri payı gibi verilerin belirlenmesi gibi. “kimden” sağlanacağı saptanır. girdilerin belirlenmesi oldukça önemli ve güç bir işlemdir. bir maliyet raporunun oluşturulabilmesi için kullanılan hammaddenin cinsi. bu iki durumun (içerik ve dağıtım yeri) gözönünde bulundurulması ile elde edilir. hangi üretim biriminde kullanıldığı. Veri veya bilgiler. daha sonra günlük. sistem çıktılarının oluşturulabilmesi için gerekli olan veri ve bilgilerin saptanması demektir. direkt işçilik. çıktıların istenildiği şekilde oluşturulmasının. Ancak. tablo vb. her bir çıktının içeriğine ve dağıtım yerlerine göre belirlenmesidir. haftalık ve aylık gibi esaslara göre bir liste şekline getirilir. “ne zaman”. Çünkü her çıktının listede içeriğine ve dağıtım yerine göre belirlenmesi “girdi-işleme-çıktı” şeklindeki sistem modelinin geliştirilmesinde yararlı olacaktır. “ne yolla”.) dikkate alınarak. Çıktıların kullanıcılar tarafından etkinliği. hesaplama. kayıt. Sözgelimi. ? Çıktıların oluşması için gerekli olan girdiler nasıl belirlenir? İşleme Aşamasının Belirlenmesi İşleme bilindiği gibi. Örneğin. Nitekim temel olan her çıktının ilgili yere gelmesi ve istenilen bilgileri vermesidir. Bilgi işlem faaliyetleri istenen çıktıların elde edilmesi için girdiler üzerinde yapılacak olan.

hesaplamanın. ? İşleme işlemleri nelerdir? İşleme işlemlerinin belirlenmesi sonucunda ne elde edilir? Sistem Öğelerinin Belirlenmesi Muhasebe bilgi sisteminin öğeleri. Burada yalnızca. ön tasarım aşamasında ayrıntılara inmeden genel bir çerçeve içinde yapılır. Böylelikle girdilerle çıktıları birbirlerine bağlayan bilgi işlem faaliyetlerinin saptanması sonucu sistemin “girdi-işleme-çıktı” şeklindeki bilgi akışı ortaya çıkarılır. Kesintiler. Girdi-işleme-çıktı şeklindeki bilgi akışının belirlenmesindn sonra. bu akışın kimler tarafından hangi araçlarla ve ne tür haberleşme araçlarıyla yapılacağının belirlenmesi gerekir.ma. Sistem maliyetleri. Girdi ile çıktı arasındaki boşluk bu işlemlerle doldurulur.213 - . Bu nedenle öncelikle yeni sistemin gerektirdiği sistem maliyetleri ile bu sistemin sağlıyacağı yararların saptanması gereklidir. dağıtım gibi ayrıntılar daha sonraki ayrıntılı tasarım aşamasında. dosyalamanın ve diğer işlemlerin nasıl. bu seçimle birlikte. örneğin bilgi işlem faaliyetlerinin bilgisayarla yapılacağı belirtilir. kurulması düşünülen muhasebe bilgi sisteminin veya bir alt sisteminin genel yapısı oluşturulmuş olur. aylıkhazırlanan bir ücret bordrosunda (çıktı) yapılacak işlemin bu aşamada yalnızca “çalışılan sürenin ücretle çarpımı” şeklinde ifadesi olmalıdır. haberleşme araçları. Bu aşamada. Bu belirleme genel bir yaklaşımla yapılır. sistemin çalışmasını sağlayacak olan. sistem ayrıntılı bir şekilde geliştirildiğinde ele alınmalıdır. bu da sistemin modelinin kurulması demektir. Bilindiği gibi. Öğelerin seçilmesi ile. sisteme hayatiyet kazandıran bu öğelerdir. ? Sistem öğeleri nelerdir? Sistem öğelerinin belirlenmesi ile ne tamamlanmış olur? Sistemin Maliyet-Etkinlik Analizinin Yapılması Maliyet etkinlik analizi 14’üncü ünitede açıklanan “uygun maliyet ilişkisi” çerçevesinde yapılır Söz konusu ilkeye göre sistem uygun bir maliyetle geliştirilmelidir. İşleme işlemlerinin belirlenmesi ile sınıflandırmanın. raporlar ve donanımdır. Örneğin. ortaya çıkmış olan yeni sistem modeline ait öğeler saptanır. ancak bilgisayarın ayrıntılı özelliklerine ve seçimine girilmez. “girdi-bilgi işlem faaliyetleri-çıktı” şeklindeki bilgi akışı ve bunu gerçekleştirecek personel donanımı ve haberleşme araçları ortaya çıkmış olur ki. özetlemenin. insan. ✔ Çıktıların elde edilmesi için bilgi işlem faaliyetlerinin tamamının yapılması mutlaka gerekli midir? İstenen bir çıktının elde edilmesi için her zaman bütün bilgi işlem faaliyetleri gerekli olmayabilir. sistemin çalışmasını mümkün kılan. Çünkü. canlandırma. ne şekilde yapılacağı genel hatlarıyla tanımlanarak sistem içinde yapılması gereken işlerin neler olduğu ve nasıl yapılacağı belirlenmiş olur. haberleşme araçları (belgeler). çoğaltma ve iletme işlemleridir. Bu saptama işlemi. zamlar. Bu nedenle çıktıların oluşumunu sağlayacak işlemlerin her bir çıktı için ayrı ayrı saptanması gerekir. raporlar ve donanım gibi sistem öğelerinin gerektirdiği tüm har- .

vb. daha sonra bu çalışmanın başlangıç tarihi ve kim tarafından yürütüldüğüne ilişkin bilgiler yer alır. GİRİŞ A. sorunları nasıl çözümleyeceği. sistemin gerektirdiği donanım bedeli ve bu donanımın cari giderleri ile yeni formların ve diğer malzemelerin ortaya çıkardığı giderler örnek olarak gösterilir. sistemin çalışmasından sorumlu olacak personelin ücretleri.214 - . kırtasiyeden veya sözgelimi stok seviyesinin düşürülmesinden. ? Sistemin maliyet etkinlik analizinin yapılması için nelerin belirlenmesi gerekir ve maliyet etkinlik analizinin ölçüsü nedir? Ön Tasarım Aşaması Bulgularının Öneri Olarak Oluşturulması ve Yönetime Sunulması Ön tasarım aşaması. kontrol olanağı sağlanması bakımından yapılacak tasarruflardan. Bu bölüm bir bakıma yeni sistemin yönetime benimsetilmesi amacını güder. sistemin kurulmasına ne zaman başlanabileceği gibi durumlar aşağıdaki açıklamalar kaynak gösterilerek anlatılır. Tarih : II. sağlanacak kazançlardır. eğitim giderleri. Amaç ve Kapsam Sistem geliştirme çalışmalarının amaçları ve kapsamı açıklanır. Yeni sistem bu koşulun gerçekleşmesi ve gerçekleşme olasılığı olması durumunda onaylayacağı açıktır. geliştirilen muhasebe bilgi sistemi modeline ilişkin bütün bilgilerin bir rapor şekline getirilmesiyle son bulur. sistemin kurulması veya genişletilmesi ile personelden. B. Rapor yapılan tasarım işlemlerinin bir özeti şeklinde düzenlenir. Maliyetler her bir öğe (unsur) için tahmin esasına göre ayrı ayrı saptanır.camaları içerir. nasıl ve kimin gereksinmesi sonucu başlatıldığı. . Maliyetler ve sağlanacak yararlar karşılaştırıldığında temel olan sistemden sağlanacak yararların. TANITIM Yeni kurulacak sistemin kısa bir anlatımı. sistemin maliyetini aşması veya en azından maliyetlere eşit olmasıdır. Tarihçe Sistem geliştirme çalışmalarının ne zaman. Burada sistemin neler yapacağı. Bu maliyetlere ayrıca. Ayrıca bu parasal kazançlar dışında parasal olmayan örneğin. Sağlanacak yararlar. Sözkonusu maliyetler. sistem geliştirme çalışmaları için ödenecek tutarın da (ilk kuruluş gideri olarak) eklenmesi gerekir. ✔ Sistemin maliyetine karşılık sağlanacak yararlar neler olabilir? Belirlenen maliyetlerle karşılaştırmak üzere yeni kurulacak veya düzenleştirilecek ya da genişletilecek sistemin sağlayacağı yararlar saptanır. Aşağıda bir görüş vermesi bakımından bir örnek verilmiştir: BAŞLIK : Projenin Adı I. bilgi işlem faaliyetlerinde sağlanacak çabukluğun ve zamanında bilgi elde etmenin yaratacağı kazançları da unutmamalıdır.

Yönetim bu rapora dayanarak sisteme ilişkin kararını verecektir. Çıktı Teknik ayrıntılara inmeden girdi-süreçleme-çıktı şeklindeki bilgi akışının ve sistemin çalışmasını olurlu kılacak sistem öğelerinin kısa anlatımı. Personel Bu bölümde. İşleme 3. Sistemin içeriği B.215 - . sistemin kurulması durumunda sistem için gerekli olacak para. Yeni sistemi eski sistemle karşılaştırma olanağı yaratmak için mevcut sistemin anlatımı özellikle. Yeni Sistem İçin Gerekli Kaynaklar 1. VII. ayrıntılı tasarım ve uygulama aşamalarında yapılacak işlemler ve bu işlemlerin yapılması için gerekli zaman belirtilir. YENİ SİSTEM A. SİSTEM GELİŞTİRME ÇALIŞMALARININ SONUÇLARI Mevcut sistemin sorunları ve iyi yönleri açıklanır. EKLER Çalışma ekibi tarafından yukarıdaki şekilde hazırlanan rapor. (ön araştırma aşamasında hazırlanan plan çerçevesinde). Anlatım. V. UYGULAMA Burada sistemin kurulması durumunda. MEVCUT SİSTEM İşletmede mevcut bilgi sisteminin kısa bir anlatımı yapılır. Verilen karar genellikle şu dört doğrultuda olabilecektir: . Yeni sisteme ilişkin kısıtlayıcılar ve olanaklar 3. Donanım 3. donanım ve personele ilişkin bilgiler verilir. yeni sistem modelinin paralelinde olmalıdır. yalnızca yeni sistemin kurulması ile giderilecek sorunlar olmalıdır.III. süreçleme ve çıktı açısından bilgi-işleme eylemlerinin yürütülmesi için gerekli formların. IV. belgelerin. Ancak burada açıklanacak sorunlar. daha sonra yönetimin onayına sunulur. girdiler. Para 2. Yeni sistemin amaçları 2. VIII. Giriş 1. personelin ve bilgi işlem yönteminin açıklanması şeklinde olmalıdır. Yeni Sistemin Tanımı 1. Girdi 2. C. VI. DEĞERLEME Maliyet-etkinlik analizi ve sonuçlarının kısa anlatımı.

Buna karşın karar olumlu ise. Sistem geliştirme çalışmalarının ertelenmesi. Planlama aşaması sonucunda üst yönetime sunulan çalışma planının kabulünden sonra. anlaşılacağı gibi. bilgi gereksinmeleri saptanır. ? Ön tasarım aşaması nasıl bir raporla sonuçlandırılmalıdır? Raporun incelenmesinden sonra nasıl bir sonuca varılabilir? Özet Sistem geliştirme çalışmalarının ilk aşaması çalışmaların planlanmasıdır. Bu aşamada ilk önce bilgi sisteminin kurulmasını gerektiren nedenler belirlenir. 2) Varolan sistemin düzeltilmesi. sistem amaçları ve sistem tasarımı ile ilgili kaynaklar ve kısıtlayıcılar belirlenir. Raporun sunulmasından sonra yönetim çalışmaların devamı veya kesilmesi veya düzeltilmesi yönünde karar alır. ayrınıtılı tasarım ve uygulama aşamalarında yapılacak çalışmaları ve bunlar için gerekli para. girdiler ve işleme işlemleri ile sistem öğeleri saptanır. çıktılar. . sistem geliştirme çalışmalarının bundan sonraki kısmını bir bütün olarak gösterecek bir çalışma planı hazırlanır. Sistem geliştirme çalışmalarının kesilmesi. Sistem geliştirme çalışmalarının onaylanması (devam ettirilmesi). yönetimin verdiği karar olumsuz ise. çalışmalar devam ettiriglir. çalışmaların ne yönde olabileceğini ortaya koyar. Bu planda. personel ve zaman belirtilir. yeni kurulması veya yeniden düzenlenmesi düşünülen muhasebe bilgi sisteminin veya bir alt sisteminin modelinin genel bir çerçeve için tasarımı yapılır. çalışmalar sona erdirilir. çalışmalara devam edilir. Çalışmalar genel olarak iki yönde yürütülür: 1) İşletmede yeni bir muhasebe bilgi sistemi veya yeni bir alt bilgi sisteminin kurulması. Önerilen yeni sistemde bazı düzeltmelerin veya değişikliklerin yapılması. temel olarak sistem geliştirme çalışmalarının devamı veya kesilmesi şeklindedir. sistem sınırları belirlenir. Bunun için. Böylelikle sistem geliştirme çalışmalarının “ayrıntılı tasarım” aşaması başlatılarak çalışmalara devam edilir. 2. Bu işlem. 4.216 - . sistem geliştirme çalışmalarının ön tasarım. Bu dört olasılı durum. Çalışmaların yönü belirlendikten sonra. 3.1. Devamı yönünde alınan karardan sonra sistem geliştirme çalışmalarının ayrıntılı tasarım ve uygulama aşamalarına geçilerek. sistemin maliyet-etkinlik analizi yapılır ve nihayet bütün bu çalışmaların sonucu bir rapor olarak hazırlanır.

