P. 1
ESKİ Muhasebe-bilgi-sistemi

ESKİ Muhasebe-bilgi-sistemi

|Views: 29|Likes:
Yayınlayan: asevim7348

More info:

Published by: asevim7348 on Feb 17, 2013
Telif Hakkı:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

09/30/2013

pdf

text

original

Sections

  • GİRİŞ
  • VERİ VE BİLGİ KAVRAMLARI
  • BİLGİ İŞLEME VE SİSTEM
  • BİLGİ İŞLEME SİSTEMİNİN EVRELERİ
  • BİLGİ İŞLEME YÖNTEMLERİ
  • Özet
  • Sorular
  • Sözlük ve Kavramlar Dizini
  • BİLGİ İŞLEMEDE BİLGİSAYARLAR
  • BİLGİSAYAR TEKNOLOJİSİ
  • BİLGİSAYAR TEKNOLOJİSİNİN EVRİMİ VE DONANIM
  • BİLGİSAYAR YAZILIMI (SOFTWARE)
  • PROGRAMLAMA DİLLERİ VE PROGRAMLAMA SÜRECİ
  • VERİ DÜZENLEMESİ
  • VERİ YAPILANDIRILMASI
  • KÜTÜK DÜZENLEME
  • ÇEVRİMİÇİ-GERÇEK ZAMANLI BİLGİ İŞLEME SİSTEMİ
  • VERİ TABANI
  • DİĞER SİSTEMLER
  • BİLGİ SİSTEMLERİ
  • Yönetim Bilgi Sistemleri
  • Temel Yönetim Bilgi Sistemleri
  • Üretim Bilgi Sistemi
  • Pazarlama Bilgi Sistemi
  • Personel Bilgi Sistemi
  • Muhasebe Bilgi Sistemi
  • Bilgi Sistemlerinde Bilgi Akışı
  • MUHASEBE BİLGİ SİSTEMİNİN NİTELİĞİ VE İÇERİĞİ
  • Muhasebe Bilgi Sisteminin Yapısı
  • Muhasebe Bilgi Sisteminde Veri ve Bilgi Akışı
  • Kayıt
  • Sınıflandırma
  • Hesaplama
  • Özetleme
  • Saklama
  • Canlandırma
  • Çoğaltma
  • İletme
  • Muhasebe Bilgi Sisteminin Öğeleri
  • Personel
  • Haberleşme Araçları
  • Donanım
  • Raporlar
  • Muhasebe Bilgi Sistemi Temel Kavram ve İlkeleri
  • Muhasebe Bilgi Sistemine İlişkin Genyöntemler
  • VERİ KAYNAKLARI VE GİRDİLER
  • Kodlar
  • Ana Kütükler
  • Müşteriler Ana Kütüğü
  • Alacak Hesapları Ana Kütüğü
  • Stoklar Ana Kütüğü
  • Açık Satış Emirleri Kütüğü
  • İşlem Kütükleri
  • Açık Satış Faturaları İşlem Kütüğü
  • Nakit Tahsilat İşlem Kütüğü
  • Referans ve Tarih Kütükleri
  • SATIŞ EMİRLERİ İŞLEME SİSTEMİ
  • Satış Emirleri
  • Kredi İşlemleri
  • Depo
  • Nakliye
  • Faturalama
  • ALACAK HESAPLARI İŞLEME SİSTEMİ
  • NAKİT TAHSİLATLAR İŞLEME SİSTEMİ
  • BİLGİSAYAR DESTEKLİ İŞLEME SİSTEMLERİ
  • Kredili Satışların İşlenmesi
  • Nakit Tahsilatlar İşleme Sistemi
  • İŞLEMSEL VE YÖNETSEL RAPORLAR
  • Satıcılar Ana Kütüğü
  • Satınalma Emirleri Ana Kütüğü
  • Açık Fiş Kütüğü
  • Teslimalma Raporları Kütüğü
  • Nakit Ödemeler İşlem Kütüğü
  • Tarih ve Referans Kütükleri
  • Satıcılar Tarih ve Referans Kütüğü
  • SATINALMA İŞLEMLERİ İŞLEME SİSTEMİ
  • BORÇ HESAPLARI İŞLEME SİSTEMİ
  • NAKİT ÖDEMELER İŞLEME SİSTEMİ
  • BİLGİSAYAR DESTEKLİ İŞLEME SİSTEMİ
  • Satınalma İşlemlerinin İşlenmesi
  • Teslim Alma İşlemlerinin İşlenmesi
  • Borç Hesapları Kayıt Süreci
  • Nakit Ödemeler İşleme Sistemi
  • Malzeme Stokları Ana Kütüğü
  • Yarı Mamul Stokları Ana Kütüğü
  • Mamul Stokları Ana Kütüğü
  • Açık Üretim Emirleri Kütüğü
  • Ürün Ağacı Kütüğü
  • Diğer Kütükler
  • ÜRETİM İŞLEME SİSTEMİ
  • Siparişin Alınması
  • Üretim ve Malzeme Gereksinim Planlaması
  • Üretim İşlemleri ve Maliyet Muhasebesi
  • RAPORLAR VE DİĞER ÇIKTILAR
  • BORDRO VE PERSONEL İŞLEMLERİ DÖNGÜSÜ
  • Veri Kaynakları ve Girdiler
  • Bordro ve Personel İşlemleri İşleme Sistemi
  • Bilgisayar Destekli İşleme Sistemleri
  • İşlemsel ve Yönetsel Raporlar
  • MADDİ DURAN VARLIK İŞLEME SİSTEMİ
  • Maddi Duran Varlık Ana Kütüğü
  • Maddi Duran Varlık İşleme Sistemi
  • İŞLEME DÖNGÜLERİ ARASINDAKİ İLİŞKİLER
  • Belgeler
  • Büyük Defter Ana Kütüğü
  • Büyük Defter Tarih Kütüğü
  • Sorumluluk Merkezleri Ana Kütüğü
  • Bütçe Ana Kütüğü
  • Finansal Raporları Hazırlama Kütüğü
  • Güncel Muhasebe Fişi Kütüğü
  • KAYDETME DÖNGÜSÜ
  • RAPORLAMA DÖNGÜSÜ
  • Raporlama İşlemleri İşleme Süreci
  • VERİ TABANI YAKLAŞIMI
  • Fazla Veri Kullanımı
  • Veri Tutarsızlığı
  • Veriye Erişememe
  • VERİ TABANI YAKLAŞIMININ ÖZELLİKLERİ
  • Veri Bağımsızlığı
  • Veri Standartlaştırması
  • Bir Kez Veri Girişi ve Depolaması
  • Veri Bütünleştirilmesi
  • Ortak Veri Kullanımı
  • VERİ TABANI YAKLAŞIMININ YARARLARI
  • VERİ TABANI YAKLAŞIMININ SAKINCALARI
  • Maliyetli Olması
  • Başlangıçtaki Direnmeler
  • Özen Gereksinimi
  • VERİ TABANI YÖNETİM SİSTEMLERİ
  • VTYS'nin Çevresi
  • VTYS'nin İşlevsel Bileşenleri
  • Veri Tabanı Kontrol Sistemi (VTKS)
  • Veri Tanımlama Dili (VTD)
  • Veri Manipülasyon Dili
  • Veri Sorgulama Dili
  • Ekran Biçimleyici
  • Ana Dil Arabirimi
  • Hizmet Yazılımları
  • Güvenlik Yazılımları
  • VERİ TABANI SİSTEMLERİNİN GELİŞİM AŞAMALARI
  • Kavramsal Yapılandırma Aşaması
  • Mantıksal Düzenleme Aşaması
  • Fiziki Düzenleme Aşaması
  • Uygulama Aşaması
  • VERİ TABANI KONTROLLERİ VE GÜVENLİK ÖLÇÜLERİ
  • İLETİŞİM AĞLARI
  • VERİ İLETİŞİMİNİN ESASLARI
  • VERİ İLETİŞİM AĞININ DONANIMI
  • Terminaller
  • Modemler
  • İletişim Kontrol Birimleri
  • Merkezi İşlem Birimi
  • İLETİŞİM KANALLARINDA VERİNİN HAREKET ETMESİ
  • Bağların Özelliği
  • Hat Derecesi
  • Gönderim Türleri
  • Protokol
  • İletişim Hat Servisinin Türleri
  • İLETİŞİM AĞ YAPILARI
  • Merkezileştirilmiş Ağlar
  • Dağıtımlı Ağlar
  • Çeşitleri
  • Yararları
  • Bölgesel Ağlar
  • Yazılım
  • İletişim Hatları
  • ÖZELLEŞTİRİLMİŞ AĞLAR
  • Elektronik Posta Sistemleri (EPS)
  • Satış Noktası Sistemleri (SNS)
  • Elektronik Fon Transfer Sistemleri (EFT)
  • Elektronik Veri Değişimi Sistemleri (EVD)
  • İşleme Sistemleri
  • Faaliyetsel Destek Sistemleri (FDS)
  • Karar Destek Sistemleri (KDS)
  • KARAR DESTEĞİNİN DÜZEYLERİ
  • Destek Düzeyi:1
  • Destek Düzeyi:2
  • Destek Düzeyi:3
  • Destek Düzeyi:4
  • Destek Düzeyi:5
  • BİR KDS’NİN BİLEŞENLERİ
  • Girdiler
  • Veri Tabanı
  • Model Tabanı
  • Veri Manipülasyonu ve Analizleri
  • Çıktılar
  • İnsan Arabirimi
  • UZMAN SİSTEMLER (US)
  • UZMAN SİSTEM YAPILANDIRILMASI
  • Geliştirme
  • Danışma
  • İyileştirme
  • SİSTEM GELİŞTİRME ÇALIŞMALARI
  • MUHASEBE BİLGİ SİSTEMİ GELİŞTİRME İLKELERİ
  • Uygun Maliyet İlkesi
  • Raporlama İlkesi
  • İnsan Etkeni İlkesi
  • Örgüt Yapısı İlkesi
  • Esnek Olma İlkesi
  • Açık ve Anlaşılabilir Olma İlkesi
  • SİSTEM ANALİZİ
  • Sistem Geliştirme Çalışmaları Nedenlerinin Saptanması
  • Çalışma Planının Hazırlanması
  • ÖN TASARIM
  • Sistem Sınırlarının Belirlenmesi
  • Bilgi Gereksinmelerinin Saptanması
  • Sistem Amaçlarının Belirlenmesi
  • Çıktıların Belirlenmesi
  • Girdilerin Belirlenmesi
  • İşleme Aşamasının Belirlenmesi
  • Sistem Öğelerinin Belirlenmesi
  • Sistemin Maliyet-Etkinlik Analizinin Yapılması
  • AYRINTILI TASARIM
  • Ayrıntılı Tasarımın Planlanması
  • Ayrıntılı Tasarımın Planlanması
  • Alt Sistemlerin Tanımlanması
  • Bilgi İşlem Faaliyetlerinin Belirlenmesi
  • Kodlama İşleminin Yapılması
  • Veri Temelinin Geliştirilmesi
  • İşletmenin Örgütsel Yapısının Yeniden Düzenlenmesi
  • Sistem Dökümanlarının Hazırlanması
  • UYGULAMA
  • Sistem Personelinin Eğitilmesi ve Yetiştirilmesi
  • Sistem Araçlarının Hazırlanması
  • Sistemin Denenmesi
  • Sistemin Uygulamaya Konulması
  • Sistemin Değerlemesi ve İzlenmesi
  • HESAP PLANININ AMACI VE İŞLEVİ
  • HESAP PLANININ TAŞIMASI GEREKEN ÖZELLİKLER
  • HESAP PLANININ DÜZENLENMESİ
  • TEKDÜZEN GENEL HESAP PLANLARI
  • MUHASEBE SİSTEMİ UYGULAMA GENEL TEBLİĞİ
  • TEKDÜZEN HESAP ÇERÇEVESİ VE HESAP PLANI
  • Kaynakça
  • Akış Çizeneği Sembolleri

T.C.

ANADOLU ÜNİVERSİTESİ YAYINLARI NO: 963 AÇIKÖĞRETİM FAKÜLTESİ YAYINLARI NO: 532

MUHASEBE BİLGİ SİSTEMİ
Yazarlar: Prof. Dr. Fevzi SÜRMELİ
(Ünite 5, 14, 15, 16, 17)

Prof. Dr. Melih ERDOĞAN
(Ünite 1, 2, 3, 4, 10)

Doç.Dr. Nurten ERDOĞAN
(Ünite 6, 7)

Doç.Dr. Kerim BANAR
(Ünite 8, 9)

Yrd.Doç.Dr. Saime ÖNCE
(Ünite 11, 12, 13)

Editör: Doç.Dr. Kerim BANAR

Ünite: 1-17

ANADOLU ÜNİVERSİTESİ
İşletme Fakültesi Ders Kitapları Yayın No: 21

Bu kitabın basım, yayım ve satış hakları Anadolu Üniversitesi'ne aittir. "Uzaktan Öğretim" tekniğine uygun olarak hazırlanan bu kitabın bütün hakları saklıdır. İlgili kuruluştan izin almadan kitabın tümü ya da bölümleri mekanik, elektronik, fotokopi, manyetik kayıt veya başka şekillerde çoğaltılamaz, basılamaz ve dağıtılamaz.

Copyright © 1996 by Anadolu University
All rights reserved No part of this book may be reproduced or stored in a retrieval system, or transmitted in any form or by any means mechanical, electronic, photocopy, magnetic, tape or otherwise, without permission in writing from the University.

Kapak Düzeni: Yrd.Doç.Dr. Ergun TUNÇKAN

ISBN 975 - 492 - 697 - 2

Baskı

Bu kitap ANADOLU ÜNİVERSİTESİ Web-Ofset Tesislerinde ............ adet olarak basılmıştır. ESKİŞEHİR, ...... 1998

İÇİNDEKİLER
SUNUŞ KİTABA İLİŞKİN xiii xiv 1 2 2 3 5 6 7 7 8

ÜNİTE 1

Sistem Kavramı ve Bilgi İşleme
GİRİŞ VERİ VE BİLGİ KAVRAMLARI BİLGİ İŞLEME VE SİSTEM BİLGİ İŞLEME SİSTEMİNİN EVRELERİ BİLGİ İŞLEME YÖNTEMLERİ

Özet Sorular Sözlük ve Kavramlar Dizini

ÜNİTE 2

Bilgi Sistemi Teknolojisi
BİLGİ İŞLEMEDE BİLGİSAYARLAR BİLGİSAYARLAR TEKNOLOJİSİ BİLGİSAYAR TEKNOLOJİSİNİN EVRİMİ VE DONANIM BİLGİSAYAR YAZILIMI (SOFTWARE) PROGRAMLAMA DİLLERİ VE PROGRAMLAMA SÜRECİ

10 11 11 12 18 20 23 23 24

Özet Sorular Sözlük ve Kavramlar Dizini

ÜNİTE 3

Veri Düzenlemesi ve Yapılandırılması
BİLGİSAYAR İLE BİLGİ İŞLEMEDE VERİ DÜZENLENMESİ VE YAPILANDIRILMASI VERİ DÜZENLEMESİ VERİ YAPILANDIRILMASI KÜTÜK DÜZENLEME

26 27 27 28 31 31 32 33

Özet Sorular Sözlük ve Kavramlar Dizini

iii

ÜNİTE 4

Bilgisayarla Bilgi İşleme Sistemleri
GİRİŞ YIĞIN İŞLEME SİSTEMLERİ (BATCH PROCESSING SYSTEMS) ÇEMRİMİÇİ-GERÇEK ZAMANLI BİLGİ İŞLEME SİSTEMİ VERİ TABANI DİĞER SİSTEMLER

34 35 36 38 41 43 43 44 45

Özet Sorular Sözlük ve Kavramlar Dizini

ÜNİTE 5

Muhasebe Bilgi Sisteminin Temel Yapısı
BİLGİ SİSTEMLERİ Yönetim Bilgi Sistemleri Temel Yönetim Bilgi Sistemleri Üretim Bilgi Sistemi Pazarlama Bilgi Sistemi Personel Bilgi Sistemi Muhasebe Bilgi Sistemi Bilgi Sistemlerinde Bilgi Akışı MUHASEBE BİLGİ SİSTEMİNİN NİTELİĞİ VE İÇERİĞİ Muhasebe Bilgi Sisteminin Yapısı Muhasebe Bilgi Sisteminde Veri ve Bilgi Akışı Kayıt Sınıflandırma Hesaplama Özetleme Saklama Canlandırma Çoğaltma İletme Muhasebe Bilgi Sisteminin Öğeleri Personel Haberleşme Araçları Donanım Raporlar Muhasebe Bilgi Sistemi Temel Kavram ve İlkeleri

46 47 47 49 50 50 50 50 51 52 54 55 57 57 58 58 58 58 59 59 59 59 60 61 61 62

iv

Muhasebe Bilgi Sistemine İlişkin Genyöntemler

63 64 65

Özet Sorular

ÜNİTE 6

Gelir Döngüsü
GİRİŞ VERİ KAYNAKLARI VE GİRDİLER Kodlar VERİ TABANI Ana Kütükler Müşteriler Ana Kütüğü Alacak Hesapları Ana Kütüğü Stoklar Ana Kütüğü Açık Satış Emirleri Kütüğü İşlem Kütükleri Açık Satış Faturaları İşlem Kütüğü Nakit Tahsilat İşlem Kütüğü Referans ve Tarih Kütükleri SATIŞ EMİRLERİ İŞLEME SİSTEMİ Satış Emirleri Kredi İşlemleri Depo Nakliye Faturalama ALACAK HESAPLARI İŞLEME SİSTEMLERİ NAKİT TAHSİLATLAR İŞLEME SİSTEMLERİ BİLGİSAYAR DESTEKLİ İŞLEME SİSTEMLERİ Kredili Satışların İşlenmesi Nakit Tahsilatlar İşleme Sistemi İŞLEMSEL VE YÖNETSEL RAPORLAR

66 67 67 69 69 69 69 69 70 70 70 70 70 71 71 71 72 72 72 72 72 73 73 74 77 79 80 80

Özet Sorular

ÜNİTE 7

Harcama Döngüsü
GİRİŞ VERİ KAYNAKLARI VE GİRDİLER Kodlar v

82 83 83 84

VERİ TABANI Ana Kütükler Satıcılar Ana Kütüğü Satın Alma Emirleri Ana Kütüğü Stoklar Ana Kütüğü Açık Fiş Kütüğü İşlem Kütükleri Teslim Alma Raporları Kütüğü Nakit Ödemeler İşlem Kütüğü Tarih ve Referans Kütükleri Satıcılar Tarih ve Referans Kütüğü SATINALMA İŞLEMLERİ İŞLEME SİSTEMİ BORÇ HESAPLARI İŞLEME SİSTEMİ NAKİT ÖDEMELER İŞLEME SİSTEMİ BİLGİSAYAR DESTEKLİ İŞLEME SİSTEMİ Satınalma İşlemlerinin İşlenmesi Teslimalma İşlemlerinin İşlenmesi Borç Hesapları Kayıt Süreci Nakit Ödemeler İşleme Sistemi İŞLEMSEL VE YÖNETSEL RAPORLARI 85 85 85 85 85 85 86 86 86 86 86 86 87 88 89 89 91 92 93 95 95 96 Özet Sorular ÜNİTE 8 Üretim Döngüsü GİRİŞ VERİ KAYNAKLARI VE GİRDİLER VERİ TABANI Malzeme Stokları Ana Kütüğü Yarı Mamul Stokları Ana Kütüğü Mamul Stokları Ana Kütüğü Açık Üretim Emirleri Kütüğü Ürün Ağacı Kütüğü Diğer Kütükler ÜRETİM İŞLEME SİSTEMİ Siparişin Alınması Üretim ve Malzeme Gereksinim Planlaması Üretim İşlemleri ve Maliyet Muhasebesi vi 98 99 99 103 103 104 105 105 105 106 106 107 108 110 .

RAPORLAR VE DİĞER ÇIKTILAR 112 113 114 Özet Sorular ÜNİTE 9 Diğer İşleme Döngüleri BORDRO VE PERSONEL İŞLEMLERİ DÖNGÜSÜ Veri Kaynakları ve Girdiler Veri Tabanı Bordro ve Personel İşlemleri İşleme Sistemi Bilgisayar Destekli İşleme Sistemleri İşlemsel ve Yönetsel Raporlar MADDİ DURAN VARLIK İŞLEME SİSTEMİ Veri Kaynakları ve Girdiler Veri Tabanı Maddi Duran Varlık Ana Kütüğü Maddi Duran İşlem Ana Kütüğü Maddi Duran Varlık İşleme Sistemi İşlemsel ve Yönetsel Raporlar 116 117 117 119 120 123 123 125 126 127 128 128 128 128 130 131 Özet Sorular ÜNİTE 10 Kaydetme ve Raporlama Döngüsü GİRİŞ İŞLEME DÖNGÜLERİ ARASINDAKİ İLİŞKİLER VERİ KAYNAKLARI VE GİRDİLER Belgeler VERİ TABANI Büyük Defter Ana Kütüğü Büyük Defter Tarih Kütüğü Sorumluluk Merkezleri Ana Kütüğü Bütçe Ana Kütüğü Finansal Raporları Hazırlama Kütüğü Güncel Muhasebe Fişi Kütüğü KAYDETME DÖNGÜSÜ RAPORLAMA DÖNGÜSÜ Raporlama İşlemleri İşleme Süreci 133 134 135 136 137 140 140 141 141 141 141 141 142 144 144 vii .

Özet Sorular 145 146 ÜNİTE 11 Veri Tabanı Sistemleri GİRİŞ VERİ TABANI YAKLAŞIMI Fazla Veri Kullanımı Veri Tutarsızlığı Veriye Erişememe Esnek Olmama VERİ TABANI YAKLAŞIMININ ÖZELLİKLERİ Veri Bağımsızlığı Veri Standartlaştırması Bir Kez Veri Girişi ve Depolaması Veri Bütünleştirilmesi Ortak Veri Kullanımı Merkezi Veri Yöntemi VERİ TABANI YAKLAŞIMININ YARARLARI VERİ TABANI YAKLAŞIMININ SAKINCALARI Maliyetli Olması Başlangıçtaki Direnmeler Özen Gereksinimi VERİ TABANI YÖNETİM SİSTEMLERİ VTYS'nin Çevresi VTYS'nin İşlevsel Bileşenleri Veri Tabanı Kontrol Sistemi (VTKS) Veri Tanımlama Dili (VTD) Veri Sözlüğü Veri Manipülasyon Dili Veri Sorgulama Dili Rapor Yazıcı Ekran Biçimleyici Ana Dil Arabirimi Hizmet Yazılımları Güvenlik Yazılımları VERİ TABANI SİSTEMLERİNİN GELİŞİM AŞAMALARI Kavramsal Yapılandırma Aşaması viii 148 149 149 150 151 151 151 152 152 153 153 153 153 155 155 155 155 156 156 156 157 158 158 158 158 159 159 159 159 159 160 160 160 160 .

Mantıksal Düzenleme Aşaması Fiziki Düzenleme Aşaması Uygulama Aşaması VERİ TABANI KONTROLLERİ VE GÜVENLİK ÖLÇÜLERİ 162 162 163 164 164 165 166 Özet Sorular Sözlük ve Kavramlar Dizini ÜNİTE 12 iletişim Ağları GİRİŞ İLETİŞİM AĞLARI VERİ İLETİŞİMİNİN ESASLARI VERİ İLETİŞİM AĞININ DONANIMI Terminaller Modemler İletişim Kontrol Birimleri Merkezi İşlem Birimi İLETİŞİM KANALLARINDA VERİNİN HAREKET ETMESİ Bağların Özelliği Hat Derecesi Gönderim Türleri Protokol İletişim Hat Servisinin Türleri İLETİŞİM AĞ YAPILARI Merkezileştirilmiş Ağlar Dağıtımlı Ağlar Çeşitleri Yararları Sakıncaları Bölgesel Ağlar Donanım Yazılım İletişim Hatları ÖZELLEŞTİRİLMİŞ AĞLAR Elektronik Posta Sistemleri (EPS) Satış Noktası Sistemleri (SNS) Elektronik Fon Transfer Sistemleri (EFT) ix 168 169 169 169 170 170 170 171 171 171 171 172 172 172 172 172 173 175 177 177 178 178 178 178 178 179 179 179 180 .

Elektronik Veri Değişimi Sistemleri (EVD) 181 182 182 184 Özet Sorular Sözlük ve Kavramlar Dizini ÜNİTE 13 Karar Destek Sistemleri ve Uzman Sistemler GİRİŞ İşleme Sistemleri Faaliyetsel Destek Sistemleri (FDS) Karar Destek Sistemleri (KDS) KARAR DESTEĞİNİN DÜZEYLERİ Destek Düzeyi:1 Destek Düzeyi:2 Destek Düzeyi:3 Destek Düzeyi:4 Destek Düzeyi:5 BİR KDS'NİN BİLEŞENLERİ Girdiler Veri Tabanı Model Tabanı Veri Manipülasyonu ve Analizleri Çıktılar İnsan Arabirimi UZMAN SİSTEMLER (US) UZMAN SİSTEM YAPILANDIRILMASI Geliştirme Danışma İyileştirme 185 186 186 186 187 189 189 190 190 190 190 190 190 191 191 192 192 192 192 193 194 194 194 194 195 196 Özet Sorular Sözlük ve Kavramlar Dizini ÜNİTE 14 Muhasebe Bilgi Sisteminin Geliştirilmesi SİSTEM GELİŞTİRME ÇALIŞMALARI MUHASEBE BİLGİ SİSTEMİ GELİŞTİRME İLKELERİ Uygun Maliyet İlkesi Raporlama İlkesi x 198 199 200 201 201 .

İnsan Etkeni İlkesi Örgüt Yapısı İlkesi Esnek Olma İlkesi Açık ve Anlaşılabilir Olma İlkesi Veri Biriktirme ve Süreçleme İlkesi SİSTEM ANALİZİ 202 202 202 203 203 203 205 205 Özet Sorular ÜNİTE 15 Muhasebe Bilgi Sisteminin Ön Tasarımı MUHASEBE BİLGİ SİSTEMİ GELİŞTİRME ÇALIŞMALARININ PLANLANMASI Sistem Geliştirme Çalışmaları Nedenlerinin Saptanması Çalışma Planının Hazırlanması ÖN TASARIM Sistem Sınırlarının Belirlenmesi Bilgi Gereksinmelerinin Saptanması Sistem Amaçlarının Belirlenmesi Sistemin Tasarımı İle İlgili Kaynakların ve Kısıtlayıcıların Belirlenmesi Çıktıların Belirlenmesi Girdilerin Belirlenmesi İşleme Aşamasının Belirlenmesi Sistem Öğelerinin Belirlenmesi Sistem Maliyet-Etkinlik Analizinin Yapılması Ön Tasarım Aşaması Bulgularının Öneri Olarak Oluşturulması ve Yönetime Sunulması 207 208 208 209 209 210 210 211 211 211 212 212 213 213 214 216 217 Özet Sorular ÜNİTE 16 Muhasebe Bilgi Sisteminin Ayrıntılı Tasarımı ve Uygulaması AYRINTILI TASARIM Ayrıntılı Tasarımının Planlanması Alt Sistemlerin Tanımlanması Bilgi İşlem Faaliyetlerinin Belirlenmesi Kodlama İşleminin Yapılması Veri Temelinin Geliştirilmesi 218 219 219 221 221 222 224 xi .

Sistem Belgelerinin Geliştirilmesi Donanımın Seçilmesi İşletmenin Örgütsel Yapısının Yeniden Düzenlenmesi Sistem Dökümanlarının Hazırlanması UYGULAMA Sistem Personelinin Eğitilmesi ve Yetiştirilmesi Sistem Araçlarının Hazırlanması Sistemin Denenmesi Sistemin Uygulanmaya Konulması Sistemin Değerlemesi ve İzlenmesi 224 225 226 226 227 228 228 229 229 230 231 231 Özet Sorular ÜNİTE 17 Hesap Planları HESAP PLANININ AMACI VE İŞLEVİ HESAP PLANININ TAŞIMASI GEREKEN ÖZELLİKLER HESAP PLANININ DÜZENLENMESİ HESAP PLANLARINDA HESAP GRUPLARININ BELİRLENMESİ TEKDÜZEN GENEL HESAP PLANLARI MUHASEBE SİSTEMİ UYGULAMA GENEL TEBLİĞİ TEKDÜZEN HESAP ÇERÇEVESİ VE HESAP PLANI 233 234 234 236 236 237 238 240 253 254 256 Özet Sorular Kaynakça Yanıt Anahtarı Akış Çizeneği Sembolleri 258 259 xii .

işleme sistemleri ile muhasebe bilgi sistemi konuları ele alınmıştır (Üniteler 1-5). Verilerin bilgi haline dönüştürülmesinde unutulmaması gereken bir konu da bilgi işleme faaliyetinde teknoloji kullanımıdır. işletme yöneticileri işletmenin sahip olduğu varlıkları amaçlar doğrultusunda ve en verimli şekilde kullanmak. veri düzenlemesi ve yapılandırması. Veri tabanı sistemleri ile verinin gereksinim duyan taraflara iletilmesinde kullanılan iletişim ağları ve karar alma düzeyindeki kişilere karar alma sürecinde yardımcı olacak karar destek sistemleri üçüncü bölümde incelenmiştir (Üniteler 11-13). Çalışmanın son bölümünde ise muhasebe bilgi sisteminin geliştirilmesi ile hesap planı konuları ele alınmıştır (Üniteler 14-17). Bundan sonra bu veriler işlenerek bilgi haline dönüştürülecektir. çalıştırmak ve korumak. Bunların üstesinden gelebilmek için işletme yöneticilerinin gereksinim duydukları bilgiler muhasebe bilgi sistemi tarafından üretilmekte ve sunulmaktadır. Kerim BANAR xiii . Başarı Dileklerimle. işletme dışından veya geribildirimden veri sağlaması gereklidir.. İşleme döngüleri olarak ifade ettiğimiz gelir. İşletme Fakültesi dördüncü sınıf öğrencileri için hazırlanan bu kitap uzaktan öğretim tekniğine göre yazılmıştır. harcama. İşletmelerin büyüklükleri ve faaliyet konuları ne olursa olsun. Onyedi üniteden oluşan bu kitap dört ana bölümden oluşmuştur.. Doç. işletme eylemlerinin kontrolünü yapmak ve geleceğe ilişkin işletme eylemlerini planlamakla yükümlüdürler. Dr. Bu kapsam içinde bilgisayar kullanımının finansal nitelikli olayların işlenmesine olan etkisi ayrıntılı olarak ele alınacaktır. 1998 Yrd. maddi duran varlık ile kaydetme ve raporlama döngüleri ikinci bölümde açıklanmıştır (Üniteler 6-10). Eskişehir.SUNUŞ Anadolu Üniversitesi. Birinci ana bölümde sistem ile ilgili temel kavramlar. bilgi sistemi teknolojileri. Muhasebe bilgi sisteminin bilgi üretebilmesi için işletme içinden. üretim. bordro-personel işlemleri.

edinilen bilgilerin kalıcı olabilmesi ile olanaklıdır. işlenen konularla ilgili olarak daha geniş bilgi edinmek isteyen öğrencilerin hangi eserlerden yararlanabileceklerini de gösterir. Bu bölüm. konuların yazımında yazarların hangi eserlerden yararlandıklarını belirtir. Yukarıdaki açıklamalar size bu konuda yardımcı olacaktır. Bu sayfa size ünite hakkında genel bilgiler verecek ve üniteyi kolayca öğrenmenizi sağlayacaktır.. xiv . Bunun için. Ünite sonlarında veya kitap sonunda yer alan "Sözlük ve Kavramlar Dizini" bölümü. Değerli öğrenciler.KİTABA İLİŞKİN. ● Ünitelerin ilk sayfasında. işlenen konuyu daha iyi algılayabilmesi ve konunun özüne inebilmesi için kullanılan yönlendirme sorusudur. işlenen konu içinde yer alan önemli terim ve kavramların açıklamasını yaparak. işlenen konuyu öğrenip öğrenmediğini ölçmek için kullanılan değerlendirme sorusudur. vurgulama ve anımsatma yapmak için kullanılır. Yeri geldikçe kullanılan bu simgelerin anlamları şöyledir: ● ! ✔ İşlenen konuya yönelik olarak ek bilgi ve örnek vermek. ● ● ● Başarı. okuyacağınız ünitede yer alan konulara değinilmiş ve o üniteye özgü olarak. konuları ezberlemek yerine. o ünitede ayrıntılı olarak işlenen konuların kısa bir açıklamasını verir ve o üniteyle ilgili bir görüş kazanılmasını sağlar. Size aktarılan bilgileri etkin ve verimli biçimde kavrayabilmeniz için aşağıdaki noktalara dikkat etmeniz gerekir. Her ünitenin sonunda işlenen konularla ilgili çoktan seçmeli "sorular" yer alır. konuyu daha iyi anlamanızı sağlar. izlemeniz gereken çalışma biçiminden söz edilmiştir. üç tür simge ile karşılaşacaksınız.. ● Ünite sonlarında yer alan "Özet" bölümü. değişik amaçlı. Bu sorular. size sınavlarda sorulacak soru biçimine yönelik örnekler verir ve işlenen konuyu öğrenip öğrenmediğinizi ölçmeye yarar. Elinizde bulunan bu kitap uzaktan öğretim tekniğine uygun olarak hazırlanmıştır. Öğrencinin. Üniteleri çalışırken. Yine. ? Öğrencinin. ünite sonlarında veya kitap sonunda yer alan "Kaynakça" bölü-mü. özümsemeniz gerekmektedir.

. Bu nedenle ünitede ele alınan kavramların çok iyi bir şekilde öğrenilmesi gerekmektedir. Kavramları ünitede verilen çizeneklerle birlikte ele alınız. Bu sizin üniteyi çok daha çabuk öğrenmenizi sağlayacaktır.. Kitabın tamamına temel oluşturacak veri. Bu dersin başarılabilmesi bu ünitenin anlaşılabilmesi ile ilişkilidir. -1- . Ünitedeki açıklamalar akış çizenekleri ile desteklenmektedir. bilgi. verinin bilgi haline gelmesine ilişkin bilgi işleme evreleri ve yöntemleri açıklanmıştır. Akış çizeneklerinde yer alan sembollerin anlamları kitabınızın sonunda verilmiştir..Sistem Kavramı ve Bilgi İşleme 1 ÜNİTE Bu Ünitede. Çalışma Biçimine İlişkin Olarak. bilgi işleme ve sistem kavramları üzerinde durulacaktır.. Ünitede.

tek başına isim/isimler. Nasıl bir hammadde belirli bir işlem veya işlemler sonucunda ürüne dönüşmekteyse. Bunların tümü. Bunun ötesinde örneğin. bilgi haline nasıl dönüşür? Veri ve bilgi kavramları üzerinde sıkça yapılan bir tartışma. Bu gösterimler. bir sonraki evre ya da dönem için veri özelliğini de taşımaktadır. diyelim bir müşteriye ilişkin vadeli bir borcun ortaya çıkması. veriler ve bilgiler de benzer bir yaklaşımla aynı anlamda kullanılabilmektedirler. çeşitli durumların. ! İşlenmiş veri bilgi olarak tanımlanabilir. insanın belleğine yeterince güven duymaması ve ilişkilerin gelişerek ticari olayların ortaya çıkmasıdır. insanın sürekli olarak bilgileri çeşitli yöntemlerle belli yerlere işleme gereği duyduğunu ortaya koymaktadır. diğer bir deyişle işlenmemiş durumda olmalarıdır. Örneğin. Ancak sözünü ettiğimiz isimlerin. Veri kavramı. -2- . Böylelikle. onların bilgiye (information) dönüşmüş olmaları demektir. parasal tutarların ve sayıların biraraya getirilip işlenmesiyle. bizim için anlam taşımayacaklardır. Sümerli rahiplerin yine kil levhalar üzerine çivi yazısı ile yazmış oldukları yazılar ve Aztekler'in kullandıkları simgeler bize bilgi işlemenin tarihinin çok eski olduğunu göstermektedir. yukarıda değindiğimiz gibi bu iki kavram oldukça farklı niteliklere sahiptir. günümüzde de ilk okullarda öğrencilerin aritmetiksel işlemler yapmada kullandıkları Abacus. 3500 yıllarında kil tabakalar üzerine işlenmiş bilgiler. elde edilen her bilgi. eski Mısır’da sayılar ilginç sembollerle ifade edilmiş ve papirüsler üzerine işlenmiştir. çeşitli biçimlerdeki grafik çizimler ve diğer tür gösterimler şeklinde de olabilir. bilgi işlemenin gelişimine ve bilgisayarların ortaya çıkışına tarihsel perspektiften bakıldığında bilinen ilk araçtır. Bir üretim işletmesinde. Bunun bir sonucu olarak diyebiliriz ki. hammaddenin işlenerek ürün elde edilmesi ve bu ürünün başka bir üretim işletmesi için hammadde niteliğinde olabilmesi gibi. ? Veri.GİRİŞ Bundan binlerce yıl önce Çinliler tarafından kullanılan. bilgiler çağlar ötesine iletilebilmiş ve insanlık önemli bir bilgi birikimini temel alan gelişmeleri gösterebilmiştir. parasal tutarlar veya sayılarla karşılaştığımızda bu veriler. ? İnsanlar niçin bilgi işlemeye gerek duymuşlardır? VERİ VE BİLGİ KAVRAMLARI Veri. sayısal veya alfabetik karakterler ya da semboller şeklinde olabileceği gibi. verinin ve bilginin sıklıkla aynı anlamda kullanılmasına ilişkindir. veriler işlenme sürecinden geçmeden anlam taşıyan bir niteliğe kavuşamayacaklardır. ham veriler de derlenerek işleme sokulur. data karşılığı kullanılan ve datum sözcüğünün çoğulu olan bir kavramdır. Bu gereksinmenin ardındaki en önemli iki neden. Gerçekten de. ham olmaları. işlenir ve karar vericilere bilgi olarak iletilirler. verilerin bilgiye dönüşmüş olduklarını gösterecektir. Ancak tüm bu gösterimlerin yani verilerin temel özelliği. Verilerin anlam taşıyan bir niteliğe kavuşmaları da. Mezopotamya’da MÖ. Ancak. gözlemlerin veya olayların her türlü gösterimidir.

Bu noktada bu dönüşümün nasıl gerçekleştiği sorusu akla gelecektir. işlevsel öğeler sırasal biçimde biraraya gelerek amaca yönelik sonuçları üretirler. bir dönüştürme sürecinin varlığını ortaya koymaktadır. Bilgi işleme sürecinde. Sistem kuramcısı Russel L. sistem ulaşılması istenen ortak amaca uygun olarak. GİRDİ İŞLEME ÇIKTI Şekil 1. eyletimi (manipulation) ve çıktıların elde edilmesi demektir. Sistem kavramı.2. birbirine bağlı bölümlerden oluşan kavramsal veya fiziksel bir varlık olarak tanımlamaktadır . karşımıza bilgi işleme kavramı çıkmaktadır (Bu kavram bilgi işlem ile eş anlamda kullanılacaktır). verileri girdi olarak kabul ederek işleyen ve bilgi çıktısı olarak veren bir sistem olarak tanımlanır (Şekil 1. Ancak. girdi. VERİ GİRDİSİ BİLGİ İŞLEME BİLGİ ÇIKTISI Şekil 1. bilgi işlemeyi sistem yaklaşımı içinde ele alabiliriz.1. işleme ve çıktıdır. ? Sistemin öğeleri nelerdir? Her sistem için üç temel öğe. ✔ Bilgi işleme nedir? Bilgi işleme kısaca. -3- . Bu.1).2). Sistemlerle ilgili. Bilgi İşleme Süreci. modern teknolojide. bilgi işlemede ve bilgisayar teknolojisinde. Bu açıklamadan sonra. Bu sistem tanımından hareketle bir bilgi işleme sistemi ise. Burada. önem taşıyan ek iki öğeyi daha içermektedir. Birbiriyle etkileşimli bu üç temel bileşen sistem biçimini oluşturur (Şekil 1. Ackoff bir sistemi geniş olarak ve genel hatlarıyla. fizik ve biyoloji bilimlerinde. Bunlar geri-bildirim (feedback) ve kontroldur (Şekil 1. sosyal bilimlerde birçok tanım yapılmaktadır. veriyi bilgiye dönüştürme süreci veya veriyi kullanılabilir ve anlamlı kılan her türlü eylem olarak tanımlanabilir.BİLGİ İŞLEME VE SİSTEM Yukarıda ele alınan verilerin bilgiler haline gelmesi. elle olsun veya bilgisayarla olsun girdilerin oluşturulması. girdileri kabul ederek çıktılar üreten ve birbiriyle ilişkili bileşenlerden oluşan bir süreçtir.3). Sistemin Öğeleri.

Kontrol ve Sistem Kavramı. Eğer faturayı yanlış kesersek bir çıktı olan bu faturanın düzeltilmesi gerekecektir. Geri-bildirime dayalı kontrol ile sistemin ürettiği çıktı. Öte yandan. verileri ve bilgileri saklama işlevini yerine getirmelidir. Tüm bileşenleri ve işlevleriyle bir bilgi işleme sistemini aşağıdaki çizimde olduğu gibi göstermek olanaklıdır. KONTROL YORDAMLARI Geri-bildirim VERİ GİRDİSİ BİLGİ İŞLEME BİLGİ ÇIKTISI VERİ VE BİLGİ SAKLAMA Şekil 1. Bu işlevin yerine getirilmesi ayrı bir bileşen olarak saklama kavramını karşımıza çıkarmaktadır.4. -4- .3. Geri-bildirim. kullanıcıların gereksinmelerine yanıt verecek ve kullanımlarına uygun düşecek biçimde.Geri-bildirim KONTROL GİRDİ İŞLEME ÇIKTI Şekil 1. girdi olarak sisteme geri verilerek sistemin amacından sapan durumların girdi ve işlem eylemleri üzerindeki düzeltmeleri gerçekleştirilir ve gerekli öz denetim sağlanmış olur. bir sistem olarak bilgi işleme. Bilgi İşleme Sistemi Kavramı. Bilgi işlemede saklama işlevinin önemini tartışınız. ! ✔ Bir işletmede satış faturası kesilmesi bir bilgi işleme işlemidir. Bu amaçla bu yanlış faturanın düzeltilmek üzere bilgi işleme sistemine veri olarak verilmesi işlemi geri-bildirime örnektir.

karşılaştırılması. HAM VERİ VERİ DERLEME VERİ SINIFLAMA BİLGİ İŞLEME VE ÖZETLEME RAPOR ÜRETME RAPOR GİRDİ İŞLEME ÇIKTI Şekil 1. Bilgi işleme sistemi süreç olarak toptan ele alındığında bu sürecin. Bilgi işleme sistemi. sınıflandırılması. bir yandan tüm bu evrelerin işlevsel bir bileşimini ortaya koyarken diğer yandan bilgi iletişimi ve etkileşimi bakımından çevre ile ayrılmaz ilişkilerini sürdürmek durumundadır. bir işletme için tüketicilerden devlete kadar uzanan bir yapıyı ortaya koymaktadır. -5- . sürecin sırasal evrelerine uygun olarak ele aldığımızda ise karşımıza ayrıntılı bir tablo çıkmaktadır. BİLGİ İŞLEME Yeni Saklama İÇ VERİ Veri Derleme Sınıflama ve Sıralama Veri Üzerinde Analiz ve Hesaplamaların Yapılması Tüketiciler Ortaklar Rakipler Devlet ve diğer ÇEVRESEL VERİ Sonuçların Özetlenmesi Sonuçların Karşılaştırılması BİLGİ Veri ve bilgi İletişimi Geri-bildirim Kullanıcı Kararları ve Eylemleri Şekil 1. Her bir işlevin içeriğini. Bilgi İşleme Sistemi ve Evreleri. verilerin derlenmesi. işleme ve çıktı işlevlerinden oluşmaktadır. özetlenmesi.5. sıralanması. temel olarak girdi. saklanması ve raporlar biçiminde kullanıcı ve karar vericilere iletilmesi.BİLGİ İŞLEME SİSTEMİNİN EVRELERİ Buraya dek belirttiğimiz kadarıyla bir bilgi işleme sistemi. evrelerini içerdiğini görmekteyiz. hesaplanması. Bilgi İşleme Sistemi Evreleri ve Bilgi İletişimi. Bu çevre.6.

SAKLAMA İnsan beyni. özetlenmesi ve saklanması gerçekleştirilecektir.Veri giriş LA BİLGİ terminalleri. Bu durumu daha açık biçimde gösterebilmek. Mekanik bilgi işleme. bilgisayar yazıcıları. BİLGİSAYAR. sesli yanıt. Örneğin. manyetik çekirdek. verileri işlenmeye hazır duruma getirmeye yönelik olarak verilerin derlenmesi ve ilk kayıt hazırlıklarının yapılması söz konusudur. bilgiler genellikle rapor biçiminde kullanıcı ve karar vericilere iletilecek ve çoğaltılacaktır.İşlevler ayrımı yukarıdaki durum ele alındığında. kartlar ve bantlar. İŞLEME delikli kart. Bilgisayar işlem birimleri. mikrofilmler vd. Bilgisayar ekranı. İŞLEM İnsan beyni. -6- . hesaplama ve analizler. bilgisayar programları Yarı iletken bellek devreleri. Bir diğer deyişle verilen süreç her yöntem için geçerlidir. hesap makinası kontrol devreleri vd. yazılı rapor. Elle ve Bilgisayarla Bilgi İşlemede Yöntemsel Karşılaştırma. İşleme işlevinde. Bunlar. GİRDİ ELLE BİLGİ İŞLEME İnsan gözlemleri. verilerin bilgisayarın okuyabileceği bir biçime veya bir başka kişinin kullanabileceği duruma getirilmesi kayıtlamadır. dosyalar. girdi işlevinde. elle yazma. manyetik disket. Elektronik bilgi işlemedir. bilgisayarla bilgi işleme ile eş anlamda kullanılmakta ve bilgi işlemeyi en ideal anlamda gerçekleştirmiş olmaktadır. Şekil 1. Bilgisayar kontrol birimi. hesap makineleri KONTROL İnsan beyni.7. Bu genellemede belirli bir yöntem sözkonusu değildir. Elektronik bilgi işleme. durumlar. daktilo. telefon. ● ● ● Elle bilgi işleme. karşılaştırılması. işlenecek kalemlerin özelliklerine göre gruplanarak sınıflandırılması ve sıralanması gerekmektedir. yazı yazma. daktilo yazıları. hesap makinası ekranı ve şeritler. optik karakter okuyucu. mekanik araçların desteğindeki elle bilgi işleme yönteminin bilgisayarla bilgi işleme yöntemiyle karşılaştırılması ile olanaklıdır. ✔ Bir işletmede müşteriye fatura düzenleme bilgi işleme sisteminin evrelerinde yapılan işlemler nelerdir? BİLGİ İŞLEME YÖNTEMLERİ Yukarıdaki kesimlerde genel olarak bilgi işleme kavramları üzerinde durulmuştur. Çıktı işlevinde ise. hesap makinası. yazar kasa. yazı yazma. Bilgi işlemede temel olarak üç yöntemden söz edebiliriz. ÇIKTI İnsan sesi. diskler. yazılı kayıtlar. Öte yandan. bu verilerin hesaplanması.

bir diğer sistemin bilgisi olabilir c. Sistemin ürettiği çıktının kontrol edilip. Bilgi işleme ile birlikte düşünülen iki önemli kavram veri ve bilgidir. yöntemsel olarak önemli bir farklılık ortaya koymaktadır. Veri. Veri. Teknolojinin üstünlüğüyle ilgili bu avantajlara yeri geldikçe ilerideki ünitelerde değinilecektir. Yanlış bilgi. Aşağıdakilerden hangisi veri için doğru değildir? a. Ancak. Özet İnsanın belleğine yeterince güven duymaması ve ilişkilerin gelişerek ticari olayların ortaya çıkması bilgi işleme gereğini ortaya çıkarmıştır. b. sistem için veridir. Bu farklılık işlemlerin gerçekleştirilmesinde. Veri. Bilgi işleme sisteminde veri girdisi ki. bu bir isim. Bu gereksinim ilk çağlardan günümüze dek artarak devam etmektedir. d. Yanlış bir bilgi üretildiğinde bu bilginin sisteme geri beslemeyle tekrar girdi olarak verilecek ve tekrar işlemeye tabi tutularak doğru bilgi olması sağlanacaktır. Verinin bilgi haline dönüştürülmesi işlemleri elle yapılabileceği gibi mekanik araçların veya bilgisayarların kullanılmasıyla da gerçekleştirilebilinir. Hangi yöntem kullanılırsa kullanılsın amaç verinin bilgi haline dönüştürülmesidir. 2. bilgi işlemede bilgisayarların kullanılmasının işletmelere önemli avantajlar sağlayacağı açıktır. ! Bu ünitede ve bundan sonraki ünitelerde kullanılan akış çizeneği sembollerinin anlamlarının kitabınızın sonunda yer aldığını unutmayınız. e. Üretilen bu bilgilerin gereksinim duyulduğunda kullanılabilmesi için saklanması bilgi sistemi içinde ele alınması gereken bir diğer önemli işlevdir. kesinlikle sayısal bir ifadedir. İşlenmemiş veri olarak ifade edilen bilgiye nasıl ulaşılacağı bilgi işlemenin açıklanması ile olanaklıdır. yanlışlığın belirlenerek sisteme tekrar girdi olarak verilmesi işlemi aşağıdakilerden hangisidir? a. Ancak bu bilgi her zaman doğru bilgi olmayabilir. Verilen daha sonraki kullanımlar için saklanmalıdır. Sorular 1.? Elle bilgi işleme ile bilgisayarla bilgi işleme arasındaki farklılıklar nelerdir? Bilgisayarla bilgi işleme. Sınıflandırma -7- . parasal bir tutar veya miktar olabilir. işlemeye tabi tutularak bilgiye dönüşecektir. bilgisayarın kullanıldığı alan ile ilgili birçok avantajı da beraberinde getirmektedir. işlenmemiş bilgidir.

Veri veya bilgilerin. Hesaplama b. Girdi e. Saklama 5. Veriyi bilgiye dönüştürme süreci veya veriyi kullanılabilir ve anlamlı kılan her türlü eylemdir. Karşılaştırma d. Sözlük ve Kavramlar Dizini Bilgi : İşlenmiş veri olarak da ifade edilen bilgi. hesap makineleri yardımıyla yapılır. Girdi . Veri veya bilgilerin kopyalar şeklinde çoğaltılması işlemidir. bir iş veya konu veya bir varlık hakkında bilinen şey ya da bilgi kullanıcının bir iş veya konu veya bir varlık hakkında bildikleri şeylerdir.İşleme .Raporlama c. Aşağıdakilerden hangisi bilgi işlemenin bir sonucudur? a.Çıktı 4. Geri-bildirim d.İşleme . b. Bilgi saklama c. Verilerin derlenmesi c.Kontrol d.Saklama . Özetleme e.Geri Besleme e.Kontrol .Çıktı . Girdi . Aşağıdakilerden hangisi bilgi işleme süreci için doğrudur? a. c. Veri girişi terminaller yardımıyla gerçekleştirilir. bilgi sistemi içinde bilgi iş-8- Bilgi İşleme Çoğaltma Geri-Bildirim : : : İletme : . d.İşleme . Girdi . Çıktılar dosyalarda veya mikrofilmlerde saklanır.b. sisteme geri verilerek sistemin amacından sapan durumların girdi ve işlem eylemleri üzerindeki düzeltmelerinin gerçekleştirilmesi ve gerekli öz denetim sağlanmasıdır. Çıktı 3. Sistemin ürettiği çıktının. e.Çıktı . Girdi .Çıktı b. İşleme. Yazar kasalar bir girdi birimidir. Yazılı raporlar bir çıktıdır. Aşağıdakilerden hangisi işleme işlevinde yapılan işlemlerden biri değildir? a. Girdi .

Kaydetme : Veri veya bilgilerin toplanması ve daha sonra işleme tabi tutulmak üzere belgelendirilerek sisteme girişlerinin sağlanması işlemidir. Özetleme Saklama : : Sınıflandırma Veri : : -9- . bir bölümden diğer bir bölüme gönderilmesi ve bilgilerin ilgililere sunulmasıdır. gözlemlerin veya olayların sayısal veya alfabetik ya da sembollerle her türlü gösterimidir.lem aşamalarına bağlı olarak bir aşamadan diğer bir aşamaya aktarılması. bir defterden diğer bir deftere geçirilmesi. Veri veya bilgilerin biriktirilmesi ve ileride tekrar kullanılma amacıyla ilgili kütüklere(dosyalara) yerleştirilmesi işlemidir. Veri veya bilgilerin belirli sınıf veya kategorilere göre düzenlenmesi işlemidir. Çeşitli durumların. Çok sayıda bilginin daha kullanışlı bir biçime dönüştürülmesi işlemidir.

.. yazılım başlığı altında programlama dilleri ve programlama süreci açıklanmıştır.. donanım başlığı altında teknolojik gelişmeler ele alınırken.Bilgi Sistemi Teknolojisi 2 ÜNİTE Bu Ünitede. . Donanım konusunu çalışırken çevrenizdeki bilgisayarların öğelerini izleyiniz. Bilgisayar kullanımının bilgi işleme sistemine etkisinin neler olduğu ele alınmıştır. Bilgisayar teknolojisi donanım ve yazılım olarak iki ana grupta incelenmiş.10 - . Çalışma Biçimine İlişkin Olarak. Bu üniteye çalışmaya başlamadan önce Yönetim Bilgi Sistemi dersinin konularını gözden geçiriniz.. Her bir öğenin işlevini ünitedeki bilgilerle karşılaştırınız.

BİLGİ İŞLEMEDE BİLGİSAYARLAR
Daha önceki ünitede, bilgi işlemenin bir sistem olarak ele alınabileceği ve temel olarak girdi, işleme ve çıktı bileşenlerinden oluştuğu vurgulanmış ve bilgi işleme sisteminin geri-bildirime dayalı kontrol ve saklama bileşenleri ile desteklendiğine değinilmişti. Bu ünitede ise, bilgisayar kullanılan bir bilgi işleme sisteminde teknolojiden kaynaklanan özelliklerin neler olduğu ele alınacaktır. Bilgisayarla Bilgi İşleme (BBİ) veya Elektronik Bilgi İşleme (Electronic Data Processing), verinin öz devimli olarak işlenmesinde bilgisayarın kullanılmasıdır. Bununla birlikte, BBİ'yi girdi, işleme, çıktı, saklama ve kontrol temel işlevlerini, bilgisayar donanımını, yazılımını ve personelini kullanarak yerine getiren bir bilgi işleme sistemi olarak görmek önemlidir.

KONTROL PROGRAMLAR VE YORDAMLAR

İŞLEME BİLGİSAYAR/ BİLGİ İŞLEME

VERİ GİRDİ

BİLGİ ÇIKTI

VERİ TABANI Veri ve Bilginin Saklaması SAKLAMA PERSONEL

Şekil 2.1. Bir Sistem Olarak BBİ.

Bilgisayarla Bilgi İşleme, bir sistem olarak,
● ●

Donanım, Yazılım,

● Personel işlevleri temelinde ele alınmaktadır. Bu bakımdan burada öncelikle bilgisayar teknolojisi üzerinde duracak ve buna bağlı olarak bilgisayar donanımını ve yazılımını ele alacağız.

BİLGİSAYAR TEKNOLOJİSİ
Çok sayıda aritmetiksel ya da mantıksal işlemlerden oluşan bir işi, çalışması sırasında bir işletmenin (operatör) işe karışması gerekmeksizin, önceden verilmiş programa göre öz devimli olarak yürüten bir bilgi (veri) işleyicisi olan ve ileriki ünitelerde çeşitli yönleriyle inceleyeceğimiz bilgi-

- 11 -

sayar, bilgi işleme kavramının evrimsel süreç içindeki en son noktasını oluşturmaktadır. Gerçekten, bilgisayar teknolojisiyle birlikte bilgi işlemede bir devrimden söz etmek olanaklıdır. İnsanlık, bu teknolojiyle çok kısa bir zaman aralığında, ulaşılması güç bir düzeye ulaşmıştır. Yaşamımızı teknik alanlardan sosyal alanlara dek etkileyen bilgisayarların teknik anlamda gelişimini ve yapısını yakından tanıyarak işletimini kavramak bilgisayar kullanmakta olan kişi veya kuruluşlar için olduğu kadar denetçiler için de son derece gereklidir.

Bilgisayarın gelişimini bilmek ve yapısını tanımak denetçiler için neden önemlidir?

BİLGİSAYAR TEKNOLOJİSİNİN EVRİMİ VE DONANIM
Bilgisayar teknolojisini bilgi işlemeden ayırmak ve bu teknolojik gelişmeyi dar bir zaman aralığıyla sınırlandırmak olanaklı değildir. Tarihsel olarak konu çok gerilere giderek incelenebilir. Birçok araştırmacı bilgisayarların tarihini daha önce de değindiğimiz abaküse dayandırmaktadırlar. Çubuklara dizilen diskler yardımıyla çeşitli aritmetiksel işlemlerin yapılmasını kolaylaştıran abaküs, bir bakıma en eski bilgi işlem aracıdır. Bilgisayar ise bilgi işlem araçlarının en gelişmiş olanıdır. Abaküs ile bilgisayar arasında geniş bir bilgisayar tarihçesi yatmaktadır. Bu geniş konuyu bir yana bırakarak, bilgisayarların temelini oluşturan matematiksel bir yöntemden söz etmek ve bugünkü bilgisayar teknolojisine ulaşmak istiyoruz. Bu matematiksel yaklaşım, 1815 yılında İngiltere'de doğmuş olan ünlü matematikçi ve mantıkçı George Boole tarafından ortaya konmuştur. Boole, 1847 yılında Mantığın Matematik Analizi isimli kitapçığını yayımlamış ve bu konudaki görüşlerini geliştirerek 1854 yılında Düşüncenin Yasaları Hakkında Bir Araştırma (An Investigation of the Laws of Thought) adlı eserini yayımlamıştır. Salt Evet/Hayır temeline dayanmakta olan Boole cebrinde doğru ya da yanlış gibi iki değer alabilen değişkenler ve bunlar arasındaki ve, ya da, gibi mantıksal ilişkiler sistemi kullanılmaktadır. Boole cebri aslında sayısal bir cebir değil, bir önermeler cebridir; ve 0 ve 1 öğelerinin sırasal anlamda işlenmesine dayalıdır. George Boole, tüm mantıksal önermelerin ve, veya’lara göre özetlenebileceğini ve bu önermelerin birer matematik denklem olarak yazılabileceğini ortaya koymuş ve farkında olmadan bugünkü bilgisayarlarda kullanılan ikili (binary) sisteminin temelini atmıştır. Böyle bir sistemde, bilgisayarlarla işlem yapmak, bilgi saklamaya yönelik elektriksel devrelerin çalışmasıyla başarılmıştır. Mekanik bilgi işleme araçları olarak, Blaise Pascal'ın aritmetiksel işlemler yapan makinesinden (1640) Joseph Marie Jacquard'ın delikli kart yöntemine dayalı makinesine (1804), Charles Babbage'ın öz devimli mekanik hesaplayıcısından (difference engine) (1823), Herman Hollerith'in delikli kartlarına (1880) dek uzanan zincirin elektronik ilk halkasını ENIAC (Electronic Numerical Integrator And Calculator) oluşturmuştur (1946).

- 12 -

Şimdi günümüzde kullanılan bilgisayara ilişkin donanım ve yazılım kavramlarına girerek, gelişimin donanım ve yazılım düzeyindeki durumunu inceleyelim. Bir bilgisayarda fiziksel öğeler bütünü anlamına gelen donanımın teknolojik temelini kuvars taşından elde edilen saf silikon yongalar oluşturmaktadır. Doğada bol miktarda bulunan kuvars taşı bir dizi karmaşık işleme tabi tutularak saflaştırılmakta, elde edilen silikon silindirler ince tabakalar (Wafer) halinde kesilerek bunlardan yonga (chip) adlı verilen milimetrik elemanlar elde edilmektedir. Son derece karmaşık elektriksel devreleri içeren bu yongalar, çeşitli testlerden geçirildikten sonra bağlantıları kurularak bilgisayarın temel devreleri oluşturulmaktadır (Şekil 2.2).
Mask

Silikon

Test Edici Diğer Mask/İşlem Döngüleri

Tabaka Testi

Yonga

Bağlantılı Yonga

Gözden Geçirme

SonTest

Şekil 2.2. Silikondan Yonga Elde Etme Süreci.

- 13 -

Tümleşik devreler (Integrated Circuit) adı verilen bu milimetrik yarı iletkenler üzerine yaklaşık milyonlarca devre sığdırabilmektedir. Tümleşik devre temelinde işlev gören bilgisayar donanımı; girdi, çıktı, saklama çevresel (peripherals) birimleri ile Ana İşlem Biriminden (Central Processing Unit) oluşmaktadır (Şekil 2.3).
ANA İŞLEM BİRİMİ KONTROL

GİRİŞ

İÇ BELLEK

ÇIKIŞ

ARİTMETİK- MANTIK

Kontrol Akışı

Komut Akışı

Veri Akışı

Şekil 2.3. İşlevsel Bilgisayar Düzenlemesi.

Giriş birimleri (input devices) insanın bilgisayarla iletişim kurmasını sağlayan aygıtlardır. Aynı şekilde, çıkış birimleri (output devices) de giriş birimleri ile ana işlem birimine verilen verilerin işlendikten sonra çıktı bilgileri olarak alınabildiği iletişim aygıtlarıdır. Ana işlem birimi ise kontrol, bellek (storage) ve aritmetik-mantık öğelerinden oluşmaktadır. Yine, ana işlem biriminin denetiminde çalışan bir öğe de ek bellektir (auxiliary storage).

!

Bir tahsilat işleminde, bilgisayarın giriş, çıkış ve ana işlem birimlerinin yapacağı işlemlerin neler olabileceğini tartışınız.
Kontrol birimi, ana işlem birimi içinde yürütme görevini üstlenen ve eşgüdümü (koordinasyonu) sağlayan birimdir. Bir diğer deyişle, bilgisayarın beyni olarak kabul edilebilir. Bu birim, bellekte depolanan bilgileri toplar, yerleştirir, programdaki komutları okur, yorumlar ve yürütür. Bu arada her komutun yürütülmesinde bir ya da birden fazla bilgisayar bileşeniyle ilişki kurulur. Bu nedenle kontrol birimi, sistem içindeki işlevsel birimlerin uyumunu sağlayan ve programlardaki işlem sırasını yöneten bir aygıttır.

Ana işlem biriminin öğelerinden biri olan kontrol biriminin görevleri nelerdir?
Özet olarak kontrol birimi aşağıdaki işlemleri yerine getirmektedir.
● ● ●

Uygun bir sıralama içinde program komutlarını seçmek, Seçilmiş olan her bir komutu yorumlamak, Ayrılmış devreleri (mantık veya transfer devreleri...), komutları yerine getirecek biçimde harekete geçirmek. Sistem çevre birimlerini denetim altında tutmak.

- 14 -

Bellek birimi bilgisayarın işlev görmesine yönelik olarak program komutlarını ve işlenmesi öngörülen verileri saklayan birimdir. Bellek birimi, ana bellek (primary storage) ve yardımcı bellek (secondary storage) olmak üzere iki kısma ayrılmaktadır. Çıkış birimlerinden bilgiler alınıncaya dek, veriler, programlar, bilgiler ve her tür ara sonuçlar genellikle geniş bir alanı olan bu birimde saklanırlar.

?

Bellek kavramından ne anlıyorsunuz?
Bellek birimi, kendi içinde özel amaçlara göre belirlenmiş özgül alanları kullanmaya olanak verecek bir yapıdadır. Bu alanlar; giriş bellek alanı, program bellek alanı, çalışma bellek alanı ve çıkış bellek alanıdır (Şekil 2.4).

GİRİŞ

BELLEK BİRİMİ Giriş Bellek Alanı KONTROL BİRİMİ ARİTMETİK MANTIK BİRİMİ

Program Bellek Alanı

Çalışma Bellek Alanı

Ana İşlem Birimi

Çıkış Bellek Alanı

ÇIKIŞ

Şekil 2.4. Kavramsal Bellek Alanları.

Ana bellek, çalışma tipi olarak iki tür bellek kullanmaktadır. Bunlar; Rasgele Erişimli Bellek (RAM: Random Access Memory) ve Salt Okunur Bellektir (ROM: Read Only Memory). RAM'ın özelliği programların ve verinin işlenmesi süresince geçici bir bellek olarak kullanılabilmesidir. Sıradan işlerin yürütüldüğü, istenilen herhangi bir konuma bilgi ve programların saklanabildiği ve içindeki değerlerin silinebildiği, değiştirilebildiği bellek türü ise, RAM bellektir. ROM ise, RAM'in silinmeyen ve sürekli bellek olarak kullanılan tipidir. Bu bellek salt okunabilir, değiştirilemez. Ayrıca ROM'a benzer biçimde kullanıcının değişiklik yapamadığı, kalıcı programları içeren ancak yine de belli koşullarda değiştirilebilen bir bellek türü de bulunmaktadır. Bu bellek türü EPROM’dur (Erasable Programmable Read Only).

- 15 -

Son olarak üzerinde duracağımız birim. Şekil 2. pozitif veya 0'a eşit olup olmadığını belirler. Bu düzenlemeyi temel alan tipik bir bilgisayar donanımı çevre birimleri ve ortamları Şekil 2.? Bir insan beynini bilgisayarın beyni olarak düşününüz. Bu birim toplama. Görüleceği gibi bilgi kayıt ortamları olan girişteki araçların bir çoğu aynı zamanda çıkış ortam ve araçları olarak göze çarpmaktadır. Bu alandaki çalışmaların en güncel olanlarından biri. disket. yeri geldiğinde kullanıcıların erişimine olanak tanınır. Böylelikle bir biyolojik mikro-yongalar devri açılacağı ve bu moleküler devrelerin çok daha az güç kullanarak çok daha hızlı çalışabileceği ve donanım boyutlarında 1000 katlık bir küçülme sağlanabileceği vurgulanmaktadır.5'te görülmektedir. Bunun yanı sıra bir sayının negatif. Nitekim silikon yongaların yerini almak üzere birtakım yeni yapılar üzerindeki çalışmalar giderek olgunlaşmaktadır. Bu alanda her geçen gün yeni adımlar atılmakta ve 1950'li yıllarda öngörülmesi çok güç değişiklikler olmaktadır. diğerine eşit veya diğerinden küçük olduğunu belirlemek üzere gerekli karşılaştırmaları yapabilir. Bu varsayım altında RAM. Bilgisayar teknolojisindeki gelişmeler. aritmetik-mantık (aritmetic-logic) birimidir. çıkarma.3’te verildiği gibi bu birimlerin tümü. hangisinin büyük. manyetik disk. manyetik şerit gibi yaygın olarak kullanılan bilgi saklama aygıtlarında saklanarak. ROM ve EPROM’un işlevleri insan beyni için nasıl tanımlanabilir? Yardımcı bellek.16 - . silikon yongalar yerine karbon tabanlı organik moleküllerden oluşan yeni devreler üretmeyi amaçlamaktadır. Yardımcı bellek aracılığı ile çok sayıdaki karakter ya da bilgi. . ve iki sayıyı. doğal olarak donanımın gelişimiyle doğrudan ilgilidir. birbirleriyle eşgüdümlü olarak iletişim içinde çalışmaktadır. ana belleğin yükünü hafifleten ve ana bellekte bilgi saklama maliyetini azaltan bir dış bellektir. çarpma ve bölme aritmetik işlemlerini yerine getirir.

● ● ● ● ● Büyüklük. Maliyet. Güvenilirlik faktörleridir.17 - .5. . Hız. Bilgisayar Donanımı Çevre Birimleri ve Ortamları. Bellek kapasitesi. Bunlar. Bir bilgisayar donanımının gelişimini belirleyen beş temel faktör bulunmaktadır.Terminal Terminal Sesli Girişim Birimi Ekran Manyetik Mürekkep Karakteri Okuyucu Ana İşlem Birimi Optik Karakter Okuyucu Manyetik Manyetik Band Band Manyetik Disk Direkt Erişim Birimi Sesli Yanıt Birimi Yazıcı Bilgisayar Çıktı-Mikrofilm Birimi Manyetik Disk Manyetik Band Manyetik Disk Şekil 2.

İşletim sistemi. . işletim sistemi (operating system) programlarını oluşturur. İşleme programları. Bir anlamda donanıma yaşam veren öğe. bellek kapasitesi ve güvenilirlik faktörlerini de etkileyerek kuşaklar oluşturmuşlardır. Sistem yazılımı. kaynak (resource) ve veri (data) yönetimini sağlayan kontrol programları ile bilgi işlemeyi sağlayan işleme programlarıdır (processing programs). Uygulama yazılımı ise. işletim sistemidir. sınıfta incelediğiniz Yönetim Bilgi Sistemi ders kitaplarınızın dördüncü ünitesindeki “Bilgisayar Kuşakları”na ilişkin açıklamaları gözden geçiriniz. Bunlar. transistörlere ve entegre devrelere doğru gelişim gösteren. Çünkü bir bilgisayarın yazılım düzeyinde özünü işletim sistemi oluşturur.18 - . Bu nedenle. İşletim sisteminin oluşturulması ile uygulama programlarının işletilebilme olanağı yaratılmış olur. yazılımdır. sistem yazılımı ve uygulama yazılımıdır. büyüklük. yordamı. iki ana grupta ele alınabilir. Bu nedenle işletim sistemini (aynı bağlamda sistem yazılımını) oluşturan bu karmaşık programlar bütününe. donanım ve yazılım birbirinden ayrı düşünülemez. Bilinmesi gereken. bilgisayarın bilgi işleme işlevini yerine getirmesini sağlayan her tür programı. çeşitli destek hizmetlerini sağlayan. BİLGİSAYAR YAZILIMI (SOFTWARE) Bilgisayar yazılımı. Sistem yazılımı. işletim programlarının bilgisayar üreticisi firmalarca geliştirilerek sisteme daha baştan yerleştirilmiş olmalarıdır. İşletim sisteminin iki temel öğesi. bilgisayar sistemindeki işlemleri destekleyen ve kontrol eden programları içerir. Bilgisayar yazılımı ile ilgili sınıflandırma Şekil 2. kuralları ve belgelendirmeyi içeren bir kavramdır. ana işlem birimindeki işlemleri denetleyen programlar bütünüdür. işletim sistemine ilişkindir. ödemelere ya da stok kontrol işlemlerinin yerine getirilmesine yönelik olarak hazırlanan programlar uygulama yazılımı içindedir. bilgisayarlar. iş (job). bilgisayar sisteminin giriş-çıkış ve bellek işlevlerini kontrol ederek çeşitli destek hizmetleri sağlar. Bilgisayar sisteminin giriş-çıkış ve bellek işlevlerini kontrol ederek. ! 3. Örneğin.✔ Bu faktörler bilgisayarın gelişimi sonucunda nasıl etkilenir? Başlangıçta lamba temeline dayalı olarak kullanılan elektronik montajlardan. İşletim sistemi. ana işlem birimindeki işlemleri denetleyen programlar bütünüdür. Bilgisayar yazılımını. bilgisayara verilen bir uygulama programını makine diline çeviren dil çevirici programları (language translator programscompilers) ve sistem kitaplığını yöneten "hizmet programları"nı içermektedir. maliyet. ! İşletim sistemi. ✔ Sistem yazılımı ve uygulama yazılımının bilgi işleme sistemi içindeki yeri nedir? Burada ele alınması gereken bir diğer konu.6’da verilmiştir. hız. denetleyici veya yönetici programlar adı da verilmektedir. özel uygulamaları yürüten ve işleten programlardan oluşur. uygulama programlarından farklı olarak.

. Yazılım Sistemi. işleme programı ve işleme uygulamaları programı arasındaki ilişki nedir? Bilgisayar Yazılımı Sistem Yazılımı Uygulama Yazılımı Veri Tabanı Yönetim Sistemleri İşletme Uygulama Programları İletişim Kontrol Programları Bilimsel Uygulama Programları İşletim Sistemi Diğer Uygulama Programları Kontrol Programları İşleme Programları İş Yönetim Programları Dil Çevrici Programlar Kaynak Yönetim Programları Hizmet Programları Veri Yönetim Programları Diğer İşlem Programları Şekil 2.6.! Şekil 2.19 - .6'da verilen bilgisayar yazılımı ile ilgili sınıflandırmada yer alan kontrol programı.

Bunlar. Üst düzey diller ise kullanıcıların doğal diline benzeşen komutları içeren ve çözümü istenen sorunların türüne göre farklılık gösteren dillerdir.20 - . Çevirici dili (assembler language) olarak adlandırılan dil bu sınıfa girmektedir.PROGRAMLAMA DİLLERİ VE PROGRAMLAMA SÜRECİ Bundan önceki kesimde sıklıkla kullanılan bilgisayar programı terimi. bilgisayar programları oluşturmak üzere tanımlanmış yapay bir dil/dillerdir. Burada programlama sürecine geçmeden önce. soruna yönelik diller adı da verilmektedir. insanın bilgisayarla iletişim kurabilmesini ve bilgi işlemesini sağlayan en önemli araçlardan biridir. tanımlanması ve bu işlemlerin sırasının belirtilmesidir. Bu dillerin. Bir işlemin bilgisayara tanımlanabilmesi. Yani yazılan program. Bu dönüştürme işlemine derleme (compile). onun anlayabilmesini sağlayarak amaç programa (object program) dönüştürmek gerekmektedir. Üst düzey bir programlama diliyle yazılmış programın ki buna kaynak program (source program) adı verilmektedir.7). Programlama dilleri temel olarak iki düzeyde ele alınabilir. Programlama dili. alt düzey dillerden farklı olarak bilgisayara doğrudan bağımlı olmayan bir özellikleri vardır. Bu olanak sorunun çözüm yönteminin bir dizi mantıksal komutlarla ve bir dille kodlanmasıyla sağlanır. anlayabileceği bir sistematik içinde verilmesini gerekli kılar. bu işlemin (ya da sorunun) ona. alt düzey (low level) ve yüksek düzey (high level) dillerdir (Ayrıca C adı verilen alt düzey programlama dillerinin özelliklerine sahip bir üst düzey programlama dili de bulunmaktadır). bir işi yapmak için gerekli işlemlerin saptanması. . o dili kullanabilen tüm bilgisayarlar için geçerlidir. Bir diğer deyişle üst düzey dillerin kullanılan alana özgü bir yapıları vardır. Bilgisayarlar özgün bir sorunun çözümü için programlanabilirler. bilgisayar sistemince okunmasını yani. bir bilgisayar sisteminin doğrudan uygulayabildiği makine komutlarını içeren dillerdir. yukarıda anılan ve programlamaya olanak veren "programlama dilleri" üzerinde durmak istiyoruz. derleme işlemini gerçekleştiren karmaşık ve özel program dizisine ise derleyici (compiler) den mektedir (Şekil 2. Programlama. ? Bilgisayar dillerinin sınıflandırması nasıl yapılabilir? Alt düzey diller. Üst düzey dillere belirli alanlara yönelik olmalarından ötürü.

çözümü gereken sorunun bilgisayara uygunluğunu sağlamaya yönelik olup. daha önce değinmiş olduğumuz kaynak program oluşturulmakta ve oluşturulan program test edilerek amaç programa ulaşılmaktadır. Bu şekilde. programlama açısından. programlama çözümlemesidir. gerek duyulan çıktıları ve sisteme verilecek olan girdi verilerinin ortaya konmasını içerir.7. bu programın. MAKİNE DİLİAMAÇ PROGRAM VERİ Derleme Süreci. başka bir kullanıcının anlamasına ve kullanmasına olanak verecek belgelendirmesi hazırlanarak dosyalanır. akış çizeneklerinin (flowcharts) ve mantıksal karar tablolarının hazırlanması da bu evre içindedir. Tasarım evresindeki her türlü değişkeni göz önüne alan çalışmaların sonuçlanması ile kodlamaya geçilebilecektir. Bir sonraki evre. Programlama açısından kodlama kavramı. Bu evrede. Bu evre özellikle. Sorunun çözümünü belirleyen sonlu sayıdaki özgün ve anlaşılır sırasal adımların (işlemlerin) ortaya konması anlamına gelen algoritmaların. çözümü gereken sorunun ayrıntılı çözümlemesi (analizi) ele alınacaktır. tanımlanmış bir dizi adımdan oluşan ve dönüştürme işlemlerini içeren programlama sürecinin evreleri aşağıdaki gibi açıklanabilir.KAYNAK PROGRAM DERLEME PROGRAMI DERLEME PROGRAM LİSTELEME VE HATA RAPORU Şekil 2. gereksinilen çıktıyı üreten yöntem belirlenir.21 - . . İŞLETİM SONUÇ ✔ Programlama sürecinin evreleri nelerdir? Bir işi yapmak için. sorunun çözümüne yönelik olarak hazırlanmış olan algoritma ve akış çizeneklerine uyan ve bir programlama dilinin kurallarını taşıyan komutlar bütünüdür. Öncelikle ve doğal olarak. Eğer amaç programın başarılı olduğu düşünülüyorsa.

8’de olduğu gibi özetlenebilir. Programlama Süreci. Sorunun alanı 2. Şekil 2. Çıktı gereksinmesi 3. Girdi verilerinin belirlenmesi PROGRAMLAMA ÇÖZÜMLEMESİ 1.8.22 - . Gereksinilen çıktıyı üreten yöntem 2. . KAYNAK PROGRAM MAKİNE DİLİNE ÇEVİRME ÇEVİRME BAŞARILI MI? Evet AMAÇ PROGRAM Hayır HATALARIN DÜZELTİLMESİ Hayır PROGRAM BAŞARILI MI? 1 Evet PROGRAMIN DÜZELTİLMESİ ÇIKTI ÜRETİMİ VE PROGRAM BAKIMI Açıklanan programlama süreci.SİSTEM ÇÖZÜMLEME TASARIM 1. Akış çizenekleri/ mantıksal karar tabloları 1 PROGRAMLAMA DİLİ KURALLARI PROGRAM KODLAMA Şekil 2.

İnsan ile makinenin iletişim kurmasını sağlayan birim giriş birimidir. Donanıma yaşam veren öğe olarak ifade edebileceğimiz yazılım. bilgisayar programı(yazılımı) oluşturmak üzere tanımlanmış yapay dillerdir. bilgi işlemenin temel işlevleri olan girdi. Bunlar büyüklük. Sorular 1. Bellek kapasitesi 2. Maliyet d. çıktı. Uygulama yazılımları ise. Yazılımların oluşturulmasında programlama dillerinin kullanılması gerekir. Büyüklük b. Rastgele Erişimli Bellek (RAM) b. Bu gelişimin izlenmesinde ele alınacak beş temel faktör vardır. Çıkış Birimleri 3. işleme. bellek kapasitesi ve güvenilirlik artmakta. Programlama dili. Giriş birimiyle ana işlem birimine verilen verilerin işlendikten sonra çıktı olarak alınmasını sağlayan iletişim aygıtı ise çıktı birimleri olarak ifade edilmektedir. hız. Donanımdaki bu gelişme benzer bir gelişmenin yazılımda da yaşanması sonucunu doğurmuştur. Giriş birimleri ile ana işlem birimine verilen verilerin işlendikten sonra çıktı bilgileri olarak alınabildiği iletişim aygıtı aşağıdakilerden hangisidir? a. Sistem yazılımları. stok kontrolü veya ödemeler gibi özel uygulamaları yürüten ve işleyen programlardır. Hız c. çıktı. yazılımını ve personelini kullanarak yerine getirilecektir. Programlama dili e. Giriş Birimleri e. Ana işlem biriminde yer alan kontrol. Ana İşlem Birimi c. bellek ve aritmetik-mantık öğeleri işlemlerin programlar yardımıyla yapılmasını. Programlar bu dilleri kullanarak işletme amaçlarına uygun programlar oluşturacaklardır.Özet Bilgi işlemede bilgisayarların kullanılması.23 - . 1940’lı yıllarda ENIAC ile başlayan bilgisayar teknolojisi günümüzde minyatürize edilmiş entegre devrelerle gelişimini sürdürmektedir. maliyet ile fiziksel büyüklük azalmaktadır. bellek kapasitesi ve güvenirliliktir. saklama ve kontrolün gözden geçirilmesini zorunlu kılmaktadır. Kullanıcının değişiklik yapamadığı. Bir bilgisayar donanımında girdi. Aşağıdakilerden hangisi bilgisayar donanımının gelişimini belirleyen temel faktörlerden biri değildir? a. Aritmetik-Mantık Birimi d. kalıcı bellek programları içeren ancak yine de belli koşullarda değiştirilebilen bellek türü aşağıdakiler. Bilgisayarlar geliştikçe hız. sistem yazılımı ve uygulama yazılımı olarak iki grupta ele alınmaktadır. saklama birimleri ve ana işlem birimi vardır. veri ve bilgilerin saklanması faaliyetlerini görürler. maliyet. Bilgisayarla bilgi işlemede bu temel işlevler bilgisayar donanımını. bilgisayar sistemindeki işlemleri destekleyen ve kontrol eden programlardır.

bilgisayarın anlayabileceği program şekline dönüştürme işlemine ne ad verilir? a. Bilgisayar sistemindeki işlemleri destekleyen ve kontrol eden program aşağıdakilerden hangisidir? a. Kodlama e. Tasarım Sözlük ve Kavramlar Dizini Abaküs : Hesaplamada ya da matematiksel işlemlerde kullanılan en eski mekanik aygıt. Uygulama Yazılımı b. Bir bilgisayarın klavyesi. Listeleme b. akış yönünü. Salt Okunur Bellek(ROM) d. : Bir bilgisayar sistemini oluşturan fiziksel birimlerdir. Bilimsel Uygulama Yazılımı c. monitörü örnek olarak verilebilir. planını. : Bilgisayarı kullanan. Silinebilir-Programlanabilir Salt Okunur Bellek (EPROM) b. Veri Tabanı Yazılımı 5. : Bilgi ve işlem dizilerinin saklandığı aygıt ya da ortamdır. veri girişi Akış Çizeneği Bellek Bilgisayarla Bilgi İşleme Donanım İşletmen (Operatör) . Üst düzey bir programlama diliyle yazılmış programın. Derleme c. İşletme Uygulama Yazılımı d. Çalışma Belleği 4.24 - . İşletim d. Rastgele Erişimli Bellek(RAM) c. Sistem Yazılımı e. sorunun çözümündeki adımları kapsayan çizimsel bir gösterimdir. : Programcı tarafından hazırlanan ve programın genel görünümünü.den hangisidir? a. Ana Bellek e. : Verinin öz devimli olarak işlenmesinde bilgisayarın kullanılmasıdır.

istenilen herhangi bir konuma bilgi ve programların saklanabildiği ve içindeki değerlerin silinebildiği. yordamlar. Yazılım Yonga(chip) Yordam . : Bir bilgi saklama ya da bellek ortamıdır. değiştirilebildiği bellek türüdür. belli koşullarda değiştirilebilir (yeniden programlanabilir).25 - . Silinebilir-Programlanabilir Salt Okunur Bellek (EPROM) : ROM gibi kullanıcının değiştiremeyeceği ve kalıcı programları içeren bellek alanıdır. : Bir sorunun çözümünde gereksinim duyulan bir dizi adım. Salt Okunur Bellek (ROM) : Program komutlarının değiştiremeyeceği nitelikte. EPROM. : Donanıma yaşam veren ve bilgi işlemde kullanılan programlar. Manyetik Disk Optik Karakter Okuyucu Öz devim Rastgele Erişimli Bellek (RAM) : Sıradan işlerin yürütüldüğü. : Basılı ya da yazılı karakterleri okuyan ve bilgisayara girişini sağlayan bir giriş birimi.yapan kişi. : Milimetrik yüzeyler üzerinde onbinlerce devre elemanından oluşan ve son derece karmaşık elektronik devrelerin yerleştirildiği. programlama dilleri ve belgelemelerin tümüdür. Okuma ve yazma işleminin bir plağın çalınması gibi yapıldığı disk aygıtlarında aynı anda birden çok diske okuma ve yazma işlemi yapılabilir. kalıcı bilgi saklamak ve salt okunmak üzere bilgisayar üreticisi firma tarafından geliştirilmiş bellek türüdür. : İnsan aracılığı olmaksızın işlerin otomatik olarak yapılmasıdır. Manyetik Band (Teyp) : Sadece sıralı erişimin olanaklı olduğu geniş bilgi yığınlarını saklayabilen bir aygıt ve ortamdır. genellikle silikon gibi yarı iletken malzemenden yapılmış ince bir dilim.

sizin konuyu daha iyi anlamanızı sağlayacağı gibi.26 - . Çalışma Biçimine İlişkin Olarak....Veri Düzenlemesi ve Yapılandırılması Bu Ünitede. Ele alınan her konuyu örneklerle ele almanız. konuyu ne ölçüde kavradığınızı da anlamanıza yardımcı olacaktır. . Bu ünitede ayrıca bilgilere erişim olarak da ifade edilen kütük düzenleme konusu da incelenmiştir. 3 ÜNİTE Bilgi sisteminin sağlıklı bilgi üretebilmesi ve etkin bir şekilde işleyebilmesi için gerekli olan veri düzenlemesi ve veri yapılandırılması bu ünitede ele alınmıştır..