Girdilerin belirlenmesi b. Muhasebe bilgi sistemi geliştirme çalışmalarının planlanmasına nereden başlanır? a. Girdilerin belirlenmesi b. Sistemin kurulmasını gerektiren nedenlerin belirlenmesi b. Sistemi kuran uzmanın görüşü e. En düşük maliyet c. Sistemin maliyet-etkinlik analizinin yapılması 5. Bilgi gereksinmelerine göre. İşleme işlemlerinin belirlenmesi c. Yapılabilirlik raporunun hazırlanması c. Sistem sınırlarının belirlenmesi c. Muhasebe bilgi sisteminin kurulması ya da geliştirilmesi sırasında "sistemden sağlanacak bilgi gereksinmeleri saptanırken" özellikle dikkat edilmesi gereken nedir? a. Kurulacak sistemin maliyet-etkinlik analizi yapılırken aşağıdakilerden hangisi uygun maliyet olarak kabul edilir? a. Sistem öğelerinin belirlenmesi e. Sağlanacak faydanın altındaki maliyet . Sistem öğelerinin belirlenmesi e. Yeni sistemin hiçbir ek maliyet gerektirmemesi d. Olabildiğince çok bilgi üretme c. Çıktıların belirlenmesi d. Üst yöneticilerin görüşleri b. Çıktıların belirlenmesi e. Girdilerin belirlenmesi d. Sistemin çalışmasını sağlayacak bir maliyet e. kurulacak yeni sistemin modelinin geliştirilmesi için başlangıç noktası nedir? a. Sistem ilkelerinin belirlenmesi 4.217 - . Sistemin maliyet-etkinlik analizinin yapılması 2.Sorular 1. Yöneticilerle ortak çalışma d. Geçmişe dönük bilgi üretilmemesi 3. Süreçleme işlemlerinin belirlenmesi d. Yeni kurulacak ya da geliştirilecek olan sistemin ön tasarımına nereden başlanır? a. En yüksek maliyet b.

ayrıntılı tasarım ve uygulama aşamalarında hangi işlemlerin yapılacağını açıklamaktır. Çalışma Biçimine İlişkin Olarak.. Bu yaklaşımla çalışıldığında bu ünitenin anlaşılması kolaylaşacaktır.218 - ÜNİTE Bu Ünitede. kodlama işleminin yapılması. bilgi işlem faaliyetlerinin belirlenmesi.Muhasebe Bilgi Sisteminin Ayrıntılı Tasarımı ve Uygulaması 16 . alt sistemlerin tanımlanması. sistemin personelinin eğitilmesi ve yetiştirilmesi. sistemin denenmesi ve sistemin uygulamaya konulması konuları üzerinde durulacaktır.. Sistemin kurulması ve uygulamaya alınması ancak birbirini izleyen ve dikkatlice yapılan bir dizi işlemle mümkün olduğundan. işletmenin örgütsel yapısının yeniden düzenlenmesi ve sistem dökümanlarının hazırlanması. ön tasarımdan sonra muhasebe bilgi sisteminin kurulmasına ve çalışmaların devamına karar verildiğinde. veri temelinin ve sistem belgelerinin geliştirilmesi.. donanımın seçilmesi.. ayrıntılı tasarımın planlanması. Bu ünitenin amacı. bu amaca yönelik olan bu ünitede özellikle birbirine bağlantılı olarak açıklanan her aşamanın iyi öğrenilmesi ve her aşamanın diğer aşamalarla ilişkisinin iyi anlaşılması gereklidir. sistem amaçlarının hazırlanması. Bu amaç doğrultusunda. .

diğer bir ifadeyle geniş kapsamlı sistem geliştirme çalışmalarında bütün işlemler için yapılan planlama. Bu faaliyetlerin temel amacı. bu işlemlerin her biri aşağıda ayrı ayrı açıklanacaktır.1. Ayrıntılı Tasarımın Planlanması Alt Sistemlerin Tanımlanması Bilgi İşleme Faaliyetlerinin Belirlenmesi Kodlama İşleminin Yapılması Veri Temelinin Geliştirilmesi Sistem Belgelerinin Geliştirilmesi Donanımın Seçilmesi İşletmenin Örgütsel Yapısının Yeniden Düzenlenmesi Sistem Dökümanlarının Hazırlanması Şekil 16. ilerideki çalışmaları önceden tam olarak kestirmek oldukça güç olmaktadır. çalışmalar ilerledikçe ve ayrıntılara inildikçe etkinliğini yitirebilmektedir.’de gösterilmiş olup. sistem modelinin uygulamaya uygun bir şekile getirilmesidir. Ayrıntılı Tasarım Aşaması. . Ayrıntılı tasarım aşamasında yapılacak işlemler sırasıyla Çizim 16.AYRINTILI TASARIM Ayrıntılı tasarım. bu iki aşamanın tekrar ve özenle planlanmasına bağlıdır. Yapılacak planlama. zaman içinde küçük çaptaki projeler (çalışmalar) için etkinliğini büyük oranda sürdürür. Çünkü geniş kapsamlı çalışmalarda. ancak ayrıntılı tasarım çalışmalarının tamamlanmasıyla mümkündür.219 - . Bu nedenle ayrıntılı tasarım aşamasının ve onu izleyen uygulama aşamasının etkin bir şekilde yürütülmesi. Sistem çalışmalarının ilk aşaması olan planlama (ön araştırma) aşamasında yapılan planda sapmaların ortaya çıkması kaçınılmaz olmaktadır. Nitekim. Ancak büyük projelerde. bu aşamada yapılacak olan işlemlerin planlanması ile başlar. muhasebe bilgi sisteminin fiili olarak iş hayatına geçirilmesi.1. ön tasarım aşamasında kurulması tasarlanan ve genel hatlarıyla belirlenen muhasebe bilgi sisteminin veya alt sistemlerden birinin ayrıntılı bir şekilde tanımlanması faaliyetlerini içerir. ? Ayrıntılı tasarım aşamasının amacı nedir? Ayrıntılı Tasarımın Planlanması Ayrıntılı tasarım aşaması.

aşağıdaki şekle uygun bir rapor hazırlanır: AYRINTILI TASARIM VE UYGULAMA AŞAMALARINA İLİŞKİN İŞ PLANI I.2. 2. Ayrıntılı tasarımın dökümanının yapılması. Proje amacının örgüte anlatılması veya yazılı olarak dağıtılması. Yazılımın geliştirilmesi. Depolanacak bilgileri belirlemek. Planlamanın çıkış noktası. Donanım gereksinmesini belirlemek. Formların alınması (bastırılması). 6. II. (Donanımla sistemin uyumluluğunu sağlamak. Çıktı formlarının geliştirilmesi. Girdi ve çıktı formlarının belirlenmesi. Faaliyet sisteminin şemasını çizmek. 8. 3. 3. 5.2.✔ Planlamada hangi konular belirtilmelidir? Bu aşamada yapılacak planlamada. 2.1. . Dosyaların kurulması. 3. 2. Bilgisayarların veya donanımın sisteme katkısının belirlenmesi. şimdiye kadar yapılan işlerin neler olduğunu saptamaktır. 4. 7. 2. 2. Uygulama eylemlerinin programlanması. Bilgi akışının şeklini çizmek. Donanımın alınması. 3. 5.220 - . Personelin yetiştirilmesi. Girdi formlarının geliştirilmesi. 5. Yöneticilerle ilgili kişilerle görüşmek. 5. 4. UYGULAMA 1. Yazılım gereksinmesini belirlemek.3. Alt sistemlerin ayrıntılı olarak tekrar tanımlanması.3. Veri temelinin veya ana dosya veya dosyaların tasarımının yapılması. ayrıntılı tasarım ve uygulama aşamalarında yapılacak işler ayrıntılı bir şekilde belirtilir. nasıl ve ne şekilde kimler tarafından ve neyle yapılacağı belirlenerek.) 4. Sistemin sınanması. Tekrarlı ve tekrarlı olmayan kararları saptamak. İç ve dış bilgi gereksinimlerini saptamak. 7.1.1. Daha sonra kalınan yerden nelerin.2. Uygulamanın örgütlenmesi.1.2. Sistemin çalıştırılması için örgütsel yapının oluşturulması. 4. AYRINTILI TASARIM 1. 3. 6.

Her bir alt sistemin ayrı ayrı tanımlanması. Sistemin izlenmesi. Sözgelimi sistemin bütünü daha anlaşılabilir olur. Bu nedenle bir alt bilgi sistemi. Bu şekilde sistemin bütün girdileri ve çıktıları arasındaki boşluk doldurulmuş olur. Kurulması ön görülen sistem bir takım alt sistemlerden oluşuyor olabilir. Bunların bütünün birer parçası oldukları unutulmamalıdır. ayrıca sistemin bütünü açısından önemli yararlar sağlamaktadır. Ancak bu alt sistemleri bağımsız birer sistem olarak düşünmemek gereklidir. Sözgelimi. kaynak ve maliyet unsurları bu plan aracılığı ile kontrol edilebilecektir. ele alınan sistemin diğer alt sistemlerle ilişkisi üzerinde önemle durulması gerekir. kurulması düşünülen sistem. sistemin çalıştırılması sırasında kolaylıklar sağlar. buna karşın. kurulması düşünülen sistemi oluşturan her bir alt bilgi sistemi ayrı ayrı tanımlanır. kesintilerin tek tek neler olduğu ve bu kesintilerin ne şekilde hesaplanıp brüt ücretten nasıl düşüleceği ayrıntılarıyla belirtilecektir. personele ödenecek ücret. Böylelikle ayrıntılı tasarım ve uygulama aşamalarındaki çalışmaları etkin bir şekilde ve kontrollü olarak yürütme olanağı doğacaktır. maliyet muhasebesi vb. brüt ücretten kesintiler indirilerek hesaplanır şeklinde gösterilmeyecek. Başka bir anlatımla sistemden yönetsel bilgilerin alınabilmesi için veriler üzerinde yapılacak işlemler saptanır. örneğin genel muhasebe veya maliyet muhasebesi ya da diğer herhangi bir alt bilgi sistemi tanımlanırken. Bu da sistemi çalıştıracak kişilere. Bu saptama işlemi ön tasarım aşamasında genel bir yaklaşımla belirlenen bilgi işlem faaliyetlerinin devamı olarak ve alt sistemlere indirgenerek yapılır. ? Ayrıntılı tasarım neden planlanır? Alt Sistemlerin Tanımlanması Ön tasarım aşamasında. Çalışmalara ilişkin zaman.9. işleme ve çıktıları belirlenir. ayrıntılı tasarım ve uygulama aşamalarında yapılacak işlerin neler olduğunu ve bu işler için gerekli olan zaman. Sözgelimi. Yukarıda örnek olarak verilen “iş planı”. bir bütün olarak muhasebe bilgi sistemi ise. muhasebe bilgi sisteminin bir bütün olarak bilgi akışını ortaya çıkarır. olacaktır. ancak ayrı ayrı tanımlanması. hatırlanacağı gibi. Her bir alt sistem inceleme konusu yapılarak sistemin girdi. girdi ve çıktıların (bilgi akışının) saptanmasında sistemler arası birçok tekrarı önleyecektir. ? Alt bilgi sistemlerinin tanımlanması ne demektir? Nasıl yapılır? Bilgi İşlem Faaliyetlerinin Belirlenmesi Ayrıntılı tasarımın bu alt aşamasında girdi ve çıktılar arasındaki bilgi işlem faaliyetleri ayrıntılı olarak belirlenir. daha açık bir ifadeyle sistem içinde yapılması gerekli . yalnızca. bunun alt sistemleri genel muhasebe.221 - . muhasebe bilgi sistemine dahil her alt sistem için. kaynak ve maliyetleri yansıtması bakımından oldukça önemli bir göstergedir. Ayrıntılı olarak belirlenen bilgi işlem faaliyetleri aynı zamanda sistemin çalışmasını. işletmede kurulması öngörülen sistem genel hatlarıyla düşünülerek sınırları belirlenir. Bu ilişkinin gözönünde bulundurulması. Ayrıntılı tasarımın bu alt aşamasında. Bilgi işlem faaliyetleri. hatta varsa daha alt sistemler için ayrıntılı olarak belirlenir. ✔ Alt sistemlerin ayrı ayrı tanımlanmasının yararı nedir? Alt bilgi sistemlerinin birbiriyle bağımlı.

● Sırasal sayı kod sistemi (desimal -onluk. Bunlar. ✔ Kodlama sistemi. Nümerik kodlama genellikle üç sisteme göre yapılır. C vitaminleri gibi. Etkin ve işlerliği olan bir sınıflandırma ise. Düzenli ve yararlı bir kodlama. B. Sırasal Sayı Kod Sistemi. ancak veri veya bilgilerin sistem içinde düzenli bir şekilde sınıflandırılmaları ile mümkündür. tutarlı ve kullanılabilir olmalıdır. B2. nümerik (sayısal) veya alfanümerik kodlardan biri kullanılır. düzenli ve sınıflandırmanın amaçlarına cevap verebilen bir kodlama sistemine bağlıdır. A. etkin bir kodlama sisteminin seçiminde genellikle şu ilkeler gözönünde bulundurulmalıdır: ✔ Kodlama işleminde ne gibi hususlar dikkate alınmalıdır? ● ● Her kod yalnızca bir unsuru simgelemelidir. Kodlama ve sınıflandırma birbirine bağımlı ve iç içe girmiş iki kavramdır. ! Alfabetik kodlar özellikle vitaminlere verilen ve harflere dayalı kodlardır. ? Bilgi işlem faaliyetlerinin ayrıntılı olarak belirlenmesi ne demektir? Ne gibi sonuçlar yaratır? Kodlama İşleminin Yapılması Kodlama veri veya bilgilerin sistematik bir düzenlemesidir. Blok Kod Sistemi ve Anlamlı Sayı Kod Sistemidir. B6) ve plaka numaraları (26 AS 803) çok bilinen örneklerdir. örgüt içindeki ilgili kişilerin kolaylıkla anlayabilecekleri şekilde olmalıdır. ● Kodlama nasıl ve ne kullanılarak yapılabilir? Kodlama işlemlerinde alfabetik. Bu düzenleme.222 - . es- ● Kodlama sistemi. Alfanümerik kodlar ise harflere ve sayılara dayalı kodlardır. muhasebe bilgi sisteminin bütün alt sistemleri için anlamlı. Örneğin. Ayrıntılı vitamin kodları (B1.sistem): Belirli bir grubu gösteren ve birbirini izleyen sayılardan oluşan bir kodlama sistemidir. Kodlama sistemi ilerdeki değişikliklere cevap verebilecek şekilde nek olmalıdır.olan işlerin neler olduğunu ve nasıl yapılacağını açık bir şekilde ortaya koyacaktır. Sınıflandırmaya bağlı olarak. Örnek 1: 4XXX Satın alma (belirli bir grup) 41XX Üretim malzemeleri satın alma . veri veya bilgilerin sistemdeki akışlarının belirli bir sınıflandırma çerçevesinde yapılabilmesi için zorunlu bir gereksinmedir. Muhasebe bilgi sistemi açısından önemli olan kodlama genellikle nümerik kodlamadır. Bu sistemi çalıştıracak personele çalışmalarında izleyecekleri yolu gösterecektir.