Etkin bir işlemeyi sağlayabilmek için. çalıştığı birim. yerler vb. yine ücretlere ilişkin haftalık işlem kütüğü (weekly transaction file) geçici bir çalışma kütüğü niteliğindedir. sayısal veya diğer sembollerden oluşur. Basitten karmaşığa doğru sıralanan veri yapıları. ! İşyerinde 20 kişi çalışmaktadır. ana kütüğün içerdiği süreklilik taşıyan kayıtları günlemede (update) kullanılırlar.27 - . Örneğin. Örneğin çalışanın sicil numarası 123456 ise. İşlem kütükleri. bir kütükteki kayıtlara veya bilgilere erişerek gerekli değişiklik veya eklemeleri yapmak ve kütüğü en son haline getirmektir. kayıtlar (records) ve kütükler (files) içinde düzenlenmiştir. Böylelik. Karakter. farklı kullanımlara yönelik verileri içeren kayıtlar veya kütüklerin birbiriyle ilişkilendirilerek işletilmesi sağlanır. İleriki ünitelerde daha ayrıntılı olarak ele alınacak bir kavram da veri tabanıdır (Data Base). karakter gruplarından oluşur. Verinin ilişkili alanları kayıt biçiminde gruplanmışlardır. belirli bir zaman aralığında oluşan işlemlere ilişkin kayıtları içerirler ve devresel olarak. ana kütük ve işlem (çalışma) kütüğü. o kişinin isminden. kişi isimlerini oluşturan alfabetik karakter grupları isim alanı. mantıksal biçimde düzenlenmeli ve yapılandırılmalıdır. BBİ içinde veriyi mantıksal bir biçimde düzenlemek için tasarlanmışlardır. ? Verilerin yapılandırılmasının ve düzenlenmesinin amacı nedir? VERİ DÜZENLEMESİ Veri. ücreti vb.6) bir karakterdir.2. Bir veri alanı bir özelliği (karakteristik veya nitelik). satış tutarlarını oluşturan sayısal karakter grupları satış tutarı alanını oluşturabilir.. Kütükler sürekliliklerine göre iki ayrımda incelenebilirler. Çalışan bu kişilerin tümüne ilişkin kayıtlar (adı-soyadı.. alanlar (fields). birbiriyle ilişkili kayıtlar topluluğudur (veya veri setidir). alfabetik. öğeler olarak karakterler (characters)...) ücretler kütüğünü oluşturacaktır.BİLGİSAYAR İLE BİLGİ İŞLEMEDE VERİ DÜZENLENMESİ VE YAPILANDIRILMASI Bilgisayar ile Bilgi İşleme (BBİ)'nin anlaşılmasının temeli büyük ölçüde. sosyal sigorta numarasından. verinin en temel öğesi olup. bu alan içindeki her bir sayı(1. Kütük. vergi oranından vb.) ortaya koyar. Bir kişiye ilişkin ücret ödeme kaydı. bir varlığı (nesneler. kitabınızda bundan sonra sıklıkla kullanılacaktır. sicil numarası. Çağdaş BBİ sistemlerinin önemli bir öğesi olan veri tabanı uygulamasıyla. Ücretler ana kütüğü (payroll master file) sürekli bir kütük niteliğini taşırken. ✔ Günleme nedir? Günleme. Bu öğeler kavramsal olarak önem taşımakta olup. Her bir çalışana ilişkin her bir veri ise alan olarak tanımlanmaktadır (Örneğin sadece adı soyadı gibi). oluşur. Alan. Her bir çalışana ilişkin veriye ise kayıt adını vermekteyiz. insanlar. sayı veya sembol ise karakter olarak tanımlanır. Alanı oluşturan her bir harf. her BBİ sisteminde veri. veri düzenlemesinin çeşitli temel kavramlarının anlaşılmasına bağlıdır.

mantıksal (anlam taşıyan.000. belirli bir sıradüzene sahip olduklarını belirtmiştik.-TL. "gösterici" (pointer) kullanımıyla birbirlerine bağlantı.. (özellikle işletmelerde.) bilgi işleme amaçlarına genellikle uygun düşmemektedir. ? Verilerin yapılandırılmasının gereği nedir? Verinin yapılandırılmasında aşağıdaki dört temel yaklaşım ortaya konabilir. Şekil 3. kayıt. kütük ve veri tabanı ilişkisi aşağıdaki gibi özetlenebilir . basit doğrusal bir yapıda sıralanabilir. ? Bilgi işlemede veri tabanının kullanılmasının sağlayacağı faydalar nelerdir? Karakter. Bu kesimde ise.28 - . verinin işlevsel kullanımını sağlayan bir yapıya kavuşturulması üzerinde durulacaktır. işletmenin olaylara ilişkin uygulamalarını göz önüne alan mantıksal ve anlamlı bir ilişkiler sistemine sahip kılınmalıdır. Liste yapıları (List structures): Bu yaklaşımda. M Karakter İSİM ALANI MEHMET AK Alan ÜCRET KAYDI MEHMET AK 57533874 820. Ancak bu tür bir yapılandırma.1.le. alan. Bu amaçla veriler.) kayıtlar. merkezi bir kütükler dizisi oluşturulmuş olunur.... ÜCRET KÜTÜĞÜ Kütük PERSONEL VERİ TABANI Veri Tabanı VERİ YAPILANDIRILMASI BBİ'de veri düzenlemesi için gerekli olan veri öğelerinin. Basit doğrusal yapılar (Simple linear structures): Eğer verinin tüm öğeleri bağımsız ve aynı önemde ise veri. Kayıt Ortak Veri Öğeleri. farklı uygulamalar için kullanılacak ortak verilerin sisteme tekrar tekrar verilmesinin önüne geçilerek. Kütüklerden veya veri tabanından elde edilecek bilginin uygun biçimde sağlanabilmesine verilerin yapılandırılmış olması olanak verir.

2). ● ● ● Fatura Numarası Fatura Verisi Gösterici ● ● ● ● ● ● Müşteri Müşteri İsmi. bir kayıt üzerindeki veri kalemidir. müşterinin.2. GÖSTERİCİ KAYIT ADRESİ PERSONEL KÜTÜĞÜ 101 GÖSTERİCİ ÜCRET KÜTÜĞÜ Bağlantı 2854 Şekil 3. aynı çalışanın kayıtlarını içeren personel ana kütüğündeki kayıtlar. Buna karşılık bu fatura kaydı. Bir gösterici. Bu kütükteki her müşteri kaydı. bu işlemleri yansıtan bir fatura kütüğü tutabilir. Gösterici Fatura Numarası Fatura Verisi Gösterici Örnek Bir Liste Yapısı. 1 9 Bağlantı 9 KAYIT ANAHTARI Çalışan Numarası BÖLÜM NUMARASI . bir hesap numarası (kodu) ile tanımlanabilir. Bu durumda şirket. Örneğin. sonraki faturalarına bağlantılandırılacaktır. bir çalışanın ücretler ana kütüğündeki ücret kaydı. Bir muhasebe döneminde. Bu zincirdeki son fatura.29 - . Örneğin. gösterici olarak özel bir karakterin kullanımıyla tanımlanacaktır (Şekil 3.3. her müşterinin tek kodunu. fatura kütüğünde müşteri için ilk faturanın kayıt yerini gösteren bir alan içerecektir. ● ● ● Şekil 3. bir müşteriler ana kütüğündeki kayıtlar.landırılmışlardır. bellekte yer alan başka bir kayıtla mantıksal ilişki içinde olan. Hesap Adresi Numarası vb. tek adını ve adreslerini içerir. Kütüklerdeki Kayıtların Gösterici İle Bağlantılandırılması.3). gösterici yardımıyla bağlantılandırılabilir (Şekil 3. Müşteri kütüğündeki her kayıt. ● ● Müşteri Kütüğü Fatura Numarası ● Fatura Verisi ● ● ● ** Yukarıda verilen müşteri-fatura ilişkisine benzer şekildeki örnekler çoğaltılabilir. Böylece herhangi bir zamandaki ödenmemiş faturaları gösteren bir liste yapısı kullanılabilir. bir müşteri farklı günlerde çeşitli kalem malları satınalabilir.

Üçüncü Düzey HAVALE BİLDİRİM KAYDI SATIŞ FATURASI KAYDI Dördüncü Düzey FATURA KALEMİ Ağ Yapısı (Network Structures): Ağaç yaklaşımına benzemeyen ve dalların birleşmesine olanak vermeyen ağ kavramı.30 - . BÜYÜK DEFTER HESAP KAYDI (ALACAK HESAPLARI) Birinci Düzey İkinci Düzey MÜŞTERİ KAYDI Şekil 3. Bu yapı.4. Örnek Bir Ağaç Yapısı. kayıtlar arasındaki karmaşık mantıksal. bir çalışanın sosyal sigorta numarası ücret kütüğündeki veri kaydını tanımlayabilmek için kullanılabilir. Ağaç Yapıları (Tree Structures): Bu sıradüzensel (hiyerarşik) yaklaşımda veri birimleri grafik olarak tersine dönmüş bir ağaç şeklinde ve çeşitli düzeylerde yapılandırılmışlardır.5. SEVKİYAT KAYDI SATIŞ FATURASI ANA KAYDI AÇIK SİPARİŞ KAYDI FATURA KALEMİ (ÜRÜN SATIŞI) TAMAMLANMIŞ ÜRÜNLER ENVANTER KAYDI SATINALMA EMRİ KAYDI . daha sonra üst ve alt dallar bulunmaktadır (Şekil 3. Örnek Bir Ağ Yapısı.4). ilişkileri ortaya koyabilmeye yöneliktir (Şekil 3. BÜYÜK DEFTER HESAP KAYDI (ALACAK HESAPLARI) SATIŞ ELEMANI KAYDI MÜŞTERİ KAYDI Şekil 3. Örneğin. çok yönlü bir şekilde düğümlerin (nodes) birleşmesine olanak verir. bir kütükteki bilgiyi aramaya olanak verir. Anahtar. En üstte ağacın kökü.! Bir kütükteki veya bir veri tabanındaki her kayıt bir veya daha fazla tanıtım alanını veya anahtarı içerir.5).

Sırasal kütük düzenlemede bir çevre biriminden herhangi bir veriye erişilmek ve günlenmek istenildiğinde kayıtlar. kütük içinde fiziksel olarak rassal biçimde saklanmışlardır.. Örneğin müşterilerin hesap numaralarının bir sıra izlemesi gibi. Verinin en temel öğesi karakterdir. ? Bilgisayarla bilgi işlemede erişimin önemi nedir? Bilgi okumak ya da yazmak için belli bir yeri fiziksel olarak bulmak olarak tanımlanan erişimde üç temel yaklaşım şunlardır: ● ● ● Sırasal kütük düzenleme (Sequential file organization) Rassal kütük düzenleme (Random-direct-file organization) İndeksli sırasal kütük düzenleme (Indexed sequential file organization) Sırasal Kütük Düzenleme: Kütük içinde. Ancak burada önem taşıyan. alan. Erişim (access). veriyi düzenlemenin temel yollarından biri sırasal yöntem kullanmadır. bilginin bilgisayarın bir çevre donanımından ya da bir saklama aygıtından elde edilmesi sürecidir. Bu yaklaşımda kayıtlar. Özet BBİ sisteminin etkin bir şekilde çalışmasının temelinde verinin mantıksal bir biçimde düzenlenmesi ve yapılandırılması vardır. kütük içinde fiziksel olarak kayıt anahtarlarının sırasallığına göre saklanırlar. Alan ise karakterler topluluğudur. Verinin düzenlenmesinden sonra. Verinin yapılandırılmasında dört temel yaklaşım vardır.. sayısal veya diğer sembollerle ifade edilebilir.) Rassal Kütük Düzenleme: Bu yaklaşımda kayıtlar. . Karakter alfabetik. bir önceki tutanağın konumundan bağımsız olarak tutanağa erişimi sağlamaya yöneliktir. İndeksli Sırasal Kütük Düzenleme: İndeksli sırasal erişim yöntemi olarak da anılan bu yöntemde kayıtlar. bir direkt erişimli bellek üzerinde (örneğin bir manyetik disk) sırasal olarak saklanmakta ve her bir kaydın bir anahtarı bulunmaktadır(örneğin personel numarası gibi. her bir veri kaydının bellekte konumlanacağı adres için bir anahtar oluşturur. Bu veri öğeleri karakter. Kütüklerin içerdiği kayıtlara bağlı bir kayıt numarası ile bilgilere doğru erişilebilir. bu sırasal verilere erişme yöntemidir.31 - .) ve bu. Yani işleyiş.? Verilerin yapılandırılmasında kullanılan yaklaşımların farklılıkları nelerdir? Tartışınız. (Bir bilgisayar bileşeni olan okuma/yazma kafası bu işi yerine getirmektedir. Bu amaçla veri öğeleri birbirlerini içerecek şekilde oluşturulacaktır. Bunlar. kayıt ve kütük olarak sıralanmaktadır. BBİ'de kayıt ile ifade edilen ise birbirleriyle ilişkili alanlar topluluğudur. kayıt anahtarı sırasına göre ilk sıradaki kayıttan okunmaya başlanarak ilgili veriye erişilinceye dek okuma sürdürülür. verinin işlevsel kullanımının sağlanması için yapılandırılması gerekir. KÜTÜK DÜZENLEME Düzenlenmiş ve yapılandırılmış verilerin bilgiler olarak erişimini sağlamak kütüklerin düzenlenmesini gerektirmektedir. Kayıtların bir araya gelmesiyle kütükler oluşacaktır.

Sorular 1. Kütük düzenleme ile ilgili üç temel yaklaşım şunlardır: ● ● ● Sırasal kütük düzenleme.● ● ● ● Basit doğrusal yapılar. Veri Tabanı b. Erişim d. Düzenleme d. İşleme b. Bir kütükteki kayıtlara veya bilgilere erişerek gerekli değişiklik ve eklemeleri yapma ve kütüğü en son hale getirme işlemi aşağıdakilerden hangisidir? a. Alan d. Yapılandırma e. Günleme 3. Düzenleme b. Kütük 2. Yığın işleme . İndeksli kütük düzenleme. Verilerin düzenlenip. Ağaç yapılar ve Ağ yapısıdır. Kaydetme c. yapılandırılmasından sonra.32 - . Karakter c. verilerin bilgiler olarak erişimini sağlamak kütüklerin düzenlenmesini gerektirmektedir. Kayıt e. bilgisayarın bir çevre donanımından ya da bir saklama aygıtından elde edilebilecektir. Rassal kütük düzenleme. Bilginin bilgisayarın bir çevre donanımından ya da bir saklama aygıtından elde edilmesi süreci aşağıdakilerden hangisidir? a. İşletmenin müşterilerinden Mustafa Öz'e ait 120001001 nolu hesap ve bu hesaptaki 100 milyon liralık alacağa ilişkin veri öğesi aşağıdakilerden hangisidir? a. Böyle bir uygulama ile bilgi. Liste yapıları. Günleme c.

Veri tabanı yapısı c. Yığın işlem yapısı Sözlük ve Kavramlar Dizini Ana Kütük : Gerekli bilgilerin günlenmiş olarak saklandığı kalıcı kütüklerdir. İçeriği fazla değişmeyen ve bir başvuru kütüğü niteliğindeki ana kütükler. d. Aşağıdakilerden hangisi veri yapılandırılmasında kullanılan liste yapıları için doğrudur? a. bir bilgi öğesinin yerini tanımlamak için kullanılan bir ifade. Verinin tüm öğeleri bağımsız ve aynı önemdedir. 5. merkezi bir dosyalar dizisi ya da bir veri kümeleri topluluğudur. Bilgi işleme sistemine uygun düşmeyen bir yaklaşımdır. gösterici yardımıyla birbirine bağlantılandırılmıştır. Kayıtlar. Veri birimleri tersine dönmüş bir ağaç şeklinde yapılandırılmıştır.33 - . e. Veri Tabanı : Bir örgütün tüm bölümleri için farklı kullanım amaçlarına yönelik. Rassal kütük yapısı d.e. tüm veri ve bilgileri içeren. Ağ yapısı b. Yapılandırma 4. Düğüm İşlem Kütüğü Kayıt (Tutanak) : Birbiriyle ilişkili bilgi öğelerinden oluşan ve belli bir işlemi niteleyen bir birim bilgi ya da birbiriyle ilişkili bir dizi bilgi öğesinden oluşan kütüğün temel birimidir. : Ana kütüğü günleyecek olan değişiklik kayıtlarını (tutanaklarını) içeren kütüktür. c. Aşağıdakilerden hangisi veri yapılandırılması yaklaşımlarından biridir? a. . b. Karmaşık mantıksal ilişkiler kolaylıkla ortaya konabilir. : Veri tabanı yönetim sisteminde. bilgisayarda işlenerek gerekli çıktılar alınır. Sırasal kütük yapısı e.

.Bilgisayarla Bilgi İşleme Sistemleri Bu Ünitede.. Ayrıca ünitede verilen örnekleri dikkatlice ilgili bilgi işleme sistemi ile bağdaştırınız.34 - . Çalışma Biçimine İlişkin Olarak. 4 ÜNİTE İşletmenin sahip olduğu veya sahip olacağı donanım ve yazılım ile faaliyet alanı ve konusuna göre seçilecek bilgi işleme sistemlerinin neler olduğu karşılaştırmalı olarak ele alınacaktır.. Bilgi işleme sistemlerini çalışırken bir diğer bilgi işleme sistemi ile olan farklılıklarını ve benzerliklerini öğreniniz.. Böylece üniteyi kolaylıkla anlamanız sağlanacaktır..

bu sistemlerin en iyi şekilde değerlendirilmesine dayanır.GİRİŞ Şu anda kullanmakta olduğumuz çağdaş bilgisayarla bilgi işleme teknolojisi. Çünkü. Bu sistemlerin güçlü ve zayıf yanlarının neler olduğu. Önemle belirtmek gerekir ki. Yine her sistem. hangi donanımı ve bilgi işleme sistemini seçeceklerine karar vermek durumundadırlar. ? Bilgi İşleme Sistemlerinin bilinmesinin muhasebeci ve denetçiler açısından önemi nedir? . ileriki ünitelerde açıklanacak sistem çözümleme. aşağıdaki gibi sınıflanabilir: ● ● ● ● ● ● Yığın İşleme Sistemleri (Batch Processing Systems) Çevrimiçi-Gerçek Zamanlı Sistemler (Online-Real Time Systems) Veri Tabanı Sistemleri (Data Base Systems) Dağıtımlı Sistemler (Distributed Systems) İletişim Sistemleri (Communication Systems) Zaman Bölüşümlü Sistemler (Timesharing Systems) ? Bilgisayarla bilgi işleme sistemleri nelerdir? Sıralanan sistemlerin her biri farklı donanıma ve yazılım desteğine sahiptirler. Mevcut olan her bir bilgi işleme sisteminin yerine getirebileceği işlevlerin neler olduğu. doğrudan muhasebe işlevlerine yönelik değildir. ● ● Mevcut sistemleri sınıflamada kullanılacak bu ölçütler. Sistem karakteristikleri temelindeki Bilgisayarla Bilgi İşleme (BBİ) sistemleri. işletmelerin gereksinmelerine yanıt verecek farklı özellikleri içeren sistemler olarak ele alınabilir.35 - . bu sistemleri sistemi denetleyecek olan denetçilerin çok iyi bilmesi gerekir. ilk adımda mevcut sistemlerin her biri üzerinde inceleme ve araştırmaları gerekli kılar. Aynı şekilde. sistem seçimi. Bu sistemlerin donanım ve yazılım yapıları. kontrol etkinliğinin sağlanması. İşletme yönetimleri. sistemin yerleştirilmesi ve gerçekleştirilmesi adımlarına muhasebecinin etkin ve bilinçli bir biçimde katılarak sistemden beklediklerini ortaya koyması ve tanımlaması gerekmektedir. bu sistemlerin sırasıyla her birinin muhasebecilerce ve denetçilerce çok iyi bilinmesi gerekmektedir. farklı işletmelerin farklı amaçlarına hizmet ederler. uygulamalarının yapısına ve özelliklerine göre. Sistem karakteristiklerinin belirlenmesi. Çünkü muhasebe sistemi. bu sistemlerden birine veya birkaçına uyarlanacaksa. ✔ Bilgi işleme sisteminin seçiminde nelere dikkat edilmelidir? Bu amaçla işletmeler şu noktalara dikkat etmelidirler: ● ● Mevcut bilgi işleme sistemlerinin neler olduğu. ancak. muhasebe işlevlerini yerine getirecek sistemlerin donanım ve yazılım karakteristiklerine yöneliktir.

1'de görüldüğü gibi herhangi bir uygulamaya ilişkin yığınlanmış belgeler. Belirlenmiş zaman aralığında veya belirlenmiş sayıda biriktirilen işletme belgeleri. Veri Yığını İşlem Kütüğü Ana İşlem Birimi Yığın İşleme Sistemi. Yığın işleme tipik örnekler olarak. salt belgelerin biriktirilip terminalden belirli zaman aralıklarında doğrudan işlenmeleri de olanaklıdır. bir hafta veya bir ay olabilir. manyetik disk gibi ortamlarda biriktirilerek ana işlem birimine verilebilecekleri gibi. geniş ölçüdeki rutin işlemlerin işlenmesinde kullanılan bir yaklaşımdır. basit olarak işletme eylemlerinin ürettiği belgelerin derlenmesi. maliyet muhasebesi uygulamaları ve büyük defter işlemleri verilebilir. Örneğin. belgelerin biriktirilmesinin çeşitli yöntemleri vardır.YIĞIN İŞLEME SİSTEMLERİ (BATCH PROCESSING SYSTEMS) Yığın (Batch) sözcüğü. kasa tahsil ve kasa ödeme işlemleri. satış faturalarının. satışlar. Burada yığınların belirli zaman aralıklarına göre de biriktirilmeleri sözkonusu olabilir. Temelde. envanter kayıtlarını tutma uygulamaları. Terminal Eski Ana Kütük Yeni Ana Kütük Şekil 4. birer işlem kütüğü olarak işlev görmektedir. sözkonusu uygulamaya ilişkin uygulama programı uyarınca eski ana kütük günlenmiş olacaktır (yeni başlatılan bir uygulama ise yeni ana . Örneğin. önceden belirtildiği gibi doğrudan giriş işlevini yerine getirmektedir. işletmenin işlem yoğunluğuna göre bir gün. ? Yığın işlem sisteminin karakteristikleri nelerdir? Yığın işlem sisteminde. Bu zaman aralığı. ilgili kütüğün ana işlem biriminde günlenmesi istendiğinde bilgisayara verilerek işlenirler. yığın işlem sistemiyle bir kütüğün yaratılması. manyetik band. İşlem Kütüğü Uygulama Programı Rapor Şekil 4. önceden belirlenmiş ölçüdeki veya zaman aralığındaki yığınlanmış işletme belgelerinin. işçi zaman kartlarının veya satınalma işlemlerinin yığınlanması gibi.36 - . faturalama işlemleri. işletme eylemlerine dayalı belgelerden aynı yapıda olanlarının yığınlar olarak biraraya getirilerek işlenmesi (kayıtlanması) yığın işleme sistemidir. yığınlar öncelikle disket. biriktirilmektedir. Yığın işlem daha çok. Burada.1. günlenmesi veya rapor üretilmesi basitçe aşağıdaki gibi gösterilebilir. manyetik band veya disk. toplanması anlamına gelmektedir. Terminal ise. İşlem kütüğündeki veriler ana işlem birimine iletildiklerinde. ? Yığın işlem sistemi hangi tip işler için uygulanabilir? Bir uygulamaya ilişkin olarak. ücret ödemeleri. öncelikle bir manyetik band veya diske verilerek.

? Yığın işlem sisteminde yeni ana kütük oluşturulurken hangi işlemler yapılır? Yığın işleme sistemi. işçi personel numarası veya sosyal sigorta numarasına göre. haftada bir şirket bilgi işlem merkezine gönderilerek ana işlem biriminde kütükleri günlemede kullanılabilir. aylık çalışma saatinin aşılması).2'de verilmiştir. Yığın işleme sistemine uygulamadan bir örnek olarak ücret ödemelerini gösteren bir sistem akış çizeneği. sıralama programı aracılığıyla sıralama yapılır. Belirlenen sınırlar dışında kalan durumlar (Örneğin. Bu rapora göre hatalar ortaya çıkarılarak gerekli düzeltmeler yapılır ve önceden belirlenmiş olan yığın toplam tutarı ile uzlaşma sağlanır. ücret günleme programı ile eski ücretler ana kütüğü günlenerek ücret bordrosu ile günlenmiş ücretler ana . sözkonusu işletme bir bağlı şirket olabilir ve işlediği ücret bilgilerini ana şirketteki bilgi işlem merkezine göndermiş olabilir). muhasebe hesap planında olmayan bir kod). bir biçimleme (edit) programı aracılığıyla denetlenerek biçimleme raporu alınır. Merkeze her bir birim verileri belirli dönemlerde gönderecek ve eski ana kütükler günlenecektir. Bundan sonra. makina imalatı işi yapmaktadır. Şekil 4. Mantık dışı durumlar .Ş. Şirketin pazarlama faaliyetleri ise İstanbul’da yürütülmektedir. Çevrimdışı (off-line) bir terminalde işlenen ve şube verilerini içeren bir manyetik band veya disket. bilgi işleme sistemi olarak benimsenmiştir. Şirketin Afyon ve Kütahya illerinde iki fabrikası bulunmaktadır. ! Merkezi Eskişehir’de bulunan Anadolu Sanayi ve Ticaret A. yani doğru verileri tekrar işlenmesi ve biçimleme programının bir hataya işaret etmemesi üzerine. İşaret hataları (örneğin. Yığın işlem sisteminde çıktılar için diğer sistemlerden farklı bir durum sözkonusu değildir. Geçersiz veri alanı (örneğin. bandlar üzerindeki günlenmiş kütükler veya basılı çıktı(print-out) olarak raporlar şeklinde olabilirler. Band üzerindeki bilgiler. ● ● ● ● Hataların düzeltilerek yeni.37 - . özellikle şubeleri veya bağlı şirketleri olan ve aralarında doğrudan terminal bağlantısı bulunmayan işletmeler için kullanılmaktadır. Bu günleme işleminden sonra yeni ana kütükler elde edilmiş olacaktır. ? Bir yığın işleme sisteminde ortaya çıkabilecek veri hataları nelerdir? Yığın işleme sisteminde veri hataları şu şekilde karşımıza çıkabilir: ● ● Geçersiz hesap kodları veya tanıtım kodları.kütük yaratılmış olacaktır). Şekilde olduğu gibi çıktılar. Böyle bir sistemde her bir birim bilgi işleme faaliyetlerini birbirlerinden bağımsız olarak yürütecekler ve belirli dönemlerde bilgiler şirketin merkezine gönderilecektir. Uymayan hesap kodları ve tanıtım kodları (örneğin. Buna göre işçilerin iş girişinde çalışma sürelerini gösteren zaman kartları bir manyetik band üzerine işlenmekte ve daha sonra ana işlem birimine verilmektedir(daha önce değinildiği gibi. Şirkette "yığın işleme sistemi". sayısal verileri içermesi gereken bir alanda sayısal olmayan sembollerin bulunması). negatif ücret tutarı).

S. Bu kütükten. ÇEVRİMİÇİ-GERÇEK ZAMANLI BİLGİ İŞLEME SİSTEMİ Bugün bilgi işleme sistemi olarak kullanımı giderek yaygınlaşan çevrimiçi-gerçek zamanlı bilgi işleme sistemi. indirimler ve net ücret hesaplamalarını yapmak durumundadır. ZAMAN KARTLARI YIĞIN KONTROL TOPLAMLARI VERİ BANDI HATA DÜZELTME BİÇİMLEME PROGRAMI BİÇİMLEME RAPORU Şekil 4.) ve brüt ücret.2. SIRALAMA S. yığın işlemedeki zaman yitir.K. işçilere ilişkin değişen durumları gözönüne almak (evlenme. terfi vb.kütüğü elde edilir. Yığın İşlem Ücret Sistemi. Numarası veya işçi numarası ESKİ ÜCRETLER ANA KÜTÜĞÜ ÜCRET GÜNLEME PROGRAMI ÜCRET BORDROSU GÜNLENMİŞ ÜCRET LER ANA KÜTÜĞÜ ÇEK PROGRAMI ÜCRET ÇEKLERİ GÜNLÜK ÖZET PROGRAMI MUHASEBE ÖZET RAPORU Bu süreç içinde ücret günleme programının özel bir önemi vardır. çek programı ile ücret çekleri elde edilir ve istenirse muhasebe için bir muhasebe özet raporu çıkartılır. Bu program.38 - . çocuk zammı.

insan ile bilgisayar arasında doğrudan bir ilişkiyi kurabilmesi açısından değer taşımaktadır. Çevrimiçi birimlerin veriyi uzaklık tanımadan ve belirli bir zaman aralığı gözetmeden anında işleyerek çıktı alabilmeleri.39 - . Buna karşılık. ÇEVRİMİÇİ TERMİNAL GİRİŞ/ÇIKIŞ ANA İŞLEM BİRİMİ İŞLEME EK BELLEK Özellikle bankacılık sisteminde yakından tanımaya başladığımız çevrimiçi-gerçek zamanlı bilgi işlemenin tipik kullanımı. Çevrimiçi bilgi işleme sistemine örnek olarak çevrimiçi satış işlemleri. ÇevrimiçiGerçek Zamanlı Bilgi İşleme Kavramı. başka bir kent veya ülke) bilgisayar sistemine veri ileterek. ? Çevrimiçi-Gerçek Zamanlı Bilgi İşleme Sisteminin karakteristikleri nelerdir? Çevrimiçi bilgi işleme. yönetim düzeyinde bilgi soruşturması için kolaylıkla kullanılabilmektedir. bilginin zaman içinde sürekliliği sağlanmış olmaktadır. verilerin oluştukları anda ve oluştukları yerde işlenmeleri olanağı sağlanmaktadır. Bu sistemle. Çevrimiçi. Şekil 4. Örneğin. Bu sistemle. Çevrimiçi sistem. gerekli kütükleri günleyerek işlem yapabilmek. çevrimiçi bilgi işlemeye yönelik ve eşgüdümlü bir işletim sistemine gereksinecektir. giriş birimi olarak bir terminal aracılığıyla işlemin yapıldığı yerdeki veya dışındaki (örneğin. saklayabilmek veya sorgulama yapabilmek şeklinde ortaya çıkmaktadır (Şekil 4. ana işlem birimiyle doğrudan ilişki içinde olan ve ana işlem biriminin doğrudan denetimine tabi giriş/çıkış donanım aygıtlarına verilen addır.me ve iletişim sorununa köklü bir çözüm getirmektedir. Öte yandan. Sıralanan bu işlevlerin tümü.3. Rapor üretme. bilgisayarın kullanımı daha işlevsel kılınmakta ve kullanıcıların çeşitli düzeylerdeki kişilerden olabilmesine olanak tanınmaktadır. bu sistemde her program. . ? Çevrimiçi ve gerçek zamanlı kavramlar ile ifade edilen nedir? ÇEVRİMİÇİ DOĞRUDAN ERİŞİM BİRİMLERİ Şekil 4.4'de verilmiştir. Kütük sorgulama. Bu nedenle çevrimiçi ve gerçek zaman terimleri birlikte kullanılmaktadır. çevrimiçi bilgisayar programlarının kontrolu altında yerine getirilmektedir. işlevler olarak aşağıdaki gibi gruplanabilir: ● ● ● ● Veri girişi Kütük günleme.3). anlık işlem yapabilmeyi yani gerçek zamanda çalışmayı olanaklı kılmaktadır.

. Ana işlem biriminde işlemler biçimlenir ve ana kayıtların daha sonraki yığın kütük günlemesi için bir kütükte saklanır. Müşteriler ana kütüğünde ise. Örneğin. bir terminaldeki kullanıcı. departman. stoklar ana kütüğünde satılan üründe miktarsal bir azalma olmakta. Öte yandan satışlar ana kütüğünde. önceden tanımlanmış olan müşteri hesap kodlarına göre. süpermarketlerde.4. Bu tür yerlerdeki kasa kayıt aygıtlarının yerini veri giriş terminalleri almaktadır. İkinci yaklaşımda. işlemlerin bir terminal aracılığıyla girişi yapılır ve ana işlem birimine iletilir. Kayıtların değiştirilmesi. daha önce belirlenmiş olan stok emniyet düzeyi aşılmışsa da aynı terminalden stok gereksinimi elde edilmektedir.40 - . satışlara ilişkin bilgiler satış noktaları. Satış işlemlerini perakende olarak yürüten işletmelerde.UYGULAMA PROGRAMLARI Şekil 4. işlenmek üzere bilgi işlem merkezine gönderilmesiyle gerçekleştirilebilir. müşterilere ilişkin satış verileri bir terminalden (bir satış noktasından) doğrudan ve satış işleminin gerçekleştiği anda girilmektedir. bilgisayara terminal aracılığıyla anında erişebilir ve bir hesabın veya bir işlemin durumunu öğrenebilir. Ancak bilgisayar kayıtlarında değişiklik yapamaz. sürdürülmekte olan tüm bu işlemleri yönetime ayrılmış bir terminalden anında izleyebilmekte ve gereksinim duyduğu raporları ekrandan veya yazıcıdan yine anında alabilmektedir. müşteriler ve satışlar ana kütüklerine ne şekilde işlenir? Şekil 4. satış yapılan müşterinin hesabına işlem kaydedilmekte veya yeni müşteri kaydı oluşturulmaktadır. bilgisayardaki ana kütükleri değiştirmek için doğrudan bir yetkiye sahip değildir. şirket gibi öğeler gözetilerek parasal olarak günlenmektedir. bölümlerden oluşan mağazalarda ve daha birçok satış uygulamasında pratik ve etkin bir kullanım çevrimiçi sistemle sağlanmaktadır. Yönetim. STOKLAR ANA KÜTÜĞÜ MÜŞTERİ ANA KÜTÜĞÜ SATIŞLAR ANA KÜTÜĞÜ ✔ Çevrimiçi-Gerçek Zamanlı Bilgi İşleme Sisteminde bir satış işlemi stoklar. ● ● ● ● V eri Girişi ● Kontrol Yanıtları SATIŞ İŞLEMLERİNİN İŞLENMESİ KÜTÜK GÜNLEME SORUŞTURMA/YANIT İŞLEMLERİ Yönetim Soruşturma ve Görüntüleme YÖNETİM TERMİNALİ SATIŞ NOKTASI TERMİNALİ ÇevrimiçiGerçek Zamanlı Satış İşlemleri. Terminaldeki kullanıcı. Çevrimiçi sistemin kullanımı etkinleştirmek ve güvenilir kılmak için üç yaklaşımdan söz edilebilir: Bunlardan birincisinde.4'den anlaşılacağı gibi. uygulama programı uyarınca ilgili kütüklerde bilgiler günlenmektedir. yığın hale getirilmiş verilerin. Girişin gerçekleştiği anda ise.

stoklar yardımcı defteri muhasebe bölümünde. disk belleğinde de tasarruf sağlar. bir üretim veri tabanında mal ve sipariş bilgilerini saklayan iki kütük bulunduğunu düşünelim. Örneğin. genellikle finansal kayıtlar farklı bölümlerde tutulmaktadır.5). Tekrarın önlenmesi. . Örneğin. Örneğin. Veri yalnızca bir yerde saklanıyorsa. Bu tür bir bölünme veya bölümlendirme elbette bir gerekliliğin sonucudur. Ancak bu yeni alan fazla. hiçbir verinin birden çok yerde saklanmamasıdır. ? Çevrimiçi-Gerçek Zamanlı Bilgi İşleme Sistemi’nin kullanımını etkinleştirmek ve güvenilirliğini artırmak için neler yapılabilir? VERİ TABANI Bilindiği gibi işletmelerde. yüzde 101'ini değil. doğru ya da yanlış olabilir. bilgisayar kütüklerini hatalı ve yetkisiz işlemlerden korumak için geniş bir şekilde programlanmış bilgi işleme kontrollarını gerektirmektedir. verilerin. Veri tabanının tasarımı ve düzenlenmesi bu amaca yönelik önemli bir aşamadır. ✔ Veri tabanı nedir? Veri tabanı. konu hakkında sorulabilecek tüm soruların yanıtlanabilmesi için gereklidir. hız ve yanıt süresi gereklerini yerine getirmek üzere ayrılmak zorunda kalınabilir. tutarlılığın sağlanması için gereklidir. ilk olarak. bir müşteri veri tabanı. müşteriler hakkındaki tüm bilgileri verir. Tamlık (exhaustivity).41 - . yani tekrarlanan bilgidir. BBİ'nin teknolojik avantajlarını kullanarak böylesi bir uygulamaya olanak veren sistem veri tabanıdır. O zaman sorgunun yanıtlanması çok daha çabuk olacaktır. her mal kaydına ait bir sipariş toplam alanı tutulması daha iyi olacaktır. bu işlem uzun sürecektir. bilginin tam yüzde 100'ünü saklar. ama kendisiyle çelişemez. Eğer iki ayrı yerde saklanıyorsa. Yukarıdaki üretim veri tabanı örneğinde bir sipariş kaydında siparişin ait olduğu mal numarasının mantıksal olarak bulunmasına gerek yoktur. Eğer bu tür sorgulamalar sık sık yapılıyorsa. tekrar etmeyen ve yapısal bilgiler toplamıdır. veri tabanının belirlenmiş olan konudaki bütün bilgileri kapsaması özelliğidir. Tamlık. belirli bir mal için yapılmış olan toplam siparişi sorguladığında. Bir mala ait birçok sipariş varsa. Tekrarın önlenmesi kuralından. Tekrarın önlenmesi her zaman kolaylıkla elde edilemez ve bazen de vazgeçilmesi gerekir. bir işlemin girişiyle doğrudan bilgisayar kütüklerini günleyen terminali kullandığı ve en karmaşık olan çevrimiçi günleme sistemidir. Ancak. Bir kullanıcı. Yapısallaştırma (structuring). Veri tabanı. işlemlerin kolay ve hızlı yapılabilmesini sağlayacak biçimde saklanmasıdır. Bu. ortak veri tabanı biçiminde bütünleşik hale getirilmiştir (Şekil 4.Üçüncü yaklaşım ise. bu üç setin yalnızca bir tek sete indirgenebilmesinin önemli ölçüde bilgi tasarrufunu sağlayacağı da açıktır. tanımlanmış bir konuda tam. bir yerde günlenip. Veri tabanı kavramında kütüklerin yaratılması ve günlenmesi Veri Tabanı Yönetim Sistemi (VTYS) (Data Base Management System) tarafından yerine getirilmektedir. işletmenin her defasında. ikinci bir stoklar kayıt seti de stok kontrol bölümünde ve üçüncü bir stok kayıt seti de ambarda tutuluyor olabilir. Bu sistem. o mal için sipariş kütüğünde bulunan tüm kayıtlara bir bir erişilerek miktarları toplanır. VTYS altında kütükler. diğerinde eski halinde kalabilir ve böylelikle sorgulamalar da çelişkili sonuçlar verebilir. Tekrarın önlenmesi.

sistemde iletişim terminallerle kurulacak. kütüklerin günlenmesini.42 - . Dil arabirimi . Örneğin. VTYS.5'de gösterilen VTYS. kütüklerdeki tekrarlanmak durumunda olan bilgileri bütünleşik hale getiren ve bu ortak kaynaktan sağlanacak bilginin birçok kullanıcı ve farklı yönetim düzeyleri tarafından kullanılabilmesini olanaklı kılan VTYS'dir.5. ? Veri Tabanı Yönetim Sistemi nedir? Kütük 1 A Kalemi B Kalemi C Kalemi PROGRAM 1 Kütük 2 B Kalemi D Kalemi E Kalemi PROGRAM 2 Şekil 4. saklamayı ve diğer sorunları çözmeye yönelik bir yazılım sistemidir. Geleneksel Yaklaşım PROGRAM 1 A B C D E F Kalemi Kalemi Kalemi Kalemi Kalemi Kalemi Veri Tabanı Yönetim Sistemi PROGRAM 2 PROGRAM 3 Veri Tabanı Yaklaşımı VTYS'nin işlev görebilmesi. Kütük 3 D Kalemi E Kalemi F Kalemi PROGRAM 3 Geleneksel Yaklaşım ve Veri Tabanı Yaklaşımı. doğal olarak bir dizi bileşenle ilişki kurulmasını gerektirmektedir.? Veri Tabanı Yönetim Sisteminin kullanım amacı nedir? Yukarıda değinilen ve Şekil 4. Terminal yönetimi. Sistem kontrolü. ● ● ● ● Veri tabanı yönetimi. veri tabanı kavramının önemli bir yanını oluşturmaktadır. Veri tabanı/veri iletişimi açısından durum ele alındığında VT/ Vİ'nin VTYS içeride olmak üzere aşağıdaki işlevsel bileşenleri içerdiğini görmekteyiz. kütüklere erişimi. Anlaşılacağı gibi. uygulama programları devreye sokulacak ve işletim sistemi ile ilişki kurulacaktır.

UYGULAMA PROGRAMLARI Şekil 4.43 - . 5) İletişim Sistemleri. 6) Zaman Bölüşümlü Sistemler olarak ele alınmaktadır. ülkelerarası düzeyde de oluşturulabilir. 3) Veri Tabanı Sistemleri. aynı yapıda olan belgeler belirli bir zaman aralığına göre biriktirilerek ilgili kütüğün günlenmesi istendiğinde bilgisayara verilerek işlenecektir. İnsan ile bilgisayar arasında doğrudan ilişki kurulması açısından önemli olan çevrimiçi. bir giriş birimi yardımıyla işlemin yapıldığı yerdeki veya başka bir yerdeki bilgisayar sistemine veri iletilecek ve kütüklerin günlenmesi sağlanacaktır. 4) Dağıtımlı Sistemler. Diğer bir ifadeyle. 1) Yığın İşleme Sistemleri. DİL ARABİRİMİ TERMİNAL YÖNETİMİ SİSTEM KONTROL İŞLETİM SİSTEMİ VERİ TABANI YÖNETİMİ VERİ TABANI TERMİNALLER VTYA'nin VT/Vİ Oluşumu İçindeki Yeri. DİĞER SİSTEMLER Dağıtımlı Sistemler: Bir işletmede bilgisayar hizmetine gereksinim duyan çeşitli birimlerin ayrı ayrı bilgisayar kullanarak işleme çalışmalarını kendi sistemlerinde yürütmeleridir. Yığın işlem sisteminin zaman yitirme ve iletişim sorununa çözüm üretmek amacıyla çevrimiçi-gerçek zamanlı bilgi işleme sistemi geliştirilmiştir. İşletme eylemlerinin ürettiği belgelerin derlenmesi ve toplanması olarak tanımlanan yığın işleme sisteminde. 2) Çevrimiçi-Gerçek Zamanlı Sistemler. İletişim Sistemi nedir? Zaman Bölüşümlü Sistemler: Çok sayıda kullanıcının işlerini aynı anda yürütebilen bir işletim düzenidir. Zaman Bölüşümlü Sistem nedir? Özet Bilgi işleme sisteminin ne olacağının belirlenmesi işletme yönetimlerinin üzerinde önemle duracakları konulardan biridir. İşletmeler bilgi işleme sisteminin seçiminde uygulamalarının yapısını ve özelliklerini gözönünde tutacakları gibi sahip oldukları veya sahip olacakları yazılım ve donanım desteğinin ne olduğunu gözönüne almak durumundadırlar. Veri tabanı konusu Ünite 11'de daha kapsamlı olarak incelenmiştir. Bu iletişim ağı. ? ? ? Dağıtımlı Sistem nedir? İletişim Sistemleri: Birden fazla bilgisayar arasında iletişim ağı kurularak bilgi alış verişini sağlayan bir sistemdir.6. Bu noktadan hareketle işletmelerin uygulayabilecekleri bilgisayarla bilgi işleme sistemleri.gerçek zamanlı bilgi işleme sistemiyle veri uzaklık ve belirli bir zaman aralığı gözetmeksizin anında işlenebilecektir. .

Satış faturalarının haftalık olarak toplanarak. iletişim sistemleri ve zaman bölüşümlü sistemler bilgi işleme sistemlerinin diğer uygulamalarıdır. Bilgi Bağlantılı Sistemler d. Dağıtımlı Sistemler c. Verinin uzaklık ve zaman farklılığı gözetilmeksizin bilgisayar yardımıyla işlemin yapıldığı yere veya bir başka yere iletilmesine ilişkin bilgi işleme sistemi aşağıdakilerden hangisidir? a. haftada bir kez bilgisayara verilerek ilgili kütüklerin günlenmesi temeline dayanan bilgi işleme sistemi aşağıdakilerden hangisidir? a. İletişim Sistemleri d. Yığın İşleme Sistemleri 3. Veri Tabanı Sistemleri 2. Yığın İşleme Sistemleri b. Yığın İşleme Sistemleri e. İletişim Sistemleri b. İletişim Sistemleri c. Aşağıdaki işlevlerden hangisi çevrimiçi bilgisayar programlarının . Veri Tabanı Sistemleri b.44 - . tekrar etmeyen ve yapısal bilgiler toplamı olarak ifade ettiğimiz veri tabanında bir verinin farklı amaçlarla birden çok kullanımı sözkonusudur.Gerçek Zamanlı Sistemler e. Sorular 1. Dağıtımlı Sistemler 4.Bilgi işleme sistemi ile ilgili olarak üzerinde durduğumuz bir başka konu veri tabanıdır. Çevrimiçi. Veri Tabanı Sistemleri d. Tanımlanmış bir konuda tam. Böylece aynı verinin farklı yerlerde kullanılması sonucu ortaya çıkabilecek hatalar önlenmiş olacaktır. Bunların dışında dağıtımlı sistemler. Çevrimiçi-Gerçek Zamanlı Sistemler c. Aşağıdakilerden hangisi bilgisayarla bilgi işleme sistemlerinden biri değildir? a. Çevrimiçi-Gerçek Zamanlı Sistemler e.

: Bir bilgi kütüğündeki tutanaklara erişerek ekleme. bir bilgi saklama birimidir. giriş/çıkış aygıtları. ana işlem biriminin doğrudan denetimi altında olan kısmı. İletişim Sistemleri c. : Bir bilgisayar sisteminin. Yığın İşleme Sistemleri Sözlük ve Kavramlar Dizini Biçimleme Çevrimdışı Çevrimiçi : Bilginin biçimini değiştirme. Dağıtımlı Sistemler e. ana işlem biriminin denetimi dışında olan kısmı. düzenleme işlemi. dairesel ve sürekli olarak bir koruyucu içinde bulunan. : Veri tabanı içinde ilişkiyi sağlamaya yönelik dil : 5 1/4 veya 3 1/5 inç standart boyutlarında esnek. Yöneltme e. Dil Arabirimi Disket Günleme İletişim Aygıtları : Bilgi işlem olanaklarının ve gereksinimlerinin uzak yerleşimlere götürülmesini sağlayan unsurlardır. Veri girişi b. silme işlemlerini yapıp kütüğü en son bilgilerle korumaktır. yan bellek birimleri ve iletişim aygıtlarının ana işlem birimine doğrudan bağlı olduğu bilgisayar sistemi. Çok sayıda kullanıcının işlerini aynı anda yürütebildikleri bilgi işleme sistemi aşağıdakilerden hangisidir? a. . Kod : Bilgilerin ya da komutların simgesel şekilde ifade edilmesi. Zaman Bölüşümlü Sistemler b. düz.kontrolü altında yerine getirilmemektedir? a.45 - . Rapor üretme 5. Çevrimiçi-Gerçek Zamanlı Sistemler d. Kütük sorgulama d. : Bir bilgisayar sisteminin. Kütük günleme c.

. geleneksel muhasebeden daha geniş bir kavram olarak bakmanız suretiyle üniteyi dikkatlice okumanız. temel yönetim bilgi sistemleri. Bu ünitede. Bu üniteyi anlamanız için bu sınıfa kadar öğrendiğiniz muhasebe bilgileri yeterlidir..46 - . Bilgi sistemleri yaklaşımı açısından Muhasebe Bilgi Sisteminin amacının ve yapısının ne olduğu açıklanacaktır. Çalışma Biçimine İlişkin Olarak. Bunun için. yönetim bilgi sistemleri. Bu çerçevede. sistem öğeleri. bu üniteyi daha iyi anlamanızı sağlayacaktır.Muhasebe Bilgi Sisteminin Temel Yapısı 5 ÜNİTE Bu Ünitede. .. daha önce sahip olduğunuz bilgiler yeni bir yaklaşımla ele alınmaktadır. muhasebe bilgi sisteminin niteliği ve içeriği.. muhasebe kavram ve ilkeleri ile muhasebe bilgi sistemine ilişkin genyöntemler konuları üzerinde durulacaktır. muhasebe bilgi sistemine. veri ve bilgi akışı.

yürütme. ✔ İşletme yönetiminin hangi bilgilere gereksinimi vardır? İşletmelerin bilgi gereksinmeleri. İç bilgiler. “Bilgi” ve “Sistem” kavramlarından oluşmakta olup. Yönetim için gerekli olan iç ve dış bilgilerin gerektiği şekilde ve zamanda sağlanması ve bu bilgilerin planlama. karar vericilerin olaylara bakış açılarını genişletir. fiyat ve ücret düzeyleri. kadrolama ve kontrol faaliyetlerinde ve bunlara ilişkin karar verme sürecinde kullanılması ve özellikle bilgisayarın bir araç olarak yarattığı olanaklar sonucu YÖNETİM BİLGİ SİSTEMLERİ kavramı ortaya çıkmıştır. yönetimin ileriye dönük planları oluşturma. sermaye piyasaları. Dış bilgiler ise.47 - . Yönetim Bilgi Sistemi. ✔ Yönetim Bilgi Sistemi ne ifade eder? Yönetim bilgi sistemleri kavramsal olarak “Yönetim”. Bu süreç içinde işletme yönetiminin temel görevi. ilgili ve anlamlı bilgi.BİLGİ SİSTEMLERİ Yönetim Bilgi Sistemleri İşletmeler. işletmelerin çevresiyle karşılıklı bir ilişki içinde işlev görmelerini ve politik kararlar. ✔ Gerekli bilgilerin var olması nasıl bir sonuç yaratır? Gerek iç bilgiler gerekse dış bilgiler. bu planları uygulama ve kontrol etme olanağı yoktur. yürütme. insangücü. İşletme yönetimi için gerekli olan zamanlı. teknoloji ve bilgi gibi işletme kaynaklarının amaçlar doğrultusunda en etkin ve verimli . örgütleme. Zamanlı. Karar modeline giren bilgilerin doğruluğu ve güvenilirliği o kararın doğruluğunu ve isabetini artıracaktır. Çünkü bilgi olmaksızın. devletin vergi ve finans politikaları. yönetim ve bilginin birlikte irdelenmesi ve bunların bir sistem içinde bütünleştirilmesi düşüncesine dayanmaktadır. yöneticilere işletmenin içe yönelik eylemlerini yakından izleme ve kontrol etme olanağı yaratır. Bu bilgiler zamanlı. ancak böyle bir düşünceden kaynaklanan bilgi sistemlerinin geliştirilmesi ve kullanılması ile olurludur. iç bilgiler ve dış bilgiler olmak üzere iki grupta toplanır. ✔ Yöneticilerin görevlerini yerine getirmeleri için ne gereklidir? Yöneticilerin belirtilen görevi işletmenin amaçları doğrultusunda ve başarılı bir şekilde yerine getirmelerinin ana koşulu. giderek artan ekonomik sorunlara karşın bir büyüme süreci içindedirler. alınacak kararları etkileyen değişkenler olacaktır. Çünkü yöneticilere ve ilgili diğer kişilere sunulan bilgiler. yönetim süreci için gerekli bilgileri sağlamaktır. ilgili ve anlamlı iç ve dış bilgilerin sağlanması. malzeme. para. faaliyette bulunulan sektörün ve sektördeki rakiplerin durumu gibi ekonomik. ilgili ve anlamlı oldukları oranda yöneticilerin içinde bulundukları belirsizlik ortamını daraltır. artan ve sürekli değişen ekonomik sorunlar ile hızla değişen teknoloji ve rekabetin yarattığı olanaklar ve ortaya çıkardığı sorunlarla karşı karşıya bulunan ve büyüme ve değişme süreci içinde olan işletmelerin yaşamlarını sürdürebilmeleri ve gelişmelerini sağlayıcı uygun ortamı yaratmak ve bu ortamı devamlı kılmaktır. işletmelerin yönetimine ilişkin planlama. kadrolama ve kontrol işlevlerinin yürütülmesinde çok önemli rol oynar. politik ve teknolojik koşullar dikkate alınarak ileriye dönük planların yapılmasına yardımcı olur. makina. örgütleme.

borçların izlenmesi. veri temelleri ve bunların karşılıklı ilişkileri kavramsal olarak gösterilmiştir. işletmenin faaliyet sistemine göre. PAZARLAMA Veri Tabanı FİNANS Veri Tabanı ÜRETİM Veri Tabanı Şekil 5. bir rapor. İşletmede geliştirilen veya mevcut her alt bilgi sistemi içinde şekilde ifade edildiği gibi bir veri tabanı bulunur. ? Yönetim Bilgi Sistemleri ve işlevleri nelerdir? . haberleşme kanalları aracılığı ile bütünleşirler. ✔ Alt sistemleri bütünleştiren nedir? Alt bilgi sistemleri. ✔ Yönetim bilgi sisteminin alt sistemleri olur mu? Yönetim bilgi sistemi.1. birbirleri ile bilgi alış verişi içinde olurlar. yönetimin gereksinim duyduğu işletme içi ve işletme dışı finansal ve finansal olmayan. stok seviyesinin saptanması gibi değişik konularda yararlanmak. sistemin kapsadığı alt sistemler dikkate alınarak yönetim bilgi sistemleri çoğul olarak ifade edilmektedir. Bütün alt bilgi sistemleri ancak birlikte hareket ettikleri zaman yönetimin tüm bilgi taleplerini karşılarlar. stok kontrol gibi alt bilgi sistemleri geliştirilir. gerektiği yer ve zamanda. işletmenin faaliyetlerine ilişkin bilgi üreten alt sistemlerden oluşan bir sistemler dizisidir.48 - . Bu nedenle yönetim bilgi sistemi yerine. gerekli kişilere kullanabilecekleri şekilde sürekli olarak sağlamak amacı ile kurulan ve çalıştırılan bir sistemler bütünüdür. üretim. Şebekeye dahil bazı alt bilgi sistemleri diğer alt bilgi sistemleriyle karşılıklı bilgi alış verişi içinde bulunurlar. örneğin pazarlama. Bir alt bilgi sisteminin çıktısı olan bir bilgi. bir üretim işletmesinde hammadde alışlarına ilişkin belgelerin ve kayıtların oluşturduğu veri tabanından. İşletmede. Şekil 5-1’de faaliyet sistemlerine ait alt sistemler. Her alt bilgi sistemine ait veri tabanı diğer alt bilgi sistemlerinin veri ile bilgi alış verişi içinde olacaktır. Örneğin. Bu geliştirilen alt bilgi sistemleri işletmede bir bilgi şebekesi oluşturur. işletmenin bütün bölümleri tarafından ve farklı amaçlarla kullanılabilecek bir şekilde tüm verileri veya bilgileri içeren merkezi dosya veya dosyalar dizisidir. Buna göre alt sistemler birbirine bağlıdır. Alt Sistemler ve İlişkiler. mamul maliyetlerinin belirlenmesi.bir şekilde kullanılmalarını planlamak. niceliksel ve niteliksel bilgileri. Alt bilgi sistemleri kendi aralarında etkileşime sahip olup. ✔ Veri tabanı ne demektir? Veri tabanı. örgütlemek ve kontrol etmek için. bir tablo diğer bir alt sistemin girdisi olan veriyi meydana getirir.

yönetim anlayışlarına. ✔ Yönetim bilgi sistemleri içinde hangi sistemler bulunabilir? İşletmeler faaliyet sistemlerine. belirtildiği gibi. örgütlenme şekillerine. ÜRETİM BİLGİ SİSTEMİ Üretim Planlaması Stok kontrol Mamul Geliştirme PAZARLAMA BİLGİ SİSTEMİ Pazar Araştırması Satış Analizleri Satış Planlaması Satışlar PERSONEL BİLGİ SİSTEMİ İşçi-İşveren İlişkileri İşe Alma Eğitim MUHASEBE (FİNANSAL) BİLGİ SİSTEMİ Finansal (Genel) Muhasebe Maliyet Muhasebesi Satışlar-Alacaklar Satınalma-Borçlar Stok İşlemleri Ücret-İşçilik Maliyet Kontrolu-Maliyetleme Gelirler Giderler Sabit Varlıklar Sorumluluk Muhasebesi Mali Analiz Nakit Bütçelemesi Sermaye Bütçelemesi ✔ Bilgi sistemleri sadece tabloda yer alan sistemler midir? . kurmak ve çalıştırmak durumunda kalırlar.1. Tablo 5. birçok alt bilgi sistemi geliştirmek.49 - . işletmenin yönetiminden sorumlu karar vericilere ve işletme ile ilgili taraflara gerekli olan işletme içi ve işletme dışı bilgileri sağlamaya yönelik bilgi üreten sistemlerin oluşturduğu bir bütündür. Temel Yönetim Bilgi Sistemleri ve Alt Bilgi Sistemleri.Temel Yönetim Bilgi Sistemleri Yönetim bilgi sistemleri. Tablo 5.1’de bir üretim işletmesinde olabilecek bazı temel yönetim bilgi sistemleri ve bunların alt bilgi sistemleri gösterilmiştir. faaliyet hacimlerine. düzenlemelere ve içinde bulundukları diğer koşullara göre.

50 - . alt yönetim) birbirlerine bağlayarak işletmeyi bir sistem şeklinde bütünleştirirler. maliyet muhasebesi. Bu bilgi sistemleri işletmeden işletmeye farklılıklar gösterir. işletmede üretilen mamullerin. Burada işletmenin temel fonksiyonları dikkate alınarak belli başlı bilgi sistemleri sayılmıştır. birbirinden bağımsız değillerdir. iş tahsisleri. ? Pazarlama bilgi sisteminden hangi bilgiler sağlanabilir? Personel Bilgi Sistemi Personel bilgi sistemi işletmede çalışan kişilere ilişkin bilgileri sağlamaya yönelik bir bilgi sistemidir. üretim planlaması ve kontrolu. işletmenin varlıkları. Muhasebe bilgi sistemi. stok kontrolu ve yönetimi. reklam. işçi-işveren ilişkileri gibi çalışmalara ilişkin bilgiler personel bilgi sisteminden sağlanır.) dolayısiyle bütün yönetim işlevlerini (planlama. fiyatlama. Temel yönetim bilgi sistemlerinin en önemlisi ve en eskisidir. pazar araştırması. yürütme. sermayesi. iş eğitimi. hizmetlerin ve bunlara ilişkin girdilerin (hammadde. sorumluluk muhasebesi. ? Personel bilgi sisteminin kapsamı nedir? Muhasebe Bilgi Sistemi Muhasebe bilgi sistemi. Örneğin. pazarlama. Bu bilgi sistemleri. satışlar gibi işletme faaliyetlerine ilişkin bilgiler sağlamaya yönelik bir bilgi sistemidir. karşılıklı bilgi alış verişi içindedirler. malzeme vb) işletme içindeki fiziksel akışlarına (fiziksel dönüşümlerine) ilişkin bilgileri sağlamaya yönelik bir bilgi sistemidir. örgütleme. Sürekli olarak birbirlerine bağımlı olup. Muhasebe bilgi sistemi. nakit ve sermaye bütçelemesi. yalnızca yukarıda belirtilenler değildir. işe alma. gelirler ve giderleri ile ilgili . satınalma ve kalite kontrol gibi işletme faaliyetlerine ait bilgileri içerir. genel veya finansal muhasebe ve maliyet muhasebesi gibi geleneksel muhasebeleri de içeren geniş bir kavramdır. satış planlaması. aynı zamanda işletmeler tarafından bugüne kadar en iyi geliştirilen bilgi sistemidir.1’de sayılan sistemler birbirinden bağımsız mıdır? Üretim. orta. malların ve hizmetlerin üreticiden tüketiciye veya kullanıcıya doğru akışları. personel ve muhasebe (finans) bilgi sistemleri. pazarlama.Bilgi sistemleri. ? Hangi temel yönetim bilgi sistemleri vardır? Üretim Bilgi Sistemi Üretim bilgi sistemi. ✔ Tablo 5. ? Üretim bilgi sisteminin kapsamı nedir? Pazarlama Bilgi Sistemi Pazarlama bilgi sistemi. sistem kavramı gereği olarak. finans vb. Ücret ödemeleri. borçları. satış öncesi ve sonrası hizmetler. satış analizleri. finansal muhasebe. kontrol) ve yönetim basamaklarını (üst. bilgi akışı suretiyle işletmenin bütün faaliyet fonksiyonlarını (üretim.

Veri yaratma ne demektir? Verinin yaratılması.51 - . iş akış sistemi. İşleme sonucu oluşan bilgi haberleşme süreci ile kullanıcılara ulaşır. Muhasebe bilgi sisteminin kapsamı nedir? Bilgi Sistemlerinde Bilgi Akışı Veri ve bilgi. Şekil 5-2’de görüldüğü gibi. Bu aşamalardan birincisi.) gerek kendi içlerinde gerekse birbirleri arasındaki etkileşimleri ve işletme ile çevresi arasındaki ilişkileri yansıtan çeşitli durumların. veri toplama işleminde. Ancak bilgi sistemleri açısından bu iki kavram birbirinden farklıdır. Veri Yaratma İşlem Bilgi Bilgi Kullanıcı Veri İşleme ve İletme Sistemi. ne zaman toplanacağı ve nereden elde edileceğinin belirlenmesi gerekir. bilgi kullanıcılarının gereksinmelerini giderecek verilerin ve bu verilerin kaydedilme zamanı. Bilgi Kullanıcı Şekil 5. Diğer bir ifadeyle. gerekse birbirleri arasındaki etkileşimlerden ve işletme çevresi arasındaki ilişkilerinden doğan olayların gözlenmesi ve kaydedilmesi sonucunda olur. finans vb. diğer bir sistem için veya başka bir raporun hazırlanması için girdi niteliğini taşır. gözlemlerin. ✔ Veri ne demektir? Veri. Bilgi Kullanıcı ! ✔ Verinin işlenmesi ile oluşturulan bilgi (bir rapor). Veri toplama olarak da ifade edeceğimiz veri yaratma aşamasında. Bu iki kavram genel olarak aynı anlamda kullanılmaktadır. deneyimlerin veya olayların her türlü gösterimidir. Buna göre veri işlenmemiş bilgi olarak ifade edilebilir. belli başlı iki aşamadan geçerek bilgiye dönüşür ve kullanıcıya ulaşır.? mali nitelikteki tarihi (geçmişe ait) ve ileriye dönük bilgileri sağlayan bir bilgi sistemidir. “verinin yaratılması”. Bilgi sistemleri açısından veri. toplanacak verinin hangi konuya ait olduğu. yeri ve şeklinin belirlenmesi önemlidir. işletmenin fonsiyonlarının (üretim. işletmenin hammadde akış sistemi. . pazarlama. ikincisi “verinin işlenmesi”dir.2. para akış sistemi gibi faaliyet sistemlerinin gerek kendi içlerinde. bilgi sistemlerinin önemli iki kavramıdır. Bu bakımdan ifadelerde veri veya bilgi terimleri yer yer birlikte kullanılacaktır.

değerleme. Bu işlemlerin neler olduğu Ünite 4’te ele alınmıştır. problemleri tanıma. planlama. Bu nedenle bilginin sağlayacağı yararın onu elde etme maliyetinden fazla olması gerekir. kararların veriliş zamanına uygun olan. örgütleme ve kontrol etme gösterilebilir. ● Yönetimin varlıklar üzerindeki yönetim sorumluluğunu yerine getirmek. Nitekim. yönetici bu verilerin hepsinden değil. Zamanlı bilgi. Verilerin bilgi haline gelmesini sağlayan bu işlemler dizisine bilgi işlem denilmektedir. ✔ Yönetici ne zaman oluşturulan bilgilerden yararlanır? Yönetici. Bilgi nasıl oluşur? Veriler bir takım işlemlere tabi tutularak zamanlı ve ilgili bilgi şekline getirilir. ilgili ve karar verme sürecine dönük olması için bir dizi işleme tabi tutulur. Ancak bilginin yararlı ve değerli olduğunu saptamak oldukça zordur. Değerli olan bilgi zamanla değersiz veya değersiz olan zamanla değerli bilgi olabilir. ilgili ve yeterli olması ve zamanında sağlanması oranında azaltacaktır. şimdiki zamana ve geleceğe yönelik bilgilerden yararlanır. toplanan veriler üzerinde bir düzenleme ve işlem yapılarak bunların mevcut koşullarda ve gelecekte kullanılabilecek bilgiler durumuna getirilmesi sağlanır. veriler temel olarak ilgili bilgi şekline gelmeden önce işlenmesi gerekli bilgisel hammaddeler olup. Bu nedenle. bilgilendirme. ✔ Her bilgi değerli midir? Çeşitli kaynaklardan yaratılacak verilerin tamamının toplanıp bilgi haline getirilmesi işletme açısından her zaman yararlı sonuçlar vermez. Ayrıca. problemleri çözme.✔ ✔ Bilgi ne demektir? Bilgi. ● ● . Çünkü veri toplamının bir maliyeti vardır. İşletme fonksiyonlarına dahil bireylerin çok çeşitli faaliyetleri olduğundan bu bilgi kullanıcılarına ulaştırılan bilgilerin de çok değişik amaçları olur. Bilginin herhangi bir kullanıcıya ulaştırıldığında belli bir amacı olmalıdır. Ancak toplanan veriler geçmişle ilgilidir. ? Bilgi sistemlerinde “veri-işlem-bilgi” akışı ne demektir? MUHASEBE BİLGİ SİSTEMİNİN NİTELİĞİ VE İÇERİĞİ Muhasebe bilgi sistemi genel olarak. Geleceğe ilişkin işletme eylemlerini planlamak için gerekli bilgileri sağlamaya yönelik bir bilgi sistemidir. daha önce belirtildiği gibi. karar verme. Bilginin temel amaçları olarak. yaratılması bilgi sistemlerinin özünü oluşturur. bir iş veya konu veya bir varlık hakkında bilinen şey ya da bilgi kullanıcının bir iş veya konu veya bir varlık hakkında bildikleri şeklinde ifade edilir. ikna etme.52 - . Bu açıdan bilginin değeri özneldir denebilir. Bu amaçlara yönelik bilgilerin sağlanması. sağlanan bilginin doğru. İşletme eylemlerinin kontrolunu yapmak. ilgili bilgi kararların konusuna ilişkin olan bilgidir. yönetim sürecinde geçmişe. Bilgi karar vericinin olaylara ilişkin bilgisini arttırarak belirsizlik ortamını. Ayrıca bilginin değeri zaman akışı içinde de farklılıklar gösterir. Kişiden kişiye ve koşullara göre değişir. ancak gerekli gördüklerinden yararlanır.

kasa. muhasebe bilgileri. tarihi bilgiler olup kararlarda çok az kullanılan bilgiler olmaktadır. Bu sorumluluğun yerine getirilmesi ise. sabit varlıklar. ✔ Muhasebe bilgi sisteminin sağlayacağı bilgiler hangi dönemlere aittir? Sistemin sağlayacağı bilgiler dikkate alındığında muhasebe bilgi sisteminin zaman açısından üç boyutlu bir sistem olduğu görülmektedir. çeşitli belgelere. ✔ Muhasebede yevmiye ve büyük defterden sağlanan bilgiler yeterli midir? Yönetimde yeni anlayışlar. para kullanılır. planlamaya ve kontrol işlevlerinin yerine getirilmesi için gerekli olan bilgilerin toplanması. bilgi işlem teknolojisi ve işletmelerin büyümeleri. İşletme faaliyetlerinin ileriye yönelik koşullar dikkate alınarak planlanması. etkin bir işletme yönetimi için temel bilgi niteliğini taşır. mal. Örneğin. içinde bulunulan dönemde yapılmakta olan faaliyetlere ve plan ve bütçelerle gelecekte olabilecek faaliyetlere veya gelinecek durumlara ait bilgiler sağlayan bir bilgi sistemi olmaktadır.53 - . büyük deftere ve yardımcı defterlere yapılan kayıtlardan oluşan muhasebe sürecinden elde edilir. planlama. Bugün işletme yönetiminin bilgi gereksinimi artık geleneksel muhasebe bilgilerinden elde edilen bilgilerle sınırlı kalmamaktadır. biriktirilmesi ve işlenmesine yeni boyutlar getirmiştir. Belirlenen amaçlara ulaşmak için işletmede sürekli olarak bir takım faaliyetler yapılır. Bu bilgiler.✔ Yönetimin varlıklar üzerindeki yönetim sorumluluğu ne demektir? Yönetimin belli başlı sorumluluğu. mal alınır-satılır. Bu nedenle geleceğin planlanması ve ona göre yol alınması gerekir. Sadece buradan elde edilen bilgiler. Bu faaliyetlerin planlandığı gibi ve verimli şekilde yapılabilmesi. ancak bu faaliyetlerden sorumlu olanlara gerekli bilgilerin verilmesi ile gerçekleştirilebilir. Sürekli ileriye yönelik bir sistemdir. muhasebe bilgi sistemi. Çünkü işletme faaliyetlerine bağlı olarak çok çeşitli bilgiler gerekli olmaktadır. yürütülmesini ve kontrol edilmesini olanaksız duruma getirir. işçi çalıştırılır. üretim yapılır. İşletme sadece bugün yaşayan bir sistem değildir. alacaklar. yevmiye defterine. işletmenin sahip olduğu varlıkları amaçlar doğrultusunda ve en verimli şekilde kullanmak. Bilindiği gibi. Bunun yanında muhasebe bilgi sistemi bunla. karar sürecine. yatırımlar gibi varlıklar ve bunların kaynakları hakkında bilgilerin ilgililere verilmesi ve buna göre etkinliklerde bulunulması ile sağlanabilir. yeni yaklaşımlar. işletmenin yaşamını sürdürmesi bakımından zorunludur. çalıştırmak ve bunları korumaktır. bütçeleme gibi geleceğe ilişkin bilgileri işletme yönetimine vermek suretiyle onların geleceği planlamalarına olanak sağlar. Bu bilginin olmaması işletme faaliyetlerinin planlanmasını. Dolayısıyla muhasebe bilgisi. Bu amaçla. sadece işletmenin varlıkları ve borçları ile bunlarda değişmeler yaratan mali nitelikteki işlemlere ilişkin bilgiler şeklinde görülür. Muhasebe bilgi sistemi bu özelliği itibariyle geçmişe ait olaylara. ✔ Geleneksel muhasebe bilgileri hangi konulara ilişkindir? Geleneksel olarak. muhasebe asırlardır işletmenin dili olarak ifade edilir. Bu sürecin sonunda da bilanço ve kâr-zarar tablosu ortaya çıkarılır.

Şekil 5. satınalma ve borçlar. ✔ Muhasebe bilgi sisteminde bilgiler nasıl oluşturuluyor? Muhasebe bilgi sisteminin açıklanan temel yapısı ve bu yapı içinde verilen bilgi işlem faaliyetleri sonucunda bilgilere dönüştürülmesi ve bu bilgilerin raporlar şeklinde ilgililere iletilmesi. İşletme ile çevresi arasında oluşan eylemlerden ve 3. finansal muhasebe ve maliyet muhasebesi. muhasebe bilgi sisteminin donanımları değişmiş olur. Muhasebe sisteminde. özelliklerine ve faaliyet konularına göre değişiklikler gösterir. Tablo 5. ? Muhasebe bilgi sisteminin niteliği nedir? Muhasebe Bilgi Sisteminin Yapısı Muhasebe bilgi sistemi temel olarak küçük. ücret ve işçilikler. ✔ Muhasebe bilgi sisteminin yapısı hangi unsurlardan oluşuyor? . muhasebe bilgi sistemine: 1. gelir ve gider işlemleri.1’de de gösterildiği gibi muhasebe bilgi sistemi. maliyetleme ve maliyet kontrolu. satışlar ve alacaklar. genel kabul görmüş kavram ve ilkeler çerçevesinde.3’de muhasebe bilgi sistemi kuramsal olarak gösterilmiştir. stok işlemleri. kaydetmek. buna karşın sistemin temel yapısı aynı kalır. özetlemek.rın tamamını sağlamamakla birlikte büyük bir kısmını verebilecek kapsamdadır. raporlar şeklinde ilgili taraflara iletilir. Kalem veya en basit hesap makinalarından en mükemmel bilgisayarlara değin bütün bilgi işlem araçları değiştiğinde. 2. bilgi işlem eylemleri sonucunda çıktılara dönüştürülür ve nihayet bu çıktılar. Muhasebe bilgi sisteminde oluşan bu eylemler. “işletmenin varlıkları ve kaynakları üzerinde değişme yaratan mali nitelikteki ve para ile ifade edilen işlemlere ait bilgileri. sistemin öğeleri (elemanları) tarafından belirli ilkelere. Muhasebe bilgi sisteminin kapsamı işletmelerin yapılarına. sınıflandırmak. yönergelere ve standartlara göre yapılır. analiz etmek ve yorumlamak suretiyle ilgili kişi veya kurumlara raporlar halinde sunmak” şeklinde ifade edilen muhasebe içeriğini açık olarak ortaya koymuş olmaktadır. İşletme içinden. Burada görüldüğü gibi. sayılan sistemlerin tamamının bulunması şart değildir. Geribildirimden gelen mali nitelikteki işlemlere ilişkin veriler veya bilgiler. büyük bütün işletmeler için geçerlidir. bütçeleme alt sistemlerinden oluşmaktadır. Ancak sistemde kullanılan bilgi işlem donanımları ve bunlara bağlı olarak bilgi işlem yöntemleri işletmenin koşullarına göre değişiklik gösterir.54 - .

İŞLETME İşletme Dışı Eylemler -2Geri-Bildirim -3İşletme İçi Eylemler -1-3. Muhasebe Bilgi Sisteminde Veri ve Bilgi Akışı Muhasebe bilgi sisteminde veri veya bilgiler her sistemde olduğu gibi. Şekil 5.Geri-Bildirim YÖNETİM G İ R D İ MUHASEBE Yönergeler S İ S T E M İ N Ö Ğ E L E R İ S İ S T E M İ N İ L K E L E R İ BİLGİ SİSTEMİ Yönergeler S İ S T E M İ N İ L K E L E R İ Standartlar S İ S T E M İ N Ö Ğ E L E R İ BİLGİ İŞLEM Kayıt Sınıflandırma Hesaplama Özetleme Saklama Canlandırma Çoğaltma İletme ÇIKTI RAPORLAR Standartlar DEVLET İçin BİLGİ YÖNETİM İçin BİLGİ DİĞER ÜÇÜNCÜ KİŞİLER İçin BİLGİ Geri-bildirim Geri-bildirim Şekil 5.3. “GİRDİ-İŞLEME-ÇIKTI” akışını izler. Muhasebe Bilgi Sistemi. Bu akışa uygun olarak veriler veya bilgiler önce sisteme belgelerle dahil edilir ve daha sonra bir kayıt ortamı içinde bilgi işlem faaliyetleri ile çıktılara dönüştürülerek ilgili yerlere raporlar şeklinde iletilir.55 - . Aynı akış Şekil 5.3’de yukarıdan aşağıya doğru .4’te muhasebe bilgi sistemindeki geleneksel bilgi akışı gösterilmiştir.

olayları kanıtlayıcı ilk işlem belgeleri ile sisteme dahil edilmekte ve bu belgeler bir taraftan düzenlenerek dosyalanırken (veri toplanırken) diğer taraftan yevmiye defterine geçirilmektedir. satın alışlar. işletme-banka arasındaki işlemler gibi. ✔ Geribildirim eylemleri ne demektir? Geribildirim ise. ilgili ve zamanlı bilgiler durumuna getirilir. Üretime hammadde verilmesi. 3) Geribildirim. satışlar ve bunlara bağlı olarak oluşan alacak-borç ilişkileri.) ve gereksinim duyulacak diğer tablolar düzenlenir. muhasebe mizanının tutmaması gibi olaylar. Burada faaliyetlere ilişkin olaylar belgelere dayanarak tarih sırasına göre yevmiye defterine maddeler şeklinde kaydedilir. kusurlu çıkan malların tekrar işleme verilmesi. Dolayısıyla sistemin işleme aşaması başlatılmış olur. başta belirtilen “girdi-işleme-çıktı” akışını izleyerek bilgi işlem eylemleri ile yönetim için yararlı. bozuk. buradan da büyük deftere konularına göre hesaplara geçirilir. ✔ İşletme içi eylemler ne demektir? İşletme içi eylemler işletmede oluşan ve parayla ifade edilen her türlü olaylardır. bankalarla yapılan mevduat ve kredi işlemleri diğer bir ifadeyle satıcı-müşteri. Nihayet bu işlemin doğruluğunu belirlemek üzere mizanlar çıkarılarak mali tablolar (bilanço. . olayların sonucundan ve yönetim kararlarından oluşan eylemlerdir. Muhasebe Bilgi Akışı. ✔ “Girdi-Bilgi İşlem-Çıktı (Raporlar)” şeklinde görülmektedir. ✔ Veri veya bilgiler nerede ortaya çıkar? Muhasebe bilgi sisteminin bu genel yapısı içinde bilgi işleme eylemlerine konu olacak veriler veya bilgiler Şekil 5. işletmenin çevreyle ilişkisinden doğan olaylardır. gelir tablosu vb.3’de gösterildiği gibi üç kaynaktan sağlanır: 1) İşletme içi eylemler. çıktılardan.4. ✔ İşletme dışı eylemler ne demektir? İşletme dışı eylemler. Muhasebe bilgi akışı nasıl işlemektedir? Şekil 5. amortisman. Örneğin. Açıklanan bu üç kaynaktan sağlanan veriler veya bilgiler (girdiler).4’de görüldüğü gibi. işletme faaliyetlerine ilişkin değer hareketleri. geribildirim için örnek olaylardır.56 - . işletme içi değer hareketleri gibi olaylar işletme içi eylemlere örnek gösterilebilir. Girdilerle çıktılar arasındaki sapmaların düzeltilmesine ilişkin verilen emirler.GİRDİ İLK İŞLEM BELGELERİ YEVMİYE DEFTERİ -Maddeler- İŞLEME ÇIKTI BÜYÜK DEFTER -Hesaplar- MİZANLAR MALİ TABLOLAR DOSYALAR DİĞER RAPORLAR Şekil 5. 2) İşletme dışı eylemler. işçilik kullanımı.

bono. İşletme faaliyetlerine ait verilerin Şekil 5. Dolayısıyla buna bağlı olarak kayıt şekli de değişir. ? Kayıt ne demektir? Sınıflandırma Sınıflandırma. Veri veya bilgilerin kaydını sağlayan belgelere dayanarak. çek. Belirtilen bu bölümleme yanında dönen aktiflerin kasa. doğru. stok kartları gibi kayıt ortamlarına geçirilmesi de bir kayıt işlemidir. gerçek ve zamanlı girdilerle sağlanır. Bilgi işlem faaliyetlerinin birlikte irdelenmesi gereklidir. formlar vb. doğru. Bu nedenle verinin bilgiye dönüştürülmesi için mutlaka bilgi işlem faaliyetlerinin tamamının ve sırasıyla yapılması gerekli olmamaktadır. ilk madde ve malzeme ve genel üretim giderleri olarak bölümlendirilmesi bir sınıflandırmadır. çoğaltma ve iletme işlemleri yapılır. veya satışların. veri amaca göre sadece bir bilgi işlem faaliyeti sonunda da yönetim için bilgi şekline dönüşebilmektedir. Örneğin. izlenmesi ve raporlanması kolaylaşmış olur. işlemlerin yevmiye defteri. tutarın bulunması bir hesaplama işlemi olmaktadır. alış faturaları. defterler. Sistemin çıktılarını büyük oranda girdiler belirleyeceğinden giriş belgelerinin veya formlarının titizlikle düzenlenmesi gerekir. yatırımlar gibi bölümlere ayrılması veya maliyet giderlerinin. cinsine. gerçek ve zamanlı çıktılar ancak. dosyalar ve raporlardan oluşan kayıt ortamında yönetim için gerekli bilgilere dönüştürülmesi amacıyla. ticari mallar. perakende satış fişleri. kayıt. Kodlama sistemleri veri veya bilgilerin kolaylıkla sınıflandırılmasını ve bu veri veya bilgilere kolaylıkla ulaşılmasını sağlar.! Unutulmamalıdır ki. Çünkü mali nitelikteki bir işlem belgelendirilirken kayıt. sınıflandırma. alıcılar gibi ikinci bir ayırımına tabi tutulması ya da üretimde kullanılan ilk madde ve malzemenin. . yapılan bir mal satışının belgelendirilmesi bir kayıt işlemini ifade ederken.4’te gösterilen belgeler. Örneğin. veri veya bilgilerin belirli sınıf veya kategorilere göre düzenlenmesidir. satış faturaları gibi. üretimde kullanıldıkları mamullere göre. sınıflandırma. duran varlıklar. veri ve bilgilerin toplanmasını ve daha sonra işleme tabi tutulmak üzere belgelendirilerek sisteme girişlerinin sağlanması işlemidir. Böylece işlemlerin konulara göre veya niteliklerine göre kaydedilmesi. direkt işçilik. ancak doğru. ? Muhasebe bilgi sisteminde veri ve bilgi akışı ne demektir? Kayıt Kayıt. satış bölgelerine göre sıralanması da sınıflandırma işlemidir. canlandırma. hammadde istek fişleri. Örneğin varlıkların. hesaplama.) bilgi işlem yöntemlerine göre farklılıklar gösterir. gerçek ve zamanlı girdilerle sağlanır. Veri veya bilgilerin bilgi sistemine dahil edilmelerini sağlayan belgeler ile bu belgelere dayanarak yapılan kayıtlar için kullanılan kayıt araçları (defterler. Örneğin. Verinin bilgiye dönüşmesi için sayılan bu işlemlerin mutlaka sırasıyla ve tamamının yerine getirilmesi sözkonusu değildir. hesaplama gibi bilgi işlem faaliyetlerinin aynı anda yapılması sözkonusu olabilir. Doğru. Sınıflandırmada genellikle kodlama sistemleri kullanılır. gerçek ve zamanlı çıktılar.57 - . Veri veya bilgiler çeşitli şekillerde sisteme dahil edilirler. dönen varlıklar. hesap planları veya üretim sürecindeki her sipariş partisine ayrı kod numaralarının verilmesi gibi. satılan mamullere. özetleme. Bazen ise. El ile bilgi işlem yöntemi ile bilgisayara dayalı bilgi işlem yöntemine ilişkin belgelerin veya formların aynı olmaması doğaldır. büyük defter. saklama.

Örneğin. ay başından ayın son günü. Bilgi işlem aşamalarından en önemlisi olan hesaplama çok değişik şekillerde görülür. eski bilgilere yeni veri veya bilgilerin eklenmesi veya çıkarılması. ay sonlarında ücret hesaplaması yapılabilmesi için. Örneğin. Veri veya bilgiler bazı işletme faaliyetleri tamamlanıncaya kadar biriktirilir.? Sınıflandırma ne demektir? Hesaplama Veri veya bilgilere aritmetik işlemlerin veya sağlanmak istenen bilginin veya raporun özelliğine göre matematiksel modellerin veya analiz tekniklerinin uygulanması işlemidir. diğer elektronik bilgi işlem yöntemlerinde mikrofilm. işçi zaman kartlarının ücret hesaplanması için ay başından ay sonuna kadar otuz gün biriktirilerek saklanması. tekrar kullanılmak amacıyla hazır duruma getirilmesi işlemidir. Bilgiler yöneticilerin veya işletmeyle ilgili üçüncü kişilerin kullanamayacağı kadar uzun listeler şeklinde ortaya çıkabilir. El ile bilgi işleme yönteminde. bir sipariş üretimine ilişkin veri veya bilgilerin. Bilanço. Bu nedenle veri veya bilgilerin gerektiğinde tekrar kullanılmak üzere ve yasal olarak saklanması gerekir. mamul maliyetlerinin bulunması. Bu aşamaya. kaydedilmesi ve hesaplamalara konu edilmesi ile bu veri veya bilgilerin ilgili kişilerce kullanılması aynı zamana rastlamayabilir. Bu durumun önüne geçilmesi ve işlenen veri veya bilgilerin daha yararlı bir bilgi haline gelebilmesi için belirli veya istenecek şekillerde özetlenmesi gerekir. ? Saklama ne demektir? Canlandırma Saklama işlemi ile biriktirilmiş (dosyalanmış) veri veya bilgilerin. fiili giderlerin bütçelenmiş veya standart giderlerle karşılaştırılıp sapmaların bulunması. kağıt dökümanlar ve klasörler kullanılırken. çalışanlara ödenecek ücretlerin hesaplanması. disk veya manyetik ortamlar kullanılır. dönem sonunda envanter işlemlerine bağlı olarak dönem kârının veya zararının bulunması da hesaplamaya birer örnektir. gelir tablosu. ? Özetleme ne demektir? Saklama Saklama. veri veya bilgilerin biriktirilmesi ve ileride tekrar kullanılmak amacıyla ilgili dosyalara yerleştirilmesidir.58 - . ? Hesaplama ne demektir? Özetleme Çok sayıda bilginin daha kullanışlı bir biçime dönüştürülmesidir. Biriktirme ve buna göre dosyalama işlemi. bilgi işleme yöntemlerine göre farklılıklar gösterir. Veri veya bilgilerin toplanması. Başka bir deyişle sistemlerden sağlanan çok sayıda bilginin anlamlı bir şekilde azaltılarak özetlendiği bir aşamadır. belirli bir mamule ilişkin olarak maliyet tabloları veya belirli bir üretim bölümünün genel üretim giderlerini yansıtan tablolar özetlemeye birer örnektir. sipariş mamul tamamlanıncaya kadar biriktirilmesi bir saklama işlemidir.

borç verenler. Donanım ve Raporlardır. Muhasebe bilgi sisteminin öğeleri. ortaklar. devlete. veri veya bilgilerin. ancak etkin ve iyi düzenlenmiş bir iletme (haberleşme) ile sağlanır. Dolayısıyla sistemin işlev görmesi ancak. Haberleşme Araçları. Bu nedenle bir işlemin çıktısı olan bilgi diğer bir işlemin girdisi olur. bunu veren ambar memurunu. Veri veya bilgilerin. ortaklara. bilgi işlem sırasında bir aşamadan diğer bir aşamaya geçişleri. devlet) sunulmasıdır.ne kadar dosyalanmış bulunan işçi puantaj kartlarından yararlanma veya mizanların çıkarılması için yardımcı defterlerin (hesapların) kullanılması birer canlandırma işlemidir. Bu öğeler. işletmenin finansal durumu ve faaliyetlerine ilişkin yönetim bilgilerinin. Etkin bir bilgi akışı. sınıflandırma. ? Canlandırma ne demektir? Çoğaltma Çoğaltma veri veya bilgilerin kopyalar (suretler) şeklinde çoğaltılması işlemidir.59 - . Dolayısıyla bu üç tarafa aynı bilginin verilmesi gerektiğinden olayla ilgili belge üç suret düzenlenerek taraflara gönderilir. bunları kayıt. sistemi oluşturan ve onu meydana getiren öğelerle sözkonusu olabilmektedir. Örneğin. bilgi sistemi içinde bilgi işlem aşamalarına bağlı olarak bir aşamadan diğer bir aşamaya aktarılması. ? Çoğaltma ne demektir? İletme İletme. ilgili taraflara (yönetici. bir bölümden diğer bir bölüme gönderilmesi. işletme faaliyetlerine ilişkin veri veya bilgileri toplayan. sistemi çalışır duruma getiren ve sisteme işlerlik kazandıran değişik somut elemanlardır. he. Bunun yanında dönem sonu mali tablolarının yönetime. Mali nitelikli işlemler. ? Muhasebe bilgi sisteminin öğeleri nelerdir? Personel Muhasebe bilgi sistemi. bir defterden diğer bir deftere geçirilmesi. ? İletme ne demektir? Muhasebe Bilgi Sisteminin Öğeleri Bir sistemin öğeleri. işletme yönetiminin ve işletme ile ilgili diğer kişi ve kurumların bilgi gereksinmelerini karşılamak üzere. ilk madde ve malzeme ambarından atölyeye bir hammaddenin veya malzemenin verilmesi. Personel. o sistemin belirlenebilen ve birbirine bağlı olan. hammadde veya malzemeyi alan atölye şefini ve maliyetleri kontrol etme ve hesaplama ile sorumlu kişi veya bölümü ilgilendireceğinden aynı olayla ilgili olarak üç tarafın bilgi sahibi olması gerekir. bilgi kullanıcılarının (yönetici ve üçüncü kişiler) yararlanmasına uygun bir şekil alıncaya kadar devam eder. muhasebe bilgi sisteminin işlevini görmesi için sisteme işlerlik kazandıran elemanlar olmaktadır. dolayısıyla bunlara ilişkin veri veya bilgiler çoğu kez işletmenin birden fazla yöneticisini veya bölümünü ilgilendirir. kredi veren kurumlara verilmesi de bir çoğaltma işlemi niteliğindedir.

mesleki eğitim. nitelik. sistemin işlem yoğunluğuna. puantaj fişleri örnek gösterilebilir. bir sistemin maddi. hesaplama. serbest meslek makbuzu. bono. ✔ Haberleşme araçlarının çeşitleri nelerdir? Haberleşme araçları genel olarak. nicelik. Ancak hangi bilgi işlem yöntemi benimsenmiş olursa olsun. somut varlığını belgeler belirleyecektir.saplama. sistemin etkinliğini artıracağı unutulmamalıdır. Kayıt ortamını ve haberleşme olanağını yaratan haberleşme araçları işlemleri. maliye. taşıma ve sevk irsaliyeleri. Bu belgeler. İlk işlem belgeleri. El ile bilgi işlem yöntemindeki bir belge ile bilgisayara dayalı bilgi işlem yönteminde kullanılacak bir belge farklı olur. Muhasebe bilgi sistemi personelinin sayısı. . veri veya bilgilerin genellikle ilk işlem belgelerine dayanarak kaydedilmesi ve işleme tabi tutulması için kullanılan ve devamlılık arzeden belgelerdir. hukuk. ✔ Haberleşme araçları bilgi işlem yöntemine göre değişir mi? Muhasebe bilgi sisteminde veri veya bilgilerin toplanmasına. işletmenin genel organizasyon yapısına göre şekillenir. iktisat. büyük defter. Bunun yanında personelin niteliği de önem taşır. özetleme. 2) Kayıt Belgeleri şeklinde ikiye ayrılır. veri veya bilgilerin toplanması ve bilgi işlem faaliyetlerine tabi tutulması için gerekli belgelerdir. çoğaltma ve iletme şeklindeki bilgi işlem eylemleri ile işleme tabi tutan ve sonuçta gerekli bilgilere dönüştüren bir sistemdir. saklama. 1) İlk İşlem Belgeleri. istatistik. kasa kayıt fişleri. çoğaltma ve iletme işlemlerinin yapılması için gerekli kayıt ortamını oluştururlar. muhasebe. kapsamına ve bilgi sistemlerine verilen öneme göre değişiklik gösterir. Muhasebe personelinin organizasyon yapısı. stok kartları örnek gösterilebilir. poliçe. özetleme. iş deneyimi ve kişiliktir. bilgisayar konularında bilgi sahibi olmayı gerektirir. ? Muhasebe bilgi sistemindeki personelin nitelikleri nelerdir? Haberleşme Araçları Haberleşme araçları. ilk madde ve malzeme kullanım belgeleri. Bunlara. işlenmesine ve ilgililere iletilmesine olanak tanıyan ilk işlem belgeleri ile kayıt. canlandırma. müstahsil makbuzu. yolcu listeleri. işletme. zaman. şekli ve yapıları bilgi işlem yöntemlerine göre farklılık gösterir. yer. muhasebe sistemine ilişkin veri veya bilgileri somutlaştırıp kanıtlanabilir duruma getirirler. kayıt. doğru ve çabuk yapılmasını sağlayan bir unsurdur. perakende satış vesikaları. yevmiye defteri. İstenilen deneyime ve mesleki bilgiye sahip olan ve bunlar yanında dürüst ve iş ahlakı olan personelin. Muhasebe bilgi sisteminde çalışacak personel uygun bir organizasyon çerçevesi içinde görevlendirilir. kişi (taraflar) gibi değişik yönleriyle ortaya koymak suretiyle. Deneyim işlerin daha güvenli. Mesleki eğitim. çek. işçi çalışma kartları. işletme faaliyetlerine ilişkin veri veya bilginin ilk kez kaydedildiği veya geçirildiği belgelerdir. Buna göre muhasebe sistemine düşen bu görevin yerine getirilmesi için konuyu bilen ve sistemi çalıştıran personelin var olması gerekir.60 - . Bunlara. Muhasebe bilgi sistemini yürütecek personelde aranan genel özellikler. fatura. sınıflandırma. gider pusulası. yazışma belgeleri. günlük müşteri listeleri. envanter defteri. belgelerinin içeriği. ücret bordrosu. saklama. Kayıt belgeleri.

Kısaca açıklanan bu muhasebe fişleri şu yararları sağlamaktadırlar: ● ● ● ● Kayıtların düzenli olması Yanlış kayıt olasılığının azaltılması Kayıtların kontrolünün kolaylaşması Aynı nitelikte işlemlerin topluca kaydedilmesi ? Muhasebe fişleri ne demektir? Donanım Muhasebe bilgi sistemi bilindiği gibi veri veya bilgileri yönetsel bilgilere dönüştüren bir sistemdir. mali. muhasebe bilgi sisteminin çıktılarıdır. bütçeler. bilgi işlem eylemlerinin yoğunluğuna ve buna bağlı olarak da benimsenen bilgi işlem yöntemlerine göre değişiklik gösterir. ✔ İç raporlar nelerdir? İç raporlar. kasa tahsil makinaları. gelir tablosu. raporlar işletme içi ve işletme dışı bilgi kullanıcılarına yöneliktir. performans raporları. Bilindiği gibi. el ile bilgi işlem. bilgisayar gibi donanımlar kullanılır. Ünite 1) Bir muhasebe bilgi sisteminde bulunacak donanımlar işletmenin koşullarına. 2) Kasa tediye fişi. para girişleri ve çıkışları (nakit işlemler) dışında kalan işlemlerin kayıtlarının gösterildiği fiştir. işletme faaliyetlerinin seyrini ve sonuçlarını görme ve planlanan hedeflerle karşılaştırma olanağı sağlarlar. daktilo.61 - . (Bkz. Mahsup fişi. gereksinimlere ve işletmenin koşullarına göre farklılıklar gösterir ve sayıları değişir. ? Muhasebe bilgi sisteminin donanımı nedir? Raporlar Raporlar.Ayrıca işletmelerde iş bölümüne göre yapılan işleri kolaylaştırmak ve bölümler arasında kontrol sağlamak için muhasebe fişi denilen belgeler kullanılır. Primanotalar. Dolayısıyla yöneticilerin verecekleri kararlara temel olurlar. Bu dönüşümü sağlamak üzere yapılan bilgi işlem faaliyetleri. 3) Mahsup fişi. işleme tabi tutulması sırasında yönteme göre. Kontrol raporları olarak da ifade edilen iç raporlar genellikle yöneticilere. işletmenin kasasından çıkan paraların ne için ve kime ödendiğini ve bu ödeme karşılığında hangi hesaba veya hesaplara borç kaydedileceğini gösteren muhasebe föyüdür. İç raporlar. Bu yöntemlerde veri veya bilgilerin toplanması. mekanik (makinalı) bilgi işlem ve elektronik (bilgisayara dayalı) bilgi işlem yöntemlerine göre yapılmaktadır. bilanço. yönetimin her düzeyine sunulan ve kontrol amacı taşıyan bütün raporları içerir. Sistemin belirlenebilen maddi ürünleridir. Kasa tediye fişi. ? Haberleşme araçları ne demektir? Kasa tahsil fişi. basit hesap makinaları. 1) Kasa tahsil fişi. okuyucu. Bu tür raporlara. yazıcı. bir günde yapılan çok sayıdaki işlemi kayıt belgelerine topluca geçirmek için kullanılan özet föylerdir. 4) Primanotalar (özet föyler) olarak dörde ayrılır. Muhasebe fişleri. işletmenin kasasına giren paraların ne için ve kimden alındığını ve bu tahsilatın karşılığında hangi hesaba veya hesaplara alacak kaydedileceğini gösteren bir muhasebe belgesidir.

güvenilir ve zamanında bilgiler. Çeşitli kişi ve kurumların işletme ile ilgilenme nedenleri. İlkelerin amacı. ilgililerin çıkarlarını dengeli şekilde gözönünde tutan. ülkenin ve diğer ülkelerin ekonomik ve sosyal göstergelerinden yararlanılması gibi. yıllık faaliyet raporları. ilgililerin farklı gereksinmelerini tatmin edecek nitelikte doğru. çok sayıda ve değişik kurallar uygulanır. vergi iadelerine ilişkin raporlar. Muhasebe uygulamalarında uyulacak ilkelerin belirlenmesinde ve yeni durumlar ve gelişmeler için yeni ilkeler geliştirmede temel oluşturacak bazı kavramlara gereksinim vardır. dayanağını oluşturan temel kavramlar ve ilkeler daha önceki muhasebe derslerinde ve kitaplarında açıklandığı için. Dış raporların kaynağı.62 - . sunulacak kişilere veya ilgili oldukları konulara göre değişir. gelir tablosu. işletmeyle ilgili üçüncü kişilere. işletmenin durumu ve çalışmalarından haberdar olmaları için sunulan bilgi raporlarıdır. işletme içi ve işletmeler arası karşılaştırmaya uygun mali tabloların. üretim raporları. Sözkonusu ilkelerin yaygın olarak ve benimsenerek uygulanmaları nedeniyle bu ilkeler için “genel kabul görmüş” deyimi kullanılmaktadır. Bu açıdan muhasebe bilgi sistemi. ? İç ve dış raporların işlevleri nelerdir? Muhasebe Bilgi Sistemi Temel Kavram ve İlkeleri Muhasebe bilgi sistemi. burada sadece sayılmakla yetinilecektir. raporlar hazırlanmasına olanak sağlamak durumundadır.yet raporları. muhasebe bilgi sistemindeki muhasebe uygulamalarında farklılıkları azaltmak. veri veya bilgilerin toplanması bilgi işleme tabi tutulması ve raporlar şeklinde ilgililere sunulması sırasında. ✔ Hangi muhasebe kavramları vardır? ● ● ● ● ● ● ● ● Sosyal Sorumluluk Kavramı Kişilik Kavramı Para Ölçüsü (Parayla Ölçülme) Kavramı İşletmenin Sürekliliği Kavramı Dönemsellik Kavramı Verilerin Güvenilir Olması (Tarafsızlık ve Belgelendirme) Kavramı Değişmezlik (Tutarlılık) Kavramı Tam Açıklama Kavramı . Bilanço. Bu kavramlar. Örneğin. bilindiği gibi. yıllık faaliyet raporlarının hazırlanmasında. raporların elde edilmesine olanak sağlamaktır. Bu raporlar da iç raporlar gibi. deneyim ve mantıktan doğan. sermaye piyasalarına açıklanan mali tablolar dış raporlara birer örnektir. bir bakıma çıkarları. ilkelerde olduğu gibi işletme yönetiminin gözlenmesinden edinilen deneyimlerden ve ilgililere ve kamuya hesap verme yükümlülüğünden elde edilir. Bunu sağlamak için. kredi kurumlarına verilen raporlar. işletmenin mali durumu ve faaliyet sonuçları ile ilgilenen kişi ve kurumların bilgi gereksinmelerini karşılayan bir sistemdir. Genel kabul görmüş muhasebe ilkelerinin. birbirinden farklıdır. stok kontrol raporları. muhasebe sisteminin yanısıra çeşitli alanlar da olabilir. yararlılıkları genellikle kabul edildikten sonra muhasebe ilkelerine dönüşen. satış raporları örnek gösterilebilir. ✔ Dış raporlar nelerdir? Dış raporlar.

bilgi akış şemalarını. sistemi çalışır duruma getiren açıklamalardan ve bilgilerden oluşur. hesap planlarını ve personelin görevlerini tanımlayan ve böylelikle sistemin çalışmasını olurlu kılan. hesap ve tablolarında anlamlı bir şekilde tespit edilmesi ve gösterilmesi yoluyla. genel kabul görmüş muhasebe ilkelerine dayanmaktadır. satışların.12. giderlerin.63 - . satışların maliyetinin. .1992 tarihli Resmi Gazete’nin mükerrer sayısında “Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği” adı ile yayımlanmıştır. ? Muhasebe bilgi sistemi temel kavram ve ilkelerinin amacı ve işlevi nedir? Muhasebe Bilgi Sistemine İlişkin Genyöntemler Genyöntemler. kâr ve zararlara ait hesapların ve belli dönemlere ait işletme faaliyeti sonuçlarının sınıflandırılması ve gerçeğe uygun olarak gösterilmesini sağlamaktadır. belli bir tarihte işletmenin mali durumunun açıklıkla ve ilgililer için gerçeğe uygun olarak yansıtılmasıdır. Gelir tablosu ilkelerinin amacı. nasıl.Özkaynaklara İlişkin İlkeler ? Muhasebe yöntemleri. “kılavuz el kitapları” veya “talimatnameler” olarak adlandırılan kitapçıklarda bulunur. muhasebe bilgi sisteminin tasarımından sistemin çıktısı olan raporların sistemden alınmasına kadar bütün işlemlerin. defter sistemlerini. ne şekilde. iktisadi devlet teşekkülleri ve özel sektörün muhasebe uygulamalarına rehber olma amacıyla “İktisadi Devlet Teşekküllerini Yeniden Düzenleme Komisyonu Mali İşler ve Muhasebe Grubu” tarafından hazırlanmış ve daha sonra yeni şekliyle 26.● ● ● ● Önemlilik Kavramı Maliyet Esası Kavramı İhtiyatlılık Kavramı Özün Önceliği Kavramı ✔ Hangi muhasebe ilkeleri vardır? Sayılan muhasebe kavramlarına dayalı olan genel kabul görmüş muhasebe ilkeleri de şunlardır: ● ● Gelir Tablosu İlkeleri Bilanço İlkeleri .Yabancı Kaynaklara İlişkin İlkeler . ? Bilanço ilkelerinin amacı nedir? İlkeler. ne zaman ve kimler tarafından yapılacağını gösteren açıklamalara ilişkin yönergeleri ve standartları içerir. sistemin öğelerini (elemanlarını). sistemin çalışma şekillerini. işlemleri ve teknikleri olan muhasebe uygulaması. Yönergeler “yazılı kılavuz bilgiler”. sermaye koyan veya sonradan kendilerine ait kârı işletmede bırakan sahip ve hissedarlar ile alacaklıların işletmeye sağladıkları kaynaklar ve bunlarla elde edilen varlıkların muhasebe kayıt.Varlıklara İlişkin İlkeler . işleme. gelirlerin. muhasebe bilgi sistemini. çıktı belgelerini. Gelir tablosu ilkelerinin amacı nedir? Bilanço ilkelerinin amacı. bilgi işlem eylemlerini ve bunların girdi. Bu yönergeler.

malzeme.64 - . donanım ve raporlar” olarak ifade edilen sistem öğeleri ile sağlanır. hesaplama. sistemin çalışmasından sorumlu kişileri belirsizlikten kurtaracak. işletme içi ve işletmeler arası karşılaştırmalara olanak sağlamak amacıyla muhasebenin temel kavramlarına ve genel kabul görmüş ilkeleri çerçevesinde yapılır. kayıt. pazarlama. gerekli kişilere kullanabilecekleri şekilde sürekli olarak sağlamak amacı ile kurulan ve çalıştırılan bir sistemler bütünüdür. makina. yönetimin gereksinim duyduğu işletme içi ve işletme dışı finansal ve finansal olmayan. üretim. özetleme. 2. Muhasebe bilgi sisteminde veri veya bilgiler “girdi-işleme-çıktı” akışını izler. haberleşme araçları. Bilgi sisteminin bu şekilde işlev görmesi. Veriler veya bilgiler. sistemin içeriğinde. 3. Bu sistemlere. örgütleme. “personel. saklama. aynı zamanda sistemin etkinliğini ve kontrolunu sağlayacaktır. Yönetimin varlıklar üzerindeki yönetim sorumluluğunu yerine getirmek. Yönetim bilgi sistemi para. örgütlemek ve kontrol etmek için. Yönetim bilgi sisteminin temel alt sistemleri. yürütme. Muhasebe bilgi sistemi. kadrolama ve kontrol faaliyetlerinde kullanılması ve özellikle bilgisayarın bir araç olarak yarattığı olanaklar sonucu Yönetim Bilgi Sistemi kavramı ortaya çıkmıştır. haberleşme araçları. canlandırma. farklılıkları azaltmak. Sorular . Geleceğe ilişkin işletme eylemlerini planlamak için gerekli bilgileri sağlamaya yönelik bir bilgi sistemidir. muhasebe bilgi sisteminde tutarlılık ve birlik sağlayan temel unsurlardır. muhasebe bilgi sistemi yönerge ve standartlardan oluşan genyöntemler ve belirli ilkeler çerçevesinde.Bu açıklamalar ve bilgiler. belirtilen akışa uygun olarak önce sisteme belgelerle dahil edilir ve daha sonra bir kayıt ortamı içinde. Standartlar. ? Muhasebe bilgi sistemine ilişkin genyöntemler ne demektir? Hangi işlevi vardır? Özet Yönetim için gerekli olan bilgilerin gerektiği şekilde ve zamanda sağlanması ve bu bilgilerin planlama. personel ve muhasebe (finansal) bilgi sistemleridir. İşletme eylemlerinin kontrolunu yapmak. rapor şeklinde bir standartlaşma olanağı sağlar. Standartlar. çoğaltma ve iletme faaliyetleri ile çıktılara (bilgilere-raporlara) dönüştürülerek ilgili kişi veya kişilere ve yerlere raporlar şeklinde iletilir. işletmenin yapısına bağlı olarak başka alt sistemlerde eklenebilir. teknoloji ve bilgi gibi işletme kaynaklarının amaçlar doğrultusunda en etkin ve verimli bir şekilde kullanılmalarını planlamak. 1. personel. belge düzeninde. Sonuç olarak. insangücü. Bu uygulamalar. çalışmasına ve daha sonra sistemden çıktılar elde edinceye kadar bütün aşamalar için geçerlidir. Bunlar sistemin tasarımından. sınıflandırma. donanım ve raporlar gibi öğelerle veri veya bilgileri yönetsel bilgilere dönüştürme olanağı sağlanmış olacaktır. niceliksel ve niteliksel bilgileri gerektiği yer ve zamanda.

Sosyal sorumluluk kavramının e. Aşağıdakilerden hangisi. Mizanlar c. Verilerin bilgi haline gelmesini sağlayan işlemler dizisine ne denir? a. Alt bilgi sistemleri kendi aralarında etkileşime sahip olup birbirleri ile bilgi alış verişi içinde olurlar 2. Satınalma bilgi sistemi 3. Yevmiye defteri d. İlk işlem belgeleri b. Gelir tablosu ilkelerinin d. Alt bilgi sistemleri birbirinden bağımsızdır c. Bütün alt bilgi sistemleri ancak birlikte hareket ettikleri zaman yönetimin tüm bilgi taleplerini karşılarlar d. Personel bilgi sistemi d. Bilgi işlem c. Öz kaynaklara ilişkin ilkelerin c. Yönetim e. Varlıklara ilişkin ilkelerin b. alt bilgi sistemleri için doğru değildir? a. Üretim bilgi sistemi b. Bilgi b. Muhasebe süreci d. gelirlerin. kâr ve zarara ilişkin hesapların ve belli dönemlere ait faaliyet sonuçlarının sınıflandırılması ve gerçeğe uygun olarak gösterilmesi neyin gereğidir? a.65 - . Muhasebe bilgi sistemi e. Bilanço ilkelerinin . Dosyalar 5. Temel Yönetim Bilgi Sistemleri kapsamında. satışların maliyetinin. Bir alt bilgi sisteminin çıktısı diğer alt bilgi sisteminin girdisidir b. giderlerin. Pazarlama bilgi sistemi c. Muhasebe bilgi akışı kapsamında. Satışların. aşağıdakilerden hangisi yer almaz? a. Dosyalama 4. Alt bilgi sistemleri. Büyük defter e. aşağıdakilerden hangisi daima girdi özelliğindedir? a. haberleşme kanalları aracılığıyla bütünleşirler e.1.

Bu kavramları ezberlemek yerine..66 - . Gelir döngüsü satış işlemi ve bunun tahsilatına ilişkin işlemleri kapsamaktadır.. ne olduğunu verilen örneklerle öğrenmeye çalışınız. Çalışma Biçimine İlişkin Olarak. veri kaynakları. veri tabanı ile işlemlerin elle veya bilgisayar destekli olarak işlenmesindeki adımlar üzerinde durulacaktır..Gelir Döngüsü 6 ÜNİTE Bu Ünitede. şu ana kadar görmediğiniz bazı kavramlarla karşılaşacaksınız. Bu işlemler anlatılırken. Bir işletmenin gelir döngüsünü oluşturan işlevler.. .

çok kopyalı olarak düzenlenir. Bu nedenle gelir döngüsü pazarlama bilgi sistemi ile muhasebe bilgi sisteminin karşılıklı etkileşimini gerektirir. Mamul satışında diğer veri kaynakları satış elemanları. alacak hesapları işleme sistemi ve nakit tahsilatlar işleme sistemleri içinde ele alınacaktır. çoğunlukla müşteri tarafından hazırlanan satınalma emridir. fiyat kolonuna sahiptir. tahsilat ve avans alma. Bazı işletmeler bu gelirlerini mal satışından. Kontrol amacıyla önceden numaralanmıştır ve faturanın düzenlenmesine temel oluşturan verileri içeren kolonlarla. Bazı durumlarda bir finans kurumu veya bir banka da veri kaynağı olabilir. işlemleri yasal defterlere kaydetme ve gelir işlemini işletmenin finansal tablolarında göstermektir. banka dekontlarını ve diğer belgeleri kapsar. siparişlerin gönderilmesi. Gelirin elde edilmesi ile ilgili tüm fonksiyonlar işletmelerin gelir döngüsünü oluştururlar. bazıları hizmet satışından. işletmenin satış elemanı tarafından belirli bir formda hazırlanır. gönderilecek malların hazırlanması. işletmeye mal satanlar (veya üretim işletmesinde işletmenin üretim fonksiyonu) ve nakliye departmanından oluşur. ? Gelir Döngüsü İşleme Sistemleri nelerdir? VERİ KAYNAKLARI VE GİRDİLER Gelir döngüsünde kullanılan veri esas olarak müşterilerden gelen girdilere dayanır. siparişin kaydedilmesi. Söz konusu fonksiyonlar. Satış emirleri belirli bir biçime sahip olup. . müşteriden siparişin alınması. mal veya hizmetlerin para karşılığı müşterilere satılmasıdır.67 - . Müşteri siparişi. mamul deposu. müşteri siparişine benzemekle birlikte. malzeme hazırlama listelerini. müşterilere ilişkin referans ve kredi durumlarına ilişkin kayıtlar. ? Gelir döngüsünün veri kaynakları nelerdir? Elle tutulan sistemlerde kaynak belgeler. büyük defter ve finansal raporlama sistemine başlıca girdileri sağlayan döngüdür. satış emirlerini. Ayrıca satış emrinde müşteri sipariş numarasının yazılacağı bir yer ayrılmıştır. Müşteri hem satış hem de nakit tahsilat işlemlerini başlatır. satış faturalarını ve tahsilat makbuzlarını. müşterinin kredi durumunun kontrol edilmesi. Ancak bazı durumlarda. bazı önemli farklılıklara sahiptir. nakliye ile ilgili belgeleri.GİRİŞ Birçok işletmenin varlığını sürdürmesi elde ettiği gelirlere dayanır. Gelir döngüsünün başlıca amacı. Bir işletmenin gelir döngüsü işlevi sözkonusu işletmenin pazarlama/ dağıtım ve muhasebe/finans fonksiyonlarının yönetimi altında yerine getirilir. Bu işlevler gelir döngüsü uygulama sistemleri olan satış emirleri işleme sistemi. eğer kredili satış yapılmışsa alacak kayıtlarını tutma. faturalama. Bu nedenle de bir işletmenin gelir döngüsü mal ve hizmetlerin müşterilere satılması ile ilgili fonksiyonları kapsar. Satışların peşin yapılması durumunda alacak kayıtlarının yapılması gereksiz olacaktır. Gelir döngüsü. Satış emri. bazıları da hem mal hem de hizmet satışından elde ederler. müşteri siparişlerini. stoklara ilişkin kayıtlar.

Bunun yanında banka aracılığıyla yapılan nakit tahsilatların izlenmesinde de. kredili) yapıldığını gösteren belgedir. Ancak bazen bu bildirimler farklı formlarda düzenlenebilmektedir. NAKİT TAHSİLATLAR TARİH YIĞIN NO KONTROL TOPLAMI GİRİLEN TOPLAM FARK MÜŞTERİ ADI MÜŞTERİ FATURA FATURA TAHSİLAT FATURA NO NO TARİHİ TUTARI TUTARI Şekil 6. Tahsilat makbuzları. Bunlara ek olarak. daha hızlı veri girişini sağlayacak şekilde tasarlanabilirler.Satış emrinin bir kopyası müşteriye siparişin kabul edildiğini bildirmek için gönderilir. tren yolu ile) farklılık gösterirler. Örneğin önceden tasarlanmış ekranlar satış emirleri. satış iadeleri ve nakit tahsilat işlemleriyle ilgili verilerin girişi için kullanılabilir. siparişin hazırlanması için gönderilir. muhasebe döngüsü için satış işlemlerinin kaydında temel girdileri oluştururlar. nakliye bölümü tarafından bir sevk irsaliyesi düzenlenir ve bunun bir kopyası faturalama departmanına gönderilir. . Bu program girilen tüm ödemelerin toplam tutarını da hesaplayacak ve sonucu “Girilen Toplam” isimli kutuya yerleştirir. Çünkü tahsilat makbuzu müşterilerden yapılan nakit tahsilatların tutarını gösterir. sipariş edilen ürün verilerinin. elle tutulan sistemlerde kullanılan çok kopyalı dökümanların hepsi kullanılabilir. Bazı dökümanlar da bilgisayara daha az hatayla. faturanın yanında kayıt için veri sağlayan diğer belgedir.68 - .İlave olarak program otomatik olarak önceden hesaplanan “Kontrol Toplamı” ile “Girilen Toplamı”nı karşılaştırarak farkı ekranda gösterir. Nakliye belgeleri nakliyenin yapılış şekline göre (hava. Alternatif olarak. Açık satış faturaları ve müşteri kütüklerinde saklanmakta olan veriler bu kolonlar için bilgisayar giriş (kayıt) programı tarafından tekrar elde edilecektir.Bilgisayarla bilgi işleme departmanının girdi hazırlama bölümü girdi verilerini bilgisayarın okuyacağı forma dönüştürür. banka dekontları kaynak belge niteliğindedir. Bilgisayar destekli sistemlerde. Bu ekranlar basitleştirilmiş kayıt formlarına benzer şekilde tek tek işlemlerin veya yığın işlemlerinin işlenmesi için tasarlanabilir. deniz. Satış faturaları. 1 nolu kontrol tuşuna basıldığında doldurulacaktır. Bu dökümanlar bazı durumlarda terminal aracılığıyla veri girişine dayanarak otomatik olarak yaratılabilirler. Nakit Tahsilatlar Yığınının Çevrim İçi Girişi. KONTROL TUŞLARI 1 Müşteri/ fatura 2 İptal verisi 3 Yığın sonu 4 Menüye dön 5 Yardım Yukarıdaki ekrana dikkat ederseniz boş kolonlar. Satış emrinin bir kopyası depoya. Çünkü fatura satış işleminin toplam tutarını ve işlemin ne şekilde (peşin. kara . ürünlerin depodaki yerleşimine göre düzenlendiği farklı bir hazırlama listesi düzenlenebilir.1.

satış bölgeleri. istenen yönetsel raporların çeşitliliği. İstenirse müşterilerle . Kontrol sayısını (self-checking digit) gösterebi- ? Bilgisayara dayalı sistemlerde satış ve nakit tahsilat işlemleri için kodlar ne amaçla ve nasıl kullanılırlar? VERİ TABANI Ana kütükler. stoklar ve açık satış emirleri kütükleridir. Alacak Hesapları Ana Kütüğü Kredili müşterilerle ilgili kayıtların tutulduğu kütüktür. Bu kütüklerde yer alan veriler sürekli olarak günlenmelidir. Müşteriler Ana Kütüğü Her bir müşteriye ilişkin kayıtların bulunduğu kütüktür. Bunların kodları da grup kodları olarak tasarlanabilir. kredi limitlerinin belirlenmesinde yararlanılır. 120 1 96 159 formatına sahip bir müşteri kodunda.69 - . satış elemanları. müşteriler. Kütükteki kayıtlar müşterilerle ilgili mal teslim ve fatura adresleri. ticari alacaklar ve nakit tahsilat işlemlerinin anahtar durumundaki yönlerini tanımlanmakta temel rol oynarlar. tarih ve referans kütükleri mal satışı yapan bir işletmenin gelir döngüsü veri tabanını yansıtır. bilgisayar kullanımının derecesi ve veri tabanının yapısı gibi faktörlere bağlı olarak işletmeden işletmeye değişebilir. Örneğin satış işlemlerinin iki temel unsuru müşteriler ve ürünlerdir. 15 Özel müşteri tanıtımını. alacak hesapları. kabul edilen ticari iskonto ve satış faaliyetleri gibi bilgileri içerir. Bu kodlar kullanılarak yöneticiler için de çeşitli satış analizleri yapılabilir. Bu kütükte temel olarak müşterilerin tanıtımını sağlayan müşteri hesap numarası ve son hesap kalanı olmak üzere iki veri kalemi vardır. Bu bilgilerden faturaların ve aylık tabloların hazırlanmasında.Kodlar Kodlar satışlar. yani kütükteki her bir müşteri kaydı müşteri hesap numarası ile tanımlanabilir. geçmişteki ödeme durumu. 120 Alıcılar Hesabını 1 Müşteri sınıfı ve tipini. Bu kütükte anahtar. 9 lir. kredi oranı. İşlemleri açıklayan ve birkaç boyutu içeren kodlar. ürün çeşitleri ve pazarlama kanalları için belirlenen kodlar kullanılır. telefon numaraları. ? Bir işletmenin gelir döngüsü veri tabanı hangi tür kütüklerden oluşur? Ana Kütükler Ana kütükler. grup kodlarıdır. Satış işlemleri kaydedilirken müşteriler. işlem kütükleri. 96 Müşterinin aktif olduğu yılı. Bu kütüklerin içeriği ve sayısı müşteri ve pazar türleri. müşteri numarasıdır.

alacak hesaplarına kayıt için gönderilen satış işlemlerinin ayrıntılarını verir. bu veriler son stok durumunu da kapsayacaktır. Her bir kayıt müşteriden tahsilat yapılıncaya kadar açık kalır (veya kalanın devri yöntemi uygulanmaktaysadönem sonuna kadar). açıklaması. Bu veri fatura hazırlanırken müşteri ve stok kütüklerinden alınır. karşılığında ödeme yapılacak olan satış faturasının numarasını kapsayabilir. müşteri isimleri ve ürüne ilişkin veriler yer almaz. nakit tahsilatlar işlem kütüğü ve diğer işlem kütükleridir. Sıralama anahtarı (sorting key) ürün veya stok kalemi numarasıdır. açık satış faturaları işlem kütüğü. Bu kütükte yer alan veriler. son satınalma tarihi ve birim maliyeti içerir. Bilgisayar destekli sistemlerde müşteri adı ve ürün açıklamaları gözardı edilebilir. yeniden sipariş noktası ve miktarı. Kaydın nakit tahsilat işlemi olarak tanınmasını sağlayan bir kodu da kapsayabilir. Stoklar Ana Kütüğü Mal satışı yapan işletmelerin gelir döngüsü ile ilgilidir. Nakit Tahsilat İşlem Kütüğü Elle tutulan sistemde nakit tahsilat işlem dosyası herbir cari havale bildiriminin bir kopyasından oluşur. Bilgisayar destekli sistemlerde manyetik ortamdaki kayıt. Bilgisayar destekli sistemlerde her bir satış emrinin bir kopyası manyetik ortamda saklanır ve sıralama anahtarı genellikle satış emri numarasıdır. Bilgisayar destekli sistemde çıktı olarak alınan kopya dosyalanmış olabilir veya olmayabilir. Kütükteki kayıtlar alacak kalanının azalması. . Kütük alacakların azaltılması ve müşterilerin ödemelerini zamanında yapmalarının sağlanması için yararlı bilgiler sağlar. satış iadeleri ve iskontoları ve de diğer düzeltmeler dikkate alınarak sürekli olarak günlenir. Açık Satış Faturaları İşlem Kütüğü Elle tutulan sistemde açık satış faturaları işlem dosyası cari satış faturasının bir kopyasından oluşur ve bu dosyadaki kayıtlar. ürün numarası. depo yerleşim kodu. Manyetik ortamda saklanan kayıtlarda diğer kütüklerden sağlanabilecek. müşterinin hesap numarası.70 - .ilgili tüm veri kalemleri alacak hesapları ana kütüğünde birleştirilebilir. Kütüğün sıralama anahtarı satış faturası numarasıdır. Fatura düzenlendiğinde alacak hesapları ana kütüğüne sözkonusu alacağın kaydı girilir. ? Gelir döngüsü veri tabanında yer alan ana kütükler hangileridir? İşlem Kütükleri Sık sık işlenen olaylarla ilgili kayıtları içeren işlem kütükleri. Açık Satış Emirleri Kütüğü Henüz gönderilmemiş ve faturası düzenlenmemiş olan satışlarla ilgili satış emirlerinin kopyalarından oluşur. Eğer stok durumu devamlı envanter yöntemine göre izlenmekteyse.

müşterilere gönderilmesi ve faturaların hazırlanmasını kapsayan prosedürlerden meydana gelir. gönderme adresi gibi açıklayıcı bilgileri içerir. Satış emrinin onaylanmış bir kopyası (4) malların gönderime hazırlanması için depoya gönderilir. Bu aşamada gönderilen gerçek miktarlar. satış tahminleri ve analizlerinin yapılmasında kullanılırlar. bir satış memuru siparişe göre bir satış emri (2) hazırlar. Satışlarla ilgili tarihsel veriyi içeren satış tarih kütüğü. . Alınan siparişin doğruluğu ve geçerliliği onaylandıktan sonra. satış emri ve satış faturalarıyla ilgili kodlanmış özet veriyi içerir. fiyat listelerini içeren fiyat verisi referans kütüğü ve nakliye ile ilgili mal nakil yolları ve ücretlerinin listelerini içeren nakliye referans kütüğünden oluşur. Kredili Satış İşlemleri ile İlgili İşlevlerin Veri Akışı. Kütükteki kayıtlar yararlı olabilecekleri öngörülen sürelerde saklanırlar. faturalama adresi. satış işlevi müşteriden siparişin alınması (1) ve işlenmesi ile başlar. ? Satışlar tarih kütüğü ne amaçla kullanılır? SATIŞ EMİRLERİ İŞLEME SİSTEMİ Satış emirleri işleme sistemi müşteri siparişlerinin alınması. Aşağıdaki şekil bir satış emirleri işleme sisteminin veri akışını göstermektedir.Referans ve Tarih Kütükleri Genellikle işlemede kullanılmak için liste biçimindeki verileri içeren referans kütükleri. ? Satış emirleri işleme sistemi içinde yer alan işlevler nelerdir? Satış Emirleri Yukarıdaki çizimde de görüleceği gibi. 8 Kredi 3 2 Müşteri Satış Emri 1 Faturalama 10 12 Büyük Defter 11 Alacak Ayrıntılar Hesapları 13 Müşteri Verisi 4 5 9 6 7 Depo Nakliye Şekil 6. ürün fiyatlarını ve müşteriye ilişkin isim. ağırlıklar henüz bilinmemektedir.2. Malların hazırlanarak müşteriye gönderildiği aşamada fatura hazırlanacağı için bir kopya da (6) faturalamaya gönderilir. Satış emri sipariş edilen ürünlere ilişkin açıklamaları. Bilgisayar destekli sistemde satış emirleri ve faturalarla ilgili veriler açık kütüklerden silindiğinde bu kütüğe aktarılmaktadır. Kütükteki veriler.71 - .

Nakliye belgeleri (sevk irsaliyesi. Stok kayıtları. Eğer yeni bir müşteriye kredili satış yapılması söz konusuysa yapılacak kredi kontrolü. gerekli incelemeleri yaparak faturayı (10) hazırlar ve müşteriye gönderir. müşterinin kredi durumunun kontrol edilmesi ve onayı gerekir. Faturalama Nakliye departmanı nakliyeye ilişkin belgeleri faturalamaya gönderir. Bu belgelerin bir kopyası (9) faturalamaya gönderilir. büyük defterde satışla ilgili hesaplara kaydedilirken. müşterinin kredi alabilirliğinin ve borcunu ödeyebilme durumunun kontrolünü kapsar. Nakliye Nakliye departmanı kendi dosyasındaki satış emri kopyası (6) ile depodan gelen kopyayı karşılaştırdıktan sonra gönderme emrini kabul eder. Faturalar. kabul edilen kredili satış miktarının. sipariş bir görevli tarafından satış emrine uygun olarak hazırlanır. Bu işlemlerden sonra sipariş müşteriye gönderilir (8). nakliye departmanına gönderilen gerçek miktarlar dikkate alınarak günlenir. Faturalamaya gönderilen kredili satışa ilişkin satış emri açık siparişler olarak dosyalanır. konşimento v. yönetimin genel ve özel yetkisini aşıp aşmadığının kontrolüne ilişkindir. her bir faturalı satış tutarı müşterinin hesabının borç tarafına yazılır.b. Bu belgeler. Kredili satış onaylandıktan (3) sonra. mallarla birlikte nakliye departmanına gönderilir (7). yukarıda da belirtildiği gibi onaylanmış satış emrinin bir kopyası faturalamaya.) nakliyenin yapılacağı yola göre hazırlanır. ALACAK HESAPLARI İŞLEME SİSTEMİ Yukarıdaki çizim satışla ilgili işlevlerin yanında. aynı zamanda yardımcı defterlerdeki (11) ilgili hesaplara da kaydedilecektir. Açık satış emirleri ile ilgili belgeleri alan faturalama. Faturalar bir primanotaya kaydedilir. Faturalamadan gelen faturaların kopyalarına (11) göre. işlemlerin defterlere kaydedilmesi (12-13) ile ilgili işlevleri de göstermektedir. Devamlı müşteriler için yapılan kontrol. Eğer işletme kredili satış yapıyor ise müşteri servisinde her bir aktif kredili müşteri için açılacak ayrı bir alacak hesabında müşterinin durumunun izlenmesi gerekir. Depo Düzenlenen satış emrinin bir kopyası (mal istek kopyası) depoya gelince. Gerçek miktarlar satış emrinin stok istek kopyası üzerine kaydedilerek. Faturalar ve havale makbuzları (veya diğer tahsilat belgeleri) işlem tutarlarının alacaklar yardımcı defterine kaydedilmesine aracı olurlar. Buradan yevmiye defterine ve büyük defter kaydedilirken primanotanın bir kopyası da alacak hesapları yardımcı defterine kaydedilmek üzere gönderilir. satış emrinin stok kopyası ile sevk irsaliyesi ve diğer nakliyeye ilişkin belgelerin birer kopyalarıdır. bir kopyası depoya gönderilir.72 - .Kredi İşlemleri Eğer satış emri satışın kredili yapılacağını belirtiyorsa. Bir kopya da gönderilecek malları depodan çekmesi için nakliye departmanına gönderilir (5). Bu aşamada satışın kendisini de kapsayan birçok işlev tamamlanmıştır.

faturalar bilgisayar tarafından hazırlandığı için faturalama departmanına gerek kalmaz. çekle ve doğrudan işletmenin kasasına yapabilirler. İlk yöntemde müşteriye önceki ayların tüm fatura toplamlarını ve devreden bakiyeyi gösteren aylık tablolar gönderilir. oradan da günlük deftere kaydeder. BİLGİSAYAR DESTEKLİ İŞLEME SİSTEMLERİ Yukarıda üç grup içersinde ele alınan gelir döngüsü işleme sistemlerinin açıklamaları elle bilgi işlemeye dayanarak yapıldı. mekanik bilgi işleme ve bilgisayar destekli (elektronik) bilgi işleme olarak üç temel bilgi işleme sistemi vardır. veriler terminal aracılığıyla girilmekle birlikte. Stokların durumu bilgisayarda stoklar ana kütüğünde izlendiğinden depoda stoklar için yardımcı defterin tutulması. Aynı gün boyunca yapılan nakit tahsilatların bir hesap pusulasına listelenerek işletmenin banka hesabına yatırılması tercih edilebilir. Banka ve çek dışındaki şekillerde yapılan her bir nakit tahsilat. veri akışı bakımından elle tutulan sistemlerden dört temel konuda farklılık gösterirler. müşterilerin hesap kalanları bilgisayarda izlendiğinden alacak hesapları departmanında alacaklar yardımcı defterinin tutulmasına gerek yoktur. hemen bir makbuza (kasa tahsil fişi) kaydedilmelidir. NAKİT TAHSİLATLAR İŞLEME SİSTEMİ Müşteriler işletmeye nakit ödemelerini banka yoluyla.73 - . Bu yöntemde her bir ödeme belirli bir faturayı karşılamak için yapılır. İkinci yöntem ise “açık fatura yöntemi”dir. Daha sonra nakit tahsilatlar buradan büyük deftere aktarılacaktır. Bakiyenin ödenmesi iki şekilde olur. Bunlardan birincisi. Yevmiye defterine kaydedilen tutarlar alacak hesaplarının izlendiği müşteri servisinden gelen kontrol toplamları ile karşılaştırılır ve uygunluk varsa büyük deftere kaydedilir. İki işlem sisteminin birleştirilerek kullanıldığı durumda ise. Nakit tahsilat memuru toplam tahsilatları önce nakit tahsilat günlüğüne. Müşteriye kesilen faturaların birer kopyaları bir satış günlüğünde (primanota) toplanarak özetlenir (yığın toplamı şeklinde) ve bu özete dayanarak yevmiye defterine kayıtlanır.ken. İkincisi. çevrimiçi işlem sistemine veya her iki sistemin bileşimine göre işlenebilir. Bilgisayar destekli sistem kullanılması halinde. Satışların tamamı ödenmedikçe hesapta ödenmemiş bakiye gözükecektir. Bilindiği gibi elle bilgi işleme. veriler terminal aracılığıyla girilir ve tek tek ana kütüğe kaydedilir. nakit tahsilatlar hesabın alacağına kaydedilir. herbiri sırayla veya doğrudan ana kütüğe işlenmeden önce bir yığın içinde biriktirilir. Uygunluk olmaması durumunda hata düzeltilir ve alacak hesapları yardımcı defterini işleyen memur hata konusunda uyarılır. Çevrimiçi işlem sisteminde. posta havalesiyle. Bilgisayar destekli sistemler. satışlar ve nakit tahsilat işlemleri yığın işlem sistemine. Birincisi “bakiyenin devri yöntemi”dir ki bu yöntemde ödemeler belirli bir faturanın karşılığı olarak değil ödenmemiş bakiye için yapılır. Biz bu ve izleyen ünitelerde mekanik bilgi işleme sistemini dikkate almadan sadece elle ve bilgisayarla bilgi işleme sistemleri üzerinde duracağız. Yığın işlem sisteminde veri manyetik bant veya disk üzerinde biriktirilir. İkinci yöntemde ise tüm faturalar açık olarak gösterilir ve böylece kabul edilmeyen faturalar kolaylıkla ayırd edilir. müşteri hesap numarasına göre sıralanır ve sırayla alacak hesapları ana kütüğüne kaydedilir. Üçüncüsü.

74 - . kredi kontrolunu yapar ve elde siparişi karşılayamaya yetecek mal bulunduğunu onaylar. Stoklar ana kütüğü Açık Siparişler Kütüğü Müşterinin siparişi Bilgisayar Destekli Çevrim İçi/Yığın Kredili Satış İşlemleri İşleme Prosedürü Sistem Akış Çizeneği. Müşteriden Hata ve istisna görüntüsü Müşterinin Siparişi Satış memuru tarafından yapılır Terminal ile sipariş girişi Müşteriler ana kütüğü Sipariş biçimleme Kredi kontrolü ve stok kontrolü yapmak Şekil 6.3. Siparişler Sipariş belgeleri çıktısı A Hazırlama listesi Sipariş kabulü Satış emri Depoya Müşteriye Emirler N . depoya gönderilecek sipariş hazırlama listesini ve varsa karşılanamayan sipariş kopyasınının çıktısını verir. Sipariş kabul edilirse açık siparişler kütüğünde yer alır ve gönderme programı kütüğüne siparişin gönderileceği tarih kaydedilir.na gerek kalmaz. Biçimleme programı verinin tamlığını ve doğruluğunu kontrol eder. ? Bilgisayar destekli sistem ile elle tutulan sistem arasındaki temel farklılıklar nelerdir? Kredili Satışların İşlenmesi Kredili satışların bilgisayar destekli işlenmesinde müşteri siparişleri satış departmanındaki terminal aracılığıyla girilir. Son olarak nakliye departmanı için gerekli nakliye ile ilgili belgeler de bilgisayarda hazırlanacaktır. Sipariş tam olarak hazır olduğunda sipariş kayıt programı müşteriye sipariş kabul bilgisini.

? Bilgisayar destekli işleme sistemde satış işlemleri nasıl işlenir? Sipariş edilen mallar depoda hazırlandıktan sonra hazırlayan kişi tarafından hazırlama listesi herhangi bir değişikliği gösterecek şekilde düzeltilir ve nakliye departmanına gönderilir.4. Faturalama departmanının yazıcısında nakliye ile ilgili bir belge (sevk irsaliyesi veya konşimentonun bir kopyası) yaratılır. Bir nakliye programı nakliye için gerekli belgeleri hazırlar.75 - . Depodan Hazırlık listesi Nakliye memuru tarafında yapılır Nakliye için gönderilen malların veri girişi Hata ve istisna görüntüsü Hazırlanan mallarla ilgili verinin biçimlenmesi Hazırlama listesi Nakliye kütüğü Nakliye referans kütüğü Nakliye belgeleri dökümü Ambalaj fişi Konşimento İrsaliye 1 2 Nakliye memuru tarafından yapılır Ambalajlı mallara fişler eklenerek gönderilir Nakliye kütüğü N Taşıyıcı ve müşteriye Faturalamaya Şekil 6. Bilgisayar Destekli Çevrimİçi/Yığın Kredili Satış İşlemleri İşleme Prosedürü Sistem Akış Çizeneği (devam). . Burada bir memur malları sayar ve hazırlama listesinden gönderime hazır malların kaydını yapar. Mallar ambalajlandıktan sonra müşteriye gönderilmek üzere yüklenir.

76 - . Çevrimİçi/Yığın Kredili Satış İşlemleri İşleme Prosedürü Sistem Akış Çizeneği (devam).5.Nakliyeden Nakliye bildirimleri (belgeler) Faturalama memuru tarafında yapılır Yığın toplamlarını hazırla Yığın toplamı Nakliye bildirimleri (belgeler) Yığın toplamını girmek ve fiyat seçmek Hata ve istisna görüntüsü Müşteri ana kütüğü Müşteri faturalama verisi Fatura verilerini biçimleme Nakliye belgeleri Müşteri siparişi A 1 Fiyat referans kütüğü Fatura kütüğü Açık satış emirleri kütüğü Stoklar ana kütüğü Alacak hesapları ana kütüğü Faturaları hazırlama ve kütükleri günleme Büyük defter kütüğü Satışlar tarih kütüğü Gün sonunda döküm alınır Fatura günlüğü Satış 1 2 faturaları Açık satış faturaları kütüğü Alacak hesapları özeti Fatura yığın toplamları Faturalamaya Müşteriye 1 Fatura yığın toplamlarıyla karşılaştırma Alacak raporları memuru tarafından yapılır Kütük Şekil 6. .

havaleler ise alacak hesaplarını izleyen memura bildirilir. Gün sonunda esas olarak defterlerle ilgili olarak birkaç özet hazırlanır. Çizimde gösterildiği gibi işletmenin posta odasına gelen çekler ve havaleler buradaki görevli bir memur tarafından paraf edilerek yığın toplamı çıkartılır. ürün fiyatlarını seçerek v.77 - . Hazırlanan tüm faturalarla ilgili veri işlenene kadar geçici olarak saklanır. Bu onayla birlikte bir günlük toplam tahsilatları yansıtan bir yevmiye kaydı yapılır ve büyük defter işlem kütüğüne aktarılır. Bir rapor programı nakit tahsilatların listesini ve gün boyunca kaydedilmiş bulunan bütün müşteri hesaplarının bir listesini yapar. Memur aynı zamanda herbir siparişi terminal ekranında görerek. 6) bir satış faturaları listesi ve alacak hesapları özeti çıktı olarak alınır. İşleme tamamlandıktan sonra çekler kasa görevlisine gönderilir. Akış çizeneklerinden birincisi nakit tahsilatların girişi ve bankaya yatırılması. Günlük olarak veya bir tahsilat yığını girildikten sonra bir bordro programı kasa görevlisinin terminalinde alınan çeklerin bir bordrosunu yaratır. günleme programı alacak hesapları ana kütüğündeki hesapları hemen günler. Kasa görevlisi çekler ile bordro programı tarafından önceden hazırlanan bankaya gönderilecek çeklerin listesini karşılaştırır. siparişi faturaya dönüştürür. devamı olan ikincisi ise gün sonundaki işlemeyi göstermektedir. satış fatura numarasını ve müşteri kodunu işler. 4) satış emri satışlar tarih kütüğüne transfer edilerek kapatılır. Diğer bir görevli ise terminal aracılığıyla yığın toplamını ve her bir nakit tahsilatla ilgili toplamı. Bankaya yatırılacak toplamı doğrulamak için kasa görevlisi nakit tahsilatların bilgisayar tarafından hazırlanan bir listesini alabilir veya bir terminal aracılığıyla o günkü nakit tahsilat kayıtlarına erişebilir. Bu çıktılar alacak hesaplarından sorumlu bir memur tarafından havale makbuzlarıyla karşılaştırılır ve alacak hesaplarına kayıtların doğruluğu onaylanır.b. 5) satış faturaları kütüğünde yeni bir kayıt yaratılır. İşlenirken. Eğer veri giriş programı müşteri numarasını ve tutarını kabul ediyor ve herbir ödenmiş satış faturasını doğruluyorsa.Bir günlük nakliye belgeleri biriktirilir ve bir faturalama memuru gönderilen miktarların yığın toplamını hazırlar ve girişini yapar. Nakit Tahsilatlar İşleme Sistemi Aşağıdaki iki akış çizeneği de bir işletmenin nakit tahsilatlar prosedürünü göstermektedir. . alacak hesapları yardımcı defterine kaydedilen tutarlarla yığın toplamlarının uygunluğunu onaylar. 3) stoklar kayıtlarda gönderilen miktarlar kadar azaltılır. 2) her bir müşterinin hesabı borçlandırılır. Son olarak alacak hesapları memuru. Tatmin olduğunda çekleri bankaya gönderir.1) faturanın çıktısı alınır. 7) satışları ve alacak hesaplarını etkileyen toplam tutarlar büyük deftere kaydedilir.

78 - . Çevrimiçi Nakit Tahsilatı ve Bankaya Yatırılması.6.Müşteriden Çekler Havaleler Çeklerin cirosu ve yığın toplamlarının hazırlanması Yığın toplamı Çekler Ödeme Emirleri Nakit tahsilatlarının ve yığın toplamlarının girilmesi Posta Odası memurunca yapılır Çeklerin ve Havalelerin Ayrımı Verilerin Biçimlenmesi ve Müşteri Hesaplarının Günlenmesi Alacak Hesapları Ana Kütüğü Nakit Tahsilat Verisi Nakit Tahsilat Bodrosunun Hazırlanması Havaleler Çekler Nakit Tahsilat Bodrosu Karşılaştırma 1 2 A Kasiyer tarafından yapılır Bankaya Şekil 6. .

Karlılık raporları. (devamı) Gün Sonunda İşleme. Aylık olarak her bir müşteri için ödenmemiş faturaların bir listesi dökülür. faturalar ve nakit tahsilat kütüklerindeki bilgilere dayanarak hazırlanır. Gelir döngüsü veri tabanı. kronolojik olarak. açık satış emirleri raporu ve alacak hesaplarına ilişkin rapordur. Diğer belge açık satış emirleri raporudur. her bir siparişin ortalama parasal değeri. yukarıdaki aylık tablolar gibi aynı kütüklerden yararlanılarak hazırlanır. geç gönderilen siparişlerin yüzdesi ve sipariş tarihi ile siparişin karşılanma tarihi arasındali gün sayısı gibi anahtar performans ölçülerini sağlarlar.6. Bu raporlar performans raporları. çeşitli mallara veya çeşitli satış bölgelerine ilişkin karlılık durumlarını gösterirler. Bu liste. aylık raporlar. Bu rapor. Performans raporları. İŞLEMSEL VE YÖNETSEL RAPORLAR Gelir döngüsü veri tabanı tarafından üretilen işlemsel raporlar. Bu rapor.79 - . satış emirlerinin numarasına göre veya müşterilere göre düzenlenir. müşteriye tamamen gönderilmemiş ve faturalanmamış satış emirlerinin listesi olup. Alacak hesapları vade programı da. müşteriler. . karlılık tabloları ve satış analizleridir. tüm kredili müşterilerden olan alacak kalanlarının durumlarıyla ilgili veriyi içerir ve vadesi geçmiş olanları gösterir. yöneticilerin karar vermede yararlandıkları yönetsel raporları da üretir.Alacak Hesapları Ana Kütüğü Nakit Tahsilat Verisi A Raporların Hazırlanması Ödeme Emirleri Müşteri Hesaplarının Listelenmesi Nakit Tahsili 1 Günlüğü ve Özeti 2 Nakit Tahsilat Verisi Toplam Tahsilatları Karşılaştırma ve Dengeleme Alacak Hesapları memuru tarafından yapılır Kasiyere Büyük Defter Sürecine Kütük Şekil 6. alacak hesapları.

müşteriden siparişin alınması. Faturanın düzenlenmesi c. İnsan kaynakları işleme sistemi e.Özet Bir işletmenin gelir döngüsü mal ve hizmetlerin müşterilere satılması ve karşılığında nakit girişinin sağlanmasıdır. Sorular 1. Nakit tahsilatların işlenmesi e. Aşağıdakilerden hangisi gelir döngüsü işleme sistemlerindendir? a. Sabit varlıklar işleme sistemi 3. Satış emirlerinin kopyaları hangi departmana gönderilmez? a. İşleme elle işleme veya bilgisayar destekli işleme sistemleriyle yapılabilir. Stoklar işleme sistemi b. Depolama b. Gelir döngüsü veri tabanı çeşitli yönetsel ve işlemsel raporlar üretir. Kredi kontrolunun yapılması 2. Satınalma . Nakit ödemeler işleme sistemi d. Gelir döngüsünü oluşturan fonksiyonlar. Faturalama d. alacak hesaplarının izlenmesini. malzeme hazırlama ve ambalajlama listesi. Gelir döngüsünde kullanılan belgeler. Nakit tahsilatlar işleme sistemi c. malların hazırlanması ve gönderilmesini.80 - . Çevrimiçi bilgisayar destekli sistemlerde satış ve nakit tahsilat verisini girmek için önceden hazırlanmış ekranlar kullanılabilir. müşteri siparişi. referans ve tarih kütükleri ve işlem kütüklerinden oluşur Veri işleme. Aşağıdaki işlevlerden hangisi gelir döngüsünü oluşturan işlevlerden değildir? a. Siparişin alınması ve işlenmesi b. kredi durumunun kontrol edilmesi ve onayı. siparişin işlenmesi. kasaya veya bankaya tahsilatı. işlemlerin defterlere kaydedilmesini ve gerekli finansal raporların hazırlanmasını kapsar. satış işlemlerinin işlenmesi nakit tahsilat işlemlerinin işlenmesi ve alacak hesapları kayıtlarının sürdürülmesinden meydana gelir. Nakliye c. satış emri. nakliye ile ilgili belgeler ve faturadır. Veri tabanı ana kütükler. Borç hesaplarının izlenmesi d.

Açık satış emirleri raporu e. Performans raporları d. e. Sipariş kabul edilirse alacak hesapları ana kütüğüne kaydedilir d. Aşağıdaki raporlardan hangisi gelir döngüsü veri tabanı tarafından üretilmez? a. Satış analizleri . verinin tam ve doğru olmasını kontrol c. Biçimleme programı eder. Veri girişi terminal aracılığıyla yapılır b. Kredi 4. Faturalama departmanına gerek kalmaz. Biçimleme programı kredi ve stok kontrolu yapar.81 - .e. Stok durum raporu b. 5. Alacak hesapları raporu c. Satış işlemlerinin bilgisayar destekli olarak işlenmesindeki işlevlerin hangisi yanlış ifade edilmiştir? a.

. Bu işlemlerin muhasebeleştirilmesini daha önceki derslerde ele aldınız. bu ünitede bu edinim işlemleri ile ilgili işlemler ve belgeler ele alınacak ve yeni bazı kavramlarla ilk kez karşılaşacaksınız. Bir işletmenin harcama döngüsünü oluşturan işlevler bordro ve sabit varlıklara ilişkin işlevler hariç tutularak ele alınacaktır. veri tabanı ile işlemlerin elle veya bilgisayar destekli olarak işlenmesindeki adımlar üzerinde durulacaktır.. Bu ünitede çeşitli varlıklar ile hizmetlerin edinimi ile ilgili işlemler ele alınacaktır. Bunun yerine bu kavramları daha önceki derslerdeki bilgilerler birlikte öğrenme yoluna gidiniz. Çalışma Biçimine İlişkin Olarak. Harcama döngüsünün veri kaynakları.82 - . . Bu kavramları ezberlemeyiniz..Harcama Döngüsü 7 ÜNİTE Bu Ünitede. Ancak..

Hizmetler ile de. su. stok yönetim ve finans/muhasebe örgütsel fonksiyonlarının yönetimi altında yerine getirilir. “borç hesapları işleme sistemi” ve “nakit ödemeler işleme sistemi” içinde ele alacağız. Bu üç sistem satınalma. yapılan tüm nakit ödemelerin onaylanmış harcamalarla ilgili olmasının sağlanması. Burada mal kelimesi ile hammaddeler. o işletmenin faaliyetlerini sürdürebilmek için gereksinim duyduğu mal ve hizmetleri edinmek amacıyla yapmış olduğu işlevlerden oluşur. borç hesaplarının izlenmesi.83 - . işletme malzemeleri. Mal ve hizmetlerin nakit karşılığı satıcılardan edinimini kapsayan harcama döngüsü. Harcama döngüsünün uygulama sistemlerini oluşturan bu işlevleri “satınalma işlemleri işleme sistemi”. ticari mallar ve sabit varlıklar ifade edilmektedir. satıcı faturaları veya diğer bir ifadeyle alış faturaları da borç veya ödeme işlemlerinin veri kaynağıdır.GİRİŞ Bir işletmenin harcama döngüsü. harcamaların hızlı ve doğru bir şekilde kaydedilmesi ve sınıflanması. doğalgaz vb.) kastedilmektedir. borç hesapları ve nakit ödemeler sistemleri çeşitli düzeylerdeki yöneticilerin kullanımı için çok sayıda rapor hazırlarlar. Açık Satış Emirleri Raporunu henüz tamamlanmamış olan satınalma emirlerini araştırmak için kullanabilir veya nakit ödemeler yöneticisi gelecekte hangi faturaların ödeneceğine karar vermek için nakit gereksinim tahminlerini kullanabilir. ? Satınalma. elektrik. Sistemler işletmenin tüm tedarik faaliyetleri ile ilgili verileri sağlayarak kayıt sistemini(defterlere) desteklerler. teslim alma. nakit ödemelerin hızlı ve doğru bir biçimde kaydedilmesi ve sınıflanması. mal ve hizmetlere ilişkin faturaların doğruluğunun ve geçerliliğinin onaylanması. borç hesapları departmanları ve kasanın günlük faaliyetleriyle ilgili verileri ele geçirerek ve kaydederek bu departmanların tekrarlayıcı işlemlerini işler. işletme dışındaki kişi ve kurumlardan sağlanan hizmetler(tamir. dış finansal tabloların hazırlanmasında da yardımcı olur. Stok kayıtları birçok satınalma işleminin başlıca kaynağı iken. Satınalma. ? Bir işletmenin harcama döngüsü içinde yer alan işlevlerin nelerdir? Gelir döngüsünün işletmeye fon sağlamasına karşı. edinilen mal ve hizmetlerle ilgili tüm belgelerin ve yönetsel raporların hazırlanması işlevlerini kapsar. harcama döngüsü işletmeden fon çıkışını gerektirir. Örneğin satınalma departmanı yöneticisi. Kaydedilen veri daha sonra satınalma emri ve teslim alma raporu gibi kaynak belgelerin yaratılmasında ve işletme içi ve işletme dışı raporların üretilmesinde kullanılır. borç hesapları ve nakit tahsilatlar sistemlerinin işletme için önemi ve muhasebe bilgi sistemi içindeki yeri nedir? Bir işletmenin harcama döngüsü işlevleri. İşletme çalışanlarına ödenen ücretler de bir hizmet karşılığı olmakla birlikte bu ünite kapsamında ele alınmayacaktır. Bundan dolayı harcama döngüsü stok yönetim bilgi sistemi ve muhasebe bilgi sisteminin etkileşimini gerektirir. Diğer kaynak. VERİ KAYNAKLARI VE GİRDİLER Harcama döngüsünde kullanılan veriler esas olarak stok kayıtlarından ve satıcılardan gelen girdilere dayanır. gereksinim duyulana kadar malların depolanması. gereksinim duyulan mal ve hizmetlerin sağlanması. sipariş edilen malların teslim alınması ve kontrolu. bakım. Son olarak bu üç sistem.

biri borç hesaplarına ve bir diğeri de stok kontrole gönderilir. Bu kod şu bilgileri içerecektir. Bir veya birden çok satıcıdan mal vaya hizmet satın alınmasıyla ilgili fatura işletmeye ulaştığında mahsup fişi hazırlanır. satış iadeleri. nakit ödeme işlemleriyle ilgili veri girişi için kullanılabilir. malları teslim alan kişi tarafından düzenlenen bir belgedir.b. v. Satınalmalar gibi işlemler kaydedilirken grup kodları önemlidir. teslim alma ve depolama departmanları ve üretim işletmelerinde üretim departmanıdır. Mahsup Fişi. Primanotalardan(fiş icmalinden) alınan toplamlar muhasebe defterlerine kaydedilecektir. alıcılar. Teslim Alma Raporu. siparişe ilişkin bilgiler yer alır. satıcı tarih kütükleri. Ödeme Belgesi (Kasa Tediye Fişi) ve diğer belgelerden oluşur. Önceden biçimlendirilmiş ekranlar alışlar. Bu belgede gereksinim duyulan malın cinsi. gönderme şekli. harcama döngüsünü başlatan belge olup. ürünler. Bazı durumlarda bu belgeler otomatik olarak terminallerden veri girişiyle yaratılabilirler. Satınalma Emri. satınalma departmanı yöneticisi bu belgeye göre satınalma emrini hazırlar. istemi yapan departmanın adı ve onaylayan kişinin adı gibi veriler yer alır. Satınalma Emri. Bu belge konsinye gönderilen veya müşteri tarafından iade edilen malları göstermek için de kullanılır. Yukarıda açıklanan tüm belgeler bilgisayar destekli sistemlerde kullanılabilir. gerekli olacağı tarih. Bu belgede sipariş edilen malların satın alınacağı satıcının adı ve adresi. Kodlar Kodlar satınalma ve nakit tahsilat işlemlerinin kaydına yardım edebilir. ödemeler. Sipariş emirleri genellikle çok kopyalı olarak hazırlanır ve bu kopyalardan biri satıcıya. Teslim Alma Raporu.84 - . işletmenin mal satın aldığı satıcının kodu 320 01 26 01 3 olsun. çünkü grup kodları birkaç boyutu kapsar. nakit tahsilat ve ödemeler dışında kalan mali karakterli işlemler için kullanılan belgedir. biri teslimalma departmanına. Bu belge daha önce düzenlenmiş olan satınalma emirleri ile ilişkilendirilir.lar departman yöneticileri. Bu belgede teslim alınan malların miktarları ve durumları gösterilir. bilgisayara daha az hata ile veri girişini sağlamak için bazı kaynak belgeler yaratılabilir. Satınalma İsteği. Büyük defter hesapları için kullanılan kodlara ek olarak satıcılar. Dahası. satınalma yöneticisi tarafından imzalanan bir belgedir. satınalma emirleri. için kodlar girilebilir. ? Harcama döngüsünde işlenen veriler nelerdir ve nerelerden sağlanır? Elle işleme yapan bir işletmede bulunan harcama döngüsünün kaynak belgeleri. miktarı. Örneğin. Alış Faturası. 320 01 26 01 Satıcılar Hesabı(Büyük Defter Hesabı) Ürün Grubu Satıcının İli Satıcının Özel Kodu . Satınalma İsteği. Teslimalma raporunun bir kopyası depoda kalırken. bir kopyası borç hesaplarına gönderilir. Bu fişler bir harcama işleminde borç hesaplarına(satıcılar hesabına) kayıt için kullanılırlar. Bu fişler daha sonra günlük olarak primanotalara (fiş icmaline) kaydedilir.

Satınalma Emirleri Ana Kütüğü. Bu kütüklerin içeriği ve sayısı işletmeden işletmeye müşteri ve hizmet sağlayanların tiplerine göre. istenen yönetsel raporların çeşitliliğine. Teslim Alma Raporları Kütüğü ve Nakit Ödemeler İşlem Kütüğüdür. Satıcılar Tarih ve Referans kütüğüdür.85 - . alışları izlemede tutmak için alış emirleri ana kütüğünde bir kayıt yaratır. ortalama teslim zamanı. bilgisayar kullnımının derecesine ve veri tabanının yapısına göre değişir. Birinci yöntem olan fişli yöntemde. Satınalma departmanı. Kütük tanıtım verilerini saklamanın yanında içerdiği diğer verilerle satıcı performansının değerlenmesinde ve çeşitli sipariş kararlarının alınmasında kullanılır. siparişi tam olarak karşılama oranı . birden çok . Bu kayıtlar stokları yönetmek ve büyük defterdeki stok kalanlarını desteklemek için kullanılır. Kütükte satıcılarla ilgili isim. telefon numarası. işlem kütükleri ve tarih ve referans kütüklerinden oluşmaktadır. İşlem kütükleri. ! Gelir döngüsü veri tabanı ile harcama döngüsü veri tabanını karşılaştırarak benzer ve farklı yönlerini irdeleyiniz. iskonto oranı. Satınalma Emirleri Ana Kütüğü Bu kütükte verilen siparişin satınalma emrine ilişkin bilgiler yer alır. Sipariş sadece. Kütükteki kayıtların ve verilerin sürekli olarak günlenmesi önemlidir Satıcılara ilişkin bilgilerdeki veya hesap durumundaki değişiklikler hemen kütüğe işlenmelidir. açık yani henüz ödenmesi onaylanmamış satınalma emirlerinin derlenmiş halidir. adres. Bir çok işletmede satıcılar ana kütüğü her bir satıcıya olan mevcut borcu gösterdiğinden borç hesapları yardımcı defteri olarak kullanılmaktadır. Satıcılara ilişkin bu tanıtım verileri satınalma emirlerinin hazırlanmasında ve ödemelerin yapılmasında kullanılır. Sipariş edilen her bir kalemin durumunu gösteren kütük olup. Açık Fiş Kütüğü Bilindiği gibi ödemelerin muhasebeleştirilmesinde fişli ve fişsiz olmak üzere iki yöntem vardır. Ana Kütükler Satıcılar Ana Kütüğü Bu kütüğe genellikle uygun bir satıcı seçilirken satınalma personeli tarafından erişilir. Stoklar Ana Kütüğü Depoda saklanan veya bir satıcıdan düzenli olarak sipariş edilen her bir stok kaleminin kaydını içerir. Stoklar Ana Kütüğü ve Açık Fişler Ana Kütüğüdür.3 Sağlama Sayısı VERİ TABANI Bir işletmenin veri tabanı bilindiği gibi ana kütükler. siparişte ayrıntılandırılmış olan tüm malların kabulü ve teslim alınması tamamlandıktan sonra kapatılır. yapılan iadelerin oranı ve o satıcıdan yapılan alışlara ilişkin tarihsel veriler yer alır. Harcama döngüsü veri tabanındaki ana kütükler. Referans ve Tarih kütüğü ise. Satıcı Ana Kütüğü.

teslimalınan miktarı ve teslimalma tarihini içeren bir veya birkaç satırı kapsar. satınalma emrinin hazırlanması ve satıcıya gönderilmesi. Fişli sistemin elle yürütülmesinde borçlar yardımcı defterine gerek kalmayabilir. brüt fatura tutarını her bir faturaya yapılan kasa iskontolarını. . bir işletmede satınalma işlemleri satınalma isteğinin düzenlenmesi. net fatura tutarlarını.1’de bir işletmenin satınalma işlemlerinin işlem ve belge akışı görülmektedir. Burada temel ve sıralama anahtarı fiş numarasıdır. İşlem Kütükleri Teslimalma Raporları Kütüğü Bu kütük teslimalma rapor belgelerinin işlem kütüğüdür. Bu kütükten alınan veri. Bu amaca uygun olarak. Tarih ve Referans Kütükleri Satıcılar Tarih ve Referans Kütüğü Satıcılar referans ve tarih kütüğü her bir aktif satıcı ile ilgili veri özetlerini içerir. ödeme fişi numarasını (fiş sistemi kullanılıyorsa). satıcı tanıtımını. Elle tutulan sistemde nakit ödemeler işlem kütüğü. Bu nedenle tipik bir teslimalma raporu aynen satınalma belgesinde olduğu gibi bir başlık bölümüne ve teslim almaya ilişkin olarak her bir kalemin tanıtım kodunu. Şekil 7. satıcı seçimi. bu kütükteki her bir kayıt. sipariş verilecek satıcıların seçimi ve satınalma eğilimlerinin analizi için kullanılır. Bilgisayar destekli sistemlerde kayıtlar manyetik ortamlarda saklanır. nakit ödemeler günlüğü olarak isimlendirilir. Fiziksel olarak teslimalma raporları çoğunlukla satınalma emri belgesinin ikinci kopyasıdır. Nakit Ödemeler İşlem Kütüğü Bu kütüğün amacı yapılan her bir nakit ödemenin ayrıntılarını kronolojik sıra içinde göstermektir.86 - . çünkü faturaların ve diğer belgelerin kopyaları erişilebilir bir kütükte saklanmaktadır. depolanması işlevlerini kapsamaktadır. SATINALMA İŞLEMLERİ İŞLEME SİSTEMİ Daha önce de belirtildiği gibi. Bu kütükteki kayıt ödeme yapıldığında kapatılmaktadır. Bilgisayar destekli sistemde sadece birkaç temel kalem manyetik ortamda saklanır. çek tutarlarını ve çek numaralarını içerir. açıklamasını. Böyle bir sistemde ödenmemiş fişlerin ayrıntıları fiş kayıtlarından belirlenebilir. sipariş edilen miktarı. bunun yerine açık (ödenecek) fişler ana kütüğü (dosyası) tüm ödeme yükümlülüklerinin kaydedildiği bir fiş kayıt listesi(primanota) şeklini alır. Elle tutulan sistemde açık fiş kütüğü (dosyası) ödeme fişlerinin kopyalarından oluşur. malların teslim alınması ve teslim alma raporunun hazırlanması. her bir ödeme fişi için açık fişler ana kütüğüne kayıt yapılır. kaydedilen ödemenin tarihini.alış faturası birleştirilerek tek bir ödeme fişi hazırlanır. Burada her bir fatura yerine.

istekte belirtilen gereksinimleri ne ölçüde karşıladığı incelenir. burada istek ile karşılaştırılarak. o departman tarafından onaylanır. Bu istek depodan gelebileceği gibi çeşitli departmanlardan da gelebilir. Bu raporun bir kopyası (8) depoya gönderilen mallara eklenir. Teslim alma. depoya veya istek yapan departmana (2) ve teslimalma departmanına (5) gönderilir. Depo görevlisi kopyayı imzalayarak borç hesaplarına gönderir (9). Satınalma İşlemleri İşleme Sistemi ve Belge Akışı. teslim alınacak malların doğruluğunu ve tamlığını onaylamada kullanılacaktır. Satınalma emrinin kopyaları satıcıya (3). Teslim alma departmanındaki kopya. Fatura uygunluk ve tamlık yönünden onaylandıktan sonra (11) borç hesapları departmanına gönderilir ve orada siparişe ilişkin diğer belgelerin kopyaları ile birleştirilir. malların nicelik ve nitelik olarak kontrolü yapılır. Satınalma isteğinin isteği yapan departmana veya depoya gönderilen kopyası. Satınalma isteğini alan satınalma departmanı. Her bir fatura borç hesaplarına gelince bir memur. Daha sonra kontrol sonuçlarına göre bir teslim alma raporu hazırlanır. ? Satınalma işlemleri üzerindeki kontroller nasıl sağlanabilir? . istenen malları sağlayabileceği bir satıcı seçecektir. Teslim alma raporunun bir kopyası (7) açık satınalma emirlerini günlemek için satınalma departmanına gönderilir. BORÇ HESAPLARI İŞLEME SİSTEMİ Borç hesapları departmanı satıcılara yapılacak ödemelerin başlatılmasından sorumludur.1.87 - . bu işlemleri o departmanın yöneticisi yapar. depolama işlevinden ayrı ve bağımsızdır. satınalma emri. borç hesaplarına (4). Borç hesaplarına gönderilen kopya. Birçok işletmede fatura satınalma departmanı atlanarak doğrudan borç hesaplarına gönderilir. Satıcının faturası geldiğinde (10) satınalma departmanındaki siparişe ilişkin belgelerle karşılaştırma yapılır. Son kopya ise satınalma departmanında açık satınalma emirleri dosyasında fatura gelene kadar saklanır. Mallar geldiğinde teslim alma departmanındaki satınalma emri kopyası ile satıcının irsaliyesi karşılaştırılarak. Satınalma işlemi için satınalma isteği. dosyadan ilgili belgeleri çekerek çeşitli karşılaştırma ve kontrolleri yapar. teslim alma raporu ve fatura olmak üzere dört belge gereklidir. Uygun satıcı seçildikten sonra bir satınalma emri (3) hazırlanır. yakın zamanda gelecek olan alış faturasının bir ön bildirimi niteliğindedir.6 8 Teslim alma 5 1 Depolama 2 9 Ayrıntılar Satıcı verisi Borç Hesapları 4 11 12 Nakit ödeme Satınalma 7 3 Satıcılar 10 13 Şekil 7. Satınalma işlemleri işleme sistemi bir satınalma isteğinin (1) yapılması ile başlar. Eğer mallar doğrudan istek yapan departmana gönderilirse. Satınalma isteği hangi departmandan geliyorsa.