2.Kesit Üretim Şekli 1 = Sıcak hadde 2 = Soğuk hadde 3 = Döküm 3.223 - .Kesit (Kaynağı) 1 = Yerli 20 2 = İthal 20 20 ? 40 . Kodları oluşturan her sayı (kesit) o malın veya malzemenin bir özelliğini yansıtır. envanter. ÖRNEK:2 Kodlama Grubu = 1 Sınıflama Kodlama Grubu ÖRNEK:1 Sınıflama Toptan Satışlar 0 -1000 TL. kadar = 1 Satışlar Perakende satışlar = 2 1001-5000 TL.Kesit (Cinsi) 1 = Kare 2 = Yuvarlak 3 = Levha 4 = Altıgen 4. ? Sırasal sayı kod veya desimal sistem nedir? Kodlama nasıl yapılır? ● Blok kod sistemi: Belirli nitelikleri ve nicelikleri gruplar şeklinde gösteren bir kodlama sistemidir. Örneğin. işçi ve satış bölgelerinin kodlanmasında kullanılır.“ 10001 -15000TL.“ 15001 ve üstü “ = 2 = 3 = 4 = 5 Eğitim kurumlarına satışlar = 3 Orduya satışlar Devlete satışlar = 4 = 5 ? Blok kod sistemi nedir? Kodlama nasıl yapılır? ● Anlamlı sayı kod sistemi: Değişik nitelikleri ve nicelikleri belirten bir kodlama sistemidir. 37-42 çelik ST.Kesit (Boyut) 01 = 1/4 x 02 = 1/2 x 03 = 3/4 x 04 = 1/4 x 1.411X 4111 4112 Çelik satın alma ST. iş.“ 5001-10000TL. satın alma. 60 Çelik Örnek 2: 1XXX Dönen Varlıklar 10XX 100X 101X 1011 1012 Hazır Değerler Kasa Alınan Çekler Cüzdandaki Çekler Tahsildeki Çekler Sırasal sayı kod sistemi en yaygın kodlama sistemi olup genellikle hesap planlarında.

Bu dosyaların yeri. CD Rom şeklinde olabilir. ithal malı yuvarlak bir çelik. Bu nedenle sistem tasarımı sırasında kodlama işlemleri üzerinde dikkatle durulması gerekmektedir. ? ✔ Anlamlı sayı kod sistemi nedir? Kodlama nasıl yapılır? Yukarıda kısaca açıklanan kodlama. dosyalar arası ilişkilere ve muhasebe bilgi sisteminin kapsamına bağlı olacaktır. Bu düzenleme işleminde genellikle aşağıdaki aşamalar izlenir: ● ● Veriler veya bilgiler konularına göre ayrılarak dosyalar saptanır. Muhasebe bilgi sistemi içinde farklı amaçlarla kullanılabilecek çok sayıda dosyaların olacağı açıktır. bilgi işlem faaliyetlerinde kolaylık ve çabukluk sağlayacaktır. dosyaların içeriklerine. Kodlama işlemi ne demektir? Kodlamanın ne yararları vardır? Veri Temelinin Geliştirilmesi Ayrıntılı tasarımın bu alt aşamasında işletmenin bütün bölümleri tarafından ve farklı amaçlarla kullanılabilecek tüm veri veya bilgileri içeren dosyalar (veri tabanı) düzenlenir. Finansal bilgi sisteminin etkinliği dosyaların düzenlenmesine ve kullanışlarına çok yakından bağlıdır. Bu nedenle dosyaların düzenlenmesi sırasında aşağıdaki ilkelerin göz önünde bulundurulması yararlı olacaktır: ● Dosyalar. ! Dosyaların düzenlenmesinde nasıl bir yol izlenebilir? Dosyaların düzenlenmesi işlemlerinde hangi verilerin veya bilgilerin nerede ve ne şekilde depolanacağı belirlenir. kişilerdir. muhasebeci vb. veri veya bilgileri kullanabilecek şekilde içermelidir. bilgi işlem personeli. dosyaları kullanacak alt sistemler ve kişi veya kişiler dikkate alınarak saptanır. 1/4 x 20 boyutlarında soğuk haddelenmiş. ● kil- Daha sonra dosyalar benimsenen bilgi işleme yöntemine göre şelendirilir. veri veya bilgilere kolaylıkla erişilebilecek şekilde düzenlenmelidir. Dosyalar bilgi işlem yöntemine göre klasörler. ● ● Dosyalar.5 = Boru 40 05 = 1/2 x 06 = 3/4 x 40 Bu sistem özellikle bir malı veya malzemeyi çok yönüyle belirtmek için kullnılır. veri veya bilgileri bir arada ve güvenlik içinde saklama olanağı yaratmalıdır. Zira sistemdeki veri veya bilgiler nitelikleri bakımından birbirinden çok farklıdır. Dosyalar. işletmede karar verme durumunda olan yöneticiler. Dosyalar kaydedilmemiş verilerden veya bilgilerden oluşur. diskler. kasetler. . sözgelimi. Aynı zamanda yanlış anlaşılmaları en aza indirecektir.224 - . Ayrıca dosyaların sayısı. “22201” şeklinde kodlanacaktır. ! Kişi veya kişiler.

puantaj kartları. muhasebe bilgi sistemine dahil bir alt sistemin çıktısı olabilirken diğer bir alt sistemin girdisi olabilmektedir. işlenmesi ve iletilmesi için sistem belgelerine gereksinme vardır.? Dosyalama ne demektir? Nasıl yapılır? Sistem Belgelerinin Geliştirilmesi Verilerin veya bilgilerin kaydedilmesi. geliştirilecek belgelerin düzeyine bağlı olduğu unutulmamalıdır. hammadde istek kartları. iş tahsis kartları gibi. stok kartları. Söz konusu sorular şunlardır: ✔ Belge geliştirmek için hangi sorular sorulabilir? ● ● ● Hangi veri veya bilgiler sorulmalıdır? Bu veri veya bilgiler nasıl kaydedilmelidir? İşletmenin hangi bölüm veya bölümleri tarafından kaydedilmelidir? ● Bu bölüm veya bölümlerdeki hangi kişi veya kişiler tarafından kaydedilmelidir? ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● Kayıt ne zaman yapılacaktır? Kaç suret olmalıdır? Belgenin amacı nedir? Bu amaç gerekli midir? Bu amaç için başka belge veya belgeler kullanılabilir mi? Bu belge diğer belgeler tarafından kullanılabilir mi? Belge başka alt belgelere ayrılmalı mıdır? Belgenin kapsamı ayrıntılı mı. maliyet kartları. bütçe formları. Ancak sistemin etkin bir şekilde işlerliği. mamül gönderme kartları. bu amaçla çok sayıda ve birbirinden farklı sistem belgesi bulunur. Bu işlemlerin başarılı bir şekilde yürütülmesinde en önemli etken sistem analistlerinin ve muhasebecilerin ve işletme faaliyetlerinin bunlar tarafından iyi tanınmasıdır. Bu farklı belgeler (formlar). Belgelerin geliştirilmesi işlemleri. kuralları olmayan fakat buna karşın oldukça ayrıntılı işlemlerdir. analiz raporları. üretim birimleri raporu. faturalar. Ancak sistem içindeki bu farklı belgeler birbirlerinden tamamen bağımsız değillerdir. Belgelerin geliştirilmesi basit. dağıtım tabloları. Zira söz konusu belge. amaçları bakımından olduğu kadar kapsam. Bu nedenle belgelerin gelişti. kapsamı açıklıyor mu? Belgenin numarası olmalı mıdır? Belgenin düzeni ne olmalıdır? Belge standart olmalı mıdır? Yukarıdaki sorunların yanıtlanması ile oluşturulacak belgelerin çokluğu ve birbirinden farklılığı. ödeme kartları. kullanım kartları. üretim programı kartları. renk ve suret bakımından da ayrıcalık gösterirler. boyut. Muhasebe bilgi sisteminde. yoksa özet şeklinde mi olmalıdır? Belgenin kapsamı amaca hizmet ediyor mu? Belgenin başlığı. Bir belge aynı zamanda hem girdi hem de çıktı olabilmektedir.225 - . genellikle. birbirine bağlı bir dizi soru ve soruların yanıtlanması şeklinde yürütülür. Örneğin. belgelerin geliştirilmesini güçleştiren temel etkenlerdir.

? İşletmede yeni bir muhasebe bilgi sistemi kurulduğunda işletmenin örgütsel yapısında yeniden düzenleme gerekli olablir mi? Olabilirse neden? Sistem Dökümanlarının Hazırlanması Ayrıntılı tasarım aşaması.rilmesinde temel ilke. öneriler almak üzere. Bu dökümanlar muhasebe bilgi sistemindeki bütün işlemlerin nasıl. Bu nedenle muhasebe bilgi sisteminden beklenen yararı sağlamak ve bu yönde sistemin etkinliğini arttırmak amacıyla işletmenin örgütsel yapısı. sistem dökümanlarının hazırlanması işlemleriyle son bulur. gönderilir. yeni sistemin çalışmasını engelleyebilir. “Ast-üst”. Donanım seçiminin yapılabilmesi için. işletmede bir bütün olarak yeni bir muhasebe bilgi sisteminin geliştirilmesi uygulamada bazı aksamalara neden olabilmektedir. donanım olarak kasa kayıt ve hesap makinalarının kullanılacağı veya elektronik bilgi işlem yönteminin benimsenmesi durumunda ise donanım olarak bilgisayarın kullanılacağı kararlaştırılmaktaydı. Sözleşmede. değişik satıcı firmalardan gelen ve kendi donanımlarının özelliklerini gösteren satış önerileri ışığında sisteme en uygun olan donanım seçilir. ne şekilde. donanım. donanımın satın alınacağı veya kiralanacağı ayrıca donanımın bakımı. Sözgelimi. Örnek olarak aşağıdaki dökümanlar sayılabilir: ● Tüm sistemin bilgi akış şeması. Hazırlanan bu rapor donanım satışı yapan ilgili firmalar. ? Sistem donanımı ne demektir? Seçilirken hangi hususlara dikkat edilir? İşletmenin Örgütsel Yapısının Yeniden Düzenlenmesi Yeni kurulan bir muhasebe bilgi sistemi veya bir alt bilgi sistemi işletmede bir örgütlenmeyi zorunlu kılabilir.226 - . muhasebe bilgi sisteminin kapasitesine ve tasarlanan bilgi akışına (girdi-işleme-çıktı) cevap verebilecek nitelikteki donanımın seçimi yapılır. kullanılabilirlik ve işlerlik olmalıdır. Sistem dökümanları muhasebe bilgi sistemini tanımlayan ve sistemin çalışmasını olurlu kılan dökümanlardır. sistemin çalışmasını önemli oranda ve olumsuz yönde etkiler. Hatta. bilgi akışını ve işletmenin olanaklarını yansıtan bir rapor hazırlanır. donanımı seçilen firma ile ilişki kurulup. işletmenin olanaklarına göre söz konusu firmayla sözleşme yapılır. eski şekliyle olduğu gibi bırakılarak. Ayrıntılı tasarımın bu alt aşamasında ise. işletmede kurulması ve teslim tarihi gibi konularda belirlenir. “yetki ve sorumluluk” ilişkileri ve “görevler” gibi konular açısından işletmenin örgütsel yapısı. dahasonra. bilgi işlem faaliyetlerinin yapılacağı yönteme göre genel bir yaklaşımla belirlenmekte ve makinalı bilgi işlem yönteminin benimsenmesi durumunda. muhasebe bilgi sisteminin kapasitesini. yeni sistemin gereksinmelerine göre yeniden düzenlenmelidir. . ? Sistem formları ne demektir? Nasıl geliştirilir? Donanımın Seçilmesi Ön tasarım aşamasında hatırlanacağı gibi. Donanım seçimi yapıldıktan sonra da. muhasebe bilgi sistemine göre yeni tanımlanmış yetki ve sorumlulukların. açıklık. ne zaman ve kimler tarafından hangi araçlarla ve hangi belgelerle veya formlarla yapılacağını açıklayan ve bunlara ilişkin bilgileri içeren belgelerdir. eski yetki ve sorumluluklarla çelişir durumda olması.

gerekse maliyet yönünden iyi bir şekilde programlanması gerekir. çıktı ve işleme belgeleri veya formları. Uygulama Aşaması. bu işlemler aşağıda tek tek Sistem Personelinin Eğitilmesi ve Yetiştirilmesi açıklanacaktır. Bu açıdan uygulama aşaması sistem geliştirme çabalarının en pahalı aşamasıdır. bir bütün olarak muhasebe bilgi sistemini somut bir şekilde ortaya koyarlar.’de gösterilmiş olup. hesap planları. Uygulama aşamasında yapılacak işlemler Şekil 16. Sistem Araçlarının Hazırlanması Şekil 16. Girdi. Sistemin Denenmesi Sistemin Uygulanmaya Konulması Sistemin Değerlemesi ve İzlenmesi . sistemi çalıştıracak kişileri belirsizlikten kurtaracaktır. modeli geliştirilen sistemi uygulamaya koymak suretiyle hayata geçirmek ve sistemi çalıştırmaktır. Dolayısıyla yapılacak işlerin gerek zaman. Ancak yukarıda sayılan sistem dökümanları her sistem için temeldir. Bu dökümanlar sistemi. Çalışmaları yürüten ekibin bundan sonraki işi.2. sistem programları. sistemin öğelerini ve sistemin çalışmasını tanımlayarak. Bunun için yapılacak işlemler “uygulama aşaması” çerçevesinde yürütülür. donanımın alınması. Böylelikle sistemin düzenliliği ve buna bağlı olarak etkinliği sağlanır. ? Sistem dökümanları ne demektir? Belli başlı sistem dökümanları nelerdir? UYGULAMA Sistem geliştirme çalışmalarının ilk üç aşaması olan planlama (ön araştırma).● ● ● ● ● ● Herbir alt sistemin bilgi akış şeması. formların hazırlanması gibi işlerin yapılması demektir. Yeni bir sistemin uygulamaya konulması. Veri temeline ilişkin dosya veya dosyalar. Donanımı tanıtıcı belgeler.227 - . gerek içerik gerekse sayısal bakımından bazı farklılıklar gösterir. ön tasarım ve ayrıntılı tasarım aşamalarının sonunda kurulacak muhasebe bilgi sisteminin veya alt sistemlerden birinin modeli belirlenmiş olur. ● ✔ Sistem dökümanları işletmelere göre farklılıklar gösterir mi? Sistem dökümanları her sistemin özelliğine göre. Sistem bilgisayara dayalı ise.2. Sistemin çalışmasından sorumlu olacak personelde olması gerekli nitelikler ve bu personele ilişkin iş tanımları. Sistem dökümanları. personelin yetiştirilmesi. tip tablolar vb. Kodlama belgeleri.