Belgelerin bu incelemesi “karşılaştırma süreci” olarak isimlendirilir ve belgelerin sürecin adımlarını kanıtladığı varsayılır. Küçük tutarlardaki ödemeler ise bu amaçla kasada bulundurulan paradan karşılanmaktadır. . İnceleme tamamlandıktan ve fatura da dahil olmak üzere satınalma ile ilgili yukarıda belirtilen dört belge onaylandıktan sonra bir fiş takımı olarak toplanır ve günlük olarak dosyalanır. sabit varlık ve yönetim giderleri hesaplarına borç kaydı yapar. NAKİT ÖDEMELER İŞLEME SİSTEMİ Nakit ödemeler sistemleri günlük nakit ödemeleri olduğu kadar çek ile yapılan ödemelerin işlenmesi ve kontrolu için tasarlanmaktadır. 3) mal veya hizmetlerin tam olarak teslim alınmış olduğunu. kanıtlayıcı belgeleriyle birlikte borcun ödeme tarihine göre düzenlenen bir dosyada saklanır. işletme malzemesi. doğrulanmasını ve ödemenin yapılmadan önce incelenmesini sağlamak için bir inceleme tekniğidir. Muhasebedeki memur faturada yer alan kalemlere göre stoklar. Kontrollerin amacı. Ödenecek tutar (varsa iskonto) ve diğer kalemler hesaplanır. Satıcılar 7 Banka Yardımcı defter 6 Muhasebe Defterleri Nakit Ödemeler İşleme Sistemi ve Veri Akışı. satıcıların hesaplarının alacağına yapar. İşletmelerde genellikle ödemeler çekle yapılmaktadır. Fatura onaylanmadan önce bu konularda hiçbir farklı durumun olmaması gerekir. Bir memur aynı zamanda fişlerin kaydını borç hesapları yardımcı defterinde. Belge sistemi genel olarak tüm uygun belgelerin toplanmasını. Borç ve alacak kayıtlarının yığın toplamları primanota ile karşılaştırılır. Bu toplama göre bir yevmiye kaydı yapılır. Periyodik olarak fiş takım dosyası gözden geçirilerek ödenmesi gereken fiş takımı dosyadan çıkartılır. Fişlerin kopyaları harcamalarla ilgili çeşitli hesaplara kaydedilmek üzere muhasebeye gönderilir.2. onaylanmış kopyaları ise nakit ödemeler departmanına gönderilir (12). Şekil 7. gerçekte borç hesapları deparmanında başlamaktadır. Fişli sistem kullanıldığında her bir alış faturasının ödenmesine ilişkin bir fiş düzenlenir (mahsup veya tediye fişi) ve bu fişler primanotalara kaydedilerek toplamları hesaplanır.2’de bir nakit ödemeler sistemi ve veri akışı görülmektedir. 1)satınalmanın onaylanmış olduğunu. 2) faturalarda yer alan mal veya hizmetler istenenlere uygun olarak sipariş edilmiş olduğunu. 4) birim fiyatların satınalma emriyle uygunluk içinde olduğunu ve 5) tüm hesaplamaların doğru olduğunu belirlemektir. Nakit ödeme işlemleri yukarıdaki açıklamalardan da anlaşılacağı gibi.Bir satınalma işlemi üzerinde başlıca kontroller belge sistemi kullanılarak elde edilir. Ödeme verisi Borç hesapları Ayrıntılar 1 4 Nakit ödeme 5 8 İç Denetim 2 3 Şekil 7. Eğer tüm tutarlar uyuşuyorsa defterlere kaydedilir. Belirli aralıklarla. Son olarak fişlerin asılları.88 - .

Bu liste stok kontrol yöneticisi tarafından incelenip.89 - . satınalma bölümündeki terminal aracılığıyla girilir. Bu satınalma emirleri işlem verisi bir biçimleme programı tarafından onaylandıktan sonra bir satınalma işlem kütüğünde geçici olarak saklanır. Satınalma emrinin bir kopyası çevrim içi açık satınalma emirleri kütüğünde yer alır. Eğer yevmiye toplamları yardımcı defterde borç hesaplarına kaydedilen tutarlara uygunsa büyük defterdeki hesaplara kayıt yapılır (6). Sonraki aşamada satınalma emri ile ilgili veri.genellikle her gün bir memur o gün ödenecek fiş takımını dosyadan çıkarır. stoklar ana kütüğünü günlemek için işlenirken yerine getirilebilir. Ödenecek toplam tutar belirlendikten sonra satıcılar yardımcı defterindeki ilgili hesaplara kayıt yapılarak (2) fişler ve kanıtlayıcı belgeler nakit ödemeler departmanına gönderilir (1). Satınalma süreci bir mal sipariş listesinin yazıcıdan dökümünün alınması ile başlar. listede yer alan kalemlerin sağlanabileceği satıcılar seçilir. bilgisayar sistemi özdevimli olarak numara ve tarih verir. miktarları. Gün sonunda program. Her bir satınalma emrine. stoklar ana kütüğünde kendilerine ayrılan kayıtlar arasında yer alır. onaylandıktan sonra satınalma departmanına gönderilir. Nakit ödeme memuru ödeme ile ilgili tüm ispat edici belgeleri mühürleyerek ödeme ile ilgili olarak düzenlenen fişe iliştirir ve dosyalanır. Çekler bir primanotaya kaydedilerek toplam ödeme tutarı hesaplanır. Aynı zamanda sipariş edilen kalemlerin miktarları. Satınalma İşlemlerinin İşlenmesi Depoda veya herhangi bir departmanda satınalma isteğinin hazırlanması için stok kayıtlarının incelenmesi ve yeniden sipariş noktasının altına düşen kalemlerin belirlenmesi gerekir. gün boyunca işlenen satınalma emirlerinin bir listesi ile stok durum raporunu yazıcıdan döker. çekleri düzenler ve yetkili kişiye imzalattırarak satıcıya gönderir (4). Eğer satınalma emrinin düzeltilmesi gerekiyorsa. Bu adım satış işlemleri yığınları. Sonuçta satıcılar. stoklar ana kütükleri ve işlem kütüğünden alınan verilere dayanarak yazıcıdan satınalma emri çıktısı alınır. Girilen veriler stok kalem numaralarını. . çevrim içi işleme sistemi veya iki sistemin bileşimi ile yapılır. Satınalma yetkilisi satınalma emrini inceler ve onaylar. Bu toplama göre bir yevmiye kaydı yapılır ve büyük defter departmanına gönderilir (3). seçilen satıcıların kodlarını ve siparişin beklenen teslim tarihini içerir. satınalma yöneticisi satınalma işlem verisini terminal aracılığıyla geri alır değişiklikleri yapar ve düzeltilmiş satınalma emri yazıcıdan alınır. Onaylanan ve imzalanan satınalma emri satıcıya gönderilir. ! Ön muhasebe fişlerinin kullanılmadığı bir işletmede nakit ödeme işlemlerinin nasıl işlediğini ve kontrollerin nasıl olabileceğini tartışınız. ? Satın alınacak siparişleri karşılayabilecek satıcıların seçimi için veriler hangi kütükten ve ne şekilde sağlanır? Çevrimiçi satıcı referans kütüğünden satıcı performans raporları incelenerek. Bu departmanda bir memur fişlerin ve belgelerin doğruluk ve tamlığını kontrol ederek. BİLGİSAYAR DESTEKLİ İŞLEME SİSTEMİ Bilgisayar destekli sistem kullanıldığında alışlar ve nakit ödemelere ilişkin işlemler yığın işleme sistemi.

Satın almayı başlat Günleme sırasında yapılmış olabilir Özet veri ve rapor çıktısı Stoklar ana kütüğü Yeniden sipariş listesi Satıcı tarih ve referans kütüğü Satıcı değerlendirme veri ekranı Satıcı seçimi ve listeye kayıt Satınalma Departmanı tarafından yapılır Mal sipariş listesi (çoğaltılmış) Satınalma emri veri girişi İstisna ve hata raporu Satınalma işlem verisini biçimleme ve kütükte saklama Satıcı Ana Kütüğü Satınalma işlem verisi Açık alış emirleri kütüğü Kütükleri günleme ve çıktıları basma Stoklar Ana Kütüğü Satınalma emirleri listesi Satınalma emirleri listesi Stok Durum Raporu Gün sonunda çıktı alınır Satınalma yöneticisi tarafından yapılır İnceleme ve İmza Satınalma yöneticisine Stok yöneticisine Satıcıya Şekil 7.3.90 - . Çevrimiçi Satınalma İşlemleri İşleme Süreci. .

Teslim Alma İşlemlerinin İşlenmesi Teslim alma bölümündeki bir memur önce teslim alınan malları sayar ve gözden geçirir. gelen mallar kabul edilmeyerek işlem Satıcıdan Teslim alınanın sayısı ve kontrolü: Karşılaştırma Ambalajlama fişi Teslimalma Memuru tarafından yerine getirilir Teslim almaların girilmesi İstisna ve Hata Görüntüsü Açık Satınalma Sipariş Kütüğü Teslim alma verisinin biçimlenmesi.4. Bir teslim alma programı girilen verileri çevrimiçi açık satınalma emirleri kütüğüyle karşılıklı kontrol eder. Çevrimiçi Teslimalma İşlemleri İşleme Süreci. Program herhangi bir farkı veya hatayı ekranda gösterir. Eğer siparişlerde bir eksiklik varsa. Sonra sayıları ve malların envanter numaralarını bölüm terminaline satınalma emri numarasıyla birlikte girer. teslim alma raporunun hazırlanması Teslimalma raporu Stok Ana Kütüğü Teslimalma işlemleri Ambara ve borç hesaplarına Satıcı Tarih Kütüğü Ana Kütüklerin Günlenmesi Açık Satınalma Sipariş Kütüğü Teslimalma Raporu Kütüğü Karşılanamayan siparişler kütüğü Borç Hesapları Sürecine Şekil 7. .91 - .

Diğer yandan açık satınalma emirleri kütüğü kontrol edilir (doğrulanır) ve eğer bütün sipariş edilen miktarlar teslim alınmış ve faturalanmış ise satınalma emri kapatılır ve kayıt satıcılar tarih kütüğüne transfer edilir. Raporun bir kopyası mallarla birlikte depoya gönderilir ve burada depo görevlisi tarafından imzalanarak borç hesapları departmanına gönderilir. ? Borç hesaplarının bilgisayar destekli sistemde izlenmesinin yararları nelerdir? Borç hesapları kaydetme programı veya ilgili bir program satıcılar ana kütüğüne kayıt sırasında çeşitli çıktılar yaratır. miktarları. Siparişlerin teslim alınmayan kısımlarını içeren “açık satınalma emirleri kütüğünde” teslim alınan miktarları kaydeder. Daha sonra da fatura yığını verisi gün sonuna kadar manyetik ortamda saklanır. tediye fişlerini. Bundan böyle tediyeler nakit ödeme işlemlerinde kullanılmak üzere ve referanslar için uygun duruma gelmiştir. Program önceden numaralanmış iki kopya tediye fişinin basımını gerçekleştirir. Program her bir faturanın tutarını ilgili borç hesabının kalanına ekler. Biçimleme programı. Borç hesaplarını izleyen görevli. Hiçbir sınıflamaya gerek yoktur.sona erdirilir. ● ● ? Bir teslim alma programının yerine getirdiği işlevler nelerdir? Borç Hesapları Kayıt Süreci Satıcılardan faturalar alındıkça. çünkü program her bir satıcının kaydına doğrudan erişir ve bulunduğu kütükten yeniden elde eder. mal kalemlerinin kodlarını. girilen verilerin doğruluğunu inceler. Kabul edilmesi halinde. faturaları açık faturalar kütüğüne ekler ve ardışık olarak sıralanmış yevmiye fişlerini büyük defter işlem kütüğüne katar. Böylece tek bir satıcı ile ilgili birden çok fatura varsa bunlar tek bir fişte birleştirilir. satınalma sipariş numaralarını. Ek olarak program tediye fişlerini bir manyetik disk kütüğünde saklar. faturaları ve teslim alma raporlarıyla birlikte bir kütüğe alır. program önceden ardışık olarak numaralanmış olan teslim alma raporunun dökümünü yapar. açık satınalma emirleri kütüğünde görünenlerle miktarları karşılıklı kontrol ederek doğrular. Program aynı zamanda bir fiş listesinin ve özetinin dökümünü yapar. fatura numaralarını.92 - . satıcı koduna uygun olarak fatura verisini sıraya koyar. Son olarak program yığın toplamını ve verideki herhangi bir hatayı ekranda gösterir. Teslimalma programı aynı zamanda. . Kayıt zamanı geldiğinde borç hesapları kayıt programı. “Satıcı tarih kütüğüne” teslim alma tarihini kaydeder. vade tarihlerini ve her bir faturanın tutarını bölümdeki terminal aracılığıyla girer. satıcı kodlarını. faturalaların etkilediği satıcılar ana kütüğünü günler. yığın toplamlarını tekrar hesaplar ve önceden belirlenmiş olan ve tekrar hesaplanan yığın toplamları arasındaki çelişkileri ekranda gösterir. borç hesaplarını izleyen bir memur tutarların doğruluğunu gözden geçirerek bunları teslim alma raporlarındaki miktarlarla karşılaştırır ve fatura yığınının toplamını. ● Eldeki miktarı arttırarak ve verilmiş sipariş miktarını silerek “stoklar ana kütüğünü” günler . Bu işlem yapılmadan önce program.

Bu fişler fişin ödeneceği vadeye kadar işlenmek üzere hazırlanır. Program ödenen tutarların bir özet ra. yığın toplamlarının hazırlanması Yığın toplamı İstisna ve Hata Gösterimi Satıcı Faturaları Faturalanmış tutarların ve Toplamların Girilmesi Satıcı Faturası Teslim Alma Raporu Girilen Verinin Biçimlenmesi Açık Satınalma Sipariş Kütüğü Borç Hesapları Ana Kütüğü Faturalardan Alınan Borç Verisi Gün sonuna kadar biriktirilir Açık Satınalma Sipariş Kütüğü Borçların ve Diğer Kütüklerin Günlenmesi ve Makbuzların Hazırlanması Satıcının Tarih Kütüğü Tediye 1 Makbuzları Ödenmemiş Faturalar 2 Makbuz ve Özet Açık Faturalar Kütüğü Büyük Defter İşlem Kütüğü Tediye Makbuzları Kütüğü İstisna ve Özet Görüntüsü Maliyet Kontrolü veya Kaynak Yön. Çevrimiçi Satınalma İşlemleri-Borç Hesapları İşleme Süreci. Nakit Ödemeler İşleme Sistemi Nakit ödemeler işleme sistemine ilişkin aşağıdaki çizimden de görüleceği gibi tediye fişlerinin basılı kopyası süreci başlatmaktadır. Daha sonra bir günleme ve çıktı (print) programı ödeme fişlerini satıcı hesaplarına uygun olarak ardışık biçimde (hesap kod sırasına göre) kaydeder.5. ödeme vadesi gelen fiş yığını kütükten alınır. Yığın toplamları hesaplanmış ve ödeme verileri manyetik bant üzerine işlenmiştir. satıcı hesap kodlarına göre verileri sıraya koyar. Her sabah.93 - . Bölümüne Borç Hesapları Bölümüne Rapor Hazırlama Sürecine Kaydetme Sürecine Nakit Ödemeler Sürecine Şekil 7.Satıcılardan Teslim alma Raporları Satıcı Faturaları Teslimalma Raporu Borç Hesapları Memuru Tarafından Yapılır Gözle kontrol. Sonraki adımda bir sıralama programı.

herbir ödeme fişinden borçlu tutarları ve hesapları alarak biriktirir ve nakit ödemelerin toplamıyla birlikte borçların toplamı bir günlük fişte özetlenerek büyük defter işlem kütüğüne yüklenir. Ayrıca. ? Elle ve bilgisayar destekli olarak yürütülen nakit ödemeler işleme sistemlerini temel işleyiş bakımından farklılıkları nelerdir? Borç Hesapları Sürecinden Tediye Makbuzu Yığın Toplamı Hazırlanması Yığın toplamı A Tediye Makbuzları Sıralanmış Tediye Verisi Biçimleme İstisna ve Özet Raporu Borç Hesapları Ana Kütüğü Açık Faturalar Ana Kütüğü Günlenmiş Borç Hesapları Kütüğü. ödenen faturaları açık faturalar kütüğünden siler ve ödemelerle ilgili bilgileri satıcı tarih kütüğüne yerleştirir.6. Çek Dökümü ve Diğer Çıktılar Tediye Verisi Herbir Geçişin Çıktısı Benzer Rapordur Satıcı Tarih Kütüğü Giriş-1 Satıcı Numarasına Göre Sıralama Çek Listesi Likit Ödemeler Özeti Büyük Defter İşlem Kütüğü Çekler (Makbuzları İçeren) A Nakit Ödemeye Finansal Yönetim Kaydetme Sürecine Satıcılara Şekil 7. Son olarak program.94 - . .porunu. Yığın Nakit Ödeme İşlemleri İşleme Süreci. çek kayıtlarını ve çekleri yazıcıdan basılı halde verir.

rapor alınacaktır. Bu bilgilere bağlı olarak da nakit gereksinimi belirlenerek. Kullanılan belgeler satınalma isteği. ✔ Stok yöneticisinin vereceği kararlar için gerekli olan veriler hangi kütüklerden sağlanabilir? Stok yöneticisi tarafından verilen kararlar. Stok kullanım raporu. Veri tabanı işletmelerin gereksinimlerine göre sayısı ve kapsamı deği. Bu rapordaki değerler. Fiş kayıt ve özeti. siparişin verilmesi. Satınalma ve nakit ödeme verisini girmek için çevrimiçi sistemlerde önceden biçimlendirilmiş ekranlar kullanılabilir. alış faturası. ! Bu ünitede ve bundan sonraki ünitelerde kullanılan akış çizeneği sembollerinin anlamlarının kitabınızın sonunda yer aldığını unutmayınız. Beklenen stok çıkışları raporu. borç yükümlülüğünün geçerliliğinin araştırılması. Rapor. Faturalar vade tarihlerine göre ayrıldıktan sonra rapor. satınalma emri.İŞLEMSEL VE YÖNETSEL RAPORLAR Satınalma işlemlerinin işlenmesi sırasında üretilebilen işlemsel raporların içinde . tediye fişi ve çekten oluşur. stok durum raporu. Bu sürecin ürettiği başlıca yönetsel rapor ise. denetim izi için önemli bağlantı sağlar Borçlar raporu tüm ödenmemiş faturaları gösterir. çek kayıtları ve ilgili nakit ödemeler özet raporu ile nakit gereksinim raporudur. Bu kararlardan ne zaman sipariş verileceği kararına “yeniden mal sipariş raporu” ve “beklenen stok çıkışları raporu” yardımcı olacaktır. hangi faturaların daha acil ilgi gerektirdiğini belirlemek için vade tarihlerine göre faturaları sıraya koyar. Bu raporlar öncelikle ödenen tutarları gösterir ve daha sonra belirli günlerde ödenecek tutarları listeler. teslim alma raporu. Döngünün işlevleri (mal için) gereksinimlerin onayı. Özet Bir işletmenin harcama döngüsü. ne kadar sipariş verileceğine ilişkin karar vermeye yardım eder. Nakit ödeme işlemlerinin işleme sürecinde üretilen iki önemli rapor. alışlar günlüğü ve özeti ile borçlar raporu yer almaktadır.95 - . ekonomik sipariş miktarı formülüyle birlikte satınalma siparişinde kullanılacak olan miktarları sağlar. ne zaman sipariş verileceği ve kime sipariş verileceği ile ilgilidir. ilk fatura tarihi belirtilerek kütükten doğrudan döküm olarak alınabilir . satınalma sipariş listeleri. Satıcı performans raporları ise satıcı seçimine ilişkin kararlara yardımcı olur. Bu formattaki bir rapor. Bu rapor son rapordan itibaren her bir stok kaleminin kullanım ve değişim oranını gösterir. malların teslim alınması ve depolanması. satıcılardan gereksinim duyulan mal ve hizmetlerin satın alınmasını içerir. açık faturalar kütüğündeki veriden hazırlanabilir. nakit bütçesi veya nakit akış tablosudur. teslim alma raporlarının özeti. Döngüde kullanılan verilerin birçoğu satıcılardan ve stok kayıtlarından sağlanır. açık satınalma emri raporu. gelecek dönemde her bir stok kaleminin tahmini kullanımını planlar ve eğer hiç sipariş yapılmazsa mevcut malın hangi tarihte tükeneceğini tahmin eder. işlemlerin defterlere kaydedilmesi ve gerekli finansal raporlar ile diğer çıktıların hazırlanmasını kapsar.

veri işleme sırasında çeşitli işlemsel ve yönetsel raporlar yaratır. girilen verileri hangi kütükle karşılaştırarak kontrol eder? . Satıcı b. normalde aşağıdaki departmanlardan hangisi satınalma isteğinin hazırlanmasından sorumlu olmalıdır? a. işlem kütükleri. Teslim alma d.96 - . Bilgisayar destekli sistemde bir teslim alma programı. Satınalma c. Harcama döngüsü işleme sistemleri. normalde aşağıdaki departmanlardan hangisi satınalma emirlerinin hazırlanmasından sorumlu olmalıdır? a. Veri işleme. Satınalma işlevinin muhasebeleştirilmesini sağlamak için satınalma isteğinin kopyaları aşağıdakilerden hangisine gönderilmelidir? a. borç hesapları kayıtlarının izlenmesi ve nakit ödemeler işleme sistemlerinden oluşur.şen ana kütükler. Depo 4. Satınalma işlemleri işleme sisteminde. Faturalama 2. Borç hesapları d. İşlemeler elle veya bilgisayar destekli sistemlerle yapılabilir. Satınalma c. Teslim alma d. tarih ve referans kütüklerinden oluşur. Nakit ödemeler b. Sorular 1. Teslim alma e. Depolama e. Nakit ödemeler b. Depolama e. Satınalma işlemleri işleme sisteminde. satınalma işlemleri işleme sistemi. Nakit ödemeler c. Faturalama 3.

Stok durum raporu c. Açık satış emirleri raporu . Stoklar ana kütüğü c. Borçlar raporu d. Satıcılar referans kütüğü b. Açık satınalma emirleri kütüğü e.97 - . Aşağıdaki raporlardan hangisi satınalma işlemlerinin işlenmesi sırasında yaratılan yönetsel raporlardandır? a. Sipariş listeleri e. Nakit ödemeler kütüğü d.a. Nakit Bütçesi b. Borç hesapları kütüğü 5.

. bu belgelerin işleme sistemi içindeki yeri adım adım ele alınmıştır. . Üretim işlemleri döngüsüyle ilgili veri kaynaklarının neler olduğu. Bu ünite daha önce gördüğünüz muhasebe dersleri ve özellikle maliyet muhasebesi dersi konularıyla ilişkilidir. 8 ÜNİTE Çalışma Biçimine İlişkin Olarak.. Bu nedenle gerektiğinde o ders kitaplarındaki konuları gözden geçirmeniz konuyu daha kolay anlamanıza yardımcı olacaktır..Üretim Döngüsü Bu Ünitede. Ünitede ayrıca işletme yönetiminin gereksinim duyduğu raporların ve listelerin neler olduğu da açıklanmıştır. Ayrıca ünitede verilen belge ve rapor örneklerini metinlerle birlikte ele alarak çalışınız.98 - ..

üretim planlama ve üretim ile ilgili diğer birimler üretim işleme döngüsüne veri sağlamaktadır. Miktar 4 4 1 1 2 3 0.01. VERİ KAYNAKLARI VE GİRDİLER Üretim işleme döngüsünde kullanılan veriler genellikle üretim faaliyetleri. ÜRÜN AĞACI Mamul Adı : Malzeme Taşıma Aracı Tarih: 01. maliyet muhasebesi ve duran varlık muhasebesi fonksiyonlarını içermektedir. Ürün Ağacı Örneği.5 Saç Şekil 8. yapılan işin hangi iş merkezini ilgilendirdiği. Şekil 8.99 - . Çünkü işletmelerin büyüklükleri.1. 19XX Mamul Kodu : 1520010001 Stok No 4114140100 4022120000 4038800000 4113683000 0009705100 0009705300 0009710090 Adı Çamurluk Tekerlek Cam Ön Takım 0. işçilik ve üretim emirleriyle ilgilidir. tasarım mühendisliği.GİRİŞ Malzemenin çeşitli işlemlerden geçirilerek mamul haline getirilmesi işlemi üretim döngüsü olarak ifade edilmektedir. Bu amaçla kullanılan belgeler işletmeden işletmeye farklılık gösterecektir.2’de işlemler listesi örneği veril- . üretimde kullanılan malzeme. depolama. Ürün ağacı gibi. Bununla birlikte satış. belli bir mamulü oluşturan parçaların bir listesidir. Ürün ağacı örneği Şekil 8. teslim alma.450 ? Ürün ağacında hangi bilgiler yer alır? İşlemler Listesi: Mamul üretim için gerekli işlemlerin sırasal olarak belirtildiği belgedir. İşlemler listesi mamulü oluşturan her bir parça dikkate alınarak hazırlanır.1’de verilmiştir. donanımları ve yazılımları birbirlerinden farklıdır. işlemler listesi de özellikle standart maliyetlerin belirlenmesinde ve işletme bütçelerinin hazırlanmasında kullanılmaktadır. Bu belgede. ✔ Üretim işlemleri döngüsünde kullanılan belgeler nelerdir? Ürün Ağacı (Malzeme Listesi): Üretim başlamadan önce mamul tasarımı veya ilgili birim tarafından hazırlanan ürün ağaçları. stok kontrolü. işlemin yapılması için hangi makinaların gerekli olduğu ve işlem için gerekli sürenin ne olduğu belirlenir. Üretim işletmelerindeki bu faaliyetler. faaliyet konuları. ADET KG. Birim ADET ADET ADET ADET KG. üretim kontrolü.5 İnce Yağ Pedal 1.

İşletmede eğer varsa işlemler listesi ve ürün ağacı üretim emrine eklenebilir. ? Satın alma istek fişini kim. ne zaman düzenler? Malzeme İstek Fişi: İş merkezinin malzeme gereksinimlerinin karşılanması amacıyla ambardan malzeme çekilebilmesi için düzenlenen belgedir.miştir.2. üretilecek mamul miktarı. Malzeme olmaması veya ilgili malzemenin en az stok düzeyinin altına düşmesi durumunda ise ambar. Eğer ambarda varsa istek miktarı kadar malzeme verilecektir. Bu bilgiler daha sonra stok kartlarına işlenecek ve maliyet bilgileri girilerek işlemler muhasebeleştirilecektir. Malzeme istek fişi örneği Şekil 8.19XX Standart Süre(dk. Satın Alma İstek Fişi: İşletmenin ambarında hiç veya yeterince bulunmayan malzemenin satın alınması için düzenlenen belgedir.100 - . Mamul Kodu : 1520010001 Sorumluluk Açıklama Otomatik Preste Taşlama Parçaları Birleştirme Boyama Merkezi Kesim Kaynak Montaj Boya Makina Gereksinimi 10 tonluk Pres Hazırlama İşlem Süresi 15 Süresi 2 5 8 3 ! Ürün ağacı ile işlemler listesinin kullanım amaçlarını karşılaştırınız. Üretim Emri: Sipariş yöntemi ile çalışan işletmelerde alınan siparişler. . satın alma istek fişini düzenleyerek satın alma birimine iletecektir. İŞLEMLER LİSTESİ Mamul Adı : Malzeme Taşıma Aracı Hazırlayan Birim: Planlama Birimi Hazırlama Tarihi: 01. işin başlama ve bitiş tarihi gibi bilgiler yer alacaktır.) İşlem Kodu 002000 002010 002020 002050 : : : : : Şekil 8. Üretim emirlerinin hazırlanmasından sonra ürün ağacındaki kalemler ambardan malzeme istek fişi ile çekilecektir. İlgili iş merkezlerinden ambara malzeme isteği gelecektir. stok için üretim yapan işletmelerde ise üretim programına uygun olarak hazırlanan bu belgede mamul numarası. İşlemler Listesi Örneği.3’de verilmiştir.01. varsa müşterinin numarası.

10. .4.30 Sipariş No: 960012 Tarih: 15.00 Tamamlanan Parça Sayısı: 100 Adet Onaylayan: Semih KALE Saat Ücreti: 150. Malzeme İstek Fişi Örneği.-TL. Bu belge üzerinde parçaların gideceği merkezin adı. Sorumluluk Merkezi: Montaj İşe Başlama Saati: 08.10. İŞÇİLİK ÖZETİ KARTI Çalışanın Sicil No: Çalışanın Adı Soyadı: 6145827412 Şafak Berk İşlem No: 002020 İş Bitiş Tarihi: 12. karşılığında hakedilen ücret ve işlem gören parça sayısı gibi bilgileri içeren kart örneği Şekil 8.4’te verilmiştir.-TL. İşçilik Özeti Kartı. yapılan ve yapılacak işlemin ne olduğu. ? Satın alma istek fişi ile malzeme istek fişi arasındaki farklılık nedir? İşçilik Özeti Kartı: Bir iş merkezinin veya bir çalışanın belli bir iş üzerinde çalıştığı sürenin belirlenmesinde kullanılan belgedir. Bir merkezde işlemi biten parça bu kartla birlikte izleyen merkeze gönderilecektir./Saat Şekil 8. Malzeme Hareket Kartı: İş merkezleri arasında. Çalışılan süre. Malzeme hareket kartı örneği Şekil 8.19XX İşlem Tanımı: Parçaları Birleştirme Çalışılan Süre (saat): 4.Tekerlek Açıklama Tümü çelik gövdeli olmalı İstekte Bulunan Birim ve Yetkilisi: Teslim Alan: Teslim Eden: Şekil 8. teslim alınan parça sayısı.101 - . teslim alan ve teslim edenin adı soyadı ile imzaları gibi bilgiler yer alacaktır.5 İşçilik Maliyeti: 675.000.000. işlem gören parçaların hareketine yetki veren belgedir.000 Adet Üretim veya Sipariş Kodu : 960012 Malzeme Adı ve Kodu 4022120000 . iş merkezine geliş ve tamamlanıp bir sonraki merkeze gönderilme tarihi.19XX Miktar 4.3.5’de verilmiştir.MALZEME İSTEK FİŞİ İstekte Bulunan Birim : Montaj Fiş No : 0010 Tarih : 15.

19XX 18. Satış Tahminleri: İşletmenin gelecek dönemlerde satış miktarlarının ve birim satış fiyatlarının ne olması gerektiği işletmeler için önemlidir.6. Teslim Alma Fişi Örneği. haftalık. Teslim alma fişi örneği Şekil 8. Belgede teslim alınan malzeme ile ilgili bilgiler. Bu veri işletme bütçelerinin hazırlanmasında. Satış tahminlerinin yapılmasında gelecek dönemlerde kesinleşen siparişler kesinlikle dikkate alınmalıdır.000 Açıklama Tümü sağlam Teslim Eden: Teslim Alan: Şekil 8.102 - .19XX Miktar 4.6’da verilmiştir.10. İşletmesi Sipariş No: 9610002 Malzeme Adı ve Kodu 4022120000-Tekerlek Birim Adet Belge No: 00000125 Tarih: 15. .10.5. mamul maliyetlemesinde ve çeşitli işletme kararlarının alınmasında kullanılacaktır. ? Satış tahminlerinin kullanım amacı nedir? Teslim Alma Fişi: Satın alma işleminin tamamlanıp malzemenin işletmeye teslimi sırasında düzenlenen belgedir.10. malzemeyi teslim edenin ve teslim alanın adı soyadı ile imzası gibi bilgiler yer alır. Hazırlanan bu satış tahminleri üretim programının hazırlanmasına da temel olacaktır.19XX 100 Adet Semih KALE Murat ARSLAN Şekil 8. TESLİM ALMA FİŞİ Malzeme Gönderen Firma: ŞAFAK Tic. üç aylık veya yıllık olarak hazırlanabilir.MALZEME HAREKET KARTI Gideceği İş Merkezi Yapılacak İşlemler Sipariş veya Üretim No Sipariş veya Üretim Başlama Tarihi İş Merkezine Geliş Tarihi Teslim Alınan Miktar Teslim Alan Teslim Eden Montaj Parçaların Birleştirilmesi 960012 15. Satış tahminleri işletmelerin büyüklüğüne ve faaliyet konularına göre günlük. aylık. Malzeme Hareket Kartı Örneği.

Stok Kartı Örneği. Malzeme stoklarına ilişkin her bir kayıt satın alınan (giren). Fatura işletmeye ulaştığında ise miktar bilgisi liralandırılacaktır. donanım ve yazılımları işletmelerin bilgi gereksinimlerini değiştireceği için üretim faaliyetleri ile ilgili olarak kullanılan kütüklerde işletmeden işletmeye farklı olacaktır. Malzeme satın alındığında. üretime gönderilen malzeme belirlenen stok değerleme yöntemi esas alınarak maliyetlendirilecektir. satıcılar ana kütüğü bunlara örneklerdir.Stok Kartı: İşletmenin sahip olduğu malzeme stoklarının izlendiği belgedir. Malzeme satın alındığında fatura henüz düzenlenmemişse. İşletmelerin büyüklükleri. Bu kartlara bilgiler irsaliye veya faturadan hareketle kaydedilecektir. sadece miktar bilgileri girilecektir. Satın alınan malzemeler maliyet tutarları üzerinden karta kaydedilirken. Stok kartlarına kayıt yapılırken kullanılacak belgeler neler olabilir? Tartışınız. üretime verilen (çıkan) ve stoklardaki mevcut miktarı (kalan) göstermelidir. STOK KARTI İlk Madde ve Malzeme Adı : Stok Numarası : Ambar Yerleşim Yeri : Birim : GİREN Tarih Açıklama Miktar Birim Tutar Fiyat En Çok Bulunması Gereken Miktar : En Az Bulunması Gereken Miktar : Yeniden Sipariş Miktarı : Ortalama Birim Fiyat : ÇIKAN Miktar Birim Fiyat KALAN Tutar Miktar Birim Fiyat Tutar Şekil 8. ! ! Stok değerleme yöntemleri ve stok kartları ile ilgili bilgi için maliyet muhasebesi ders kitaplarınıza bakınız. üretime gönderildiğinde. Malzeme Stokları Ana Kütüğü Mamul üretimi için gerekli olan malzeme stoklarına ilişkin bilgilerin izlendiği kütüktür. Bu kütüklerin bir kısmı diğer işleme döngüleri ile ilgilidir ve ilgili ünitelerden açıklanmıştır.7.7’de verilmiştir.103 - . Stok kartı örneği Şekil 8. satıcıya veya ambara iade edildiğinde bu kart üzerine işlenecektir. faaliyet alanları. VERİ TABANI İşletmelerin üretim faaliyetleri ile ilgili oluşturdukları kütükler çok çeşitlidir. İşletme için olanaklı ise siparişler ile ilgili bilgiler de kayıtlarda yer almalıdır. Büyük defter ana kütüğü. . İşletmenin üretim faaliyetleri ile ilgili olan kütüklerden önemli olanlar bu bölümde incelenecektir.

104 - . Bir çok işletmede bu amaçla birden çok malzeme ambarı oluşturulmaktadır. Bu kütük belirli bir sipariş veya iş (stok için üretim yapılıyorsa) ile ilgili olabilir. MALİYET İZLEME KARTI İşin veya Siparişin Adı: lam kezi III Üretim Miktarı: Maliyet Maliyet Maliyet Başlama Tarihi:Merkezi I Merkezi II İş veya Sipariş No:Bitiş Tarihi: TopMekr- DİREKT İLK MADDE VE MALZEME MALİYETİ Tarih Fiş No Kodu Miktar Toplam Direkt İlk Madde ve Malzeme Maliyeti DİREKT İŞÇİLİK MALİYETİ Tarih Kart No İş Kodu Süre Toplam Direkt İşçilik Maliyeti GENEL ÜRETİM MALİYETİ (GÜM) İş Yükleme Toplam Maliyet Ölçüsü Oranı GÜM Merkezleri Toplam Genel Üretim Maliyeti Toplam Üretim Maliyeti Birim Üretim Maliyeti Şekil 8. Örneğin malzeme stokları gruplandırılabilir ve her bir grup için grup kodu oluşturulabilir. İlgili siparişin veya işin numarası genellikle kütükten erişim için kullanılan kayıttır. ? Malzeme stoklarının gruplandırılması niçin önemlidir? Elle bilgi işlenen bir ortamda da malzeme hareketleriyle ilgili olarak için Şekil 8. Maliyet İzleme Kartı Örneği. Bu nedenle stok numaralarının belirli bir düzen içinde olması kullanıcılara kolaylık sağlayabilir. Yarı Mamul Stokları Ana Kütüğü İşletmelerde üretimde olan mamullere ilişkin maliyetlerin izlendiği kütüktür.7’de verilen stok kartları kullanılmaktadır.Herhangi bir malzeme unsuruna ulaşılmak istendiğinde “stok numarası” kullanılacaktır. Dönemler itibarıyla bu kütükteki “malzeme stokları toplamı” ile büyük defter ana kütüğündeki “malzeme stokları hesabının” karşılaştırılarak kontrol edilmesi olası hataların önlenmesine yardımcı olacak bir muhasebe kontrolüdür. .8.

Mamul Stokları Ana Kütüğü Üretimi tamamlanarak satışa hazır hale gelen mamuller üretim hattından mamul ambarına gönderilecektir. Üretilen mamul miktarının girilmesi ile kütük çalışacak ve üretimde kullanılan malzemelerin ambardan çıkı. mamul ambarına ulaşan mamullerin izlenmesinde kullanılan kütüktür. Üretim ile ilgili olarak açık üretim emirleri kütüğünde yer alacak bilgilerden bazıları Şekil 8. Bu kütükte çeşitli nedenlerle işletmeye işlem görmek için iade alınan mamuller (satış iadeleri) ile ilgili bilgilerde yer alabilir. Maliyet bilgileri yarı mamuller ana kütüğünde olduğu için bu kütük içinde ayrıca yer almayacaktır.9’da verilmiştir. ? Mamul stokları ana kütüğü ne zaman kullanılır? Açık Üretim Emirleri Kütüğü Üretimine başlanan siparişlerin veya işlerin maliyet verileri hariç.9. ? Açık üretim emirleri kütüğüne kayıtlar ne zaman yapılır? Hangi bilgiler bu kütükte yer alır? Ürün Ağacı Kütüğü İşletmenin malzeme stoklarının ve üretim maliyeti içindeki malzeme maliyetinin belirlenmesi için önemli olan bu kütük. Mamul stokları ana kütüğü.8’de verilmiştir.Elle bilgi işlenen bir ortamda her bir sipariş veya iş için bir kart açılacaktır. Elle işlenen bir bilgi sisteminde. Bu kütükteki bilgilere ulaşmak için üretim emri numarası kullanılabilir. Bu kart örneği Şekil 8. miktar ve hangi aşamada olduğuna ilişkin bilgileri içeren kütüktür. Bu kütükten herhangi bir mamule erişebilmek için mamul kodu gereklidir. her bir mamul içindeki malzemelerin ne olduğu bilgisini içerir. Üretim Emri Numarası Müşterinin Numarası(varsa) Müşterinin Adı(varsa) Müşteri Sipariş Numarası(varsa) Sipariş Alınma Tarihi Üretime Başlama Tarihi Üretimin Tamamlanma Tarihi Mamul Numarası Mamul Tanımı Miktarı ve Ağırlığı İş Merkezleri Kontrol Sonuçları Şekil 8.105 - . Üretim Faaliyeti İle İlgili Veriler. mamullerle ilgili stok kartları oluşturulacak ve mamul hareketleri bu kart üzerinde izlenecektir.

Bu da çalışılan sürenin hesaplanması amacıyla belge kullanımını ortadan kaldıracaktır. üretim faaliyetlerinin gecikmesi. Bu kütük stoklar ana kütüğü ile bütünleşik olarak çalışacaktır. taleplere zamanında cevap verilememesi nedeniyle pazar kayıplarının ortaya çıkması. belge kullanımının artmasının daha fazla personel istihdamını gerektirmesi.106 - . ÜRETİM İŞLEME SİSTEMİ Bir üretim işlemleri döngüsü şu aşamaları içerir: ● ● ● ● ● Siparişin Alınması(veya üretim emri hazırlanması) Üretim ve Malzeme Gereksinim Planlaması Üretim İşlemleri Üretimin Tamamlanması ve Maliyet Muhasebesi İşleme sistemi ister elle isterse bilgisayarla olsun belirtilen bu aşamaların geçilmesi gereklidir. İş Akışı Listesi Kütüğü. Sorumluluk Merkezleri Tarih Kütüğü. Çevrimiçi bilgi işleme sisteminin kullanılmasının işletmeler için yararları nelerdir? ● Sistem içinde kullanılan belgeler önemli ölçüde azalacaktır. GÜM Yükleme Oranı Referans Kütüğü. Diğer Kütükler İşletmeler üretim faaliyetleri ile ilgili yukarıda açıkladıklarımız dışında da bazı işlem. referans ve tarih kütüklerine gereksinim duyarlar.şı gerçekleşecektir. kayıtların zamanlı olarak yapılamaması. Malzemenin maliyet bilgisi miktar bilgisi ile ilişkilendirildiğinde ise üretilen mamul içindeki malzeme maliyeti belirlenecektir. Bunlar. Üretim Çizelgesi Kütüğü. Üretim Emirleri Tarih Kütüğü. Standart Maliyetler Referans Kütüğü. Açık Siparişler Kütüğü. Tüm bu problemler ve teknolojik gelişmeler üretim işlemlerinin bilgisayarlı bir ortamda yürütülmesi sonucunu doğurmaktadır. GÜM’nin sağlıklı bir şekilde izlenememesi vb. Bunlar: ● ● ● ● ● ● ● ● Makina İş Yükleme Kütüğü. ? ✔ Üretim işlemlerinin elle işlenmesinin sakıncaları nelerdir? Yığın işleme sistemi üretim işleme sisteminde başarıyla uygulanabilir. Örneğin çalışanların zaman kartlarını çevrimiçi çalışan bir makinada işlemeleri sonucu bilgi direkt olarak personel veya muhasebe birimine ulaşacaktır. Ancak çevrimiçi bilgi işleme sisteminin kullanılması işletmeler için daha uygun olabilir. Üretim işlemlerinin elle işlenmesi durumunda işletme çeşitli problemlerle karşı karşıya kalacaktır.dir. .

miktarı. Üretimin. Üretim faaliyetleriyle ilgili kontroller sağlıklı bir şekilde yapılabilecektir. ● Eğer stokta sipariş edilen mamul varsa. Eğer stokta sipariş edilen miktar yoksa. Eğer alınan siparişler işletmenin ürettiği standart mamullerle ilgili ise “mamul stokları ana kütüğü” devreye girecektir. Bunlardan sonra yapılacak olan belgelerin düzenlenerek mamulün müşteriye sevk edilmesidir. sipariş edilen miktar “Stokta Bulunmayan Mamul Raporuna” kaydedilecektir. mamul ile ilgili özellikler “tasarım” bölümüne iletilecek ve üretim için gerekli çalışmaların yapılması sağlanacaktır. ● Sipariş edilen mamullerin özel olması durumunda ise. Stok kayıtlarının sürekli olarak güncel olması nedeniyle. sipariş tutarı kütükteki mamul miktarından düşülecektir. Siparişin Alınması Bir işletmede siparişin alınması ile ilgili işlemler Şekil 8.107 - . gereksiz stok bulundurulması ortadan kalkacaktır. Bu şekilden de izleyebileceğiniz gibi müşteriden siparişin alınmasıyla birlikte sipariş bilgilerinin terminalden girişi yapılacaktır. ağırlığı ve alıcının adı bu bilgilerden bazılarıdır. kabul edilen siparişler “açık siparişler kütüğüne” kaydedilecektir. sipariş fişini düzenleyecektir. Sipariş numarası. Standart mamullerle ilgili olarak işletme için iki durum olabilir. İşletmenin ambarında varolan standart mamullerle ilgili sipariş fişinin hazırlanmasından sonra. bu belge günün belli saatlerinde mamul ambarına gönderilecektir. Sevkiyat ile ilgili bilgiler faturanın düzenlenmesi için de kullanılacağından bunların saklanması gereklidir. sevk edilmek üzere gönderecektir. Üretim çizelgelerindeki değişiklikler kolaylıkla gerçekleştirilebilecektir. Emniyet stoku bulundurulmaması buna bir örnektir. ? Müşterinin işletmeye özel bir sipariş vermesi ile standart bir mamul siparişi vermesi arasında siparişin alınmasıyla ilgili ne gibi farklılıklar vardır? . İşletme ayrıca. Üretime ilişkin kayıtlar güncel olacak ve bunlara ilişkin sorgulama çok hızlı bir şekilde gerçekleştirilecektir. Girişi yapılan siparişlerle ilgili gerekli kontroller ve müşterilerin kredibilitesi ile ilgili incelemeler yapıldıktan sonra. Sipariş fişini alan ambar memuru mamulleri hazırlayarak.● İşlemin olduğu anda sisteme girilmesi nedeniyle hatalar önemli ölçüde azalabilecektir. ● ● ● ● Bunlar da doğal olarak üretim maliyetlerinin düşürülmesine yardımcı olacaktır. programın gerisine düşmesi veya çeşitli makinaların çok fazla hatalı parça üretmesi gibi bilgilere kolaylıkla ulaşılacaktır. Sevkiyat memuru mamulleri teslim alarak sevk ile ilgili bilgilerin girişini yapacaktır.10’da verilmiştir.

11’de de gösterildiği gibi üç temel girdi ile başlar. satış tahminleri ve stokta bulunmayan mamul raporudur. Üretim ve Malzeme Gereksinim Planlaması Üretim planlaması aşaması Şekil 8. İşletme özel bir sipariş aldığında.108 - . Bu işlem sonucunda ürün ağacı kütüğü ile işlemler kütüğünün günlenmesi sağlanacaktır. Sipariş Alınması İle Akış Çizeneği. Bunlar.Müşteriden Müşteri Siparişi Sipariş Verisi Girişi İstisna ve Hata Görüntüsü Alıcılar Hesabı Ana Kütüğü Siparişin ve Müşteri Kredisinin Kontrolü Sipariş İşlem Kütüğü Mamul Stokları Kütüğü Kütükleri Günleme ve Belgeleri Hazırlama Açık Siparişler Kütüğü Stokta Bulunmayan Mamul Raporu Sipariş Özel Sipariş Üretim Planlamaya Tasarıma Siparişlerin Mamul Ambarlarına Gönderilmesi Siparişlerin Nakliye İçin Hazırlanması Nakliye Verisi Girişi Faturalama Nakliye Verisi Nakliye Belgelerinin Dökümü Ambalajlama Belgesi Konşimento Müşteriye Şekil 8. bu siparişe ilişkin bilgilerin girişini yapacaktır. siparişin özelliklerinin belirlenmesi neden önemlidir? . müşteri siparişlerinin özellikleri.10. ? Özel bir sipariş alındığında.

Üretim Planlaması Akış Çizeneği.11.109 - . Satış tahminleri ve stokta bulunmayan mamuller raporu ise mamul stoklarının olması gereken düzeye (noksanlık varsa) çıkarılması amacıyla kullanılacak girdilerdir. Kütükleri Günleme Açık Üretim Emirleri Kütüğü Makina İş Yükleme Kütüğü Üretim Çizelgesi Kütüğü Malzeme Listesi İşlemler Listesi Alınan Siparişler Üretim Emri Malzeme Hareket Belgesi Malzeme İstek Fişi Gözden Geçirilmiş Üretim Çizelgesi Malzeme Gereksinim Raporu Müşteri Bilgilendirme Üretim İşlemleri Üretim Yerlerine Satın Almaya Şekil 8.Tasarımdan Satış Tahminleri Stokta Bulunmayan Mamul Raporu Siparişlerin Özellikleri Üretim Planlama Elemanı Tarafından Yürütülür Verisi Girişi Üretim Gereğinin Belirlenmesi Kütükleri Günleme Mamul Bazında Üretim Gereksinimi Ürün Ağacı Kütüğü İşlemler Kütüğü Verisi Girişi Gün Sonunda Giriş Yapılır Malzeme Stokları Kütüğü Üretim ve Malzeme Gereksiniminin Belirlenmesi. ● . ✔ Üretim planlaması ile ilgili oluşturulacak raporlar nelerdir? ● Açık üretim emirleri kütüğünün günlenmesinde kullanılan “üretim emirleri”. Bu bilgiler “üretim çizelgeleme programı” yardımıyla işlenecek ve planlama ile ilgili çeşitli raporlara ulaşılacaktır. Her bir üretim emri ile ilgili olan “malzeme hareket kartları” ve “malzeme istek fişleri”.

Şekil 8-12’de bu işlemler açıklanmıştır. ● ● İşletme gerekli olan malzemeleri sipariş edeceği zaman . ● Üretim emirleri ile ilgili olarak yapılan işlemler sonucunda “açık üretim emirleri kütüğü” günlenecektir. Bu işlemden sonra teslim fişi düzenlenerek malzeme ambara teslim edilmiş olacaktır. Siparişlerle ilgili malzeme isteklerinin girilmesi ile malzeme stokları kütüğündeki bilgiler son haline getirilecektir. Üretim emirleri ile ilgili olarak kullanılacak olan makinalara iş yüklemesiyle ilgili “makina iş yükleme kütüğü” günlenecek ve böylece hangi makinanın iş yükü olduğu hangilerinin serbest olduğu izlenebilecektir. Üretim emirlerinin yerine getirilmesi için gerekli olan malzemelerin listesini gösteren “malzeme gereksinim raporu”. Bu maliyetlerin belirlenmesinde “standart maliyetler kütüğündeki” standart birim maliyetler ve GÜM yükleme oranlarından yararlanılacaktır. üretim başlama tarihini ve ilgili iş merkezlerini tanımlayan “gözden geçirilmiş üretim çizelgesi”. Üretimle ilgili olarak katlanılan direkt malzeme. direkt işçilik ve GÜM toplamının izlenmesinde kullanılan yarı mamul stokları kütüğü değişecektir. Üretim için ambardan malzeme çekildiğinde. Malzemelerin işletmeye teslimi ile birlikte “açık satın alma kütüğündeki” bilgiler değişecektir. ? Açık satın alma kütüğündeki bilgiler ne zaman değişecektir? Üretim İşlemleri ve Maliyet Muhasebesi Üretim işlemlerinin başlayabilmesi için üretim emirlerinin iş merkezlerine iletilmesi gereklidir. ambar memuru malzeme istek fişindeki bilgilerin girişini yapar. Üretim ile ilgili olarak kullanılan malzeme ve tahakkuk eden işçilik maliyetlerine ilişkin bilgiler üretim süresince kaydedilecektir. Malzemeler işletmeye ulaştığında teslim alma birimi gerekli kontrolleri yapacak ve satın alma emri numarasını girerek “açık satın alma emri kütüğündeki” bilgilerle karşılaştıracaktır. gerekli verileri satın alma terminalinden girecektir. Verilen sipariş ayrıca “açık satın alma emri kütüğüne” kaydedilecektir. Müşteriler ile üretim planlama personelinin kullanımı amacıyla hazırlanan “ürün ağaçları” ve “işlemler listesi”. Bu işlemler sonucunda. ● ● ● ? Üretim işleminin tamamlanmasıyla birlikte hangi kütüklerde değişiklikler olacaktır? . Bu bilgilerin girilmesinden sonra satıcı performans bilgilerini de içeren “sipariş verme programı” çalıştırılacak ve en iyi satıcı seçilerek “satın alma emri” düzenlenecektir. Bu işlem sadece ilgili iş merkezine yapılan malzeme miktar çıkışını içerecektir. Gerekli malzemelerin neler olduğuna ilişkin bilgiler “malzeme gereksinim raporundan” elde edilecektir. Üretimin başlamasından sonra mamul oluşturmak için işçilik ve malzemeye gereksinim duyulacaktır.● Üretim emirlerini öncelik sırasına göre düzenleyen. Ayrıca her çalışan üretim işleminin tamamlanmasıyla kartı kullanarak işçilik verilerinin girişini yapacaktır.110 - .

Üretimin tamamlanması ile birlikte mamullerin istenen özellikleri taşıyıp taşımadığı kontrol edilecektir. Muhasebe fişleri. Muhasebe fişlerinden biri üretim maliyetlerinin yarı mamullere aktarılması ile ilgili iken.12. Bu noktada yapılması gereken bir diğer işlem de üretilen mamul ve yarı mamullerin maliyetini belirlenmesidir. Eğer istenmeyen sonuçlar varsa bunlar için “Kabul Edilmeyen Siparişler Belgesi” düzenlenecektir. Bu amaçla gereksinim duyulan ve düzenlenen belgeler: ● ● Tamamlanan üretim emirleri raporu.111 - . ! Üretim maliyetlerinin yarı mamullere.13’de . ikincisi üretim maliyetlerinin yarı mamullerden mamullere aktarılması ile ilgilidir. yarı mamullerin de mamullere aktarılması ile ilgili muhasebe fişleri niçin düzenlenir? Üretim işlemlerinin tamamlanmasından sonra yapılacak işlemler Şekil 8. Tamamlanan mamullerle ilgili bu işlem “açık üretim emri kütüğündeki” ilgili emrin kapatılmasına neden olacaktır. Üretim İşlemleri Akış çizeneği.İş Merkezinde Yürütülür Personel Bilgileri Malzeme Hareket Listesi Ambar Memuru Tarafından Yürütülür Malzeme İstek Fişi Veri Girişi Veri Girişi Makina İş Yükleme Kütüğü Standart Maliyet Kütüğü Kütükleri Günleme ve Durum Raporu Basımı Yarı Mamul Stokları Kütüğü Malzeme Stokları Kütüğü Açık Üretim Emri Kütüğü Muhasebe Fişi Günlük Üretim Raporu Muhasebeye Üretim Planlamaya Şekil 8. İstenen özellikteki mamuller ya mamul ambarına ya da müşteriye sevk edilmek üzere sevkiyat birimine gönderilecektir.

Bunların yanında işletmenin üretim faaliyetleri ile ilgili olarak şu raporlar düzenlenebilir: Üretim Faaliyet Raporu: İş merkezlerinde yürütülen üretim faaliyetlerinin hangi durumda olduğunun izlenmesi amacıyla düzenlenecek olan rapordur.13. Üretim ile ilgili düzenlenecek listelere bir diğer örnek Stokta Bulunmayan Mamul Raporudur.Gözlemci İzleme Merkezi Tarafından Yürütülür İzleme Sonuçlarının Girilmesi Kütük Günleme Kabul Edilmeyen Sipariş Belgesi Nihai Malzeme Hareket Belgesi Açık Üretim Emirleri Kütüğü Mamul Stokları Kütüğü Ambar Memuru Tarafından Yürütülür Verisi Girişi Kütükleri Günleme ve Durum Raporu Basımı Yarı Mamul Stokları Kütüğü Üretim Emirleri Tarih Kütüğü Tamamlanan Üretim Emirleri Raporu Muhasebe Fişi Üretim Planlamaya Muhasebeye Şekil 8.112 - . Üretim İşlemlerinin Tamamlanmasından Sonraki İşlemlerin Akış Çizeneği. RAPORLAR VE DİĞER ÇIKTILAR Üretim işlemleri ile ilgili olarak düzenlenecek işlem listelerinin bir çoğu stoklar ve üretim emirleri ile ilgilidir. verilmiştir. Bu raporda ambarda eksik olan mamuller belirtilecek ve üretim emri verilecektir. Daha önce açıkladığımız ürün ağaçları ile işlemler listesi bunlara örneklerdir. . İşletmenin üretim faaliyetleri için gerekli olan malzemelerin bir listesi de işletme faaliyetleri için gerekli bir diğer listedir.

satış tahminleri.malzeme istek fişleri. yarı mamuller ana kütüğü. üretim emirleri listesi. Ürün ağaçları. Bu belgelerinden yararlanarak veriler işlenecek ve çeşitli raporlar elde edilecektir. (5) Maliyet Muhasebesi. malzeme hareket kartları. .’dir. üretim planlama. Üretim işleme sisteminde ise yapılacak işlemler şu aşamaları içerir: (1) Siparişin Alınması(veya üretim emrinin hazırlanması). büyüklüğü. işlemler listesi. mamul durumu raporudur. Mamul Durumu Raporu: İşletmenin mamul ambarında yer alan mamul stoklarının neler olduğunun ve miktarlarının izlenmesinde kullanılan rapordur. Üretim işlemleri döngüsü için en uygun işleme sistemi “çevrim içi işleme sistemi”dir. teslim alma. ürün ağacı kütüğü vd. üretim süresi kartları. Verilerin işlenmesinden sonra işletme yönetimin istediği raporlar ve listeler düzenlenebilecektir. sahip olunan donanım ve yazılım desteği birbirinden farklı olacaktır. depolama. (4) Üretimin Tamamlanması. ? Üretim işlemleri döngüsü ile ilgili olarak düzenlenecek belge ve raporlar nelerdir? Tüm bu listelerin ve raporların şekli ve içeriği yazılımı hazırlayan programcı ile destek hizmeti veren muhasebeci ve işletmenin diğer yöneticileri tarafından belirlenecektir. açık üretim emirleri kütüğü. stokta bulunmayan mamuller raporu. Tüm işletmelerde aynı belgelerin kullanılması doğal olarak düşünülemez. üretim faaliyet raporu. Özet Bir işletmedeki satış. sorgulamanın daha kolay ve hızlı yapılmasına olanak sağlayacaktır. satın alma istekleri. tasarım mühendisliği. stoklar ana kütüğü. Bu raporlar işletme amaçlarına göre işletmeden işletmeye farklılıklar gösterebilir. Çünkü her işletmenin faaliyet konusu. üretim ve diğer üretimle ilgili birimler üretim işlemleri döngüsü içinde yer almaktadır. (3) Üretim İşlemleri. Çünkü böyle bir sistemin kurulması döngü içinde kullanılan belgelerin sayısını. ürün ağacı. Ancak yaygın olarak kullanılan raporlar ve listeler. Bu kütüklerden bazıları. (2) Üretim ve Malzeme Gereksinim Planlaması. mamul stokları ana kütüğü. teslim alma fişi ve stok kartları bu amaçla kullanılacak belgelere örneklerdir. Bu birimler arasındaki bilgi akışı kullanılacak belgeler ile sağlanacaktır. malzeme durumu raporu. üretim emirleri.113 - . Bu amaçla kullanılan yazılımlar çeşitli kütüklerden oluşur.Malzeme Durumu Raporu: Belli bir döneme ilişkin satın alınan ve üretime verilen malzemelerin neler olduğunun ve miktarlarının izlenmesinde kullanılan rapordur. kayıt hatalarını ve gereksiz stokları azaltacağı gibi.

Üretimine başlanan siparişlerin veya işlerin maliyet verileri hariç miktar ve hangi aşamada olduğuna ilişkin bilgileri içeren kütük aşağıdakilerden hangisidir? a. Üretim Çizelgesi Kütüğü c. Açık Üretim Emirleri Kütüğü 4. Aşağıdakilerden hangisi üretim işlemleri döngüsünde kullanılan girdi niteliğindeki belgelerden biri değildir? a. Aşağıdakilerden hangisi üretim işlemleri döngüsünde çevrim içi bilgi işleme sisteminin kullanılmasının faydalarından biri değildir? a.114 - . Belge düzenleme yükünün azalması b. İş merkezinin malzeme gereksinimlerinin karşılanması amacıyla ambardan malzeme çekilmesi amacıyla düzenlenen belge aşağıdakilerden hangisidir? a. En fazla stokla çalışmaya olanak sağlaması d. Veri girişi hatalarının önemli ölçüde azalması c. Satın Alma İstek Fişi b. Mamul Durumu Raporu e. Üretim Süresi Kartları d. Stok Kartı d. Ürün Ağacı Kütüğü e. Üretim çizelgelerinde kolaylıkla değişiklik yapılması e.Sorular 1. Üretim faaliyetleri ile ilgili sorgulamaların kolaylıkla yapılabilme- . İşlemler Listesi e. Ürün Ağaçları b Satın Alma İstek Fişi c. Malzeme İstek Fişi c. Teslim Alma Fişi 2. Yarı Mamul Stokları Ana Kütüğü d. Ürün Ağacı 3. Üretim Emirleri Tarih Kütüğü b.

Açık Sipariş Kütüğü d.115 - . Mamul Stokları Kütüğü .İşlemler Kütüğü .İşlemler Kütüğü e.Standart Maliyet Kütüğü b.Yarı Mamul Stokları Kütüğü c. Açık Üretim emirleri Kütüğü . İşletmenin özel bir sipariş alması ve tasarım birimde gerekli çalışmaların yapılmasından sonra aşağıdaki kütüklerden hangilerinde değişmeler olacaktır? a.si 5. Alıcılar Hesabı Ana Kütüğü. Malzeme Stokları Kütüğü . Ürün Ağacı Kütüğü .

işleme sistemine geçmeniz anlamanızı güçleştirecektir.. Üniteyi çalışırken veri kaynaklarını (girdileri) bilgi işleme sistemi ile bütünleştirmeye çalışınız. .116 - .Diğer İşleme Döngüleri 9 ÜNİTE Bu Ünitede. Çalışma Biçimine İlişkin Olarak.. İşletme faaliyetlerinin sürdürülmesinde vazgeçilmez iki unsur olan işletmenin çalışanları ile işletmenin faaliyetlerinde kullandığı maddi duran varlıklara ilişkin işlemlerin işlenmesindeki adımlar üzerinde durulacaktır... Veri kaynaklarının neler olduğunu öğrenmeden.

faaliyetler içinde en karmaşık olanıdır. Örneğin.1'de zaman kartı örneği verilmiştir. sicil numarası. ? ? Personel bilgi formunda hangi bilgiler yer alacaktır? Zaman Kartları: Çalışanların işletmede çalışarak geçirdikleri zamanların izlenmesinde kullanılan belgedir. ödeme işlemleri ve personelle ilgili bilgilerin raporlamasına ilişkin tüm aşamaları içerir. Bordro sistemi özellikle büyük ölçekli işletmelerde. gerekli bordro raporlarının ve yönetimin personele ilişkin istediği raporların zamanında ve doğru olarak sağlanması amaçlarına hizmet eder. çalışma süresi fişleri ve ödeme çekleri bordro ve personel bilgi işleme sisteminde veri kaynaklarıdır. Ayrıca bu veya oluşturulacak diğer bir formda personelin kesintileri tutarının izlenmesi de gerekebilir.BORDRO VE PERSONEL İŞLEMLERİ DÖNGÜSÜ Bordro ve personel sistemi. Bordro ve personel sisteminin iyi bir şekilde işleyebilmesi için işletmedeki ilgili kişilerin mevzuatı çok iyi bir şekilde bilmesi bir diğer gerekliliktir. Aksi halde işletme yapılacak yanlış uygulamalar sonucunda cezai müeyyidelerle karşı karşıya kalacaktır. bilgileri içerecektir. devlet için gerekli olan raporları ve işletme içi gerekli olan diğer raporları üretir. Sistem. çalışanlara ödemeleri. ? Etkin bir bordro ve personel bilgi işleme sistemi için nelere dikkat edilmelidir? Veri Kaynakları ve Girdiler Bordro işleme sisteminde kullanılan veriler genellikle zaman kartlarından ve personel departmanı tarafından üretilen dökümanlardan sağlanır. Personel Bilgi Formu: Bu formda çalışanlarla ilgili bilgiler yer alır. ✔ Bordro ve personel bilgi işleme sisteminde veri kaynakları neler olabilir? Personel bilgi formu. Personel ve bordro sistemi ücretlerden kesilen vergiler ile özel indirimlere ilişkin bilgileri.117 - . sigorta primi tutarı vb. Etkin bir sistemin oluşturulabilmesi için iyi bir işçi-işveren ilişkisinin kurulması ön şarttır. çalışma dönemi gibi bilgiler yer alacaktır. zaman kartları. Sosyal Sigortalar Kurumu'na primlerle ilgili bildirge verme zorunluluğu vb. iş performans değerlemesi vb. İşçi işyerine geldiğinde ve ayrıldığında bu kartı optik okuyucudan okutacaktır. vergi kesintilerine ilişkin beyanname verilme zorunluluğu. Örneğin ödenen gelir vergisi tutarı. Şekil 9. Bu belgede işçinin adı soyadı. durum değişikliği. Bu bilgiler işe alma. Ancak bu uygulamalar sıklıkla değiştiği için uygulamadaki gerçek rakamların ve hesaplamaların neler olduğu bu ünitede ele alınmayacaktır. Zaman kartlarının kullanım amacı nedir? .

....::::::::::: ŞİRKETİ Çalışanın........ ............... İşi : ................ 2................ Zaman Kartı Örneği.......118 - . Adı-Soyadı : .. 3............ Sabah Gün 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 Geliş Gidiş Öğleden Sonra Geliş Gidiş Diğer Geliş ZAMAN KARTI İlgili Olduğu Yıl : ............... Ay : .....Kartını basmayan çalışmamış sayılır......Herkes kendi kartı üzerinde işlem yapmak zorundadır.. Normal Çalışma Fazla Mesai Tatil Bayram Gidiş Toplam 1...............................Başkasının kartı üzerinde işlem yapan ceza görür.................... Kısım : ...1...................... Şekil 9...................

Çalışma Süresi Fişleri: Bu fişler belirli bir iş veya sipariş için çalışılan sürenin belirlenmesinde kullanılmaktadır. İşçi her bir işe başladığında (farklı işe), başlama ve bitiş süresini bu fişe kaydettirecektir. Eğer mümkünse bu fişte bu süre içinde işlem gören parça sayısı da yazılmalıdır.

? ?

Çalışma süresi fişi nedir?
Ödeme Çekleri: Bordro işlemleri ile ilgili olarak düzenlenen bir başka belgedir. Çalışanların dönem içinde hakettikleri kök ücret, fazla mesai ve diğer eklentiler ile kesintilerin gösterildiği belgedir. Bu belge dip koçanlı olarak hazırlanabileceği gibi, zarf şeklinde de hazırlanabilir. Şekil 9.2'de ödeme çeki örneği verilmiştir.

Ödeme çeklerinde hangi bilgiler yer alır?

Şirketin Adı : ............................ Çalışanın Adı : ........................ KAZANÇLAR NORMAL HAF.TATİLİ HASTALIK YILLIK İZİN BİRİM TUTAR

Şirket Kodu : ...................... Ücreti(Günlük) : ................ KESİNTİ BİLGİLERİ SİG. % SİG. GÜNÜ VERGİ GÜNÜ SİG.MATRAHI GV. MATRAHI BİR.GV.MATR BİR.GV. YASAL KESİNTİLER SİG.PRİMİ GELİR VER. DAMGA VER. TUTAR

Kısım : ............... SSK İşyeri Sicil No: ............. Çalışanın SSK Sicil No: ............. Ay : ............. ÖZEL KESİNTİLER İŞ AVANSI TOPLU AVANS NORMAL AVANS TUTAR

TOPLAM

TOPLAM

TOPLAM NET ÖDENEN

BORDRODA BELİRTİLEN İSTİHKAKIMI NAKDEN VE TAMAMEN ALDIM. İMZA: ..........................

Şekil 9.2. Ödeme Çeki Örneği.

Veri Tabanı
Bordro işlemleri ile ilgili olarak kullanılacak kütükler; bordro ana kütüğü, personel referans ve tarih kütüğü, zaman kayıt işlem kütüğü, ödeme işlem kütüğü ve karşılaştırma referans kütüğüdür. Bordro Ana Kütüğü: Bu kütük işçinin kazançlarına ilişkin bilgileri içerir. Bu kütük her bir ödeme dönemi sonunda ödeme çeklerinden alınan bilgilerle günlenir. Bu kütük ile ilgili önemli olan nokta, kütükteki kayıt ve verilerin güncelliğinin sağlanmasıdır. Örneğin bir işçinin evlenmesi durumunda soyadı değişiyor ise, bu değişikliğin çok hızlı bir şekilde kütükte yer alması gerekir. - 119 -

Personel Referans ve Tarih Kütüğü: Bordro ana kütüğünün tamamlayıcısı durumundaki bu kütükte, çalışanlara ilişkin finansal ve finansal olmayan bilgiler yer alır. Çalışanın adresi, becerileri, görevi, eğitim durumu, performansı, medeni durumu vb. bilgiler bu kütükte yer alabilecek bilgilere örnektir. Tüm bu bilgiler bir tek kütükte olabileceği gibi, istenirse birden çok kütükte de olabilir. Bu kütüklerin işlem görmesi personel departmanında olabileceği gibi, bordro departmanında ve/veya veri işlem departmanlarında da olabilir. Zaman Kayıt İşlem Kütüğü: Bordonun düzenlenmesinde kullanılan bu kütükte belirli bir döneme ait zaman kartlarının kopyaları yer almaktadır. Ödeme İşlem Kütüğü: Manual bir sistemde numara sırasına göre düzenlenmiş ödeme çeklerinin kopyalarından oluşan bu kütük; bilgisayarlı bir sistemde bu bilgiler manyetik bir ortamda çek ödeme işlem kütüğündeki kayıtlara benzer bir şekilde düzenlenecektir.

?

Karşılaştırma Referans Kütüğü: İşletmedeki çeşitli iş grupları için ödenen ücretlerin ne olduğunun izlendiği kütüktür.

Bordro ve personel bilgi işlem sisteminde kullanılan kütükler nelerdir?

Bordro ve Personel İşlemleri İşleme Sistemi
Şekil 9.3'de bordro uygulama sistemi veri akış çizeneği gösterilmiştir;
1 ÜRETİM 2
ÇALIŞMA SÜRESİ İŞLEMLERİ

PERSONEL

BORDRO VERİLERİ 3 BORDRO İŞLEMLERİ 6 Ayrıntılar ÖDEME YAPILACAK KİŞİ VEYA KURUM

10

4

5 7

ÖDEME İŞLEMLERİ

12 11

MALİYET DAĞITIMI

BORÇ HESAPLARI

BANKA

8 13 9
MUHASEBE DEFTERİNE KAYDETME

İÇ DENETİM

VERİ AKIŞI 1. Yetkilendirme 8. Muhasebe Fişi 2. Çalışma Süresi Özeti 9. Muhasebe Fişi 3. Zaman Kartları 10. Ödeme Çekleri 4. Çalışma Süresi Raporu 11. Çek Föyü(Fişi) 5. Bordro Kaydı 12. İptal Edilen Çekler 6. Ödeme Çekleri 13. Banka Raporu 7. Çek Föyü (Fişi) Şekil 9.3. Bordro Uygulama Sistemi Veri Akış Çizeneği.

- 120 -

Banka Yetki Verme ve Bilgilendirme Yetki Verme ve Bilgilendirme

Ödeme

Çalışma Süresi İşlemleri

Maliyet Dağıtımı

Bordro

Borç Hesapları

Muhasebe

İç Denetim

Personel

Üretim

Çalışma Süresi Fişleri Çalışma Süresi Fişleri Bordro Dağıtımı Mahsup Fişi Bordro Hazırlama İşçi Zaman Kartları Karşılaştırma Bordro Listesi Bordro Listesi Çek Ödeme Çekleri Muhasebe Fişi Çek Muhasebe Fişi 1 2 Çek ve Muhasebe Fişinin Hazırlanması Muhasebe 2 Fişi Mahsup Fişi

İşe Alma, Süre Belirleme ve İndirimler

Mutabakat İmza, Gözden Geçirme ve Dağıtım Işçi Zaman Kartları Ödeme Çekleri

Muhasebe Fişi

- 121 -

Banka Hesabına Para Yatırma

Mutabakat Hesap Özeti

Hesap Özeti

Bordro Raporu

Bordro Raporu

Şekil 9.4. Bordro Uygulama Sistemi.

?

Şekil 9.4'te ise, bordro uygulama sistemindeki işlemlerin akışını gösteren çizim verilmiştir. Gerek Şekil 9.3, gerekse Şekil 9.4'te verilen her bir özellik şu departmanlar içinde yer almaktadır. Personel Departmanı: Personel departmanı, şirket bordrosunda yer alan her kişiyi işe yerleştirmekten, ödemeleri belirlemekten ve ödemelerden kesintiler yapmaktan sorumludur. Bunlardan herhangi birinde değişiklik yapma yetkisi personel departmanında veya yetki verdiği bir departmana(veya kişiye) ait olmalıdır. Personel fonksiyonu zaman kartlarını düzenlemek ve bordroları hazırlamak işlemlerinden ayrı olarak ele alınmalıdır.

Personel departmanının görevi nedir?
Zaman Kartlarını Düzenleme Departmanı: Bu departman zaman kartının ve çalışma süresi fişlerinin hazırlanması ve kontroluyla ilişkilidir. Bir üretim işletmesinde saatlik çalışan bir kişi, işe başladığında ve işi bitirdiğinde saate basacaktır. Ödeme dönemi sonunda, çalışanın zaman kartı işçinin çalışma süresini gösterecektir. Bu departman, zaman kartlarının toplanmasından ve bunların üretimden gelen çalışma süreleri özeti raporu ile karşılaştırılmasından sorumludur. Çalışma süresi özeti raporu üretimdeki işçilerin çalışma sürelerini gösterir. Zaman kartlarının üretimden gelen çalışma süreleri özeti raporu ile karşılaştırılmasından sonra bunlar bordro departmanına gönderilecektir. İşletmede çalışan maaşlı memurlar varsa bunlara ilişkin işlemler doğal olarak saat ücreti alan işçiler gibi olmayacaktır. Eğer işletme maaşlı çalışanlardan da zaman kartı istiyor ise, işlemler doğal olarak saatli çalışanlarınki gibi olacaktır. Eğer maaşlılar için bir süre hesaplaması yapılmayacaksa, atölye şefinin veya kontrolörün onayı bordro işlemlerini başlatmak için yeterli olacaktır.

?

Zaman Kartlarını Düzenleme Departmanının görevleri nelerdir?
Bordro Departmanı: Bordro departmanı hesaplamaların yapılmasından ve bordronun hazırlanmasından sorumludur. Burada dikkate edilmesi gereken nokta bordronun hazırlanmasının ücrete esas olan girdi verilerinin hazırlanmasından bağımsız olduğudur. Personel verileri personel departmanından; zaman kartları ise zaman kartları düzenleme departmanından alınacaktır. Ücret bordrosu net ücretin (Brüt Ücret - İndirimler) hesaplanmasına ilişkin hesapları ve bilgileri içerecektir. Bordronun hazırlanmasından sonra, ödeme çekleri imzalanmak, gözden geçirilmek ve dağıtılmak üzere nakit (kasa) birimine gönderilecektir. Ücret bordronun bir nüshası da personelin hesabına kaydedilebilmesi için muhasebe departmanına (Personele Borçlar) gönderilecektir.

?

Bordro departmanının görevleri nelerdir?
Başarılı bir bordro sistemi için üzerinde durulması gereken bazı noktalar şunlardır:

İşletmelerde çalışanlara ücret avansı ödeniyorsa, karşılaştırmanın kolay yapılabilmesi için avans ödemesinin ayrı bir bordro hesabında gösterilmesi, Ücretin bankadan ödenmesi durumunda, banka hesap özetinin(bordroya ilişkin) bağımsız olarak karşılaştırılması (kontrolü), Ödemelerde bağımsız bir kişiden yararlanmak. Bu kişi personel, zaman kartlarını düzenleme departmanı ve bordro hazırlanması de- 122 -

partmanından bağımsız olmalıdır. Ne personel departmanı, ne zaman kartlarını düzenleme departmanı, ne de bordro departmanı personele ait ödeme çeklerinin düzenlenmesinden sonra ödeme çeklerine erişememelidirler.

Bilgisayar Destekli İşleme Sistemleri
Bordro ve Personel işlemleri için çevrim içi sistem uygulanabilir olmakla birlikte, yığın işleme sistemi çok daha uygundur. Şekil 9.5'te yığın işlem sistemi uygulaması görülmektedir. Bordro ve personel ile ilgili işlemler zaman kartlarının yığın haline getirilip(toplanıp), bordro departmanına teslim edilmesi ile başlayacaktır. Sistem içinde çalışanların çalışma süresi fişleri düzenlemedikleri kabul edildiğinden, bordro düzenleme memuru zaman kartlarından hareketle yığın toplamları alacaktır. Bu toplam çalışılan saatler, çalışanın sicil numarası ve zaman kartlarının sayısı esas alınarak oluşturulacaktır.

?

Bordro ve personel bilgi işleme sistemi için uygun olan işleme sistemi hangisidir?
Bu işlemlerden sonra zaman kartları yığını, veri işleme departmanına aktarılacaktır. Burada zaman verileri manyetik teyp üzerine kaydedilecek ve biçimlenecektir. Bilgisayarın ilk çalışmasında veriler çalışanların sicil numaralarına göre sıralanacaktır. İkinci çalışmada ise zaman verileri ödeme çeklerinin hazırlanması amacıyla işleme tabi tutulacaktır. Program aynı zamanda çalışanların bordro ana kütüğünü günleyecek ve bordro dökümünü (payroll register) verecektir. Ödeme çekleri ile dökümün bir kopyası çeklerin onaylanıp dağıtılacağı birim olan kasaya gönderilecektir. Programın ikinci kez çalışması aşamasında ayrıca bordro ile ilgili verilerin yasal defterlere kaydedilmesi de sağlanmış olacaktır.

İşlemsel ve Yönetsel Raporlar
Bordro kayıtlarına ek olarak bordro raporları, indirim ve gelir kayıtlarını, vergileri, işçilik dağıtım özetini, maliye ve diğer devlet kuruluşlarına yönelik çeşitli rapor ve formları içerir. İşçilik dağıtım özetinin çeşitli büyük defter hesaplarına dağıtılan brüt ödemeleri göstermesi özel bir önem arzetmektedir. Personel yöneticilerinin gereksinim duydukları raporlar ise şunlardır; meslek kategorilerine göre bir ay içindeki değişmeleri gösteren "personel durum raporları", her bir meslek kategorisi için karşılaştırma yapılabilecek diğer işletmelerle karşılaştırmalı "ortalama ödeme oranı", işe devamsızlık edenler ve geç kalanlara ilişkin raporlar, fazla mesai ödemeleri raporu, pazarlama elemanları için satış primlerinin ve dolaylı işçilik maliyetlerinin analizlerini yapan raporlar.

Devletle ilgili olan ilişkiler nedeniyle düzenlenecek raporlar nelerdir?
İşletmenin çalışanları ile ilgili işlemler nedeniyle çeşitli kamu kuruluşları ile ilişkileri olacaktır. Bu ilişkiler sonucunda bazı raporların (beyanname ve bildirgelerin) bu kuruluşlara sunulması gerekir. Bu amaçla hazırlanacak raporlardan bazıları, sunulacak kuruluşlar ve verilme zamanları aşa-

- 123 -

Yığın Ücret Ödeme İşlemleri İşleme Süreci.124 - .5. ğıdaki tabloda verilmiştir. . Tasdik Edilir Edilmez Personel Memurunca Yapılır Değişiklik Verisi Girişi Geçiş 1 İşgören numarasına göre sıralama İşgören Kayıtlarına Erişme ve Değişiklik Yapma Sıralanmış Zaman Verisi İşgören Bordro Ana Kütüğü Geçiş 2 İşgören Kütüğünü Günleme ve Çekleri Hazırlama İstisna ve Özet Raporu Bordro 1 2 Ödeme Çekleri Büyük Defter İşlem Kütüğü Bordro Bölümüne Vezneye Kaydetme Sürecine Şekil 9.Zaman Tutucudan Zaman Kartları Bordro memuru tarafından yürütülür Yığın Toplamı Hazırlanması Yığın toplamı Veri işleme departmanı tarafından yürütülür Zaman Kartları Personel Biçimleme İstisna ve Hata Raporu Bordro İşlem Kayıtları Zaman Verisi Değişiklik.

günü mesai saati sonuna kadar. Bu işleme sisteminin faaliyetleri ile örgütsel birimler arasındaki ilişki Şekil 9. İzleyen ayın 15 günü mesai saati sonuna kadar Aylık Bildirge dar.31 Mayıs . günü mesai saati sonuna kadar. Maddi Duran Varlık Edinimi: İşletmenin yeni bir maddi duran varlığa gereksinim duyması veya mevcut bir varlığı değiştirmek istemesi bilgi işlem faaliyetlerinin başlaması sonucunu doğuracaktır. Maddi Duran Varlıklar İşleme Sistemi ve Örgütsel Birimler Arasındaki İlişki. Makine ve Cihazlar Taşıtlar Demirbaşlar ? Bütçe İşletme faaliyetlerinde kullanılmak üzere edinilen ve tahmini yararlanma süresi bir yıldan fazla olan bu fiziki varlıklara ilişkin faaliyetler bu işleme sistemi içinde ele alınmaktadır. İzleyen ayın 15.) sonra gerekliliği . 10 ve daha çok işçi çalıştıranlar izleyen ayın 20. Bu istekle ilgili gerekli çalışmalar yapıldıktan (fayda-maliyet analizi vb. 2) maddi duran varlıkların kullanımı süresi içinde korunması (bakım-onarımı).Rapor (Beyanname-Bildirge) Muhtasar Beyanname Verilecek Kuruluş Vergi Dairesi Verilme Zamanı 1-9 işçi çalıştıranlar 3 ayda bir (20 Ocak .20 Ekim). MDV işleme sistemi içinde ele alınan faaliyetler nelerdir? Satın Alma ve Teslim Alma Satıcılar Hesabı ve Ödemeler Maddi Duran Varlık Muhasebesi Muhasebe Maddi Duran Varlık Edinimi Maddi Duran Varlığın Korunması Maddi Duran Varlık Elden Çıkarılması Şekil 9. İzleyen ayın son günü mesai saati sonuna ka4 ayda bir(31 Ocak .6'da verilmiştir.125 - . 3) kullanım süresi sonunda bunların elden çıkarılmasını kapsar. 1) maddi duran varlıkların edinimi. İşletmelerde sıklıkla karşılaştığımız maddi duran varlıklara örnekler şunlardır: ● ● ● ● ● ● Arazi ve Arsalar Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri Binalar Tesis.31 Eylül).20 Nisan 20 Temmuz .6. Bu faaliyetler. 4 Aylık Bildirge İşe Giriş Bildirgesi İşten Çıkış Bildirgesi Sosyal Sigortalar Kurumu Sosyal Sigortalar Kurumu Bölge Çalışma Müdürlüğü Bölge Çalışma Müdürlüğü MADDİ DURAN VARLIK İŞLEME SİSTEMİ İşletmenin faaliyetlerini sürdürebilmesi için maddi duran varlıklara (MDV) gereksinim vardır.

Bu işlemlerin işletmenin muhasebe defterlerine kaydedilmesi de unutulmaması gereken bir diğer işlemdir. Satın alma işleminin gerçekleşmesi ile birlikte maddi duran varlık işletmeye ulaşmış olacaktır. yapılması düşünülen satın almaya ilişkin bilgileri içermektedir. Hazırlanan bu belge onay için üst yönetime sunulacak ve onay alındıktan sonra bir kopyası satınalma departmanına gönderilecektir. Satın alma departmanı ise satıcı firmalardan teklifler alacak ve en uygun olan seçilecektir. Bu bilgiler edinim maliyeti. ilgili birimin yöneticisi satın alma isteğinde bulunacaktır. ? MDV hangi durumlarda elden çıkarılacaktır? Veri Kaynakları ve Girdiler Bu işleme sisteminin temel girdileri yeni MDV gereksini olan birimlerin yöneticilerinden sağlanan verilerdir. Bununla birlikte. Bu aşamada teslim alma fişi düzenlenecek ve varlık istekte bulunan birime teslim edilecektir. azalan kalanlar vb. bunların maddi duran varlığın maliyetine eklenmesi gereklidir. onaylanmış satın alma isteği satın alma departmanına gönderilecektir. Eğer kullanım süresi içinde maddi duran varlığın değerini artırmak için veya kullanım süresini uzatmak için yapılan harcamalar varsa.126 - . ? MDV'ların korunması ile kastedilen nedir? Maddi Duran Varlığın Elden Çıkarılması: Maddi duran varlığın ekonomik ömrünü tamamlaması durumunda MDV hurdaya çıkarılarak depoya konabilir. Maddi duran varlık bir yerden bir başka yer taşınıyorsa bu bilgi kesinlikle kayıt altına alınmalıdır. Bu işlemler doğal olarak edinimde olduğu gibi işletme üst yönetiminin onayını gerektirmektedir. MDV Satınalma İstek Belgesi örneği Şekil 9. ? MDV Satınalma İstek Belgesinde yer alacak bilgiler nelerdir? . Ayrıca işletmede kullanılan hesaplama yöntemine göre (normal.) amortisman tutarı hesaplanmalı. Bundan sonraki işlemler ise faturanın işletmeye gelmesi ve ödeme işlemleri ile ilgilidir. maliyetlere yansıtılmalı ve işletmenin bilançosunda gösterilmelidir.7'de verilmiştir.? belirlenirse. satılabilir veya yenisiyle değiştirilebilir. muhasebe departmanı da bu işleme sistemine veri sağlamaktadır. tahmini kullanım süresi ve kullanıldığı birimdir (yer). tahmini hurda değeri. Bu amaçla kullanılacak belgeler şunlardır: MDV Satınalma İstek Belgesi: Yatırıma ilişkin analiz sonuçlarının da ekleneceği bu belge. Bu satın alma isteği ancak işletme yönetimi tarafından onaylanırsa. MDV edinimi ile ilgili yapılacak işlemler nelerdir? Maddi Duran Varlığın Korunması: Maddi duran varlığın korunabilmesi için öncelikle yapılması gereken bunlara ilişkin tüm bilgilerin kaydedilmesidir.

...... ............................................. fatura........ muhasebe fişleri vb........... ............. MDV Aktarma Belgesinin kullanım amacı nedir? Diğer Kaynak Belgeler: Maddi duran varlıklar ile ilgili işlemler harcama işlemlerini de içerdiği için Ünite 7'de açıklanan bazı belgeler de kaynak belgeler olarak kullanılır.... 2.. ? MDV Aktarma Belgesi: Bu belge maddi duran varlıkların bir departmandan bir diğer departmana taşınması...... teslim fişi... Genel Müdür ... ........... çekler.. Toplam Yatırımın Amacı ve Tanımı : İstek Yapan Birim Hesap Kodu Tutar Belge No: .... ............ Maliyet Azaltımı . MDV Satınalma İstek Fişi.. Şirketi MDV Satınalma İstek Belgesi Proje Adı MDV Cinsi 1........ Genişletme .. 5........................... Diğer ........ maddi duran varlıklara özgü olan "maddi duran varlık ana kütüğü" ve "maddi duran varlık işlem kütüğü" gerekli olan diğer kütüklerdir......... ödeme belgeleri..........................Örneğin...127 - . Açıklama Yatırım Sınıflaması : ..7........ yenisiyle değiştirilmesi veya satılması durumunda kullanılır. Şekil 9....... Veri Tabanı Ünite 7'de harcama ile ilgili kütüklerle birlikte................... İkame ... Bölüm Yöneticisi ........ 3..... Tarih .. Bu belge üzerinde işlemle ilgili kişinin imzası ile işletme üst yönetiminden yetkili kişi veya kişilerin imzası bulunmalıdır. 4........ irsaliye. Fabrika Müdürü . Tarih : ... İnceleme ve Onay : İmza Talep Eden .

Muhasebe bölümünde maddi duran varlıkların izlenmesi ve işlenmesi ile görevli bir memur. amortisman oranı ve tutarı ile birikmiş amortisman tutarı bilgileri bu kütükte yer alır. Ay sonunda veya isteniyorsa daha sık aralıklarla bir çıktı programı. maddi duran varlıklara ve amortismanlara ilişkin raporları üretir. maddi duran varlık işlemlerine ilişkin belgeleri aldığında bölümdeki bir terminalden veri girişini gerçekleştirir. Amortisman işlemleri dönem sonunda envanter işlemleri ile birlikte muhasebeleştirilecektir. bir yerden bir başka yere transferi ve elden çıkarılması) ilgili belgelerle başlamaktadır. İşletmenin diğer uygulamalarında geniş biçimde çevrimiçi terminaller kullanılmaktadır. bulunduğu birim. Bir biçimleme programı girilen verilerin doğruluğunu inceler ve daha sonra bir kayıt programı maddi duran varlıklar ana kütüğündeki ilgili kayıtları günler. ? MDV işleme sisteminde kullanılacak uygun bilgi işleme sistemi hangisidir? Nedenlerini tartışınız. cinsi. Maddi Duran Varlık İşlem Kütüğü Maddi duran varlıklarla ilgili işlemleri içeren kütüktür. Maddi duran varlıklara ilişkin amortisman tutarları bu kütükte yer almayacaktır.8'de maddi duran varlıklar işleme sisteminin bilgisayarlı ortamdaki işleyişi yer almaktadır. İşlemsel ve Yönetsel Raporlar Maddi duran varlıkların durumunu ve işlemsel eylemleri yansıtan raporlar aşağıdaki gibi sıralanabilir. tahmini hurda değeri. Akış çizeneği. Bu nedenle yığın işlemeden elde edilecek avantajlar da göreli olarak az olacaktır. Bu kütük için önemli olan nokta. çeşitli türdeki maddi duran varlık işlemlerine ilişkin işlemlerle (örneğin. kayıtların sürekli olarak güncel tutulması gereğidir. ● ● Şekil 9. ? MDV işleme sisteminde kullanılan kütükler nelerdir? Maddi Duran Varlık İşleme Sistemi Maddi duran varlıklara ilişkin veri girişinde çevrimiçi bilgi işleme sistemi uygundur. Bunun nedenleri şunlardır: ● Maddi duran varlık işlemlerinin niceliği göreli olarak azdır. . değer artıran harcamaların maddi duran varlığın maliyetine eklenmesi ve birimler arasındaki aktarmalar bu işlemlere örneklerdir. Maddi duran varlıkların edinimi. tahmini ekonomik ömrü. satıcının adı. Program. Maddi duran varlık kodu.128 - . mevcut olanın satılması. kullanılmama nedeniyle aktiften çıkarma. Spesifik nitelikteki bazı maddi duran varlıklara ilişkin günlenmiş bilgiye her an ve çabuk biçimde erişilebilir. satın alma tarihi.Maddi Duran Varlık Ana Kütüğü Her bir maddi duran varlığa ilişkin bilginin izlendiği kütüktür. Bu belgeler elle hazırlanan belgelerdir. büyük defteri etkileyen bu işlemler için ardışık olarak numaralanmış yevmiye fişlerini hazırlar ve bir manyetik disk kütüğüne kaydeder. Böylece işleme sistemleri arasında uyum sağlanabilecektir. bir maddi duran varlığın edinilmesi.

Maddi duran varlık hurda değeri raporu. Maddi duran varlığı kullanımdan çekme raporu. . Maddi duran varlık transfer raporu. Maddi duran varlık amortisman giderleri listesi.) Varlık muhasebesi memuru tarafından yapılır Sabit Varlık Veri Girişi İstisna ve Hata Görüntüsü Girilen Verinin Biçimlenmesi Sabit Varlık Kütüğü Günleme Kaydetme Sürecine Büyük Defter İşlem Kütüğü Sabit Varlıklar Ana Kütüğü Ay Sonunda Çıktı Üretimi Yerleşime Göre Sabit Varlıklar Sabit Varlık Amortisman Listesi Büyük Defter İşlem Kütüğü Kaynak Yöneticisine Muhasebeye Kaydetme Sürecine Şekil 9.● ● ● ● ● ● Maddi duran varlık edinim raporu.8.129 - . Çevirimiçi MDV İşleme Sistemi. Maddi duran varlık vergi raporu. Önceki Sabit Varlık İşleme Adımlarından Alışlar-Borçlar Sürecinden (Edinilen Varlığın) Tediye Makbuzu Varlıkların Elden Çıkarılması Düzeltme (Varlıkların Transferi vd.

. muhasebe fişleri vb. Amortismanı tamamlanmış ancak hâlâ kullanımda olan maddi duran varlıklar raporu. işlenmek üzere veri işleme birimine (bordro departmanı veya yetkilendirilmiş bir kişi veya birim) gönderilerek bordroların hazırlanması sağlanacaktır.Kaynak yönetimi için analizler ve projeksiyonlar sağlayan raporlar ise şunlardır: ● ● Maddi duran varlık yerleşim raporu. fatura. Doğaldır ki. Bunların yanında irsaliye. teslim fişi. Maddi duran varlıkla ilgili işlem ortaya çıktığında (edinim. personel bilgi formu. elden çıkarma.'de kullanılmaktadır. Bordro ve personel bilgi işleme sistemi için uygun olan işleme sistemi yığın işleme sistemidir. Maddî duran varlık işleme sistemi için en uygun işleme sistemi çevrimiçi bilgi işleme sistemidir. zaman kartları. kullanım süresi içinde bunların korunması ve çeşitli nedenlerle bunların elden çıkarılması maddi duran varlık işleme sistemi içinde ele alınan faaliyetleri oluşturur. Böyle bir sistemde öncelikle yapılması gereken. ödeme belgeleri. zaman kartlarının yığın haline getirilmesi işlemidir. sadece bordronun hazırlanması yeterli değildir. Bu işlem sonucunda maddi duran varlıklar ana kütüğü günlenmiş olacaktır. Zaman kartları üzerinde gerekli hesaplamaların yapılmasından sonra bu bilgiler. Amortisman projeksiyon raporu. Maddi duran varlık işleme sistemi ile ilgili olarak kullanılan önemli veri kaynakları (girdiler) satın alma istek belgesi ve aktarma belgesidir. Maddi duran varlıkların edinimi. aktarma veya korunma) ilgili belgenin girişi klavyeden yapılacaktır. Çünkü bordro ve personel işlemleri işletme içi bilgi gereksinimi kadar işletme dışı (vergi dairesi ve SSK) bilgi gereksinimi için de önemlidir. Bordro ve personel işlemleri bilgi işleme sisteminde sıklıkla karşılaşılan veri kaynakları. ● ? MDV işleme sistemindeki işlemsel ve yönetsel raporlar neler olacaktır? Özet Bordro ve personel sistemi. ödeme işlemleri ile personel raporlamasına ilişkin tüm aşamaları içermektedir. Bunun dışında personelle ilgili gerek işletme içi gerekse işletme dışı diğer raporlar hazırlanmalıdır. Bu işlemlerin etkin ve iyi bir şekilde başarılabilmesi için işçi ve işveren ilişkilerinin sağlıklı bir şekilde oluşturulması gerekir. çalışma süresi fişleri ve ödeme çekleridir.130 - .

Maddi duran varlıklara ilişkin amortisman tutarının hesaplanma- . Ödeme Çekleri c. Maddi duran varlıkların kullanım süresini uzatmak amacıyla yapılan yatırım d. Aşağıdakilerden hangisi maddi duran varlık işleme sistemi faaliyetlerinden biri değildir? a. İletişim Sistemleri 4. Bordro ve personel bilgi işleme sistemi için en uygun olan bilgi işleme sistemi aşağıdakilerden hangisidir? a. Çevrimiçi-Gerçek Zamanlı Bilgi İşlem Sistemi c. Çalışma Süresi Fişleri e. Üretimden gelen çalışma sürelerini zaman kartları ile karşılaştırmak b. Aktarma Belgesi 2. Aşağıdakilerden hangisi personel birimi için doğrudur? a. Zaman Kartları d. Maddi duran varlıkların edinimi b. Çalışanların işletmede çalışarak geçirdikleri zamanların izlenmesinde kullanılan belge aşağıdakilerden hangisidir? a. Personel Bilgi Formu b. Maddi duran varlık çalıştırılması amacıyla malzeme satın alınması c.131 - . Üretimde çalışan işçilerin üretim birimleri bazında çalışma sürelerini hesaplamak e. Yığın Bilgi İşlem Sistemi e. Çevrimiçi İşleme Sistemi b. Kişileri işe yerleştirmek 3. Ödeme çeklerini imzalamak d. Zaman kartlarını düzenlemek ve bordro hazırlamak c. Zaman Bölüşümlü Sistemler d.Sorular 1.

sı e. Maddi Duran Varlık İşlem Kütüğü c. Maddi Duran Varlık Referans Kütüğü e. Maddi Duran Varlık Tarih Kütüğü d. Maddi Duran Varlık Ana Kütüğü b. Maddi duran varlıklara ilişkin bilgilerin izlendiği kütük aşağıdakilerden hangisidir? a. Maddi Duran Varlık Ödeme İşlem Kütüğü . Maddi duran varlıkların yenilenmek üzere satılması 5.132 - .

harcama. bu üniteyi daha çabuk anlamanıza yardımcı olacaktır.. 10 .. .. Bu ünitedeki konular daha önceki muhasebe derslerinde ele alınan konuların bilgisayar uygulamalarıdır. bordro.133 - ÜNİTE Gelir. Bu nedenle daha önceki muhasebe derslerindeki konuları ve bu kitabınızın daha önceki ünitelerde açıklanan işleme döngüleri konularını gerektiğinde geri dönerek çalışmanız. Çalışma Biçimine İlişkin Olarak.. işleme döngüleri ile ilgili işlemlerin muhasebe defterlerine kayıt süreci ile işletme faaliyet sonuçlarını gösteren finansal raporların hazırlanma süreci üzerinde durulmaktadır.Kaydetme ve Raporlama Döngüsü Bu Ünitede. maddi duran varlık vb.

Bunu ötesinde girilen verilerin anında kontrol edilmesi bir diğer muhasebe kontrol yöntemidir. Muhasebe Kontrollerinin Oluşturulması: Sınıflandırma muhasebe bilgi sisteminin bir parçasıdır ve belirli muhasebe kontrollerini içerir. ? Uygun bir kaydetme ve raporlama döngüsünün sahip olması gerekli özellikleri nelerdir? Bunların başarılabilmesi için kaydetme ve raporlama döngüsünün şu fonksiyonları yerine getirmesi gereklidir. ● ● ● ● ● tüm mali karakterli işlemleri hızlı ve tam olarak kaydetmeli. Ayrıca her bir mali karakterli işlemin genel kabul görmüş muhasebe ilkelerine göre kaydedilmesinin sağlanması gereklidir. ● ● ● ? Muhasebe kontrollerinin oluşturulmasının kaydetme döngüsü açısından önemi nedir? ● Finansal Raporların Hazırlanması: Kaydetme ve raporlama döngüsü tarafından üretilen en yaygın finansal raporlar bilanço ve gelir tablosudur.GİRİŞ Kaydetme ve raporlama döngüsü. hesapların alacakları tarafları toplamına eşit olması gereklidir. ● Verilerin Toplanması: Mali karakterli işlemler muhasebe kayıtlarının temel öğesidir. tek tek muhasebeleştirilebilir. İşlemler ister gruplandırılarak. Satınalma ve satış işlemleri mali karakterli işlemlere örneklerdir. bir işletmenin finansal tablolarının hazırlanabilmesi için gerekli olan bilgileri sağlamaktadır. envanter kayıtlarının yapılabilmesine olanak sağlamalı. Finansal tabloların veya raporların belirli sıklıkla ilgililer tarafından kontrolü de muhasebe kontrollerine bir diğer örnektir. mali karakterli işlemleri uygun hesaplarda sınıflandırmalı. her döneme ilişkin finansal tabloların zamanlı ve güvenilir bir şekilde elde edilmesine olanak sağlamalıdır. Bilindiği gibi çift taraflı kayıt sistemi gereği hesapların borç taraflarının toplamının. İşleme: Toplanan veriler muhasebe defterlerine kaydedilmeden önce bazı işlemlerden geçecektir. Bu amaçla yapılması gerekli işlemlerden biri uygun hesaba kaydedilip kaydedilmediği ile işlemle ilgili muhasebe kaydının borç ve alacak taraflarının birbirine eşit olup olmadığının kontrol edilmesidir. hesapların borç ve alacak taraflarına yapılan kayıt tutarları ile hesap kalanları bilgileri yer alacaktır. isterse tek tek muhasebeleştirilsin çeşitli formlar ve muhasebe fişleri deftere kayıtlardan önce kullanılacaktır. Mizan düzenleme olarak ifade edilen bu işlem muhasebe kontrollerinden biridir. Bunların sağlanmasından sonra. Mali karakterli işlemlerin bazıları gruplandırılarak muhasebeleştirilirken. Örneğin müşterilerin kredi sınırlarının belirlenmesi ve bunun aşıldığında uyarı alınması gibi. Bunların yanında işletme faaliyetleri ile ilgili satışların ma. hesaplar arasında borç ve alacak eşitliklerini sağlanma (mizan). Uygun bir kaydetme ve raporlama döngüsü.134 - . Verilerin Saklanması: Büyük defterde. işlem muhasebe defterlerine kaydedilecektir. Burada unutulmaması gerekli olan işlemlerin ardışık olarak kaydedilmesidir. bazıları ise. Hesap kalanlarının güncel olması verilerin günlük defterden büyük deftere aktarılması ile sağlanacaktır.

Sınıflandırma çeşitli hesapları muhasebe defterlerinde izlemek için gereklidir. Örneğin bir satış işleminde siparişin alınması. işlemleri. ! Harcama ve bordro döngüleri ile kaydetme ve raporlama döngüsü arasındaki ilişkileri inceleyiniz. faturalama ve satış analizi işlemleri gelir döngüsü içinde ele alınırken. Planlama ve kontrol amaçlı bütçeler bunlara örnektir. fon akım tablosu. kütükleri ve diğer öğeleri tanımlamak için kullanılır. Ayrıca işletmenin yönetsel amaçlı raporlara da gereksinimi olabilir.1. İşleme Döngüleri Arasındaki İlişkiler. harcama döngüsü. ● Veri ve Hesapların Sınıflandırılması ve Kodlanması: Kaydetme ve raporlama döngüsü uygun bir sınıflandırma ve kodlama sistemi ile başarılabilir.liyeti tablosu. ? Veri ve hesapların sınıflandırılması ve kodlanmasının muhasebe açısından önemi nedir? İŞLEME DÖNGÜLERİ ARASINDAKİ İLİŞKİLER İşletmelerde yaygın olarak kullanılan işleme döngüleri daha önceki ünitelerde de ele aldığımız gibi gelir döngüsü. tahsilat ve ödeme işlemleri döngüsü ile bordro işlemleri döngüsüdür. satış sonucu ortaya çıkan alacak ve bu alacağın tahsili işlemleri tahsilat işlemleri dönüsü ile ilişkilendirilmektedir. . faturanın ilişkilendirileceği bir diğer döngü kaydetme ve raporlama işlemleri döngüsüdür. Ayrıca. Şekil 10-1’de tüm bu döngüler arasındaki ilişkiler yer almaktadır. işletmenin mali karakterli işlemlerini oluşturmakta.135 - . nakit akım tablosu. Bu döngüler ile ilgili işlemler doğaldır ki. bu işlemlerin işletmenin muhasebe defterlerine kaydedilerek ve sonuçta finansal raporların hazırlanması ise kaydetme ve raporlama döngüsünü oluşturmaktadır. Kaydetme ve Raporlama Döngüsü Finansal Raporlama Satış Döngüsü Tahsilat ve Ödeme Döngüsü Alacak Hesapları Sipariş Alma İşlemi Faturalama Tahsilat Kaydetme Satış Analizi Borç Hesapları Ödeme Satın Alma Bordro Bordro Döngüsü Harcama Döngüsü Stok İşlemleri Zaman Kartı İşlemleri Şekil 10. kâr dağıtım tablosu ve öz kaynaklar değişim tablosu hazırlanan diğer tablolardır. Kodlama ise hesapları.

Kar Dağıtım Tablosu. Şekil 10. Arızi (olağandışı) işlemler. Envanter işlemleri.2’de girdi kaynaklar ve muhasebe sistemi içindeki akışı gösterilmiştir. ● ● Yapılan kayıtların mizanlar yardımıyla doğruluğu belirlendikten işletme için gerekli olan raporlar hazırlanacaktır. Değerleme işlemleri. Bunlar. Nakit Akım Tablosu. büyük defter. Gelir Tablosu. Öz Kaynaklarda Değişim Tablosu ve Çeşitli Yönetsel Raporlar (İşletme Bütçeleri vb. Fon Akım Tablosu. satmak. ● ● ● ● ● ● ● ● Bilanço.VERİ KAYNAKLARI VE GİRDİLER Muhasebe defterlerine kayıt yapılabilmesi için çeşitli girdiler kullanılmaktadır. Günlük. Sabit varlık satın almak veya satmak vb. bunlar ilgili muhasebe fişlerine kaydedilecektir. alacakları tahsil etmek. İşlemlerin muhasebe fişlerine kaydedilmesinden sonra yapılması gereken bunların muhasebe defterlerine kaydedilmesi işlemidir. Satışların Maliyeti Tablosu. Şekilde de görüldüğü gibi işlemlerle ilgili belgeler düzenlendikten sonra. Bunlar: ● İşletmenin esas faaliyet konusu ile ilgili işlemler. düzeltme işlemleri.) . ✔ İşletmelerdeki mali karakterli işlemler nasıl sınıflandırılır? İşletmede muhasebe işlemlerine konu olan mali karakterli işlemleri üç başlık altında ele almaktayız. Mal satın almak. kasa defteri ve kambiyo senetleri defteri ile birlikte işlemler yardımcı defterlere de kaydedilecektir.136 - . borçları ödemek vb. dönem ayarlamaya ilişkin işlemler vb.

DÖNEMSONU ENVANTERİ DÖNEMSONU BİLANÇOSU MUHASEBE FİŞİ . Girdi Kaynaklar ve Muhasebe Sistemi İçindeki Akışı.. Fişlerin düzenlenmesinden sonra elle muhasebe kayıtlarının tutulması durumunda fişler muhasebe defterlerine aktarılacaktır. TABLOLAR GÜNLÜK İŞLEMLER . kayıtlar için temel olan belge “muhasebe fişleri”dir. Kasa fişleri.2. ✔ Bilgisayarlı bir ortamda muhasebe kayıtları nasıl yapılır? Böyle bir ortamda yapılacak işlemler adım adım aşağıda açıklanmış- . ? Muhasebe fişlerinin muhasebe sistemi içindeki yeri nedir? Belgeler Muhasebe kayıtları bir işletmede ister elle tutulsun isterse bilgisayarla tutulsun. DEFTERLER AYLIK MİZANLAR GENEL GEÇİCİ MİZAN DÖNEMSONU MUHASEBE İŞLEMLERİ -Envanter İşlemleri- Hesapların açılışı ve günlük işlemler Envanter kayıtları Şekil 10. İşletmenin yapmış olduğu her türlü tahsilat için düzenlenen fiş kasa tahsil fişi iken. DÖNEMBAŞI ENVANTERİ -Açılış EnvanteriENVANTER DEFTERİ DÖNEMBAŞI BİLANÇOSU -Açılış BilançosuGELİR TABLOSU VD. her türlü ödeme için düzenlenen fiş kasa tediye fişidir. KANITLAYICI BELGELER GÜNLÜK DEFTER -Maddeler- KESİN MİZAN KASA DEFTERİ BÜYÜK DEFTER -MaddelerKAMBİYO SENETLERİ VD. Eğer işletmedeki mali karakterdeki işlem bir ödeme veya tahsilat işlemi değilse düzenlenecek muhasebe fişi mahsup fişidir. Muhasebe fişlerini kasa fişleri ve mahsup fişi olarak iki ana grupta ele almaktayız. Bilgisayar kullanılan bir sistemde ise defterlere kayıt işlemi fişlerin kesilmesi işleminden sonra öz devimli olarak bilgisayar tarafından gerçekleştirilecektir.137 - . kasa tahsil ve kasa tediye fişleri olarak iki başlık altında ele alınmaktadır.

tır. Eski fiş işleminde daha önce girişi yapılan fişlerin düzeltilmesi veya iptal edilmesi işlemleri yer alır.3. yardımcı defterler. . Hesap planı işlemleri. Defter ve raporlar ise. büyük defter ve diğer defter dökümlerini) içerecektir. günlük defter. Ana Mönü Örneği. Yeni fiş girişi işleminde ise işlemin niteliğine göre muhasebe fişinin düzenlenmesi işlemleri yer alır.138 - . hesap planı girişi ve düzeltme ile listeleme işlemlerini içerebilir. hesap durum raporları (cari hesaplar). kambiyo senetleri defteri. defterleri ve dökümleri (muhasebe fişleri. “Hesap Planı İşlemleri”. Bir genel muhasebe mönüsü örneği Şekil 10. Alt mönülerin neler olacağı programcı ile destek hizmeti sağlayan muhasebeci ve işletmenin diğer ilgilileri tarafından belirlenecektir. Fiş basımında ise belli bir döneme ait veya belirli bir fişin basımı işlemleri yer alacaktır.4’te verilmiştir. Fiş girişi ve güncelleştirme işlemi mönüsündeki işlemler eski veya yeni fiş ile fiş basımı olabilir. Şekil 10. Ayrıca ana mönüde hangi alt mönülerin yer alacağı işletmenin sahip olduğu yazılıma. donanım desteğine.3’de bilgisayar ekranında bir ana mönüde yer alabilecek alt mönüler görülmektedir. işletmenin faaliyet konusuna ve işletme büyüklüğüne göre değişecektir. Genel Muhasebe Personel Programı Ödeme Tahsilat Programı Müstahsil Programı Kasa Program İş Sonu İkinci Adım: Ana mönüden Genel Muhasebe mönüsüne geçildiğinde. kasa defteri. Birinci adım: Muhasebe kayıt işlemleri ile ilgili olarak yapılacak ilk işlem “ana mönü”den genel muhasebe alt mönüsüne geçmektir. ANA MÖNÜ Stok Programı Üretim Programı Sipariş Programı Faturalama Programı Cari Hesap Programı Çek Senet Programı Bankalar Programı Muhasebe Entegreasyonu Şekil 10. “Fiş Girişi ve Güncelleştirme İşlemleri” ile “Defter ve Raporlar” alt mönülerine ulaşılacaktır.

Bunlar “tahsil fişi”. ANA MÖNÜ GENEL MUHASEBE FİŞ GİRİŞİ VE GÜNCELLEŞTİRME Fiş No: Kasa Hesabı Kodu: Hesap Kodu Hesap Adı Açıklama Borç Alacak Fiş Tarihi: Eski Fişler Yeni Fiş Fiş Basımı Açıklama: Şekil 10.4.5. . Burada da görüldüğü gibi muhasebe fişleri ile ilgili kullanıcıya üç seçecek sunulmaktadır.5 ve Şekil 10. Fiş Girişi ve Güncelleştirme Mönü Örneği. “tediye fişi” ve “mahsup fişi”dir. Şekil 10.6’da ise. Bu aşamadan sonra kullanıcılar defter veya fiş dökümlerine bilgisayar çıktısı olarak ulaşabilirler. Genel Muhasebe Alt Mönüsü Örneği.6’da verilmiştir.ANA MÖNÜ GENEL MUHASEBE Hesap Planı Fiş Girişi ve Güncelleştirme Defter ve Raporlar Program Sonu Şekil 10. Bundan sonra yapılacak olan ise işlemin türüne göre gerekli verileri girerek muhasebe fişini düzenlemektir.139 - .5’te fiş girişi ve güncelleştirme mönüsünde işlemin eski fişlerle mi. Muhasebe fişleri ve girişlerine ilişkin işlemlerin görüntüsü ise Şekil 10. “Yeni Fiş Girişi Mönüsü” verilmiştir. yeni fişlerle mi veya fiş basımıyla ilgili mi olduğu belirtilmektedir. Şekil 10. Üçüncü Adım: Fiş girişi ve güncelleştirme mönüsüyle muhasebe fişlerinin düzenlenmesi uygulamalarına ulaşılır. Daha önce de ifade ettiğimiz gibi muhasebe fişlerinin düzenlenmesinden sonra mali karakterli işlemler muhasebe defterlerine öz devimli olarak kaydedilmiş olmaktadır.

140 - . Bir işletmedeki kaydetme ve finansal raporlama ile ilgili kütükleri şunlardır. Ayrıca bu kapsam içinde işletmenin gelecekteki faaliyetleri ile ilgili olan bütçelerin ele alınması gereklidir. ? Büyük defter ana kütüğünün kullanım amacı nedir? . VERİ TABANI Kaydetme ve finansal raporlama ile ilgili kütükler işletmeden işletmeye farklılıklar gösterecektir.6. Hesap grubu. Büyük Defter Ana Kütüğü Bu kütükte yer alan her bir kayıt tek bir büyük defter hesabı ile ilgilidir. Ayrıca işletmenin tüm hesaplarına ilişkin hesap kalanları yine bu kütükteki kayıt toplamından elde edilecektir.ANA MÖNÜ GENEL MUHASEBE FİŞ GİRİŞİ VE GÜNCELLEŞTİRME YENİ FİŞ GİRİŞİ Fiş No: Kasa Hesabı Kodu: Hesap Kodu Hesap Adı AçıklamaBorç Alacak Fiş Tarihi: Tahsil Fişi Tediye Fişi Mahsup Fişi Açıklama: Şekil 10. Yeni Fiş Mönü Örneği. Bu kayıt kapsamında ele alınması gerekli unsurlar şunlardır: ● ● ● ● ● ● ● ● Hesabın numarası ve adı. Çünkü her işletmenin faaliyet konusu ve büyüklüğü birbirinden farklıdır. Hesap kalanı (dönembaşı) Hesabın borç toplamı (dönem için) Hesabın alacak toplamı (dönem için) Hesabın borç toplamı (ilgili ay için) Hesabın alacak toplamı (ilgili ay için) Hesabın kalanı (borç veya alacak) Bu kayıtların bir araya getirilmesiyle de işletmenin hesap planı oluşturulacaktır.

bölümler.Büyük Defter Tarih Kütüğü İşletmenin geçmiş dönemlere ait hesap kalanlarının aylık olarak izlendiği kütüktür.141 - . Bu kütükteki fişler ilgili ay ile ilişkilidir. bilgiler bu kütükte yer almaktadır. Bu fişlerin dökümü bir anlamda işletmenin o dönemdeki mali karakterli işlemlerinin bir bütün olarak görünmesi demektir. . gelir ve gider tutarları yer alır. iş merkezleri ve sorumluluk merkezlerine ait fiili gelirler ile maliyetler yer alır. kolon veya satır genişlikleri vb. Bu kütük işletmenin finansal analiz yapması için gerekli olan bilgilerin üretilmesinde kullanılmaktadır. işlem tarihi. Bu işlemler için kullanılan kütük finansal raporları hazırlama kütüğüdür. Raporun veya kolonların başlığı. borçlanan ve alacaklanan hesap isimleri. ? Büyük defter tarih kütüğünün kullanım amacı nedir? Sorumluluk Merkezleri Ana Kütüğü Yönetim için gerekli olan sorumluluk raporlarının hazırlanmasında gerekli olan kayıtların yer aldığı kütüktür. ? Güncel muhasebe fişi kütüğünün kullanım amacı nedir? Muhasebe Fişi Tarih Kütüğü: Önceki aylara ilişkin muhasebe fişlerinden oluşan kütüktür. sorumluluk merkezi ana kütüğü ile birlikte sorumluluk raporlarının hazırlanmasında kullanılır. ? Bütçe ana kütüğünün kullanım amacı nedir? Finansal Raporları Hazırlama Kütüğü İşletmenin hazırlayacağı finansal tabloların çeşitli şekillerde düzenlenmesi gereklidir. Bütçelenmiş tutarlar aylık olarak düzenlenebileceği gibi. ? Sorumluluk merkezleri ana kütüğünün kullanım amacı nedir? Bütçe Ana Kütüğü İşletmenin gelecek döneme ilişkin çeşitli sorumluluk merkezlerinin bütçelenmiş varlık. açıklama vb. gelecek beş yıl veya daha uzun süreyi de kapsayabilir. ? Finansal raporları hazırlama kütüğünün kullanım amacı nedir? Güncel Muhasebe Fişi Kütüğü Büyük deftere kaydedilen mali karakterli işlemlere ilişkin tüm ayrıntıları içeren muhasebe fişlerinden oluşan kütüktür. Bu kütükte bir işletmede yer alan birimler. işlem tutarı. Daha önce örneğini verdiğimiz muhasebe fişinde de görüldüğü gibi fiş üzerinde şu bilgiler yer alacaktır: ● ● ● ● ● fiş numarası. Bu kütük. borç.

maddi duran varlık ve diğer işlemler sonucunda ortaya çıkmaktadır. günlük işlemeden iki tür çıktı sağlar. Kaydetme işlemleri ile ilgili süreç Şekil 10.142 - . ödeme ve tahsilat. borçlu ve alacaklı tutarları ve yığın toplamlarını içerir. Bu defter ciltlenmemiş ve yazıcıdan dökülebilecek yapraklar halindedir. Günlük Olarak Büyük Defter Hesaplarının Günlenmesi ve Çıktıların Çökümü Büyük Defter Muhasebe Fişi Yevmiye Kayıt Listesi Mizan Muhasebeye Muhasebeye . Girilen bu verilerin doğruluğu bir biçimleme programı yardımıyla hesapların borç ve alacak tarafları toplamının eşitliği veya muhasebe hesap kodunun doğruluğu gibi konular kontrol edilmektedir. işlemin kaynağını(muhasebe fişi numarası vb. elle tutulan muhasebedeki defter biçiminden oldukça farklıdır.7. Günlük defter. İkinci çıktı ise “mizanlar”dır.KAYDETME DÖNGÜSÜ Yukarıda ele aldığımız kütükler doğal olarak diğer işleme döngüleriyle ilişki içindedir. diğer işleme döngülerinden gelen verilerinin kaydedilmesi ve finansal rapor ve tabloların yaratılmasını içerir. Şekil 10. mali karakterli bir işlemin ortaya çıkmasıyla başlayacaktır. . Süreç. Defter.). Çeşitli mali karakterli işlemlerden doğan veriler. Bu mali karakterli işlemler satış.7. işlem türünü ve kodunu. ? Mali karakterli bir işlem muhasebe defterlerine kaydedilmeden önce yapılması gerekli işlem nedir? Kaydetme döngüsü. Bunlardan ilki “günlük defter”dir. Daha önceki ünitelerde bu işlemler ile ilgili döngüler üzerinde durmuştuk. bordro işlemleri.’de verilmiştir. Kayıt işlemleri. Kontrol işleminden sonra işlemler kaydedilecektir. bu çıktıları üretmek için aylık . ilgili büyük defter hesap kodunu. Satış Sürecinden Nakit Tahsilat Sürecinden Alışlar/Borçlar Sürecinden Nakit Tediye Sürecinden Bordro Sürecinden Sabit Varlıklar Sürecinden Tekrar Etmeyen Özel İşlemlerden Muhasebe Fişi Satış İşlemlerinin Özeti Nakit Tahsilatlar İçin Yevmiye Föyleri Satınalma İşlemlerinin Özeti Nakit Tediye İşlemlerinin Özeti Bordro İşlemlerinin Özeti Sabit Varlık İşlemlerinin Özeti Yevmiye Kaydı Girişi Girilen Yevmiye Kayıt Verisinin Biçimlenmesi İstisna Hata Görüntüsü . Ayrıca program. Kayıt İşlemleri İşleme Süreci. işlemlerin tarihini. . öncelikle muhasebe fişlerine işlenmekte daha sonra muhasebe bölümünde veri girişlerini yapan bir memur tarafından bir terminal aracılığıyla girilmektedir. Ortaya çıkan mali karakterli işlemler muhasebe defterlerine kayıt programı yardımıyla kaydedilecektir. satınalma.

Aysonu Muhasebe Kayıt Süreci.8. İşletmede bu standart ayarlamaların yevmiye kaydı muhasebeciler tarafından oluşturulmakta ve manyetik disk kütüğüne işlenerek saklanmaktadır.143 - .muhasebe fişleri kütüğüne yevmiye kayıt verilerini önceden numaralanmış muhasebe fişleriyle birleştirerek kopyalar. ? İşletmelerde ay sonların yapılan kayıtlar nelerdir? Şekil 10. Her ayın sonunda ise bu girişler geçici bir kütüğe aktarılmaktadır. Örnek olarak o aya ilişkin çeşitli sabit varlıkların amortisman tutarını yansıtan ayarlamalar verilebilir.8. aysonu muhasebe kayıt sürecini göstermektedir. . Muhasebeye . Geçiş-1 Büyük Defter Hesap Nosuna Göre Sıralama İstisna ve Özet Raporu Ay Sonunda Sıralanmış Yevmiye Veri Girişi Geçiş-2 Büyük Defterin Günlenmesi ve Çıktıların Dükümü Muhase be Fişi Büyük Defter Mizan Yevmiye Kayıt Listesi Muhasebeye . . Ay sonu kayıtlarının bir çoğu standart olarak birtakım düzeltme ve ayarlamaların yapılmasını içermektedir. Yevmiye Veri Girişi Girilen Verilerin Biçimlenmesi Şekil 10. Bundan başka yevmiye kayıtlarının yığın toplamı hazırlanarak terminalden girişi yapılmaktadır. Muhasebeden Muhasebeden Düzeltme Yevmiye Kaydı Kodlama Formu Standart Düzeltm Yevmiye Kayıtları Yığın Toplama Hazırlama Yığın Toplamı Düzeltme Yevmiye Kaydı Kodlama Formu İstisna ve Hata Görüntüsü Düzeltme Girişi .

sorumluluk merkezleri bazında hazırlanan raporların ayrıca bütçelenmiş ve fiili rakamları da içermesi karar verme açısından daha sağlıklıdır.RAPORLAMA DÖNGÜSÜ Muhasebe kayıt sistemi tarafından üretilen finansal raporları üç ana grupta sınıflandırılabilir. Bilânço. gelir tablosu. Tahsilatları ve ödemeleri esas alan “nakit analiz tabloları”. ● ● Hazırlanan bu yönetsel raporlar dönemsel karşılaştırmaların yapılabilmesi için bütçelenmiş rakamları da içermelidir. Bu raporlara bir kaç örnek: ● Mamuller. her bir hesap için düzenlenecek hesap detayları.’da finansal rapor üretme süreci verilmiştir. gerekse işletme dışı kullanıcılar için finansal tablolar hazırlanmalıdır. işletmenin sorumluluk merkezleri arasında karşılaştırmalar yapılabilmesi için bu raporların sorumluluk merkezleri bazında da hazırlanması gerekir. Şekil 10. büyük defter tarih kütüğü ve muhasebe fişi ana kütüğünden gelen verileri kullanan bir rapor üretme programı gerekli olan raporları üretecektir. kâr dağıtım tablosu ve öz kaynaklar değişim tablosu düzenlenecek finansal tablolara örnektir.9. Müşterileri ve alacak tahsilat sürelerini esas alan “alacak analiz raporları”dır. fon akım tablosu. Dönemsel karşılaştırmanın ötesinde. Diğer örnekler. nakit akım tablosu. Büyük Defter Analiz Raporları: Bu raporlar muhasebe defterlerine yapılan kayıtların doğruluğunun analiz edilmesinde kullanılmaktadır. Yönetsel Raporlar: Özellikle işletme yöneticilerinin karar almalarında gerekli olan bazı raporlar da muhasebe kayıt sistemi tarafından üretilmektedir. Finansal Tablolar: Gerek işletme içi kullanıcılar. Finansal tabloları kullananların sağlıklı kararlar verebilmeleri için. .144 - . maliyetlerin ilgili maliyet yerlerine dağıtımı tablosu ve hesapların dönemler itibarıyla karşılaştırması raporudur. Mizanlar bu grup raporlara verilebilecek en önemli örnektir. büyük defter ana kütüğü. Doğaldır ki. satışların maliyeti tablosu. Bu raporların bir çoğunda işletmenin mevcut finansal tablolarındaki bilgiler kullanılmaktadır. satış bölgeleri veya pazar payları esas alınarak hazırlanan “satış analiz raporları”. finansal tabloların destekleyici dipnot bilgilerine sahip olması gereklidir. ? İşletme faaliyet sonuçlarının değerlendirilmesi amacıyla kullanılan raporlar nasıl sınıflandırılır? Raporlama İşlemleri İşleme Süreci Bütçe ana kütüğü.

. Bütçe Kütüğü Büyük Defter Tarih Kütüğü Büyük Defter Kütüğü Muhasebe Fişi Kütüğü Ay Sonunda Aylık Finansal Raporların Üretilmesi Şekil 10. . Cari Büyük Defter Raporu Büyük Defter Ayrıntısı Karşılaştırmalı Hesap Listesi Gelir Tablosu Bilanço Fon Akış Tablosu . Üst Yönetime ! Bu ünitede ve bundan sonraki ünitelerde kullanılan akış çizeneği sembollerinin anlamlarının kitabınızın sonunda yer aldığını unutmayınız. serbest meslek makbuzlar. Muhasebeye Muhasebeye . İlk işlem belglerinden hareketle muhasebe fişlerine kayıtlar yapılacak. Finansal Rapor Üretme Süreci. Amaçlara uygun bir kaydetme ve raporlama döngüsünün oluşturulması için şu fonksiyonların yerine getirilmesi gerekir: ● ● ● ● ● ● Verilerin toplanması İşleme Verilerin saklanması Muhasebe kontollerinin oluşturulması Finansal raporların oluşturulması Veri ve hesapların sınıflandırılması ve kodlanması Kaydetme ve raporlama döngüsü için üzerinde durulması gerekli önemli konu veri kaynakları ve girdilerinin neler olduğudur. Bu bilgiler kaydetme ve raporlama döngüsü tarafından sağlanmaktadır. poliçe vb. bu fişler daha sonra mu.9. Özet İşletmeler faaliyet sonuçlarını gösteren finansal tablolarını düzenlerken çeşitli bilgilere gereksinim duyacaklardır. Bu açıdan muhasebe sürecini ele aldığımızda en önemli belgeler ilk işlem belgeleri olarak ta ifade edilen faturalar. ile muhasebe fişleridir. bono. gider pusulaları.145 - . çek.

özellikle işletme yöneticilerinin karar almalara yardımcı olur. Mizan eşitliği sağlanabilmelidir. unsurlar kaydetme ve raporlama döngüsünün veri tabanının oluşturulmasında önemlidir. Sipariş alma işlemi . Kaydetme işlemi aşağıdaki işlemlerden hangisi ile doğrudan ilişkili değildir? a. Yönetsel raporlar ise. Stok işlemi d. finansal tablolar ve yönetsel raporlar olarak üç ana grupta ele alınır.hasebe defterlerine aktarılacaktır. Bu raporlar. Mali karakterli işlemler uygun hesaplarda sınıflandırılmalıdır. d. Tahsilat işlemi b. büyüklükleri. Büyük defter analiz raporları. Bordro işlemi e. Finansal tablolar zamanlı ve güvenilir olarak elde edilebilmelidir.146 - . Ancak işletmelerde bu işleme döngüsü için sıklıkla karşılaşılan kütükler şunlardır: ● ● ● ● ● ● ● Büyük Defter Ana Kütüğü Büyük Defter Tarih Kütüğü Sorumluluk Merkezleri Ana Kütüğü Bütçe Ana Kütüğü Finansal Raporları Hazırlama Kütüğü Güncel Muhasebe Fişi Kütüğü Muhasebe Fişi Tarih Kütüğü İşletmeler faaliyet sonuçları ile ilgili bilgileri işletme içi ve işletme dışı kullanıcılara raporlar yardımıyla sunarlar. finansal tablolardır. Sorular 1. Aşağıdakilerden hangisi uygun bir kaydetme ve raporlama döngüsü için gerekli değildir? a. e. İşletmelerin faaliyet konuları. Analiz sonuçları kullanıcılara zamanlı olarak sunulabilmelidir. İşletmenin faaliyet sonuçlarını gösteren tablolar ise. b. sahip oldukları donanım ve yazılım vb. muhasebe defterlerine yapılan kayıtların doğruluğunun analiz edilmesinde kullanılır. 2. Ödeme işlemi c. c. büyük defter analiz raporları. Mali karakterli işlemler hızlı ve tam olarak kaydedilebilmelidir.

Fiş Basımı b. Hazırlanan finansal tablolarda geçmiş yıl verilerinin bulunması gereklidir. Aşağıdakilerden hangisi finansal tablolardan biri değildir? a. Defter ve Raporlar d. Sipariş Programı 5. b. Satışların Maliyeti Tablosu e. d. Bilanço d.147 - . Mahsup Fişi c. Kaydetme döngüsündeki veri tabanı işletmeden işletmeye farklılık gösterir. Fon Akım Tablosu . Yeni Fiş Girişi mönüsünün alt mönüsü aşağıdakilerden hangisi olabilir? a. Bilgisayar kullanılan ortamlarda günlük deftere ve büyük deftere kayıtlar kullanıcı tarafından yapılır. c. Aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? a. e.3. Gelir Tablosu c. Kaydetme işlemi mali karakterli bir işlemin ortaya çıkmasıyla başlar. Maliyet Dağıtım Tablosu b. Hesap Planı e. 4. Defterlere kayıt yapılmadan önce muhasebe fişlerine kayıt yapılır.

Çalışma Biçimine İlişkin Olarak. veri tabanı sistemlerinin düzenlenmesinde ve uygulamaya geçirilmesinde gerekli olan aşamalar ve muhasebe içi kontrol ve güvenlik ölçümlerinin neler olduğu ele alınacaktır. veri tabanı sistemlerinde kullanılmakta olan modeller üzerinde durulacaktır.Veri Tabanı Sistemleri 11 ... veri tabanı sistemlerinin yönetiminde kullanılan yazılımların işlevleri ve bileşenleri tanıtılacak. . yararları ve sakıncaları veri tabanı yaklaşımıyla ele alındıktan sonra.148 - ÜNİTE Bu Ünitede. eksik bilgilerinizi tamamlayınız.. Veri yönetiminin özellikleri. Ayrıca.. Bilgisayarla bilgi işleme için verilerin organize edilmesi ve yönetilmesinde kullanılan kavram ve tekniklerin gözden geçirilmesi gereklidir. Bu amaçla ilk dört ünitede ele alınan bilgi işleme ile veri düzenlemesi ve yapılandırılması konularında varsa.

işletmelerin veri kaynaklarını da etkin bir şekilde yönetmelerine olanak sağlayacaktır.2) Kütükler (Ticari Alacaklar. Kullanıcıların gereksinimleri değişiklik göstermiyorsa ve uygun bir kütük ve kayıt yapısına sahiplerse kütük yaklaşımı işletmeler için oldukça etkin olabilir. Bununla birlikte son yıllarda bilgisayar donanım ve yazılımlarındaki gelişmelere bağlı olarak veri tabanı teknolojisindeki gelişmeler. Şekil 11.1'de kütük yaklaşımı gösterilmiştir. Stoklar Ana Kütüğü gibi) Kütükler (Açık Alım Siparişleri. Ancak günümüzde kütük yaklaşımı birçok işletmeye yeterli gelmemekte ve bu nedenle işletmeler veri tabanı yaklaşımını uygulama yoluna gitmektedirler. Kütük Yaklaşımı. VERİ TABANI YAKLAŞIMI Veri yönetimi denilince daha önceleri akla hemen kütük yaklaşımı gelirken artık günümüzde birçok işletme bu yaklaşım yerine veri tabanı yaklaşımını kullanmaktadır.1. . Şekil 11. kullanıcıların bilgi gereksinimlerini çok daha etkili bir şekilde karşılarken. Kütük yaklaşımında uygulamalar birbirlerinden bağımsız olarak ele alınır ve herbir uygulama için ayrı kütükler oluşturulur. Geleneksel veri yönetimi yaklaşımında verinin düzenlenmesi ve kullanımı için veriye erişilmesinde kütük ve kayıt yönetimi üzerinde yoğunlaşılmıştır. Stoklar Ana Kütüğü) Satış İşlemleri Programları Satın Alma İşlemleri Programları Satış Girdileri Satış Çıktıları Satın Alma Girdileri Satın Alma Çıktıları Şekil 11. işletmeleri ciddi finansal ve ekonomik problemlerle karşı karşıya bırakmaktadır. Veri tabanı yaklaşımını uygun bilgisayar donanım ve yazılımıyla birleştiren Veri Tabanı Sistemleri (VTS). Veri Tabanı Yaklaşımında ise veri bir kaynak olarak ele alınır ve veri ortak bir veri temelinde tüm uygulamalar için saklanır.GİRİŞ Çağımızın bilgi çağı haline gelmesi veri kaynaklarının önemini giderek arttırmaktadır. saklayamamaları veya onlara ulaşamamaları. veri yönetiminde veri tabanı yaklaşımının kullanımını artırmıştır. Bu yüzden günümüzde birçok işletme yöneticisi veri kaynaklarının yönetimine özel bir önem verilmesi gerektiğine inanmaktadır. Veri tabanı yaklaşımında uygulamaların her biri için veri tabanı ve programlar arasında bilgisayar yazılımının özel bir türü olan veri tabanı yönetim sistemi dahil edilir. İşletmelerin uygun verileri toplayamamaları. (Bkz.149 - .

Fazla Veri Kullanımı Kütük yaklaşımında her bir uygulamaya ilişkin veri kendi kütüğünde saklandığı için birden fazla uygulama olduğunda gereksinim duyulan kütükler için veri tekrarlanmak zorunda kalınacaktır. Şekil 11. açık satın alma siparişleri kütüğünde ve satıcılar kütüğünde tekrarlanmış olabilir. Hatta aynı veri kalemleri birden fazla kütükte yer almış olabilir. Veri Tabanı Yaklaşımı.Veri Tabanı (Tüm Uygulamalar İçin Veri) VTYS Yazılımı Satış Uygulama Programları Satın Alma Uygulama Programları Satın Alma Girdileri Satış Girdileri Satış Çıktıları Satın Alma Çıktıları Şekil 11.2. fazla veri saklanması işletmeler için ilave saklama yeri mali- . Doğaldır ki. veri tabanı yaklaşımına göre eksiklikleri nelerdir? Kütük yaklaşımının eksikliklerini şöyle ele alabiliriz. Örneğin stok kalemlerinin numaraları (ve belki de tanımları).3'te kütük yaklaşımının geçerli olduğu bir ortamda satış ve satın alma işlemleri nedeniyle stoklar ana kütüğünün tekrarlanmış olduğu görülmektedir. ✔ Kütük yaklaşımının. Kütük yaklaşımıyla veri tabanı yaklaşımı arasındaki farklılıkların daha açık bir şekilde ortaya koyulabilmesi kütük yaklaşımının eksik yönlerini ortaya koymakla sağlanabilir.150 - . stoklar ana kütüğünde.

Ticari Alacaklar Ana Kütüğü Açık Satış Sipariş Kütüğü Stoklar Ana Kütüğü . Ancak. Örneğin stok kalemleri numarası satış uygulamaları programında CİNSİ adıyla. İşleme Adımları İşleme Adımları . Uygulama programları büyük ölçüde erişilen veriye ve veri saklama birimine bağlı olduğu için esneklik sağlanamaz. Çünkü kütükler uygulamalar arasında bütünleşik (entegre) değildir ve raporların üretilmesi için yeniden programlama gerekir. maliyetli ve güç bir iştir. Eğer işletme satın alma işlemlerindeki stoklar ana kütüğünü günlememişse (A) cinsi malzeme satın alma ile ilgili stoklar ana kütüğünde 1000 birim olarak görülecektir. ? Fazla verinin sakıncaları nelerdir? Veri Tutarsızlığı Kütük ve veri fazlalığının bir sonucu olarak verinin özellikleri ve değerleri arasında tutarsızlıklar olma olasılığı vardır. Örneğin işletmenin stoklarındaki 1000 birim (A) cinsi malzemenin 100 birimini sattığını kabul edelim. Kütük Yaklaşımlı İşlem İşleme Uygulamalarında Kütük Fazlalığı. Satın Alma İşlemleri İşleme Sistemi Şekil 11.3. satın alma uygulamaları programında STOK NO adıyla tanımlanmış olabilir. Örneğin stok kalemlerine göre düzenlenmiş stok durum raporu gibi. Bu tutarsızlık bilgi kullanıcılarının yanlış karar vermelerine neden olacaktır. ? Kütük yaklaşımında veri tutarsızlığı nasıl ortaya çıkar? Veriye Erişememe Kütük yaklaşımıyla sağlanabilecek olan bilgiler genellikle önceden tasarlanmış ve programlanmış raporlardan oluşmaktadır. Programlar genellikle uygulamalarda kullanılan kütüklerdeki kayıt yapıları ve veri adlarıyla doğrudan bağlantılıdır.yetidir. Stoklar Ana Kütüğü Açık Satın Alma Sipariş Kütüğü Satıcının Önceki Kütüğü Tahsilat Raporları Kütüğü . Bu işlem sonucunda satış işlemlerinin saklandığı kütükte (A) cinsi malzeme 900 birim görülecektir. ? Veriye erişememenin nedenleri nelerdir? Esnek Olmama Mevcut kütük yaklaşımlı uygulamaları değiştirmek ve yeni uygulamalar geliştirmek oldukça zaman alıcı.151 - . . Girdiler Çıktılar Girdiler Çıktılar Satış İşlemleri İşleme Sistemi . bir işleme özgü rapor özellikle birden fazla uygulamayla ilgili veriye dayanıyorsa genellikle istenildiği anda hemen hazırlanamazlar.

Şekil 11. Kütükler konsolide edilebilir olmalarına rağmen bu kütüklerdeki büyük ölçekli kayıtları işleme ve kağıda dökme işlemi oldukça yavaş ve zaman alıcıdır.4'te bu ayırım gösterilmiştir. verinin uygulama programlarından ayrılmasını sağlamasının yanısıra verinin mantıksal görünüşünü fiziksel görünüşünden de ayırır. ? Kütük yaklaşımının esnek olmamasının nedenleri nelerdir? VERİ TABANI YAKLAŞIMININ ÖZELLİKLERİ Kütük yaklaşımının yukarıda sözünü ettiğimiz eksiklerinin ve sorunlarının üstesinden gelebilmek için veri saklamada kullanılan bir diğer yaklaşım veri tabanı yaklaşımıdır. Fiziksel görünüş terimi ise verinin fiziki depolama aracında fiili olarak düzenlenmesini ve manipülasyonunu ifade eder. Uygulama Programı A VTYS Uygulama Programı B . kütük yaklaşımında saklama birimindeki kayıtların yeri ve fiziki saklama aracının yapısına göre programlar sıklıkla yazılmalıdır. Şekil 11. Veri tabanı yaklaşımının özellikleri şunlardır: Veri Bağımsızlığı Veri Tabanı Yaklaşımının esası olan veri bağımsızlığı. bir veri tabanına kaydedilen veriler hem onun kullanımını sağlayan bilgisayar yazılımlarından hem de verilerin saklanmış olduğu ikinci bellek alanlarından bağımsızdır. Veriyi etkileyen değişiklikler verinin kullanıldığı tüm uygulama programlarında değil sadece VTYS'de yapılır. daha kolay ve daha az maliyetle yapılmasına olanak sağlar. Böylece her bir değişiklik ayrıntılı ve kapsamlı bir programlamayı gerektirdiği için yeniden programlama sözkonusu olduğunda kütüklerin revize edilmesi ve her değişiklikte yeni raporların alınması gerekli olur. . Veri Tabanı Yaklaşımında Veri Bağımsızlığı. Esnek olmamanın diğer bir nedeni de kütük yaklaşımında her bir kütüğün sadece kullanılan veri yapısı tipini temsil etmesidir. Kütük yapılarının birbirleriyle ilgili verileri birleştirme kapasiteleri sınırlıdır. Veri bağımsızlığı. Veri tabanı yaklaşımıyla birbirleriyle mantıksal bağlantılı veri kütüklerinden oluşan büyük bir veri havuzunun oluşumu sağlanacaktır. veri tabanı ve uygulama programları arasına Veri Tabanı Yönetim Sistemi (VTYS) olarak bilinen bir yazılım setinin dahil edilmesiyle sağlanır.152 - . Verinin mantıksal görünüşü kullanıcıların veri tabanındaki verinin genel yapı ve ilişkileri konusunda sahip oldukları bakış açısıdır. VT yaklaşımında. değişikliklerin veri tabanı yaklaşımında kütük yaklaşımına göre daha çabuk. .Ayrıca. VTYS. Veri Tabanı .4. verinin ilgili uygulama programlarından ayrı olarak ele alınmasıdır. . Bu da ancak.

Bunun sonucu olarak işleme zamanı en aza inecek. Veri bütünleştirmesinin olmaması halinde satışlar. ? Veri setlerinin bütünleştirilmesinin etkileri nelerdir? Ortak Veri Kullanımı İlişkili verilerin bütünleştirilmesi. Ancak ortak kullanım ile kastedilen tüm kulla. Bir veri tabanındaki tüm veriler kullanıcıların ortak sahipliğindedir. ? Veri seti neleri kapsar? Veri setlerinin bütünleştirilmesinin faydası iki başlıkta ele alınır. Örneğin bir veri seti birbiriyle bağlantılandırılmış olan iki ya da daha fazla kütüğün kayıtlarından oluşabilir. Eğer verinin mantıksal görünüşünde veya uygulama programlarında bir değişiklik yapılırsa bu değişiklikler fiziki görünüşü etkilemeyecektir. veri kalemlerinin girişinin yapılmasıyla bu durumdan etkilenen tüm veri setlerinin aynı anda güncelleştirilmesinin sağlanmasıdır. Birincisi. bordro ve alacaklar gibi her bir muhasebe uygulaması. ? Veri standartlaştırmasının faydası nedir? Bir Kez Veri Girişi ve Depolaması Veri. Örneğin satış miktarını temsil eden bir veri kalemi sadece bir isim veya koda sahip olacaktır. ortak veri kullanımının bir özelliğidir. veri temeline erişen her bir uygulama programı ile uyumlu olacaktır. Veri setleri kütük ve kayıtların yanısıra mantıksal olarak ilişkili entegre veri gruplarını da kapsar. pazarlama ve üretim bölümündeki kullanıcılar aynı veri tabanını kullanabilirler. Bu yüzden girişi yapılan veri kalemleri sadece bir kez işlenir. Aslında programcılar ve diğerleri verinin fiziksel olarak nasıl depolandığı konusunda bilgi sahibi olmadan da uygulama programlarını değiştirebilirler veya yeni programlar geliştirebilirler.Veri tabanı yaklaşımında işlemlerle ilgili yapılacak değişiklikler mantıksal görünüşü veya uygulama programlarını etkilemeksizin verinin fiziki olarak depolandığı yerde yapılabileceği için verinin fiziki olarak depolandığı yer daha etkin bir şekilde kullanılabilir. Bunun sonucunda veri setleri birlikte hareket edecekler ve içerdikleri veriler tutarlı ve büyük ölçüde güvenilir olacaktır. Veri Bütünleştirilmesi Veriler "veri setleri" olarak adlandırılan esnek yapılar aracılığıyla organize edilir. veri tabanına sadece bir kaynaktan girilir. Bu yüzden muhasebe. ? Veri tabanı yaklaşımında değişiklikler nerede yapılır? Veri Standartlaştırması Bir veri tabanı içindeki veri kalemleri standart tanımlara sahiptir.153 - . ayrı ve bağımsız veri kütükleri olarak işlem görecektir. depolama gereklilikleri azalacak ve veri bütünleştirilmesi sağlanacaktır. kullanıcıların veri tabanından gereksinim duydukları verilere daha çabuk ve kolay ulaşmalarına olanak sağlamasıdır. Bu yüzden depolanmış bu veriler. Veri setleri bütünleştirmenin ikinci faydası.

Genel veri setinin belirli kullanıcıların işine yarayacak şekildeki parçalarına alt veri seti adını verebiliriz. Eğer veri genel setini bir şehrin haritasına benzetirsek alt veri setleri de bu haritadaki mahalleleri veya diğer ilgilenilen konuları gösteren haritanın parçaları olacaktır. Hem genel hem de alt veri setleri VTYS tarafından sağlanmaktadır. Veri Tabanında Fiziki Depolama Genel Veri Seti (Bütüne ait mantıksal bakış) VTYS . ? Şema ve alt şemayı tanımlayınız? . Üç Alt Şema. Üretim Kullanıcıları Şekil 11.5. Aslında tipik bir kullanıcının kendi sorumluluklarını yerine getirebilmesi için genel veri setinin sadece bir bölümüne gereksinimi vardır. Uygulama Programı: İşleme Uygulama Programı: Gerekli Raporların Belirlenmesi Uygulama: Özel Sorgu Programlanmış Finansal Raporlar Talep Raporu İstenen Kayıtların Görüntüsü Muhasebe Kullanıcıları Pazarlama Kullanıcıları .nıcıların tek bir veri tabanından yararlanmaları demek değildir.154 - . Alt Veri Seti I Alt Veri Seti II Alt Veri Seti III .5 genel ve alt veri setleri arasındaki ayrımı göstermektedir. . Şekil 11. Alt veri seti tekniği her bir bireysel kullanıcı için mantıksal görüşü basitleştirebileceği gibi. yetersiz kullanıcıların veri tabanını kullanmamaları için de uygun bir ortam sağlayacaktır.

Merkezi Veri Yönetimi Daha önce de belirttiğimiz gibi VTYS. Veri tabanını korumaya alarak ve kullanıcılar ile uygulama programları için mantıksal görünüş sağlayan VTYS. . VTYS ve işletim sistemlerini içeren büyük bir belleğe ve bilgi isteklerini girmek ve sistemden istemek için gerekli terminallere sahip olmalıdır. veri kaynakları ve VTYS'nin çalışmasından sorumludur. Veri en geleneksel şekliyle "veri tabanı yöneticisi" olarak bilinen merkezi bir birim tarafından yönetilir. Veri tabanı yöneticisi. VT yaklaşımı ile ilgili sakıncalar şunlardır: Maliyetli Olması Veri tabanı yaklaşımının gerektirdiği donanım ve yazılımlar oldukça pahalıdır. şifre gibi yardımcılarla da veri güvenliğini sağlamaktadır. Bunlara ek olarak genellikle sistem geliştirme personelinin VTYS'nin ve ilgili yazılımların kurulması ve modifikasyonunda özel bir eğitime sahip olması da maliyetleri artıran bir diğer sakıncadır. İşlem sonucunda etkilenen tüm veriler.155 - . verileri alarak sürekli bir şekilde kontrol etmekte ve korumaktadır. Kullanıcıların veriye ortak sahipliği ve veriler arasındaki kapsamlı ilişkinin sonucu olarak veriye erişim iyileştirilmiş olacaktır. ? Veri tabanı yaklaşımının yararları nelerdir? VERİ TABANI YAKLAŞIMININ SAKINCALARI Veri tabanı yaklaşımının faydaları yanında bazı sakıncaları da vardır. Gereksinim duyulan donanım. Bu yüzden tüm işletmeler için veya bir işletmedeki her bir durum için VT yaklaşımı uygun bir yaklaşım olmayabilir. işlenmesi ve veri setlerinin bütünleştirilmesiyle veri fazlalığı ortadan kaldırılabilir. Verinin bir kez girişinin yapılması. Veri tabanı yaklaşımı aslında kütük yaklaşımının eksikliklerinin çoğunu ortadan kaldırmış veya büyük ölçüde düzeltmiştir. veri gereklerinin tanımını yapmak. Veri Tabanı Yöneticisinin işlevleri. verinin yapılandırılmasını ve veri tabanı yaklaşımının özelliklerine uygun çalışmasını sağlamaktır. ? Veri tabanı yöneticisinin işlevleri nelerdir? VERİ TABANI YAKLAŞIMININ YARARLARI Veri tabanı yaklaşımının faydaları Tablo 11. aynı anda güncelleştirildiği için tutarsızlıklar ortadan kaldırılacak. veri bağımsızlığı ve standarlaştırılması yoluyla da yüksek bir esneklik sağlanacaktır.1'de görüldüğü gibi özetlenebilir.

. Çünkü.1. işleme süresi minimize edilir ve veriler büyük ölçüde güvenilirdir Gereksinim duyulan bilgi hızlı ve daha kolay bir şekilde sağlanabilir. ? Veri tabanı yaklaşımının sakıncaları nelerdir? VERİ TABANI YÖNETİM SİSTEMLERİ VTYS. Sistem geliştirme personeli alışık olmadıkları bir ortamda çalışmaktan dolayı güçlüklerle karşılaşabilirler. Bölüm yöneticilerini kendi bölümlerine ait verileri merkezi bir veri grubuna vermek istemeyebilirler ve bu da veri tabanının faaliyete geçmesini geciktirebilecektir. Merkezileştirilmiş veri yönetimi İyileştirilmiş veri güvenliği ve koordinasyonu . Bu problemin üstesinden gelmenin bir yolu tüm verilerin yedeklenmesidir. VTYS kullanıcının kütük yaratma ve onları günlemesine. veri tabanı sisteminin kalbidir ve verinin fiziki depolanması ile uygulamalar arasında bir tampon olarak işlev gömesine olanak sağlar. veri tabanı çalışamaz hale gelirse uygulamanın hiç biri çalışamayacaktır. Özellikler Bağımsız veri Standart veri Birkez veri girişi Veri entegrasyonu Veri entegrasyonu Paylaşımlı veri sahipliği Sağlanan Yararlar Artan esneklik Karşılaşılan Sonuçlar Uygulama programları daha kolay. veri kaynakları günlenmiş olarak korunur ve kullanıcıların özelleştirilmiş isteklerini karşılamak için mevcuttur . veri seçme ve onları tekrar çağırma ve çeşitli çıktı ve raporlar elde etmesine olanak sağlayan yazılımlar toplamıdır.156 - . Veri Tabanının Özellikleri ile Sağladığı Yararlar ve Olumlu Sonuçları Arasındaki İlişki. Başlangıçtaki Direnmeler Veri tabanı yaklaşımı kütük yaklaşımından çok farklı olduğu için işletme faaliyetlerinde genellikle bazı karışıklıklara ve çalışanların direnmelerine yol açabilir. Fazlalığın azaltılması tutarsızlığın elimine edilmesi İyileştirilmiş erişim .Tablo 11. bağımsız veri tabanlarını destekleme ve yönetme yeteneğine sahip bir yazılım sistemidir. Depolama alanı korunur. VTYS. çok çeşitli türdeki kullanıcılara ve onların gereksinimlerine yanıt verilebilir Yetersiz kişilerin depolanmış veriye erişimi önlenmiştir. . daha çabuk ve daha ucuza değiştirilebilir. Özen Gereksinimi Ortak bir veri tabanı büyük ölçüde tüm uygulama programları için geçerli olduğundan veri tabanının çok iyi bir şekilde korunması gereklidir.

157 - . İşlem Dökümanları Yığın Giriş / Çıkış Araçları Raporlar Çıktı Dökümanları Hizmet Yazılımları . yazılım ve donanım arasındaki karşılıklı etkileşimleri ortaya koyarak bu çevreyi daha iyi anlayabiliriz. VTYS'nin uygun bir şekilde işlevini yapabilmesi için uygulama yazılımlarının. Kullanıcı yoğunluklu yazılımlar işlem için gereksinim duyulan veriyi elde etmek için VTYS'ni kullanacaktır. Belirli kullanıcılar (örneğin bordro departmanından) işlem dökümanlarının girişini yığın işleme için yapabilirler. Diğer kullanıcılar da (örneğin maliyet muhasebecileri) belekteki verilere erişim veya belirli konulara ait özel istekleri çevrim içi terminallerle girebilirler. Veri Tabanı Yönetim Sisteminin Çevresi. Veri girişi veya sorgu / istek yapıldıktan sonra (işlem kodu veya diğer ulaşım girdisi yardımıyla) işletim sistemi uygun yazılımı ana belleğe yükleyecek ve işlemeye başlayacaktır. Gereksinim duyulan verinin .VTYS'nin Çevresi VTYS'nin çevresi kullanıcılar ve onların uygulama yazılımlarından veri tabanına kadar olan geniş bir aralığı kapsar. Uygulama programları veya diğer kullanıcı yoğunluklu yazılımlar işlemleri veya sorgu/istekleri işlemeye başladıklarında veri tabanından veriye gereksinim duyacaklardır. işletim sistemi ve donanımla uyumlu olması gerekir. Kullanıcı.6. . İşleme genellikle ana kütüklerden kayıtlara gereksinim duyarken.6 bu çevresel faktörleri ve onların VTYS'nin üç kritik bileşeniyle olan ilişkilerini gösterir. Şekil 11. Çevrim İçi Veri Girişi . Kullanıcı Arabirimi Uygulama Yazılımı Sorgu Dili ve Rapor Yazıcı Çevrim İçi Uygulama Programları Yığın Uygulama Programları Veri Tabanı Yönetim Sistemi Sistem Yazılım Arabirimi Veri Tabanı Görüntüler Veri Manipülasyon Dili Veri Veri Tanımlama Tanımlama Dili Dili İşletim Sistemi Veri Yapıları ve Kütükler . Şekil 11. sorgu ve istekler ana kütük kayıtlarına veya geçmişten veya açık döküman veya rapor kütüklerinden veriye gereksinim duyacaktır. VTYS'inde ilk etkileşim kullanıcıların işletmenin bilgisayar sistemine eriştikleri zaman gerçekleşir. Diğer bazı kullanıcılar (örneğin satış siparişleri bölümü) işlemlerin girişini kullanılan işleme programlarınca belirlenmiş olan işlem kodlarını veya anahtar sözcüklerle birlikte çevrim içi terminaller veya mikro bilgisayarlarla yapabilirler.

karmaşık veri yapılarındaki kayıtlar ve veriler arasındaki ilişkileri de sağlar. Ayrıca veri tabanında istenilen değişiklikleri yapabilmesine da olanak sağlar. Veri Tanımlama Dili (VTD) VTD veri tabanının mantıksal yapısının her bir kullanıcı için şema ve alt şemaları da içerecek şekilde tam olarak tanımlamasını. Son olarak işlenmiş her bir veri (örneğin güncelleştirilmiş kütük kayıtları) VTYS ve işletim sistemi aracılığıyla veri tabanına geri transfer edilir. uygulanmış veri tanımlama dilinde yer alan bilgilerin duplıkasyonunu temsil eder. bir uygulama programındaki ve veri tabanındaki talimatları bir arabirim oluşturarak birbirine bağlar.niteliklerini ortaya koymak için VTYS istekte bulunan kullanıcının alt şemalarına dayanır. mantıksal veri yapıları ve bazı fiziksel açılarla ilişkili tüm ilgili görüşleri içerir. Bu noktada VTYS istekte bulunan uygulama yazılımı veya diğer yazılımlarla ana belleğin çalışma alanına taşınan istenen verinin kontrolüne devam eder. Daha da fazlası şifre gibi güvenlik araçlarının belirlenmesine de yardımcı olur. Bir veri sözlüğü işletme tarafından tüm uygulamalarda kullanılan verinin toplamını kapsar. "veri tanımlama dili". VTD. . Verinin yönetilmesi ve organizasyonu için VTYS standart bileşenler olarak "veri tabanı kontrol sistemi". VTYS için temel veya standart bir bileşenler seti sağlanır ve bunun yanısıra değişik seçenekler de işletmelere sunulur. ana dil arabirimi. Veri Tabanı Kontrol Sistemi (VTKS) VTKS veya veri tabanı yöneticisi VTYS'nin çeşitli bileşenlerini kontrol eder. İşletim sistemiyle de doğrudan doğruya iletişimde bulunan VTKS. ? Veri tabanının çevresel faktörleri nelerdir? VTYS'nin İşlevsel Bileşenleri Günümüzde tüm işletmeler tarafından uygulanabilecek VTYS bulunmamaktadır. VTD'deki yazılı ifadeler. Sonuç olarak bir veri sözlüğü. VTYS'nin veri tabanındaki verinin depolanması. "veri sözlüğü" ve "veri manipülasyonu diline" sahiptir. Bunun yanında seçenekli bileşenler ise sorgulama dili. VTYS işletim sistemine özel talimatlar sağlar. ekran formatlayıcısı. Böylece bir veri sözlüğü. Bir işletme birden fazla veri tabanı kullansa veya bazı uygulamalarda kütük yaklaşımını tercih etmiş olsa bile sadece bir tane veri sözlüğüne sahip olur. alanların uzunluğu ve karakter türü gibi fiziksel durumların tanımlarını sağlar. rapor yazıcısı. Aynı zamanda veriyi yerleştirme ve ona ulaşma yollarını belirlemek için fiziki depolama düzenlemeleriyle ilgili tanımlara da bağlıdır.158 - . "hizmet yazılımları" ve "güvenlik" yazılımlarıdır. yeniden çağrılması ve güncelleştirilmesine ilişkin işlevlerini yerine getirebilmesini sağlayan anahtar bileşendir. Normalde bireysel veri kalemleri çevresinde organize edilir. Veri Sözlüğü Veri sözlüğü VTYS veya ilişkili yazılım tarafından sürdürülen verinin saklandığı (emniyete alındığı) yerdir.

kullanılan uygulama programlarını. kayıt veya diğer veri yapılarını. Rapor Yazıcı Rapor yazıcı veya hazırlayıcısı..000. veri tabanından yeniden elde edilmesine ve çıkarılmasına olanak sağlar. Veri manipülasyon dili. verinin kullanıcılar tarafından kolaylıkla depolanmasına. DISPLAY. Bu amaçla veri manipülasyon dilleri PRINT.dan büyük olan tüm kayıtları görebilirler.Şekil 11. Ana Dil Arabirimi Ana dil arabirimi olarak bilinen erişim yazılımının bir türü birçok VTYS'nin ana bilgisayarında yer alan COBOL gibi bir dilde yazılmış olan uygulama programların VTYS ile uyumlaşmasını sağlar. kullanıcıların veri tabanından bilgi istemelerine izin veren bir dildir. sütun veya toplamlarla ilişkilendirilen isteklere göre özel raporlar sağlar.7. Metin içindeki başlık.● ● veri dökümantasyonunun bir türü olarak. ADD gibi komutlar kullanır. . Veri Sorgulama Dili Veri sorgulama dili. kullanılan çıktıları. manipüle edilmesine. bilgi sisteminin düzenlenmesi ve değiştirilmesine yardımcı olarak ve standardize edilmemiş ve yetkilendirilmemiş veriyi engellemede bir kontrol aracı olarak hizmet sunar.000. Veri Manipülasyon Dili Veri manipülasyon dili uygulama programcıları veya bilgili terminal kullanıcılarının veri tabanı ile iletişimini sağlamak için kullanılan bir dildir. ● Her bir veri kaleminin yer aldığı veri sözlüğündeki bir tanım her bir veri kaleminin adını ve tanımını. DELETE. günlenmesine.7'de görülen formdaki gibi sadece boşlukları doldurarak hesap kalanı 1. İSİM HESAP NUMARASI HESAP KALANI > 1. yetkili kullanıcıları ve güvenlik sınırlandırmalarını ve veri kalemlerinin kaynaklarını içerebilir. Örneğin Şekil 11. depolanan alanların uzunluğu ve karakter türünü. Sorgulama dili veri tabanının birbirini etkileyen araştırmalarına olanak sağlayan çeşitli komutları sağlar.000. sorgulama diline benzer bir işlev görür ve kullanıcıların bilgi gereksinimlerini karşılamaya yardım eder.159 - .000. Veri Sorgulama İşlemi. Ekran Biçimleyici Ekran biçimleyici programcılara ve kullanıcılara önceden biçimlenmiş ekranları ve görüntüleri geliştirmede kullanılır. Kullanımı kolay olduğu için programlama bilmeyen kullanıcılar da programcıların yardımı olmaksızın sorgulama yapabilirler.

160 - . Kavramsal Yapılandırma Aşaması Bir işletmenin genel veri tabanı. veri tabanı kullanıcılarının sorumluluklarını yerine getirmeleri için gereksinim duydukları tüm verilerin kaynağıdır. fiziksel düzenleme aşaması ve uygulamaya koyma aşamasıdır. Veri Tabanı Yapısı. ? VTYS'nin işlevsel bileşenleri nelerdir? VERİ TABANI SİSTEMLERİNİN GELİŞİM AŞAMALARI Aşağıdaki Şekil 11.8. Güvenlik Yazılımları Verilere. . Bu aşamalar. güç kesintilerini veya olağan aksiliklerin olması durumunda veri setlerinin kurtarılması ve veri iletişim ağlarıyla bağlantı kurulabilmesi gibi görevlerin yerine getirilebilmesi için kullanılan yazılımlardır. mantıksal düzenleme aşaması. yetkisiz kişilerin erişimini ve iki farklı kullanıcının aynı anda aynı veriye ulaşma girişimini önleyen yazılımdır. ve çeşitli veri kalemleri ve setleri arasındaki ilişkilerin tümünün toplanmasıyla veri gereksiniminin tanımlanması aşamasıdır.Hizmet Yazılımları Yeni kütüklerin ve veri yapılarının yüklenmesi. Bu yüzden veri tabanı geliştirmede ilk adım gereksinim duyulan verilerin.8'de de görüldüğü gibi veri tabanı sistemleri için veri yapılandırması dört aşamayı gerektirir. işe yaramayan kayıt ve verilerin temizlenmesi verilerin yedeklenmesi için manyetik disklere aktarılması. kavramsal yapılandırma (gerekliliklerinin tanımlanması) aşaması. Veri tabanı içeriği Veri tabanı kullanımları İstenen raporlar İstenen Bilgi Mantıksal veri yapıları Basit doğrusal Liste Ağaç Ağ Erişim yöntemleri Sırasal İndeksli sırasal Rassal Kavramsal Yapılandırma Aşaması ● Mantıksal Düzenleme Aşaması ● ● ● Fiziksel Düzenleme Aşaması ● ● ● Uygulama Şekil 11.