Sistemin fiziki. nerede. bilgi akış şemalarından. donanımın işletmeye getirilmesi ve uygun bir plana göre yerleştirilmesi işlemleri yapılır. somut araçlarının sağlanması daha önce ayrıntılı tasarım aşamasında yapılan çalışmalar çerçevesinde yürütülür. yeni sistemin gerektirdiği yeni çalışma düzenine ve ortamına uyumlarını sağlamak ve böylelikle sistemin etkin bir şekilde çalışmasını mümkün kılmaktır. yeni personel istihdamına gidilmez. Bu yaklaşımla sistem personeline.228 - . konferanslar veya iş başında yetiştirme programları düzenleyerek ya da personele kılavuz el kitapları vererek yürütülür. iş tanımlarından ve bunlara benzer belgelerden yararlanarak anlatılmalıdır. sistem personelinin eğitilmesi ve yetiştirilmesi gereklidir? Ne gibi sonuçlar yaratır? Sistem Araçlarının Hazırlanması Sistem araçlarının hazırlanması. sisteme işlerlik kazandıracak olan sistem belgelerinin ve donanımın sağlanması ile ilgili çalışmaları kapsar. Donanımın yerleştirilmesi işlemleri sırasında sistem belgeleri de bastırılarak hazırlanır. sistemin çalışmasını sağlayacak. Personelin eğitilmesi ve yetiştirilmesi işleminin. Değerleme sonuçlarına göre mevcut personel. ne zaman. Böylelilkle sistem fiziki olarak çalışır duruma getirilir. aksi durumda yeni personel istihdamına gidilir. yeni bilgi işleme işlemleri. personelin sistemi benimsemelerine de katkısı olacağı unutulmamalıdır. örgüt şemalarından. sistemin çalıştırılması ve devam ettirilmesi için yeterli ise. Bu faaliyetlerin temel amacı. personelin seçimi çalışmalarıyla başlar. bilgisayar programlama işlemleri tamamlanır. Sistem personelinin yeni çalışma düzenine ve ortamına uyum sağlamaları ancak bu personelin eğitilmesi ve yetiştirilmesi ile mümkündür.? Uygulama aşamasının özelliği nedir? Bu aşamada hangi işlemler yapılır? Sistem Personelinin Eğitilmesi ve Yetiştirilmesi Uygulama aşamasının bu alt aşaması. sistemin etkin bir şekilde çalışmasını sağlayacağı gibi. yeni araçlar ve yeni teknikler getirmektedir. . yeni görevlerini ve sorumluluklarını kimlerle. ne şekilde ve nasıl yürütecekleri açıklıkla ve tereddüte yer vermeyecek şekilde sistem belgelerinden. ? Neden. personelin. sisteme en uygun olan donanım seçilmiş ve ilgili firma ile bir sözleşme yapılmıştı. Sistem personelinin eğitilmesi ve yetiştirilmesi. Sistem personelinin eğitilmesi ve yetiştirilmesi faaliyetleri seminerler. ✔ Personel seçiminden sonra hangi işlemin yapılması gerekir? Personel seçimi çalışmaları tamamlandıktan sonra bu personelin eğitilmesi ve yetiştirilmesi faaliyetlerine başlanır. Uygulama aşamasının bu alt aşamasında ise. Bu nedenle yapılacak ilk iş işletmedeki mevcut personelin bir değerlemeye tabi tutulmasıdır. Zira yeni sistem beraberinde yeni donanım. neden. yeni kurulan sistemin etkin bir şekilde çalışmasını mümkün kılmak için sistem personelinin eğitilmesi ve yetiştirilmesi faaliyetlerini içerir. Hatırlanacağı gibi ayrıntılı tasarım aşamasında satıcı firmalardan gelen satış önerileri ışığında. yeni çalışma düzeni.

yeni sistemin belirli bir kesiminin veya alt sistemlerden birinin sonuçlarını görmektir. 3) Eski genyöntemlerin (sistem yönergeleri. eski sistemin yeni sistemle değiştirilmesi ya da işletme yeni kurulan bir işletme ise.229 - . Bu denemenin yapılmasında iki yaklaşımdan yararlanılır: Birinci yaklaşım. kendi bilgi gereksinmesine yanıt verip vermeyeceği araştırılır. yeni sistemin ilk kez işletmeye uyarlanması işlemlerini içerir. sistemdeki olası aksamaları ortaya çıkarttığı gibi. Her iki yaklaşımda temel amaç. Geliştirilen yeni sistemin gerek birinci yaklaşıma gerekse ikinci yaklaşıma göre denenmesi arasında önemli bir fark yoktur. yeni çalışma genyöntemlerinin. sistemin iyi bir şekilde geliştirilip geliştirilmediğini yansıtan önemli bir gösterge olacaktır. yeni bilgi işlem işlemlerinin ve yeni raporlama düzeninin deneyden geçirilmesi demektir. sözgelimi. Bu karşılaştırma işlemi yeni sistemin zayıf ve üstün yönlerini ortaya çıkaracaktır. bu bilgiyi kullanacak kişinin (yöneticinin). Bu rapor acaba. Bu gereklilik sistemin başarısını arttırmada önemli bir etkendir. Sistemin denenmesi. yeni bilgi toplama şekillerinin. teknikleri) yerine yeni genyöntemlerin yürürlüğe konulması şeklinde yürütülür. Örneğin. Bu işlemler birbirinden bağımsız değil- . işletmenin işlenmiş eski verilerini almak ve bu verileri yeni sistemin düzenine göre yeniden işlemek suretiyle yeni sistemin istenildiği gibi çalışıp çalışmadığını saptamaktır. yeni donanımın. ✔ Açıklanan birinci deneme yaklaşımının dışında. Buna göre elde edilecek sonuçlar daha sonra eski sistemin sonuçları ile karşılaştırılır. 1) Eski donanımın yeni donanımla değiştirilmesi. sistem başka ne şekilde denenebilir? İkinci yaklaşım. Böylelikle yeni sistemin aksayan yönleri var ise. Zira geliştirilen sistemin denenmesi. ilgili kişiye sistem analistinin tasarladığı gibi gerekli bilgiyi verebilmekte midir? Bu soruya verilecek yanıtın olumlu veya olumsuz olması. sistem öğelerini kullanarak girdi-işleme-çıktı bilgi akışı sonucunda elde edilen bir bilginin rapor edilmesi halinde. bunların önceden düzeltilmesi sağlanmış olur. programların. ? Sistemin denenmesi ne demektir? Nasıl gerçekleştirilir? Sistemin Uygulamaya Konulması Sistemin uygulamaya konulması aşaması. Ayrıca sistemin gerçek koşullar ışığında ne şekilde çalışacağı da izlenebilmektedir. Eski sistemin yeni sistemle değiştirilmesi işlemleri genellikle. sistemdeki olası aksamaları ortaya çıkarmak ve bunları önceden düzeltmektir. 2) Eski bilgi işlem yönteminin yeni bilgi işlem yöntemiyle değiştirilmesi. geliştirildiği şekilde işlev yapıp yapmayacağının denenmesi gereklidir. teknik olarak sistemi oluşturan öğelerin ve sistemin girdi-işleme-çıktı şeklindeki bilgi akışını.? Sistem araçlarının hazırlanması ne demektir? Sistemin Denenmesi Geliştirilen yeni sistemin fiili olarak çalışır duruma gelmeden önce. bu aksamaların önceden düzeltilmesine olanak sağlar. standartları. yeni formların.

yeni sistemin başarısızlığından dolayı işletmede meydana gelebilecek aksamaların görülmesine olanak sağladığından iyi sonuçlar vermektedir. Bu yaklaşım özellikle eski sistemin geçerliliğini tamamen yitirmiş veya yeni sistemin az sayıda alt sistemden oluşması durumunda geçerlidir. Hatırlanacağı gibi. raporlama. Birlikte ele alınması gerekir. yeni sistemin uygulamaya konulması işlemleri tamamlanır. geliştirilen sistemin amaca ne oranda hizmet ettiğini yansıtan temel göstergelerdir. yeni sistemin eski sistemle birlikte uygulamaya konulmasıdır. .230 - . ✔ Yeni sistemin uygulamaya konulmasında nasıl bir yol izlenebilir? Yeni sistemin uygulamaya konulması işlemlerinin yürütülmesinde dört temel yaklaşım vardır: Birinci yaklaşım. bir maliyet muhasebesi alt sistemin işletmenin bir üretim bölümünde veya bir işletmenin aynı üretimi yapan birkaç atölyesi olması halinde sistemin bu atölyelerden önce birinde sonra diğerlerinde uygulamaya konulmasıdır. Ancak bu yaklaşım. ? Sistemin uygulamaya konulması ne demektir? Sistemin uygulamaya konulmasında farklı yollar var mıdır? Varsa bunlar nelerdir? Sistemin Değerlemesi ve İzlenmesi Sistem çalıştırılmaya ve çıktılar sistemden alınmaya başlandıktan kısa bir süre sonra sistemin başarılı olup olmadığını saptamak amacıyla bir değerlemeye tabi tutulmalıdır. eski sistemin tamamen iptal edilip yerine yeni sistemin uygulamaya konulması şeklindeki direkt yaklaşımdır. açık ve anlaşılabilir olma ve veri biriktirme ve süreçleme ilkelerine uyumluluğu oranında başarılı olacağı unutulmamalıdır. Örneğin. Bu yaklaşım çerçevesinde. sistem ilkeleri ışığında yapılır. İkinci yaklaşım. sınıflama. amaca hizmet edecek bir yapının oluşturulmasında en önemli etkenlerdir. Bu açıdan söz konusu ilkeler. eski sisteme göre yürütülen veri toplama. esnek olma. dosyalama terkedilerek. Üçüncü yaklaşıma göre. Çünkü aynı işlemler hem eski sistemde hem de yeni sistemde yapılır. eski sistem kısım kısım terkedilir ve terkedilen bu kısımlarda yeni sistem yine aynı şekilde kısım kısım veya alt sistemler şeklinde uygulamaya konulur. Bu yaklaşım diğer yaklaşımlara göre pahalıdır. Sistemin değerlemesi. Dördüncü yaklaşım şeklin de. sistemin uygun maliyet. örgüt yapısı. Yeni sistem tam olarak çalışır duruma geldiğinde eski sistem terkedilir. Yani işletmede mevcut bir sistem olmadığından yukarıdaki değiştirme işlemlerine doğal olarak gerek olmayacaktır. Sözgelimi. sistem ilkeleri. bu işlemler yeni sistemin diğer kısımları için de yapılarak. Yeni sistemin ilk kez işletmeye uyarlanması durumunda. işletmenin bölümleri itibarıyla eski sistemin bölüm bölüm terkedilmesi ve yeni sistemin bu bölümlerde uygulamaya konulması şeklindedir. İşletmenin koşullarına göre dört yaklaşımdan birine göre uygulamaya konulan yeni sistem böylelikle işletmedeki konumunu almış ve sürekli işlevine başlamış olacaktır. Zira her üç işlemin yapılmasıyla yeni sistem bir bütün olarak işletmede kurulmuş olur. insan etkeni.dirler. sistem direkt olarak uygulanmaya konulur.

Sistemin değerlemeye tabi tutulması yeterli midir?
Yeni sistem uygulamaya konulup çalıştırıldıktan sonra, yalnızca sistem değerlemesi ile yetinilmemelidir. Bunun yanında sistemin etkinliğini devamlı kılmak için, sistemin sürekli olarak izlenmesi, uygulamaya konulduktan sonra unutulup kendi haline bırakılmaması gereklidir. Sistemin izlenmesi, gerek tasarım aşamalarında gerekse sistemin uygulamaya konulması ve çalıştırılması sırasında gözden kaçan veya unutulan bazı ayrıntıların sonradan dikkate alınmasına olanak sağlayacaktır. Ayrıca sistemin önceden tasarlandığı şekilde işlev yapıp yapmadığı da görülebilecektir. Sistemin izlenmesi işlemi süreklilik göstermeli, bir defaya özgü olmamalıdır. Belirli dönemler itibariyle tekrarlanmalıdır. Bu şekilde bir izleme, sistemin zaman içinde daha iyi bir düzeye getirilmesine olanak yaratacaktır.

?

Sistemin değerlemesi ve izlenmesi ne demektir? Ne gibi yararları vardır?

Özet
Muhasebe bilgi sisteminin ön tasarımından sonra kurulmasına ve çalışmaların devamına karar verildiğinde, ayrıntılı tasarım ve uygulama aşamalarına devam edilir. Ayrıntılı tasarım aşamasında, sistem modeli uygulamaya uygun bir şekilde getirilir. Bunun için, yapılacak işlerin planlaması yapılır. Daha sonra sırasıyla; alt sistemler tanımlanır, bilgi işlem faaliyetleri belirlenir, kodlama işlemleri yapılır, veri temeli ve sistem belgeleri geliştirilir, donanım seçilir, işletmenin örgütsel yapısı yeniden düzenlenir ve sistemi açıklayan dökümanlar hazırlanır. Bütün bu işlemler yapıldıktan sonra, kağıt üzerindeki sistemi hayata geçirmek için gerekli faaliyetlere başlanır. Uygulama aşaması denilen bu aşamada; sistem personeli eğitilir ve yetiştirilir, sistem araçları hazırlanır, sistemin denemesi yapılır ve sistem uygulamaya konulur. Sistem çalıştırılmaya ve kullanılmaya başlandıktan sonra, sistem kendi haline bırakılmaz, sistem değerlemeye tabi tutulur ve sürekli izlenerek etkinliği korunmaya çalışılır.

Sorular
1. Aşağıdakilerden hangisi, sistemin ayrıntılı tasarımından sonra yapılır? a. Ön tasarım. b. Donanımın belirlenmesi. c. Sistem belgelerinin geliştirilmesi. d. Sistemin uygulanması. e. Sistem sınırlarının belirlenmesi. - 231 -

2. Alt sistemler tanımlanırken aşağıdakilerden hangisi yapılmaz? a. Her bir alt bilgi sistemi ayrı ayrı tanımlanır. b. Sistemin genel hatlarıyla sınırları belirlenir. c. Her bir alt sistemin girdi-işleme-çıktıları belirlenir. d. Alt sistemlerin birbiriyle ilişkisi kurulur. e. Sistemin bir bütün olarak bilgi akışını ortaya koymak için her alt sistem birbiriyle bağımlı fakat ayrı ayrı tanımlanır.

3. 1 DÖNEN VARLIKLAR 15 STOKLAR 153 TİCARİ MALLAR 1535 (X) MALI Yukarıda verilen kodlar hangi kodlama sistemine göre düzenlenmiştir? a. Alfanümerik kod sistemi. b. Alfabetik kod sistemi. c. Sırasal sayı kod sistemi. d. Blok kod sistemi. e. Anlamlı sayı kod sistemi.