1 Büyük Defter Kayıtlar Ç Satın Alma 1 Neyi Tedarik Ç Stok Kalemleri Ç Ç Stoklama Adres 1 Nerde 1 Nakit Miktarı Ç Kimden 1 Banka Hesabı . Şekildeki ilişkilerin çoğu bire karşı çoktur. bir satıcı birden çok stok kalemi sağlayabilir.) gibi işletmenin temel ve sürekli birimlerini ve bu birimler arasındaki ilişkileri içerir. paralel kenarlar birimlerarası ilişkileri temsil eder. Birim-İlişkiler modeli en basit olarak bölümler arasındaki ilişkileri gösterir. 1 Kayıtlar Ç Ç Nakit Hareketleri Ç Kime Ç Kimden 1 Ç 1 Satıcı 1 Kime 1 Depo Şekil 11. kişiler (müşteriler gibi). Çünkü bir stok kalemi birden çok satıcıdan sağlanabileceği gibi. .9'da birim-ilişkiler modellerinin işletmenin harcama faaliyetlerini içeren bölümü yer almaktadır. Örneğin satıcılar (bir birim) stok kalemlerini (diğer bir birim) sağlar.) faaliyetler (üretim işleri vb. Birim-İlişkiler Diyagramı Örneği. Burada ele alınan unsurlar. Diğer yaklaşım ise işletmenin tümü için "kavramsal bir veri modeli" geliştirilmesi ve daha sonra geliştirilen modelin çeşitli parçalarının ilişkili veri kalemleri ve setlerine ayrıştırılmasıdır. Kavramsal yapılandırma modeli yaklaşımının temelinde veriye yönelik kavramsal veri modeli vardır. Bunlardan birisi işletmedeki her bir uygulama ve kullanıcının gereksinimlerinin analiz edilmesi ve daha sonra bunların birleştirilmesidir. çoğa karşı çok (Ç:Ç) ve bire karşı bir (1:1). Bire karşı bir ilişki ise satıcı ile satıcının iş adresi arasında ortaya çıkmaktadır.161 - .9. Bununla birlikte çoğa karşı çok ilişki satıcılar ile stok kalanları arasında ortaya çıkmıştır. Şekil 11. nesneler (stok kalemleri vb. Burada üç tür ilişki vardır: bire karşı çok (1:Ç). banka hesabından çekilir ve para ödeme işlemleriyle devam eder.) ve olaylar (satış işlemleri vb. para. Dikdörtgenler birimleri temsil ederken. Bu birimler (departman-bölüm) ve birimler arası ilişkileri ortaya koyacak model "Birim-İlişkiler (Entity-Relationship)" modelidir.Veri gereksiniminin tanımlanmasında iki farklı yaklaşım kullanılabilir. Bu model işletmenin faaliyetlerini ve faaliyetleriyle ilgili çevreyi ele alır.

Ağaç yapısına ilişkin bir örnek olarak alıcılar (müşteri) kütüğü Şekil 11. birincil ve ikincil anahtarlar seçilir. Her bir veri kalemi için sonuçlar veri sözlüğüne kaydedilir. Örneğin bir stok kalemiyle ilgili veri kalemleri muhtemelen stok kaleminin numarasını. pazarlama kolaylığı. Daha sonra kapsam dahiline giren veri kalemleri isimlendirilir. Veri tabanı kullanıcıların etkin karar alabilmeleri için gereksinim duydukları bilgiyi sağlayabilecek şekilde yapılandırılır. birimler arasındaki sistematik ilişkileri tanımlamalı ve düzenlemelidir. Mantıksal düzenleme aşamasında kavramsal modeller şema ve alt şemalara dönüştürülür. önceki aşamada seçilen veri modeliyle en uyumlu çalışacak VTYS'nin tercih edilmesi gerekir. sorgulama zamanlaması. Set düzenlemeleri ise veri yapıları diyagramlarından birbirine yakın kayıtların her çifti arasında sahip-üye durumlarını inceleyerek başlar. Fiziki düzey. Bu yapı içinde dört düğüm (nodes) vardır. Veri tabanındaki birimler arasındaki mevcut ilişkiler "şema" veya "veri tabanı modeli" olarak da adlandırılan "mantıksal veri yapısı" tarafından tanımlanır. alan uzunlukları kararlaştırılır.162 - . kredilendirme işlemleri. depolama (saklama) araçlarındaki verinin tasarımı ve fiziki sunumuyla ilgilidir.(Ağaç ve ağ modelleri için Ünite 3'e bakınız. Ağaç yapısında veriler arasındaki ilişkiler hiyerarşik bir yapı biçiminde açıklanmıştır. Kararlaştırılan veri kalemleri kümesi birim-ilişki diyagramında her bir birim sembolüne veya uygun olduğunda ikisi paralel kenar kutularına iliştirilmelidir. fatura kaydı ve fatura dökümüdür. ! VTYS seçildikten sonra fiziki düzenlemenin geri kalan kısmı seçilen veri modelinin türüne bağlı olur. birim-ilişkiler diyagramından alınan veri kalemlerinin listelenmesiyle başlar.10'da gösterilmiştir. müşteri verileri.Kavramsal model tamamlandıktan sonra veri tabanı tasarımcıları gereksinim duyulan veri kalemlerini kullanıcılarla görüşerek belirleyeceklerdir. Ağaç ve ağ yapılarında bu yöntem sabitleştirilen göstericileri içerir. tanımını. .) Kayıt düzenlemeleri. Mantıksal Düzenleme Aşaması Temel görevi veri tabanı düzenlemek olan bir analist. Fiziki Düzenleme Aşaması Veri tabanı yapısının fiziki düzenleme aşaması veriye erişim yöntemleriyle ilgilidir. Bu bölümde ağaç ve ağ modelleri için kayıt ve setlerin düzenlenmesini ele alacağız. Giriş noktası olarak işlev gören kayıtlar işaretlenir ve fiziki erişim yöntemleri belirlenir. Bunlar. Bu aşamada seçilecek VTYS ve kayıt veya tabloların ve ilgili bağların yapılandırılması sözkonusu olur. işletim sistemlerine uyumluluk gibi diğer özellikler de önemlidir. gruplandırılır ve uygun bir sırayla düzenlenir. eldeki miktarı. VTYS'nin seçiminde. işlem etkinliği. bilgileri kapsayacaktır. Piyasada çok sayıda VTYS paketleri olduğu için fiyat. yeniden sipariş miktarını vb. VTYS'nin seçimi zor ama önemli bir karardır. birim maliyetini.

Yapının dalları ise kredilendirme işlemleri. ● Veri Tanımlama Diliyle (VTD) veri tabanı tanımlarını biraraya getirmeyi. İyi bir uygulama. Gerekli olduğunda veri tabanını değiştirmeyi. Müşteri Verileri Müşteri Numarası Müşteri Adı Adresi Şehir Kodu Kredibilitesi Hesap Bakiyesi . Müşteri Numarası İşlem Kodu İşlem Tarihi İşlem Tutarı Fatura Kaydı Fatura Numarası Fatura Tarihi Müşteri Numarası Fatura Toplamı Fatura Dökümü Fatura Numarası Malın Kodu Malın Cinsi . Veri tabanına üretim verilerini yüklemeyi içerir. Kredilendirme İşlemleri . ● ● ● ● .10.Bu ağaç yapısı örneği aşağıda verilmiştir.163 - . iyi tasarım kararlarını yansıtabilmelidir. Örneğin müşteri verisi olan "müşteri numarası (tek ok)". Uygulama için kullanılan VTYS karmaşık veri nesneleri ve aralarındaki ilişkileri göstermek için yüksek düzeyli yapıları sağlamalıdır. her bir fatura sadece bir tek müşteri ile ilgili iken. Veri Manüpilasyon Dili (VMD) komutlarının uygulama programlarına dahil edilmesini. Veri tabanı uygulamasıyla ilgili faaliyetler. Uygulama Aşaması Uygulama ile kastedilen özellikle VTYS'nin kontrolü altındaki bir makinada faaliyette bulunan veri tabanı sistemine aktarılmasıdır. Ağaç Yapısında Müşteri Hesabı Verileri. Miktar Birim Fiyat Tutar Şekil 11. Bu örnek içinde "müşteri verileri" ağacın kökünü oluşturmaktadır. fatura kaydındaki "müşteri numarası (iki ok) ile ilişkilendirilmiştir. Bu örnekten de anlaşılacağı gibi. Bu ilişki tek veya iki ok ile gösterilmiştir. fatura kaydı ve fatura dökümüdür. Örnek veri ve testlerle veri tabanını yüklemeyi. her bir müşterinin birden çok faturası olabilir.

Son işlevi ise bütçeler hazırlayarak. Bu yüzden VT yaklaşımının yararları fazlalığın azaltılmasını. bir kez veri girişini. esnekliğin artırılmasını ve erişimin iyileştirilmesini kapsar. Veri Tabanı Yaklaşımı olarak bilinen alternatif yaklaşım kütük yaklaşımının bu eksikliklerini gidermiş ya da en aza indirmiştir. Diğer işlevi kullanıcı kodları ve şifreleri tanımlamak ve diğer güvenlik işlemlerini sağlamaktır.164 - . Örneğin bazı duyarlı veri kalemlerine erişmek için üç ayrı şifre koyulabilir. veri standartlaştırılmasını. ortak veri sahipliğini ve merkezi veri yönetimini sağlamasıdır. karmaşıklık ve özen gösterme gereksinimi de VT yaklaşımının . Aksi takdirde verinin standartlaştırılması ve güvenliği tehlikeye düşebilir ve veri yönetim prosedürleri çökebilir.VERİ TABANI KONTROLLERİ VE GÜVENLİK ÖLÇÜLERİ İşletmenin faaliyetleri ve kararlarındaki önemi ve özen gereksinimi nedeniyle bir veri tabanı kontrol ve güvenlik araçlarıyla donatılmalıdır. veri ilişkilerini belirlemeyi ve veri sözlüğünü içerir. Mükemmel Belgelendirme Özellikle veri sözlüğü kapsamlı olmalı ve güncelleştirilmelidir. Fazlalık tutarsızlığa ve dolayısıyla verinin güvenilirliğini yitirmesine neden olur. Üçüncü işlevi veriyle ilgili tüm değişiklikleri kontrol etmektir. veri bütünleştirilmesini. tutarsızlığın ortadan kaldırılmasını. Veri Tabanı Yaklaşımının özellikleri veri bağımsızlığını. Diğer taraftan maliyet. Bu yüzden temel işlevi şemanın kurulması ve tanımlanmasıdır. Veri kalem ve setlerine standartlaştırılmış işlemler verilmesini. Özet Geleneksel kütük yaklaşımı bazı ciddi eksikliklere sahiptir. Aynı veriyi aynı anda birden fazla kullanıcının erişimini engellemek için bir kilit mekanizması getirilebilir. Bu kontroller ve güvenlik ölçülerinden önemlileri şunlardır: Sağlıklı Sistem Geliştirme Prosedürleri Yeni veri kalemlerinin eklenmesi ve VTYS'nin modifikasyonu gibi veri temelindeki tüm değişiklikler dikkatlice kontrol edilmelidir. Veri Erişim Prosedürlerini Korumaya Alma Bireysel veri setleri ve veri kalemleri üzerinde tam bir koruma sağlamak için kullanıcı kod ve şifreleri sistemi oluşturulmalıdır. politikalar teklif ederek ve programcılar ve kullanıcılarla iletişim kurarak VTYS'ni idare etmektir. Kütükler bireysel (tek) uygulamalara bağlı olduğundan kütüklerde ve veride genellikle fazlalık ortaya çıkar. Bir Veri Tabanı Yöneticisinin ve Belki de Bir Güvenlik Yöneticisinin Örgüte Eklenmesi Veri tabanı yöneticisi veri tabanının dizaynı ve kontrolünden sorumlu olmalıdır.

Faaliyet yöneticisi d. Çevrimdışı sistemler . Uygulama programları ile veri tabanı arasında bir geçiş olarak hizmet verir ve hedeflerini yerine getirmek için işletim sistemiyle doğrudan iletişim kurar. Veri tabanı yönetim sistemleri d. Bir VTYS. Hypertext sistemler e. Veri Tanımlama Dili ve Veri Manipülasyon Dilidir. Uzman sistemler b. Bir örgütün veri tabanının belgelendirilmesi ve kontrolünün genel sorumluluğuaşağıdakilerden hangisi tarafından yerine getirilir? a. Operatör 2. veri erişim prosedürlerini korumaya alma ve yeni bir veri tabanı yöneticisinin veya güvenlik yöneticisinin örgüte dahil edilmesiyle başarılabilir. Sistem analiz yöneticisi e.165 - . Amaç yaklaşımlı sistemler c. Programlama yöneticisi c. İlişkisel model kayıtlar ve veri kalemleri arasında önceden tanımlanmış kesin ilişkilere sahip değildir. sürdürmeyi ve ondan veri elde etmeyi sağlayan bir bilgisayar yazılımıdır. mantıksal düzenleme.uygulama güçlükleridir. Veri tabanı sistemlerinin geliştirilmesi dört aşamayı içerir. fiziksel düzenleme ve uygulama aşamalarıdır. Gerekliliklerin belirlendiği kavramsal aşama. Aşağıdakilerden hangisi günümüzdeki veri tabanı teknolojisinin temel taşıdır? a. Veri tabanı yöneticisi b. VTYS'nin temel bileşenleri VT Kontrol Sistemi. İlişkiler kullanıcıların istekleri doğrultusunda yeni tablolarla yaratılır. belgelendirme. Sorular 1. VT ile ilgili kontrol ve güvenlik. sağlıklı sistem geliştirme prosedürleri. merkezi bir veri tabanında veri saklamayı.

Alan : Birim-İlişkiler Veri Model : Düğüm İlişkisel Model : : Kayıt : . Aynı Verinin Birden Çok Girilmesi Sözlük ve Kavramlar Dizini Ağaç Yapısı : Her bir düğümün bir bölümü temsil ettiği ve her düğümün ağacın bir üst düzeydeki diğer bir düğümle ilişkili olduğu mantıksal veri yapısı. Veri tabanını iki boyutlu tabloların bir toplamı olarak gören mantıksal veri yapılandırması. Maliyetli Olması b. Anahtar veri c. Aşağıdakilerden hangisi Veri Tabanı Yaklaşımının sakıncalarından birisi değildir? a. Genel Veri Seti d. Başlangıçtaki Direnmeler c. Aşağıdakilerden hangisi veri tabanı yöneticisi tarafından veri tabanının genel mantıksal yapısını tanımlamada kullanılır? a. Raporlama 5. Ağ e. Aşağıdakilerden hangisi bir veri tabanının genel mantıksal yapısına işaret eder? a. Veri Manipülasyon Dili d. Belirli bir dönemi ilgilendiren alanlar grubu. Bilgi sisteminde saklanan ve yeniden çağrılan en küçük veri bloğu. Tekrarlanan grupların eş anlamlısı. Veri tanımlama Dili 4. Veri Tabanı Yöneticisi b.3. Veri Sorgulama Dili e. Kullanıcılar b. Ortak Veri Kullanımı e. Veri Tanımlama Dili c.166 - . Verilere Özen Gösterimi d. Bir veri tabanındaki bölümler arasındaki ilişkileri gösteren kavramsal model.

veri seçimi ve yeniden çağırmasına ve çeşitli çıktı ve raporlar elde etmesine olanak sağlayan bilgisayar programı. manipüle edilmesi ve çıkartılması için komutlar dizisi.Veri Manipülasyon Dili : Bir veri tabanından veri günlemesi. Bir veri tabanındaki veri kalemlerinin isimlerinin toplanması ve onların standartlaştırılmış veri tanımlarıyla sunumu. Veri Sorgulama Dili Veri Tabanı Sözlüğü : : Veri Tabanı Yönetim Sistemi : . Kullanıcının veri tabanından bilgi istemesine izin veren komutlar dizisi. edit edilmesi. Bir kullanıcının kütük yaratma ve günle mesine.167 - .

168 - ÜNİTE Verinin gereksinim duyan taraflara iletilmesinde kullanılan iletişim ağlarını yapıları ve türleri itibariyle ele alıp yararları ve sakıncaları üzerinde durulduktan sonra. .. Bu nedenle muhasebedeki çeşitli uygulamaları ünitede anlatılanlarla bağdaştırmanız konuyu anlamanızı kolaylaştıracaktır. Bu nedenle çevrenizde ünitede anlatılanlarla sıklıkla karşılaşamayabilirsiniz.İletişim Ağları Bu Ünitede.. Çalışma Biçimine İlişkin Olarak... İletişim ağları bilgi işlemede teknolojinin çok yoğun kullanımını gerektirmekte ve ülkemizde işletmeler tarafından çok yaygın olarak kullanılmamaktadır. ağ tasarımındaki önemli noktaların neler olduğu açıklanacaktır. 12 .

? Veri iletişim ağları kullanımının artış nedenleri nelerdir? VERİ İLETİŞİMİNİN ESASLARI Veri iletişim ağları. verilerin coğrafi olarak toplanması. Ağları anlamak için öncelikle ağ yapılarının temelini oluşturan veri iletişim temellerinin ne olduğunu anlamak zorundayız. Daha sonra işletmeye özgü önemli bazı ağlarla yaygın bilgisayar ağları incelenecek ve veri iletişimini de kapsayacak şekilde sağlam bir bilgi sisteminin tasarımını etkileyen önemli konular üzerinde durulacaktır. İLETİŞİM AĞLARI Coğrafi olarak birbirinden ayrı yerlerde olan birimler (bu aynı binadaki ofisler arasında da olabilir) arasındaki veri iletişimi geleneksel olarak mektup. . modelleri ve özellikleri itibarıyla çok çeşitli olsa bile tipik bir ağ terminal. Çevrim İçi Disk Depolama MİB . modem. iletişim kontrol birimleri ve bunları birleştiren kanallardan oluşur. Bilgi teknolojisisindeki son gelişmeler bilgi sistemlerinin bu görevi yerine getirme kapasitelerini artırmıştır. Bu ağda yer alan unsurları kısaca ele alalım. Birimler arasındaki bu iletişim. Bu da ancak. Bu iletişim. bu ünitede verilecek bilgiler bir muhasebecinin veri iletişimi ve bilgisayar ağlarının yapılandırılması konusunda bilmesi gereken temel bilgilerdir. Veri İletişim Ağı. Veri iletişim teknolojisindeki gelişmeler ve farklı yerleşim yerlerindeki birimlerin koordinasyon ve zamanlı bilgi gereksinimlerinin artması veri iletişim ağlarının kullanımını artırmıştır. Doğaldır ki. Modem . veri iletişim sistemleri yardımıyla elektronik olarak yapılabilmektedir.1 bir veri iletişim ağını göstermektedir. depolanması ve ayrıştırılması ile başarılabilir. Modem İletişim Kontrol Birimi Modem Terminal .1.GİRİŞ Bir bilgi sisteminin esas görevi ilgili kişilere yönetsel karar almada yardımcı olacak bilgileri sağlamaktır. bu birimler arasında iletişimin kurulmasını zorunlu kılmaktadır.169 - . Veri iletişim ağları dünyada 1970’li yıllardan beri yaygın olarak kullanılmaya başlamıştır. Günümüzde işletmelerin faaliyetlerini farklı yerlerde sürdürmeleri. Kullanıcılar ile bilgi sisteminin belirli noktaları arasındaki uzaklıkları birbirine bağlayabilmek için veri iletişim sistemi bir gerekliliktir. merkezden uzaktaki kişilerin de sanki aynı yerdeymişçesine aynı veriye ulaşmalarına olanak sağlar. işlemesi. . faks gibi araçlarla sağlanırken artık elektronik olarak da sağlanabilmektedir. Modem Terminal Şekil 12. telefon. Şekil 12.

örneksel sinyallerin ise sayısal sinyallere dönüştürülmesi gerekir. Şekil12. ? Veri iletişim ağları açısından terminaller nasıl sınıflandırılır? Modemler Telefon hatları yardımıyla veri aktarımını sağlayan modem. bir görüntü aracı olabileceği gibi bir klavye veya yazıcı da olabilir. Sayısal Sinyaller Kablo Arabirimi Modem Örneksel (Analog) Sinyaller // Telefon Hatları Modem Sayısal Sinyaller Kablo Arabirimi . örneksel sinyallere. ? Bir bilgisayardan çıkan sayısal sinyallerin diğer bilgisayara sayısal sinyal olarak gönderilmesi gerekir. bir araçtan gelen (terminal gibi) sayısal sinyalleri (0 ve 1’leri) örneksel (analog) sinyallere dönüştüren araçtır.2) . Bu dönüştürme işlemi modemler aracılığı ile gerçekleştirilecektir. kütüklere veri gönderme ve işleme için verinin düzeltilmesi ve biçimlenmesi. (Şekil 12. Birinci kullanım şeklinde “terminal” bir giriş-çıkış aracıdır. Bu durumda terminal. Veri İletişiminde Modem Kullanımı.? Tipik bir veri iletişim ağının unsurları nelerdir? VERİ İLETİŞİM AĞININ DONANIMI Terminaller Bir terminalin kullanım şeklini iki başlık altında ele alabiliriz. Yardım olmaksızın kendiliğinden ağdaki bilgisayarla iletişim kuramayan bu terminaller veri girişi yapmak veya sorgulamalara yanıt vermek amacıyla kullanılmaktadır. işlemlerin ve işleme sonuçlarının saklanmasını sağlayabilir. genellikle bir mikro bilgisayardır ve ağdaki diğer birimlerle iletişim kurabilir. Ana Bilgisayar .170 - . Telefon hatlarının çoğu sadece örneksel sinyallerle çalışmaktadır. Bu arada telefon hatlarının kullanılması durumunda sayısal sinyallerin. Modem kullanımı niçin gereklidir? . .2. Akıllı terminaller olarak ifade edilen ikinci kullanımda ise terminal.

protokol ve iletişim hat servisinin türü. ● ● ● ● ● bağların özelliği.İletişim Kontrol Birimleri Tek bir merkezi işlem biriminin aynı yerdeki bir giriş ve çıkış birimlerine bağlanması bir bilgisayar sistemi için en basit yapıdır. Bunlar. Son yıllarda gelişme gösteren uydu gönderimi ve mikro dalga veri gönderimi diğer iletişim . Sisteme birden fazla giriş ve çıkış biriminin eklenmesi durumunda ise bir kontrol mekanizmasına gereksinim duyulacaktır. Bir diğer araç olan fiber optik kablolar ise çeşitli cam veya plastik liflerden oluşur ve veriyi yoğunlaştırılmış hafif dalgalarla gönderir. Böyle bir sistem ana bellek birimindeki işletim sistemince kolaylıkla kontrol edilebilir. hat derecesi gönderim türü. çok sayıda uzun mesafeli konuşmalar için tasarlanmıştır. çeşitli işletim faaliyetlerini yerine getirmek ve merkezi bellek birimine doğrudan bağlantı sağlamaktır. Ancak bir ağ içindeki merkezi işlem biriminin asıl rolü iletişim sorumluluğudur.171 - . işletim sistemine ev sahipliği yapmak. Bu yüzden hem mesajları dönüştürmeli ve ağdaki gerekli diğer işlevleri yerine getirmeli hem de işlevleri yürüten iletişim işlem birimlerinin eylemlerini koordine etmelidir. Bilgisayara dayalı sistemlere veri iletişimi eklendiğinde “iletişim işlem birimi”. Bağların Özelliği İletişim hattı ya da kanalı farklı şekillerde karşımıza çıkabilir. ? İletişim kontrol birimi unsurları nelerdir? Merkezi İşlem Birimi Herhangi bir bilgisayar sisteminde olduğu gibi. ? Merkezi İşlem Biriminin görevleri nelerdir? İLETİŞİM KANALLARINDA VERİNİN HAREKET ETMESİ Donanım araçlarından sonra veri iletişiminin dinamik yönü üzerinde durabiliriz. Daha ucuz ve küçük olmalarının yanısıra tek bir fiber optik kablo bir saniyede milyonlarca bitlik bir hacmi taşıyabilir. bunların iletişim ağlarında yaygın olmaları sonucunu doğurmaktadır. Bu hatlar ses iletişimini sağlamanın yanısıra örneksel (analog) sinyaller aracılığıyla veri gönderimine de olanak sağlarlar. Posta servisinin dışında en yaygın araç elektrik hattı veya kablosudur. Verinin bir yerden diğer bir yere hareketi şu faktörlere bağlıdır. Telefon kabloları yanında bakır ve aliminyum karışımından yapılan “Coaxial Kablolar”. “çok düzeyli kanal” ve “toplayıcılardan” oluşan iletişim kontrol birimleri gerekli olur. ağlardaki merkezi işlem birimleri de bazı önemli işlevlere sahiptir. Bu telefon hatlarının çok geniş bir alanda mevcut olmaları.

ses band hatları yüksek oranda (3009600 bps). İşlevsel olabilmesi için ağın terminal. Dar band hatlar düşük oranda (45-300 bps). Seri gönderimde tüm mesaj tek bir kanal kullanılarak gönderilirken. Protokol Protokol. parçalar halinde farklı kanallar kullanılarak gönderilecektir. Gönderimin yönüyle ilgili sınıflandırma: Burada tek bir yöne gönderim olabileceği gibi farklı zamanlarda farklı yönlere veya aynı zamanda farklı yönlere gönderim olabilir. Ağlar donanım ve yazılımları itibarıyla sınıflandırılabilirler. Gönderim Türleri İletişim malzeme ve hatlarına bağlı olarak. kamu hatları ve geniş alanlı telefon hatları (WATS) olmak üzere üç servis türü vardır. Hat Derecesi İletişim hatları onların gönderim hızına göre derecelendirilir. gönderim araçları birkaç başlık altında toplanmaktadır. Sayısal gönderimde modem kullanımına gereksinim olmaz iken. Bunlar merkezileştirilmiş ağlar. Bunlar.172 - . modem ve merkezi işlem birimi gibi gerekli iletişim ve bilgi sistemi araçlarıyla bağlantılı olması gerekir.araçlarıdır. paralel gönderimde mesajlar. ? İletişim ağlarındaki iletişim ve bilgi sistemi araçları nelerdir? . dağıtımlı ağlar ve bölgesel ağlardır. Mesaj gönderiminde kullanılan iletişim kanallarıyla ilgili sınıflandırma: Seri veya paralel gönderim sözkonusudur. ? Verinin hareketinde önemli olan faktörler nelerdir? İLETİŞİM AĞ YAPILARI Geniş alan iletişim ağı iki ya da daha fazla kullanıcı yerini birbirine bağlayan birbirleriyle bağlantılı iletişim kanallarından oluşur. geniş band hatlar ise çok yüksek oranda (yüz milyonlarca bps) gönderimde bulunur. veri iletişim araçları arasında hangi verinin gönderileceğine ilişkin ilişkileri belirler. Gönderim biçimiyle ilgili sınıflandırma: Örneksel (analog) veya sayısal(dijital) gönderim söz konusudur. ● ● ● Gönderim yönüyle ilgili sınıflandırma Gönderimin biçimiyle ilgili sınıflandırma Mesaj gönderiminde kullanılan iletişim kanallarıyla ilgili sınıflandırma. Ağlar bazı açılardan birbirinden farklı olduğu için tek bir ağ şekli sözkonusu değildir. İletişim Hat Servisinin Türleri Özel hatlar. Hızın yüksekliği gönderilen verinin hacminin de büyüklüğü demektir. örneksel gönderimde ise modem kullanımı bir gerekliliktir.

Merkezileştirilmiş Ağlar Merkezileştirilmiş bir ağ. birkaç terminali. Her bir terminal kullanıcısı doğrudan bağlantı için sıra beklemek zorunda olmadığından en iyi hizmet bu türde sağlanır. Şekil 12.) ? Merkezileştirilmiş ağların türleri nelerdir? Noktadan noktaya ağ. İzmir. Ancak diğer türlere göre çok fazla iletişim hattını gerektirir ve özellikle kullanılan hatlar özel hatlar olduğu için oldukça pahalı olur. Çok noktalı hat. . noktalar aracılığıyla merkezi işlem birimiyle bağlantılı olan tek bir iletişim ağına bağlar. Terminal Terminal a. Çok Noktalı (Multidrop) . (Konunun kolaylıkla anlaşılabilmesi için modemler gözardı edilmiş ve tüm gönderimlerin sayısal olduğu varsayılmıştır. Terminal Terminal Merkezi Bilgisayar Sistemi . çok düzeyli hatlar olarak çeşitlendirilebilirler. ! Örneğin bir işletme ana bilgisayarını ve çevrim içi disk depolamasını merkez ofisin olduğu İstanbul’da konumlandırmış ve Ankara. Bursa ve Diyarbakır’daki dört satış ofisindeki terminallerle merkezileştirilmiş bilgisayar sistemine bağlamış olabilir. . çok noktalı hatlar. Noktadan Noktaya Terminal . Merkezileştirilmiş ağlar farklı şekilde yapılandırılabilirler veya noktadan noktaya hatlar.173 - . tek bir merkezi işlem birimi ve ona bağlanmış bir ya da daha fazla terminalden oluşur.3 aynı terminal seti ve merkezi işlem birimi sözkonusu olduğunda bu üç temel çeşidi gösterir. her terminali merkezi işlem birimine doğrudan ayrı ayrı bağlar. Terminal Merkezi Bilgisayar Sistemi Terminal Terminal b.

. bir hat paylaşım aracıyla bir terminaller grubunu merkezi işlemciye bağlar..4.174 - . Çok Düzeyli (Multiplexed) . Şekil 12. RT CO CO MO MO RT RT MO LT MO Çevrim İçi Veri Tabanı Merkezi İşlemci İletişim İşlemcisi MO MO MO MO LT MO RJE RT MO Multiplexor LT MO MO CO RT . Şekil 12. .4 bu üç türü de içeren bir ağ yapısını göstermektedir. Çok düzeyli hat ise. Hat Türünü de İçeren Merkezi Ağ. Ancak sadece tek bir terminal gönderimde bulunacağından terminal kullanıcıları hizmet için beklemek zorundadır. Toplam iletişim ağı uzunluğu minimize edildiğinden ekonomik olması en önemli üstünlüğüdür. MO RT MO:Modem LT:Yerel Terminal RT:Uzaktaki Terminal CO:Kontrolcü RJE:Uzaktaki İş Giriş İstasyonu Yerel Hatlar Kamu Telefon Hatları Özel (Kiralanmış) Hatlar MO RT Şekil 12.3. Merkezi Ağ Türleri. . Sadece özel hatlar kullanılabildiği için esnek değildir ve hat noktasına bağlı olan terminallerin tümü bağlantı hattındaki bir bozukluk nedeniyle hizmet dışı kalacakları için güvenilirliği fazla değildir. Terminal Merkezi Bilgisayar Sistemi Terminal Multiplexor Terminal Terminal c. Geniş merkezileştirilmiş ağlar iki ya da daha fazla türün bir bileşimini içerebilir.

Dağıtılmış veri işleme ile kastedilen. Merkezi işlem birimindeki bir bozulma veya aksaklık ağın tamamının çökmesine neden olabilecektir. onların uzaktaki kullanıcıların gereksinimlerini ve içinde bulundukları koşulları anlamalarını güçleştirebilir. Bu işleme yapılarından ilk ikisi temel olarak veri giriş işlevlerinden oluşmaktadır. Merkezi ağların diğer bir sakıncası bunların esnek olmaması ve uzaktaki kullanıcılara hemen yanıt verememesidir. Şekil 12.5 bu yapıların dördünü göstermekte ve dağıtımlı ağın bir ana bilgisayar ve uzaktaki işleme birimleriyle bağlantılandırılmış dört küçük bilgisayar olduğunu varsayımıyla oluşturulmuştur. Bireysel işleme birimleri başka zamanlarda sanki merkezi olmayan bilgisayarlarmış gibi davranmalarına rağmen ağdaki işleme birimlerinin tümü bir zaman aralığı üzerinde toplam işleme yükünü paylaşırlar. doğruluk ve tamlıkları kontrol edildikten sonra yığınlanacaktır. Merkezi olmayan bilgisayar sistemleri bilgisayarlar arasında iletişim hatları olmaması nedeniyle dağıtımlı ağlardan farklıdır. Üçüncü bir sakıncası merkezi ağın hassasiyetidir. çeşitli coğrafi yerlerde ve bu yerler arasındaki veri iletişiminde işlemenin bir karışımıdır. İşlem verileri toplanıp. Dağıtımlı ağlarda dağıtılmış veri işleme sözkonusudur. işlem gücünün ve belki veri yönetimi görevinin dağıtıldığı veya bölündüğü bir bilgisayar ağıdır. ? Dağıtımlı ağ nedir? Merkezi olmayan bilgisayar sistemiyle eş anlamlı mıdır? Dağıtımlı veri işleme için değişik yapılar vardır. Eğer gerekliyse dönüştürülüp ve ayrıntılı bir şekilde işlenmesi için ana bilgisayara gönderilecektir. Bu yüzden ağın dizaynı zor ve devam ettirilmesi de maliyetlidir.175 - . Diğer bir deyişle dağıtımlı bir ağ. Dağıtımlı ağların merkezi olmayan bilgisayar sistemiyle karıştırılmaması gerekir. Merkezileştirilmiş ağ yapısı içinde personelin merkezde olması.✔ Merkezileştirilmiş ağların sakıncaları nelerdir? Merkezileştirilmiş ağ geniş bir merkezi işlem birimciyle işlevde bulunduğu için nisbeten karmaşıktır. kullanıcı ağırlıklı bir yapıyı temsil eder. Dağıtımlı Ağlar Dağıtımlı ağ. . İşlemlerin çoğu genellikle mikro veya mini bilgisayarlar aracılığıyla yürütülür. Diğer taraftan yoğun gönderim trafiği işlemlerin ve sorgulamaların ertelenmesine neden olmaktadır.

. Örneğin merkezi bir ağın özelleştirilmiş bir terminalden uzak bir iş girişi. Diğer bir durum ise. Diğer iki işleme yapısı uzaktaki bir yerde tam bir veri işlemeyi kapsar. Her iki durumda da uzaktaki bir yazıcı gereksinim duyulan yönetsel raporları hazırlar. yığın verinin girilmesi. Ana bilgisayarda işlendikten sonra veriler merkezi bir veri tabanında saklanır. Çevrim İçi Veri Düzeltme ve İşleme . Belki tek fark gönderim işleminden önce tüm hataların yakalanması ve düzeltilmesinin sağlanabilmesi için verinin uzaktaki işleme birimi tarafından düzeltilmesidir. Gereksinim duyulduğunda özet raporlar ana bilgisayar tarafından hazırlanır ve uzaktaki işleme birimine gönderilir. Çevrim İçi Disk Saklama Ana Bilgisayar İletişim İşleme Birimi Yönetim İçin Raporlama Özet Veri Yığın Veri Düzeltmesi ve Girişi Yığınlanmış İşlemler Özet Veri Yerel Veri Tabanı Yazıcı Yönetim İçin Raporlama . uzaktaki bir işleme birimiyle yığınlanmış verinin girişine oldukça benzeyebilir. düzeltilip ve yerel olarak saklanan ana kütüklere karşı işlenmesidir.176 - . Bu raporlar ya yerel olarak ya da merkezi olarak işlenmiş bilgilere dayanacaktır. İşlem Şekil 12. Bir durum. düzeltilmiş verinin uzaktaki yerde uygun işleme zamanına kadar geçici olarak depolanmasıdır. düzeltilmesi. Dağıtımlı Veri İşleme Sisteminin İşlevleri. ! Bu işleme yapısı merkezi ağlardaki terminallerce yerine getirilen işlevlerden çok farklı değildir. tek tek işlemlerin girilip. sıralanması ve yerel bir veri tabanında ana kütüklere karşı sıralı olarak işlenmesini ifade eder. . dönüştürülmesi.5. ve sadece özet veri veri tabanına gönderilir. Yığın Veri Düzeltmesi ve Girişi Yığınlanmış İşlemler Ayrıntılı Veri Geçici Veri Saklama Ayrıntılı Veri Özet Veri Çevrim İçi Veri Düzeltmesi ve Girişi Yazıcı İşlem . Diğer bir fark.

Orta Büyüklükte Bilgisayar Sistemi b. Dağıtılmış bilgisayar. Her bilgisayar komşusuyla doğrudan iletişim kurar. Halka ağı her bölümün kendi veri işleme olanağını sürdürmesine izin verir. mesaj ve sorguları merkez bilgisayara yollamalı veya ondan almalıdır. Halka çeşidi. Küçük Bilgisayar Sistemi Merkezi (Ana) Bilgisayar Sistemi a. Yıldız türü Küçük Bilgisayar Sistemi Küçük Bilgisayar Sistemi Küçük Bilgisayar Sistemi . İşleme eyleminin bir kısmının mikro bilgisayarlara aktarılmasıyla ağ tamamen dağıtılmı ağ şekline dönüşebilir. Ağda ne tek bir bilgisayar hakimdir ne de bir değiştirme aracı olarak hizmet görür. özel veya WATS hatlarını kullanabilirler. Dağıtımlı ağların en belli başlı yararları şunlardır: ● ● Kullanıcı gereksinimlerini karşılayabilme Olanakların optimal kullanımı . kapalı bağlantılı bilgisayarlar döngüsüdür. Uzak yerleşim yerleri arasında doğrudan iletişim yoktur. Küçük Bilgisayar Sistemi Küçük Bilgisayar Sistemi Orta Büyüklükte Bilgisayar Sistemi . ticaret işletmeleri ve sigorta işletmeleri gibi firmalarda merkezi ağların yerini almıştır. Halka Türü . . Yıldız Çeşidi bir merkezi veya ana bilgisayar ile ağın merkezinden yayılan dağıtılmış bilgisayarlardan oluşur.Çeşitleri Dağıtımlı ağların iki temel şekli yıldız ve halka şeklindedir.177 - . İki Temel Dağıtımlı Ağ Yapısı. Yararları Dağıtımlı ağlar üretim. Küçük Bilgisayar Sistemi Şekil 12. Şekil 126’da bu iki çeşit görülmektedir. tüm veri. 6. Merkezi ağ çeşitlerinde olduğu gibi kamu.

Bağlantı birimi ise. Bölgesel ağ tarafından gereksinim duyulan ek iki donanım aracı. iletişim hatlarına ve yazılıma sahiptir. ? Dağıtımlı ağların yararları ve sakıncaları nelerdir? Bölgesel Ağlar İşletme yöneticileri ve çalışanlar tarafından kullanılan terminaller ve mikro bilgisayarlar. ağ kontrol birimi ve bağlantı birimidir. işletim sistemleri.178 - . İşletim sistemleri her bir iş istasyonuyla ilişkilidir. bölümülerdeki mikro bilgisayarla birbirlerine bağlanmış olabilir. pazarlama vb. Bölgesel ağları oluşturan iş istasyonları bir terminal. Dağıtımlı ağlarda nisbeten küçük bilgisayarların kullanılması ve işletim sistemlerinin karmaşık olmaları nedeniyle kontrol ve güvenlik sisteminin kurulması ve sürdürülmesi oldukça zordur. Yazılım Bölgesel ağ içinde gereksinim duyulan yazılımlar. manyetik diskleri. Dağıtımlı ağların diğer bir sakıncası ise daha fazla bilgisayar donanımı gerektirmesidir. Bir bilgisayar ağı olan bölgesel ağlar donanıma. Ana istasyon olarak da adlandırılan ağ kontrol birimi birkaç iş istasyonunu ve mesajların uygun bir şekilde gönderilip gönderilmediğini kontrol eder. Masa üstü çalışma alanı olan iş istasyonları bir kişiye veya birbirine çok yakın bağlı bir gruba hizmet verir. Donanım Bir yerel alan ağındaki donanım genellikle işlem birimlerini. İletişim Hatları Bölgesel ağlardaki her bir iş istasyonu diğer iş istasyonlarıyla iletişim kurabilmelidir. bir işletmede sıklıkla görülen araçlardır.● ● ● Ağ faaliyetlerinin güvenilirliği İşleme olanaklarının bölünebilirliği ve basitliği Bazı maliyetlerin azaltılması Sakıncaları (Yetersizlikleri) Dağıtımlı ağların belki de en büyük sakıncası kontrol ve güvenlikle ilgilidir. uygulama yazılımları ve muhtemelen bir VTYS’dir. bölgesel ağ ile ya diğer bölgesel ağ ya da geniş alanlı bir ağ arasındaki arabirim olan iletişim aracıdır. muhasebe bölümü. ağ dışına mesaj göndermesine ve dışardan mesaj almasına olanak sağlar. Bölge ile genellikle bir bina veya binalar grubu ifade edilir. Bölgesel ağın. Örneğin bir işletme için bölgesel ağ ana ofisi binasının sınırları içinde yerleştirilmiş olan üst yönetim ofisi. faks aracını. modemleri ve işletme faaliyetlerini yönetmek için gerekli diğer araçları kapsar. terminalleri. İletişim hatları istasyonları birbirlerine bağlamak için kulla. işleme birimi ve belki de bir yazıcı ve disk saklama biriminden oluşur. ağ hizmet yazılımı. Bölgesel ağ unsurlarının çoğu tüm ağlar için ortak olmakla birlikte bu unsurların yerel alan ağlarına özgü bazı şekilleri de vardır.

SNS terminalleri ürüne ait veriyi ya anahtarlar yardımıyla ya da üründe optik olarak okunan bar kodları yardımıyla elde ederler. Tüm mikro bilgisayarlar ağdaki diğer tüm iş istasyonları ile elektronik posta değişimi yapabilir. Bununla birlikte işletmeler artan bir şekilde bazı önemli işlevlere tahsis edilmiş olan özelleştirilmiş bilgisayar ağları geliştirmektedir. Bunların çoğu uzak yerleşimlerden çeşitli işlem verilerini toplamak ve veriyi ya merkezi olarak ya da yerel olarak işlemek için işletmeler tarafından kullanılır. elektronik veri değiştirme sistemleri ve otomatik ofis ağlarıdır. Bu elektro-mekanik kasaların yerini aslında bir mikro işlemci içeren akıllı terminaller olan elektronik kasalar almıştır. satış noktası sistemleri. Aynı zamanda merkezi veri tabanından finansal performans ve diğer konularla ilgili veri de alabilirler. Bu ağlar entegre olduklarından bu iki amacı da gerçekleştirilebilir. Bu tür perakendecilerde artık manual ve elektro-mekanik kasalar tarihe karışmıştır.179 - . Bunlar elektronik posta sistemleri. elektronik fon transferi sistemleri. Uçuşlarda mevcut koltuklar çevrim içi kütüklerde korunur. Müşteri olarak bu sistemlerle süpermarketlerde. satış verilerinin depolanması ve özetlenmesinden daha fazlasını yapar. SNS çoğu. Satış Noktası Sistemleri (SNS) Bilgisayara dayalı SNS perakendeci firmaların bilgi sistemlerinde devrim yaratmıştır. Son yıllarda geliştirilen özelleştirilmiş ağlar giderek artmaktadır. Ek olarak sistem bilet parasının hesaplanması gibi işlemleri de yapar. alış ve üretim faaliyetlerinden doğan işlem verilerini bilgisayar ağları aracılığıyla toplar ve işler. Elektronik Posta Sistemleri (EPS) EPS. SNS’lerin çoğunda terminaller daha sonra satış verisini merkezi ağla merkezi işlem birimine gönderir. departmanlı mağazalarda hatta kitapçılarda bile karşılaşmaktayız. Şekil 12-7 bir perakendeci mağazanın bir bölümünde kontrol istasyonundaki bir SNS terminalini gösterir. Bu özelleştirilmiş ağlar ya önemli işlemlerin işlenmesi veya gereksinim duyulan bilginin iletilmesine yardım için tasarlanmışlardır. Örneğin bir işletme satış. ÖZELLEŞTİRİLMİŞ AĞLAR Günümüzde çok çeşitli bilgisayar ağları kullanılmaktadır. Aslında onların en önemli yararları yerine getirdikleri çeşitli destekleyici işlevlerinden kaynaklanmaktadır. sisteme eklenmiş olan erişim aracına ve mesajları kabul etmek için saklama yeri (örneğin posta kutusu) olan bireyler arasında iletişime olanak sağlayan bilgisayara dayalı bir ağdır. kartını kasiyere verecek ve kasiyer de kartı terminale bağlan. Müşteriden gelen bir rezervasyon talebi terminaller aracılığıyla girilir. Rezervasyon görevlisi sistem aracılığıyla diğerleri ile de iletişim kurabilir. Bölümdeki terminallerin tümü bir mağaza kontrolcüsü olarak adlandırılan iletişim aracıyla merkezi işlemciyle bağlantılandırılır. Eğer istenen koltuk mevcutsa kayıtlar bu rezervasyonu da gösterecek şekilde günlenir.nılır. Kredi kontrolünde faaliyetsel bir destek sağlar. ? Özelleştirilmiş ağ nedir? Özelleştirilmiş (tahsis edilmiş) ağa ilişkin bilinen bir örnek havayollarının rezervasyon sistemidir. Örneğin kredi kartıyla ödeme yapmak isteyen bir müşteri.

. çeşitli kalemlerin satışını yansıtmak için stoklar ana kütüğünü günler. Orada merkezileştirilmiş çevrim içi kütüklerde numara müşterinin kredi kayıtlarına karşı kontrol edilecektir. Yönetim İçin Raporlama . . Üçüncü desteği de hem faaliyetsel hem de karar alma ağırlıklıdır. Örneğin bir yönetici son bir gün veya bir saat içindeki satışlarla ilgili bilgiyi. Bu terminaller merkezileştirilmiş ağlarla ana bilgisayarlara bağlanır. Daha sonra kredi kartının numarası büyük bankalar tarafından oluşturulan kredi merkezine gönderilecektir. Eğer sorun çıkarsa kırmızı ışık yanacak ve veri reddedilecektir. Yöneticiler için diğer bilgiler. terminale bir kalem tanımlandığında otomatik olarak uygulanacaktır. Şekil 12.180 - .7. bu hafta müşteri başına ortalama satış miktarını vb. Eğer bir sorun çıkmazsa sistem satış verisini kabul edecek ve terminalde yeşil ışık yanacaktır. Perakendeciler İçin Çevrim İçi Satış Noktası Ağı. ? Satış noktası sistemlerinin sağladığı destekler nelerdir? Elektronik Fon Transfer Sistemleri (EFT) Finansal kurumlar bilgisayara dayalı ağların uygulamasında ilk olmuşlardır. Bankaların çoğu bölümünde çevrim içi terminaller çok yaygındır. Daha sonra miktarlar satış slipinde listelenir ve ayrıntısıyla tanımlanır. Ağlar. Diğer faaliyetsel destek ise ürün fiyatlarıyla ilgilidir. Sistem. Bir kalemin stok düzeyi yeniden sipariş için önceden belirlenen stok düzeyine ulaştığında sistem o kalemi o mağaza için otomatik olarak sipariş eder.mış bir okuma aracına verecektir. . müşterilerin fonla ilgili işlemlerini gönderen ve işleyen bilgisayarlı çevrim içi sistemler olan EFT sistemleri olarak giderek daha fazla kullanmaktadır. elde edebilir. çevrim içi sorgulamalar veya basılı kopyalar yardımıyla elde edilebilir. Merkezi yerleşim yerinde veya mağaza kontrolündeki çevrim içi kütüklerde saklanan fiyatlar. İşlem Satış Noktası Terminali Mağaza Kontrolcüsü Modem Modem Merkezi İşlemci Sorgulama İçin Görsel Görüntüleme Müşteri ve Stok Ana Kütüğü .

Bu tür bir EVD sistemi SNS ve/veya EFT sistemiyle entegre olabilir.Elektronik Veri Değişimi Sistemleri (EVD) EVD sistemleri. Şekil 12-8 temel satıcılarla ve EFT sistemiyle veri değişimini sağlayan bir EVD’nin perakendecinin SNS’nin entegrasyonunu gösterir. Daha sonra satıcı aynı EVD sistemi aracılığıyla üretici firmaya faturayı gönderir. satış faturası için veriyi hazırlar ve veriyi elektronik olarak perakendeciye geri gönderir. stok düzeylerini ve tahsil edilmemiş alacakları azaltmıştır. Müşteri Perakendecinin Satış Noktası Sistemi Yeniden Sipariş Edilen Stok Verisi Perakendecinin EVD Sistemi Müşteri Ödemeleri (Borç) Perakendeci Ödemeler (Borç) EFT Sistemi (Bankalar) Alım Siparişleri Faturalar Satıcı Tahsilatları (Alacak) Satıcının EVD Sistemi Şekil 12. EVD sistemleri hızla büyümektedir. perakendecinin (satıcı) hesabına alacak yazılır.181 - . miktarı perakendecinin banka hesabına borç satıcının banka hesabına alacak yazılacak şekilde EFT sistemine gönderir. Son olarak EFT sistemi perakendecinin ve satıcının kayıtlarında doğru kalanların yansıtılması için ödeme işlemini onaylatır. O zaman perakendecinin EVD sistemi alım emri için veri hazırlar ve veriyi elektronik olarak uygun satıcıya gönderir.8. . bayan kıyafeti üreten bir firma EVD aracılığıyla satıcılara siparişte bulunabilir. Sipariş edilen mallar gönderildikten sonra satıcının EVD sistemi. Stok kaleminin stok düzeyi yeniden sipariş noktasının altında kaldığında sistem bunu EVD sistemine bildirir. İşleme maliyetlerini ve gecikmeleri. Sadece kağıt akışının azaltılmasını değil faaliyetlerin iyileştirilmesini de sağlamıştır. bir firmanın bilgisayar sisteminden diğer bir firmanın bilgisayar sistemine veri değiştokuşunu sağlayan bilgisayara dayalı ağlardır. Örneğin. Bir müşteri alım yaptığında müşterinin bankadaki hesabına borç. SNS satılan miktar kadar stok mevcutlarını azaltır. Entegre Edilmiş Bir Elektronik Veri Değişim Sistemi. Perakendecinin EVD sistemi.

Veri tabanı da ya bölüştürülmüş olarak ya da çoğaltılarak dağıtılabilir. entegre bir veri tabanı. Merkezi İşlem Birimi c. Eksik yönleri ise yeterli kontrol ve güvenliğin sürdürülmesindeki güçlük. nisbeten yüksek donanım maliyeti ve koordinasyondaki güçlüktür. Terminal b. Dağıtımlı bir ağ yıldız. Merkezi bir ağ temelde merkezi işlemci ve bağıntılı terminallerden oluşur. Yazıcı . Dağıtımlı bir ağ merkezi işlemciyi içerse bile en azından bazı işleme işlevleri bu dağıtılmış işlemciler tarafından yapılır. terminalleri. sofistike bir işletim sistemi. Veri iletişiminde kullanılan donanım. Bu tür ağlar elektronik posta sistemini. hizmet birimlerinden ağ kontrolcülerden ve diğer donanımdan oluşur. Telefon kartları yardımıyla veri aktarımını sağlayan ve bir araçtan gelen sayısal sinyalleri örneksel (analog) sinyallere dönüştüren araç aşağıdakilerden hangisidir? a. modemleri. ağ faaliyetlerinin güvenirliliğini ve işleme olanaklarının modülerliğini ve basitliğini içerir. Olası türleri yıldız. kapsamlı bir kontrol sistemi ve profesyonel işgörende yoğunlaşmıştır. Veri iletişim teknolojisindeki son gelişmeler yerel alan ağlarını ve çeşitli ağ hizmetlerini kapsar.Özet Veri iletişimleri coğrafi olarak birbirinden ayrılmış bilgi sistemlerini birbirine bağlar. uzaktakı kullanıcıların gereksinimlerine yanıt verememesi ve hatalar nedeniyle kolayca zedelenebilir olmasıdır. çok noktalı (multidrop) hatlar veya çok düzeyli (multiplexed) hatlar şeklinde çeşitleri vardır. Sorular 1. halka. İletişim hizmetlerinin temel türleri kamu hatları. Bilgisayar ağı olarak kullanılan iki temel yapı merkezi ve dağıtımlı ağlardır. özel hatlar ve WATS hatlarıdır. Eksik yönleri ise nisbeten karmaşık olması ve esnek olmaması. hiyerarşik olarak çeşitlendirilebilir. Üstünlükleri kullanıcı gereksinimlerine cevap vermeyi. Üstünlükleri hesaplama gücü. Modem d. Bilgisayarlı ağlar bir dizi özelleştirilmiş gereksinimleri karşılamak için oluşturulmuştur. İletişim Kontrol Birimi e. otobüs ve ağaçtır. halka.182 - . Dağıtımlı bir ağ ise birleştirilmiş bir yapı içinde bağlantılandırılmış işlemcilerden oluşur. Yerel alan ağları iş istasyonlarından. satış noktası sistemini elektronik fon transferi sistemini ve elektronik veri değişim sistemini kapsar. Noktadan noktaya. İletişim kanalları metal veya fiber optik kablolar olabilir veya gönderimler uydu veya mikro dalgalarla yapılabilir. iletişim işlemcisi ve multiplexor gibi iletişim kontrol birimlerini ve merkezi işlemciyi kapsar. Tercih edilecek ağ yapısı firmanın bütün olarak işleme gereksinimlerine ve örgüt felsefesine bağlı olarak seçilmelidir. Muhasebeciler veri iletişimi ve kullanılan bilgisayar ağları konusunda bilgili olmalıdır.

Kontrol ve güvenilirliğin kolay olması c. Olanakların optimal kullanımı d. Ağ faaliyetlerinin güvenilirliği e. Satış Noktası Sistemleri 3. Bölgesel Ağlar c. Merkezileştirilmiş Ağlar e. Birkaç terminali noktalarla merkezi işlem birimine bağlayan iletişim ağı aşağıdakilerden hangisidir? a.2. Satış Noktası Sistemleri b. Dağıtımlı Ağlar d. Bir ürüne ait veriyi ya anahtarlar yardımıyla ya da üründe optik olarak okunan bar kodları yardımıyla elde eden ve bunları merkezi ağla merkezi işlem birimine gönderen ağ yapısı aşağıdakilerden hangisidir? a. Maliyetlerin azaltılması 4. Çok Noktalı Merkezileştirilmiş Ağ . Tek bir merkezi işlem birimi ve ona bağlanmış bir ya da daha fazla terminalden oluşan iletişim ağı yapısı aşağıdakilerden hangisidir? a. Elektronik Veri Değişimi Sistemleri e. Kullanıcı gereksinimlerini karşılayabilme b. Bölgesel Ağ b.183 - . Noktadan Noktaya Merkezileştirilmiş Ağ d. Elektronik Fon Transfer Sistemleri d. Özelleştirilmiş Ağlar b. Aşağıdakilerden hangisi dağıtımlı ağların yararlarından biri değildir? a. Çok Düzeyli Merkezileştirilmiş Ağ e. Bölgesel Ağlar 5. Dağıtımlı Ağ c. Elektronik Posta Sistemleri c.

: Teknolojide yaşanan hızlı gelişmenin ürünleriyle. giriş / çıkış birimleri ve yan bellek gibi birimlerarası uyumlaştırmayı ve kontrolu sağlayan birimdir. : Genellikle kişisel bilgisayar terimi ile eş anlamlı olarak kullanılmaktadır. çok sayıda bilgisayarı kapsayan ağ. : Saniyedeki bit ya da bayt miktarını gösteren ölçü birimi. : Bilgisayarın ana işlem biriminin bazı özelliklerine sahip (bellek ve bilgi işleme) bir şekilde donatılmış ve bağımsız bir şekilde belli bilgilerin işlenmesini üzerine alabilen bir giriş / çıkış aygıtıdır. : Ana işlem biriminin kontrolunu ve bölümleri arasındaki uyumlaştırmayı ayrıca. : Her iki yönde bilgi gönderiminin olanaklı olduğu kanal. : Belli bir bölgeyle sınırlandırılmış (fabrika. Akıllı Terminal Bağlantı Bölgesel ağlar bps Çok Düzeyli Kanal Gönderim Kontrol Birimi Modem Toplayıcılar Mikro Bilgisayar Mini Bilgisayar . : Uzak yerleşimlere bilgi gönderimine olanak sağlayan araç. Bu kanal çok sayıda giriş / çıkış birimine ve bunların farklı hızlarına uygun bir biçimde hizmet verir ya da düşük hıza sahip giriş / çıkış birimlerinin ana işlem birimine bağlanmasında kullanılır. bir bilgisayar sistemindeki ana işlem birimi.184 - . birbirine bağlı olduğu ve bilgi alışverişinin gerçekleştirildiği sistemdir. Toplayıcılar birkaç mesajı eş zamanlı olarak tek bir hat üzerinden gönderebilirler. : Çok düzeyli kanala benzeyen toplayıcılar bir hat bölüşüm aracıdır. bilgisayar donanım yapısı bakımından donanım yazılım işbirliğinde yeni yaklaşımların bir arada kullanıldığı. genel müdürlük veya bölge). ana işlem birimleri tek bir entegre devre olarak üretilmiş bilgisayarlardır. : Bir bilgi kaydını başka bir bilgi kaydına bağlayan bilgi öğesi.Sözlük ve Kavramlar Dizini Ağ : Bilgisayarların. Yani. bilgi işlem gücüne göre donanımın ucuzlaması ve hacmin küçülmesi bakımından avantajlı hale gelen bilgisayarlardır. : İletişim olanaklarıyla bir yerden bir yere bilgi göndermek.

bunların kullanılabileceği alanlar ve sağlayabilecekleri destek düzeyleri belirtilecek ve etkin bir KDS’nin bileşenleri üzerinde durulacaktır.Karar Destek Sistemleri ve Uzman Sistemler 13 .185 - ÜNİTE Bu Ünitede. bu üniteyi çalışmanız konuları daha kolay kavramanızı sağlayacaktır... Ünite 11 ve 12’yi kavradıktan sonra. Çalışma Biçimine İlişkin Olarak.. Karar alma düzeyindeki kişilere karar alma sürecinde yardımcı olacak Karar Destek Sistemleri (KDS) ele alınacak. . Son olarak da karar alma sürecinde insan uzmanların yerine geçebilecek olan uzman sistemler üzerinde durulacaktır..

İşletmenin yönetsel kararlar almasına yardımcı olacak bilgiler işleme sistemi tarafından üretilmektedir. İşleme Sistemleri Daha önceki ünitelerde de belirttiğimiz gibi işleme sisteminin temel amacı işletmenin günlük faaliyetlerinin işlenmesi ile ilgilidir. ● ● ? Muhasebecilerin Karar Destek sistemleriyle ilgisi hangi noktalardadır? Bu yüzden faaliyetsel ve karar destek sistemleri üzerinde durulup bilgi sistemlerine sağlanabilecek bazı destek düzeyleri belirlenecektir. Bu sistemleri geliştirme ve kullanmanın maliyetlerine karşı bunların yararlarını değerleme sorumluluğu da genellikle muhasebeciye verilen bir görevdir.GİRİŞ Karar alma düzeylerindeki kişilerin bilgiye erişebilmesinin yanısıra karar alma sürecinde onlara yönetsel destek sağlanması da son derece önemlidir.186 - . Örneğin siparişlerin listelenmesi ve kredilerin onaylanması gibi. işletmenin kısa dönemli planlanmış görevleri ile problemler üzerinde durur.1’de görüldüğü gibi işleme sistemi ile en üstteki karar destek sistemleri . Bilgi sistemi bir işletmenin örgütsel ve fiziksel özellikleri dikkate alınarak işleme sistemi. ? İşleme sisteminin ürettiği bilgiler nasıl kullanılır? Faaliyetsel Destek Sistemleri (FDS) Amacı işletme faaliyetlerinin planlanması ve kontrolüne yardım etmek olan FDS. Karar destek sistemlerinin geliştirilmesi muhasebeciyi de yakından ilgilendirmektedir. Buradaki üç farklı yaklaşımın temel amacı işletme amaçlarına yönelik bilgi üretmektir. Bu yüzden ünitede karar destek sistemlerinin geliştirilmesi üzerinde durulacaktır. faaliyetsel destek sistemi ve karar destek sistemi olmak üzere üç farklı şekilde sınıflandırılabilir. Şekil 13. Muhasebecinin ilgi nedenlerini üç noktada toplayabiliriz: ● Muhasebecinin ana görevlerinden birisinin karar vermede ilgili bilgi sağlamak olması nedeniyle muhasebeciler karar süreci ve ilgili modellerle ilgilenirler. Gereksinim duyulan veri kalemlerinin çoğu muhasebe işlemlerinden elde edildiği ve çıktılar finansal tablolar olarak ifade edildiği için girdi ve çıktılar konusunda muhasebeci bilgi sahibi olmalıdır.1 genel bilgi sisteminin sınıflaması olarak bu destek sistem türlerini göstermektedir. Bu nedenle FDS özellikle orta ve alt düzey yöneticilerin kısa dönemli taktik planlama ve faaliyetsel kontrol kararlarıyla ilgilenir. Daha sonra diğer bir destek sistemi olan uzman sistemler üzerinde durulacaktır. Ancak işleme sisteminin ürettiği bilgiler hazırlanmış raporlarda yer alır ve daha sonra da faaliyetsel veya karar destek sistemlerine iletilir. Şekil 13. Bilgi sistemi işletmenin örgütsel ve fiziksel özelliklerini yansıttığı için şekildeki her bir bölüm işletmenin yönetsel ve faaliyetsel düzeylerini ifade etmektedir.

KDS. Böyle bir yapı içinde. FDS çoğunlukla sistemin kendisi tarafından alınan kararları içerirken. Belirlenmemiş ya da kısmen belirlenmiş görevlere ilişkin karar alma sürecinde yöneticilere yardım için tasarlanır. Kestirilemeyen veya kısmen kestirilebilen problemlerle uğraşan karar verme düzeyindeki yöneticiler için bilgisayara dayalı bir destek sistemidir. ● ● KDS hem verileri hem de modelleri kullanır.187 - . KDS’nin amacı alınan kararların verimliliği değil kararın geçerliliği ● ● . Destek Sistemlerinin Türleri. ? Faaliyetsel destek sisteminin kullanım alanı nedir? Gündelik Olmayan Veri (Dış Kaynaklardan) Karar Destek Sistemleri Stratejik ve Taktik Planlama Kararları Gündelik Olmayan Veri (İç Kaynaklardan) Faaliyetsel Destek Sistemleri Faaliyetsel Kontrol ve Kısa Dönemli Taktik Planlama Kararları İşlem Verisi (Dış Kaynaklardan) İşleme Sistemleri Faaliyetsel Eylemler BİLGİ SİSTEMİ Veri Akışı Eylem ya da kararlara önderlik eden bilgi akışı Şekil 13. kararların kalitesini artırmak için bireylerin entellektüel niteliklerini bilgisayarın yetenekleriyle birleştirir. KDS’deki kararlar asla sistem tarafından tek başına alınamazlar. Bir FDS etkileşimli. işletmenin üst ve orta düzey yöneticilerine günlük faaliyetlerin ötesinde karar almalarında yardımcı olur. Bununla birlikte bir yıllık planlamada bazı taktik planlama kararları da yer alabilir. KDS’nin ilgilendiği uzun dönemli ve nisbeten planlanmamış olan kararlar çoğunlukla stratejik yapıdadır. hem gündelik(rutin) işlem verilerini hem de gündelik olmayan verileri iç veya dış kaynaklardan sağlamaktadır. zaman bölüşümlü ve gerçek zamanlı olabilir. Yönetsel yargıların yerine geçmezler.1. KDS’nin dört temel niteliği vardır. Karar Destek Sistemleri (KDS) Bir KDS.arasında yeralan FDS. Yani KDS daima bir ya da daha fazla yöneticinin katılımını gerektirir. onları desteklerler. karara katılan yönetici veya yöneticilerin karar verme etkinlikleri KDS sayesinde gelişebilecektir.

● ● ● ● Yeni geliştirilen bir ürün pazara sunulmalı mı? Yeni üretim olanakları nerede konumlandırılmalı? Başka bir firma satın alınmalı mı. KDS yardımıyla çözümlenen kararlar aşağıdaki gibidir. Çıktı tarafında ise programlanmış raporlar kadar işleme özgü raporlar da hazırlanabilir. Yöneticiler daima stratejik ve taktik kararları almak zorundadır. Girdi olarak büyük ölçüde işletme dışı kaynaklardan sağlanan işlemsel veriler kadar gündelik (rutin) olmayan veriler de toplanır. Karar almayla ilgili verilerin toplanması ve analiz edilmesi yöneticilerin en çok gereksinim duydukları yardımlardır. Bununla birlikte yönetici bir terminal veya mikro bilgisayar aracılığıyla KDS’den işleme özgü raporlar da isteyebilirler. faaliyetlere dahil edilmeli mi? Her faaliyet birimi için bütçelenmiş net gelir ve yatırımın geri dönme oranı ne olmalı? ● Maksimum satış ve kâr artışı için ürünlerimizin fiyatları nasıl olmalıdır? ? KDS’nin kullanıldığı işletmecilik eylemleri nelerdir? KDS kavramı aslında yeni değildir.2. Terminal veya Mikro Bilgisayar Kullanıcı Daha da fazlası KDS kullanan bir yönetici belki de belirli faktörlerin değerini değiştirmek ve sonuçları gözleyerek ilgili verilerle etkileşimli bir şekilde denemeler yapmak için modelleri kullanabilir. KDS Veri Tabanı KDS Model Tabanı KDS Kullanıcı Arabirimi Şekil 13. ? Karar destek sistemlerinin temel nitelikleri nelerdir? KDS. Bilgisel destek hem veri toplama hem de rapor üretme yoluyla sağlanır.188 - . Böylece KDS kullanan bir yönetici ilgili raporlama sisteminden raporları elde edebilir (Örneğin kârlılık raporlama sisteminden). Böylece KDS bir yöneticinin karmaşık problemli durumlarla ilgili olarak geniş bir bakış açısına sa- . Bir Karar Destek Sisteminin Bileşenleri. gerçek iş yaşamında birçok problemli durumda kullanılır. Karar alma sürecinde bu yöneticiler çevrelerinden yardım alırlar.(etkinliği)dir.

3. zaman paylaşımlı. Bir model tabanı ise yeni model yaratma araçları kadar karar modelleri ve istatistik tekniklerinin bir dizisini kapsar. Zamanlılık KDS için çok önemli bir faktör değildir. Bir kullanıcı arabirimi ise yöneticilerin veya diğer kullanıcıların veri ve model tabanlarıyla çalışmalarına olanak sağlar. FDS gibi genellikle etkileşimli. Bir KDS. şirket modelleri ve portföy modelleridir.3 değişik destek düzeylerini göstermektedir. Yeni ürünü pazara sunup sunmama kararı buna bir örnektir. Destek Düzeyi:1 Bu en alt düzey destek sistemi veri toplayacak ve daha sonraki kullanımlar için işlenmeden saklayacaktır. .189 - . KDS’nin model tabanı FDS’nin model tabanında bulunan modellerden farklıdır. Destek Sistemleri Tarafından Sağlanan Destek Düzeyleri. işletme yöneticilerinin karar alma yetenekleri üzerinde yoğunlaşan ve artıran “bir idareci beyin destek sistemi”dir. model yardımıyla veriyi işleyecek ve en uygun alternatifi seçerek kararı uygulamaya koyacaktır. Sonuç olarak bir KDS. 1 2 3 4 5 Şekil 13. uygun kararı geliştirecek. Girdi Veri Veri Saklama Sistemi Veri İşleme Sistemi Model Veri Sistemi Karar Seçimi Öneri Sistemi Karar Alma Sistemi Çıktılar . Bu sistem pazar verilerini toplayacak ve geri kalan tüm adımları karar verici yerine getirecektir. Bir destek sisteminin tasarımındaki amaç. Bu yüzden bir KDS gerçek zamanlı bir sistem olarak tanımlanamaz. finansal planlama modelleri. tahsis edilmiş ve model tabanlı olmakla birlikte bazı noktalarda FDS’den farklıdır. Bir KDS’nin bileşenleri Şekil 13. Karar verici kararın gerektirdiği problemi tanımlayacak. KDS türü modeller. KARAR DESTEĞİNİN DÜZEYLERİ Bilgisayara dayalı destek sistemlerinin tümü çeşitli nedenlerle aynı derecede karar desteği sağlayamazlar. sistemden gereksinim duyduğu veriyi çağıracak. destek tasarımını en iyi duruma getirmek olduğu için öncelikle bu düzeyler üzerinde duralım. Şekil 13.hip olmasını ve önemli faktörlerin etkileşimlerini incelemesini olanaklı kılar. Bu yüzden bir yönetici alternatif karar seçimlerini görebilir ve daha doğru olarak değerleyebilir. . Bir veri tabanı günlük olmayan veri ve planlama verisinin bir çeşidini ve ilgili özetlenmiş işlemleri içerir. Bu modeller FDS modellerindeki optimizasyon prosedürlerinden ziyade simülasyonu kullanma eğilimindedir.2’de görülmektedir.

Karar verici bu önerilen yolu seçebilir de seçmeyebilir de. model kriterlerini en iyi karşılayan belirli bir alternatifi belirleyerek işlemi daha ileriye götürür. Girdiler KDS’de kullanılan veriler dış kaynaklardan ve iç kaynaklardan elde edilir. Çünkü modelde dikkate alınmayan bir faktör nedeniyle farklı bir yol tercih edilebilir. Karar verici kişilerin yeri tamamen sistem tarafından bir modele devredilmiş olur. Ekonomik sipariş miktarı karar modelini kullanarak sistem yeniden sipariş edilecek kalemlerin optimal miktarını kararlaştırır. İç kaynaklardan seçilen verilerin de tamamı işleme konu değildir. Daha sonra karar verici bu sonuçları ve ilgili tüm analizleri çağırarak önerilen kararı kabul eder veya reddeder ve daha sonra kararı uygulamaya koyar.4. Destek Düzeyi:3 Bu düzeyde sistem. talep doğrultusunda veriyi işlemekte ve analiz etmektedir. Örneğin sistem. düzeydeki gibi aynı tarzda bir karar modeli kullanır. . Bu destek düzeyinin en iyi örneği stok sipariş kararıdır. yöneticiye nakit akım tablosu ve geçmişteki nakit düzeylerinin eğilimini sağlar ve bu bilgilere dayanarak yönetici kısa vadeli banka kredisi alıp almama kararını verir. Örneğin karar modeli üretilen ürünlerin güney bölgesindeki depoya taşınması için en iyi yolu önerebilir. 3. karar seçimini yapar ve kararı uygulamaya koyar. Şekil 13. Birkaç farklı fiyatın şahıslar üzerindeki etkilerini tahmin etmek için fiyatlama modellerinin kullanılması buna bir örnektir.190 - . Her bir bileşen çok sayıda unsuru ve faaliyeti içerdiğinden etkin bir KDS’nin tasarımı oldukça güçtür. bir KDS tarafından içerilen karmaşıklığın derecesini gösterir. beklenen alternatifler için sonuçları kıyaslar. Ancak sistem. Destek Düzeyi:4 Bu düzeyde sistem. Karar verici daha sonra sonuçları çağırır. KDS’nin etkili olabilmesi için veri ilgili ve doğru olmalıdır. alternatif eylemlerin sonuçlarını tahmin etmek için bir model kullanır.Destek Düzeyi:2 Bu düzeyde sistem veriyi toplamakta.2’nin daha geliştirilmiş bir şekli olan Şekil 13. Karar verici daha önce sıralanan tüm karar işleme aşamalarını yerine getirir. Ancak karar verici şimdi çalışmak için daha fazla kullanılabilir bilgiye sahiptir. Destek Düzeyi:5 Bu düzeyde sistem karar vermek ve onu otomatik olarak uygulamaya koymak için bir karar modeli kullanır. ? Bir destek sisteminin sağladığı destek düzeyleri nelerdir? BİR KDS’NİN BİLEŞENLERİ Etkin bir KDS şekil 13-2’de gösterilen temel unsurların uygun bir karışımını içerir.

Buna ek olarak belirli modelleri içeren model tabanı işletmeden işletmeye de farklı olabilir.191 - . Bir Karar Destek Sisteminin Yapısı. izlenebilmeli ve kapsamlı olmalıdır. Çoğu işletmede KDS’nce kullanılacak veri tabanı faaliyetsel işlevlere hizmet veren veri tabanından farklıdır. bir KDS’nde analiz yeteneği sağlayan gündelik ve özel istatistiksel. kolaylıkla ulaşılabilecek bir veri tabanında saklanmalı. KDS’de kullanılacak veri. Model Tabanı Modelleme Dili Stratejik Model Modeller Tabanı Taktik Modeller Model Oluşturma Blokları . KDS’nce gereksinim duyulan veri. Bir model tabanı. Model Tabanı Karar modellerinin bir kısmı çevrim içi model tabanında yer alır. Karar Verici Şekil 13. bir örgütün gereksinimlerine ve yapısına yanıt verecek şekilde ve birden fazla kişi ve birden fazla uygulama için kullanılabilecek şekilde organize edilmiş birbiriyle ilgili veriler toplamıdır. Veri Tabanı Bir veri tabanı. Veri Tabanı Dışsal Veri Girdileri İşlem Verisi Üretim Pazarlama . Karar Destek Veri Tabanı Finans Personel İçsel Veri Girdileri Kullanıcı Arabirimi Veri Manipülasyonu ve Analizi Bilgiyi Yeniden Çağırma Emir Dili Menüsü Çıktılar . . firmanın işlevlerine ve firmanın kilit karar vericilerine yardım eden modelleri kapsamalıdır. gözden geçirilir veya yenilenir. finansal ve sayısal modellerden oluşur. belirli modeller sürekli bir temelde genişletilir. faaliyetsel veri tabanından özel olarak yüklenmelidir.. Bununla birlikte makul düzeyde tam bir model tabanı stratejik ve taktik planlamaya.4. Herhangi bir andaki model seti geçici olarak model tabanında yer alabilir.

000 liralık artış yaparsak gelecek yıl firmamızın işçilik maliyetlerindeki artış ne olacaktır?" diye sorabilir. grafik sunumlara kadar çok farklı şekillerde olabilir. Duyarlılık analizi tekniği eğer ne analizinin özel bir çeşididir. Bu yüzden etkili bir KDS Tablo 13. Model kurucular bilgi işleme uzmanları ve programcılardır. insan davranışlarıyla (anlama. bir model kriterinde istenen düzeye ulaşmak için faktörlerin gereksinim duyulan düzeyini belirlemek için kullanılır.1. Finansal Bir Modelle Kullanılabilen Manipülasyon ve Analiz Teknikleri. Çıktılar cetvel şeklindeki çıktılardan.192 - .1’de kullanılan tekniklerin kullanımına olanak sağlamalıdır. öğrenme. Örnek: Firmamız gelecek yıl % 25'lik bir pazar payına sahip olmak için ne kadarlık satış hacmine sahip olmalı ● ● ● Çıktılar Etkin bir KDS kullanıcıya ilgili. Eğer Ne analiz tekniği. kritik değerleri ve gelecek dönemlerdeki kriterleri verilen cari veriler ve beklenen değişim oranları doğrultusunda tahmin eder. İnsan Arabirimi KDS’de yer alan kişiler model kurucular ve karar alıcı kullanıcılardır. Kullanıcılar/ karar alıcılar ise karar almada KDS’nin yardımına gereksinim duyan yöneticilerdir. Örnek: Bir kullanıcı satış değerleri ve her yıl hesaplanan net gelir yardımıyla gelecek beş yıl için firmanın bütçesini çıkartabilir. ● Zaman temelli simülasyon tekniği. problem çözme gibi) birleştirdiğimiz karakteristikleri sergileyen sistemler olan zeki bilgisayar sistemlerinin tasarımıyla ilgili bilgisayar teknolojisi ve yazılım gelişiminin bir parçasıdır. ? Bir KDS’nin etkin olabilmesi için hangi bileşenlere sahip olması gerekir? UZMAN SİSTEMLER (US) Yapay zekalar (YZ). Yapay zekaların uygulandığı üç temel alan . anlaşılabilir ve zamanlı bilgiler sağlamalıdır. faktörlerin varsayılan değişikliklere ve koşullara nasıl cevap verceğini ortaya koymak için kullanıcılara "eğer ne" sorusu sorma olanağı tanır.Veri Manipülasyonu ve Analizleri Veri değerlerini karar modeline aktarmak ve kriter değerlerini kararlaştırmak pek basit bir işlem değildir. Tablo 13. Örnek: Bir kullanıcı "Eğer 1 Ocak'ta ücretlerde saat başına 20. Faktörlerin değerlerinde değişiklik yapmak için karar modeli kriterlerinin duyarlılığını gösterir. Bir karar verici problem durumları ve karar sonuçlarını anlayabilmek için verilerle denemeler yapabilmelidir. Örnek: Eğer gelecek yıl birim satışlar % 10 düşerse firmamızın net gelirinde (model kriteri) ne etkisi olacaktır? Hedef araştırma analizi tekniği. dil.

bazı özel ve genellikle dar kapsamlı problemli alanlarda karar alma ve/veya problem çözmede insan uzmanla kıyaslanabilecek bir performans düzeyine ulaşabilir. Robotikler. UZMAN SİSTEM YAPILANDIRILMASI US’in yapılandırılmasında ve kullanımında yer alan üç temel faaliyet geliştirme. . Bir uzman sistem. Satranç oyuncusu satranç öğrenmek veya diğer bir insan rakibine karşı yapması gereken hamleleri önermesi için yardım amacıyla bir bilgisayar programını kullanıyorsa KDS sözkonusudur. ● ● ● Uzman sistemler ile KDS arasındaki farklılığı şöyle örneklendirebiliriz. Problemleri veri yerine cevaplar sağlayarak çözme. Aynı zamanda karar verme durumundaki kişilerin verimliliklerini artırır ve uzmanlaşmaya yardımcı olur. işletme planlaması. bir uzman sistem yargılar ve kullanıcılara insan bir uzmanın yapacağı şekilde belirli karar seçimlerinde öneride bulunur. bilgi toplamını kullanarak sonuç çıkarsama yapabilir ve spesifik bir sonuca ulaşabilir. Bu bilgi toplamı. US’ın yetenekleri. iç kontrol değerlemesi ve hata analizleri gibi karmaşık işletme uygulamalarında yararlanılmaktadır. bir işle ilgili bilgi toplamı olarak ifade edilen uzmanlığın insandan bilgisayara aktarılmasıdır. tıbbi inceleme. ? US’in sağlayacağı yararlar nelerdir? US’e ilişkin ana fikir. Uzman sistemler kararların etkinliğini artırdığı gibi karar verme hızını artırmaktadır. Çözümlere nasıl ulaşıldığına ilişkin bir açıklama sağlamadır. Bir uzman sistem zor bir problemin çözümünde veya karar vermede bir ya da daha fazla uzman insanın davranışlarını taklit eden bilgi tabanlı bir bilgisayar yazılımıdır.“doğal diller”. Bunun dışında. maden keşfi gibi alanların yanısıra aktif-pasif yönetimi. Bilgisayar. fabrikalarda.193 - . doğal dillerin ve robotiklerin aksine bilgi işleme ve analiz fonksiyonlarını yürütebilir. bilgisayarda saklanarak kullanıcıların gereksinim duyduklarında bilgisayardan çağrılacaktır. Sonuç çıkarsama yeteneklerini kullanarak karmaşık problemleri etkili ve verimli olarak çözmek için bu uzmanlığa başvurma. laboratuarlarda ve diğer iş yerlerinde önemli fiziki işlevlerin yerine getirilmesini sağlayan robotların geliştirilmesinde kullanılmaktadır. Özelleştirilmiş bilgi ve uzman insanların nedenselleştirmelerini sembolik olarak birleştirmek için bilgi mühendisliğinin bir türünü kullanan uzman sistemlerden. Örneğin popüler bir satranç oyuncusu bilgisayara karşı satranç oynadığında uzman sistemler sözkonusudur. Daha sonra bir insan uzman gibi uzman olmayanlara öneride bulunur ve eğer gerekliyse önerinin altında yatan mantığı açıklar. “robotik” ve “uzman sistemlerdir”. ● Bir ya da daha fazla uzmandan uzmanlık elde etmek ve ölümlü uzmanların bilgilerini gelecek dönemlere aktarmak. Uzman sistemler (us) ise. Doğal diller kolaylıkla kullanılabilen arabirimlerinin geliştirilmesinde kullanılmaktadır. danışma ve iyileştirmedir.

yeni kuralların. . Danışma Sistem bir kez geliştirildikten sonra kullanıcılara transfer edilir. FDS’nin sahip olduğu gerçek zamanlı olma yeteneğinin dışındaki yeteneklerin tümüne sahip olup. Bazı FDS sabitleştirilen karar modellerini içerir ve belirli bir kullanıma hizmet eder. işletmenin tamamına yönelik modeller ile finansal planlama ve portföy türleriyle ilgili tüm kararları yerine getirecek modelleri içerir. İyileştirme. Kullanıcının yanıtlarını aldıktan sonra bir sonuca ulaşma çabasına girişir. düzeltme kurallarının eklenmesi ve bazı kuralların çıkarılmasını içerir. veri tabanı ve model tabanıdır. ? Bir uzman sistemin yapılandırılmasında ve kullanımındaki temel faaliyetler nelerdir? Özet Bir bilgi sisteminin amaçlarından biri de karar vermede yöneticilere destek sağlamaktır. Bu amaçla kullanılan sistemler işleme sistemi. Veri tabanı günlenmiş ve ayrıntılı verileri içerirken. Sistemin girdileri iç ve dış kaynaklardan sağlanan ilgili ve doğru verilerdir. özellikle üst düzey yöneticiler tarafından alınacak uzun dönemli stratejik ve taktik planlama kararlarında kullanılmaktadır. Veri manipülasyon ve analiz unsurları “zaman tabanlı simülasyon”. FDS orta ve alt düzey yöneticiler tarafından kısa dönemli kararlar almaya yönelik çabalar içerir. uzman kişilerden ve/veya dökümanlardan elde edilen bilgiyle bilgi tabanının oluşturulmasını içermektedir. Kullanıcılar öneri istediklerinde US’e gelirler. Etkili bir bilgisayara dayalı KDS’nin unsurları. daha karmaşık modeller ve unsurlarla ilgilenir. KDS. zaman paylaşımlı ve gerçek zamanlıdır. Bu çaba hangi araştırma tekniğinin kullanılacağına ve bilgi tabanındaki kuralların probleme nasıl uygulanacağına karar veren sonuç çıkarsama aracı tarafından yerine getirilir. US kullanıcıya belirli bir olay hakkında gerçekleri sağlamak için soru sorarak kullanıcıyla tek yönlü bir diyalog yürütür. “eğer ne analizleri”. faaliyetsel destek sistemi ve karar destek sistemidir. Karar destekleri verinin toplanması ve saklanmasından (Düzey 1) yöneticilerin karar vermelerine (5. sistemin girdileri. Düzey) doğru sıralanan beş düzeyi kapsar. İyileştirme US’ler geliştirme aşaması boyunca birkaç kez iyileştirilirler. gündelik veri işleme faaliyetlerine yönelik iken. İşleme sistemi. “duyarlılık analizleri” ve “hedef bulma” gibi teknikleri kapsar. Bilgisayarlı bir KDS. Sistem faaliyete geçtikten sonra ek iyileştirmeler de yapılır.Geliştirme Bir US’in geliştirilmesi. Bilgisayara dayalı modern FDS etkileşimli. model tabanı.194 - .

Aşağıdakilerden hangisi KDS’nde kullanılan analiz tekniklerinden biri olamaz? a. istek doğrultusunda hazırlanan grafik veya metin şeklindeki basılı veya ekranda hazırlanan raporları içerir. e. Hedef Araştırma Tekniği 3. Zaman Temelli Simulasyon Tekniği b. Uzman sistemler birçok işletmede kullanılmaktadır.195 - . Dışsal Veri Girdileri b. Stratejik Modeller c. Kullanıcılar öneri istediklerinde uzman sisteme başvurabilirler. b. Eğer Ne Analizi tekniği d. c. Veri Manüpilasyonu ve Analizi 2. uzman kişilerin özel bir nedenselleştirme tabanlı dil aracılığıyla kodlanan bilgilerinden yararlanılarak geliştirilir. Bilgi tabanı. Uzman sistemin tek amacı günlük işlemlerin işlenmesidir. Dikey Yüzdeler Analizi Tekniği c. Sorular 1. Uzman sistemlerin içerdiği unsurlar veri tabanı ve model tabanından ziyade bilgi tabanlarını ve sonuç çıkarma araçlarını kapsar. Uzman sistem olay hakkında gerçekleri öğrenmek için tek yönlü diyalog yürütür. d. uzman kişilerden ve dökümanlardan elde edilen bilgiyle oluşturulur. Duyarlılık Analizi tekniği e. .KDS’nin çıktıları. Uzman sistemler. Uzman sistemler yönetsel karar almada kullanılmalarına rağmen bazı destek sistemlerinden önemli şekilde farklıdır. Uzman sistemler zaman içinde iyileştirilebilirler. Model Tabanı d. Aşağıdakilerden hangisi uzman sistemler için doğru değildir? a. Aşağıdakilerden hangisi karar destek sistemi bileşenlerinden biri değildir? a. Yorumlayıcı e.

Elektronik Posta Sistemleri (EPS) : Sisteme eklenmiş olan erişim aracına ve mesajları kabul etmek için saklama yeri olan bireyler arasında iletişime olanak sağlayan bilgisayara dayalı bir ağdır. : Bilgisayarın işletim sistemiyle doğrudan etkileşimde bulunarak kullanıcı ya da diğer aygıtlara hizmet götürdüğü sistem.196 - . Karar Destek Sistemleri c. İşlem İşleme Sistemleri d. Karar Alma Sistemleri 5. Model Tabanı b. Robotikler d. Bir problemin çözümünde veya karar vermede bir ya da daha fazla uzman insanın davranışlarını taklit eden bilgi tabanlı bir bilgisayar yazılımı olan sistem aşağıdakilerden hangisidir? a. Faaliyetsel Destek Sistemleri e. Etkileşimli Sistem . alt sistem ya da birimler arasındaki ilişkiyi göstermek için kullanılan terim. Karar Destek Sistemleri e.4. Uzman Sistemler b. Bir işletmede üst ve orta düzey yöneticilerin karar almalarında yardımcı olmak üzere veri işleme prosedürlerinin ve yargılarının model tabanı seti olan sistem aşağıdakilerden hangisidir? a. Elektronik Fon Transferi Sistemleri (EFT): : Daha çok finansal kurumlarca kullanılan ve merkezileştirilmiş ağlarla ana bilgisayara bağlanan ter minaller aracılığıyla müşterilerin fonla ilgili işlemlerini gönderen ve işleyen bilgisayarlı çevrim içi sistemlerdir. Faaliyetsel destek Sistemleri Sözlük ve Kavramlar Dizini Arabirim : Genelde iki sistem. Zeki Terminaller c.

Gerçek Zamanlı Modem Model Tabanı Satış Noktası Sistemleri (SNS) : Daha çok perakendeci firmalarca kullanılan ve ürüne ait veriyi anahtarlar veya üründe optik olarak okunan bar kodlar yardımıyla okuyarak satış verisinin merkezi ağla merkezi işlemciye gönderildiği ağlardır. zaman bölüşümlü sistemlerde bütün kullanıcılar bilgisayarı sadece kendileri kullanıyormuş gibi davranabilirler ve hizmet görürler. Bir araçtan gelen sayısal sinyalleri analog sinyallere veya analog sinyalleri sayısal sinyallere dönüştürür. : İşlemler oluştuğu anda bilgisayar tarafından işlenir ve sonuçlar anında istenilen yere ulaştırılır. Bilgi girişi ve çıkışı çevrim içi aygıtlarla yapılır.197 - .Elektronik Veri Değişim Sistemleri (EVD) : Bir firmanın bilgisayar sisteminden diğer bir firmanın bilgisayar sistemine veri değiş tokuşunu sağlayan bilgisayara dayalı ağlardır. : Tek bir coğrafik bölgeyle sınırlandırılmış alandaki terminaller ve bilgisayarlar arasında iletişim sağlayan ağlardır. : Gereksinim duyulan model setlerinin toplamıdır. : Bir örgütün gereksinimlerine yanıt verebilecek şekilde birden fazla kişi ve birden fazla uygulama için kullanılabilecek şekilde organize edilmiş birbiriyle ilgili veriler toplamıdır. Yerel Alan Ağlar Zaman Paylaşmak Veri Tabanı . : Birçok kullanıcının işlerini aynı anda yürütebilen bir işletim düzenidir. : Telefon kartlarıyla veri aktarımını sağlayan araçlardır.

Muhasebe bilgi sisteminin geliştirilmesi için yapılacak çalışmalar ve bu çalışmalarda dikkate alınacak ilkeler bir bilgi sisteminin kurulması ve çalıştırılması için büyük önem arz eder.198 - ÜNİTE Bu Ünitede.Muhasebe Bilgi Sisteminin Geliştirilmesi 14 .... . muhasebe bilgi sistemi geliştirme ilkeleri ve sistem analizi konuları üzerinde durulacaktır. Muhasebe bilgi sisteminin yeni kurulması veya mevcut olan bir sistemin geliştirilmesi için yapılması gereken sistem geliştirme çalışmalarının ne olduğu açıklanacaktır. Çalışma Biçimine İlişkin Olarak. Bu amaç doğrultusunda sistem geliştirme çalışmalarının mahiyeti.. Bu bakımdan bu ünitede ele alınan sistem geliştirme çabalarının mahiyetini ve muhasebe bilgi sistemi geliştirme ilkelerinin herbirinin ne anlam ifade ettiğini ve neyi amaçladığını kavramak bu ünitenin ve bundan sonraki ünitelerde ele alınan tasarım ve uygulama konularının anlaşılmasını kolaylaştırır.

kurulması istenen her sistem için. “sistem geliştirme çalışmaları” ile mümkündür. kurulmasına karar verilen muhasebe bilgi sisteminin veya bir alt sisteminin çalışır duruma getirilmesi ile son . yeni ihtiyaçlara cevap verecek şekle getirilmesi veya bilgi sisteminde mevcut bir problemin giderilmesidir. bir konu etrafında düşüncenin yoğunlaşması. sistem geliştirme çalışmaları ve bu çalışmalar sırasında uyulacak ilkeler temel olarak aynı kalır. Bu çalışmalar. işletmenin muhasebe bilgi sisteminin veya bir alt sisteminin kurulması veya mevcut sistemin değiştirilmesi veya tamamlanması için sistemin tasarımından kullanılmasına kadar ve daha sonra kontrol edilmesi dahil adım adım yapılacak bütün işlemleri kapsar. ✔ Sistem geliştirme çalışmaları geliştirilecek her sistem için aynı mıdır? Sistem geliştirme çalışmaları.199 - . Bu farklılıklar sistem geliştirme çalışmalarını etkiler. Sadece ele alınan konular ve elde edilmek istenen amaçlar farklı olur. genellikle bir proje ve sistem analizi çerçevesinde yürütülür. kurulması ve çalışır duruma getirilmesi veya var olan bir sistemin yeni ihtiyaçlara ve gelişmelere cevap verecek duruma dönüştürülmesi ancak. Proje genel anlamda. ✔ Sistem geliştirme çalışmaları nasıl yürütülür? Sistem geliştirme çalışmaları. Fakat buna karşılık. Böyle bir sistemin tasarımı. ✔ Sistem geliştirme çalışmaları ne zaman başlar? Sistem geliştirme çalışmaları genellikle üst yönetimin böyle bir çalışma için duydukları gereksinme ile başlar. Aşamalar sistem geliştirme çalışmalarını gerektiren nedenlerin saptanması ile başlar. Çalışmalarda ana konu muhasebe bilgi sisteminin veya alt sistemlerinin işletmede yeni kurulması veya kurulu olan sistemin iyileştirilmesi. bir çözüm veya çıkış yolunun aranması ve en uygun çözüm yolunun zamanında ve en düşük maliyetle uygulanmaya konulması amaciyle yapılan bir plan veya çalışmalar bütünü olarak tanımlanabilir.SİSTEM GELİŞTİRME ÇALIŞMALARI Muhasebe Bilgi Sistemi. Bu gereksinme bir bilgi sisteminin kurulmak istenmesi veya işletmede mevcut muhasebe bilgi sistemindeki yetersizliklerin veya aksamaların giderilmek istenmesi sonucu ortaya çıkar. ücret-işçilik alt sistemleri veya nakit bütçeleri alt sistemleri için de aynıdır. yönetimin varlıklar üzerindeki yönetim sorumluluğunu yerine getirmek. işletme eylemlerinin kontrolunu olurlu kılmak ve geleceğe ilişkin işletme eylemlerini planlamak için gerekli bilgileri sağlayan ve birçok alt sistemden oluşan bir bilgi sistemleri dizisi olarak tanımlanmıştı. Muhasebe bilgi sisteminin kapsamı işletmelerin koşullarına. örneğin genel muhasebe. yapılması gereken sistem geliştirme çabaları her sistem için yapılacaktır. İzlenecek yol. faaliyet yapılarına ve yönetim anlayışlarına göre bazı farklılıklar gösterir. maliyet muhasebesi veya bunların alt sistemi olarak satışlaralacaklar. Sistem geliştirme çalışmaları birbirini izleyen şu dört aşamadan oluşur: ● ● ● ● Planlama (Ön Araştırma) Ön Tasarım Ayrıntılı Tasarım Uygulama Bu dört aşama daha sonra açıklanacağı gibi kendi içinde bir takım alt aşamalara ayrılır.

sistemin yapısının ve çalışma düzeninin sağlanması ancak sistemin tasarımı sırasında uyulacak birtakım ilkelerle mümkündür. Ayrıntılı Tasarım ve Uygulama aşamaları da Ünite 16’da açıklanacaktır. Bu ekip sistem geliştirme çalışmalarının planlanması. yürütülmesi ve kontrol edilmesinden sorumlu olacaktır. endüstri mühendislerinden. diğer bir ifadeyle. kesin yasalar değil.200 - . sistemin içeriğine bağlı olarak. yöneticilerden. ne zaman ve kimler tarafından yapılacağını gösteren açıklamalara ait yönergeler ile sağlanır. nasıl. ✔ Sistem geliştirme çalışmaları kimler tarafından yürütülür? Muhasebe bilgi sistemini geliştirme çalışmaları genellikle bir ekip tarafından yürütülür. ne şekilde. sistem analistlerinden. ✔ Sistem geliştirme ilkelerinin işlevi nedir? Sistem ilkeleri. sistemin kendisini oluşturan unsurların (öğelerin) neler olduğunu ve sistemin içinde yapılması gereken işlemlerin. muhasebecilerden.bulur. Muhasebe bilgi sistemi geliştirme ilkeleri. vergi uzmanlarından. neyle. Sistemin yapısı ve çalışma düzeni. bilgisayar uzmanlarından ve ilgili olabilecek diğer elemanlardan oluşur. ? Sistem geliştirme çalışmaları ne demektir ve hangi amaca yöneliktir? MUHASEBE BİLGİ SİSTEMİ GELİŞTİRME İLKELERİ Sistem belirli bir amaca varmak. ancak uzun deneyimler sonucu geliştirilen ve sistem tasarımında yol gösterici birer rehber niteliğindedir. Ekip. amaca hizmet edecek bir yapının oluşturulmasında en önemli etkendir. ✔ Sistem geliştirme ilkeleri nasıl olabilir? Muhasebe bilgi sisteminin veya herhangi bir alt bilgi sisteminin başarısını belirleyecek olan belli başlı Muhasebe Bilgi Sistemi Geliştirme İlkeleri şunlardır: ● ● ● ● ● ● ● Uygun Maliyet İlkesi Raporlama İlkesi İnsan Etkeni İlkesi Örgüt Yapısı İlkesi Esnek Olma İlkesi Açık ve Anlaşılabilir Olma İlkesi Veri Biriktirme ve Süreçleme İlkesi ? Muhasebe bilgi sistemi geliştirme ilkeleri ne demektir? Hangi temel ilkeler vardır? . Nitekim. örgütlenmesi. ekonomik ve etkin bir muhasebe bilgi sistemi ancak bir takım ilkelere uyularak var edilebilir. Bütün bunların beklenildiği gibi meydana getirilmesi. bir eylemi gerçekleştirmek için yapılması gerekli işlemleri yapmak üzere birbirine bağımlı bir araya getirilmiş unsurların oluşturduğu bir yapı ve çalışma düzenidir. işletmecilerden. Planlama ve Ön Tasarım aşamaları Ünite 15’te.

ortaklara. sistemin parayla ölçülemeyen yararları arasında sayılabilir. Çünkü iç ve dış bilgi kullanıcıları tarafından istenecek bilgiler aynı muhasebe bilgi sisteminden sağlanır. Bu nedenle uygun maliyetlerin saptanmasında temel etken görünür maliyetlerdir. Bunlar tamamen karar verme durumundaki yöneticilerin sübjektif değer yargılarına bağlıdır. Böylelikle yukarıdaki soruya verilecek yanıt. ✔ Uygun maliyet ilkesi ne demektir? Raporlama İlkesi Muhasebe bilgi sistemi. Bu bilgilerin etkin bir şekilde ilgili yerlere iletilmesi. görünmez maliyetlere koşut olarak parayla ölçülmeyen yararların da ikincil (tali) durumda kalacağı açıktır. Çünkü sistemin temel çıktısı raporlardır. Bunun yanında bilgi işlem eylemlerinde sağlanacak çabukluk ve zamanlı bilgi süreçleme gibi yararlar. Bu nedenle iç ve dış raporlamanın sistem içinde birlikte düşünülmesi gerekir. Nitekim. Uygun maliyetin saptanması oldukça karmaşık bir sorundur. Bunlardan birincisi personel. genel olarak sistemden sağlanacak ve ölçülebilecek yararların sistem maliyetini (görünür maliyet) karşıladığı veya geçtiği durumlarda. Uygun maliyet ilkesi Muhasebe Bilgi Sistemi Geliştirme İlkelerinin en önemlisidir. Genellikle iki maliyet biçiminde ortaya çıkar. Örneğin. sistemin yalnızca dış raporlamaya veya yalnızca iç raporlamaya yönelik olması gerçeklerle bağdaşmaz. Uygun maliyetin saptanmasında. bilgi sağlamaktır. yönetimin gereksinmelerine uygun olarak. sistemin işletmeye sağlıyacağı ölçülebilir yararların karşılaştırılmasına bağlıdır. kredi kurumlarına ve kamuya) içeren bilgi sistemidir. Yararlara örnek olarak. ancak raporlarla olur. Ancak dış raporlamayı da (devlete. Raporlama ilkesi ne demektir? . ✔ Uygun maliyetin ölçüsü nedir? Uygun maliyetin ölçüsü. Bilindiği gibi muhasebe bilgi sisteminin ana amacı. gecikmeli bir faturalama işleminden doğacak mali sıkıntı veya sistemin vereceği yanlış bilgiler sonucu gerekli olabilecek ek maliyetler gibi. Görünmeyen maliyetlerin önceden saptanması veya önceden kestirimi zordur. haberleşme araçları. sistem için harcanan parayla. içe ve dışa yönelik olarak ektin bir raporlama düzeni sağlayacak şekilde geliştirilmelidir. tutarlı bir şekilde bilgi sağlamak ve iç kontrolu olurlu kılmak amacıyla uygun bir maliyetle geliştirilmelidir. bütün bilgi sistemlerinde olduğu gibi. işletmede var olan personel veya donanımla yapılan bilgi işlem eylemlerinin maliyetlerinde bir tasarrufun sağlanması veya sistemle sağlanacak bir kontrol ile depolarda daha az veya daha çok mal bulundurma sonucu elde edilebilecek parasal tasarruflar gibi yararlar örnek gösterilebilir. sistem için harcanan maliyetin uygunluğundan söz etmek yerindedir. formlar ve donanım (bilgi işlemde kullanılan araçlar) gibi sistem öğelerine harcanacak olan ve parayla ifade edilebilecek “görünür maliyetler”dir. İkincisi ise zaman zaman ortaya çıkabilecek ve önceden kestirilemeyen “ görünmeyen maliyet”dir.201 - ? .Uygun Maliyet İlkesi Muhasebe bilgi sistemi. Muhasebe bilgi sistemi genellikle işletme içi eylemlere yönelik bir bilgi sistemidir.

Bu nedenle. Dolayısiyle işletme. Muhasebe Bilgi Sisteminde kullanılan bir hesap planının veya kodlama yönteminin yeni gereksinmeler karşısında bir takım eklerle kullanılabilirliğini devam ettirmesidir. karar merkezlerinin. İşletmenin yeni bilgi ve kontrol gereksinmelerine civap vermek. Dinamik bir sistem olarak işletme sürekli bir gelişme süreci içinde olur. belirli temellere dayanan bir çalışma düzeninin sağlanması gerekir. Muhasebe bilgi sisteminin çalışmasından sorumlu kişiler. Kişiler bu beklentilerini sistemin sosyal yapısında gerçekleştirmek isterler. Örgüt içindeki yeri ve buna bağlı olarak yetki ve sorumlulukları iyi tanımlanmamış bir yöneticinin. insancıl etkenleri dikkate alarak geliştirilmelidir. Böylelikle bunlara yönelik bilgi gereksinmeleri karşılanamaz. değişiklikler karşısında yeni-baştan düzenleme gerektirmeksizin. ancak belirli temellere dayalı sağlam bir sosyal yapı ve bu sosyal yapıyı oluşturan kişilerin sistemi benimsemeleriyle mümkündür. ancak değişikliklere uyum sağlayan esnek bir sistemle mümkün olabilir. Açık bir sistem olarak ise. ? İnsan etkisi ilkesi ne demektir? Örgüt Yapısı İlkesi Muhasebe Bilgi Sistemi. Benimsetilmeyen bir sistemin çalışma olanağı yoktur. esnek bir şekilde geliştirilmelidir. kontrol noktalarının ve çalışma alanlarının doğru olarak saptanmasına olanak tanımaz. Bu açıdan sağlıklı bilgi akışı ve gerekli yerlere gerekli bilginin verilmesi ancak tanımlanmış bir örgüt yapısı içinde olabilmektedir. Bu kişiler sistemin sosyal yapısına girerken. belirli ve açıkça tanımlanmış bir örgüt yapısı içinde işlev görecek şekilde geliştirilmelidir. Örneğin. farklı ortamdan gelen ve değişik özellikleri olan kişilerin birbirleriyle olan ilişkilerinde. işletme değişen iç ve dış koşullardan sürekli etkilenir. bekleyiş ve isteklerle gelirler. Yine aynı şekilde iyi tanımlanmamış bir örgüt. yeni gereksinmelere yalnızca yeni bir takım eklerle cevap verebilen bir sistemdir. sistemin sosyal yapısını oluşturur. Çünkü sistemin etkinliğinden insanlar sorumludur. Etkin bir muhasebe bilgi sistemi. iş yaşamı dışındaki sosyal durumlarının ve geçmişteki görgü ve deneyimlerinin doğurduğu belirli ümit. ? Esnek olma ilkesi ne demektir? . Ancak her kişinin beklentileri eski deneyim ve görgülerine göre farklılıklar gösterir. bilgi gereksinmelerinin neler olabileceği saptanamaz. Sistemin sosyal yapısı. ? Örgüt yapısı ilkesi ne demektir? Esnek Olma İlkesi Muhasebe Bilgi Sistemi. gerek gelişme sürecinden gerekse iç ve dış koşullardan doğan değişikliklerle karşı karşıya kalır. bu özellikleriyle üzerinde durulması gerekli önemli bir konu olmaktadır. İnsan etkeni ilkesinde ikinci önemli bir konu sosyal yapıyı oluşturan kişilerin sistemi benimsemeleridir. İşletme dinamik ve açık bir sistemdir.202 - .İnsan Etkeni İlkesi Muhasebe bilgi sistemi. Esnek bir sistem ise.

Açık ve Anlaşılabilir Olma İlkesi Muhasebe Bilgi Sistemi. Mevcut olan sistemin değiştirilmesi veya ihtiyaca cevap verecek duruma getirilmesi ise. Bir sistemin etkin olması. zamanlı ve ilgili yönetsel bilgilerin elde edilmesi verilerin sistemdeki ilk kayıtlarına bağlıdır. mal. işlenmesi ve bilgiye dönüştürülmesi ve karar . Buna bağlı olarak işletmeler daha kolay bir şekilde yapılır. varsa problemlerin belirlenmesi ve bu problemlerin çözümlerinin bulunması ve sistemin tamamlanması ve sisteme ilavelerin yapılması demektir. karmaşık olmasını gerektirmez. Bir bilgi sistemi değişik karar merkezleri etrafında tasarımı yapılarak geliştirilir. açık ve anlaşılabilir bir şekilde geliştirilmelidir. Bu bakımdan ilk kaydın doğruluk ve ayrıntı derecesi oldukça önemlidir. Muhasebe bilgi sisteminden istenen etkinliğin sağlanması. Açık ve anlaşılabilir bir sistem. Yeni bir sistemin kurulması başlı başına yeni bir sistemin tasarımıdır. para akışı gibi) ile bilgi akışında ortaya çıkan problemleri gidermek veya söz konusu akışları iyileştirmek için yapılacak çalışmalar bütünüdür. İlk kaydın gerekli ayrıntıda olması daha sonra sistemden çok amaçlı bilgilerin alınmasına olanak sağlar. ancak sistemin veya alt sistemlerinin ve sistem içindeki işlemlerin iyi bir şekilde tanımlanmasıyla sağlanır. Dolayısiyle bilgi sisteminin kendisi. gerekse bilgi akışlarına ilişkin faaliyetlerin yürütülmesinden sorumlu olan. Bir ekonomik olayın ortaya çıkması durumunda. Bunun için sistem analizi çalışmalarının yapılması gerekir. başka bir deyişle anlamlı.203 - . anlamlı. bilgi girdilerine göre kararlar veren ve bunlara göre tavır takınan ve bir kişiye bağlı olan bir yönetim alanı veya birimidir. ? Açık ve anlaşılabilir olma ilkesi ne demektir? Veri Biriktirme ve İşleme İlkesi Muhasebe Bilgi Sistemi. ✔ Karar merkezi ne demektir? Karar merkezi. veri veya bilgilerin sistem içindeki “girdi-işleme-çıktı” şeklinde akışlarıyla ilgilidir. işletmelerdeki açıklık ve anlaşılabilirlik sistemin çalışmasından sorumlu kişilerin sistemi izleyebilmelerini kolaşlaştırır. Açık ve anlaşılabilir işlemlere dayalı bir sistem kişiler tarafından karmaşık bir sisteme nazaran daha çabuk öğrenilebilir. zamanlı ve ilgili yönetsel bilgi sağlayacak şekilde geliştirilmelidir. Bu nedenle başlangıçta ayrıntı derecelerinin çok iyi saptanması yararlı olmaktadır. Muhasebe bilgi sisteminin geliştirilmesi ile ilgili bu ilke. sistem içindeki eylemlerin kolaylıkla izlenebilmesi amaciyle. değişik karar merkezlerinde verinin toplanması. ✔ Veri biriktirme ve süreçleme ilkesi ne demektir? SİSTEM ANALİZİ Muhasebe bilgi sistemini geliştirme çalışmalarının yeni bir sistemin kurulması veya mevcut olan sistemin değiştirilmesi veya ihtiyaca cevap verecek duruma getirilmesi için yapılan çalışmalar olduğunu belirtmiştik. mevcudun ne olduğunun anlaşılması. ✔ Sistem analizi ne demektir? Sistem analizi. işletmenin karar merkezlerindeki ve karar merkezleri arasındaki fiziksel akış (malzeme. bilgi işleme konu olacak verilerin doğru ve gerekli ayrıntılarla ilk kayıtlarının yapılması gerekir. gerek fiziksel.

204 - . yargı. problem çözme. Sistem analizine başlanmasının temel nedenleri. Maliyet-Etkinlik Analizi Sistem Analizi İşlemleri. İşletmedeki bilgi akışında bazı aksaklıklar.1. Ekonomik olarak kabul edilebilir mi? Hayır Evet Seçimin Yapılması Hayır Olduğu gibi kabul edildi mi? Evet Çözümün-Modelin uygulamaya konulması Belirtilen ve Şekil. izlenmesi ve değerlen mesi. düzensizlikler. gecikmeler ortaya çıkabilir. yeni fikirler ve teknolojinin uygulanması ve mevcut uygulamaların geliştirilmesi gibi olaylardır. yeni gereksinmeler. Aşağıdaki akış şemasında birbirini izleyen söz konusu işlemler ve bu işlemlerin birbirleri ile ilgileri gösterilmiştir: Bilgi kullanıcıyönetici ile sistem analistinin karşılaşması Problemin Tanımlanması Seçeneklerin Geliştirilmesi Seçenekler istenenleri karşılıyor mu? Hayır Evet Modellerin Kurulması Şekil 14. ✔ Sistem analizinde nelerden yararlanılır? Sistem analizinde kantitatif teknikler kullanıldığı kadar. Mevcut bilgi sistemi istenildiği gibi işlem görmüyor olabilir. Problem çözme ve tasarımı kapsayan sistem geliştirme çabalarında sistem analizi uygulamaları olarak altı temel işlem vardır: ● ● ● ● ● ● ● Problemin tanımlanması Sistem analizi çalışmalarının programlanması Seçenek çözümlerin geliştirilmesi Seçeneklere yönelik modellerin kurulması Seçeneklerin maliyet-etkinlik analizlerinin yapılması Seçeneklerden birinin seçimi Seçilen seçeneğin uygulamaya konulması. sağ duyu ve deneyim gibi kalitatif faktörlerden de yararlanılır. yaratıcılık. Amaçlara varmak ve faaliyetlerde etkinlik sağlamak için mutlaka var olan problemleri ortadan kaldırmak gereklidir.1’de birbirle- .merkezleri arasında veri veya bilginin akışı şeklinde irdelenir.

Sorular 1. Sistem geliştirme çalışmaları. ayrıntılı tasarım ve uygulama aşamaları olarak birbirini izleyen dört aşamada yürütülür. d. Sistem analizinin hedefi ve içeriği nedir? Özet Muhasebe bilgi sisteminin tasarımı.? ri ile ilgileri gösterilen sistem analizi işlemleri (aşamaları) Sistem Geliştirme Çalışmalarının temelini oluşturur. Sistem geliştirme çalışmaları genellikle bir proje ve sistem analizi çerçevesinde yürütülür. çalışır duruma getirilmesini kapsar. insan etkeni. diğer bir ifadeyle. uygun maliyet.205 - . ayrıntılı tasarım ve uygulama aşamaları sistem analizi çerçevesinde yürütülür. ayrıntılı tasarım ve uygulama aşamalarından oluşan sistem geliştirme çalışmaları izleyen ünitelerde belirtilen çerçeve içinde ayrı ayrı ele alınarak açıklanaçaktır. çalışmaların programlanması. Sistem Geliştirme Çalışmalarının aşamaları olarak daha önce sayılan planlama (ön araştırma). Sistem geliştirme çalışmaları bir bilgi sisteminin tasarımını. Sistem geliştirme çalışmalarını oluşturan dört aşama da bu çerçevede ve ayrıntılı olarak gerçekleştirilir. problemin tanımlanması. örgüt yapısı. Sistem geliştirme çalışmaları için aşağıdakilerden hangisi doğru değildir? a. kurulması istenen her bilgi sistemi için aynıdır. Sistem geliştirme çalışmaları kurulması istenen her bilgi sistemi için aynıdır. kurulmasını. raporlama. esnek olma. Sistem geliştirme çalışmaları. Bu çalışmalar. veri biriktirme ve süreçleme ilkelerine uyulması gerekir. Nitekim planlama. Sistem analizi genel olarak. b. kurulması ve çalışır duruma getirilmesi veya var olan bir bilgi sisteminin yeni ihtiyaçlara ve gelişmelere cevap verecek duruma dönüştürülmesi sistem geliştirme çalışmaları ile gerçekleştirilir. açık ve anlaşılabilir olma. c. Bu aşamaların temeli. ön tasarım. işletmede yeni bir bilgi sisteminin kurulmak istenmesi veya işletmede mevcut muhasebe bilgi sistemindeki yetersizliklerin veya aksamaların giderilmek istenmesi sonucu ortaya çıkar ve ön araştırma. seçeneklerin geliştirilmesi. istenilen bir sistemin istenildiği şekilde kurulması veya geliştirilmesi sırasında muhasebe bilgi sistemi geliştirme ilkeleri olarak ifade edilen. ön tasarım. . sistem analizine dayanır. ön tasarım. genellikle bir proje ve sistem analizi çerçevesinde yürütülür. Sistem geliştirme çalışmalarından beklenen sonucun elde edilmesi. seçeneklerden en uygun olanının seçilmesi ve uygulamaya konulması işlemleridir. Sistem geliştirme çalışmaları genel kabul görmüş muhasebe ilkelerine dayanır.

e. Sistem geliştirme çalışmaları kurulan ya da geliştirilen sistemin kontrol edilmesini de kapsar. 2. Muhasebe bilgi sistemi geliştirme ilkeleri kapsamında aşağıdakilerden hangisi yer almaz? a. Değişmezlik İlkesi b. Örgüt Yapısı İlkesi c. Raporlama İlkesi d. Uygun Maliyet İlkesi e. İnsan Etkeni İlkesi

3. İşletmenin açık ve dinamik bir sistem olması, sistem geliştirme çabalarında, aşağıdaki ilkelerden hangisinin sürekli gözönünde tutulmasını gerektirir? a. Örgüt Yapısı İlkesi b. Esnek Olma İlkesi c. Açık ve Anlaşılabilir Olma İlkesi d. Veri Biriktirme ve Süreçleme İlkesi e. İnsan Etkeni İlkesi

4. İşletmenin karar merkezlerindeki ve karar merkezleri arasındaki fiziksel akış ile bilgi akışında ortaya çıkan problemleri gidermek veya sözkonusu akışları iyileştirmek için yapılacak çalışmalar bütününe ne denir? a. Yönetim Bilgi Sistemi b. Bilgi İşlem c. Sistem Analizi d. Sistem Organizasyonu e. Süreçleme

5. Sistem analizi işlemlerinin başlangıcı nedir? a. Problemin tanımlanması b. Sistem analizi çalışmalarının programlanması c. Seçeneklere yönelik modellerin kurulması d. Seçeneklerin maliyet-etkenlik analizlerinin yapılması e. Seçeneklerden birinin seçimi

- 206 -

Muhasebe Bilgi Sisteminin Ön Tasarımı

15
- 207 -

ÜNİTE

Bu Ünitede...
Muhasebe Bilgi Sisteminin kurulması veya mevcut sistemin iyileştirilmesi ve genişletilmesi için yapılan sistem geliştirme çalışmalarının ilk iki aşaması olan çalışmaların planlanması ve ön tasarım aşamaları açıklanacaktır. Bu nedenle, sistem geliştirme çalışmalarının nedenleri, çalışma planı, sistem sınırlarının geliştirilmesi, bilgi gereksinmelerinin saptanması, sistem amaçlarının geliştirilmesi, sistem kısıtlayıcılarının ve kaynaklarının belirlenmesi, çıktıların, girdilerin, süreçleme işlemlerinin belirlenmesi, sistem öğelerinin saptanması, maliyet-etkinlik analizi konuları üzerinde durulacak ve bunların nasıl yapılacağı anlatılacaktır.

Çalışma Biçimine İlişkin Olarak...
Muhasebe bilgi sisteminin geliştirilmesi birbirini izleyen aşamalarla gerçekleştirildiğinden, her bir aşamanın başlı başına iyi öğrenilmesi yanında, aşamalar arasındaki ilişkinin de iyi öğrenilmesi bu ünitede anlatılan konuların anlaşılmasını kolaylaştırır.

MUHASEBE BİLGİ SİSTEMİ GELİŞTİRME ÇALIŞMALARININ PLANLANMASI
Sistem geliştirme çalışmalarının ilk aşaması çalışmaların planlanmasıdır. Ön araştırma olarak da ifade edilen planlama aşaması, üst yönetimin veya işletmedeki diğer bilgi kullanıcılarının, yönetim faaliyetleri için gerekli bilgileri etkin bir şekilde ve zamanında sağlayacak olan muhasebe bilgi sistemine veya herhangi bir alt bilgi sistemine duyacakları gereksinme ile başlar. Bu nedenle önce bilgi sisteminin kurulmasını gerektiren nedenler belirlenir?

Nedenlerin belirlenmesi ne açıdan yarar sağlar?
Sistem geliştirme çalışmaları nedenlerinin saptanması, çalışmaların ne yönde olabileceği saptanır. İşletmedeki mevcut sistem mi düzeltilecek yoksa, yeni sistem mi kurulacak? Buna göre sistem analizi ve tasarım işlemleri yapılır. Çalışmaların yönü genel bir şekilde belirlendikten sonra, belirlenen bu yöne göre, sistemin tasarımından, çalışır duruma gelinceye kadar yapılacak çalışmalar ve çalışmaların yürütülebilmesi için gerekli para, eleman ve zaman gösteren bir eylem planı hazırlanarak, bir rapor şeklinde yönetime sunulur. Üst yönetim bu rapora göre sistem geliştirme çalışmalarının devamına ve kesilmesine ilişkin kararını verir. Planlama aşamasının belinlenen bu içeriği aşağıda açıklanacak olan, sistem geliştirme çalışmaları nedenlerinin saptanması ve eylem planınınhazırlanması alt aşamaları ile gerçekleştirilir.

?

Sistem geliştirme çalışmalarının ilk aşaması olan planlama aşamasının içeriği nedir?

Sistem Geliştirme Çalışmaları Nedenlerinin Saptanması
Sistem geliştirme çalışmalarının yönünü belirlemek için çalışmaları gerektiren nedenlen saptanır. Sistem geliştirme çalışmaları genel olarak iki yönde yürütülür: 1) İşletmede yeni bir muhasebe bilgi sistemi veya yeni bir alt bilgi sisteminin kurulması, 2) Mevcut sistemin düzeltilmesi. Sistem geliştirme çalışmaları, bilindiği gibi, işletmede bilgiye ve dolayısiyle bilgi sistemine duyulan bir gereksinmeyle başlamaktadır. Bu gereksinme temel olarak yeni gelişmelerden veya işletmede mevcut bilgi sisteminden doğan aksamaların veya yetersizliklerin giderilmek istenmesinden kaynaklanır.

Ne gibi yeni gelişmelerden söz edilebilir?
Sistem geliştirme çalışmalarını gerektiren yeni gelişmeler genel olarak iki noktada ortaya çıkar. Birincisi; bilgi işlem teknolojisinde, özellikle bilgisayar teknolojisinde görülen hızlı değişmelerin yarattığı yeni olanaklar. İkincisi; yönetim biliminde, işletmecilik uygulamalarında görülen yeni yönetim teknikleri ve yeni uygulamalar. Mevcut bilgi sistemindeki aksamalar, yönetimin etkinliğini önemli derecede azaltır. Mevcut bilgi sisteminin yönetime gerekli bilgileri zamanında ve içerikte sağlayamaması alınacak kararları olumsuz yönde etkileyebilir. Bu durum yeni bir sistemin kurulmasını veya mevcut sistemin yeniden düzenlenmesini veya tamamlanmasını gerekli kılar.

Yeni gereksinmeler sistem çalışmalarını gerektirir mi?
İşletmelerin giderek büyümesi; karmaşıklaşması veya yapının değişmesi, beraberinde yeni gereksinmeleri ve konuları ortaya çıkarır. Büyü- 208 -

yen, karmaşıklaşan bir işletmenin yönetimi daha çok bilgiye gereksinim duyacaktır. Bu durum işletmede yeni bir bilgi sisteminin kurulmasını veya en azından mevcut bilgi sisteminin yeniden gözden geçirilmesini ve yeni isteklere cevap verebilecek duruma getirilmesini zorunlu kılacaktır. Sözgelimi, işletmenin büyüyüp bir holding şekline gelmesi durumunda, ana şirketin bünyesinde ve tüm bağlı şirketleri kapsayacak genişlikte yeni bir muhasebe bilgi sistemi kurma gerekliliğinin doğması gibi.

?

Sistem geliştirme çabalarının nedenlerinin saptanmasının yararı nedir? Sistem çalışmalarını gerektiren ne gibi nedenler vardır?

Çalışma Planının Hazırlanması
Muhasebe bilgi sisteminin veya bir alt sisteminin kurulması veya yeniden düzenlenmesi ile ilgili durum genel hatlarıyla belirlendikten sonra, sistem geliştirme çalışmalarını bir bütün olarak gösterecek bir çalışma planı (eylem planı) hazırlanır. Bu planda, sistem geliştirme çalışmalarının ön tasarım, ayrıntılı tasarım ve uygulama aşamalarında, diğer bir ifadeyle sistemin tasarımından kurulmasına ve çalıştırılmasına kadar olan muhtemel işlemler ve gerekli para, çalışma ekibi ve zaman belirtilir. Çalışma planı genellikle iki bölümde hazırlanır. İlk bölümde ön tasarım aşaması, ikinci bölümde ayrıntılı tasarım ve uygulama işlemleri gösterilir.

Çalışma planının bölümlerinde hangi bilgilere yer verilir?
Çalışma planının ön tasarıma ilişkin ilk bölümlerinde, ön tasarım aşamasındaki işlemlerin nasıl, ne kadar sürede, kaç kişiyle ve kimler tarafından yapılacağı ve bunun maliyetinin ne olacağı belirtilir. Planın ikinci kısmında ise, bu kez bu bilgiler ayrıntılı tasarım ve uygulama aşamalarının işlemleri için açıklanır. Çalışma planında belirtilen bu bilgiler, kuşkusuz tahmini bilgiler olacaktır. Planın daha isabetli ve gerçeklere daha yakın olması bakımından, belirtilen bilgiler yanında, çalışmalar sırasında ortaya çıkması muhtemel olumsuz gelişmeler ve yeni ilaveler karşısında yapılabilecek işlemleri de yansıtması gerekir. Çalışma planı bu içerikte hazırlandıktan sonra bir rapor şeklinde yönetimin onayına sunulur. Yönetim bu rapor yardımıyla ve gerekirse karşılıklı görüşme ile sistem geliştirme çalışmalarının, yani muhasebe bilgi sistemi veya bunun herhangi bir alt sisteminin kurulması ile ilgili çalışmaların kesilmesi veya devamı yönünde karar verecektir. Verilen karar olumsuz ise, çalışmalar sona erdirilir. Kararın olumlu olması durumunda da, çalışma ekibi ön tasarım aşamasını başlatarak çalışmalarını sürdürür.

?

Çalışma planı ne demektir? Çalışma planına dayanarak yönetimin vereceği kararlar ne yönde olabilir?

ÖN TASARIM
Ön tasarım aşaması, üst yönetimin çalışma ( ön araştırma) raporunu onaylamasıyla başlar. Bu aşamada kurulması veya yeniden düzenlenmesi düşünülen muhasebe bilgi sisteminin veya bir alt sisteminin modeli genel bir çerçeve içinde tasarımı yapılır. Daha sonra geliştirilen modelin maliyet etkinlik analizi yapılır. İşlemler tamamlandıktan sonra, bütün işlemleri içeren bir fizibilite (yapılabilirlik) raporu üst yönetime sunulur. Bu aşamada yapılacak işlemler sırasıyla Şekil 1’de gösterilmiş olup, her biri aşağıda ayrı ayrı açıklanacaktır.

- 209 -

Sistem Sınırlarının Belirlenmesi
Sistem sınırları, kurulması düşünülen muhasebe bilgi sisteminin veya bir alt sisteminin içeriğini belirler. Bilindiği gibi muhasebe bilgi sistemi; finansal muhasebe, maliyet muhasebesi, bütçeleme ile bunların alt sistemleri olan satışlar ve alacaklar, satınalma ve borçlar, stok işlemleri, maliyetleme ve maliyet kontrolu, gelirler, giderler vb. alt bilgi sistemlerinden oluşmaktadır. Muhasebe bilgi sisteminin sınırları, “sistemin kapsamı ne olacaktır?” sorusuna verilecek cevapla belirlenir. Bu aşamada bu soruya verilecek cevap genel bir çerçeve içinde belirlenir. Burada sadece hangi faaliyet sistemlerine ilişkin bilgi akışının düzenleneceği veya hangi bilgi sisteminin kurulacağı ortaya çıkarılır. Örneğin, satışlar, satınalma, üretim faaliyetleri veya bütün mali nitelikli işlemler ya da muhasebe bilgi sisteminin tamamı gibi.

Muhasebe bilgi sisteminin içeriği hep aynı mıdır?
Muhasebe bilgi sistemlerini oluşturacak alt bilgi sistemleri işletmenin koşullarına göre farklı olabilmektedir. Üretim işletmesi ile ticaret işletmesi veya hizmet işletmesinde, hatta aynı konudaki işletmelerde bile muhasebe bilgi sisteminin içeriği bir bütün değişir. Bir işletmede maliyetleme ve maliyet kontrolu alt sistemi bulunurken, örneğin ticaret işletmesinde bu alt sistem bulunmaz. Dolayısiyle iki ayrı işletmedeki sistemlerin adı aynı olabilecek, örneğin genel muhasebe, ancak içerikleri ve işlem yoğunları farklı olabilecektir.

?

Sistem sınırları ne demektir? Nasıl belirlenir?

Bilgi Gereksinmelerinin Saptanması
Bilgi gereksinmeleri, belirlenen sistem içeriği çerçevesinde saptanır. Bilgi gereksinmelerinin saptanmasındaki amaç, sistemden ne tür bilgilerin istenebileceğini belirlemektir. Ayrıca bilgi gereksinmelerinin saptanması, sistemin bu istekleri karşılamaya yönelik bir şekilde geliştirilmesine olanak sağlayacaktır. Bu şekilde sistemin ilgisiz bilgiler sağlaması önlenir.

Bilgi gereksinmeleri nasıl saptanır?
Bilgi gereksinmeleri, sistemi kuracak kişi veya kişilerin yöneticilerle yapacağı ortak çalışmalar ve görüşmeler ile saptanır. Bu ortak çalışmalar ve görüşmeler sırasında, yöneticilerden, işletme faaliyetlerini yönetirken ne tür bilgilere gereksinme duyacakları öğrenilir. Ancak yöneticilerin kendilerine hangi bilgilerin gerekli olacağını görüşme sırasında tam olarak düşünüpsöylemeleri ve ilerde karşılaşacakları konuları şimdiden kestirmeleri ve bunun için gerekli olacak bilgileri belirtmeleri zordur. Bu durumun mutlaka göz önünde bulundurulması gerekir. Bilgi gereksinmelerinin saptanmasında yöneticilerin özellikleri ve yönetim sürecinin yapısı ve işletmenin dinamikliği önemli etkendir. Bu açıdan çalışma ekibinin sadece yöneticilerle görüşmede saptadığı bilgi gereksinmeleri ile yetinmeyip, belirtilen etkenleri gözden uzak tutmayarak bilgi gereksinmelerini saptaması gerekir. Çünkü işletmede kurulacak muhasebe bilgi sistemine yalnızca bugünkü bilgi gereksinmelerinin yansıtılması durumunda, kısa bir süre sonra işletmenin isteklerine cevap veremez ve gelişme süreci karşısında etkinliğini önemli derecede kaybeder.

- 210 -

genel amaçların mümkün olduğu kadar bölümlere ve işletme eylemlerine ya da yönetime göre alt amaçlar şeklinde de belirtilmesi gerekir. para gibi. yeni kurulacak bilgi sisteminin işletmenin koşullarına uygunluğu sağlanır. saptanan bilgi gereksinmeleridir. bilgi işlem elemanları. Kısıtlayıcılar ise. Örneğin. genel bir ifadeyle. Sistem modelinin oluşturulması bakımından. Bu nedenle burada yapılacak iş. Bu şekilde belirlenen sistem amacı. döküman. “Bilgi gereksinmeleri hangi çıktılarla karşılansın?” sorusuna yanıt aramaktır. yasal zorunluluklar. bilgi gereksinmelerinin karşılanması durumunda yöneticilerin bu bilgilerle ne yapabileceklerini göstermektir.” şeklinde ifade edilen bir bilgi isteği. Sistemin neler yapacağı ancak bilgi gereksinmelerinden anlaşılacaktır.). Buna göre sistemin amacı. sistem geliştirme çalışmalarını ve kurulacak sistemi olumlu veya olumsuz yönde etkileyecek faktörlerdir. Sisteme ilişkin kayıtların ve kısıtlayıcıların saptanması ile. muhasebe elemanları. işletme politikaları. bilgi gerek. işletmede mevcut bilgi işlem donanımları (bilgisayar vb. para.? Bilgi gereksinmeleri neden saptanır ve saptanırken hangi faktörlere dikkat edilir? Sistem Amaçlarının Belirlenmesi Bu aşamada gereksinim duyulan bilgilerden yararlanarak “kurulacak sistemin neler yapacağı ve dolayısiyle neler sağlıyacağı” belirlenir. eleman yetersizliği ve elemanların yeni sisteme karşı direnmeleri gibi. kurulacak yeni sistemin modelinin geliştirilmesi işlemlerinin başlangıcıdır. ? "Bilgi gereksinmeleri hangi çıktılarla karşılansın?” sorusuna nasıl yanıt aranır? Çıktıların belirlenmesinde genellikle kullanılan yaklaşım.211 - . kurulması düşünülen sistemin tasarım işlemlerini sınırlayan veya engelleyen işletme içi veya işletme dışı etkenlerdir. ? Sistem amaçları neye göre belirlenir? Belirlenen amaç neyi gösterir? Sistemin Tasarımı İle İlgili Kaynakların ve Kısıtlayıcıların Belirlenmesi Kaynaklar ve kısıtlayıcılar. Örneğin. “işletme faaliyetlerinin kontroylunu mümkün kılmak için gerekli bilgileri sağlamaktır” şeklinde belirlenir. Mevcut kaynakların ve kısıtlayıcıların saptanarak gözönünde bulundurulması yanında engel olabilecek olanların değiştirilebileceği veya iyileştirileceği de düşünülmelidir. bir yönetici tarafından “Maliyetleri kontrol etmek için bana hammadde ve işçilik kullanımlarına ilişkin bilgiler gereklidir. ? Bilgi sisteminin tasarımı ve kurulması ile ilgili kaynaklar ve kısıtlayıcılar ne demektir? Çıktıların Belirlenmesi Çıktıların belirlenmesi. Kaynaklar kurulacak yeni sistemin kullanabileceği veya yararlanabileceği olanaklardır. programları. sistemden neler beklediğini ortaya koyar. Örneğin. Sistem çıktıların belirlenmesinde hareket noktası.

Çıktıların kullanıcılar tarafından etkinliği. hangi üretim biriminde kullanıldığı. Söz konusu soruları şu şekilde belirlemek mümkün: ● ● Çıktılar hangi bilgi gereksinmelerini karşılayacaktır? Bu gereksinmeleri karşılayacak çıktılar ne şekilde olmalıdır ve neleri içermelidir? Çıktılarda yer alacak bilgilerin ayrıntı derecesi ne olmalıdır? Kaç suret gereklidir ve her bir suret nereye gönderilecektir? Çıktılar ne zaman gerekli olacaktır? ● ● ● ✔ Çıktılar nasıl bir nitelik taşımalıdır? Yukarıdaki sorular veya daha ilave edilebilecek sorular çerçevesinde saptanacak çıktılar. Bu listenin hazırlanması sırasında üzerinde önemle durulması gereken konu. sınıflama. Örneğin. çıktıların istenildiği şekilde oluşturulmasının. Çünkü her çıktının listede içeriğine ve dağıtım yerine göre belirlenmesi “girdi-işleme-çıktı” şeklindeki sistem modelinin geliştirilmesinde yararlı olacaktır. Girdilerin belirlenmesinde öncelikle herbir sistem çıktısı (rapor.) dikkate alınarak. “kimden” sağlanacağı saptanır. müşteriden alınan bir senet veya işçilerin çalışma kartı gibi.212 - . sakla- . girdileri çıktılara dönüştüren bilgi işlem faaliyetlerini içerir. her bir çıktının içeriğine ve dağıtım yerlerine göre belirlenmesidir. tablo vb. “ne şekilde”. farklı kaynaklardan ve farklı şekillerde sağlanır. Ancak. bir maliyet raporunun oluşturulabilmesi için kullanılan hammaddenin cinsi.sinmelerine bağlı olarak sorulacak bir dizi sorunun yanıtlanması şeklinde olur. “ne yolla”. bu çıktıların oluşturulabilmesi için hangi veri veya bilgilerin gerekli olacağı bir liste halinde saptanır. özetleme. Sözgelimi. girdilerin belirlenmesi oldukça önemli ve güç bir işlemdir. hesaplama. Bilgi işlem faaliyetleri istenen çıktıların elde edilmesi için girdiler üzerinde yapılacak olan. sistem çıktılarının oluşturulabilmesi için gerekli olan veri ve bilgilerin saptanması demektir. fiyatı. ✔ Girdilerin içeriği belirlendikten sonra ne yapılmalıdır? Girdilerin içeriği belirlendikten sonra. bu girdileri oluşturan verilerin “nereden”. haftalık ve aylık gibi esaslara göre bir liste şekline getirilir. “ne zaman”. farklı kaynaklardan ve farklı şekilde sağlanacak veri veya bilgilerin doğru bir şekilde belirlenmesine bağlı olduğu da unutulmamalıdır. kayıt. Bu açıdan. genel üretim giderleri payı gibi verilerin belirlenmesi gibi. Nitekim temel olan her çıktının ilgili yere gelmesi ve istenilen bilgileri vermesidir. bu iki durumun (içerik ve dağıtım yeri) gözönünde bulundurulması ile elde edilir. miktarı. Veri veya bilgiler. ? Çıktıların oluşması için gerekli olan girdiler nasıl belirlenir? İşleme Aşamasının Belirlenmesi İşleme bilindiği gibi. direkt işçilik. daha sonra günlük. ? Çıktılar nasıl belirlenir? Girdilerin Belirlenmesi Sistem girdilerinin belirlenmesi. satıcılardan gelen bir fatura.

çoğaltma ve iletme işlemleridir. sistem ayrıntılı bir şekilde geliştirildiğinde ele alınmalıdır. ✔ Çıktıların elde edilmesi için bilgi işlem faaliyetlerinin tamamının yapılması mutlaka gerekli midir? İstenen bir çıktının elde edilmesi için her zaman bütün bilgi işlem faaliyetleri gerekli olmayabilir. bu akışın kimler tarafından hangi araçlarla ve ne tür haberleşme araçlarıyla yapılacağının belirlenmesi gerekir. haberleşme araçları (belgeler). haberleşme araçları. raporlar ve donanım gibi sistem öğelerinin gerektirdiği tüm har- . ne şekilde yapılacağı genel hatlarıyla tanımlanarak sistem içinde yapılması gereken işlerin neler olduğu ve nasıl yapılacağı belirlenmiş olur. İşleme işlemlerinin belirlenmesi ile sınıflandırmanın. Çünkü. Bu nedenle çıktıların oluşumunu sağlayacak işlemlerin her bir çıktı için ayrı ayrı saptanması gerekir. insan. dosyalamanın ve diğer işlemlerin nasıl. Burada yalnızca. Girdi-işleme-çıktı şeklindeki bilgi akışının belirlenmesindn sonra.213 - . zamlar. dağıtım gibi ayrıntılar daha sonraki ayrıntılı tasarım aşamasında. özetlemenin. Böylelikle girdilerle çıktıları birbirlerine bağlayan bilgi işlem faaliyetlerinin saptanması sonucu sistemin “girdi-işleme-çıktı” şeklindeki bilgi akışı ortaya çıkarılır. ön tasarım aşamasında ayrıntılara inmeden genel bir çerçeve içinde yapılır. Sistem maliyetleri. “girdi-bilgi işlem faaliyetleri-çıktı” şeklindeki bilgi akışı ve bunu gerçekleştirecek personel donanımı ve haberleşme araçları ortaya çıkmış olur ki. ? Sistem öğeleri nelerdir? Sistem öğelerinin belirlenmesi ile ne tamamlanmış olur? Sistemin Maliyet-Etkinlik Analizinin Yapılması Maliyet etkinlik analizi 14’üncü ünitede açıklanan “uygun maliyet ilişkisi” çerçevesinde yapılır Söz konusu ilkeye göre sistem uygun bir maliyetle geliştirilmelidir. ancak bilgisayarın ayrıntılı özelliklerine ve seçimine girilmez. bu da sistemin modelinin kurulması demektir. Örneğin. hesaplamanın. Bu saptama işlemi.ma. Girdi ile çıktı arasındaki boşluk bu işlemlerle doldurulur. Bu aşamada. ? İşleme işlemleri nelerdir? İşleme işlemlerinin belirlenmesi sonucunda ne elde edilir? Sistem Öğelerinin Belirlenmesi Muhasebe bilgi sisteminin öğeleri. bu seçimle birlikte. kurulması düşünülen muhasebe bilgi sisteminin veya bir alt sisteminin genel yapısı oluşturulmuş olur. Kesintiler. ortaya çıkmış olan yeni sistem modeline ait öğeler saptanır. sisteme hayatiyet kazandıran bu öğelerdir. raporlar ve donanımdır. canlandırma. örneğin bilgi işlem faaliyetlerinin bilgisayarla yapılacağı belirtilir. Öğelerin seçilmesi ile. sistemin çalışmasını sağlayacak olan. Bu belirleme genel bir yaklaşımla yapılır. Bu nedenle öncelikle yeni sistemin gerektirdiği sistem maliyetleri ile bu sistemin sağlıyacağı yararların saptanması gereklidir. aylıkhazırlanan bir ücret bordrosunda (çıktı) yapılacak işlemin bu aşamada yalnızca “çalışılan sürenin ücretle çarpımı” şeklinde ifadesi olmalıdır. sistemin çalışmasını mümkün kılan. Bilindiği gibi.

kırtasiyeden veya sözgelimi stok seviyesinin düşürülmesinden.camaları içerir. sorunları nasıl çözümleyeceği. Tarih : II. TANITIM Yeni kurulacak sistemin kısa bir anlatımı. sistemin maliyetini aşması veya en azından maliyetlere eşit olmasıdır. Sözkonusu maliyetler. Bu bölüm bir bakıma yeni sistemin yönetime benimsetilmesi amacını güder. daha sonra bu çalışmanın başlangıç tarihi ve kim tarafından yürütüldüğüne ilişkin bilgiler yer alır. Yeni sistem bu koşulun gerçekleşmesi ve gerçekleşme olasılığı olması durumunda onaylayacağı açıktır. sistem geliştirme çalışmaları için ödenecek tutarın da (ilk kuruluş gideri olarak) eklenmesi gerekir. . sistemin gerektirdiği donanım bedeli ve bu donanımın cari giderleri ile yeni formların ve diğer malzemelerin ortaya çıkardığı giderler örnek olarak gösterilir. Amaç ve Kapsam Sistem geliştirme çalışmalarının amaçları ve kapsamı açıklanır. GİRİŞ A. geliştirilen muhasebe bilgi sistemi modeline ilişkin bütün bilgilerin bir rapor şekline getirilmesiyle son bulur. B. Aşağıda bir görüş vermesi bakımından bir örnek verilmiştir: BAŞLIK : Projenin Adı I. Tarihçe Sistem geliştirme çalışmalarının ne zaman. sistemin çalışmasından sorumlu olacak personelin ücretleri. vb. eğitim giderleri. Maliyetler ve sağlanacak yararlar karşılaştırıldığında temel olan sistemden sağlanacak yararların. Sağlanacak yararlar. sağlanacak kazançlardır. bilgi işlem faaliyetlerinde sağlanacak çabukluğun ve zamanında bilgi elde etmenin yaratacağı kazançları da unutmamalıdır. Rapor yapılan tasarım işlemlerinin bir özeti şeklinde düzenlenir. Maliyetler her bir öğe (unsur) için tahmin esasına göre ayrı ayrı saptanır. ✔ Sistemin maliyetine karşılık sağlanacak yararlar neler olabilir? Belirlenen maliyetlerle karşılaştırmak üzere yeni kurulacak veya düzenleştirilecek ya da genişletilecek sistemin sağlayacağı yararlar saptanır.214 - . Ayrıca bu parasal kazançlar dışında parasal olmayan örneğin. kontrol olanağı sağlanması bakımından yapılacak tasarruflardan. ? Sistemin maliyet etkinlik analizinin yapılması için nelerin belirlenmesi gerekir ve maliyet etkinlik analizinin ölçüsü nedir? Ön Tasarım Aşaması Bulgularının Öneri Olarak Oluşturulması ve Yönetime Sunulması Ön tasarım aşaması. nasıl ve kimin gereksinmesi sonucu başlatıldığı. sistemin kurulmasına ne zaman başlanabileceği gibi durumlar aşağıdaki açıklamalar kaynak gösterilerek anlatılır. Bu maliyetlere ayrıca. Burada sistemin neler yapacağı. sistemin kurulması veya genişletilmesi ile personelden.

Verilen karar genellikle şu dört doğrultuda olabilecektir: . SİSTEM GELİŞTİRME ÇALIŞMALARININ SONUÇLARI Mevcut sistemin sorunları ve iyi yönleri açıklanır. Yönetim bu rapora dayanarak sisteme ilişkin kararını verecektir. Anlatım. Sistemin içeriği B. Yeni Sistem İçin Gerekli Kaynaklar 1. Giriş 1.215 - . EKLER Çalışma ekibi tarafından yukarıdaki şekilde hazırlanan rapor. Yeni Sistemin Tanımı 1. Yeni sisteme ilişkin kısıtlayıcılar ve olanaklar 3. daha sonra yönetimin onayına sunulur. MEVCUT SİSTEM İşletmede mevcut bilgi sisteminin kısa bir anlatımı yapılır. V. donanım ve personele ilişkin bilgiler verilir. VIII. Girdi 2. Çıktı Teknik ayrıntılara inmeden girdi-süreçleme-çıktı şeklindeki bilgi akışının ve sistemin çalışmasını olurlu kılacak sistem öğelerinin kısa anlatımı. yeni sistem modelinin paralelinde olmalıdır. Ancak burada açıklanacak sorunlar. UYGULAMA Burada sistemin kurulması durumunda. (ön araştırma aşamasında hazırlanan plan çerçevesinde). İşleme 3. YENİ SİSTEM A. IV. DEĞERLEME Maliyet-etkinlik analizi ve sonuçlarının kısa anlatımı. Personel Bu bölümde. sistemin kurulması durumunda sistem için gerekli olacak para. personelin ve bilgi işlem yönteminin açıklanması şeklinde olmalıdır. Yeni sistemin amaçları 2. belgelerin. ayrıntılı tasarım ve uygulama aşamalarında yapılacak işlemler ve bu işlemlerin yapılması için gerekli zaman belirtilir. Yeni sistemi eski sistemle karşılaştırma olanağı yaratmak için mevcut sistemin anlatımı özellikle. Donanım 3. Para 2. girdiler. süreçleme ve çıktı açısından bilgi-işleme eylemlerinin yürütülmesi için gerekli formların. C. VI.III. VII. yalnızca yeni sistemin kurulması ile giderilecek sorunlar olmalıdır.

anlaşılacağı gibi. Sistem geliştirme çalışmalarının kesilmesi. Bu planda. yönetimin verdiği karar olumsuz ise. Bunun için. sistem geliştirme çalışmalarının ön tasarım. sistemin maliyet-etkinlik analizi yapılır ve nihayet bütün bu çalışmaların sonucu bir rapor olarak hazırlanır. ayrınıtılı tasarım ve uygulama aşamalarında yapılacak çalışmaları ve bunlar için gerekli para.1. Devamı yönünde alınan karardan sonra sistem geliştirme çalışmalarının ayrıntılı tasarım ve uygulama aşamalarına geçilerek. Bu işlem. personel ve zaman belirtilir. çalışmalar devam ettiriglir. Bu dört olasılı durum. Çalışmaların yönü belirlendikten sonra. Buna karşın karar olumlu ise. çıktılar. sistem sınırları belirlenir. Sistem geliştirme çalışmalarının onaylanması (devam ettirilmesi). ? Ön tasarım aşaması nasıl bir raporla sonuçlandırılmalıdır? Raporun incelenmesinden sonra nasıl bir sonuca varılabilir? Özet Sistem geliştirme çalışmalarının ilk aşaması çalışmaların planlanmasıdır. girdiler ve işleme işlemleri ile sistem öğeleri saptanır. sistem amaçları ve sistem tasarımı ile ilgili kaynaklar ve kısıtlayıcılar belirlenir. sistem geliştirme çalışmalarının bundan sonraki kısmını bir bütün olarak gösterecek bir çalışma planı hazırlanır. . 4. 3. yeni kurulması veya yeniden düzenlenmesi düşünülen muhasebe bilgi sisteminin veya bir alt sisteminin modelinin genel bir çerçeve için tasarımı yapılır. bilgi gereksinmeleri saptanır. temel olarak sistem geliştirme çalışmalarının devamı veya kesilmesi şeklindedir. çalışmalar sona erdirilir. çalışmalara devam edilir. Raporun sunulmasından sonra yönetim çalışmaların devamı veya kesilmesi veya düzeltilmesi yönünde karar alır. Sistem geliştirme çalışmalarının ertelenmesi. Planlama aşaması sonucunda üst yönetime sunulan çalışma planının kabulünden sonra. Böylelikle sistem geliştirme çalışmalarının “ayrıntılı tasarım” aşaması başlatılarak çalışmalara devam edilir. çalışmaların ne yönde olabileceğini ortaya koyar. Bu aşamada ilk önce bilgi sisteminin kurulmasını gerektiren nedenler belirlenir.216 - . Önerilen yeni sistemde bazı düzeltmelerin veya değişikliklerin yapılması. 2. Çalışmalar genel olarak iki yönde yürütülür: 1) İşletmede yeni bir muhasebe bilgi sistemi veya yeni bir alt bilgi sisteminin kurulması. 2) Varolan sistemin düzeltilmesi.

Girdilerin belirlenmesi b.217 - . Süreçleme işlemlerinin belirlenmesi d. İşleme işlemlerinin belirlenmesi c. Olabildiğince çok bilgi üretme c. En yüksek maliyet b. Sistemi kuran uzmanın görüşü e. Sağlanacak faydanın altındaki maliyet . Muhasebe bilgi sistemi geliştirme çalışmalarının planlanmasına nereden başlanır? a. En düşük maliyet c. kurulacak yeni sistemin modelinin geliştirilmesi için başlangıç noktası nedir? a. Yöneticilerle ortak çalışma d. Yeni sistemin hiçbir ek maliyet gerektirmemesi d. Yeni kurulacak ya da geliştirilecek olan sistemin ön tasarımına nereden başlanır? a. Sistem öğelerinin belirlenmesi e.Sorular 1. Sistemin maliyet-etkinlik analizinin yapılması 5. Girdilerin belirlenmesi d. Sistemin maliyet-etkinlik analizinin yapılması 2. Çıktıların belirlenmesi d. Sistem sınırlarının belirlenmesi c. Sistemin çalışmasını sağlayacak bir maliyet e. Geçmişe dönük bilgi üretilmemesi 3. Çıktıların belirlenmesi e. Üst yöneticilerin görüşleri b. Girdilerin belirlenmesi b. Bilgi gereksinmelerine göre. Kurulacak sistemin maliyet-etkinlik analizi yapılırken aşağıdakilerden hangisi uygun maliyet olarak kabul edilir? a. Sistem öğelerinin belirlenmesi e. Muhasebe bilgi sisteminin kurulması ya da geliştirilmesi sırasında "sistemden sağlanacak bilgi gereksinmeleri saptanırken" özellikle dikkat edilmesi gereken nedir? a. Yapılabilirlik raporunun hazırlanması c. Sistemin kurulmasını gerektiren nedenlerin belirlenmesi b. Sistem ilkelerinin belirlenmesi 4.

Sistemin kurulması ve uygulamaya alınması ancak birbirini izleyen ve dikkatlice yapılan bir dizi işlemle mümkün olduğundan. Bu ünitenin amacı. sistemin personelinin eğitilmesi ve yetiştirilmesi.218 - ÜNİTE Bu Ünitede. bilgi işlem faaliyetlerinin belirlenmesi.Muhasebe Bilgi Sisteminin Ayrıntılı Tasarımı ve Uygulaması 16 . veri temelinin ve sistem belgelerinin geliştirilmesi. kodlama işleminin yapılması. sistem amaçlarının hazırlanması. .. ayrıntılı tasarım ve uygulama aşamalarında hangi işlemlerin yapılacağını açıklamaktır. alt sistemlerin tanımlanması. bu amaca yönelik olan bu ünitede özellikle birbirine bağlantılı olarak açıklanan her aşamanın iyi öğrenilmesi ve her aşamanın diğer aşamalarla ilişkisinin iyi anlaşılması gereklidir. Bu amaç doğrultusunda.. donanımın seçilmesi.. ayrıntılı tasarımın planlanması. sistemin denenmesi ve sistemin uygulamaya konulması konuları üzerinde durulacaktır. Bu yaklaşımla çalışıldığında bu ünitenin anlaşılması kolaylaşacaktır.. işletmenin örgütsel yapısının yeniden düzenlenmesi ve sistem dökümanlarının hazırlanması. Çalışma Biçimine İlişkin Olarak. ön tasarımdan sonra muhasebe bilgi sisteminin kurulmasına ve çalışmaların devamına karar verildiğinde.

Yapılacak planlama. Bu nedenle ayrıntılı tasarım aşamasının ve onu izleyen uygulama aşamasının etkin bir şekilde yürütülmesi.AYRINTILI TASARIM Ayrıntılı tasarım. diğer bir ifadeyle geniş kapsamlı sistem geliştirme çalışmalarında bütün işlemler için yapılan planlama. ? Ayrıntılı tasarım aşamasının amacı nedir? Ayrıntılı Tasarımın Planlanması Ayrıntılı tasarım aşaması. Sistem çalışmalarının ilk aşaması olan planlama (ön araştırma) aşamasında yapılan planda sapmaların ortaya çıkması kaçınılmaz olmaktadır. ilerideki çalışmaları önceden tam olarak kestirmek oldukça güç olmaktadır. çalışmalar ilerledikçe ve ayrıntılara inildikçe etkinliğini yitirebilmektedir. ancak ayrıntılı tasarım çalışmalarının tamamlanmasıyla mümkündür. zaman içinde küçük çaptaki projeler (çalışmalar) için etkinliğini büyük oranda sürdürür. Bu faaliyetlerin temel amacı. Ayrıntılı Tasarım Aşaması.219 - . bu aşamada yapılacak olan işlemlerin planlanması ile başlar. Ayrıntılı Tasarımın Planlanması Alt Sistemlerin Tanımlanması Bilgi İşleme Faaliyetlerinin Belirlenmesi Kodlama İşleminin Yapılması Veri Temelinin Geliştirilmesi Sistem Belgelerinin Geliştirilmesi Donanımın Seçilmesi İşletmenin Örgütsel Yapısının Yeniden Düzenlenmesi Sistem Dökümanlarının Hazırlanması Şekil 16. ön tasarım aşamasında kurulması tasarlanan ve genel hatlarıyla belirlenen muhasebe bilgi sisteminin veya alt sistemlerden birinin ayrıntılı bir şekilde tanımlanması faaliyetlerini içerir.1.’de gösterilmiş olup. Ayrıntılı tasarım aşamasında yapılacak işlemler sırasıyla Çizim 16. Çünkü geniş kapsamlı çalışmalarda. Nitekim. sistem modelinin uygulamaya uygun bir şekile getirilmesidir. bu işlemlerin her biri aşağıda ayrı ayrı açıklanacaktır.1. muhasebe bilgi sisteminin fiili olarak iş hayatına geçirilmesi. Ancak büyük projelerde. bu iki aşamanın tekrar ve özenle planlanmasına bağlıdır. .

Faaliyet sisteminin şemasını çizmek. nasıl ve ne şekilde kimler tarafından ve neyle yapılacağı belirlenerek. 2. 5.2. 4.1.2. Donanım gereksinmesini belirlemek.1. Girdi ve çıktı formlarının belirlenmesi.1.✔ Planlamada hangi konular belirtilmelidir? Bu aşamada yapılacak planlamada. 3. Uygulamanın örgütlenmesi. 3. İç ve dış bilgi gereksinimlerini saptamak. 5. Yazılım gereksinmesini belirlemek. 7. 6. Sistemin sınanması. 5. 5.) 4. Bilgi akışının şeklini çizmek. aşağıdaki şekle uygun bir rapor hazırlanır: AYRINTILI TASARIM VE UYGULAMA AŞAMALARINA İLİŞKİN İŞ PLANI I. Uygulama eylemlerinin programlanması. AYRINTILI TASARIM 1. UYGULAMA 1. Planlamanın çıkış noktası. 3. 2.2. 2. .1. 6. Donanımın alınması. Proje amacının örgüte anlatılması veya yazılı olarak dağıtılması. 3. Çıktı formlarının geliştirilmesi. ayrıntılı tasarım ve uygulama aşamalarında yapılacak işler ayrıntılı bir şekilde belirtilir. Dosyaların kurulması.3. Daha sonra kalınan yerden nelerin. 7. Bilgisayarların veya donanımın sisteme katkısının belirlenmesi. Yöneticilerle ilgili kişilerle görüşmek. 8. şimdiye kadar yapılan işlerin neler olduğunu saptamaktır. Veri temelinin veya ana dosya veya dosyaların tasarımının yapılması.220 - . 3. (Donanımla sistemin uyumluluğunu sağlamak. 2.2. Ayrıntılı tasarımın dökümanının yapılması. Tekrarlı ve tekrarlı olmayan kararları saptamak. 2. Personelin yetiştirilmesi. Sistemin çalıştırılması için örgütsel yapının oluşturulması. 4.3. Depolanacak bilgileri belirlemek. Yazılımın geliştirilmesi. Alt sistemlerin ayrıntılı olarak tekrar tanımlanması. Formların alınması (bastırılması). II. 4. Girdi formlarının geliştirilmesi.

işletmede kurulması öngörülen sistem genel hatlarıyla düşünülerek sınırları belirlenir. Sözgelimi sistemin bütünü daha anlaşılabilir olur. ele alınan sistemin diğer alt sistemlerle ilişkisi üzerinde önemle durulması gerekir. Bu saptama işlemi ön tasarım aşamasında genel bir yaklaşımla belirlenen bilgi işlem faaliyetlerinin devamı olarak ve alt sistemlere indirgenerek yapılır. ? Alt bilgi sistemlerinin tanımlanması ne demektir? Nasıl yapılır? Bilgi İşlem Faaliyetlerinin Belirlenmesi Ayrıntılı tasarımın bu alt aşamasında girdi ve çıktılar arasındaki bilgi işlem faaliyetleri ayrıntılı olarak belirlenir. kesintilerin tek tek neler olduğu ve bu kesintilerin ne şekilde hesaplanıp brüt ücretten nasıl düşüleceği ayrıntılarıyla belirtilecektir. muhasebe bilgi sisteminin bir bütün olarak bilgi akışını ortaya çıkarır. Ayrıntılı olarak belirlenen bilgi işlem faaliyetleri aynı zamanda sistemin çalışmasını. Sözgelimi. hatta varsa daha alt sistemler için ayrıntılı olarak belirlenir.9. Bilgi işlem faaliyetleri. Sözgelimi. hatırlanacağı gibi. girdi ve çıktıların (bilgi akışının) saptanmasında sistemler arası birçok tekrarı önleyecektir. ayrıca sistemin bütünü açısından önemli yararlar sağlamaktadır. Her bir alt sistemin ayrı ayrı tanımlanması. buna karşın. maliyet muhasebesi vb. Bu da sistemi çalıştıracak kişilere. brüt ücretten kesintiler indirilerek hesaplanır şeklinde gösterilmeyecek. bunun alt sistemleri genel muhasebe. Çalışmalara ilişkin zaman. yalnızca. Ayrıntılı tasarımın bu alt aşamasında. ancak ayrı ayrı tanımlanması. Sistemin izlenmesi. ayrıntılı tasarım ve uygulama aşamalarında yapılacak işlerin neler olduğunu ve bu işler için gerekli olan zaman. olacaktır. Kurulması ön görülen sistem bir takım alt sistemlerden oluşuyor olabilir. sistemin çalıştırılması sırasında kolaylıklar sağlar. daha açık bir ifadeyle sistem içinde yapılması gerekli . Bunların bütünün birer parçası oldukları unutulmamalıdır. Böylelikle ayrıntılı tasarım ve uygulama aşamalarındaki çalışmaları etkin bir şekilde ve kontrollü olarak yürütme olanağı doğacaktır. Ancak bu alt sistemleri bağımsız birer sistem olarak düşünmemek gereklidir. personele ödenecek ücret. işleme ve çıktıları belirlenir. kurulması düşünülen sistemi oluşturan her bir alt bilgi sistemi ayrı ayrı tanımlanır. Her bir alt sistem inceleme konusu yapılarak sistemin girdi. kaynak ve maliyetleri yansıtması bakımından oldukça önemli bir göstergedir. ✔ Alt sistemlerin ayrı ayrı tanımlanmasının yararı nedir? Alt bilgi sistemlerinin birbiriyle bağımlı. Başka bir anlatımla sistemden yönetsel bilgilerin alınabilmesi için veriler üzerinde yapılacak işlemler saptanır. Bu nedenle bir alt bilgi sistemi. örneğin genel muhasebe veya maliyet muhasebesi ya da diğer herhangi bir alt bilgi sistemi tanımlanırken. Yukarıda örnek olarak verilen “iş planı”. muhasebe bilgi sistemine dahil her alt sistem için. ? Ayrıntılı tasarım neden planlanır? Alt Sistemlerin Tanımlanması Ön tasarım aşamasında. Bu ilişkinin gözönünde bulundurulması. bir bütün olarak muhasebe bilgi sistemi ise. kaynak ve maliyet unsurları bu plan aracılığı ile kontrol edilebilecektir. Bu şekilde sistemin bütün girdileri ve çıktıları arasındaki boşluk doldurulmuş olur.221 - . kurulması düşünülen sistem.

es- ● Kodlama sistemi. A. muhasebe bilgi sisteminin bütün alt sistemleri için anlamlı. Etkin ve işlerliği olan bir sınıflandırma ise.222 - .olan işlerin neler olduğunu ve nasıl yapılacağını açık bir şekilde ortaya koyacaktır. Muhasebe bilgi sistemi açısından önemli olan kodlama genellikle nümerik kodlamadır. B. Bunlar. ancak veri veya bilgilerin sistem içinde düzenli bir şekilde sınıflandırılmaları ile mümkündür. nümerik (sayısal) veya alfanümerik kodlardan biri kullanılır. Blok Kod Sistemi ve Anlamlı Sayı Kod Sistemidir. etkin bir kodlama sisteminin seçiminde genellikle şu ilkeler gözönünde bulundurulmalıdır: ✔ Kodlama işleminde ne gibi hususlar dikkate alınmalıdır? ● ● Her kod yalnızca bir unsuru simgelemelidir. C vitaminleri gibi. ● Kodlama nasıl ve ne kullanılarak yapılabilir? Kodlama işlemlerinde alfabetik. B2. Kodlama ve sınıflandırma birbirine bağımlı ve iç içe girmiş iki kavramdır. düzenli ve sınıflandırmanın amaçlarına cevap verebilen bir kodlama sistemine bağlıdır. Kodlama sistemi ilerdeki değişikliklere cevap verebilecek şekilde nek olmalıdır. Düzenli ve yararlı bir kodlama. Sırasal Sayı Kod Sistemi. Bu sistemi çalıştıracak personele çalışmalarında izleyecekleri yolu gösterecektir. örgüt içindeki ilgili kişilerin kolaylıkla anlayabilecekleri şekilde olmalıdır. Bu düzenleme. Örneğin. ! Alfabetik kodlar özellikle vitaminlere verilen ve harflere dayalı kodlardır. Ayrıntılı vitamin kodları (B1. veri veya bilgilerin sistemdeki akışlarının belirli bir sınıflandırma çerçevesinde yapılabilmesi için zorunlu bir gereksinmedir. Örnek 1: 4XXX Satın alma (belirli bir grup) 41XX Üretim malzemeleri satın alma .sistem): Belirli bir grubu gösteren ve birbirini izleyen sayılardan oluşan bir kodlama sistemidir. Nümerik kodlama genellikle üç sisteme göre yapılır. Sınıflandırmaya bağlı olarak. Alfanümerik kodlar ise harflere ve sayılara dayalı kodlardır. B6) ve plaka numaraları (26 AS 803) çok bilinen örneklerdir. tutarlı ve kullanılabilir olmalıdır. ● Sırasal sayı kod sistemi (desimal -onluk. ✔ Kodlama sistemi. ? Bilgi işlem faaliyetlerinin ayrıntılı olarak belirlenmesi ne demektir? Ne gibi sonuçlar yaratır? Kodlama İşleminin Yapılması Kodlama veri veya bilgilerin sistematik bir düzenlemesidir.

2.Kesit (Boyut) 01 = 1/4 x 02 = 1/2 x 03 = 3/4 x 04 = 1/4 x 1.“ 5001-10000TL. ? Sırasal sayı kod veya desimal sistem nedir? Kodlama nasıl yapılır? ● Blok kod sistemi: Belirli nitelikleri ve nicelikleri gruplar şeklinde gösteren bir kodlama sistemidir.Kesit (Kaynağı) 1 = Yerli 20 2 = İthal 20 20 ? 40 .223 - . Örneğin. 37-42 çelik ST. ÖRNEK:2 Kodlama Grubu = 1 Sınıflama Kodlama Grubu ÖRNEK:1 Sınıflama Toptan Satışlar 0 -1000 TL.Kesit Üretim Şekli 1 = Sıcak hadde 2 = Soğuk hadde 3 = Döküm 3. 60 Çelik Örnek 2: 1XXX Dönen Varlıklar 10XX 100X 101X 1011 1012 Hazır Değerler Kasa Alınan Çekler Cüzdandaki Çekler Tahsildeki Çekler Sırasal sayı kod sistemi en yaygın kodlama sistemi olup genellikle hesap planlarında. Kodları oluşturan her sayı (kesit) o malın veya malzemenin bir özelliğini yansıtır. kadar = 1 Satışlar Perakende satışlar = 2 1001-5000 TL.411X 4111 4112 Çelik satın alma ST. envanter. iş.Kesit (Cinsi) 1 = Kare 2 = Yuvarlak 3 = Levha 4 = Altıgen 4.“ 10001 -15000TL. işçi ve satış bölgelerinin kodlanmasında kullanılır.“ 15001 ve üstü “ = 2 = 3 = 4 = 5 Eğitim kurumlarına satışlar = 3 Orduya satışlar Devlete satışlar = 4 = 5 ? Blok kod sistemi nedir? Kodlama nasıl yapılır? ● Anlamlı sayı kod sistemi: Değişik nitelikleri ve nicelikleri belirten bir kodlama sistemidir. satın alma.

! Kişi veya kişiler. sözgelimi. dosyaların içeriklerine. veri veya bilgileri kullanabilecek şekilde içermelidir. CD Rom şeklinde olabilir. Zira sistemdeki veri veya bilgiler nitelikleri bakımından birbirinden çok farklıdır. Aynı zamanda yanlış anlaşılmaları en aza indirecektir. ● kil- Daha sonra dosyalar benimsenen bilgi işleme yöntemine göre şelendirilir. ! Dosyaların düzenlenmesinde nasıl bir yol izlenebilir? Dosyaların düzenlenmesi işlemlerinde hangi verilerin veya bilgilerin nerede ve ne şekilde depolanacağı belirlenir. Dosyalar kaydedilmemiş verilerden veya bilgilerden oluşur. ● ● Dosyalar. “22201” şeklinde kodlanacaktır. Bu nedenle sistem tasarımı sırasında kodlama işlemleri üzerinde dikkatle durulması gerekmektedir. ithal malı yuvarlak bir çelik. veri veya bilgileri bir arada ve güvenlik içinde saklama olanağı yaratmalıdır. veri veya bilgilere kolaylıkla erişilebilecek şekilde düzenlenmelidir. Dosyalar. Muhasebe bilgi sistemi içinde farklı amaçlarla kullanılabilecek çok sayıda dosyaların olacağı açıktır. Finansal bilgi sisteminin etkinliği dosyaların düzenlenmesine ve kullanışlarına çok yakından bağlıdır. . 1/4 x 20 boyutlarında soğuk haddelenmiş. işletmede karar verme durumunda olan yöneticiler. dosyaları kullanacak alt sistemler ve kişi veya kişiler dikkate alınarak saptanır. kasetler. Dosyalar bilgi işlem yöntemine göre klasörler.224 - . Bu dosyaların yeri. ? ✔ Anlamlı sayı kod sistemi nedir? Kodlama nasıl yapılır? Yukarıda kısaca açıklanan kodlama. bilgi işlem personeli. bilgi işlem faaliyetlerinde kolaylık ve çabukluk sağlayacaktır. Bu düzenleme işleminde genellikle aşağıdaki aşamalar izlenir: ● ● Veriler veya bilgiler konularına göre ayrılarak dosyalar saptanır. Kodlama işlemi ne demektir? Kodlamanın ne yararları vardır? Veri Temelinin Geliştirilmesi Ayrıntılı tasarımın bu alt aşamasında işletmenin bütün bölümleri tarafından ve farklı amaçlarla kullanılabilecek tüm veri veya bilgileri içeren dosyalar (veri tabanı) düzenlenir. diskler. muhasebeci vb. Ayrıca dosyaların sayısı. kişilerdir. Bu nedenle dosyaların düzenlenmesi sırasında aşağıdaki ilkelerin göz önünde bulundurulması yararlı olacaktır: ● Dosyalar.5 = Boru 40 05 = 1/2 x 06 = 3/4 x 40 Bu sistem özellikle bir malı veya malzemeyi çok yönüyle belirtmek için kullnılır. dosyalar arası ilişkilere ve muhasebe bilgi sisteminin kapsamına bağlı olacaktır.

bütçe formları. işlenmesi ve iletilmesi için sistem belgelerine gereksinme vardır. genellikle.225 - . amaçları bakımından olduğu kadar kapsam. Ancak sistem içindeki bu farklı belgeler birbirlerinden tamamen bağımsız değillerdir. puantaj kartları. birbirine bağlı bir dizi soru ve soruların yanıtlanması şeklinde yürütülür. Belgelerin geliştirilmesi işlemleri. dağıtım tabloları. mamül gönderme kartları. üretim birimleri raporu. analiz raporları. kapsamı açıklıyor mu? Belgenin numarası olmalı mıdır? Belgenin düzeni ne olmalıdır? Belge standart olmalı mıdır? Yukarıdaki sorunların yanıtlanması ile oluşturulacak belgelerin çokluğu ve birbirinden farklılığı. bu amaçla çok sayıda ve birbirinden farklı sistem belgesi bulunur. Söz konusu sorular şunlardır: ✔ Belge geliştirmek için hangi sorular sorulabilir? ● ● ● Hangi veri veya bilgiler sorulmalıdır? Bu veri veya bilgiler nasıl kaydedilmelidir? İşletmenin hangi bölüm veya bölümleri tarafından kaydedilmelidir? ● Bu bölüm veya bölümlerdeki hangi kişi veya kişiler tarafından kaydedilmelidir? ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● Kayıt ne zaman yapılacaktır? Kaç suret olmalıdır? Belgenin amacı nedir? Bu amaç gerekli midir? Bu amaç için başka belge veya belgeler kullanılabilir mi? Bu belge diğer belgeler tarafından kullanılabilir mi? Belge başka alt belgelere ayrılmalı mıdır? Belgenin kapsamı ayrıntılı mı. ödeme kartları. Bu işlemlerin başarılı bir şekilde yürütülmesinde en önemli etken sistem analistlerinin ve muhasebecilerin ve işletme faaliyetlerinin bunlar tarafından iyi tanınmasıdır. stok kartları. Ancak sistemin etkin bir şekilde işlerliği. kullanım kartları. yoksa özet şeklinde mi olmalıdır? Belgenin kapsamı amaca hizmet ediyor mu? Belgenin başlığı. Muhasebe bilgi sisteminde. maliyet kartları. renk ve suret bakımından da ayrıcalık gösterirler. iş tahsis kartları gibi. boyut. Örneğin. geliştirilecek belgelerin düzeyine bağlı olduğu unutulmamalıdır. Bir belge aynı zamanda hem girdi hem de çıktı olabilmektedir. hammadde istek kartları.? Dosyalama ne demektir? Nasıl yapılır? Sistem Belgelerinin Geliştirilmesi Verilerin veya bilgilerin kaydedilmesi. Bu farklı belgeler (formlar). üretim programı kartları. kuralları olmayan fakat buna karşın oldukça ayrıntılı işlemlerdir. Belgelerin geliştirilmesi basit. muhasebe bilgi sistemine dahil bir alt sistemin çıktısı olabilirken diğer bir alt sistemin girdisi olabilmektedir. belgelerin geliştirilmesini güçleştiren temel etkenlerdir. faturalar. Zira söz konusu belge. Bu nedenle belgelerin gelişti.

açıklık. değişik satıcı firmalardan gelen ve kendi donanımlarının özelliklerini gösteren satış önerileri ışığında sisteme en uygun olan donanım seçilir. Sistem dökümanları muhasebe bilgi sistemini tanımlayan ve sistemin çalışmasını olurlu kılan dökümanlardır. sistemin çalışmasını önemli oranda ve olumsuz yönde etkiler. donanımı seçilen firma ile ilişki kurulup. Hatta. ? Sistem formları ne demektir? Nasıl geliştirilir? Donanımın Seçilmesi Ön tasarım aşamasında hatırlanacağı gibi. bilgi akışını ve işletmenin olanaklarını yansıtan bir rapor hazırlanır. . Bu nedenle muhasebe bilgi sisteminden beklenen yararı sağlamak ve bu yönde sistemin etkinliğini arttırmak amacıyla işletmenin örgütsel yapısı. dahasonra. Örnek olarak aşağıdaki dökümanlar sayılabilir: ● Tüm sistemin bilgi akış şeması. işletmede kurulması ve teslim tarihi gibi konularda belirlenir. işletmede bir bütün olarak yeni bir muhasebe bilgi sisteminin geliştirilmesi uygulamada bazı aksamalara neden olabilmektedir. öneriler almak üzere. yeni sistemin gereksinmelerine göre yeniden düzenlenmelidir. muhasebe bilgi sistemine göre yeni tanımlanmış yetki ve sorumlulukların. Ayrıntılı tasarımın bu alt aşamasında ise. “yetki ve sorumluluk” ilişkileri ve “görevler” gibi konular açısından işletmenin örgütsel yapısı. Hazırlanan bu rapor donanım satışı yapan ilgili firmalar. gönderilir. kullanılabilirlik ve işlerlik olmalıdır. Bu dökümanlar muhasebe bilgi sistemindeki bütün işlemlerin nasıl. Sözleşmede. eski yetki ve sorumluluklarla çelişir durumda olması. donanımın satın alınacağı veya kiralanacağı ayrıca donanımın bakımı. “Ast-üst”. donanım. bilgi işlem faaliyetlerinin yapılacağı yönteme göre genel bir yaklaşımla belirlenmekte ve makinalı bilgi işlem yönteminin benimsenmesi durumunda. muhasebe bilgi sisteminin kapasitesini. Donanım seçimi yapıldıktan sonra da. eski şekliyle olduğu gibi bırakılarak. işletmenin olanaklarına göre söz konusu firmayla sözleşme yapılır. Donanım seçiminin yapılabilmesi için. donanım olarak kasa kayıt ve hesap makinalarının kullanılacağı veya elektronik bilgi işlem yönteminin benimsenmesi durumunda ise donanım olarak bilgisayarın kullanılacağı kararlaştırılmaktaydı. ne şekilde. Sözgelimi. ne zaman ve kimler tarafından hangi araçlarla ve hangi belgelerle veya formlarla yapılacağını açıklayan ve bunlara ilişkin bilgileri içeren belgelerdir. yeni sistemin çalışmasını engelleyebilir. sistem dökümanlarının hazırlanması işlemleriyle son bulur.226 - . muhasebe bilgi sisteminin kapasitesine ve tasarlanan bilgi akışına (girdi-işleme-çıktı) cevap verebilecek nitelikteki donanımın seçimi yapılır. ? Sistem donanımı ne demektir? Seçilirken hangi hususlara dikkat edilir? İşletmenin Örgütsel Yapısının Yeniden Düzenlenmesi Yeni kurulan bir muhasebe bilgi sistemi veya bir alt bilgi sistemi işletmede bir örgütlenmeyi zorunlu kılabilir. ? İşletmede yeni bir muhasebe bilgi sistemi kurulduğunda işletmenin örgütsel yapısında yeniden düzenleme gerekli olablir mi? Olabilirse neden? Sistem Dökümanlarının Hazırlanması Ayrıntılı tasarım aşaması.rilmesinde temel ilke.

Uygulama Aşaması. Sistemin Denenmesi Sistemin Uygulanmaya Konulması Sistemin Değerlemesi ve İzlenmesi . gerek içerik gerekse sayısal bakımından bazı farklılıklar gösterir. ● ✔ Sistem dökümanları işletmelere göre farklılıklar gösterir mi? Sistem dökümanları her sistemin özelliğine göre. Bu dökümanlar sistemi. Çalışmaları yürüten ekibin bundan sonraki işi. formların hazırlanması gibi işlerin yapılması demektir. Sistem dökümanları. Donanımı tanıtıcı belgeler.2. bir bütün olarak muhasebe bilgi sistemini somut bir şekilde ortaya koyarlar. Bu açıdan uygulama aşaması sistem geliştirme çabalarının en pahalı aşamasıdır. Girdi. Ancak yukarıda sayılan sistem dökümanları her sistem için temeldir. Dolayısıyla yapılacak işlerin gerek zaman. Kodlama belgeleri. Böylelikle sistemin düzenliliği ve buna bağlı olarak etkinliği sağlanır. sistem programları. çıktı ve işleme belgeleri veya formları.’de gösterilmiş olup. personelin yetiştirilmesi. Yeni bir sistemin uygulamaya konulması. ? Sistem dökümanları ne demektir? Belli başlı sistem dökümanları nelerdir? UYGULAMA Sistem geliştirme çalışmalarının ilk üç aşaması olan planlama (ön araştırma).● ● ● ● ● ● Herbir alt sistemin bilgi akış şeması. bu işlemler aşağıda tek tek Sistem Personelinin Eğitilmesi ve Yetiştirilmesi açıklanacaktır. Sistem bilgisayara dayalı ise. Sistemin çalışmasından sorumlu olacak personelde olması gerekli nitelikler ve bu personele ilişkin iş tanımları. gerekse maliyet yönünden iyi bir şekilde programlanması gerekir. donanımın alınması. Bunun için yapılacak işlemler “uygulama aşaması” çerçevesinde yürütülür. Sistem Araçlarının Hazırlanması Şekil 16. sistemin öğelerini ve sistemin çalışmasını tanımlayarak. tip tablolar vb.227 - . hesap planları. modeli geliştirilen sistemi uygulamaya koymak suretiyle hayata geçirmek ve sistemi çalıştırmaktır. Veri temeline ilişkin dosya veya dosyalar. sistemi çalıştıracak kişileri belirsizlikten kurtaracaktır. ön tasarım ve ayrıntılı tasarım aşamalarının sonunda kurulacak muhasebe bilgi sisteminin veya alt sistemlerden birinin modeli belirlenmiş olur.2. Uygulama aşamasında yapılacak işlemler Şekil 16.

Bu nedenle yapılacak ilk iş işletmedeki mevcut personelin bir değerlemeye tabi tutulmasıdır. Böylelilkle sistem fiziki olarak çalışır duruma getirilir. ne zaman. Hatırlanacağı gibi ayrıntılı tasarım aşamasında satıcı firmalardan gelen satış önerileri ışığında. sistemin etkin bir şekilde çalışmasını sağlayacağı gibi.228 - . Zira yeni sistem beraberinde yeni donanım. donanımın işletmeye getirilmesi ve uygun bir plana göre yerleştirilmesi işlemleri yapılır. yeni kurulan sistemin etkin bir şekilde çalışmasını mümkün kılmak için sistem personelinin eğitilmesi ve yetiştirilmesi faaliyetlerini içerir. bilgisayar programlama işlemleri tamamlanır. Değerleme sonuçlarına göre mevcut personel. Personelin eğitilmesi ve yetiştirilmesi işleminin. personelin sistemi benimsemelerine de katkısı olacağı unutulmamalıdır. yeni sistemin gerektirdiği yeni çalışma düzenine ve ortamına uyumlarını sağlamak ve böylelikle sistemin etkin bir şekilde çalışmasını mümkün kılmaktır. sistemin çalışmasını sağlayacak. ? Neden. örgüt şemalarından. sistemin çalıştırılması ve devam ettirilmesi için yeterli ise. personelin seçimi çalışmalarıyla başlar. Bu faaliyetlerin temel amacı. . Sistem personelinin yeni çalışma düzenine ve ortamına uyum sağlamaları ancak bu personelin eğitilmesi ve yetiştirilmesi ile mümkündür. ✔ Personel seçiminden sonra hangi işlemin yapılması gerekir? Personel seçimi çalışmaları tamamlandıktan sonra bu personelin eğitilmesi ve yetiştirilmesi faaliyetlerine başlanır. yeni çalışma düzeni. sistem personelinin eğitilmesi ve yetiştirilmesi gereklidir? Ne gibi sonuçlar yaratır? Sistem Araçlarının Hazırlanması Sistem araçlarının hazırlanması. konferanslar veya iş başında yetiştirme programları düzenleyerek ya da personele kılavuz el kitapları vererek yürütülür. ne şekilde ve nasıl yürütecekleri açıklıkla ve tereddüte yer vermeyecek şekilde sistem belgelerinden. neden. iş tanımlarından ve bunlara benzer belgelerden yararlanarak anlatılmalıdır. bilgi akış şemalarından.? Uygulama aşamasının özelliği nedir? Bu aşamada hangi işlemler yapılır? Sistem Personelinin Eğitilmesi ve Yetiştirilmesi Uygulama aşamasının bu alt aşaması. somut araçlarının sağlanması daha önce ayrıntılı tasarım aşamasında yapılan çalışmalar çerçevesinde yürütülür. Donanımın yerleştirilmesi işlemleri sırasında sistem belgeleri de bastırılarak hazırlanır. nerede. sisteme işlerlik kazandıracak olan sistem belgelerinin ve donanımın sağlanması ile ilgili çalışmaları kapsar. Sistemin fiziki. Sistem personelinin eğitilmesi ve yetiştirilmesi faaliyetleri seminerler. Uygulama aşamasının bu alt aşamasında ise. yeni bilgi işleme işlemleri. Bu yaklaşımla sistem personeline. yeni görevlerini ve sorumluluklarını kimlerle. sisteme en uygun olan donanım seçilmiş ve ilgili firma ile bir sözleşme yapılmıştı. aksi durumda yeni personel istihdamına gidilir. Sistem personelinin eğitilmesi ve yetiştirilmesi. yeni araçlar ve yeni teknikler getirmektedir. yeni personel istihdamına gidilmez. personelin.

Böylelikle yeni sistemin aksayan yönleri var ise.229 - . yeni bilgi toplama şekillerinin. kendi bilgi gereksinmesine yanıt verip vermeyeceği araştırılır. bu bilgiyi kullanacak kişinin (yöneticinin). Bu rapor acaba. teknik olarak sistemi oluşturan öğelerin ve sistemin girdi-işleme-çıktı şeklindeki bilgi akışını. ✔ Açıklanan birinci deneme yaklaşımının dışında. Örneğin. yeni donanımın. Bu gereklilik sistemin başarısını arttırmada önemli bir etkendir. 2) Eski bilgi işlem yönteminin yeni bilgi işlem yöntemiyle değiştirilmesi. Bu işlemler birbirinden bağımsız değil- . işletmenin işlenmiş eski verilerini almak ve bu verileri yeni sistemin düzenine göre yeniden işlemek suretiyle yeni sistemin istenildiği gibi çalışıp çalışmadığını saptamaktır. teknikleri) yerine yeni genyöntemlerin yürürlüğe konulması şeklinde yürütülür. geliştirildiği şekilde işlev yapıp yapmayacağının denenmesi gereklidir. 1) Eski donanımın yeni donanımla değiştirilmesi.? Sistem araçlarının hazırlanması ne demektir? Sistemin Denenmesi Geliştirilen yeni sistemin fiili olarak çalışır duruma gelmeden önce. yeni formların. sistem başka ne şekilde denenebilir? İkinci yaklaşım. Zira geliştirilen sistemin denenmesi. yeni sistemin belirli bir kesiminin veya alt sistemlerden birinin sonuçlarını görmektir. sistemin iyi bir şekilde geliştirilip geliştirilmediğini yansıtan önemli bir gösterge olacaktır. Eski sistemin yeni sistemle değiştirilmesi işlemleri genellikle. bunların önceden düzeltilmesi sağlanmış olur. yeni çalışma genyöntemlerinin. Buna göre elde edilecek sonuçlar daha sonra eski sistemin sonuçları ile karşılaştırılır. sistemdeki olası aksamaları ortaya çıkarttığı gibi. standartları. ? Sistemin denenmesi ne demektir? Nasıl gerçekleştirilir? Sistemin Uygulamaya Konulması Sistemin uygulamaya konulması aşaması. yeni sistemin ilk kez işletmeye uyarlanması işlemlerini içerir. Geliştirilen yeni sistemin gerek birinci yaklaşıma gerekse ikinci yaklaşıma göre denenmesi arasında önemli bir fark yoktur. programların. sistemdeki olası aksamaları ortaya çıkarmak ve bunları önceden düzeltmektir. ilgili kişiye sistem analistinin tasarladığı gibi gerekli bilgiyi verebilmekte midir? Bu soruya verilecek yanıtın olumlu veya olumsuz olması. sistem öğelerini kullanarak girdi-işleme-çıktı bilgi akışı sonucunda elde edilen bir bilginin rapor edilmesi halinde. Sistemin denenmesi. Ayrıca sistemin gerçek koşullar ışığında ne şekilde çalışacağı da izlenebilmektedir. Bu karşılaştırma işlemi yeni sistemin zayıf ve üstün yönlerini ortaya çıkaracaktır. Her iki yaklaşımda temel amaç. sözgelimi. bu aksamaların önceden düzeltilmesine olanak sağlar. eski sistemin yeni sistemle değiştirilmesi ya da işletme yeni kurulan bir işletme ise. yeni bilgi işlem işlemlerinin ve yeni raporlama düzeninin deneyden geçirilmesi demektir. Bu denemenin yapılmasında iki yaklaşımdan yararlanılır: Birinci yaklaşım. 3) Eski genyöntemlerin (sistem yönergeleri.

İkinci yaklaşım. sınıflama. sistem ilkeleri ışığında yapılır. örgüt yapısı. Örneğin. amaca hizmet edecek bir yapının oluşturulmasında en önemli etkenlerdir. ? Sistemin uygulamaya konulması ne demektir? Sistemin uygulamaya konulmasında farklı yollar var mıdır? Varsa bunlar nelerdir? Sistemin Değerlemesi ve İzlenmesi Sistem çalıştırılmaya ve çıktılar sistemden alınmaya başlandıktan kısa bir süre sonra sistemin başarılı olup olmadığını saptamak amacıyla bir değerlemeye tabi tutulmalıdır. Yeni sistem tam olarak çalışır duruma geldiğinde eski sistem terkedilir. sistemin uygun maliyet. insan etkeni. Sözgelimi. sistem direkt olarak uygulanmaya konulur. yeni sistemin uygulamaya konulması işlemleri tamamlanır. Ancak bu yaklaşım. işletmenin bölümleri itibarıyla eski sistemin bölüm bölüm terkedilmesi ve yeni sistemin bu bölümlerde uygulamaya konulması şeklindedir. eski sistem kısım kısım terkedilir ve terkedilen bu kısımlarda yeni sistem yine aynı şekilde kısım kısım veya alt sistemler şeklinde uygulamaya konulur. sistem ilkeleri. yeni sistemin başarısızlığından dolayı işletmede meydana gelebilecek aksamaların görülmesine olanak sağladığından iyi sonuçlar vermektedir. Hatırlanacağı gibi. Yani işletmede mevcut bir sistem olmadığından yukarıdaki değiştirme işlemlerine doğal olarak gerek olmayacaktır. bir maliyet muhasebesi alt sistemin işletmenin bir üretim bölümünde veya bir işletmenin aynı üretimi yapan birkaç atölyesi olması halinde sistemin bu atölyelerden önce birinde sonra diğerlerinde uygulamaya konulmasıdır. açık ve anlaşılabilir olma ve veri biriktirme ve süreçleme ilkelerine uyumluluğu oranında başarılı olacağı unutulmamalıdır. eski sistemin tamamen iptal edilip yerine yeni sistemin uygulamaya konulması şeklindeki direkt yaklaşımdır. . Zira her üç işlemin yapılmasıyla yeni sistem bir bütün olarak işletmede kurulmuş olur. Bu yaklaşım özellikle eski sistemin geçerliliğini tamamen yitirmiş veya yeni sistemin az sayıda alt sistemden oluşması durumunda geçerlidir. esnek olma. Bu yaklaşım çerçevesinde.230 - . Bu açıdan söz konusu ilkeler. Dördüncü yaklaşım şeklin de. Birlikte ele alınması gerekir. raporlama. geliştirilen sistemin amaca ne oranda hizmet ettiğini yansıtan temel göstergelerdir. bu işlemler yeni sistemin diğer kısımları için de yapılarak.dirler. Çünkü aynı işlemler hem eski sistemde hem de yeni sistemde yapılır. dosyalama terkedilerek. yeni sistemin eski sistemle birlikte uygulamaya konulmasıdır. Sistemin değerlemesi. ✔ Yeni sistemin uygulamaya konulmasında nasıl bir yol izlenebilir? Yeni sistemin uygulamaya konulması işlemlerinin yürütülmesinde dört temel yaklaşım vardır: Birinci yaklaşım. Bu yaklaşım diğer yaklaşımlara göre pahalıdır. İşletmenin koşullarına göre dört yaklaşımdan birine göre uygulamaya konulan yeni sistem böylelikle işletmedeki konumunu almış ve sürekli işlevine başlamış olacaktır. Yeni sistemin ilk kez işletmeye uyarlanması durumunda. eski sisteme göre yürütülen veri toplama. Üçüncü yaklaşıma göre.

Sistemin değerlemeye tabi tutulması yeterli midir?
Yeni sistem uygulamaya konulup çalıştırıldıktan sonra, yalnızca sistem değerlemesi ile yetinilmemelidir. Bunun yanında sistemin etkinliğini devamlı kılmak için, sistemin sürekli olarak izlenmesi, uygulamaya konulduktan sonra unutulup kendi haline bırakılmaması gereklidir. Sistemin izlenmesi, gerek tasarım aşamalarında gerekse sistemin uygulamaya konulması ve çalıştırılması sırasında gözden kaçan veya unutulan bazı ayrıntıların sonradan dikkate alınmasına olanak sağlayacaktır. Ayrıca sistemin önceden tasarlandığı şekilde işlev yapıp yapmadığı da görülebilecektir. Sistemin izlenmesi işlemi süreklilik göstermeli, bir defaya özgü olmamalıdır. Belirli dönemler itibariyle tekrarlanmalıdır. Bu şekilde bir izleme, sistemin zaman içinde daha iyi bir düzeye getirilmesine olanak yaratacaktır.

?

Sistemin değerlemesi ve izlenmesi ne demektir? Ne gibi yararları vardır?

Özet
Muhasebe bilgi sisteminin ön tasarımından sonra kurulmasına ve çalışmaların devamına karar verildiğinde, ayrıntılı tasarım ve uygulama aşamalarına devam edilir. Ayrıntılı tasarım aşamasında, sistem modeli uygulamaya uygun bir şekilde getirilir. Bunun için, yapılacak işlerin planlaması yapılır. Daha sonra sırasıyla; alt sistemler tanımlanır, bilgi işlem faaliyetleri belirlenir, kodlama işlemleri yapılır, veri temeli ve sistem belgeleri geliştirilir, donanım seçilir, işletmenin örgütsel yapısı yeniden düzenlenir ve sistemi açıklayan dökümanlar hazırlanır. Bütün bu işlemler yapıldıktan sonra, kağıt üzerindeki sistemi hayata geçirmek için gerekli faaliyetlere başlanır. Uygulama aşaması denilen bu aşamada; sistem personeli eğitilir ve yetiştirilir, sistem araçları hazırlanır, sistemin denemesi yapılır ve sistem uygulamaya konulur. Sistem çalıştırılmaya ve kullanılmaya başlandıktan sonra, sistem kendi haline bırakılmaz, sistem değerlemeye tabi tutulur ve sürekli izlenerek etkinliği korunmaya çalışılır.

Sorular
1. Aşağıdakilerden hangisi, sistemin ayrıntılı tasarımından sonra yapılır? a. Ön tasarım. b. Donanımın belirlenmesi. c. Sistem belgelerinin geliştirilmesi. d. Sistemin uygulanması. e. Sistem sınırlarının belirlenmesi. - 231 -

2. Alt sistemler tanımlanırken aşağıdakilerden hangisi yapılmaz? a. Her bir alt bilgi sistemi ayrı ayrı tanımlanır. b. Sistemin genel hatlarıyla sınırları belirlenir. c. Her bir alt sistemin girdi-işleme-çıktıları belirlenir. d. Alt sistemlerin birbiriyle ilişkisi kurulur. e. Sistemin bir bütün olarak bilgi akışını ortaya koymak için her alt sistem birbiriyle bağımlı fakat ayrı ayrı tanımlanır.

3. 1 DÖNEN VARLIKLAR 15 STOKLAR 153 TİCARİ MALLAR 1535 (X) MALI Yukarıda verilen kodlar hangi kodlama sistemine göre düzenlenmiştir? a. Alfanümerik kod sistemi. b. Alfabetik kod sistemi. c. Sırasal sayı kod sistemi. d. Blok kod sistemi. e. Anlamlı sayı kod sistemi.

4. Sistem geliştirme çalışmalarında son aşama nedir? a. Planlama b. Ön araştırma c. Ön tasarım d. Ayrıntılı tasarım e. Uygulama

5. Yeni sistemin uygulamaya konulması işlemlerinin yürütülmesi kapsamında aşağıdakilerden hangisi yapılmaz? a. Eski sistemin aksayan yerlerine yeni sistem uyarlanır. b. Eski sistem tamamen terkedilip yeni sistem uygulanır. c. Eski sistem bölüm bölüm terkedilerek yeni sistem bu bölümlere uygulanır. d. Eski sistem işlevsel bakımdan kademe kademe değiştirilerek yeni sistem uygulanır. e. Yeni sistem tam olarak çalışıncaya kadar eski sistemle birlikte uygulanır.

- 232 -

Hesap Planları

17
- 233 -

ÜNİTE

Bu Ünitede...
Bu ünitenin amacı, muhasebe bilgi sisteminin yeni kurulması veya mevcut olan bir sistemin geliştirilmesi için yapılması gereken sistem geliştirme çalışmalarının ne olduğunu açıklamaktır. Bu amaç doğrultusunda, sistem geliştirme çalışmalarının mahiyeti, muhasebe bilgi sistemi geliştirme ilkeleri ve sistem analizi konuları üzerinde durulacaktır.

Çalışma Biçimine İlişkin Olarak...
Muhasebe bilgi sisteminin geliştirilmesi için yapılacak çalışmalar ve bu çalışmalarda dikkate alınacak ilkeler bir bilgi sisteminin kurulması ve çalıştırılması için büyük önem arz eder. Bu bakımdan bu ünitede ele alınan sistem geliştirme çabalarının mahiyetini ve muhasebe bilgi sistemi geliştirme ilkelerinin herbirinin ne anlam ifade ettiğini ve neyi amaçladığını kavramak bu ünitenin ve bundan sonraki ünitelerde ele alınan tasarım ve uygulama konularının anlaşılmasını kolaylaştırır.

HESAP PLANININ AMACI VE İŞLEVİ
Mali nitelikteki işlem ve olaylarla ilgili veri veya bilgilerin yönetsel bilgilere dönüştürülmesi, bilindiği gibi bilgi işlem faaliyetleriyle olmaktadır. Bilgi işlem faaliyetleri sonucunda elde edilecek yönetsel bilgilerin istenildiği şekilde ve içerikte olabilmesi için, bu yönetsel bilgilerin girdisi olan veri veya bilgilerin etkin ve düzenli bir şekilde toplanması ve kaydedilmesi gerekir. Bilgi kullanıcıları için gerekli bilgilerin yararlı ve kullanılabilir olması, mali nitelikteki veri veya bilgilerin ilk işlem belgeleri ile belgelendirilmeleri ve bu belgelere dayanarak muhasebe fişleri aracılığıyla muhasebe kayıtlarının yapılmasına bağlıdır. Bu nedenle veri veya bilgilerin düzenli, doğru ve gerekli ayrıntılarıyla kaydedilmeleri gerekir. Veri veya bilgilerin muhasebe kayıtlarına geçirilmesinde işletmenin faaliyet konusuna, büyüklüğüne ve yönetimin muhasebe bilgilerinden yararlanma durumlarına göre çok sayıda, hatta yüzlerce, bazen binlerce hesap kullanılır. Hesapların bir kısmı büyük defterde bir kısmı ise yardımcı defterlerde yer alır. Büyük defterde yer alan hesaplara ana hesaplar, yardımcı defterdekilere ise, yardımcı veya tali hesaplar denilir. Bu dağınık ve çeşitli hesapların bir düzen içinde olmaları gerekir. Ancak bu şekilde kayıt işlemlerinin belirli bir düzene göre yapılması, ayrıca aynı olayların sürekli olarak aynı hesaplara kaydedilmeleri sağlanır. Bu da “Hesap Planları” ile mümkündür.

Hesap planı neyi sağlamaktadır?
“Hesap Planı, işletmelerde mali nitelikteki işlem ve olayların kaydedilmesi için tutulan hesapları, muhasebenin temel kavramları ve ilkeleri çerçevesinde sistemli bir şekilde bölümleyen ve aynı olayların sürekli olarak aynı hesaplara kaydedilmesini sağlayan bir yönergedir.” Bu tanıma uygun olarak hazırlanan bir hesap planı, kayıt işlemlerinin düzenli olmasını sağlar. Hesap planı dış görünüş itibariyle kayıtlarda kullanılan hesapların isimlerinin ve numaralarının bir listesi gibidir. Ancak temelde işletmenin genel hesap düzeninin bir organizasyonu olup, muhasebe sisteminin çatısını oluşturur. Hesap planları aynı tür hesapları bir hesap grubu içinde bir araya getirir. Hesap grupları içinde toplanan hesaplar da yapılarına ve özelliklerine göre kısımlara ayrılırlar. Bu sınıflandırma ile aynı veya benzeyen olayların her zaman aynı hesaba kayıtları sağlanmış olur.

Muhasebe işlemlerinin farklı kişiler tarafından yürütülmesinin ortaya çıkaracağı durumları önlemek için ne yapılmalıdır?
İşletmelerin büyümesi, muhasebe işlemlerinin farklı yerlerde ve farklı kişiler tarafından yürütülmesi gereğini ortaya çıkarmıştır. Aynı olaylar karşısında, farklı kişilerin aynı kayıtları yapabilmesi, ancak bir hesap planı (organizasyonu) ile mümkündür. Muhasebe işlemlerinin farklı kimseler tarafından yürütülmesi zorunluluğu, hesap planları ile birlikte, hesap planının nasıl uygulanacağını belirten açıklamaları içeren el kitaplarının hazırlanmasını da gerektirir.

?

Hesap planı ne demektir? Amacı ve işlevi nedir?

HESAP PLANININ TAŞIMASI GEREKEN ÖZELLİKLER
Muhasebe bilgi sisteminin önemli bir unsuru olan hesap planının, kendisinden beklenen sonucun elde edilmesi için aşağıdaki özelliklere sahip olması gerekir: Hesap planı işletmenin bünyesine uygun olmalıdır. İşletmenin faa- 234 -

liyet konusu, hukuki yapısı ve organizasyon şekli, kullanılacak hesapların farklı olmasını gerektirir. Bir ticaret işletmesi ile bir üretim işletmesinin veya bir şahıs şirketi ile sermaye şirketinin hesap planının kapsamı farklı olur. Bunun yanında küçük bir işletmede çok ayrıntılı bir hesap planı uygulamak, hemen hemen hiç kullanılmayan çok sayıda hesabın planda yer alması nedeniyle planın kullanılmasını güçleştirir. Diğer yönden büyük bir işletmede kısıtlı, dar bir plan uygulamak, gereksinim duyuldukça plana ek yapma zorunluluğu yaratacağından plan sistemsiz bir duruma gelir.

?

Hesap planı işletmenin bünyesine ve büyüklüğüne uygun olmalı mıdır?
Hesap planı aynı olayların sürekli aynı hesaplara kaydedilmelerini sağlamalıdır. İşletmelerin büyümesi, faaliyetlerde ve görevlerde uzmanlaşma muhasebe işlemlerinin işletmenin değişik birimlerinde ve farklı kişiler tarafından yapılmasını gerektirmiştir. Bu nedenle hesap planı, aynı olayların sürekli, aynı hesaplara kaydedilmelerini sağlayacak şekilde açık ve anlaşılabilir olmalıdır.

?

Hesap planı aynı olayların aynı hesaplara kaydedilmesini sağlamalı mıdır?
Hesap planı, içerdiği hesaplarla işletmenin varlıkları ile bu varlıkların kaynakları, muhasebe dönemine ait gelir ve giderleri hakkında açık, anlaşılabilir ve doğru bilgi elde edilecek yapıda olmalıdır. Hesap planı, belirtilen konulara ilişkin genellemelere gitmeden, örneğin “diğer alacaklar, diğer borçlar” gibi genel hesaplarda önemli birikmelere yer vermeden gerekli açıklıkta hesap ayrıntılarını içermelidir.

?

Hesap planındaki hesaplar açık ve anlaşılabilir olmalı mıdır?
Hesap planındaki sınıflandırma ve kodlama, muhasebe kayıtlarının ilgili hesaplara hatasız ve genel kabul görmüş muhasebe ilkelerine uygun olarak yapılmasını sağlamalıdır. Bu özellik, muhasebe bilgilerinin sistematik bir şekilde düzenlenmesini ve bilgilerin muhasebe sistemindeki akışlarının belirli bir sınıflandırma çerçevesinde yapılmasını sağlayacaktır. Örneğin para işlemleri ve senede bağlı alacakların döner aktifleri içinde ve kasa ile alacak senetleri kapsamında ele alınmasıdır.

? ? ?

Hesap planında sınıflandırma ve kodlama nasıl olmalıdır?
Hesap planı, sadece muhasebe işlemlerinin kaydını yapacaklar değil muhasebe bilgilerini kullanacak kişiler de dikkate alınarak sınıflandırılmalıdır. Hesap planının içeriğini oluşturan hesaplar belirlenirken muhasebe bilgilerini kullanacak işletme içi ve işletme dışı kişilerin durumu da dikkate alınmalı ve buna göre hesaplar seçilmelidir.

Hesap planı bilgi kullanıcılarının ihtiyaçlarını dikkate almalı mıdır?
Hesap planı, özellikle faaliyet konuları farklı işletmelerden oluşan bir holding topluluğunda konsolide tabloların hazırlanmasına olanak sağlayacak şekilde olmalıdır. Bir holding şirkette, çok sayıdaki şirket birbirleriyle ticari ilişki içindedir. Örneğin bu şirketler arasındaki ilişki, diğer işletmelerle olan ticari ilişkilerden ayrılmalıdır.

Hesap planı hangi özellikleri taşıması gerekir?

- 235 -

İşletmenin yapısını ve bünyesini bilmek faaliyetlerin nerede ve nasıl yapıldığını anlamaya ve varlıklar. gelir ve gider işlemleri ile ilgili hesapların nitelikleri etkisiz ve hatasız bilinmelidir. bilgi işleme tabi tutulması ve raporlar şeklinde ilgililere sunulması sırasında. Muhasebe ilkelerine uymak. Hesapların belirlenmesi ve bunların gruplandırılmasında biçim ve içerik bakımından farklı yaklaşımlar olmakla birlikte.236 - . Varlıklar. borçlar. istenen ve istenebilecek raporların hazırlanmasına olanak sağlar. Belirlenen bu konular çerçevesinde bir hesap planı şu aşamalara göre düzenlenir. gider ve maliyet türleri ve yerlerine ilişkin hesapları belirlemeye olanak tanıyacaktır. Hesap gruplarının belirlenmesi. işletme içi ve işletmeler arası karşılaştırma olanağı sağlamak için hesapların oluşturulmasında muhasebe ilkelerine uyularak hesaplar seçilir. sermaye. ✔ Muhasebe sisteminde veri ve bilgilerin toplanması ve kaydedilmesinde farklılıkları ortadan kaldırmak için ne yapılabilir? Muhasebe bilgi sistemi içinde veri veya bilgilerin toplanması. bu planda yer alacak hesapların yapılarının ve işleyişlerinin çok iyi bilinmesi gereklidir. ● ● ● ● Hesapların oluşturularak isimlendirilmesi. ● Hesapların işleyişini ve kullanışını açıklayan yönergenin hazırlanması.HESAP PLANININ DÜZENLENMESİ Bir işletmenin hesap planı yapılırken şu konuların bilinmesi ve incelenmesi gereklidir: ● ● hesapların yapılarını bilmek. sistemin çıktıları olan raporlara göre belirlenmeli midir? Hesaplar muhasebe bilgilerini ve raporlarını kullanacak kişilerin bu gereksinmelerini karşılamak amacıyla muhasebe bilgi sisteminin çıktılarına göre belirlenir. Bu. genel kabul görmüş yakla. ? Hesap planı nasıl düzenlenir ve bu düzenleme nelerin bilinmesini gerektirir? HESAP PLANLARINDA HESAP GRUPLARININ BELİRLENMESİ Hesap planının bünyesini hesap planında yer alan hesaplar oluşturur. ● ları ● ✔ Hangi hesap grupları vardır? Hesap planı yapılırken. Yönetime etkisi ve yararı (sorumluluk ve kontrol için) olacak raporhazırlamak için gerekli hesapları belirlemek. sermaye. Hesapların kodlanması. muhasebe uygulamalarında farklılıkları azaltmak. borçlar. İşletmenin yapısını ve bünyesini (işletmenin iş akışını ve mali durumunu) inceleyerek hesapları saptamak. Hesapların ana ve yardımcı hesap olarak belirlenmesi. gelir. ✔ Hesaplar.

maliyet hesapları ilave edilir. Bu sistemde genel (finansal. Böyle bir hesap planının sağlayacağı yararlar şöyle belirtilebilir: ● Ülkedeki veya aynı iş kolundaki benzer işletmeler arasında karşı. Bu şekilde maliyet muhasebesi ile genel muhasebe aynı hesap planı içinde bütünleşebilir. Maliyet muhasebesi ile genel muhasebe arasında devamlı bağlantı vardır. ticari) muhasebe ile maliyet (işleme) muhasebesi birarada yürütülür. Birci sistem genellikle küçük ve orta büyüklükteki işletmelerde başarı ile uygulanabilmektedir. Genel muhasebe ile maliyet muhasebesi bir bütün oluşturur. b) İkici (Dualist) Sistem. sonuç hesapları olarak da gelir hesapları ve gider hesapları olarak sınıflandırılır. Bu sınıflandırmada tüm hesaplar genel (finansal) muhasebeye ilişkin hesaplar olmaktadır. ? Hesap planlarında hesap gruplarının belirlenmesi ne demektir? Üretim işletmelerine ait hesap planlarının hazırlanmasında hangi sistemler bulunmaktadır? TEKDÜZEN GENEL HESAP PLANLARI Genel hesap planı. a) Birci (Monist) Sistem.şım. üretim işletmelerinde. verilmemesi durumuna göre hesap planlarının düzenlenmesinde değişik sistemler ortaya çıkmıştır. Temel olarak ikici sisteme ait hesap planları bilançoya göre bütünleme yöntemine dayanarak yapılmaktadır. Bu açıdan hesap planında hem genel muhasebeye hem de maliyet muhasebesine ilişkin hesaplar yer alır. Bu hesaplara. a) Birci Sistem: Gider yerleri ve gider taşıyıcıları hesaplarını içeren hesap planlarına birci (monist) hesap planları denir. ✔ Hesap planında genel muhasebe ile maliyet muhasebesi hesaplarına birarada yer verilebilir mi? Hesap planında genel muhasebe ile maliyet muhasebesi hesaplarına birarada yer verilip. Bu sistemde maliyet muhasebesi kayıtlarına temel oluşturmak üzere çeşitli tablolar da kullanılır. Üretim işletmelerine ait hesap planlarının hazırlanmasında iki ana sistem bulunmaktadır.237 - . hesapların bilanço düzenlenmesindeki ilkelere göre belirlenmesi ve gruplandırılmasıdır. Bunlar. ? Birci sistem ne demektir? b) İkici Sistem: Gider yerleri ve gider taşıyıcıları hesaplarını içermeyen hesap planlarına ikici (dualist) hesap planları denir. Bunun yerine sadece genel muhasebeye ait hesaplara yer verilir. bilanço hesapları olarak aktif hesaplar ve pasif hesaplar. Bu sistemde genel muhasebe ile maliyet muhasebesi birbirinden ayrı olarak yürütülür. Bu sisteme göre düzenlenen hesap planlarında maliyet muhasebesi ile ilgili hesaplara hemen hemen hiç yer verilmez. bilindiği gibi hesaplar. ✔ Bilanço düzenlenmesindeki ilkelere göre hesap grupları nelerdir? Bilanço düzenlenmesindeki ilkelere göre. bir ülkenin bütün işletmeleri için veya belirli bir işkoluna giren işletmeler için uygulanması önerilen veya zorunlu tutulan tek düzen bir hesap planıdır. Maliyet muhasebesi kapsamına giren konular ve işlemler çeşitli tablolarda yapılır ve izlenir. Maliyet muhasebesi giderlerin ayrıntısını muhasebeden almakla yetinir.

01. Sermaye Piyasası Kurulu ve Türkiye Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler ve Yeminli Mali Müşavirler Odaları Birliği tarafından genel hesap planları konusunda çalışmalar yapılmıştır.238 - . Muhasebe Politikalarının Açıklanması. ● Ülkenin ekonomisini oluşturan işletmeler arasında hesap birliği sağlanarak. Bu planlar genel hesap planına göre daha ayrıntılı planlardır. konularında düzenlemeler yapılmıştır. mali tablolar aracılığı ile ilgililere . işletmelere ait bilgilerin birleştirilmesi yoluyla ülkenin ekonomisi hakkında bilgiler elde edilmesi kolaylaşır. Ülkede terim birliği sağlanarak muhasebe eğitimi ve uygulamasında gelişmeler sağlanır. Mali Tabloların Düzenlenmesi ve Sunulması. ? Tekdüzen hesap planı ne demektir? Ne gibi yararları vardır? Ülkemizde bu çerçevede uygulanan hesap planı var mıdır? MUHASEBE SİSTEMİ UYGULAMA GENEL TEBLİĞİ Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği ile. ● ● ✔ Tekdüzen hesap planının sakıncaları olabilir mi? Tekdüzen hesap planı belirtilen bu yararları yanında. 1964 yılından başlamak üzere günümüze kadar. değişik işkolları için ayrı genel hesap planları geliştirilir. Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu Tek-düzen Muhasebe Koordinasyon Devamlı İhtisas Komisyonu. Mali Tablolar İlkeleri. Ülkemizde genel hesap planı oluşturulması yönünde çalışmalar uzun yıllardır sürdürülmektedir. ● ● ● ● ● Muhasebenin Temel Kavramları. ✔ Düzenlemenin amacı ne olabilir? Bu düzenleme. Bu planların değişik işletmelerin özelliklerinin gerektirdiği esnekliğe sahip bulunması gerekir. Bu çalışmaların bir sonucu olarak meydana getirilen ve 01. Genel kabul görmüş muhasebe kavram ve ilkelerine uygun standart mali tabloların düzenlenmesine yardımcı olmak suretiyle sermaye piyasasına açıklık getirilir.1994 tarihinden itibaren uygulanması istenen TEKDÜZEN HESAP ÇERÇEVESİ ve HESAP PLANI 26. bilanço esasına göre defter tutan gerçek ve tüzel kişilere ait teşebbüs ve işletmelerin faaliyet ve sonuçlarının sağlıklı ve güvenilir bir biçimde muhasebeleştirilmesi. her işletmenin kendi yapısına ve bünyesine uymayan bir hesap planı uygulamasına neden de olur. Tekdüzen Hesap Çerçevesi. Çünkü işletmeler kendileri için özel hesap planlarını hazırlarken ilgili işkoluna ait genel hesap planını temel almakla beraber kendi özelliklerine de planda yer vermek zorunluluğundadırlar.1992 tarihli Resmi Gazete’nin mükerrer sayısında “Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği” içinde yayımlanmıştır.laştırmalar yapılması sağlanır.12. İktisadi Devlet Teşekküllerini Yeniden Düzenleme Komisyonu. Bunu önlemek için genel hesap planındaki hesap grupları temel alınarak. Hesap Planı ve İşleyişi.

yöneliktir. alanlarda faaliyet gösterenler dahil).sunulan bilgilerin tutarlılık ve karşılaştırılabilirlik niteliklerini koruyarak gerçek durumu yansıtmanın sağlanması ve işletmelerde denetimin kolaylaştırılması amacıyla yapılmıştır. Bu çerçevedeki teşebbüs ve işletmeler Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği ile belirlenen muhasebe usul ve esaslarına uymak zorundadırlar. Finansal Kiralama Şirketleri (factoring vb. Dolayısıyla yapılan bu düzenleme. vergi muafiyet ve istisnalarından yararlanmaları. İşletmelerle. ● ● ● ● ? ✔ Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği hangi amaçlara ulaşmayı hedeflemiştir? Düzenlemede getirilen esaslara uyulması zorunlu mudur? Yapılan düzenlemede öngörülen usul ve esaslara uyulması zorunlu olup. özel kanunlarının bulunması. hukuki yapılarının farklılığı. ✔ Belirlenen kapsama girmeyen teşebbüs veya işletme yok mudur? Bilanço esasına göre defter tutmakla beraber faaliyet konuları itibariyle farklı muhasebe tekniği kullanmak durumunda bulunan. Aracı Kurumlar ve Yatırım Ortaklıkları. ilgili mevzuat hükümleriyle aykırılığın mali rapor ve beyannamelerinin düzenlenmesi sırasında giderilmesi işletmelerin sorumluluğundadır. Yapılan düzenlemenin kapsamına bilanço esasına göre defter tutan gerçek ve tüzel kişiler girmektedir. Farklı işletmeler ile aynı işletmenin farklı dönemlerinin karşılaştırılmasına. “Muhasebe Politikalarının Açıklanması”na ve “Mali Tablolar İlkeleri”ne uymaları kaydıyla Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği’nin diğer zorunluluklarını yerine getirmekle yükümlü tutulmamışlardır. ● ● ● Banka ve Sigorta Şirketleri Özel Finans Kurumları. ● Muhasebe bilgilerinin karar alma durumunda bulunan ilgililere yeterli ve doğru olarak ulaştırılmasına. Mali tablolarda yer alan hesap adlarının tüm kesimler için aynı anlamı vermesine. Muhasebe terim birliğinin sağlanması suretiyle anlaşılabilir olmasına. Teşebbüs ve işletmelerin kamu idare ve müesseselerine ait olması. Menkul Kıymet Yatırım Fonları.239 - . bu zorlukları yerine getirmelerine engel değildir. ● ? Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği hangi konuları içermektedir? Bu tebliğ ülkemizdeki muhasebe uygulamalarına hangi yeni uy- . belirlenen muhasebe usul ve esaslarına uymaları için yeterlidir. ilgililer arasında güven unsurunun oluşturulmasına. Bu teşebbüs ve işletmelerin ticari esaslara göre faaliyet göstermeleri. belirlenen “Muhasebenin Temel Kavramları”na.

1. 2.TEKDÜZEN HESAP ÇERÇEVESİ HESAP SINIFLARI 1. 3. 6. 4. 8. DÖNEN VARLIKLAR DURAN VARLIKLAR KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR ÖZKAYNAKLAR GELİR TABLOSU HESAPLARI MALİYET HESAPLARI SERBEST NAZIM HESAPLAR 1 DÖNEN VARLIKLAR 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 2 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 3 30 31 32 33 34 35 HAZIR DEĞERLER MENKUL KIYMETLER TİCARİ ALACAKLAR DİĞER ALACAKLAR STOKLAR GELECEK AYLARA AİT GİDERLER VE GELİR TAHAKKUKLARI DİĞER DÖNEN VARLIKLAR DURAN VARLIKLAR TİCARİ ALACAKLAR DİĞER ALACAKLAR MALİ DURAN VARLIKLAR MADDİ DURAN VARLIKLAR MADDİ OLMAYAN DURAN VARLIKLAR ÖZEL TÜKENMEYE TABİ VARLIKLAR GELECEK YILLARA AİT GİDERLER VE GELİR TAHAKKUKLARI DİĞER DURAN VARLIKLAR KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR MALİ BORÇLAR TİCARİ BORÇLAR DİĞER BORÇLAR ALINAN AVANSLAR . muhasebe sistemlerini Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği ile 1.1994 tarihinden itibaren kullanılması öngörülen Tekdüzen Hesap Çerçevesi ve Hesap Planı doğrultusunda kurmak zorundadırlar. 7. 5.gulamaları getirmiştir. TEKDÜZEN HESAP ÇERÇEVESİ VE HESAP PLANI İşletmeler.240 - . Tekdüzen Hesap Çerçevesinde hesap sınıfları ve hesap grupları şu şekilde belirlenmiştir: A. 9.

36 37 38 39 4 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 5 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 6 ÖDENECEK VERGİ VE DİĞER YÜKÜMLÜLÜKLER BORÇ VE GİDER KARŞILIKLARI GELECEK AYLARA AİT GELİRLER VE GİDER TAHAKKUKLARI DİĞER KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR MALİ BORÇLAR TİCARİ BORÇLAR DİĞER BORÇLAR ALINAN AVANSLAR BORÇ VE GİDER KARŞILIKLARI GELECEK YILLARA AİT GELİRLER VE GİDER TAHAKKUKLARI DİĞER UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR ÖZKAYNAKLAR ÖDENMİŞ SERMAYE SERMAYE YEDEKLERİ KÂR YEDEKLERİ GEÇMİŞ YILLAR KÂRLARI GEÇMİŞ YILLAR ZARARLARI DÖNEM NET KÂRI (ZARARI) GELİR TABLOSU HESAPLARI 60 BRÜT SATIŞLAR 61 SATIŞ İNDİRİMLERİ (-) 62 SATIŞLARIN MALİYETİ (-) 63 FAALİYET GİDERLERİ (-) 64 DİĞER FAALİYETLERDEN OLAĞAN GELİR VE KÂRLAR 65 DİĞER FAALİYETLERDEN OLAĞAN GİDER VE ZARARLAR (-) 66 FİNANSMAN GİDERLERİ (-) 67 OLAĞANDIŞI GELİR VE KÂRLAR 68 OLAĞANDIŞI GİDER VE ZARARLAR (-) 69 DÖNEM NET KÂRI (ZARARI) 7 MALİYET HESAPLARI 7/A SEÇENEĞİ 70 71 72 73 74 75 76 77 MALİYET MUHASEBESİ BAĞLANTI HESAPLARI DİREKT İLK MADDE VE MALZEME GİDERLERİ DİREKT İŞÇİLİK GİDERLERİ GENEL ÜRETİM GİDERLERİ HİZMET ÜRETİM MALİYETİ ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME GİDERLERİ PAZARLAMA SATIŞ VE DAĞITIM GİDERLERİ GENEL YÖNETİM GİDERLERİ .241 - .

HESAP PLANI 1 10 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 11 110 111 112 113 114 115 DÖNEN VARLIKLAR HAZIR DEĞERLER KASA ALINAN ÇEKLER BANKALAR VERİLEN ÇEKLER VE ÖDEME EMİRLERİ (-) DİĞER HAZIR DEĞERLER MENKUL KIYMETLER HİSSE SENETLERİ ÖZEL KESİM TAHVİL. RESİM VE HARÇLAR AMORTİSMANLAR VE TÜKENME PAYLARI FİNANSMAN GİDERLERİ GİDER ÇEŞİTLERİ YANSITMA HESAPLARI ÜRETİM MALİYET HESABI (SERBEST) NAZIM HESAPLAR (SERBEST) B. SENET VE BONOLARI KAMU KESİMİ TAHVİL.78 FİNANSMAN GİDERLERİ 7/B SEÇENEĞİ 79 790 791 792 793 794 795 796 797 798 799 8 9 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 0 GİDER ÇEŞİTLERİ İLK MADDE VE MALZEME GİDERLERİ İŞÇİ ÜCRET VE GİDERLERİ MEMUR ÜCRET VE GİDERLERİ DIŞARIDAN SAĞLANAN FAYDA VE HİZMETLER ÇEŞİTLİ GİDERLER VERGİ.242 - . SENET VE BONOLARI .

243 - .116 117 118 119 12 120 121 122 123 124 125 126 127 128 129 13 130 131 132 133 134 135 136 137 138 139 14 15 150 151 152 153 154 155 156 157 158 159 16 17 18 180 181 182 183 184 GELECEK AYLARA AİT GİDERLER VE GELİR TAHAKKUKLARI GELECEK AYLARA AİT GİDERLER GELİR TAHAKKUKLARI STOKLAR İLK MADDE VE MALZEME YARI MAMULLER-ÜRETİM MAMULLER TİCARİ MALLAR DİĞER MENKUL KIYMETLER MENKUL KIYMETLER DEĞER DÜŞÜKLÜĞÜ KARŞILIĞI (-) TİCARİ ALACAKLAR ALICILAR ALACAK SENETLERİ ALACAK SENETLERİ REESKONTU (-) VERİLEN DEPOZİTO VE TEMİNATLAR ŞÜPHELİ TİCARİ ALACAKLAR ŞÜPHELİ TİCARİ ALACAKLAR KARŞILIĞI (-) DİĞER ALACAKLAR ORTAKLARDAN ALACAKLAR İŞTİRAKLERDEN ALACAKLAR BAĞLI ORTAKLIKLARDAN ALACAKLAR PERSONELDEN ALACAKLAR DİĞER ÇEŞİTLİ ALACAKLAR DİĞER ALACAK SENETLERİ REESKONTU (-) ŞÜPHELİ DİĞER ALACAKLAR ŞÜPHELİ DİĞER ALACAKLAR KARŞILIĞI (-) DİĞER STOKLAR STOK DEĞER DÜŞÜKLÜĞÜ KARŞILIĞI (-) VERİLEN SİPARİŞ AVANSLARI .

185 186 187 188 189 19 190 191 192 193 194 195 196 197 198 199 2 20 21 22 220 221 222 223 224 225 226 227 228 229 23 230 231 232 233 234 235 236 237 238 239 24 TİCARİ ALACAKLAR ALICILAR ALACAK SENETLERİ ALACAK SENETLERİ REESKONTU (-) DİĞER DÖNEN VARLIKLAR İNDİRİLECEK KATMA DEĞER VERGİSİ DİĞER KATMA DEĞER VERGİSİ PEŞİN ÖDENEN VERGİLER VE FONLAR PERSONEL AVANSLARI SAYIM VE TESELLÜM NOKSANLARI DİĞER ÇEŞİTLİ DÖNEN VARLIKLAR DİĞER DÖNEN VARLIKLAR KARŞILIĞI (-) DURAN VARLIKLAR VERİLEN DEPOZİTO VE TEMİNATLAR ŞÜPHELİ ALACAKLAR KARŞILIĞI (-) DİĞER ALACAKLAR ORTAKLARDAN ALACAKLAR İŞTİRAKLERDEN ALACAKLAR BAĞLI ORTAKLIKLARDAN ALACAKLAR PERSONELDEN ALACAKLAR DİĞER ÇEŞİTLİ ALACAKLAR DİĞER ALACAK SENETLERİ REESKONTU (-) ŞÜPHELİ ALACAKLAR KARŞILIĞI (-) MALİ DURAN VARLIKLAR 240 BAĞLI MENKUL KIYMETLER 241 BAĞLI MENKUL KIYMETLER DEĞER DÜŞÜKLÜĞÜ KARŞILIĞI (-) 242 İŞTİRAKLER 243 İŞTİRAKLERE SERMAYE TAAHHÜTLERİ (-) 244 İŞTİRAKLER SERMAYE PAYLARI DEĞER DÜŞÜKLÜĞÜ .244 - .

245 - . MAKİNA VE CİHAZLAR TAŞITLAR DEMİRBAŞLAR DİĞER MADDİ DURAN VARLIKLAR BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR (-) YAPILMAKTA OLAN YATIRIMLAR VERİLEN AVANSLAR MADDİ OLMAYAN DURAN VARLIKLAR HAKLAR ŞEREFİYE KURULUŞ VE ÖRGÜTLENME GİDERLERİ ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME GİDERLERİ ÖZEL MALİYETLER DİĞER MADDİ OLMAYAN DURAN VARLIKLAR BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR (-) VERİLEN AVANSLAR ÖZEL TÜKENMEYE TABİ VARLIKLAR ARAMA GİDERLERİ HAZIRLIK VE GELİŞTİRME GİDERLERİ DİĞER ÖZEL TÜKENMEYE TABİ VARLIKLAR BİRİKMİŞ TÜKENME PAYLARI (-) VERİLEN AVANSLAR GELECEK YILLARA AİT GİDERLER VE GELİR TAHAKKUKLARI GELECEK YILLARA AİT GİDERLER GELİR TAHAKKUKLARI .KARŞILIĞI ( -) 245 BAĞLI ORTAKLIKLAR 246 BAĞLI ORTAKLIKLARA SERMAYE TAAHÜTLERİ (-) 247 BAĞLI ORTAKLIKLAR SERMAYE PAYLARI DEĞER DÜŞÜKLÜĞÜ KARŞILIĞI (-) 248 DİĞER MALİ DURAN VARLIKLAR 249 DİĞER MALİ DURAN VARLIKLAR KARŞILIĞI (-) 25 250 251 252 253 254 255 256 257 258 259 26 260 261 262 263 264 265 266 267 268 269 27 270 271 272 273 274 275 276 277 278 279 28 280 281 282 283 284 285 286 287 MADDİ DURAN VARLIKLAR ARAZİ VE ARSALAR YER ALTI VE YER ÜSTÜ DÜZENLERİ BİNALAR TESİS.

246 - .288 289 29 DİĞER DURAN VARLIKLAR 290 291 GELECEK YILLARDA İNDİRİLECEK KATMA DEĞER VERGİSİ 292 DİĞER KATMA DEĞER VERGİSİ 293 GELECEK YILLAR İHTİYACI STOKLAR 294 295 296 297 298 299 3 30 300 301 302 303 304 305 306 307 308 309 31 32 320 321 322 323 324 325 326 327 328 329 33 330 331 332 333 334 335 336 337 338 TİCARİ BORÇLAR SATICILAR BORÇ SENETLERİ BORÇ SENETLERİ REESKONTU (-) ELDEN ÇIKARILACAK STOKLAR VE MADDİ DURAN VARLIKLAR DİĞER ÇEŞİTLİ DURAN VARLIKLAR STOK DEĞER DÜŞÜKLÜĞÜ KARŞILIĞI (-) BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR (-) KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR MALİ BORÇLAR BANKA KREDİLERİ UZUN VADELİ KREDİLERİN ANAPARA TAKSİTLERİ VE FAİZLERİ TAHVİL ANAPARA BORÇ. TAKSİT VE FAİZLERİ ÇIKARILMIŞ BONOLAR VE SENETLER ÇIKARILMIŞ DİĞER MENKUL KIYMETLER MENKUL KIYMETLER İHRAÇ FARKI (-) DİĞER MALİ BORÇLAR ALINAN DEPOZİTO VE TEMİNATLAR DİĞER TİCARİ BORÇLAR DİĞER BORÇLAR ORTAKLARA BORÇLAR İŞTİRAKLERE BORÇLAR BAĞLI ORTAKLIKLARA BORÇLAR PERSONELE BORÇLAR DİĞER BORÇ SENETLERİ REESKONTU (-) .

339 34 340 341 342 343 344 345 346 347 348 349 35 36 DİĞER ÇEŞİTLİ BORÇLAR ALINAN AVANSLAR ALINAN SİPARİŞ AVANSLARI ALINAN DİĞER AVANSLAR ÖDENECEK VERGİ VE DİĞER YÜKÜMLÜLÜKLER 360 ÖDENECEK VERGİ VE FONLAR 361 ÖDENECEK SOSYAL GÜVENLİK KESİNTİLERİ 362 363 364 365 366 367 368 VADESİ GEÇMİŞ ERTELENMİŞ VEYA TAKSİTLENDİRİLMİŞ VERGİ VE DİĞER YÜKÜMLÜLÜKLER 369 ÖDENECEK DİĞER YÜKÜMLÜLÜKLER 37 370 371 372 373 374 375 376 377 378 379 38 380 381 382 383 384 385 386 387 388 BORÇ VE GİDER KARŞILIKLARI DÖNEM KÂRI VERGİ VE DİĞER YASAL YÜKÜMLÜLÜK KARŞILIKLARI DÖNEM KÂRININ PEŞİN ÖDENEN VERGİ VE DİĞER YÜKÜMLÜLÜKLERİ (-) KIDEM TAZMİNATLARI KARŞILIĞI MALİYET GİDERLERİ KARŞILIĞI DİĞER BORÇ VE GİDER KARŞILIKLARI GELECEK AYLARA AİT GELİRLER VE GİDER TAHAKKUKLARI GELECEK AYLARA AİT GELİRLER GİDER TAHAKKUKLARI .247 - .

389 39 390 391 392 393 394 395 396 397 398 399 4 40 400 401 402 403 404 405 406 407 408 409 41 42 420 421 422 423 424 425 426 427 428 429 43 430 431 432 433 434 435 436 437 438 TİCARİ BORÇLAR SATICILAR BORÇ SENETLERİ BORÇ SENETLERİ REESKONTU (-) DİĞER KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR HESAPLANAN KDV DİĞER KDV SAYIM VE TESELLÜM FAZLALARI DİĞER ÇEŞİTLİ YABANCI KAYNAKLAR UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR MALİ BORÇLAR BANKA KREDİLERİ ÇIKARILMIŞ TAHVİLLER ÇIKARILMIŞ DİĞER MENKUL KIYMETLER MENKUL KIYMETLER İHRAÇ FARKI (-) DİĞER MALİ BORÇLAR ALINAN DEPOZİTO VE TEMİNATLAR DİĞER TİCARİ BORÇLAR DİĞER BORÇLAR ORTAKLARA BORÇLAR İŞTİRAKLERE BORÇLAR BAĞLI ORTAKLIKLARA BORÇLAR DİĞER BORÇ SENETLERİ REESKONTU (-) KAMUYA OLAN ERTELENMİŞ VEYA TAKSİTLENDİRİLMİŞ BORÇLAR .248 - .

439 44 440 441 442 443 444 445 446 447 448 449 45 46 47 470 471 472 473 474 475 476 477 478 479 48 480 481 482 483 484 485 486 487 488 489 49 490 491 492 493 494 495 496 49 49 499 DİĞER ÇEŞİTLİ BORÇLAR ALINAN AVANSLAR ALINAN SİPARİŞ AVANSLARI ALINAN DİĞER AVANSLAR BORÇ VE GİDER KARŞILIKLARI KIDEM TAZMİNATI KARŞILIĞI DİĞER BORÇ VE GİDER KARŞILIKLARI GELECEK YILLARA AİT GELİRLER VE GİDER TAHAKKUKLARI GELECEK YILLARA AİT GELİRLER GİDER TAHAKKUKLARI DİĞER UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR GELECEK YILLARA ERTELENEN VEYA TERKİN EDİLEN KATMA DEĞER VERGİSİ TESİSE KATILMA PAYLARI DİĞER ÇEŞİTLİ UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR .249 - .

YENİDEN DEĞERLEME ARTIŞLARI İŞTİRAKLER YENİDEN DEĞERLEME ARTIŞLAR DİĞER SERMAYE YEDEKLERİ KÂR YEDEKLERİ YASAL YEDEKLER STATÜ YEDEKLERİ OLAĞANÜSTÜ YEDEKLER DİĞER KÂR YEDEKLERİ ÖZEL FONLAR GEÇMİŞ YILLAR KÂRLARI GEÇMİŞ YILLAR KÂRLARI GEÇMİŞ YILLAR ZARARLARI (-) GEÇMİŞ YILLAR ZARARLARI(-) DÖNEM NET KÂRI (ZARARI) DÖNEM NET KÂRI DÖNEM NET ZARARI (-) GELİR TABLOSU HESAPLARI BRÜT SATIŞLAR YURTİÇİ SATIŞLAR YURTDIŞI SATIŞLAR DİĞER GELİRLER SATIŞ İNDİRİMLERİ (-) SATIŞTAN İADELER (-) SATIŞ İSKONTOLARI (-) .V.5 50 500 501 51 52 520 521 522 523 524 525 526 527 528 529 53 54 540 541 542 543 544 545 546 547 548 549 55 56 57 570 58 580 59 590 591 6 60 600 601 602 61 610 611 ÖZKAYNAKLAR ÖDENMİŞ SERMAYE SERMAYE ÖDENMEMİŞ SERMAYE (-) SERMAYE YEDEKLERİ HİSSE SENETLERİ İHRAÇ PRİMLERİ HİSSE SENEDİ İPTAL KÂRLARI M.D.250 - .

SATIŞ VE DAĞITIM GİDERLERİ (-) GENEL YÖNETİM GİDERLERİ (-) DİĞER FAALİYETLERDEN OLAĞAN GELİR VE KÂRLAR İŞTİRAKLERDEN TEMETTÜ GELİRLERİ BAĞLI ORTAKLIKLARDAN TEMETTÜ GELİRLERİ FAİZ GELİRLERİ KOMİSYON GELİRLERİ KONUSU KALMAYAN KARŞILIKLAR FAALİYETLE İLGİLİ DİĞER GELİR VE KÂRLAR DİĞER FAALİYETLERDEN OLAĞAN GİDER VE ZARARLAR (-) REESKONT FAİZ GİDERLERİ (-) KOMİSYON GİDERLERİ (-) KARŞILIK GİDERLERİ (-) .612 613 614 615 616 617 618 619 62 620 621 622 623 624 625 626 627 628 629 63 630 631 632 633 634 635 636 637 638 639 64 640 641 642 643 644 645 646 647 648 649 65 650 651 652 653 654 655 656 657 658 DİĞER İNDİRİMLER (-) SATIŞLARIN MALİYETİ (-) SATILAN MAMULLER MALİYETİ (-) SATILAN TİCARİ MALLAR MALİYETİ (-) SATILAN HİZMET MALİYETİ (-) DİĞER SATIŞLARIN MALİYETİ (-) FAALİYET GİDERLERİ (-) ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME GİDERLERİ (-) PAZARLAMA.251 - .

252 - .659 66 660 661 67 670 671 672 673 674 675 676 677 678 679 68 680 681 682 683 684 685 686 687 688 689 69 DİĞER GİDER VE ZARARLAR (-) FİNANSMAN GİDERLERİ (-) KISA VADELİ BORÇLANMA GİDERLERİ (-) UZUN VADELİ BORÇLANMA GİDERLERİ (-) OLAĞAN DIŞI GELİR VE KÂRLAR ÖNCEKİ DÖNEM GELİR VE KÂRLARI DİĞER OLAĞANDIŞI GELİR VE KÂRLAR OLAĞANDIŞI GİDER VE ZARARLAR (-) ÇALIŞMAYAN KISIM GİDER VE ZARARLARI (-) ÖNCEKİ DÖNEM GİDER VE ZARARLARI (-) DİĞER OLAĞANDIŞI GİDER VE ZARARLAR (-) DÖNEM NET KÂRI (ZARARI) 690 DÖNEM KÂRI VEYA ZARARI 691 DÖNEM KÂRI VE DİĞER YASAL YÜKÜMLÜLÜK KARŞILIKLARI (-) 692 DÖNEM NET KÂRI VEYA ZARARI 7 70 700 701 71 710 711 712 713 72 720 721 722 723 73 MALİYET HESAPLARI (7/A SEÇENEĞİ) MALİYET MUHASEBESİ BAĞLANTI HESAPLARI MALİYET MUHASEBESİ BAĞLANTI HESABI MALİYET MUHASEBESİ YANSITMA HESABI DİREKT İLK MADDE VE MALZEME GİDERLERİ DİREKT DİREKT DİREKT DİREKT İLK İLK İLK İLK MADDE MADDE MADDE MADDE VE VE VE VE MALZEME MALZEME MALZEME MALZEME GİDERLERİ YANSITMA HESABI FİYAT FARKI MİKTAR FARKI DİREKT İŞÇİLİK GİDERLERİ DİREKT DİREKT DİREKT DİREKT İŞÇİLİK GİDERLERİ İŞÇİLİK GİDERLERİ YANSITMA HESABI İŞÇİLİK ÜCRET FARKLARI İŞÇİLİK SÜRE (ZAMAN) FARKLARI GENEL ÜRETİM GİDERLERİ .

RESİM VE HARÇLAR AMORTİSMANLAR VE TÜKENME PAYLARI FİNANSMAN GİDERLERİ GİDER ÇEŞİTLERİ YANSITMA HESAB ÜRETİM MALİYET HESABI (SERBEST) NAZIM HESAPLAR (SERBEST) ? İşletmeler.253 - .730 731 732 733 734 74 740 741 742 75 750 751 752 76 760 761 762 SABI 77 770 771 772 78 780 781 782 79 790 791 792 793 794 795 796 797 798 799 8 9 0 GENEL GENEL GENEL GENEL GENEL ÜRETİM ÜRETİM ÜRETİM ÜRETİM ÜRETİM GİDERLERİ GİDERLERİ GİDERLERİ GİDERLERİ GİDERLERİ YANSITMA HESABI BÜTÇE FARKLARI VERİMLİLİK FARKLARI KAPASİTE FARKLARI HİZMET ÜRETİM MALİYETİ HİZMET ÜRETİM MALİYETİ HİZMET ÜRETİM MALİYETİ YANSITMA HESABI HİZMET ÜRETİM MALİYETİ FARK HESAPLARI ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME GİDERLERİ ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME G İDERLERİ ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME GİDERLERİ YANSITMA HESABI ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME GİDER FARKLARI PAZARLAMA SATIŞ VE DAĞITIM GİDERLERİ PAZARLAMA SATIŞ VE DAĞITIM GİDERLERİ PAZARLAMA SATIŞ VE DAĞITIM GİDERLERİ YANSITMA HESABI PAZARLAMA SATIŞ VE DAĞITIM GİDERLERİ FARK HEGENEL YÖNETİM GİDERLERİ GENEL YÖNETİM GİDERLERİ GENEL YÖNETİM GİDERLERİ YANSITMA HESABI GENEL YÖNETİM GİDER FARKLARI HESABI FİNANSMAN GİDERLERİ FİNANSMAN GİDERLERİ FİNANSMAN GİDERLERİ YANSITMA HESABI FİNANSMAN GİDERLERİ FARK HESABI GİDER ÇEŞİTLERİ (7/B SEÇENEĞİ) İLK MADDE VE MALZEME GİDERLERİ İŞÇİ ÜCRET VE GİDERLERİ MEMUR ÜCRET VE GİDERLERİ DIŞARIDAN SAĞLANAN FAYDA VE HİZMETLER ÇEŞİTLİ GİDERLER VERGİ. muhasebe sistemlerini Tekdüzen Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği’nde verilen Tekdüzen Hesep Çerçevesi ve Hesap Planına göre kurmaları konusunda zorunlu tutulmuşlar mıdır? .

Hesap planı aynı olayların sürekli aynı hesaplara kaydedilmesi- . Bu tebliğ ile. Sorular 1.1992 tarihli Resmi Gazete’nin mükerrer sayısında Muhasebe Sistemi Uygulama Tebliği yayınlamıştır. Muhasebe bilgi sisteminin önemli bir unsuru olan hesap planının kendisinden beklenen sonucun elde edilmesi için. konularında düzenlemeler yapılmış ve işletmelerin 1. b. Hesap planı işletmenin bünyesine ve büyüklüğüne uygun olmalıdır. ● ● ● İşletmenin bünyesine ve büyüklüğüne uygun olması. Muhasebe bilgilerini kullanacak kişiler de dikkate alınarak hesapların sınıflandırılması. Aynı olayların sürekli aynı hesaplara kaydedilmelerini sağlaması.12. Konsolide tabloların hazırlanmasına olanak sağlayacak şekilde olması gereklidir. Sınıflandırma ve kodlamanın. muhasebe sisteminin çatısını oluşturur.Özet Hesap planı. Aşağıdaki ifadelerden hangisi bir hesap planında bulunması gereken özellik değildir? a. işletmelerde mali nitelikteki işlem ve olayların kaydedilmesi için tutulan hesapları. ● ● ● ● ● Muhasebenin Temel Kavramları. Hesap Planı ve İşleyişi. Mali Tabloların İlkeleri Mali Tabloların Düzenlenmesi ve Sunulması. Muhasebe Politikalarının Açıklanması. İşletmenin varlıkları ve bu varlıkların kaynakları ile gelir ve giderleri hakkında açık. maddelerine dayanarak Maliye Bakanlığı 26. anlaşılabilir ve doğru bilgi elde edilecek yapıda olması. ● ● ● Vergi Usul Kanunu’nun 175 ve mükerrer 257. muhasebe kayıtlarının ilgili hesaplara hatasız ve genel kabul görmüş muhasebe ilkelerine uygun olarak yapılmasını sağlaması. Tekdüzen Hesap Çerçevesi.254 - . Hesapların dış görünüşü itibariyle kayıtlarda kullanılan hesapların isimlerinin ve numaralarının bir listesi gibidir.1. Ancak temelde işletmenin genel hesap düzeninin bir organizasyonu olup.1994 tarihinden itibaren bu düzenlemelere uymaları zorunlu tutulmuştur. muhasebenin temel kavramları ve ilkeleri çerçevesinde sistemli bir şekilde bölümleyen ve aynı olayların sürekli olarak aynı hesaplara kaydedilmesini sağlayan bir yönergedir.

500 Dolar Yukarıda sınıflandırılmış ve kodlanmış olarak verilen hesap planında ana hesap nedir? a. Benzer işletmeler arasında karşılaştırma olanağı sağlar. 100 Kasa d.50 DÖNEN VARLIKLAR HAZIR DEĞERLER KASA Yabancı Para Kasası 100. Çok farklı yapıdaki işletmelerin aynı hesapları kullanmasını zor. 100.500 Dolar 4. e. 2. Bir hesap planı oluşturulurken aşağıdaki işlemlerden hangisine yer verilmez? a. anlaşılabilir ve doğru bilgi elde edecek yapıda olmalıdır. b.50 Yabancı Para Kasası e. İşletmelere ait bilgilerin birleştirilmesi yoluyla ülke ekonomisi hakkında bilgi elde etmeyi kolaylaştırır. Hesapların kodlanması e. Hesap planı bir işletme için bir kez yapılmalı ve değiştirilmemelidir. Hesap planı muhasebe bilgilerini kullanacak kişileri de dikkate alarak sınıflandırılmalıdır. 10 Hazır Değerler c. d. d. 1 Dönen Varlıklar b. 1 10 100 100.255 - . 100. Hesapların oluşturularak isimlendirilmesi c. c. Ülkede terim birliği sağlayarak muhasebe eğitimi ve uygulamasında gelişmeler sağlar. Aşağıdakilerden hangisi tekdüzen genel hesap planlarının sağlayacağı yararlardan değildir? a. Hesap gruplarının belirlenmesi d. e.ni sağlamalıdır. Hesapların işleyişini ve kullanılışını açıklayan yönergenin hazırlanması 3. Hesapların bilançoya ne şekilde aktarılacağının belirlenmesi b. Hesap planı işletmenin mali durumu ve faaliyet sonuçları hakkında açık. Standart mali tabloların düzenlenmesine olanak sağlayarak sermaye piyasasına açıklık getirir. c.

Faruk. Englewood Cliffs.1988. Asuman . Accounting Information Systems and Business Organizations.. CARDENAS. İşletme ve Finans Dergisi. DOĞAÇ. Halladay. Charles T. W. Andrew D. KÖKSAL.. CUSHING. Gerald. Prentice Hall. 5. BRABB J.la- yarak herkesin aynı dili konuşmasına olanak sağlar.1992 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği kapsamındaki “Tekdüzen Hesap Çerçevesi ve Hesap Planı” ile getirilen düzenleme kapsamında aşağıdaki konulardan hangisi yer almaz? a.256 - . Inc. No:54. Ankara. Boston.. Bilgisayar Dergisi. Business Data Processing. 1981. Ferda Halıcı.B.. Ankara Üniversitesi Basımevi. Schlosser.. V Yayınları. Eskişehir Anadolu Üniversitesi İ. Sayı 2. Computer Auditing.. Muhasebe Organizasyonu. Civelek. BOWE. Maurice.. Yıl 4. İstanbul.Theory and Practice. ÇUBUKÇU. 1982.. Melih Erdoğan. 1992. BODNAR. Alfonso. MAWDUDUR. Zlatkovich. Bilgisayar Terimleri Sözlüğü. E. CHAMBERS.. Rahman. Accounting Information . Mali tablo standartları d. Sayı 36-37. Hopwood. Mart Nisan 1989. Muhasebe politikalarının açıklanması c.. The Pitmann Press. Bilişim Terimleri Sözlüğü. Oram. GELINAS. Allyn and Bacon Inc. New Jersey. 1981. F. Muhasebenin temel kavramları b.Vural. 1996. Melih . Barry. 1987. Massachusetts.F.Financial Information Systems . 26. Ulric J. Muhasebede Bilgisayar Kullanımı. Allyn and Bacon. ERDOĞAN. James B. George H. 1982. 1969. Allan E. Fahir. Ankara. Illinois State University. Eskişehir. Sinan. Addison-Wesley. Data Base Management Systems. Dergisi. 1985. 1993. Melih . 1988. Accounting Information Systems.. Accounting Information Systems.. “Bir Bilgi Sistemi Olarak Muhasebe”. Aydın.İ. Robert E. South-Western College Publishing. Boston. Mali tabloların düzenlenmesi ve sunulması Kaynakça BİLGİNOĞLU. Publishing Co. İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi Muhasebe Enstitüsü Yayını. ERDOĞAN. Ankara. George. London. William S. "Bilgisayar Kullanılan Muhasebe Sistemlerinde Sağlama Sayısı Kavramı ve Önemi”. USA. Cilt VI.12. Uğur . ERDOĞAN. Mac Kean. Muhasebe standartları e. Nurten. “Veri Tabanı Teknolojisi”.

Efraim. Paris. “Tekdüzen Hesap Çerçevesinin Muhasebe Eğitiminde ve Bilgisayar Uygulamasındaki Önemi”. Virginia. 1985. Bursa. Computer In Business: An Introduction. Simkin. IX Muhasebe Eğitimi Sempozyumu. Les Editions d’organization. John Willey Sons Inc. New York. 1990. System Analysis and Design. Wu.. Sistem Yaklaşımı Açısından Finansal Bilgi Sistemi ve Maliyet Muhasebesi Alt Sistemi Uygulaması. Mutlu. Jean-Paul. H.Systems. USA. Sait. John Wiley & Sons. Guide to Accounting Controls. Richard D. YAZICI. H. Mehmet. Hayri. SÜRMELİ. Emin. Bilgisayar Dergisi.257 - .. Ankara. Accounting Information Systems. Fevzi. Accounting Information Systems. Reston Publishing Company. Decision Support and Expert Systems: Management Support System. Accounting and Information Systems. Eskişehir. Frederick. Printice-Hall International Editions. SEVGENER. EDP. O’BRİEN. Fatih Yayınevi Matbaası. Fevzi. 1991. New York. MOSCOVE.. 1975. Leon. 1983. Computer in Business Management. 1984. Automatiser le Travall Comptable. Sayı 76. Stephen A. Uludağ Üniversitesi Basımevi. İstanbul. İstanbul. İç Kontrol Sistemi ve İç Denetim İşlevi Bağıntısı. SANDERS. 1994. Ağaç Yayıncılık. . Teknolojik Gelişmeler Karşısında Muhasebe Eğitimi ve Uygulamaya Getirdiği Sorunlar. ----------------.. New York. Sayı 36. 1984. Grolier Inc. Irwin Inc. 1976. Muhasebe Bilgi Sistemi. 1980. WILKINSON.Biyolojik Mikroyongalara Doğru. Eskişehir. ----------------. James. W. MENARD. 1991. İstanbul. 1990. 1988. 1978.Price Waterhouse. TAŞÇI. New York. Donald. 1987. 1979. Yıl 10. Cemalettin N. Macmillan Publishing Company. Bilgisayar Tarihi. ÜLGEN. ----------------.. İşletme Fakültesi Muhasebe Enstitüsü Dergisi. SÜRMELİ. TURBAN. Mark G. Türkiye Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler ve Yeminli Mali Müşavirler Odaları Birliği Yayınları No: 18. YOUSSEF. İşletme Yönetiminde Bilgisayarlar. İstanbul Üniversitesi. Joseph.. Second Edition. 1995.Muhasebenin Temel Kavramları ve Tekdüzen Hesap Planı. New Jersey. 1983. Mc Graw Hill Inc. M.

c 5. b 4. c 4. e 3. d ÜNİTE 2 1. e 5. e 4. a 3. a ÜNİTE 15 1. e ÜNİTE 13 1. c 5. b 4.258 - . c ÜNİTE 6 1. b ÜNİTE 3 1. d 5. d 2. d ÜNİTE 12 1. d ÜNİTE 9 1. a ÜNİTE 8 1. c 3. b 3. a 4. a ÜNİTE 17 1. b 5. b 3. d 5. c 2. c 4. b 3. b 3. e 3. c 3. e 3. d 3. d 4. a ÜNİTE 11 1. a ÜNİTE 14 1. c 2. a 4. b 2. a 3. d 2. c 2. e 3. e 3. a ÜNİTE 5 1. e ÜNİTE 16 1. d 2. b 5. a 5. c 2. c 4. a 2. c 2. e 4. d . b 3. d 4. b 5. c 4. b 4. a 2.Ünitelerin Sonunda Yer Alan Soruların Yanıtları ÜNİTE 1 1. b 5. d 2. c 4. c 4. b 5. c 2. c 5. a 2. a 5. a ÜNİTE 4 1. a ÜNİTE 7 1. c 3. d 5. d 2. a ÜNİTE 10 1. e 5. b 5. e 3. c 5. d 2. b 4. b 4. d 2.

Akış Çizeneği Sembolleri İŞLEM BANT HAZIRLAMA KARAR DEVAM (Bağlantı) RASSAL ERİŞİM BELLEK BİRİMİ (Manyetik Disk) ÇEVRİM DIŞI BELLEK BELGE GİRİŞ / ÇIKIŞ KLAVYE (Giriş Birimi) İŞLEM AKIŞI DELİKLİ ŞERİT DELİKLİ KART ÇEVRİM İÇİ BELLEK GÖSTERİCİ BİRİM EL İŞLEMİ BAŞLA / DUR .259 - .

You're Reading a Free Preview

İndirme
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->