4. Sistem geliştirme çalışmalarında son aşama nedir? a. Planlama b. Ön araştırma c. Ön tasarım d. Ayrıntılı tasarım e. Uygulama

5. Yeni sistemin uygulamaya konulması işlemlerinin yürütülmesi kapsamında aşağıdakilerden hangisi yapılmaz? a. Eski sistemin aksayan yerlerine yeni sistem uyarlanır. b. Eski sistem tamamen terkedilip yeni sistem uygulanır. c. Eski sistem bölüm bölüm terkedilerek yeni sistem bu bölümlere uygulanır. d. Eski sistem işlevsel bakımdan kademe kademe değiştirilerek yeni sistem uygulanır. e. Yeni sistem tam olarak çalışıncaya kadar eski sistemle birlikte uygulanır.

- 232 -

Hesap Planları

17
- 233 -

ÜNİTE

Bu Ünitede...
Bu ünitenin amacı, muhasebe bilgi sisteminin yeni kurulması veya mevcut olan bir sistemin geliştirilmesi için yapılması gereken sistem geliştirme çalışmalarının ne olduğunu açıklamaktır. Bu amaç doğrultusunda, sistem geliştirme çalışmalarının mahiyeti, muhasebe bilgi sistemi geliştirme ilkeleri ve sistem analizi konuları üzerinde durulacaktır.

Çalışma Biçimine İlişkin Olarak...
Muhasebe bilgi sisteminin geliştirilmesi için yapılacak çalışmalar ve bu çalışmalarda dikkate alınacak ilkeler bir bilgi sisteminin kurulması ve çalıştırılması için büyük önem arz eder. Bu bakımdan bu ünitede ele alınan sistem geliştirme çabalarının mahiyetini ve muhasebe bilgi sistemi geliştirme ilkelerinin herbirinin ne anlam ifade ettiğini ve neyi amaçladığını kavramak bu ünitenin ve bundan sonraki ünitelerde ele alınan tasarım ve uygulama konularının anlaşılmasını kolaylaştırır.

HESAP PLANININ AMACI VE İŞLEVİ
Mali nitelikteki işlem ve olaylarla ilgili veri veya bilgilerin yönetsel bilgilere dönüştürülmesi, bilindiği gibi bilgi işlem faaliyetleriyle olmaktadır. Bilgi işlem faaliyetleri sonucunda elde edilecek yönetsel bilgilerin istenildiği şekilde ve içerikte olabilmesi için, bu yönetsel bilgilerin girdisi olan veri veya bilgilerin etkin ve düzenli bir şekilde toplanması ve kaydedilmesi gerekir. Bilgi kullanıcıları için gerekli bilgilerin yararlı ve kullanılabilir olması, mali nitelikteki veri veya bilgilerin ilk işlem belgeleri ile belgelendirilmeleri ve bu belgelere dayanarak muhasebe fişleri aracılığıyla muhasebe kayıtlarının yapılmasına bağlıdır. Bu nedenle veri veya bilgilerin düzenli, doğru ve gerekli ayrıntılarıyla kaydedilmeleri gerekir. Veri veya bilgilerin muhasebe kayıtlarına geçirilmesinde işletmenin faaliyet konusuna, büyüklüğüne ve yönetimin muhasebe bilgilerinden yararlanma durumlarına göre çok sayıda, hatta yüzlerce, bazen binlerce hesap kullanılır. Hesapların bir kısmı büyük defterde bir kısmı ise yardımcı defterlerde yer alır. Büyük defterde yer alan hesaplara ana hesaplar, yardımcı defterdekilere ise, yardımcı veya tali hesaplar denilir. Bu dağınık ve çeşitli hesapların bir düzen içinde olmaları gerekir. Ancak bu şekilde kayıt işlemlerinin belirli bir düzene göre yapılması, ayrıca aynı olayların sürekli olarak aynı hesaplara kaydedilmeleri sağlanır. Bu da “Hesap Planları” ile mümkündür.

Hesap planı neyi sağlamaktadır?
“Hesap Planı, işletmelerde mali nitelikteki işlem ve olayların kaydedilmesi için tutulan hesapları, muhasebenin temel kavramları ve ilkeleri çerçevesinde sistemli bir şekilde bölümleyen ve aynı olayların sürekli olarak aynı hesaplara kaydedilmesini sağlayan bir yönergedir.” Bu tanıma uygun olarak hazırlanan bir hesap planı, kayıt işlemlerinin düzenli olmasını sağlar. Hesap planı dış görünüş itibariyle kayıtlarda kullanılan hesapların isimlerinin ve numaralarının bir listesi gibidir. Ancak temelde işletmenin genel hesap düzeninin bir organizasyonu olup, muhasebe sisteminin çatısını oluşturur. Hesap planları aynı tür hesapları bir hesap grubu içinde bir araya getirir. Hesap grupları içinde toplanan hesaplar da yapılarına ve özelliklerine göre kısımlara ayrılırlar. Bu sınıflandırma ile aynı veya benzeyen olayların her zaman aynı hesaba kayıtları sağlanmış olur.

Muhasebe işlemlerinin farklı kişiler tarafından yürütülmesinin ortaya çıkaracağı durumları önlemek için ne yapılmalıdır?
İşletmelerin büyümesi, muhasebe işlemlerinin farklı yerlerde ve farklı kişiler tarafından yürütülmesi gereğini ortaya çıkarmıştır. Aynı olaylar karşısında, farklı kişilerin aynı kayıtları yapabilmesi, ancak bir hesap planı (organizasyonu) ile mümkündür. Muhasebe işlemlerinin farklı kimseler tarafından yürütülmesi zorunluluğu, hesap planları ile birlikte, hesap planının nasıl uygulanacağını belirten açıklamaları içeren el kitaplarının hazırlanmasını da gerektirir.

?

Hesap planı ne demektir? Amacı ve işlevi nedir?

HESAP PLANININ TAŞIMASI GEREKEN ÖZELLİKLER
Muhasebe bilgi sisteminin önemli bir unsuru olan hesap planının, kendisinden beklenen sonucun elde edilmesi için aşağıdaki özelliklere sahip olması gerekir: Hesap planı işletmenin bünyesine uygun olmalıdır. İşletmenin faa- 234 -

liyet konusu, hukuki yapısı ve organizasyon şekli, kullanılacak hesapların farklı olmasını gerektirir. Bir ticaret işletmesi ile bir üretim işletmesinin veya bir şahıs şirketi ile sermaye şirketinin hesap planının kapsamı farklı olur. Bunun yanında küçük bir işletmede çok ayrıntılı bir hesap planı uygulamak, hemen hemen hiç kullanılmayan çok sayıda hesabın planda yer alması nedeniyle planın kullanılmasını güçleştirir. Diğer yönden büyük bir işletmede kısıtlı, dar bir plan uygulamak, gereksinim duyuldukça plana ek yapma zorunluluğu yaratacağından plan sistemsiz bir duruma gelir.

?

Hesap planı işletmenin bünyesine ve büyüklüğüne uygun olmalı mıdır?
Hesap planı aynı olayların sürekli aynı hesaplara kaydedilmelerini sağlamalıdır. İşletmelerin büyümesi, faaliyetlerde ve görevlerde uzmanlaşma muhasebe işlemlerinin işletmenin değişik birimlerinde ve farklı kişiler tarafından yapılmasını gerektirmiştir. Bu nedenle hesap planı, aynı olayların sürekli, aynı hesaplara kaydedilmelerini sağlayacak şekilde açık ve anlaşılabilir olmalıdır.

?

Hesap planı aynı olayların aynı hesaplara kaydedilmesini sağlamalı mıdır?
Hesap planı, içerdiği hesaplarla işletmenin varlıkları ile bu varlıkların kaynakları, muhasebe dönemine ait gelir ve giderleri hakkında açık, anlaşılabilir ve doğru bilgi elde edilecek yapıda olmalıdır. Hesap planı, belirtilen konulara ilişkin genellemelere gitmeden, örneğin “diğer alacaklar, diğer borçlar” gibi genel hesaplarda önemli birikmelere yer vermeden gerekli açıklıkta hesap ayrıntılarını içermelidir.

?

Hesap planındaki hesaplar açık ve anlaşılabilir olmalı mıdır?
Hesap planındaki sınıflandırma ve kodlama, muhasebe kayıtlarının ilgili hesaplara hatasız ve genel kabul görmüş muhasebe ilkelerine uygun olarak yapılmasını sağlamalıdır. Bu özellik, muhasebe bilgilerinin sistematik bir şekilde düzenlenmesini ve bilgilerin muhasebe sistemindeki akışlarının belirli bir sınıflandırma çerçevesinde yapılmasını sağlayacaktır. Örneğin para işlemleri ve senede bağlı alacakların döner aktifleri içinde ve kasa ile alacak senetleri kapsamında ele alınmasıdır.

? ? ?

Hesap planında sınıflandırma ve kodlama nasıl olmalıdır?
Hesap planı, sadece muhasebe işlemlerinin kaydını yapacaklar değil muhasebe bilgilerini kullanacak kişiler de dikkate alınarak sınıflandırılmalıdır. Hesap planının içeriğini oluşturan hesaplar belirlenirken muhasebe bilgilerini kullanacak işletme içi ve işletme dışı kişilerin durumu da dikkate alınmalı ve buna göre hesaplar seçilmelidir.

Hesap planı bilgi kullanıcılarının ihtiyaçlarını dikkate almalı mıdır?
Hesap planı, özellikle faaliyet konuları farklı işletmelerden oluşan bir holding topluluğunda konsolide tabloların hazırlanmasına olanak sağlayacak şekilde olmalıdır. Bir holding şirkette, çok sayıdaki şirket birbirleriyle ticari ilişki içindedir. Örneğin bu şirketler arasındaki ilişki, diğer işletmelerle olan ticari ilişkilerden ayrılmalıdır.

Hesap planı hangi özellikleri taşıması gerekir?

- 235 -

bilgi işleme tabi tutulması ve raporlar şeklinde ilgililere sunulması sırasında. Hesapların ana ve yardımcı hesap olarak belirlenmesi. Hesap gruplarının belirlenmesi. ● ● ● ● Hesapların oluşturularak isimlendirilmesi. borçlar. ● ları ● ✔ Hangi hesap grupları vardır? Hesap planı yapılırken.236 - . istenen ve istenebilecek raporların hazırlanmasına olanak sağlar. ● Hesapların işleyişini ve kullanışını açıklayan yönergenin hazırlanması. sistemin çıktıları olan raporlara göre belirlenmeli midir? Hesaplar muhasebe bilgilerini ve raporlarını kullanacak kişilerin bu gereksinmelerini karşılamak amacıyla muhasebe bilgi sisteminin çıktılarına göre belirlenir. gelir ve gider işlemleri ile ilgili hesapların nitelikleri etkisiz ve hatasız bilinmelidir. sermaye. Hesapların belirlenmesi ve bunların gruplandırılmasında biçim ve içerik bakımından farklı yaklaşımlar olmakla birlikte. ✔ Muhasebe sisteminde veri ve bilgilerin toplanması ve kaydedilmesinde farklılıkları ortadan kaldırmak için ne yapılabilir? Muhasebe bilgi sistemi içinde veri veya bilgilerin toplanması. Muhasebe ilkelerine uymak. ✔ Hesaplar. Hesapların kodlanması. Varlıklar. İşletmenin yapısını ve bünyesini bilmek faaliyetlerin nerede ve nasıl yapıldığını anlamaya ve varlıklar. işletme içi ve işletmeler arası karşılaştırma olanağı sağlamak için hesapların oluşturulmasında muhasebe ilkelerine uyularak hesaplar seçilir. sermaye. muhasebe uygulamalarında farklılıkları azaltmak. İşletmenin yapısını ve bünyesini (işletmenin iş akışını ve mali durumunu) inceleyerek hesapları saptamak. gelir. genel kabul görmüş yakla. ? Hesap planı nasıl düzenlenir ve bu düzenleme nelerin bilinmesini gerektirir? HESAP PLANLARINDA HESAP GRUPLARININ BELİRLENMESİ Hesap planının bünyesini hesap planında yer alan hesaplar oluşturur.HESAP PLANININ DÜZENLENMESİ Bir işletmenin hesap planı yapılırken şu konuların bilinmesi ve incelenmesi gereklidir: ● ● hesapların yapılarını bilmek. borçlar. gider ve maliyet türleri ve yerlerine ilişkin hesapları belirlemeye olanak tanıyacaktır. Belirlenen bu konular çerçevesinde bir hesap planı şu aşamalara göre düzenlenir. Bu. bu planda yer alacak hesapların yapılarının ve işleyişlerinin çok iyi bilinmesi gereklidir. Yönetime etkisi ve yararı (sorumluluk ve kontrol için) olacak raporhazırlamak için gerekli hesapları belirlemek.

Maliyet muhasebesi kapsamına giren konular ve işlemler çeşitli tablolarda yapılır ve izlenir. hesapların bilanço düzenlenmesindeki ilkelere göre belirlenmesi ve gruplandırılmasıdır. Üretim işletmelerine ait hesap planlarının hazırlanmasında iki ana sistem bulunmaktadır. Maliyet muhasebesi ile genel muhasebe arasında devamlı bağlantı vardır. bilindiği gibi hesaplar. maliyet hesapları ilave edilir. ? Birci sistem ne demektir? b) İkici Sistem: Gider yerleri ve gider taşıyıcıları hesaplarını içermeyen hesap planlarına ikici (dualist) hesap planları denir. a) Birci Sistem: Gider yerleri ve gider taşıyıcıları hesaplarını içeren hesap planlarına birci (monist) hesap planları denir.şım. Böyle bir hesap planının sağlayacağı yararlar şöyle belirtilebilir: ● Ülkedeki veya aynı iş kolundaki benzer işletmeler arasında karşı. bilanço hesapları olarak aktif hesaplar ve pasif hesaplar. sonuç hesapları olarak da gelir hesapları ve gider hesapları olarak sınıflandırılır. Bu sınıflandırmada tüm hesaplar genel (finansal) muhasebeye ilişkin hesaplar olmaktadır. ticari) muhasebe ile maliyet (işleme) muhasebesi birarada yürütülür. ✔ Hesap planında genel muhasebe ile maliyet muhasebesi hesaplarına birarada yer verilebilir mi? Hesap planında genel muhasebe ile maliyet muhasebesi hesaplarına birarada yer verilip. Birci sistem genellikle küçük ve orta büyüklükteki işletmelerde başarı ile uygulanabilmektedir. b) İkici (Dualist) Sistem. Bu açıdan hesap planında hem genel muhasebeye hem de maliyet muhasebesine ilişkin hesaplar yer alır. Maliyet muhasebesi giderlerin ayrıntısını muhasebeden almakla yetinir. Bu şekilde maliyet muhasebesi ile genel muhasebe aynı hesap planı içinde bütünleşebilir. Temel olarak ikici sisteme ait hesap planları bilançoya göre bütünleme yöntemine dayanarak yapılmaktadır. Bu sistemde genel muhasebe ile maliyet muhasebesi birbirinden ayrı olarak yürütülür. Bu sistemde maliyet muhasebesi kayıtlarına temel oluşturmak üzere çeşitli tablolar da kullanılır. Bu sistemde genel (finansal. Bu hesaplara. a) Birci (Monist) Sistem.237 - . ✔ Bilanço düzenlenmesindeki ilkelere göre hesap grupları nelerdir? Bilanço düzenlenmesindeki ilkelere göre. Bu sisteme göre düzenlenen hesap planlarında maliyet muhasebesi ile ilgili hesaplara hemen hemen hiç yer verilmez. bir ülkenin bütün işletmeleri için veya belirli bir işkoluna giren işletmeler için uygulanması önerilen veya zorunlu tutulan tek düzen bir hesap planıdır. üretim işletmelerinde. Bunun yerine sadece genel muhasebeye ait hesaplara yer verilir. Genel muhasebe ile maliyet muhasebesi bir bütün oluşturur. verilmemesi durumuna göre hesap planlarının düzenlenmesinde değişik sistemler ortaya çıkmıştır. Bunlar. ? Hesap planlarında hesap gruplarının belirlenmesi ne demektir? Üretim işletmelerine ait hesap planlarının hazırlanmasında hangi sistemler bulunmaktadır? TEKDÜZEN GENEL HESAP PLANLARI Genel hesap planı.

Sermaye Piyasası Kurulu ve Türkiye Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler ve Yeminli Mali Müşavirler Odaları Birliği tarafından genel hesap planları konusunda çalışmalar yapılmıştır.1994 tarihinden itibaren uygulanması istenen TEKDÜZEN HESAP ÇERÇEVESİ ve HESAP PLANI 26. Genel kabul görmüş muhasebe kavram ve ilkelerine uygun standart mali tabloların düzenlenmesine yardımcı olmak suretiyle sermaye piyasasına açıklık getirilir.01. her işletmenin kendi yapısına ve bünyesine uymayan bir hesap planı uygulamasına neden de olur. Bu çalışmaların bir sonucu olarak meydana getirilen ve 01. mali tablolar aracılığı ile ilgililere . Mali Tabloların Düzenlenmesi ve Sunulması.238 - .1992 tarihli Resmi Gazete’nin mükerrer sayısında “Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği” içinde yayımlanmıştır. Muhasebe Politikalarının Açıklanması. İktisadi Devlet Teşekküllerini Yeniden Düzenleme Komisyonu. Ülkemizde genel hesap planı oluşturulması yönünde çalışmalar uzun yıllardır sürdürülmektedir. Hesap Planı ve İşleyişi. değişik işkolları için ayrı genel hesap planları geliştirilir. bilanço esasına göre defter tutan gerçek ve tüzel kişilere ait teşebbüs ve işletmelerin faaliyet ve sonuçlarının sağlıklı ve güvenilir bir biçimde muhasebeleştirilmesi.laştırmalar yapılması sağlanır. Ülkede terim birliği sağlanarak muhasebe eğitimi ve uygulamasında gelişmeler sağlanır. Bunu önlemek için genel hesap planındaki hesap grupları temel alınarak. Mali Tablolar İlkeleri. Bu planlar genel hesap planına göre daha ayrıntılı planlardır. ✔ Düzenlemenin amacı ne olabilir? Bu düzenleme. konularında düzenlemeler yapılmıştır. ● ● ● ● ● Muhasebenin Temel Kavramları. Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu Tek-düzen Muhasebe Koordinasyon Devamlı İhtisas Komisyonu. ● Ülkenin ekonomisini oluşturan işletmeler arasında hesap birliği sağlanarak.12. Çünkü işletmeler kendileri için özel hesap planlarını hazırlarken ilgili işkoluna ait genel hesap planını temel almakla beraber kendi özelliklerine de planda yer vermek zorunluluğundadırlar. 1964 yılından başlamak üzere günümüze kadar. Tekdüzen Hesap Çerçevesi. işletmelere ait bilgilerin birleştirilmesi yoluyla ülkenin ekonomisi hakkında bilgiler elde edilmesi kolaylaşır. Bu planların değişik işletmelerin özelliklerinin gerektirdiği esnekliğe sahip bulunması gerekir. ? Tekdüzen hesap planı ne demektir? Ne gibi yararları vardır? Ülkemizde bu çerçevede uygulanan hesap planı var mıdır? MUHASEBE SİSTEMİ UYGULAMA GENEL TEBLİĞİ Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği ile. ● ● ✔ Tekdüzen hesap planının sakıncaları olabilir mi? Tekdüzen hesap planı belirtilen bu yararları yanında.

Dolayısıyla yapılan bu düzenleme. yöneliktir. Mali tablolarda yer alan hesap adlarının tüm kesimler için aynı anlamı vermesine. Muhasebe terim birliğinin sağlanması suretiyle anlaşılabilir olmasına. Yapılan düzenlemenin kapsamına bilanço esasına göre defter tutan gerçek ve tüzel kişiler girmektedir. ● Muhasebe bilgilerinin karar alma durumunda bulunan ilgililere yeterli ve doğru olarak ulaştırılmasına. Aracı Kurumlar ve Yatırım Ortaklıkları. alanlarda faaliyet gösterenler dahil). ● ? Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği hangi konuları içermektedir? Bu tebliğ ülkemizdeki muhasebe uygulamalarına hangi yeni uy- . hukuki yapılarının farklılığı. ● ● ● Banka ve Sigorta Şirketleri Özel Finans Kurumları. İşletmelerle. Bu çerçevedeki teşebbüs ve işletmeler Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği ile belirlenen muhasebe usul ve esaslarına uymak zorundadırlar.sunulan bilgilerin tutarlılık ve karşılaştırılabilirlik niteliklerini koruyarak gerçek durumu yansıtmanın sağlanması ve işletmelerde denetimin kolaylaştırılması amacıyla yapılmıştır. özel kanunlarının bulunması. Teşebbüs ve işletmelerin kamu idare ve müesseselerine ait olması. ✔ Belirlenen kapsama girmeyen teşebbüs veya işletme yok mudur? Bilanço esasına göre defter tutmakla beraber faaliyet konuları itibariyle farklı muhasebe tekniği kullanmak durumunda bulunan. Bu teşebbüs ve işletmelerin ticari esaslara göre faaliyet göstermeleri. Finansal Kiralama Şirketleri (factoring vb.239 - . belirlenen “Muhasebenin Temel Kavramları”na. ilgililer arasında güven unsurunun oluşturulmasına. ilgili mevzuat hükümleriyle aykırılığın mali rapor ve beyannamelerinin düzenlenmesi sırasında giderilmesi işletmelerin sorumluluğundadır. Menkul Kıymet Yatırım Fonları. bu zorlukları yerine getirmelerine engel değildir. vergi muafiyet ve istisnalarından yararlanmaları. Farklı işletmeler ile aynı işletmenin farklı dönemlerinin karşılaştırılmasına. “Muhasebe Politikalarının Açıklanması”na ve “Mali Tablolar İlkeleri”ne uymaları kaydıyla Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği’nin diğer zorunluluklarını yerine getirmekle yükümlü tutulmamışlardır. ● ● ● ● ? ✔ Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği hangi amaçlara ulaşmayı hedeflemiştir? Düzenlemede getirilen esaslara uyulması zorunlu mudur? Yapılan düzenlemede öngörülen usul ve esaslara uyulması zorunlu olup. belirlenen muhasebe usul ve esaslarına uymaları için yeterlidir.

6.1994 tarihinden itibaren kullanılması öngörülen Tekdüzen Hesap Çerçevesi ve Hesap Planı doğrultusunda kurmak zorundadırlar. 9. 4. 2.1. 8. TEKDÜZEN HESAP ÇERÇEVESİ VE HESAP PLANI İşletmeler. Tekdüzen Hesap Çerçevesinde hesap sınıfları ve hesap grupları şu şekilde belirlenmiştir: A.TEKDÜZEN HESAP ÇERÇEVESİ HESAP SINIFLARI 1. 7. muhasebe sistemlerini Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği ile 1. 5.240 - . DÖNEN VARLIKLAR DURAN VARLIKLAR KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR ÖZKAYNAKLAR GELİR TABLOSU HESAPLARI MALİYET HESAPLARI SERBEST NAZIM HESAPLAR 1 DÖNEN VARLIKLAR 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 2 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 3 30 31 32 33 34 35 HAZIR DEĞERLER MENKUL KIYMETLER TİCARİ ALACAKLAR DİĞER ALACAKLAR STOKLAR GELECEK AYLARA AİT GİDERLER VE GELİR TAHAKKUKLARI DİĞER DÖNEN VARLIKLAR DURAN VARLIKLAR TİCARİ ALACAKLAR DİĞER ALACAKLAR MALİ DURAN VARLIKLAR MADDİ DURAN VARLIKLAR MADDİ OLMAYAN DURAN VARLIKLAR ÖZEL TÜKENMEYE TABİ VARLIKLAR GELECEK YILLARA AİT GİDERLER VE GELİR TAHAKKUKLARI DİĞER DURAN VARLIKLAR KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR MALİ BORÇLAR TİCARİ BORÇLAR DİĞER BORÇLAR ALINAN AVANSLAR .gulamaları getirmiştir. 3.

241 - .36 37 38 39 4 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 5 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 6 ÖDENECEK VERGİ VE DİĞER YÜKÜMLÜLÜKLER BORÇ VE GİDER KARŞILIKLARI GELECEK AYLARA AİT GELİRLER VE GİDER TAHAKKUKLARI DİĞER KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR MALİ BORÇLAR TİCARİ BORÇLAR DİĞER BORÇLAR ALINAN AVANSLAR BORÇ VE GİDER KARŞILIKLARI GELECEK YILLARA AİT GELİRLER VE GİDER TAHAKKUKLARI DİĞER UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR ÖZKAYNAKLAR ÖDENMİŞ SERMAYE SERMAYE YEDEKLERİ KÂR YEDEKLERİ GEÇMİŞ YILLAR KÂRLARI GEÇMİŞ YILLAR ZARARLARI DÖNEM NET KÂRI (ZARARI) GELİR TABLOSU HESAPLARI 60 BRÜT SATIŞLAR 61 SATIŞ İNDİRİMLERİ (-) 62 SATIŞLARIN MALİYETİ (-) 63 FAALİYET GİDERLERİ (-) 64 DİĞER FAALİYETLERDEN OLAĞAN GELİR VE KÂRLAR 65 DİĞER FAALİYETLERDEN OLAĞAN GİDER VE ZARARLAR (-) 66 FİNANSMAN GİDERLERİ (-) 67 OLAĞANDIŞI GELİR VE KÂRLAR 68 OLAĞANDIŞI GİDER VE ZARARLAR (-) 69 DÖNEM NET KÂRI (ZARARI) 7 MALİYET HESAPLARI 7/A SEÇENEĞİ 70 71 72 73 74 75 76 77 MALİYET MUHASEBESİ BAĞLANTI HESAPLARI DİREKT İLK MADDE VE MALZEME GİDERLERİ DİREKT İŞÇİLİK GİDERLERİ GENEL ÜRETİM GİDERLERİ HİZMET ÜRETİM MALİYETİ ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME GİDERLERİ PAZARLAMA SATIŞ VE DAĞITIM GİDERLERİ GENEL YÖNETİM GİDERLERİ .

SENET VE BONOLARI . SENET VE BONOLARI KAMU KESİMİ TAHVİL. RESİM VE HARÇLAR AMORTİSMANLAR VE TÜKENME PAYLARI FİNANSMAN GİDERLERİ GİDER ÇEŞİTLERİ YANSITMA HESAPLARI ÜRETİM MALİYET HESABI (SERBEST) NAZIM HESAPLAR (SERBEST) B.78 FİNANSMAN GİDERLERİ 7/B SEÇENEĞİ 79 790 791 792 793 794 795 796 797 798 799 8 9 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 0 GİDER ÇEŞİTLERİ İLK MADDE VE MALZEME GİDERLERİ İŞÇİ ÜCRET VE GİDERLERİ MEMUR ÜCRET VE GİDERLERİ DIŞARIDAN SAĞLANAN FAYDA VE HİZMETLER ÇEŞİTLİ GİDERLER VERGİ.242 - .HESAP PLANI 1 10 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 11 110 111 112 113 114 115 DÖNEN VARLIKLAR HAZIR DEĞERLER KASA ALINAN ÇEKLER BANKALAR VERİLEN ÇEKLER VE ÖDEME EMİRLERİ (-) DİĞER HAZIR DEĞERLER MENKUL KIYMETLER HİSSE SENETLERİ ÖZEL KESİM TAHVİL.

116 117 118 119 12 120 121 122 123 124 125 126 127 128 129 13 130 131 132 133 134 135 136 137 138 139 14 15 150 151 152 153 154 155 156 157 158 159 16 17 18 180 181 182 183 184 GELECEK AYLARA AİT GİDERLER VE GELİR TAHAKKUKLARI GELECEK AYLARA AİT GİDERLER GELİR TAHAKKUKLARI STOKLAR İLK MADDE VE MALZEME YARI MAMULLER-ÜRETİM MAMULLER TİCARİ MALLAR DİĞER MENKUL KIYMETLER MENKUL KIYMETLER DEĞER DÜŞÜKLÜĞÜ KARŞILIĞI (-) TİCARİ ALACAKLAR ALICILAR ALACAK SENETLERİ ALACAK SENETLERİ REESKONTU (-) VERİLEN DEPOZİTO VE TEMİNATLAR ŞÜPHELİ TİCARİ ALACAKLAR ŞÜPHELİ TİCARİ ALACAKLAR KARŞILIĞI (-) DİĞER ALACAKLAR ORTAKLARDAN ALACAKLAR İŞTİRAKLERDEN ALACAKLAR BAĞLI ORTAKLIKLARDAN ALACAKLAR PERSONELDEN ALACAKLAR DİĞER ÇEŞİTLİ ALACAKLAR DİĞER ALACAK SENETLERİ REESKONTU (-) ŞÜPHELİ DİĞER ALACAKLAR ŞÜPHELİ DİĞER ALACAKLAR KARŞILIĞI (-) DİĞER STOKLAR STOK DEĞER DÜŞÜKLÜĞÜ KARŞILIĞI (-) VERİLEN SİPARİŞ AVANSLARI .243 - .

185 186 187 188 189 19 190 191 192 193 194 195 196 197 198 199 2 20 21 22 220 221 222 223 224 225 226 227 228 229 23 230 231 232 233 234 235 236 237 238 239 24 TİCARİ ALACAKLAR ALICILAR ALACAK SENETLERİ ALACAK SENETLERİ REESKONTU (-) DİĞER DÖNEN VARLIKLAR İNDİRİLECEK KATMA DEĞER VERGİSİ DİĞER KATMA DEĞER VERGİSİ PEŞİN ÖDENEN VERGİLER VE FONLAR PERSONEL AVANSLARI SAYIM VE TESELLÜM NOKSANLARI DİĞER ÇEŞİTLİ DÖNEN VARLIKLAR DİĞER DÖNEN VARLIKLAR KARŞILIĞI (-) DURAN VARLIKLAR VERİLEN DEPOZİTO VE TEMİNATLAR ŞÜPHELİ ALACAKLAR KARŞILIĞI (-) DİĞER ALACAKLAR ORTAKLARDAN ALACAKLAR İŞTİRAKLERDEN ALACAKLAR BAĞLI ORTAKLIKLARDAN ALACAKLAR PERSONELDEN ALACAKLAR DİĞER ÇEŞİTLİ ALACAKLAR DİĞER ALACAK SENETLERİ REESKONTU (-) ŞÜPHELİ ALACAKLAR KARŞILIĞI (-) MALİ DURAN VARLIKLAR 240 BAĞLI MENKUL KIYMETLER 241 BAĞLI MENKUL KIYMETLER DEĞER DÜŞÜKLÜĞÜ KARŞILIĞI (-) 242 İŞTİRAKLER 243 İŞTİRAKLERE SERMAYE TAAHHÜTLERİ (-) 244 İŞTİRAKLER SERMAYE PAYLARI DEĞER DÜŞÜKLÜĞÜ .244 - .

MAKİNA VE CİHAZLAR TAŞITLAR DEMİRBAŞLAR DİĞER MADDİ DURAN VARLIKLAR BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR (-) YAPILMAKTA OLAN YATIRIMLAR VERİLEN AVANSLAR MADDİ OLMAYAN DURAN VARLIKLAR HAKLAR ŞEREFİYE KURULUŞ VE ÖRGÜTLENME GİDERLERİ ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME GİDERLERİ ÖZEL MALİYETLER DİĞER MADDİ OLMAYAN DURAN VARLIKLAR BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR (-) VERİLEN AVANSLAR ÖZEL TÜKENMEYE TABİ VARLIKLAR ARAMA GİDERLERİ HAZIRLIK VE GELİŞTİRME GİDERLERİ DİĞER ÖZEL TÜKENMEYE TABİ VARLIKLAR BİRİKMİŞ TÜKENME PAYLARI (-) VERİLEN AVANSLAR GELECEK YILLARA AİT GİDERLER VE GELİR TAHAKKUKLARI GELECEK YILLARA AİT GİDERLER GELİR TAHAKKUKLARI .245 - .KARŞILIĞI ( -) 245 BAĞLI ORTAKLIKLAR 246 BAĞLI ORTAKLIKLARA SERMAYE TAAHÜTLERİ (-) 247 BAĞLI ORTAKLIKLAR SERMAYE PAYLARI DEĞER DÜŞÜKLÜĞÜ KARŞILIĞI (-) 248 DİĞER MALİ DURAN VARLIKLAR 249 DİĞER MALİ DURAN VARLIKLAR KARŞILIĞI (-) 25 250 251 252 253 254 255 256 257 258 259 26 260 261 262 263 264 265 266 267 268 269 27 270 271 272 273 274 275 276 277 278 279 28 280 281 282 283 284 285 286 287 MADDİ DURAN VARLIKLAR ARAZİ VE ARSALAR YER ALTI VE YER ÜSTÜ DÜZENLERİ BİNALAR TESİS.

246 - .288 289 29 DİĞER DURAN VARLIKLAR 290 291 GELECEK YILLARDA İNDİRİLECEK KATMA DEĞER VERGİSİ 292 DİĞER KATMA DEĞER VERGİSİ 293 GELECEK YILLAR İHTİYACI STOKLAR 294 295 296 297 298 299 3 30 300 301 302 303 304 305 306 307 308 309 31 32 320 321 322 323 324 325 326 327 328 329 33 330 331 332 333 334 335 336 337 338 TİCARİ BORÇLAR SATICILAR BORÇ SENETLERİ BORÇ SENETLERİ REESKONTU (-) ELDEN ÇIKARILACAK STOKLAR VE MADDİ DURAN VARLIKLAR DİĞER ÇEŞİTLİ DURAN VARLIKLAR STOK DEĞER DÜŞÜKLÜĞÜ KARŞILIĞI (-) BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR (-) KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR MALİ BORÇLAR BANKA KREDİLERİ UZUN VADELİ KREDİLERİN ANAPARA TAKSİTLERİ VE FAİZLERİ TAHVİL ANAPARA BORÇ. TAKSİT VE FAİZLERİ ÇIKARILMIŞ BONOLAR VE SENETLER ÇIKARILMIŞ DİĞER MENKUL KIYMETLER MENKUL KIYMETLER İHRAÇ FARKI (-) DİĞER MALİ BORÇLAR ALINAN DEPOZİTO VE TEMİNATLAR DİĞER TİCARİ BORÇLAR DİĞER BORÇLAR ORTAKLARA BORÇLAR İŞTİRAKLERE BORÇLAR BAĞLI ORTAKLIKLARA BORÇLAR PERSONELE BORÇLAR DİĞER BORÇ SENETLERİ REESKONTU (-) .

247 - .339 34 340 341 342 343 344 345 346 347 348 349 35 36 DİĞER ÇEŞİTLİ BORÇLAR ALINAN AVANSLAR ALINAN SİPARİŞ AVANSLARI ALINAN DİĞER AVANSLAR ÖDENECEK VERGİ VE DİĞER YÜKÜMLÜLÜKLER 360 ÖDENECEK VERGİ VE FONLAR 361 ÖDENECEK SOSYAL GÜVENLİK KESİNTİLERİ 362 363 364 365 366 367 368 VADESİ GEÇMİŞ ERTELENMİŞ VEYA TAKSİTLENDİRİLMİŞ VERGİ VE DİĞER YÜKÜMLÜLÜKLER 369 ÖDENECEK DİĞER YÜKÜMLÜLÜKLER 37 370 371 372 373 374 375 376 377 378 379 38 380 381 382 383 384 385 386 387 388 BORÇ VE GİDER KARŞILIKLARI DÖNEM KÂRI VERGİ VE DİĞER YASAL YÜKÜMLÜLÜK KARŞILIKLARI DÖNEM KÂRININ PEŞİN ÖDENEN VERGİ VE DİĞER YÜKÜMLÜLÜKLERİ (-) KIDEM TAZMİNATLARI KARŞILIĞI MALİYET GİDERLERİ KARŞILIĞI DİĞER BORÇ VE GİDER KARŞILIKLARI GELECEK AYLARA AİT GELİRLER VE GİDER TAHAKKUKLARI GELECEK AYLARA AİT GELİRLER GİDER TAHAKKUKLARI .

389 39 390 391 392 393 394 395 396 397 398 399 4 40 400 401 402 403 404 405 406 407 408 409 41 42 420 421 422 423 424 425 426 427 428 429 43 430 431 432 433 434 435 436 437 438 TİCARİ BORÇLAR SATICILAR BORÇ SENETLERİ BORÇ SENETLERİ REESKONTU (-) DİĞER KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR HESAPLANAN KDV DİĞER KDV SAYIM VE TESELLÜM FAZLALARI DİĞER ÇEŞİTLİ YABANCI KAYNAKLAR UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR MALİ BORÇLAR BANKA KREDİLERİ ÇIKARILMIŞ TAHVİLLER ÇIKARILMIŞ DİĞER MENKUL KIYMETLER MENKUL KIYMETLER İHRAÇ FARKI (-) DİĞER MALİ BORÇLAR ALINAN DEPOZİTO VE TEMİNATLAR DİĞER TİCARİ BORÇLAR DİĞER BORÇLAR ORTAKLARA BORÇLAR İŞTİRAKLERE BORÇLAR BAĞLI ORTAKLIKLARA BORÇLAR DİĞER BORÇ SENETLERİ REESKONTU (-) KAMUYA OLAN ERTELENMİŞ VEYA TAKSİTLENDİRİLMİŞ BORÇLAR .248 - .

439 44 440 441 442 443 444 445 446 447 448 449 45 46 47 470 471 472 473 474 475 476 477 478 479 48 480 481 482 483 484 485 486 487 488 489 49 490 491 492 493 494 495 496 49 49 499 DİĞER ÇEŞİTLİ BORÇLAR ALINAN AVANSLAR ALINAN SİPARİŞ AVANSLARI ALINAN DİĞER AVANSLAR BORÇ VE GİDER KARŞILIKLARI KIDEM TAZMİNATI KARŞILIĞI DİĞER BORÇ VE GİDER KARŞILIKLARI GELECEK YILLARA AİT GELİRLER VE GİDER TAHAKKUKLARI GELECEK YILLARA AİT GELİRLER GİDER TAHAKKUKLARI DİĞER UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR GELECEK YILLARA ERTELENEN VEYA TERKİN EDİLEN KATMA DEĞER VERGİSİ TESİSE KATILMA PAYLARI DİĞER ÇEŞİTLİ UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR .249 - .

YENİDEN DEĞERLEME ARTIŞLARI İŞTİRAKLER YENİDEN DEĞERLEME ARTIŞLAR DİĞER SERMAYE YEDEKLERİ KÂR YEDEKLERİ YASAL YEDEKLER STATÜ YEDEKLERİ OLAĞANÜSTÜ YEDEKLER DİĞER KÂR YEDEKLERİ ÖZEL FONLAR GEÇMİŞ YILLAR KÂRLARI GEÇMİŞ YILLAR KÂRLARI GEÇMİŞ YILLAR ZARARLARI (-) GEÇMİŞ YILLAR ZARARLARI(-) DÖNEM NET KÂRI (ZARARI) DÖNEM NET KÂRI DÖNEM NET ZARARI (-) GELİR TABLOSU HESAPLARI BRÜT SATIŞLAR YURTİÇİ SATIŞLAR YURTDIŞI SATIŞLAR DİĞER GELİRLER SATIŞ İNDİRİMLERİ (-) SATIŞTAN İADELER (-) SATIŞ İSKONTOLARI (-) .5 50 500 501 51 52 520 521 522 523 524 525 526 527 528 529 53 54 540 541 542 543 544 545 546 547 548 549 55 56 57 570 58 580 59 590 591 6 60 600 601 602 61 610 611 ÖZKAYNAKLAR ÖDENMİŞ SERMAYE SERMAYE ÖDENMEMİŞ SERMAYE (-) SERMAYE YEDEKLERİ HİSSE SENETLERİ İHRAÇ PRİMLERİ HİSSE SENEDİ İPTAL KÂRLARI M.D.V.250 - .

612 613 614 615 616 617 618 619 62 620 621 622 623 624 625 626 627 628 629 63 630 631 632 633 634 635 636 637 638 639 64 640 641 642 643 644 645 646 647 648 649 65 650 651 652 653 654 655 656 657 658 DİĞER İNDİRİMLER (-) SATIŞLARIN MALİYETİ (-) SATILAN MAMULLER MALİYETİ (-) SATILAN TİCARİ MALLAR MALİYETİ (-) SATILAN HİZMET MALİYETİ (-) DİĞER SATIŞLARIN MALİYETİ (-) FAALİYET GİDERLERİ (-) ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME GİDERLERİ (-) PAZARLAMA.251 - . SATIŞ VE DAĞITIM GİDERLERİ (-) GENEL YÖNETİM GİDERLERİ (-) DİĞER FAALİYETLERDEN OLAĞAN GELİR VE KÂRLAR İŞTİRAKLERDEN TEMETTÜ GELİRLERİ BAĞLI ORTAKLIKLARDAN TEMETTÜ GELİRLERİ FAİZ GELİRLERİ KOMİSYON GELİRLERİ KONUSU KALMAYAN KARŞILIKLAR FAALİYETLE İLGİLİ DİĞER GELİR VE KÂRLAR DİĞER FAALİYETLERDEN OLAĞAN GİDER VE ZARARLAR (-) REESKONT FAİZ GİDERLERİ (-) KOMİSYON GİDERLERİ (-) KARŞILIK GİDERLERİ (-) .

659 66 660 661 67 670 671 672 673 674 675 676 677 678 679 68 680 681 682 683 684 685 686 687 688 689 69 DİĞER GİDER VE ZARARLAR (-) FİNANSMAN GİDERLERİ (-) KISA VADELİ BORÇLANMA GİDERLERİ (-) UZUN VADELİ BORÇLANMA GİDERLERİ (-) OLAĞAN DIŞI GELİR VE KÂRLAR ÖNCEKİ DÖNEM GELİR VE KÂRLARI DİĞER OLAĞANDIŞI GELİR VE KÂRLAR OLAĞANDIŞI GİDER VE ZARARLAR (-) ÇALIŞMAYAN KISIM GİDER VE ZARARLARI (-) ÖNCEKİ DÖNEM GİDER VE ZARARLARI (-) DİĞER OLAĞANDIŞI GİDER VE ZARARLAR (-) DÖNEM NET KÂRI (ZARARI) 690 DÖNEM KÂRI VEYA ZARARI 691 DÖNEM KÂRI VE DİĞER YASAL YÜKÜMLÜLÜK KARŞILIKLARI (-) 692 DÖNEM NET KÂRI VEYA ZARARI 7 70 700 701 71 710 711 712 713 72 720 721 722 723 73 MALİYET HESAPLARI (7/A SEÇENEĞİ) MALİYET MUHASEBESİ BAĞLANTI HESAPLARI MALİYET MUHASEBESİ BAĞLANTI HESABI MALİYET MUHASEBESİ YANSITMA HESABI DİREKT İLK MADDE VE MALZEME GİDERLERİ DİREKT DİREKT DİREKT DİREKT İLK İLK İLK İLK MADDE MADDE MADDE MADDE VE VE VE VE MALZEME MALZEME MALZEME MALZEME GİDERLERİ YANSITMA HESABI FİYAT FARKI MİKTAR FARKI DİREKT İŞÇİLİK GİDERLERİ DİREKT DİREKT DİREKT DİREKT İŞÇİLİK GİDERLERİ İŞÇİLİK GİDERLERİ YANSITMA HESABI İŞÇİLİK ÜCRET FARKLARI İŞÇİLİK SÜRE (ZAMAN) FARKLARI GENEL ÜRETİM GİDERLERİ .252 - .

730 731 732 733 734 74 740 741 742 75 750 751 752 76 760 761 762 SABI 77 770 771 772 78 780 781 782 79 790 791 792 793 794 795 796 797 798 799 8 9 0 GENEL GENEL GENEL GENEL GENEL ÜRETİM ÜRETİM ÜRETİM ÜRETİM ÜRETİM GİDERLERİ GİDERLERİ GİDERLERİ GİDERLERİ GİDERLERİ YANSITMA HESABI BÜTÇE FARKLARI VERİMLİLİK FARKLARI KAPASİTE FARKLARI HİZMET ÜRETİM MALİYETİ HİZMET ÜRETİM MALİYETİ HİZMET ÜRETİM MALİYETİ YANSITMA HESABI HİZMET ÜRETİM MALİYETİ FARK HESAPLARI ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME GİDERLERİ ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME G İDERLERİ ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME GİDERLERİ YANSITMA HESABI ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME GİDER FARKLARI PAZARLAMA SATIŞ VE DAĞITIM GİDERLERİ PAZARLAMA SATIŞ VE DAĞITIM GİDERLERİ PAZARLAMA SATIŞ VE DAĞITIM GİDERLERİ YANSITMA HESABI PAZARLAMA SATIŞ VE DAĞITIM GİDERLERİ FARK HEGENEL YÖNETİM GİDERLERİ GENEL YÖNETİM GİDERLERİ GENEL YÖNETİM GİDERLERİ YANSITMA HESABI GENEL YÖNETİM GİDER FARKLARI HESABI FİNANSMAN GİDERLERİ FİNANSMAN GİDERLERİ FİNANSMAN GİDERLERİ YANSITMA HESABI FİNANSMAN GİDERLERİ FARK HESABI GİDER ÇEŞİTLERİ (7/B SEÇENEĞİ) İLK MADDE VE MALZEME GİDERLERİ İŞÇİ ÜCRET VE GİDERLERİ MEMUR ÜCRET VE GİDERLERİ DIŞARIDAN SAĞLANAN FAYDA VE HİZMETLER ÇEŞİTLİ GİDERLER VERGİ.253 - . RESİM VE HARÇLAR AMORTİSMANLAR VE TÜKENME PAYLARI FİNANSMAN GİDERLERİ GİDER ÇEŞİTLERİ YANSITMA HESAB ÜRETİM MALİYET HESABI (SERBEST) NAZIM HESAPLAR (SERBEST) ? İşletmeler. muhasebe sistemlerini Tekdüzen Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği’nde verilen Tekdüzen Hesep Çerçevesi ve Hesap Planına göre kurmaları konusunda zorunlu tutulmuşlar mıdır? .

İşletmenin varlıkları ve bu varlıkların kaynakları ile gelir ve giderleri hakkında açık. muhasebenin temel kavramları ve ilkeleri çerçevesinde sistemli bir şekilde bölümleyen ve aynı olayların sürekli olarak aynı hesaplara kaydedilmesini sağlayan bir yönergedir. Mali Tabloların İlkeleri Mali Tabloların Düzenlenmesi ve Sunulması.Özet Hesap planı.254 - . muhasebe kayıtlarının ilgili hesaplara hatasız ve genel kabul görmüş muhasebe ilkelerine uygun olarak yapılmasını sağlaması. b. konularında düzenlemeler yapılmış ve işletmelerin 1. Sınıflandırma ve kodlamanın. anlaşılabilir ve doğru bilgi elde edilecek yapıda olması. Muhasebe Politikalarının Açıklanması.1994 tarihinden itibaren bu düzenlemelere uymaları zorunlu tutulmuştur.12. Tekdüzen Hesap Çerçevesi. Muhasebe bilgilerini kullanacak kişiler de dikkate alınarak hesapların sınıflandırılması. Hesap planı aynı olayların sürekli aynı hesaplara kaydedilmesi- . Hesap Planı ve İşleyişi. maddelerine dayanarak Maliye Bakanlığı 26. Bu tebliğ ile. Aynı olayların sürekli aynı hesaplara kaydedilmelerini sağlaması.1. Hesapların dış görünüşü itibariyle kayıtlarda kullanılan hesapların isimlerinin ve numaralarının bir listesi gibidir. ● ● ● İşletmenin bünyesine ve büyüklüğüne uygun olması. Ancak temelde işletmenin genel hesap düzeninin bir organizasyonu olup. muhasebe sisteminin çatısını oluşturur.1992 tarihli Resmi Gazete’nin mükerrer sayısında Muhasebe Sistemi Uygulama Tebliği yayınlamıştır. Sorular 1. Aşağıdaki ifadelerden hangisi bir hesap planında bulunması gereken özellik değildir? a. ● ● ● Vergi Usul Kanunu’nun 175 ve mükerrer 257. Hesap planı işletmenin bünyesine ve büyüklüğüne uygun olmalıdır. Muhasebe bilgi sisteminin önemli bir unsuru olan hesap planının kendisinden beklenen sonucun elde edilmesi için. işletmelerde mali nitelikteki işlem ve olayların kaydedilmesi için tutulan hesapları. Konsolide tabloların hazırlanmasına olanak sağlayacak şekilde olması gereklidir. ● ● ● ● ● Muhasebenin Temel Kavramları.

Hesap planı muhasebe bilgilerini kullanacak kişileri de dikkate alarak sınıflandırılmalıdır. Çok farklı yapıdaki işletmelerin aynı hesapları kullanmasını zor. anlaşılabilir ve doğru bilgi elde edecek yapıda olmalıdır. Bir hesap planı oluşturulurken aşağıdaki işlemlerden hangisine yer verilmez? a. Benzer işletmeler arasında karşılaştırma olanağı sağlar. e. d. Hesapların oluşturularak isimlendirilmesi c. İşletmelere ait bilgilerin birleştirilmesi yoluyla ülke ekonomisi hakkında bilgi elde etmeyi kolaylaştırır. Hesap planı bir işletme için bir kez yapılmalı ve değiştirilmemelidir. Hesapların kodlanması e.50 Yabancı Para Kasası e.ni sağlamalıdır. Ülkede terim birliği sağlayarak muhasebe eğitimi ve uygulamasında gelişmeler sağlar. 2. 10 Hazır Değerler c. e.255 - . 100 Kasa d. 1 10 100 100. 1 Dönen Varlıklar b. Hesap gruplarının belirlenmesi d. 100. Hesapların işleyişini ve kullanılışını açıklayan yönergenin hazırlanması 3.500 Dolar 4. Aşağıdakilerden hangisi tekdüzen genel hesap planlarının sağlayacağı yararlardan değildir? a. Hesapların bilançoya ne şekilde aktarılacağının belirlenmesi b.500 Dolar Yukarıda sınıflandırılmış ve kodlanmış olarak verilen hesap planında ana hesap nedir? a.50 DÖNEN VARLIKLAR HAZIR DEĞERLER KASA Yabancı Para Kasası 100. 100. Standart mali tabloların düzenlenmesine olanak sağlayarak sermaye piyasasına açıklık getirir. c. b. Hesap planı işletmenin mali durumu ve faaliyet sonuçları hakkında açık. c. d.

Eskişehir. The Pitmann Press.256 - .Vural.Theory and Practice. 1969. Dergisi. George. 1996. Accounting Information Systems. Business Data Processing. South-Western College Publishing. Oram. BOWE.B. Ankara. Melih . Alfonso. Uğur . Barry. Andrew D. Zlatkovich.F. E. Charles T.1988.. Fahir. Schlosser. KÖKSAL. 26. CHAMBERS. Melih . DOĞAÇ. V Yayınları. Muhasebe Organizasyonu. No:54. Allan E. William S. Halladay. 1993. Accounting Information Systems. Muhasebe standartları e. Addison-Wesley. Muhasebe politikalarının açıklanması c.. Accounting Information .İ.la- yarak herkesin aynı dili konuşmasına olanak sağlar. Hopwood. Eskişehir Anadolu Üniversitesi İ. Ankara.12. Faruk. Englewood Cliffs. Robert E. "Bilgisayar Kullanılan Muhasebe Sistemlerinde Sağlama Sayısı Kavramı ve Önemi”. Mart Nisan 1989. GELINAS. 1981. Aydın. W. Ankara. İşletme ve Finans Dergisi. Mac Kean.1992 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği kapsamındaki “Tekdüzen Hesap Çerçevesi ve Hesap Planı” ile getirilen düzenleme kapsamında aşağıdaki konulardan hangisi yer almaz? a.. 1987. Data Base Management Systems. Sinan. Bilgisayar Dergisi. New Jersey. 1992. “Bir Bilgi Sistemi Olarak Muhasebe”. 1981.. BRABB J.. London. CUSHING. CARDENAS. 1985. ERDOĞAN. Yıl 4. Mali tablo standartları d. ERDOĞAN. Bilgisayar Terimleri Sözlüğü. USA. 1988. Melih Erdoğan. Sayı 2. Ulric J. “Veri Tabanı Teknolojisi”. 1982. George H. ÇUBUKÇU. Allyn and Bacon.. Computer Auditing. Allyn and Bacon Inc.. F. İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi Muhasebe Enstitüsü Yayını. Boston. Mali tabloların düzenlenmesi ve sunulması Kaynakça BİLGİNOĞLU. Publishing Co.. İstanbul. Sayı 36-37.. Nurten. Ferda Halıcı. James B.. Cilt VI. Muhasebede Bilgisayar Kullanımı.. Inc. Gerald. MAWDUDUR.Financial Information Systems . Massachusetts. Maurice.. Boston. Civelek. Illinois State University. 1982. Muhasebenin temel kavramları b. ERDOĞAN. BODNAR. Accounting Information Systems and Business Organizations. Prentice Hall. Ankara Üniversitesi Basımevi. Asuman . Rahman. Bilişim Terimleri Sözlüğü. 5.

New York. 1980. Paris.. New York. Second Edition. New Jersey. Sistem Yaklaşımı Açısından Finansal Bilgi Sistemi ve Maliyet Muhasebesi Alt Sistemi Uygulaması. M. Mark G. TAŞÇI. Richard D. Efraim. Sayı 36. Computer In Business: An Introduction. Accounting Information Systems. John Wiley & Sons. Yıl 10..Biyolojik Mikroyongalara Doğru. Computer in Business Management. SANDERS. ----------------.257 - . Mutlu. ----------------.. Bilgisayar Tarihi. Eskişehir. SÜRMELİ. EDP. 1976. Accounting and Information Systems. İşletme Yönetiminde Bilgisayarlar. 1983. 1983. MENARD. 1979. Teknolojik Gelişmeler Karşısında Muhasebe Eğitimi ve Uygulamaya Getirdiği Sorunlar. 1995. ----------------. MOSCOVE. O’BRİEN. 1990. H. Fatih Yayınevi Matbaası. Sait. Fevzi. Leon. James. 1984. Simkin. 1991. Emin. Cemalettin N. Bilgisayar Dergisi. İstanbul. Reston Publishing Company.Price Waterhouse. Bursa. 1990. Mc Graw Hill Inc. Joseph. W. WILKINSON. Ankara. Printice-Hall International Editions. SEVGENER. 1984. Donald. 1991. Decision Support and Expert Systems: Management Support System. YOUSSEF. Virginia. . Les Editions d’organization. New York. Ağaç Yayıncılık. TURBAN. 1978. SÜRMELİ. Muhasebe Bilgi Sistemi. 1987. New York. İstanbul.. Türkiye Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler ve Yeminli Mali Müşavirler Odaları Birliği Yayınları No: 18. İstanbul. Macmillan Publishing Company. Fevzi. H. Sayı 76. İşletme Fakültesi Muhasebe Enstitüsü Dergisi. Mehmet. USA. Hayri. Stephen A. Wu. Guide to Accounting Controls. John Willey Sons Inc. 1988. Jean-Paul. Uludağ Üniversitesi Basımevi. ÜLGEN.Muhasebenin Temel Kavramları ve Tekdüzen Hesap Planı. İstanbul Üniversitesi. Irwin Inc. Frederick. 1975. Automatiser le Travall Comptable. Eskişehir... İç Kontrol Sistemi ve İç Denetim İşlevi Bağıntısı. 1985. 1994. “Tekdüzen Hesap Çerçevesinin Muhasebe Eğitiminde ve Bilgisayar Uygulamasındaki Önemi”. Accounting Information Systems.Systems. Grolier Inc. System Analysis and Design. YAZICI. IX Muhasebe Eğitimi Sempozyumu.

d 4. a 5. c 2. d 4.Ünitelerin Sonunda Yer Alan Soruların Yanıtları ÜNİTE 1 1. a 2. c ÜNİTE 6 1. e 4. a 2. c 2. e 5. a ÜNİTE 11 1. a ÜNİTE 17 1. d 5.258 - . d ÜNİTE 2 1. b 5. c 2. e 3. b 3. a ÜNİTE 5 1. a ÜNİTE 15 1. b 4. a ÜNİTE 7 1. e 3. b 5. e ÜNİTE 16 1. a 4. d ÜNİTE 12 1. b 3. a ÜNİTE 4 1. e 4. d 2. a 2. d 2. c 2. d ÜNİTE 9 1. e 3. c 4. b 5. a 5. b ÜNİTE 3 1. d 2. b 3. b 2. c 5. b 3. c 3. b 4. c 4. a 3. e 3. c 5. a 4. c 2. d 2. b 4. c 4. a ÜNİTE 8 1. d . a ÜNİTE 14 1. c 4. c 5. c 4. d 5. e 3. d 2. c 3. a ÜNİTE 10 1. c 2. b 4. e ÜNİTE 13 1. b 4. a 3. d 2. e 5. c 4. e 3. d 5. b 5. b 3. d 2. c 3. b 5. b 5. d 3. c 5.

259 - .Akış Çizeneği Sembolleri İŞLEM BANT HAZIRLAMA KARAR DEVAM (Bağlantı) RASSAL ERİŞİM BELLEK BİRİMİ (Manyetik Disk) ÇEVRİM DIŞI BELLEK BELGE GİRİŞ / ÇIKIŞ KLAVYE (Giriş Birimi) İŞLEM AKIŞI DELİKLİ ŞERİT DELİKLİ KART ÇEVRİM İÇİ BELLEK GÖSTERİCİ BİRİM EL İŞLEMİ BAŞLA / DUR .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful