T.C.

ANADOLU ÜNİVERSİTESİ YAYINLARI NO: 963 AÇIKÖĞRETİM FAKÜLTESİ YAYINLARI NO: 532

MUHASEBE BİLGİ SİSTEMİ
Yazarlar: Prof. Dr. Fevzi SÜRMELİ
(Ünite 5, 14, 15, 16, 17)

Prof. Dr. Melih ERDOĞAN
(Ünite 1, 2, 3, 4, 10)

Doç.Dr. Nurten ERDOĞAN
(Ünite 6, 7)

Doç.Dr. Kerim BANAR
(Ünite 8, 9)

Yrd.Doç.Dr. Saime ÖNCE
(Ünite 11, 12, 13)

Editör: Doç.Dr. Kerim BANAR

Ünite: 1-17

ANADOLU ÜNİVERSİTESİ
İşletme Fakültesi Ders Kitapları Yayın No: 21

Bu kitabın basım, yayım ve satış hakları Anadolu Üniversitesi'ne aittir. "Uzaktan Öğretim" tekniğine uygun olarak hazırlanan bu kitabın bütün hakları saklıdır. İlgili kuruluştan izin almadan kitabın tümü ya da bölümleri mekanik, elektronik, fotokopi, manyetik kayıt veya başka şekillerde çoğaltılamaz, basılamaz ve dağıtılamaz.

Copyright © 1996 by Anadolu University
All rights reserved No part of this book may be reproduced or stored in a retrieval system, or transmitted in any form or by any means mechanical, electronic, photocopy, magnetic, tape or otherwise, without permission in writing from the University.

Kapak Düzeni: Yrd.Doç.Dr. Ergun TUNÇKAN

ISBN 975 - 492 - 697 - 2

Baskı

Bu kitap ANADOLU ÜNİVERSİTESİ Web-Ofset Tesislerinde ............ adet olarak basılmıştır. ESKİŞEHİR, ...... 1998

İÇİNDEKİLER
SUNUŞ KİTABA İLİŞKİN xiii xiv 1 2 2 3 5 6 7 7 8

ÜNİTE 1

Sistem Kavramı ve Bilgi İşleme
GİRİŞ VERİ VE BİLGİ KAVRAMLARI BİLGİ İŞLEME VE SİSTEM BİLGİ İŞLEME SİSTEMİNİN EVRELERİ BİLGİ İŞLEME YÖNTEMLERİ

Özet Sorular Sözlük ve Kavramlar Dizini

ÜNİTE 2

Bilgi Sistemi Teknolojisi
BİLGİ İŞLEMEDE BİLGİSAYARLAR BİLGİSAYARLAR TEKNOLOJİSİ BİLGİSAYAR TEKNOLOJİSİNİN EVRİMİ VE DONANIM BİLGİSAYAR YAZILIMI (SOFTWARE) PROGRAMLAMA DİLLERİ VE PROGRAMLAMA SÜRECİ

10 11 11 12 18 20 23 23 24

Özet Sorular Sözlük ve Kavramlar Dizini

ÜNİTE 3

Veri Düzenlemesi ve Yapılandırılması
BİLGİSAYAR İLE BİLGİ İŞLEMEDE VERİ DÜZENLENMESİ VE YAPILANDIRILMASI VERİ DÜZENLEMESİ VERİ YAPILANDIRILMASI KÜTÜK DÜZENLEME

26 27 27 28 31 31 32 33

Özet Sorular Sözlük ve Kavramlar Dizini

iii

ÜNİTE 4

Bilgisayarla Bilgi İşleme Sistemleri
GİRİŞ YIĞIN İŞLEME SİSTEMLERİ (BATCH PROCESSING SYSTEMS) ÇEMRİMİÇİ-GERÇEK ZAMANLI BİLGİ İŞLEME SİSTEMİ VERİ TABANI DİĞER SİSTEMLER

34 35 36 38 41 43 43 44 45

Özet Sorular Sözlük ve Kavramlar Dizini

ÜNİTE 5

Muhasebe Bilgi Sisteminin Temel Yapısı
BİLGİ SİSTEMLERİ Yönetim Bilgi Sistemleri Temel Yönetim Bilgi Sistemleri Üretim Bilgi Sistemi Pazarlama Bilgi Sistemi Personel Bilgi Sistemi Muhasebe Bilgi Sistemi Bilgi Sistemlerinde Bilgi Akışı MUHASEBE BİLGİ SİSTEMİNİN NİTELİĞİ VE İÇERİĞİ Muhasebe Bilgi Sisteminin Yapısı Muhasebe Bilgi Sisteminde Veri ve Bilgi Akışı Kayıt Sınıflandırma Hesaplama Özetleme Saklama Canlandırma Çoğaltma İletme Muhasebe Bilgi Sisteminin Öğeleri Personel Haberleşme Araçları Donanım Raporlar Muhasebe Bilgi Sistemi Temel Kavram ve İlkeleri

46 47 47 49 50 50 50 50 51 52 54 55 57 57 58 58 58 58 59 59 59 59 60 61 61 62

iv

Muhasebe Bilgi Sistemine İlişkin Genyöntemler

63 64 65

Özet Sorular

ÜNİTE 6

Gelir Döngüsü
GİRİŞ VERİ KAYNAKLARI VE GİRDİLER Kodlar VERİ TABANI Ana Kütükler Müşteriler Ana Kütüğü Alacak Hesapları Ana Kütüğü Stoklar Ana Kütüğü Açık Satış Emirleri Kütüğü İşlem Kütükleri Açık Satış Faturaları İşlem Kütüğü Nakit Tahsilat İşlem Kütüğü Referans ve Tarih Kütükleri SATIŞ EMİRLERİ İŞLEME SİSTEMİ Satış Emirleri Kredi İşlemleri Depo Nakliye Faturalama ALACAK HESAPLARI İŞLEME SİSTEMLERİ NAKİT TAHSİLATLAR İŞLEME SİSTEMLERİ BİLGİSAYAR DESTEKLİ İŞLEME SİSTEMLERİ Kredili Satışların İşlenmesi Nakit Tahsilatlar İşleme Sistemi İŞLEMSEL VE YÖNETSEL RAPORLAR

66 67 67 69 69 69 69 69 70 70 70 70 70 71 71 71 72 72 72 72 72 73 73 74 77 79 80 80

Özet Sorular

ÜNİTE 7

Harcama Döngüsü
GİRİŞ VERİ KAYNAKLARI VE GİRDİLER Kodlar v

82 83 83 84

VERİ TABANI Ana Kütükler Satıcılar Ana Kütüğü Satın Alma Emirleri Ana Kütüğü Stoklar Ana Kütüğü Açık Fiş Kütüğü İşlem Kütükleri Teslim Alma Raporları Kütüğü Nakit Ödemeler İşlem Kütüğü Tarih ve Referans Kütükleri Satıcılar Tarih ve Referans Kütüğü SATINALMA İŞLEMLERİ İŞLEME SİSTEMİ BORÇ HESAPLARI İŞLEME SİSTEMİ NAKİT ÖDEMELER İŞLEME SİSTEMİ BİLGİSAYAR DESTEKLİ İŞLEME SİSTEMİ Satınalma İşlemlerinin İşlenmesi Teslimalma İşlemlerinin İşlenmesi Borç Hesapları Kayıt Süreci Nakit Ödemeler İşleme Sistemi İŞLEMSEL VE YÖNETSEL RAPORLARI 85 85 85 85 85 85 86 86 86 86 86 86 87 88 89 89 91 92 93 95 95 96 Özet Sorular ÜNİTE 8 Üretim Döngüsü GİRİŞ VERİ KAYNAKLARI VE GİRDİLER VERİ TABANI Malzeme Stokları Ana Kütüğü Yarı Mamul Stokları Ana Kütüğü Mamul Stokları Ana Kütüğü Açık Üretim Emirleri Kütüğü Ürün Ağacı Kütüğü Diğer Kütükler ÜRETİM İŞLEME SİSTEMİ Siparişin Alınması Üretim ve Malzeme Gereksinim Planlaması Üretim İşlemleri ve Maliyet Muhasebesi vi 98 99 99 103 103 104 105 105 105 106 106 107 108 110 .

RAPORLAR VE DİĞER ÇIKTILAR 112 113 114 Özet Sorular ÜNİTE 9 Diğer İşleme Döngüleri BORDRO VE PERSONEL İŞLEMLERİ DÖNGÜSÜ Veri Kaynakları ve Girdiler Veri Tabanı Bordro ve Personel İşlemleri İşleme Sistemi Bilgisayar Destekli İşleme Sistemleri İşlemsel ve Yönetsel Raporlar MADDİ DURAN VARLIK İŞLEME SİSTEMİ Veri Kaynakları ve Girdiler Veri Tabanı Maddi Duran Varlık Ana Kütüğü Maddi Duran İşlem Ana Kütüğü Maddi Duran Varlık İşleme Sistemi İşlemsel ve Yönetsel Raporlar 116 117 117 119 120 123 123 125 126 127 128 128 128 128 130 131 Özet Sorular ÜNİTE 10 Kaydetme ve Raporlama Döngüsü GİRİŞ İŞLEME DÖNGÜLERİ ARASINDAKİ İLİŞKİLER VERİ KAYNAKLARI VE GİRDİLER Belgeler VERİ TABANI Büyük Defter Ana Kütüğü Büyük Defter Tarih Kütüğü Sorumluluk Merkezleri Ana Kütüğü Bütçe Ana Kütüğü Finansal Raporları Hazırlama Kütüğü Güncel Muhasebe Fişi Kütüğü KAYDETME DÖNGÜSÜ RAPORLAMA DÖNGÜSÜ Raporlama İşlemleri İşleme Süreci 133 134 135 136 137 140 140 141 141 141 141 141 142 144 144 vii .

Özet Sorular 145 146 ÜNİTE 11 Veri Tabanı Sistemleri GİRİŞ VERİ TABANI YAKLAŞIMI Fazla Veri Kullanımı Veri Tutarsızlığı Veriye Erişememe Esnek Olmama VERİ TABANI YAKLAŞIMININ ÖZELLİKLERİ Veri Bağımsızlığı Veri Standartlaştırması Bir Kez Veri Girişi ve Depolaması Veri Bütünleştirilmesi Ortak Veri Kullanımı Merkezi Veri Yöntemi VERİ TABANI YAKLAŞIMININ YARARLARI VERİ TABANI YAKLAŞIMININ SAKINCALARI Maliyetli Olması Başlangıçtaki Direnmeler Özen Gereksinimi VERİ TABANI YÖNETİM SİSTEMLERİ VTYS'nin Çevresi VTYS'nin İşlevsel Bileşenleri Veri Tabanı Kontrol Sistemi (VTKS) Veri Tanımlama Dili (VTD) Veri Sözlüğü Veri Manipülasyon Dili Veri Sorgulama Dili Rapor Yazıcı Ekran Biçimleyici Ana Dil Arabirimi Hizmet Yazılımları Güvenlik Yazılımları VERİ TABANI SİSTEMLERİNİN GELİŞİM AŞAMALARI Kavramsal Yapılandırma Aşaması viii 148 149 149 150 151 151 151 152 152 153 153 153 153 155 155 155 155 156 156 156 157 158 158 158 158 159 159 159 159 159 160 160 160 160 .

Mantıksal Düzenleme Aşaması Fiziki Düzenleme Aşaması Uygulama Aşaması VERİ TABANI KONTROLLERİ VE GÜVENLİK ÖLÇÜLERİ 162 162 163 164 164 165 166 Özet Sorular Sözlük ve Kavramlar Dizini ÜNİTE 12 iletişim Ağları GİRİŞ İLETİŞİM AĞLARI VERİ İLETİŞİMİNİN ESASLARI VERİ İLETİŞİM AĞININ DONANIMI Terminaller Modemler İletişim Kontrol Birimleri Merkezi İşlem Birimi İLETİŞİM KANALLARINDA VERİNİN HAREKET ETMESİ Bağların Özelliği Hat Derecesi Gönderim Türleri Protokol İletişim Hat Servisinin Türleri İLETİŞİM AĞ YAPILARI Merkezileştirilmiş Ağlar Dağıtımlı Ağlar Çeşitleri Yararları Sakıncaları Bölgesel Ağlar Donanım Yazılım İletişim Hatları ÖZELLEŞTİRİLMİŞ AĞLAR Elektronik Posta Sistemleri (EPS) Satış Noktası Sistemleri (SNS) Elektronik Fon Transfer Sistemleri (EFT) ix 168 169 169 169 170 170 170 171 171 171 171 172 172 172 172 172 173 175 177 177 178 178 178 178 178 179 179 179 180 .

Elektronik Veri Değişimi Sistemleri (EVD) 181 182 182 184 Özet Sorular Sözlük ve Kavramlar Dizini ÜNİTE 13 Karar Destek Sistemleri ve Uzman Sistemler GİRİŞ İşleme Sistemleri Faaliyetsel Destek Sistemleri (FDS) Karar Destek Sistemleri (KDS) KARAR DESTEĞİNİN DÜZEYLERİ Destek Düzeyi:1 Destek Düzeyi:2 Destek Düzeyi:3 Destek Düzeyi:4 Destek Düzeyi:5 BİR KDS'NİN BİLEŞENLERİ Girdiler Veri Tabanı Model Tabanı Veri Manipülasyonu ve Analizleri Çıktılar İnsan Arabirimi UZMAN SİSTEMLER (US) UZMAN SİSTEM YAPILANDIRILMASI Geliştirme Danışma İyileştirme 185 186 186 186 187 189 189 190 190 190 190 190 190 191 191 192 192 192 192 193 194 194 194 194 195 196 Özet Sorular Sözlük ve Kavramlar Dizini ÜNİTE 14 Muhasebe Bilgi Sisteminin Geliştirilmesi SİSTEM GELİŞTİRME ÇALIŞMALARI MUHASEBE BİLGİ SİSTEMİ GELİŞTİRME İLKELERİ Uygun Maliyet İlkesi Raporlama İlkesi x 198 199 200 201 201 .

İnsan Etkeni İlkesi Örgüt Yapısı İlkesi Esnek Olma İlkesi Açık ve Anlaşılabilir Olma İlkesi Veri Biriktirme ve Süreçleme İlkesi SİSTEM ANALİZİ 202 202 202 203 203 203 205 205 Özet Sorular ÜNİTE 15 Muhasebe Bilgi Sisteminin Ön Tasarımı MUHASEBE BİLGİ SİSTEMİ GELİŞTİRME ÇALIŞMALARININ PLANLANMASI Sistem Geliştirme Çalışmaları Nedenlerinin Saptanması Çalışma Planının Hazırlanması ÖN TASARIM Sistem Sınırlarının Belirlenmesi Bilgi Gereksinmelerinin Saptanması Sistem Amaçlarının Belirlenmesi Sistemin Tasarımı İle İlgili Kaynakların ve Kısıtlayıcıların Belirlenmesi Çıktıların Belirlenmesi Girdilerin Belirlenmesi İşleme Aşamasının Belirlenmesi Sistem Öğelerinin Belirlenmesi Sistem Maliyet-Etkinlik Analizinin Yapılması Ön Tasarım Aşaması Bulgularının Öneri Olarak Oluşturulması ve Yönetime Sunulması 207 208 208 209 209 210 210 211 211 211 212 212 213 213 214 216 217 Özet Sorular ÜNİTE 16 Muhasebe Bilgi Sisteminin Ayrıntılı Tasarımı ve Uygulaması AYRINTILI TASARIM Ayrıntılı Tasarımının Planlanması Alt Sistemlerin Tanımlanması Bilgi İşlem Faaliyetlerinin Belirlenmesi Kodlama İşleminin Yapılması Veri Temelinin Geliştirilmesi 218 219 219 221 221 222 224 xi .

Sistem Belgelerinin Geliştirilmesi Donanımın Seçilmesi İşletmenin Örgütsel Yapısının Yeniden Düzenlenmesi Sistem Dökümanlarının Hazırlanması UYGULAMA Sistem Personelinin Eğitilmesi ve Yetiştirilmesi Sistem Araçlarının Hazırlanması Sistemin Denenmesi Sistemin Uygulanmaya Konulması Sistemin Değerlemesi ve İzlenmesi 224 225 226 226 227 228 228 229 229 230 231 231 Özet Sorular ÜNİTE 17 Hesap Planları HESAP PLANININ AMACI VE İŞLEVİ HESAP PLANININ TAŞIMASI GEREKEN ÖZELLİKLER HESAP PLANININ DÜZENLENMESİ HESAP PLANLARINDA HESAP GRUPLARININ BELİRLENMESİ TEKDÜZEN GENEL HESAP PLANLARI MUHASEBE SİSTEMİ UYGULAMA GENEL TEBLİĞİ TEKDÜZEN HESAP ÇERÇEVESİ VE HESAP PLANI 233 234 234 236 236 237 238 240 253 254 256 Özet Sorular Kaynakça Yanıt Anahtarı Akış Çizeneği Sembolleri 258 259 xii .

harcama. İşleme döngüleri olarak ifade ettiğimiz gelir. üretim. Onyedi üniteden oluşan bu kitap dört ana bölümden oluşmuştur. Bundan sonra bu veriler işlenerek bilgi haline dönüştürülecektir. Doç. Birinci ana bölümde sistem ile ilgili temel kavramlar. Kerim BANAR xiii . 1998 Yrd. Çalışmanın son bölümünde ise muhasebe bilgi sisteminin geliştirilmesi ile hesap planı konuları ele alınmıştır (Üniteler 14-17). Muhasebe bilgi sisteminin bilgi üretebilmesi için işletme içinden. Verilerin bilgi haline dönüştürülmesinde unutulmaması gereken bir konu da bilgi işleme faaliyetinde teknoloji kullanımıdır. Bunların üstesinden gelebilmek için işletme yöneticilerinin gereksinim duydukları bilgiler muhasebe bilgi sistemi tarafından üretilmekte ve sunulmaktadır. Başarı Dileklerimle. bilgi sistemi teknolojileri. işletme eylemlerinin kontrolünü yapmak ve geleceğe ilişkin işletme eylemlerini planlamakla yükümlüdürler. çalıştırmak ve korumak. veri düzenlemesi ve yapılandırması. Bu kapsam içinde bilgisayar kullanımının finansal nitelikli olayların işlenmesine olan etkisi ayrıntılı olarak ele alınacaktır. Veri tabanı sistemleri ile verinin gereksinim duyan taraflara iletilmesinde kullanılan iletişim ağları ve karar alma düzeyindeki kişilere karar alma sürecinde yardımcı olacak karar destek sistemleri üçüncü bölümde incelenmiştir (Üniteler 11-13).. maddi duran varlık ile kaydetme ve raporlama döngüleri ikinci bölümde açıklanmıştır (Üniteler 6-10). işletme yöneticileri işletmenin sahip olduğu varlıkları amaçlar doğrultusunda ve en verimli şekilde kullanmak. İşletmelerin büyüklükleri ve faaliyet konuları ne olursa olsun. Dr. bordro-personel işlemleri. İşletme Fakültesi dördüncü sınıf öğrencileri için hazırlanan bu kitap uzaktan öğretim tekniğine göre yazılmıştır.. işleme sistemleri ile muhasebe bilgi sistemi konuları ele alınmıştır (Üniteler 1-5).SUNUŞ Anadolu Üniversitesi. işletme dışından veya geribildirimden veri sağlaması gereklidir. Eskişehir.

okuyacağınız ünitede yer alan konulara değinilmiş ve o üniteye özgü olarak. Her ünitenin sonunda işlenen konularla ilgili çoktan seçmeli "sorular" yer alır. Bu sayfa size ünite hakkında genel bilgiler verecek ve üniteyi kolayca öğrenmenizi sağlayacaktır. ünite sonlarında veya kitap sonunda yer alan "Kaynakça" bölü-mü. işlenen konu içinde yer alan önemli terim ve kavramların açıklamasını yaparak. Yeri geldikçe kullanılan bu simgelerin anlamları şöyledir: ● ! ✔ İşlenen konuya yönelik olarak ek bilgi ve örnek vermek.. üç tür simge ile karşılaşacaksınız. xiv . konuları ezberlemek yerine. işlenen konularla ilgili olarak daha geniş bilgi edinmek isteyen öğrencilerin hangi eserlerden yararlanabileceklerini de gösterir. ● Ünite sonlarında yer alan "Özet" bölümü. Bu bölüm. ● Ünitelerin ilk sayfasında. size sınavlarda sorulacak soru biçimine yönelik örnekler verir ve işlenen konuyu öğrenip öğrenmediğinizi ölçmeye yarar. Bunun için. ● ● ● Başarı. özümsemeniz gerekmektedir. o ünitede ayrıntılı olarak işlenen konuların kısa bir açıklamasını verir ve o üniteyle ilgili bir görüş kazanılmasını sağlar. Bu sorular. edinilen bilgilerin kalıcı olabilmesi ile olanaklıdır. değişik amaçlı. Öğrencinin. Yine.KİTABA İLİŞKİN. Size aktarılan bilgileri etkin ve verimli biçimde kavrayabilmeniz için aşağıdaki noktalara dikkat etmeniz gerekir. işlenen konuyu daha iyi algılayabilmesi ve konunun özüne inebilmesi için kullanılan yönlendirme sorusudur.. Ünite sonlarında veya kitap sonunda yer alan "Sözlük ve Kavramlar Dizini" bölümü. ? Öğrencinin. izlemeniz gereken çalışma biçiminden söz edilmiştir. Değerli öğrenciler. vurgulama ve anımsatma yapmak için kullanılır. konuların yazımında yazarların hangi eserlerden yararlandıklarını belirtir. Üniteleri çalışırken. Yukarıdaki açıklamalar size bu konuda yardımcı olacaktır. işlenen konuyu öğrenip öğrenmediğini ölçmek için kullanılan değerlendirme sorusudur. Elinizde bulunan bu kitap uzaktan öğretim tekniğine uygun olarak hazırlanmıştır. konuyu daha iyi anlamanızı sağlar.

. bilgi işleme ve sistem kavramları üzerinde durulacaktır. Kavramları ünitede verilen çizeneklerle birlikte ele alınız. -1- . bilgi. Bu dersin başarılabilmesi bu ünitenin anlaşılabilmesi ile ilişkilidir. Akış çizeneklerinde yer alan sembollerin anlamları kitabınızın sonunda verilmiştir.. Çalışma Biçimine İlişkin Olarak.Sistem Kavramı ve Bilgi İşleme 1 ÜNİTE Bu Ünitede. verinin bilgi haline gelmesine ilişkin bilgi işleme evreleri ve yöntemleri açıklanmıştır.. Ünitede. Kitabın tamamına temel oluşturacak veri. Bu nedenle ünitede ele alınan kavramların çok iyi bir şekilde öğrenilmesi gerekmektedir. Bu sizin üniteyi çok daha çabuk öğrenmenizi sağlayacaktır.. Ünitedeki açıklamalar akış çizenekleri ile desteklenmektedir.

diyelim bir müşteriye ilişkin vadeli bir borcun ortaya çıkması. onların bilgiye (information) dönüşmüş olmaları demektir. verilerin bilgiye dönüşmüş olduklarını gösterecektir. Sümerli rahiplerin yine kil levhalar üzerine çivi yazısı ile yazmış oldukları yazılar ve Aztekler'in kullandıkları simgeler bize bilgi işlemenin tarihinin çok eski olduğunu göstermektedir. yukarıda değindiğimiz gibi bu iki kavram oldukça farklı niteliklere sahiptir. Bunun bir sonucu olarak diyebiliriz ki. eski Mısır’da sayılar ilginç sembollerle ifade edilmiş ve papirüsler üzerine işlenmiştir. Ancak.GİRİŞ Bundan binlerce yıl önce Çinliler tarafından kullanılan. bilgi haline nasıl dönüşür? Veri ve bilgi kavramları üzerinde sıkça yapılan bir tartışma. insanın sürekli olarak bilgileri çeşitli yöntemlerle belli yerlere işleme gereği duyduğunu ortaya koymaktadır. 3500 yıllarında kil tabakalar üzerine işlenmiş bilgiler. ! İşlenmiş veri bilgi olarak tanımlanabilir. bir sonraki evre ya da dönem için veri özelliğini de taşımaktadır. gözlemlerin veya olayların her türlü gösterimidir. parasal tutarlar veya sayılarla karşılaştığımızda bu veriler. bilgiler çağlar ötesine iletilebilmiş ve insanlık önemli bir bilgi birikimini temel alan gelişmeleri gösterebilmiştir. Bunun ötesinde örneğin. veriler işlenme sürecinden geçmeden anlam taşıyan bir niteliğe kavuşamayacaklardır. ? İnsanlar niçin bilgi işlemeye gerek duymuşlardır? VERİ VE BİLGİ KAVRAMLARI Veri. Ancak tüm bu gösterimlerin yani verilerin temel özelliği. ? Veri. ham veriler de derlenerek işleme sokulur. Bir üretim işletmesinde. tek başına isim/isimler. -2- . diğer bir deyişle işlenmemiş durumda olmalarıdır. ham olmaları. Gerçekten de. Ancak sözünü ettiğimiz isimlerin. işlenir ve karar vericilere bilgi olarak iletilirler. Veri kavramı. Böylelikle. veriler ve bilgiler de benzer bir yaklaşımla aynı anlamda kullanılabilmektedirler. sayısal veya alfabetik karakterler ya da semboller şeklinde olabileceği gibi. çeşitli durumların. Mezopotamya’da MÖ. insanın belleğine yeterince güven duymaması ve ilişkilerin gelişerek ticari olayların ortaya çıkmasıdır. bilgi işlemenin gelişimine ve bilgisayarların ortaya çıkışına tarihsel perspektiften bakıldığında bilinen ilk araçtır. verinin ve bilginin sıklıkla aynı anlamda kullanılmasına ilişkindir. Örneğin. bizim için anlam taşımayacaklardır. hammaddenin işlenerek ürün elde edilmesi ve bu ürünün başka bir üretim işletmesi için hammadde niteliğinde olabilmesi gibi. çeşitli biçimlerdeki grafik çizimler ve diğer tür gösterimler şeklinde de olabilir. elde edilen her bilgi. data karşılığı kullanılan ve datum sözcüğünün çoğulu olan bir kavramdır. Verilerin anlam taşıyan bir niteliğe kavuşmaları da. parasal tutarların ve sayıların biraraya getirilip işlenmesiyle. Nasıl bir hammadde belirli bir işlem veya işlemler sonucunda ürüne dönüşmekteyse. Bu gösterimler. Bunların tümü. günümüzde de ilk okullarda öğrencilerin aritmetiksel işlemler yapmada kullandıkları Abacus. Bu gereksinmenin ardındaki en önemli iki neden.

bilgi işlemeyi sistem yaklaşımı içinde ele alabiliriz. işlevsel öğeler sırasal biçimde biraraya gelerek amaca yönelik sonuçları üretirler. -3- . elle olsun veya bilgisayarla olsun girdilerin oluşturulması. önem taşıyan ek iki öğeyi daha içermektedir. veriyi bilgiye dönüştürme süreci veya veriyi kullanılabilir ve anlamlı kılan her türlü eylem olarak tanımlanabilir. Bu noktada bu dönüşümün nasıl gerçekleştiği sorusu akla gelecektir. Sistem kavramı. eyletimi (manipulation) ve çıktıların elde edilmesi demektir. ? Sistemin öğeleri nelerdir? Her sistem için üç temel öğe.3).1. sistem ulaşılması istenen ortak amaca uygun olarak. karşımıza bilgi işleme kavramı çıkmaktadır (Bu kavram bilgi işlem ile eş anlamda kullanılacaktır). bir dönüştürme sürecinin varlığını ortaya koymaktadır. Bunlar geri-bildirim (feedback) ve kontroldur (Şekil 1. Bu sistem tanımından hareketle bir bilgi işleme sistemi ise. sosyal bilimlerde birçok tanım yapılmaktadır. fizik ve biyoloji bilimlerinde. girdi. ✔ Bilgi işleme nedir? Bilgi işleme kısaca.BİLGİ İŞLEME VE SİSTEM Yukarıda ele alınan verilerin bilgiler haline gelmesi. Sistemin Öğeleri. Ackoff bir sistemi geniş olarak ve genel hatlarıyla.2). işleme ve çıktıdır. bilgi işlemede ve bilgisayar teknolojisinde. Burada. VERİ GİRDİSİ BİLGİ İŞLEME BİLGİ ÇIKTISI Şekil 1. modern teknolojide. Bu açıklamadan sonra.1). Sistemlerle ilgili. birbirine bağlı bölümlerden oluşan kavramsal veya fiziksel bir varlık olarak tanımlamaktadır . girdileri kabul ederek çıktılar üreten ve birbiriyle ilişkili bileşenlerden oluşan bir süreçtir. Bu. Sistem kuramcısı Russel L. GİRDİ İŞLEME ÇIKTI Şekil 1. Birbiriyle etkileşimli bu üç temel bileşen sistem biçimini oluşturur (Şekil 1. verileri girdi olarak kabul ederek işleyen ve bilgi çıktısı olarak veren bir sistem olarak tanımlanır (Şekil 1. Bilgi işleme sürecinde. Ancak.2. Bilgi İşleme Süreci.

Öte yandan. -4- . Bu işlevin yerine getirilmesi ayrı bir bileşen olarak saklama kavramını karşımıza çıkarmaktadır. bir sistem olarak bilgi işleme. Bu amaçla bu yanlış faturanın düzeltilmek üzere bilgi işleme sistemine veri olarak verilmesi işlemi geri-bildirime örnektir. Geri-bildirim. Geri-bildirime dayalı kontrol ile sistemin ürettiği çıktı. ! ✔ Bir işletmede satış faturası kesilmesi bir bilgi işleme işlemidir.3.4. Bilgi işlemede saklama işlevinin önemini tartışınız. girdi olarak sisteme geri verilerek sistemin amacından sapan durumların girdi ve işlem eylemleri üzerindeki düzeltmeleri gerçekleştirilir ve gerekli öz denetim sağlanmış olur. KONTROL YORDAMLARI Geri-bildirim VERİ GİRDİSİ BİLGİ İŞLEME BİLGİ ÇIKTISI VERİ VE BİLGİ SAKLAMA Şekil 1. verileri ve bilgileri saklama işlevini yerine getirmelidir. Bilgi İşleme Sistemi Kavramı. Tüm bileşenleri ve işlevleriyle bir bilgi işleme sistemini aşağıdaki çizimde olduğu gibi göstermek olanaklıdır.Geri-bildirim KONTROL GİRDİ İŞLEME ÇIKTI Şekil 1. Eğer faturayı yanlış kesersek bir çıktı olan bu faturanın düzeltilmesi gerekecektir. Kontrol ve Sistem Kavramı. kullanıcıların gereksinmelerine yanıt verecek ve kullanımlarına uygun düşecek biçimde.

sıralanması. bir yandan tüm bu evrelerin işlevsel bir bileşimini ortaya koyarken diğer yandan bilgi iletişimi ve etkileşimi bakımından çevre ile ayrılmaz ilişkilerini sürdürmek durumundadır.6. verilerin derlenmesi. Bilgi işleme sistemi. bir işletme için tüketicilerden devlete kadar uzanan bir yapıyı ortaya koymaktadır. Her bir işlevin içeriğini. işleme ve çıktı işlevlerinden oluşmaktadır. evrelerini içerdiğini görmekteyiz. sürecin sırasal evrelerine uygun olarak ele aldığımızda ise karşımıza ayrıntılı bir tablo çıkmaktadır. özetlenmesi. saklanması ve raporlar biçiminde kullanıcı ve karar vericilere iletilmesi. HAM VERİ VERİ DERLEME VERİ SINIFLAMA BİLGİ İŞLEME VE ÖZETLEME RAPOR ÜRETME RAPOR GİRDİ İŞLEME ÇIKTI Şekil 1.5. BİLGİ İŞLEME Yeni Saklama İÇ VERİ Veri Derleme Sınıflama ve Sıralama Veri Üzerinde Analiz ve Hesaplamaların Yapılması Tüketiciler Ortaklar Rakipler Devlet ve diğer ÇEVRESEL VERİ Sonuçların Özetlenmesi Sonuçların Karşılaştırılması BİLGİ Veri ve bilgi İletişimi Geri-bildirim Kullanıcı Kararları ve Eylemleri Şekil 1. Bilgi İşleme Sistemi ve Evreleri. sınıflandırılması. Bilgi işleme sistemi süreç olarak toptan ele alındığında bu sürecin.BİLGİ İŞLEME SİSTEMİNİN EVRELERİ Buraya dek belirttiğimiz kadarıyla bir bilgi işleme sistemi. hesaplanması. karşılaştırılması. Bilgi İşleme Sistemi Evreleri ve Bilgi İletişimi. temel olarak girdi. -5- . Bu çevre.

yazı yazma. İŞLEM İnsan beyni. diskler. optik karakter okuyucu. İŞLEME delikli kart. verilerin bilgisayarın okuyabileceği bir biçime veya bir başka kişinin kullanabileceği duruma getirilmesi kayıtlamadır. hesap makinası ekranı ve şeritler. Bilgisayar kontrol birimi. Elle ve Bilgisayarla Bilgi İşlemede Yöntemsel Karşılaştırma. işlenecek kalemlerin özelliklerine göre gruplanarak sınıflandırılması ve sıralanması gerekmektedir. hesaplama ve analizler. Mekanik bilgi işleme. hesap makinası kontrol devreleri vd. dosyalar. sesli yanıt. ✔ Bir işletmede müşteriye fatura düzenleme bilgi işleme sisteminin evrelerinde yapılan işlemler nelerdir? BİLGİ İŞLEME YÖNTEMLERİ Yukarıdaki kesimlerde genel olarak bilgi işleme kavramları üzerinde durulmuştur. yazı yazma. Bu genellemede belirli bir yöntem sözkonusu değildir. ÇIKTI İnsan sesi. telefon. hesap makinası. özetlenmesi ve saklanması gerçekleştirilecektir. SAKLAMA İnsan beyni. mekanik araçların desteğindeki elle bilgi işleme yönteminin bilgisayarla bilgi işleme yöntemiyle karşılaştırılması ile olanaklıdır. bilgisayar programları Yarı iletken bellek devreleri. elle yazma.7.Veri giriş LA BİLGİ terminalleri. Öte yandan. daktilo. bilgisayarla bilgi işleme ile eş anlamda kullanılmakta ve bilgi işlemeyi en ideal anlamda gerçekleştirmiş olmaktadır. BİLGİSAYAR. karşılaştırılması. bu verilerin hesaplanması. yazılı rapor. bilgisayar yazıcıları. hesap makineleri KONTROL İnsan beyni. manyetik çekirdek. Elektronik bilgi işlemedir. Bir diğer deyişle verilen süreç her yöntem için geçerlidir. Bunlar. İşleme işlevinde. Bilgi işlemede temel olarak üç yöntemden söz edebiliriz. bilgiler genellikle rapor biçiminde kullanıcı ve karar vericilere iletilecek ve çoğaltılacaktır. Bilgisayar ekranı. Örneğin. -6- . GİRDİ ELLE BİLGİ İŞLEME İnsan gözlemleri. Bilgisayar işlem birimleri. ● ● ● Elle bilgi işleme. Çıktı işlevinde ise. yazılı kayıtlar.İşlevler ayrımı yukarıdaki durum ele alındığında. manyetik disket. daktilo yazıları. durumlar. Elektronik bilgi işleme. Şekil 1. Bu durumu daha açık biçimde gösterebilmek. girdi işlevinde. yazar kasa. verileri işlenmeye hazır duruma getirmeye yönelik olarak verilerin derlenmesi ve ilk kayıt hazırlıklarının yapılması söz konusudur. mikrofilmler vd. kartlar ve bantlar.

Veri. Sorular 1. yanlışlığın belirlenerek sisteme tekrar girdi olarak verilmesi işlemi aşağıdakilerden hangisidir? a. Verinin bilgi haline dönüştürülmesi işlemleri elle yapılabileceği gibi mekanik araçların veya bilgisayarların kullanılmasıyla da gerçekleştirilebilinir. Ancak bu bilgi her zaman doğru bilgi olmayabilir. Bu gereksinim ilk çağlardan günümüze dek artarak devam etmektedir. sistem için veridir.? Elle bilgi işleme ile bilgisayarla bilgi işleme arasındaki farklılıklar nelerdir? Bilgisayarla bilgi işleme. Verilen daha sonraki kullanımlar için saklanmalıdır. parasal bir tutar veya miktar olabilir. Hangi yöntem kullanılırsa kullanılsın amaç verinin bilgi haline dönüştürülmesidir. e. Bilgi işleme ile birlikte düşünülen iki önemli kavram veri ve bilgidir. işlenmemiş bilgidir. Bu farklılık işlemlerin gerçekleştirilmesinde. b. Özet İnsanın belleğine yeterince güven duymaması ve ilişkilerin gelişerek ticari olayların ortaya çıkması bilgi işleme gereğini ortaya çıkarmıştır. İşlenmemiş veri olarak ifade edilen bilgiye nasıl ulaşılacağı bilgi işlemenin açıklanması ile olanaklıdır. Veri. 2. Ancak. işlemeye tabi tutularak bilgiye dönüşecektir. bu bir isim. bilgisayarın kullanıldığı alan ile ilgili birçok avantajı da beraberinde getirmektedir. Yanlış bir bilgi üretildiğinde bu bilginin sisteme geri beslemeyle tekrar girdi olarak verilecek ve tekrar işlemeye tabi tutularak doğru bilgi olması sağlanacaktır. Sınıflandırma -7- . bir diğer sistemin bilgisi olabilir c. Sistemin ürettiği çıktının kontrol edilip. ! Bu ünitede ve bundan sonraki ünitelerde kullanılan akış çizeneği sembollerinin anlamlarının kitabınızın sonunda yer aldığını unutmayınız. bilgi işlemede bilgisayarların kullanılmasının işletmelere önemli avantajlar sağlayacağı açıktır. Üretilen bu bilgilerin gereksinim duyulduğunda kullanılabilmesi için saklanması bilgi sistemi içinde ele alınması gereken bir diğer önemli işlevdir. Bilgi işleme sisteminde veri girdisi ki. Aşağıdakilerden hangisi veri için doğru değildir? a. Teknolojinin üstünlüğüyle ilgili bu avantajlara yeri geldikçe ilerideki ünitelerde değinilecektir. Veri. kesinlikle sayısal bir ifadedir. yöntemsel olarak önemli bir farklılık ortaya koymaktadır. Yanlış bilgi. d.

İşleme . Girdi .Çıktı .Çıktı 4.Saklama .Çıktı b. b.İşleme . Girdi e. Girdi .Kontrol d. Veri girişi terminaller yardımıyla gerçekleştirilir. Saklama 5. Bilgi saklama c. sisteme geri verilerek sistemin amacından sapan durumların girdi ve işlem eylemleri üzerindeki düzeltmelerinin gerçekleştirilmesi ve gerekli öz denetim sağlanmasıdır.İşleme . Sözlük ve Kavramlar Dizini Bilgi : İşlenmiş veri olarak da ifade edilen bilgi. bir iş veya konu veya bir varlık hakkında bilinen şey ya da bilgi kullanıcının bir iş veya konu veya bir varlık hakkında bildikleri şeylerdir. Yazılı raporlar bir çıktıdır. Veri veya bilgilerin. Yazar kasalar bir girdi birimidir. Sistemin ürettiği çıktının. Aşağıdakilerden hangisi bilgi işlemenin bir sonucudur? a. Özetleme e. Aşağıdakilerden hangisi bilgi işleme süreci için doğrudur? a. Veri veya bilgilerin kopyalar şeklinde çoğaltılması işlemidir.b. Hesaplama b. hesap makineleri yardımıyla yapılır. e. bilgi sistemi içinde bilgi iş-8- Bilgi İşleme Çoğaltma Geri-Bildirim : : : İletme : . Girdi .Çıktı . Karşılaştırma d. Veriyi bilgiye dönüştürme süreci veya veriyi kullanılabilir ve anlamlı kılan her türlü eylemdir. c. Verilerin derlenmesi c.Raporlama c. Aşağıdakilerden hangisi işleme işlevinde yapılan işlemlerden biri değildir? a. d. Çıktılar dosyalarda veya mikrofilmlerde saklanır. İşleme. Girdi . Geri-bildirim d. Çıktı 3.Kontrol . Girdi .Geri Besleme e.

lem aşamalarına bağlı olarak bir aşamadan diğer bir aşamaya aktarılması. Kaydetme : Veri veya bilgilerin toplanması ve daha sonra işleme tabi tutulmak üzere belgelendirilerek sisteme girişlerinin sağlanması işlemidir. bir defterden diğer bir deftere geçirilmesi. gözlemlerin veya olayların sayısal veya alfabetik ya da sembollerle her türlü gösterimidir. Çok sayıda bilginin daha kullanışlı bir biçime dönüştürülmesi işlemidir. bir bölümden diğer bir bölüme gönderilmesi ve bilgilerin ilgililere sunulmasıdır. Çeşitli durumların. Veri veya bilgilerin biriktirilmesi ve ileride tekrar kullanılma amacıyla ilgili kütüklere(dosyalara) yerleştirilmesi işlemidir. Özetleme Saklama : : Sınıflandırma Veri : : -9- . Veri veya bilgilerin belirli sınıf veya kategorilere göre düzenlenmesi işlemidir.

Donanım konusunu çalışırken çevrenizdeki bilgisayarların öğelerini izleyiniz. Bilgisayar kullanımının bilgi işleme sistemine etkisinin neler olduğu ele alınmıştır.Bilgi Sistemi Teknolojisi 2 ÜNİTE Bu Ünitede.. yazılım başlığı altında programlama dilleri ve programlama süreci açıklanmıştır... donanım başlığı altında teknolojik gelişmeler ele alınırken. Çalışma Biçimine İlişkin Olarak. Bu üniteye çalışmaya başlamadan önce Yönetim Bilgi Sistemi dersinin konularını gözden geçiriniz. Bilgisayar teknolojisi donanım ve yazılım olarak iki ana grupta incelenmiş. . Her bir öğenin işlevini ünitedeki bilgilerle karşılaştırınız..10 - .

BİLGİ İŞLEMEDE BİLGİSAYARLAR
Daha önceki ünitede, bilgi işlemenin bir sistem olarak ele alınabileceği ve temel olarak girdi, işleme ve çıktı bileşenlerinden oluştuğu vurgulanmış ve bilgi işleme sisteminin geri-bildirime dayalı kontrol ve saklama bileşenleri ile desteklendiğine değinilmişti. Bu ünitede ise, bilgisayar kullanılan bir bilgi işleme sisteminde teknolojiden kaynaklanan özelliklerin neler olduğu ele alınacaktır. Bilgisayarla Bilgi İşleme (BBİ) veya Elektronik Bilgi İşleme (Electronic Data Processing), verinin öz devimli olarak işlenmesinde bilgisayarın kullanılmasıdır. Bununla birlikte, BBİ'yi girdi, işleme, çıktı, saklama ve kontrol temel işlevlerini, bilgisayar donanımını, yazılımını ve personelini kullanarak yerine getiren bir bilgi işleme sistemi olarak görmek önemlidir.

KONTROL PROGRAMLAR VE YORDAMLAR

İŞLEME BİLGİSAYAR/ BİLGİ İŞLEME

VERİ GİRDİ

BİLGİ ÇIKTI

VERİ TABANI Veri ve Bilginin Saklaması SAKLAMA PERSONEL

Şekil 2.1. Bir Sistem Olarak BBİ.

Bilgisayarla Bilgi İşleme, bir sistem olarak,
● ●

Donanım, Yazılım,

● Personel işlevleri temelinde ele alınmaktadır. Bu bakımdan burada öncelikle bilgisayar teknolojisi üzerinde duracak ve buna bağlı olarak bilgisayar donanımını ve yazılımını ele alacağız.

BİLGİSAYAR TEKNOLOJİSİ
Çok sayıda aritmetiksel ya da mantıksal işlemlerden oluşan bir işi, çalışması sırasında bir işletmenin (operatör) işe karışması gerekmeksizin, önceden verilmiş programa göre öz devimli olarak yürüten bir bilgi (veri) işleyicisi olan ve ileriki ünitelerde çeşitli yönleriyle inceleyeceğimiz bilgi-

- 11 -

sayar, bilgi işleme kavramının evrimsel süreç içindeki en son noktasını oluşturmaktadır. Gerçekten, bilgisayar teknolojisiyle birlikte bilgi işlemede bir devrimden söz etmek olanaklıdır. İnsanlık, bu teknolojiyle çok kısa bir zaman aralığında, ulaşılması güç bir düzeye ulaşmıştır. Yaşamımızı teknik alanlardan sosyal alanlara dek etkileyen bilgisayarların teknik anlamda gelişimini ve yapısını yakından tanıyarak işletimini kavramak bilgisayar kullanmakta olan kişi veya kuruluşlar için olduğu kadar denetçiler için de son derece gereklidir.

Bilgisayarın gelişimini bilmek ve yapısını tanımak denetçiler için neden önemlidir?

BİLGİSAYAR TEKNOLOJİSİNİN EVRİMİ VE DONANIM
Bilgisayar teknolojisini bilgi işlemeden ayırmak ve bu teknolojik gelişmeyi dar bir zaman aralığıyla sınırlandırmak olanaklı değildir. Tarihsel olarak konu çok gerilere giderek incelenebilir. Birçok araştırmacı bilgisayarların tarihini daha önce de değindiğimiz abaküse dayandırmaktadırlar. Çubuklara dizilen diskler yardımıyla çeşitli aritmetiksel işlemlerin yapılmasını kolaylaştıran abaküs, bir bakıma en eski bilgi işlem aracıdır. Bilgisayar ise bilgi işlem araçlarının en gelişmiş olanıdır. Abaküs ile bilgisayar arasında geniş bir bilgisayar tarihçesi yatmaktadır. Bu geniş konuyu bir yana bırakarak, bilgisayarların temelini oluşturan matematiksel bir yöntemden söz etmek ve bugünkü bilgisayar teknolojisine ulaşmak istiyoruz. Bu matematiksel yaklaşım, 1815 yılında İngiltere'de doğmuş olan ünlü matematikçi ve mantıkçı George Boole tarafından ortaya konmuştur. Boole, 1847 yılında Mantığın Matematik Analizi isimli kitapçığını yayımlamış ve bu konudaki görüşlerini geliştirerek 1854 yılında Düşüncenin Yasaları Hakkında Bir Araştırma (An Investigation of the Laws of Thought) adlı eserini yayımlamıştır. Salt Evet/Hayır temeline dayanmakta olan Boole cebrinde doğru ya da yanlış gibi iki değer alabilen değişkenler ve bunlar arasındaki ve, ya da, gibi mantıksal ilişkiler sistemi kullanılmaktadır. Boole cebri aslında sayısal bir cebir değil, bir önermeler cebridir; ve 0 ve 1 öğelerinin sırasal anlamda işlenmesine dayalıdır. George Boole, tüm mantıksal önermelerin ve, veya’lara göre özetlenebileceğini ve bu önermelerin birer matematik denklem olarak yazılabileceğini ortaya koymuş ve farkında olmadan bugünkü bilgisayarlarda kullanılan ikili (binary) sisteminin temelini atmıştır. Böyle bir sistemde, bilgisayarlarla işlem yapmak, bilgi saklamaya yönelik elektriksel devrelerin çalışmasıyla başarılmıştır. Mekanik bilgi işleme araçları olarak, Blaise Pascal'ın aritmetiksel işlemler yapan makinesinden (1640) Joseph Marie Jacquard'ın delikli kart yöntemine dayalı makinesine (1804), Charles Babbage'ın öz devimli mekanik hesaplayıcısından (difference engine) (1823), Herman Hollerith'in delikli kartlarına (1880) dek uzanan zincirin elektronik ilk halkasını ENIAC (Electronic Numerical Integrator And Calculator) oluşturmuştur (1946).

- 12 -

Şimdi günümüzde kullanılan bilgisayara ilişkin donanım ve yazılım kavramlarına girerek, gelişimin donanım ve yazılım düzeyindeki durumunu inceleyelim. Bir bilgisayarda fiziksel öğeler bütünü anlamına gelen donanımın teknolojik temelini kuvars taşından elde edilen saf silikon yongalar oluşturmaktadır. Doğada bol miktarda bulunan kuvars taşı bir dizi karmaşık işleme tabi tutularak saflaştırılmakta, elde edilen silikon silindirler ince tabakalar (Wafer) halinde kesilerek bunlardan yonga (chip) adlı verilen milimetrik elemanlar elde edilmektedir. Son derece karmaşık elektriksel devreleri içeren bu yongalar, çeşitli testlerden geçirildikten sonra bağlantıları kurularak bilgisayarın temel devreleri oluşturulmaktadır (Şekil 2.2).
Mask

Silikon

Test Edici Diğer Mask/İşlem Döngüleri

Tabaka Testi

Yonga

Bağlantılı Yonga

Gözden Geçirme

SonTest

Şekil 2.2. Silikondan Yonga Elde Etme Süreci.

- 13 -

Tümleşik devreler (Integrated Circuit) adı verilen bu milimetrik yarı iletkenler üzerine yaklaşık milyonlarca devre sığdırabilmektedir. Tümleşik devre temelinde işlev gören bilgisayar donanımı; girdi, çıktı, saklama çevresel (peripherals) birimleri ile Ana İşlem Biriminden (Central Processing Unit) oluşmaktadır (Şekil 2.3).
ANA İŞLEM BİRİMİ KONTROL

GİRİŞ

İÇ BELLEK

ÇIKIŞ

ARİTMETİK- MANTIK

Kontrol Akışı

Komut Akışı

Veri Akışı

Şekil 2.3. İşlevsel Bilgisayar Düzenlemesi.

Giriş birimleri (input devices) insanın bilgisayarla iletişim kurmasını sağlayan aygıtlardır. Aynı şekilde, çıkış birimleri (output devices) de giriş birimleri ile ana işlem birimine verilen verilerin işlendikten sonra çıktı bilgileri olarak alınabildiği iletişim aygıtlarıdır. Ana işlem birimi ise kontrol, bellek (storage) ve aritmetik-mantık öğelerinden oluşmaktadır. Yine, ana işlem biriminin denetiminde çalışan bir öğe de ek bellektir (auxiliary storage).

!

Bir tahsilat işleminde, bilgisayarın giriş, çıkış ve ana işlem birimlerinin yapacağı işlemlerin neler olabileceğini tartışınız.
Kontrol birimi, ana işlem birimi içinde yürütme görevini üstlenen ve eşgüdümü (koordinasyonu) sağlayan birimdir. Bir diğer deyişle, bilgisayarın beyni olarak kabul edilebilir. Bu birim, bellekte depolanan bilgileri toplar, yerleştirir, programdaki komutları okur, yorumlar ve yürütür. Bu arada her komutun yürütülmesinde bir ya da birden fazla bilgisayar bileşeniyle ilişki kurulur. Bu nedenle kontrol birimi, sistem içindeki işlevsel birimlerin uyumunu sağlayan ve programlardaki işlem sırasını yöneten bir aygıttır.

Ana işlem biriminin öğelerinden biri olan kontrol biriminin görevleri nelerdir?
Özet olarak kontrol birimi aşağıdaki işlemleri yerine getirmektedir.
● ● ●

Uygun bir sıralama içinde program komutlarını seçmek, Seçilmiş olan her bir komutu yorumlamak, Ayrılmış devreleri (mantık veya transfer devreleri...), komutları yerine getirecek biçimde harekete geçirmek. Sistem çevre birimlerini denetim altında tutmak.

- 14 -

Bellek birimi bilgisayarın işlev görmesine yönelik olarak program komutlarını ve işlenmesi öngörülen verileri saklayan birimdir. Bellek birimi, ana bellek (primary storage) ve yardımcı bellek (secondary storage) olmak üzere iki kısma ayrılmaktadır. Çıkış birimlerinden bilgiler alınıncaya dek, veriler, programlar, bilgiler ve her tür ara sonuçlar genellikle geniş bir alanı olan bu birimde saklanırlar.

?

Bellek kavramından ne anlıyorsunuz?
Bellek birimi, kendi içinde özel amaçlara göre belirlenmiş özgül alanları kullanmaya olanak verecek bir yapıdadır. Bu alanlar; giriş bellek alanı, program bellek alanı, çalışma bellek alanı ve çıkış bellek alanıdır (Şekil 2.4).

GİRİŞ

BELLEK BİRİMİ Giriş Bellek Alanı KONTROL BİRİMİ ARİTMETİK MANTIK BİRİMİ

Program Bellek Alanı

Çalışma Bellek Alanı

Ana İşlem Birimi

Çıkış Bellek Alanı

ÇIKIŞ

Şekil 2.4. Kavramsal Bellek Alanları.

Ana bellek, çalışma tipi olarak iki tür bellek kullanmaktadır. Bunlar; Rasgele Erişimli Bellek (RAM: Random Access Memory) ve Salt Okunur Bellektir (ROM: Read Only Memory). RAM'ın özelliği programların ve verinin işlenmesi süresince geçici bir bellek olarak kullanılabilmesidir. Sıradan işlerin yürütüldüğü, istenilen herhangi bir konuma bilgi ve programların saklanabildiği ve içindeki değerlerin silinebildiği, değiştirilebildiği bellek türü ise, RAM bellektir. ROM ise, RAM'in silinmeyen ve sürekli bellek olarak kullanılan tipidir. Bu bellek salt okunabilir, değiştirilemez. Ayrıca ROM'a benzer biçimde kullanıcının değişiklik yapamadığı, kalıcı programları içeren ancak yine de belli koşullarda değiştirilebilen bir bellek türü de bulunmaktadır. Bu bellek türü EPROM’dur (Erasable Programmable Read Only).

- 15 -

doğal olarak donanımın gelişimiyle doğrudan ilgilidir. Bu düzenlemeyi temel alan tipik bir bilgisayar donanımı çevre birimleri ve ortamları Şekil 2. Bilgisayar teknolojisindeki gelişmeler.5'te görülmektedir. ve iki sayıyı. diğerine eşit veya diğerinden küçük olduğunu belirlemek üzere gerekli karşılaştırmaları yapabilir. disket. Böylelikle bir biyolojik mikro-yongalar devri açılacağı ve bu moleküler devrelerin çok daha az güç kullanarak çok daha hızlı çalışabileceği ve donanım boyutlarında 1000 katlık bir küçülme sağlanabileceği vurgulanmaktadır.3’te verildiği gibi bu birimlerin tümü. aritmetik-mantık (aritmetic-logic) birimidir.16 - . yeri geldiğinde kullanıcıların erişimine olanak tanınır. çarpma ve bölme aritmetik işlemlerini yerine getirir. Bu alandaki çalışmaların en güncel olanlarından biri. çıkarma. Nitekim silikon yongaların yerini almak üzere birtakım yeni yapılar üzerindeki çalışmalar giderek olgunlaşmaktadır. manyetik disk. birbirleriyle eşgüdümlü olarak iletişim içinde çalışmaktadır. Görüleceği gibi bilgi kayıt ortamları olan girişteki araçların bir çoğu aynı zamanda çıkış ortam ve araçları olarak göze çarpmaktadır. Yardımcı bellek aracılığı ile çok sayıdaki karakter ya da bilgi. ana belleğin yükünü hafifleten ve ana bellekte bilgi saklama maliyetini azaltan bir dış bellektir. pozitif veya 0'a eşit olup olmadığını belirler.? Bir insan beynini bilgisayarın beyni olarak düşününüz. Şekil 2. manyetik şerit gibi yaygın olarak kullanılan bilgi saklama aygıtlarında saklanarak. hangisinin büyük. Bu alanda her geçen gün yeni adımlar atılmakta ve 1950'li yıllarda öngörülmesi çok güç değişiklikler olmaktadır. Son olarak üzerinde duracağımız birim. ROM ve EPROM’un işlevleri insan beyni için nasıl tanımlanabilir? Yardımcı bellek. . silikon yongalar yerine karbon tabanlı organik moleküllerden oluşan yeni devreler üretmeyi amaçlamaktadır. Bu varsayım altında RAM. Bunun yanı sıra bir sayının negatif. Bu birim toplama.

5. Bir bilgisayar donanımının gelişimini belirleyen beş temel faktör bulunmaktadır. Bunlar. Güvenilirlik faktörleridir. ● ● ● ● ● Büyüklük. Maliyet.17 - . .Terminal Terminal Sesli Girişim Birimi Ekran Manyetik Mürekkep Karakteri Okuyucu Ana İşlem Birimi Optik Karakter Okuyucu Manyetik Manyetik Band Band Manyetik Disk Direkt Erişim Birimi Sesli Yanıt Birimi Yazıcı Bilgisayar Çıktı-Mikrofilm Birimi Manyetik Disk Manyetik Band Manyetik Disk Şekil 2. Hız. Bilgisayar Donanımı Çevre Birimleri ve Ortamları. Bellek kapasitesi.

! İşletim sistemi. bellek kapasitesi ve güvenilirlik faktörlerini de etkileyerek kuşaklar oluşturmuşlardır. Çünkü bir bilgisayarın yazılım düzeyinde özünü işletim sistemi oluşturur. Bu nedenle. kaynak (resource) ve veri (data) yönetimini sağlayan kontrol programları ile bilgi işlemeyi sağlayan işleme programlarıdır (processing programs). yazılımdır. Bunlar.✔ Bu faktörler bilgisayarın gelişimi sonucunda nasıl etkilenir? Başlangıçta lamba temeline dayalı olarak kullanılan elektronik montajlardan. işletim sistemidir. Bilinmesi gereken. ödemelere ya da stok kontrol işlemlerinin yerine getirilmesine yönelik olarak hazırlanan programlar uygulama yazılımı içindedir. Sistem yazılımı. ! 3. sistem yazılımı ve uygulama yazılımıdır. işletim programlarının bilgisayar üreticisi firmalarca geliştirilerek sisteme daha baştan yerleştirilmiş olmalarıdır. kuralları ve belgelendirmeyi içeren bir kavramdır. donanım ve yazılım birbirinden ayrı düşünülemez. yordamı. iş (job). Bilgisayar yazılımını. İşletim sisteminin oluşturulması ile uygulama programlarının işletilebilme olanağı yaratılmış olur. Bilgisayar yazılımı ile ilgili sınıflandırma Şekil 2. ✔ Sistem yazılımı ve uygulama yazılımının bilgi işleme sistemi içindeki yeri nedir? Burada ele alınması gereken bir diğer konu. ana işlem birimindeki işlemleri denetleyen programlar bütünüdür. maliyet. hız. İşletim sistemi. İşletim sisteminin iki temel öğesi. İşletim sistemi. bilgisayarlar. ana işlem birimindeki işlemleri denetleyen programlar bütünüdür. işletim sistemine ilişkindir. iki ana grupta ele alınabilir. Uygulama yazılımı ise. büyüklük. . işletim sistemi (operating system) programlarını oluşturur. İşleme programları. sınıfta incelediğiniz Yönetim Bilgi Sistemi ders kitaplarınızın dördüncü ünitesindeki “Bilgisayar Kuşakları”na ilişkin açıklamaları gözden geçiriniz. Bir anlamda donanıma yaşam veren öğe. bilgisayara verilen bir uygulama programını makine diline çeviren dil çevirici programları (language translator programscompilers) ve sistem kitaplığını yöneten "hizmet programları"nı içermektedir. Bu nedenle işletim sistemini (aynı bağlamda sistem yazılımını) oluşturan bu karmaşık programlar bütününe. denetleyici veya yönetici programlar adı da verilmektedir. uygulama programlarından farklı olarak. özel uygulamaları yürüten ve işleten programlardan oluşur. bilgisayar sistemindeki işlemleri destekleyen ve kontrol eden programları içerir. BİLGİSAYAR YAZILIMI (SOFTWARE) Bilgisayar yazılımı.18 - .6’da verilmiştir. Bilgisayar sisteminin giriş-çıkış ve bellek işlevlerini kontrol ederek. çeşitli destek hizmetlerini sağlayan. Sistem yazılımı. Örneğin. transistörlere ve entegre devrelere doğru gelişim gösteren. bilgisayar sisteminin giriş-çıkış ve bellek işlevlerini kontrol ederek çeşitli destek hizmetleri sağlar. bilgisayarın bilgi işleme işlevini yerine getirmesini sağlayan her tür programı.

6. .! Şekil 2. işleme programı ve işleme uygulamaları programı arasındaki ilişki nedir? Bilgisayar Yazılımı Sistem Yazılımı Uygulama Yazılımı Veri Tabanı Yönetim Sistemleri İşletme Uygulama Programları İletişim Kontrol Programları Bilimsel Uygulama Programları İşletim Sistemi Diğer Uygulama Programları Kontrol Programları İşleme Programları İş Yönetim Programları Dil Çevrici Programlar Kaynak Yönetim Programları Hizmet Programları Veri Yönetim Programları Diğer İşlem Programları Şekil 2. Yazılım Sistemi.6'da verilen bilgisayar yazılımı ile ilgili sınıflandırmada yer alan kontrol programı.19 - .

Programlama dilleri temel olarak iki düzeyde ele alınabilir. anlayabileceği bir sistematik içinde verilmesini gerekli kılar. . Üst düzey bir programlama diliyle yazılmış programın ki buna kaynak program (source program) adı verilmektedir. derleme işlemini gerçekleştiren karmaşık ve özel program dizisine ise derleyici (compiler) den mektedir (Şekil 2. ? Bilgisayar dillerinin sınıflandırması nasıl yapılabilir? Alt düzey diller. Bu olanak sorunun çözüm yönteminin bir dizi mantıksal komutlarla ve bir dille kodlanmasıyla sağlanır. Burada programlama sürecine geçmeden önce. yukarıda anılan ve programlamaya olanak veren "programlama dilleri" üzerinde durmak istiyoruz. soruna yönelik diller adı da verilmektedir. o dili kullanabilen tüm bilgisayarlar için geçerlidir. Programlama dili. bir bilgisayar sisteminin doğrudan uygulayabildiği makine komutlarını içeren dillerdir.7). Bir işlemin bilgisayara tanımlanabilmesi. Bu dillerin. bilgisayar sistemince okunmasını yani. tanımlanması ve bu işlemlerin sırasının belirtilmesidir. alt düzey (low level) ve yüksek düzey (high level) dillerdir (Ayrıca C adı verilen alt düzey programlama dillerinin özelliklerine sahip bir üst düzey programlama dili de bulunmaktadır). Üst düzey dillere belirli alanlara yönelik olmalarından ötürü. Programlama. Bu dönüştürme işlemine derleme (compile). onun anlayabilmesini sağlayarak amaç programa (object program) dönüştürmek gerekmektedir. Çevirici dili (assembler language) olarak adlandırılan dil bu sınıfa girmektedir. bu işlemin (ya da sorunun) ona.PROGRAMLAMA DİLLERİ VE PROGRAMLAMA SÜRECİ Bundan önceki kesimde sıklıkla kullanılan bilgisayar programı terimi.20 - . Yani yazılan program. Bunlar. Bilgisayarlar özgün bir sorunun çözümü için programlanabilirler. alt düzey dillerden farklı olarak bilgisayara doğrudan bağımlı olmayan bir özellikleri vardır. bilgisayar programları oluşturmak üzere tanımlanmış yapay bir dil/dillerdir. Bir diğer deyişle üst düzey dillerin kullanılan alana özgü bir yapıları vardır. Üst düzey diller ise kullanıcıların doğal diline benzeşen komutları içeren ve çözümü istenen sorunların türüne göre farklılık gösteren dillerdir. insanın bilgisayarla iletişim kurabilmesini ve bilgi işlemesini sağlayan en önemli araçlardan biridir. bir işi yapmak için gerekli işlemlerin saptanması.

bu programın. Bir sonraki evre. çözümü gereken sorunun ayrıntılı çözümlemesi (analizi) ele alınacaktır. Tasarım evresindeki her türlü değişkeni göz önüne alan çalışmaların sonuçlanması ile kodlamaya geçilebilecektir. Bu evre özellikle. başka bir kullanıcının anlamasına ve kullanmasına olanak verecek belgelendirmesi hazırlanarak dosyalanır. akış çizeneklerinin (flowcharts) ve mantıksal karar tablolarının hazırlanması da bu evre içindedir. gereksinilen çıktıyı üreten yöntem belirlenir. Sorunun çözümünü belirleyen sonlu sayıdaki özgün ve anlaşılır sırasal adımların (işlemlerin) ortaya konması anlamına gelen algoritmaların. çözümü gereken sorunun bilgisayara uygunluğunu sağlamaya yönelik olup. sorunun çözümüne yönelik olarak hazırlanmış olan algoritma ve akış çizeneklerine uyan ve bir programlama dilinin kurallarını taşıyan komutlar bütünüdür. MAKİNE DİLİAMAÇ PROGRAM VERİ Derleme Süreci. Programlama açısından kodlama kavramı. gerek duyulan çıktıları ve sisteme verilecek olan girdi verilerinin ortaya konmasını içerir. programlama açısından. Bu şekilde. Öncelikle ve doğal olarak. İŞLETİM SONUÇ ✔ Programlama sürecinin evreleri nelerdir? Bir işi yapmak için. programlama çözümlemesidir.7. . tanımlanmış bir dizi adımdan oluşan ve dönüştürme işlemlerini içeren programlama sürecinin evreleri aşağıdaki gibi açıklanabilir. Bu evrede.KAYNAK PROGRAM DERLEME PROGRAMI DERLEME PROGRAM LİSTELEME VE HATA RAPORU Şekil 2. Eğer amaç programın başarılı olduğu düşünülüyorsa. daha önce değinmiş olduğumuz kaynak program oluşturulmakta ve oluşturulan program test edilerek amaç programa ulaşılmaktadır.21 - .

8. Şekil 2. Gereksinilen çıktıyı üreten yöntem 2.22 - . . Girdi verilerinin belirlenmesi PROGRAMLAMA ÇÖZÜMLEMESİ 1. Programlama Süreci. Akış çizenekleri/ mantıksal karar tabloları 1 PROGRAMLAMA DİLİ KURALLARI PROGRAM KODLAMA Şekil 2.SİSTEM ÇÖZÜMLEME TASARIM 1. Çıktı gereksinmesi 3. Sorunun alanı 2.8’de olduğu gibi özetlenebilir. KAYNAK PROGRAM MAKİNE DİLİNE ÇEVİRME ÇEVİRME BAŞARILI MI? Evet AMAÇ PROGRAM Hayır HATALARIN DÜZELTİLMESİ Hayır PROGRAM BAŞARILI MI? 1 Evet PROGRAMIN DÜZELTİLMESİ ÇIKTI ÜRETİMİ VE PROGRAM BAKIMI Açıklanan programlama süreci.

Bilgisayarla bilgi işlemede bu temel işlevler bilgisayar donanımını. bilgisayar sistemindeki işlemleri destekleyen ve kontrol eden programlardır. işleme. hız. Bilgisayarlar geliştikçe hız. Programlar bu dilleri kullanarak işletme amaçlarına uygun programlar oluşturacaklardır. bellek kapasitesi ve güvenirliliktir. Donanımdaki bu gelişme benzer bir gelişmenin yazılımda da yaşanması sonucunu doğurmuştur. Programlama dili e. Programlama dili. Kullanıcının değişiklik yapamadığı. Uygulama yazılımları ise. çıktı. İnsan ile makinenin iletişim kurmasını sağlayan birim giriş birimidir. Ana işlem biriminde yer alan kontrol. saklama ve kontrolün gözden geçirilmesini zorunlu kılmaktadır.23 - . Aşağıdakilerden hangisi bilgisayar donanımının gelişimini belirleyen temel faktörlerden biri değildir? a. Sorular 1. Hız c. veri ve bilgilerin saklanması faaliyetlerini görürler. maliyet ile fiziksel büyüklük azalmaktadır. Sistem yazılımları. saklama birimleri ve ana işlem birimi vardır. bilgisayar programı(yazılımı) oluşturmak üzere tanımlanmış yapay dillerdir. Rastgele Erişimli Bellek (RAM) b. 1940’lı yıllarda ENIAC ile başlayan bilgisayar teknolojisi günümüzde minyatürize edilmiş entegre devrelerle gelişimini sürdürmektedir. kalıcı bellek programları içeren ancak yine de belli koşullarda değiştirilebilen bellek türü aşağıdakiler. Ana İşlem Birimi c. Donanıma yaşam veren öğe olarak ifade edebileceğimiz yazılım. sistem yazılımı ve uygulama yazılımı olarak iki grupta ele alınmaktadır. bellek ve aritmetik-mantık öğeleri işlemlerin programlar yardımıyla yapılmasını. Çıkış Birimleri 3. stok kontrolü veya ödemeler gibi özel uygulamaları yürüten ve işleyen programlardır. Büyüklük b. Aritmetik-Mantık Birimi d. maliyet. bellek kapasitesi ve güvenilirlik artmakta. bilgi işlemenin temel işlevleri olan girdi. Maliyet d. Bir bilgisayar donanımında girdi. Bellek kapasitesi 2. Yazılımların oluşturulmasında programlama dillerinin kullanılması gerekir. Giriş birimleri ile ana işlem birimine verilen verilerin işlendikten sonra çıktı bilgileri olarak alınabildiği iletişim aygıtı aşağıdakilerden hangisidir? a. Giriş Birimleri e. yazılımını ve personelini kullanarak yerine getirilecektir. Giriş birimiyle ana işlem birimine verilen verilerin işlendikten sonra çıktı olarak alınmasını sağlayan iletişim aygıtı ise çıktı birimleri olarak ifade edilmektedir. çıktı. Bunlar büyüklük.Özet Bilgi işlemede bilgisayarların kullanılması. Bu gelişimin izlenmesinde ele alınacak beş temel faktör vardır.

: Verinin öz devimli olarak işlenmesinde bilgisayarın kullanılmasıdır.den hangisidir? a. Kodlama e. Sistem Yazılımı e. Uygulama Yazılımı b. : Bir bilgisayar sistemini oluşturan fiziksel birimlerdir. Rastgele Erişimli Bellek(RAM) c. sorunun çözümündeki adımları kapsayan çizimsel bir gösterimdir. monitörü örnek olarak verilebilir. : Programcı tarafından hazırlanan ve programın genel görünümünü. Derleme c. planını. Silinebilir-Programlanabilir Salt Okunur Bellek (EPROM) b. Tasarım Sözlük ve Kavramlar Dizini Abaküs : Hesaplamada ya da matematiksel işlemlerde kullanılan en eski mekanik aygıt. Veri Tabanı Yazılımı 5. Çalışma Belleği 4. : Bilgi ve işlem dizilerinin saklandığı aygıt ya da ortamdır. Ana Bellek e. veri girişi Akış Çizeneği Bellek Bilgisayarla Bilgi İşleme Donanım İşletmen (Operatör) . Bilimsel Uygulama Yazılımı c. bilgisayarın anlayabileceği program şekline dönüştürme işlemine ne ad verilir? a. : Bilgisayarı kullanan. İşletme Uygulama Yazılımı d. İşletim d. Salt Okunur Bellek(ROM) d. Bilgisayar sistemindeki işlemleri destekleyen ve kontrol eden program aşağıdakilerden hangisidir? a. akış yönünü. Listeleme b.24 - . Üst düzey bir programlama diliyle yazılmış programın. Bir bilgisayarın klavyesi.

Silinebilir-Programlanabilir Salt Okunur Bellek (EPROM) : ROM gibi kullanıcının değiştiremeyeceği ve kalıcı programları içeren bellek alanıdır.25 - . Salt Okunur Bellek (ROM) : Program komutlarının değiştiremeyeceği nitelikte. belli koşullarda değiştirilebilir (yeniden programlanabilir). yordamlar. Manyetik Disk Optik Karakter Okuyucu Öz devim Rastgele Erişimli Bellek (RAM) : Sıradan işlerin yürütüldüğü. genellikle silikon gibi yarı iletken malzemenden yapılmış ince bir dilim. değiştirilebildiği bellek türüdür. : Milimetrik yüzeyler üzerinde onbinlerce devre elemanından oluşan ve son derece karmaşık elektronik devrelerin yerleştirildiği. Yazılım Yonga(chip) Yordam . : Bir sorunun çözümünde gereksinim duyulan bir dizi adım. programlama dilleri ve belgelemelerin tümüdür. : Bir bilgi saklama ya da bellek ortamıdır. : İnsan aracılığı olmaksızın işlerin otomatik olarak yapılmasıdır. : Basılı ya da yazılı karakterleri okuyan ve bilgisayara girişini sağlayan bir giriş birimi. Manyetik Band (Teyp) : Sadece sıralı erişimin olanaklı olduğu geniş bilgi yığınlarını saklayabilen bir aygıt ve ortamdır.yapan kişi. Okuma ve yazma işleminin bir plağın çalınması gibi yapıldığı disk aygıtlarında aynı anda birden çok diske okuma ve yazma işlemi yapılabilir. istenilen herhangi bir konuma bilgi ve programların saklanabildiği ve içindeki değerlerin silinebildiği. EPROM. kalıcı bilgi saklamak ve salt okunmak üzere bilgisayar üreticisi firma tarafından geliştirilmiş bellek türüdür. : Donanıma yaşam veren ve bilgi işlemde kullanılan programlar.

Çalışma Biçimine İlişkin Olarak. .. konuyu ne ölçüde kavradığınızı da anlamanıza yardımcı olacaktır. 3 ÜNİTE Bilgi sisteminin sağlıklı bilgi üretebilmesi ve etkin bir şekilde işleyebilmesi için gerekli olan veri düzenlemesi ve veri yapılandırılması bu ünitede ele alınmıştır.. sizin konuyu daha iyi anlamanızı sağlayacağı gibi. Ele alınan her konuyu örneklerle ele almanız. Bu ünitede ayrıca bilgilere erişim olarak da ifade edilen kütük düzenleme konusu da incelenmiştir..Veri Düzenlemesi ve Yapılandırılması Bu Ünitede.26 - ..

karakter gruplarından oluşur. alanlar (fields). kişi isimlerini oluşturan alfabetik karakter grupları isim alanı.. Bir kişiye ilişkin ücret ödeme kaydı. Verinin ilişkili alanları kayıt biçiminde gruplanmışlardır. ? Verilerin yapılandırılmasının ve düzenlenmesinin amacı nedir? VERİ DÜZENLEMESİ Veri. oluşur. kitabınızda bundan sonra sıklıkla kullanılacaktır. BBİ içinde veriyi mantıksal bir biçimde düzenlemek için tasarlanmışlardır.BİLGİSAYAR İLE BİLGİ İŞLEMEDE VERİ DÜZENLENMESİ VE YAPILANDIRILMASI Bilgisayar ile Bilgi İşleme (BBİ)'nin anlaşılmasının temeli büyük ölçüde. ücreti vb.2.. Kütük. Çalışan bu kişilerin tümüne ilişkin kayıtlar (adı-soyadı. İşlem kütükleri. verinin en temel öğesi olup. mantıksal biçimde düzenlenmeli ve yapılandırılmalıdır.) ortaya koyar. Basitten karmaşığa doğru sıralanan veri yapıları. veri düzenlemesinin çeşitli temel kavramlarının anlaşılmasına bağlıdır. Her bir çalışana ilişkin veriye ise kayıt adını vermekteyiz.. Ücretler ana kütüğü (payroll master file) sürekli bir kütük niteliğini taşırken. o kişinin isminden. yine ücretlere ilişkin haftalık işlem kütüğü (weekly transaction file) geçici bir çalışma kütüğü niteliğindedir. kayıtlar (records) ve kütükler (files) içinde düzenlenmiştir. farklı kullanımlara yönelik verileri içeren kayıtlar veya kütüklerin birbiriyle ilişkilendirilerek işletilmesi sağlanır.6) bir karakterdir. alfabetik. Her bir çalışana ilişkin her bir veri ise alan olarak tanımlanmaktadır (Örneğin sadece adı soyadı gibi). bu alan içindeki her bir sayı(1. Alanı oluşturan her bir harf. her BBİ sisteminde veri. satış tutarlarını oluşturan sayısal karakter grupları satış tutarı alanını oluşturabilir. Örneğin çalışanın sicil numarası 123456 ise. Çağdaş BBİ sistemlerinin önemli bir öğesi olan veri tabanı uygulamasıyla. Örneğin. belirli bir zaman aralığında oluşan işlemlere ilişkin kayıtları içerirler ve devresel olarak. Bu öğeler kavramsal olarak önem taşımakta olup. vergi oranından vb. öğeler olarak karakterler (characters). Kütükler sürekliliklerine göre iki ayrımda incelenebilirler. bir kütükteki kayıtlara veya bilgilere erişerek gerekli değişiklik veya eklemeleri yapmak ve kütüğü en son haline getirmektir. Etkin bir işlemeyi sağlayabilmek için. sayı veya sembol ise karakter olarak tanımlanır. ana kütüğün içerdiği süreklilik taşıyan kayıtları günlemede (update) kullanılırlar. ana kütük ve işlem (çalışma) kütüğü. birbiriyle ilişkili kayıtlar topluluğudur (veya veri setidir). Alan. Karakter. Böylelik. yerler vb. sayısal veya diğer sembollerden oluşur. İleriki ünitelerde daha ayrıntılı olarak ele alınacak bir kavram da veri tabanıdır (Data Base). çalıştığı birim. ✔ Günleme nedir? Günleme. sicil numarası. sosyal sigorta numarasından.) ücretler kütüğünü oluşturacaktır.27 - .. bir varlığı (nesneler. insanlar. ! İşyerinde 20 kişi çalışmaktadır. Bir veri alanı bir özelliği (karakteristik veya nitelik).

(özellikle işletmelerde. Bu kesimde ise.-TL. ? Bilgi işlemede veri tabanının kullanılmasının sağlayacağı faydalar nelerdir? Karakter. belirli bir sıradüzene sahip olduklarını belirtmiştik. ? Verilerin yapılandırılmasının gereği nedir? Verinin yapılandırılmasında aşağıdaki dört temel yaklaşım ortaya konabilir. Bu amaçla veriler. Ancak bu tür bir yapılandırma. Basit doğrusal yapılar (Simple linear structures): Eğer verinin tüm öğeleri bağımsız ve aynı önemde ise veri. Kütüklerden veya veri tabanından elde edilecek bilginin uygun biçimde sağlanabilmesine verilerin yapılandırılmış olması olanak verir.000. Kayıt Ortak Veri Öğeleri. kütük ve veri tabanı ilişkisi aşağıdaki gibi özetlenebilir .28 - .. mantıksal (anlam taşıyan. Liste yapıları (List structures): Bu yaklaşımda. M Karakter İSİM ALANI MEHMET AK Alan ÜCRET KAYDI MEHMET AK 57533874 820..) kayıtlar. "gösterici" (pointer) kullanımıyla birbirlerine bağlantı. alan.1. işletmenin olaylara ilişkin uygulamalarını göz önüne alan mantıksal ve anlamlı bir ilişkiler sistemine sahip kılınmalıdır.) bilgi işleme amaçlarına genellikle uygun düşmemektedir. Şekil 3.. kayıt. basit doğrusal bir yapıda sıralanabilir. ÜCRET KÜTÜĞÜ Kütük PERSONEL VERİ TABANI Veri Tabanı VERİ YAPILANDIRILMASI BBİ'de veri düzenlemesi için gerekli olan veri öğelerinin.. verinin işlevsel kullanımını sağlayan bir yapıya kavuşturulması üzerinde durulacaktır. merkezi bir kütükler dizisi oluşturulmuş olunur.le. farklı uygulamalar için kullanılacak ortak verilerin sisteme tekrar tekrar verilmesinin önüne geçilerek.

Böylece herhangi bir zamandaki ödenmemiş faturaları gösteren bir liste yapısı kullanılabilir. bir hesap numarası (kodu) ile tanımlanabilir. bellekte yer alan başka bir kayıtla mantıksal ilişki içinde olan. Bir gösterici. tek adını ve adreslerini içerir. bu işlemleri yansıtan bir fatura kütüğü tutabilir. bir müşteriler ana kütüğündeki kayıtlar.2). gösterici yardımıyla bağlantılandırılabilir (Şekil 3. Gösterici Fatura Numarası Fatura Verisi Gösterici Örnek Bir Liste Yapısı. her müşterinin tek kodunu. gösterici olarak özel bir karakterin kullanımıyla tanımlanacaktır (Şekil 3. Bu durumda şirket.2. bir kayıt üzerindeki veri kalemidir. Buna karşılık bu fatura kaydı. ● ● ● Şekil 3. bir müşteri farklı günlerde çeşitli kalem malları satınalabilir. sonraki faturalarına bağlantılandırılacaktır. Müşteri kütüğündeki her kayıt. GÖSTERİCİ KAYIT ADRESİ PERSONEL KÜTÜĞÜ 101 GÖSTERİCİ ÜCRET KÜTÜĞÜ Bağlantı 2854 Şekil 3. Hesap Adresi Numarası vb. 1 9 Bağlantı 9 KAYIT ANAHTARI Çalışan Numarası BÖLÜM NUMARASI . Örneğin. aynı çalışanın kayıtlarını içeren personel ana kütüğündeki kayıtlar. bir çalışanın ücretler ana kütüğündeki ücret kaydı.landırılmışlardır. Örneğin. Bu zincirdeki son fatura. ● ● Müşteri Kütüğü Fatura Numarası ● Fatura Verisi ● ● ● ** Yukarıda verilen müşteri-fatura ilişkisine benzer şekildeki örnekler çoğaltılabilir.3. Kütüklerdeki Kayıtların Gösterici İle Bağlantılandırılması. Bu kütükteki her müşteri kaydı. müşterinin.29 - .3). ● ● ● Fatura Numarası Fatura Verisi Gösterici ● ● ● ● ● ● Müşteri Müşteri İsmi. fatura kütüğünde müşteri için ilk faturanın kayıt yerini gösteren bir alan içerecektir. Bir muhasebe döneminde.

BÜYÜK DEFTER HESAP KAYDI (ALACAK HESAPLARI) Birinci Düzey İkinci Düzey MÜŞTERİ KAYDI Şekil 3. Örneğin. Üçüncü Düzey HAVALE BİLDİRİM KAYDI SATIŞ FATURASI KAYDI Dördüncü Düzey FATURA KALEMİ Ağ Yapısı (Network Structures): Ağaç yaklaşımına benzemeyen ve dalların birleşmesine olanak vermeyen ağ kavramı.4). BÜYÜK DEFTER HESAP KAYDI (ALACAK HESAPLARI) SATIŞ ELEMANI KAYDI MÜŞTERİ KAYDI Şekil 3. çok yönlü bir şekilde düğümlerin (nodes) birleşmesine olanak verir. En üstte ağacın kökü. Bu yapı. Ağaç Yapıları (Tree Structures): Bu sıradüzensel (hiyerarşik) yaklaşımda veri birimleri grafik olarak tersine dönmüş bir ağaç şeklinde ve çeşitli düzeylerde yapılandırılmışlardır. SEVKİYAT KAYDI SATIŞ FATURASI ANA KAYDI AÇIK SİPARİŞ KAYDI FATURA KALEMİ (ÜRÜN SATIŞI) TAMAMLANMIŞ ÜRÜNLER ENVANTER KAYDI SATINALMA EMRİ KAYDI . Örnek Bir Ağaç Yapısı. kayıtlar arasındaki karmaşık mantıksal.4. Örnek Bir Ağ Yapısı.5. bir çalışanın sosyal sigorta numarası ücret kütüğündeki veri kaydını tanımlayabilmek için kullanılabilir.! Bir kütükteki veya bir veri tabanındaki her kayıt bir veya daha fazla tanıtım alanını veya anahtarı içerir.30 - . daha sonra üst ve alt dallar bulunmaktadır (Şekil 3.5). Anahtar. bir kütükteki bilgiyi aramaya olanak verir. ilişkileri ortaya koyabilmeye yöneliktir (Şekil 3.

Örneğin müşterilerin hesap numaralarının bir sıra izlemesi gibi. kayıt anahtarı sırasına göre ilk sıradaki kayıttan okunmaya başlanarak ilgili veriye erişilinceye dek okuma sürdürülür. Verinin düzenlenmesinden sonra. Kayıtların bir araya gelmesiyle kütükler oluşacaktır. bir önceki tutanağın konumundan bağımsız olarak tutanağa erişimi sağlamaya yöneliktir. verinin işlevsel kullanımının sağlanması için yapılandırılması gerekir. sayısal veya diğer sembollerle ifade edilebilir.) Rassal Kütük Düzenleme: Bu yaklaşımda kayıtlar. Karakter alfabetik. İndeksli Sırasal Kütük Düzenleme: İndeksli sırasal erişim yöntemi olarak da anılan bu yöntemde kayıtlar. kütük içinde fiziksel olarak kayıt anahtarlarının sırasallığına göre saklanırlar. veriyi düzenlemenin temel yollarından biri sırasal yöntem kullanmadır. BBİ'de kayıt ile ifade edilen ise birbirleriyle ilişkili alanlar topluluğudur.? Verilerin yapılandırılmasında kullanılan yaklaşımların farklılıkları nelerdir? Tartışınız. Bu amaçla veri öğeleri birbirlerini içerecek şekilde oluşturulacaktır. Ancak burada önem taşıyan. KÜTÜK DÜZENLEME Düzenlenmiş ve yapılandırılmış verilerin bilgiler olarak erişimini sağlamak kütüklerin düzenlenmesini gerektirmektedir. Özet BBİ sisteminin etkin bir şekilde çalışmasının temelinde verinin mantıksal bir biçimde düzenlenmesi ve yapılandırılması vardır. Bunlar. Verinin yapılandırılmasında dört temel yaklaşım vardır. Yani işleyiş. Erişim (access). bilginin bilgisayarın bir çevre donanımından ya da bir saklama aygıtından elde edilmesi sürecidir. Kütüklerin içerdiği kayıtlara bağlı bir kayıt numarası ile bilgilere doğru erişilebilir.) ve bu. ? Bilgisayarla bilgi işlemede erişimin önemi nedir? Bilgi okumak ya da yazmak için belli bir yeri fiziksel olarak bulmak olarak tanımlanan erişimde üç temel yaklaşım şunlardır: ● ● ● Sırasal kütük düzenleme (Sequential file organization) Rassal kütük düzenleme (Random-direct-file organization) İndeksli sırasal kütük düzenleme (Indexed sequential file organization) Sırasal Kütük Düzenleme: Kütük içinde. Bu yaklaşımda kayıtlar.. kütük içinde fiziksel olarak rassal biçimde saklanmışlardır. alan. (Bir bilgisayar bileşeni olan okuma/yazma kafası bu işi yerine getirmektedir. . bir direkt erişimli bellek üzerinde (örneğin bir manyetik disk) sırasal olarak saklanmakta ve her bir kaydın bir anahtarı bulunmaktadır(örneğin personel numarası gibi. kayıt ve kütük olarak sıralanmaktadır. Verinin en temel öğesi karakterdir.31 - . Bu veri öğeleri karakter.. bu sırasal verilere erişme yöntemidir. Alan ise karakterler topluluğudur. her bir veri kaydının bellekte konumlanacağı adres için bir anahtar oluşturur. Sırasal kütük düzenlemede bir çevre biriminden herhangi bir veriye erişilmek ve günlenmek istenildiğinde kayıtlar.

Verilerin düzenlenip. Alan d. Yığın işleme . yapılandırılmasından sonra. Düzenleme b. Rassal kütük düzenleme. Düzenleme d. Ağaç yapılar ve Ağ yapısıdır. bilgisayarın bir çevre donanımından ya da bir saklama aygıtından elde edilebilecektir. Sorular 1. Karakter c. Bilginin bilgisayarın bir çevre donanımından ya da bir saklama aygıtından elde edilmesi süreci aşağıdakilerden hangisidir? a. Günleme 3. Kayıt e. Böyle bir uygulama ile bilgi. Erişim d. İndeksli kütük düzenleme. Yapılandırma e.● ● ● ● Basit doğrusal yapılar. İşletmenin müşterilerinden Mustafa Öz'e ait 120001001 nolu hesap ve bu hesaptaki 100 milyon liralık alacağa ilişkin veri öğesi aşağıdakilerden hangisidir? a. Bir kütükteki kayıtlara veya bilgilere erişerek gerekli değişiklik ve eklemeleri yapma ve kütüğü en son hale getirme işlemi aşağıdakilerden hangisidir? a. Kütük düzenleme ile ilgili üç temel yaklaşım şunlardır: ● ● ● Sırasal kütük düzenleme. Kütük 2. Liste yapıları. Kaydetme c. İşleme b. Günleme c. Veri Tabanı b. verilerin bilgiler olarak erişimini sağlamak kütüklerin düzenlenmesini gerektirmektedir.32 - .

33 - . Kayıtlar.e. : Ana kütüğü günleyecek olan değişiklik kayıtlarını (tutanaklarını) içeren kütüktür. e. Verinin tüm öğeleri bağımsız ve aynı önemdedir. Veri tabanı yapısı c. Aşağıdakilerden hangisi veri yapılandırılması yaklaşımlarından biridir? a. bir bilgi öğesinin yerini tanımlamak için kullanılan bir ifade. Karmaşık mantıksal ilişkiler kolaylıkla ortaya konabilir. Düğüm İşlem Kütüğü Kayıt (Tutanak) : Birbiriyle ilişkili bilgi öğelerinden oluşan ve belli bir işlemi niteleyen bir birim bilgi ya da birbiriyle ilişkili bir dizi bilgi öğesinden oluşan kütüğün temel birimidir. İçeriği fazla değişmeyen ve bir başvuru kütüğü niteliğindeki ana kütükler. d. 5. . Sırasal kütük yapısı e. Yapılandırma 4. tüm veri ve bilgileri içeren. bilgisayarda işlenerek gerekli çıktılar alınır. Veri Tabanı : Bir örgütün tüm bölümleri için farklı kullanım amaçlarına yönelik. Rassal kütük yapısı d. : Veri tabanı yönetim sisteminde. b. Veri birimleri tersine dönmüş bir ağaç şeklinde yapılandırılmıştır. Ağ yapısı b. gösterici yardımıyla birbirine bağlantılandırılmıştır. Aşağıdakilerden hangisi veri yapılandırılmasında kullanılan liste yapıları için doğrudur? a. Bilgi işleme sistemine uygun düşmeyen bir yaklaşımdır. c. merkezi bir dosyalar dizisi ya da bir veri kümeleri topluluğudur. Yığın işlem yapısı Sözlük ve Kavramlar Dizini Ana Kütük : Gerekli bilgilerin günlenmiş olarak saklandığı kalıcı kütüklerdir.

Bilgisayarla Bilgi İşleme Sistemleri Bu Ünitede. Bilgi işleme sistemlerini çalışırken bir diğer bilgi işleme sistemi ile olan farklılıklarını ve benzerliklerini öğreniniz. 4 ÜNİTE İşletmenin sahip olduğu veya sahip olacağı donanım ve yazılım ile faaliyet alanı ve konusuna göre seçilecek bilgi işleme sistemlerinin neler olduğu karşılaştırmalı olarak ele alınacaktır. Ayrıca ünitede verilen örnekleri dikkatlice ilgili bilgi işleme sistemi ile bağdaştırınız. Böylece üniteyi kolaylıkla anlamanız sağlanacaktır.. Çalışma Biçimine İlişkin Olarak...34 - . ..

✔ Bilgi işleme sisteminin seçiminde nelere dikkat edilmelidir? Bu amaçla işletmeler şu noktalara dikkat etmelidirler: ● ● Mevcut bilgi işleme sistemlerinin neler olduğu. bu sistemlerin en iyi şekilde değerlendirilmesine dayanır. ancak. ilk adımda mevcut sistemlerin her biri üzerinde inceleme ve araştırmaları gerekli kılar. sistem seçimi. bu sistemleri sistemi denetleyecek olan denetçilerin çok iyi bilmesi gerekir. uygulamalarının yapısına ve özelliklerine göre. bu sistemlerin sırasıyla her birinin muhasebecilerce ve denetçilerce çok iyi bilinmesi gerekmektedir. Aynı şekilde. ileriki ünitelerde açıklanacak sistem çözümleme. ● ● Mevcut sistemleri sınıflamada kullanılacak bu ölçütler.35 - . hangi donanımı ve bilgi işleme sistemini seçeceklerine karar vermek durumundadırlar. Bu sistemlerin güçlü ve zayıf yanlarının neler olduğu. Sistem karakteristikleri temelindeki Bilgisayarla Bilgi İşleme (BBİ) sistemleri. doğrudan muhasebe işlevlerine yönelik değildir. Çünkü. sistemin yerleştirilmesi ve gerçekleştirilmesi adımlarına muhasebecinin etkin ve bilinçli bir biçimde katılarak sistemden beklediklerini ortaya koyması ve tanımlaması gerekmektedir. Önemle belirtmek gerekir ki. ? Bilgi İşleme Sistemlerinin bilinmesinin muhasebeci ve denetçiler açısından önemi nedir? . Mevcut olan her bir bilgi işleme sisteminin yerine getirebileceği işlevlerin neler olduğu. farklı işletmelerin farklı amaçlarına hizmet ederler. İşletme yönetimleri. Yine her sistem. aşağıdaki gibi sınıflanabilir: ● ● ● ● ● ● Yığın İşleme Sistemleri (Batch Processing Systems) Çevrimiçi-Gerçek Zamanlı Sistemler (Online-Real Time Systems) Veri Tabanı Sistemleri (Data Base Systems) Dağıtımlı Sistemler (Distributed Systems) İletişim Sistemleri (Communication Systems) Zaman Bölüşümlü Sistemler (Timesharing Systems) ? Bilgisayarla bilgi işleme sistemleri nelerdir? Sıralanan sistemlerin her biri farklı donanıma ve yazılım desteğine sahiptirler. bu sistemlerden birine veya birkaçına uyarlanacaksa. kontrol etkinliğinin sağlanması. Sistem karakteristiklerinin belirlenmesi. işletmelerin gereksinmelerine yanıt verecek farklı özellikleri içeren sistemler olarak ele alınabilir. Çünkü muhasebe sistemi. Bu sistemlerin donanım ve yazılım yapıları.GİRİŞ Şu anda kullanmakta olduğumuz çağdaş bilgisayarla bilgi işleme teknolojisi. muhasebe işlevlerini yerine getirecek sistemlerin donanım ve yazılım karakteristiklerine yöneliktir.

Burada yığınların belirli zaman aralıklarına göre de biriktirilmeleri sözkonusu olabilir.YIĞIN İŞLEME SİSTEMLERİ (BATCH PROCESSING SYSTEMS) Yığın (Batch) sözcüğü. Terminal Eski Ana Kütük Yeni Ana Kütük Şekil 4. İşlem Kütüğü Uygulama Programı Rapor Şekil 4. maliyet muhasebesi uygulamaları ve büyük defter işlemleri verilebilir. envanter kayıtlarını tutma uygulamaları. yığınlar öncelikle disket. ilgili kütüğün ana işlem biriminde günlenmesi istendiğinde bilgisayara verilerek işlenirler. manyetik band. ? Yığın işlem sisteminin karakteristikleri nelerdir? Yığın işlem sisteminde. Örneğin. ücret ödemeleri. birer işlem kütüğü olarak işlev görmektedir.36 - . Bu zaman aralığı.1'de görüldüğü gibi herhangi bir uygulamaya ilişkin yığınlanmış belgeler. Burada.1. manyetik band veya disk. Veri Yığını İşlem Kütüğü Ana İşlem Birimi Yığın İşleme Sistemi. İşlem kütüğündeki veriler ana işlem birimine iletildiklerinde. günlenmesi veya rapor üretilmesi basitçe aşağıdaki gibi gösterilebilir. Yığın işlem daha çok. Örneğin. kasa tahsil ve kasa ödeme işlemleri. geniş ölçüdeki rutin işlemlerin işlenmesinde kullanılan bir yaklaşımdır. ? Yığın işlem sistemi hangi tip işler için uygulanabilir? Bir uygulamaya ilişkin olarak. basit olarak işletme eylemlerinin ürettiği belgelerin derlenmesi. faturalama işlemleri. işletmenin işlem yoğunluğuna göre bir gün. işçi zaman kartlarının veya satınalma işlemlerinin yığınlanması gibi. sözkonusu uygulamaya ilişkin uygulama programı uyarınca eski ana kütük günlenmiş olacaktır (yeni başlatılan bir uygulama ise yeni ana . Terminal ise. bir hafta veya bir ay olabilir. önceden belirtildiği gibi doğrudan giriş işlevini yerine getirmektedir. Yığın işleme tipik örnekler olarak. salt belgelerin biriktirilip terminalden belirli zaman aralıklarında doğrudan işlenmeleri de olanaklıdır. satışlar. Temelde. manyetik disk gibi ortamlarda biriktirilerek ana işlem birimine verilebilecekleri gibi. işletme eylemlerine dayalı belgelerden aynı yapıda olanlarının yığınlar olarak biraraya getirilerek işlenmesi (kayıtlanması) yığın işleme sistemidir. satış faturalarının. öncelikle bir manyetik band veya diske verilerek. belgelerin biriktirilmesinin çeşitli yöntemleri vardır. biriktirilmektedir. yığın işlem sistemiyle bir kütüğün yaratılması. Belirlenmiş zaman aralığında veya belirlenmiş sayıda biriktirilen işletme belgeleri. önceden belirlenmiş ölçüdeki veya zaman aralığındaki yığınlanmış işletme belgelerinin. toplanması anlamına gelmektedir.

Mantık dışı durumlar .kütük yaratılmış olacaktır). Çevrimdışı (off-line) bir terminalde işlenen ve şube verilerini içeren bir manyetik band veya disket. bandlar üzerindeki günlenmiş kütükler veya basılı çıktı(print-out) olarak raporlar şeklinde olabilirler. bir biçimleme (edit) programı aracılığıyla denetlenerek biçimleme raporu alınır. Bu günleme işleminden sonra yeni ana kütükler elde edilmiş olacaktır. haftada bir şirket bilgi işlem merkezine gönderilerek ana işlem biriminde kütükleri günlemede kullanılabilir.Ş. muhasebe hesap planında olmayan bir kod). Şirkette "yığın işleme sistemi". sözkonusu işletme bir bağlı şirket olabilir ve işlediği ücret bilgilerini ana şirketteki bilgi işlem merkezine göndermiş olabilir).2'de verilmiştir. Geçersiz veri alanı (örneğin. Şirketin pazarlama faaliyetleri ise İstanbul’da yürütülmektedir. negatif ücret tutarı). Bu rapora göre hatalar ortaya çıkarılarak gerekli düzeltmeler yapılır ve önceden belirlenmiş olan yığın toplam tutarı ile uzlaşma sağlanır. Şekilde olduğu gibi çıktılar. sıralama programı aracılığıyla sıralama yapılır. Merkeze her bir birim verileri belirli dönemlerde gönderecek ve eski ana kütükler günlenecektir. bilgi işleme sistemi olarak benimsenmiştir. ücret günleme programı ile eski ücretler ana kütüğü günlenerek ücret bordrosu ile günlenmiş ücretler ana . işçi personel numarası veya sosyal sigorta numarasına göre. yani doğru verileri tekrar işlenmesi ve biçimleme programının bir hataya işaret etmemesi üzerine. Band üzerindeki bilgiler. Uymayan hesap kodları ve tanıtım kodları (örneğin. Yığın işleme sistemine uygulamadan bir örnek olarak ücret ödemelerini gösteren bir sistem akış çizeneği. Buna göre işçilerin iş girişinde çalışma sürelerini gösteren zaman kartları bir manyetik band üzerine işlenmekte ve daha sonra ana işlem birimine verilmektedir(daha önce değinildiği gibi. Şekil 4. ? Bir yığın işleme sisteminde ortaya çıkabilecek veri hataları nelerdir? Yığın işleme sisteminde veri hataları şu şekilde karşımıza çıkabilir: ● ● Geçersiz hesap kodları veya tanıtım kodları. makina imalatı işi yapmaktadır. aylık çalışma saatinin aşılması). Belirlenen sınırlar dışında kalan durumlar (Örneğin. ! Merkezi Eskişehir’de bulunan Anadolu Sanayi ve Ticaret A. İşaret hataları (örneğin. Şirketin Afyon ve Kütahya illerinde iki fabrikası bulunmaktadır. Yığın işlem sisteminde çıktılar için diğer sistemlerden farklı bir durum sözkonusu değildir. sayısal verileri içermesi gereken bir alanda sayısal olmayan sembollerin bulunması). ● ● ● ● Hataların düzeltilerek yeni.37 - . ? Yığın işlem sisteminde yeni ana kütük oluşturulurken hangi işlemler yapılır? Yığın işleme sistemi. Böyle bir sistemde her bir birim bilgi işleme faaliyetlerini birbirlerinden bağımsız olarak yürütecekler ve belirli dönemlerde bilgiler şirketin merkezine gönderilecektir. özellikle şubeleri veya bağlı şirketleri olan ve aralarında doğrudan terminal bağlantısı bulunmayan işletmeler için kullanılmaktadır. Bundan sonra.

ÇEVRİMİÇİ-GERÇEK ZAMANLI BİLGİ İŞLEME SİSTEMİ Bugün bilgi işleme sistemi olarak kullanımı giderek yaygınlaşan çevrimiçi-gerçek zamanlı bilgi işleme sistemi.K.kütüğü elde edilir. Bu program. SIRALAMA S. yığın işlemedeki zaman yitir. Numarası veya işçi numarası ESKİ ÜCRETLER ANA KÜTÜĞÜ ÜCRET GÜNLEME PROGRAMI ÜCRET BORDROSU GÜNLENMİŞ ÜCRET LER ANA KÜTÜĞÜ ÇEK PROGRAMI ÜCRET ÇEKLERİ GÜNLÜK ÖZET PROGRAMI MUHASEBE ÖZET RAPORU Bu süreç içinde ücret günleme programının özel bir önemi vardır.38 - . indirimler ve net ücret hesaplamalarını yapmak durumundadır.) ve brüt ücret. Yığın İşlem Ücret Sistemi.2.S. Bu kütükten. işçilere ilişkin değişen durumları gözönüne almak (evlenme. terfi vb. ZAMAN KARTLARI YIĞIN KONTROL TOPLAMLARI VERİ BANDI HATA DÜZELTME BİÇİMLEME PROGRAMI BİÇİMLEME RAPORU Şekil 4. çek programı ile ücret çekleri elde edilir ve istenirse muhasebe için bir muhasebe özet raporu çıkartılır. çocuk zammı.

3). bilgisayarın kullanımı daha işlevsel kılınmakta ve kullanıcıların çeşitli düzeylerdeki kişilerden olabilmesine olanak tanınmaktadır. bilginin zaman içinde sürekliliği sağlanmış olmaktadır. Kütük sorgulama. ? Çevrimiçi-Gerçek Zamanlı Bilgi İşleme Sisteminin karakteristikleri nelerdir? Çevrimiçi bilgi işleme.4'de verilmiştir. gerekli kütükleri günleyerek işlem yapabilmek. ÇevrimiçiGerçek Zamanlı Bilgi İşleme Kavramı. Örneğin. Öte yandan. Çevrimiçi. bu sistemde her program. verilerin oluştukları anda ve oluştukları yerde işlenmeleri olanağı sağlanmaktadır. Çevrimiçi sistem. Çevrimiçi bilgi işleme sistemine örnek olarak çevrimiçi satış işlemleri. yönetim düzeyinde bilgi soruşturması için kolaylıkla kullanılabilmektedir. ana işlem birimiyle doğrudan ilişki içinde olan ve ana işlem biriminin doğrudan denetimine tabi giriş/çıkış donanım aygıtlarına verilen addır. çevrimiçi bilgi işlemeye yönelik ve eşgüdümlü bir işletim sistemine gereksinecektir. çevrimiçi bilgisayar programlarının kontrolu altında yerine getirilmektedir. ? Çevrimiçi ve gerçek zamanlı kavramlar ile ifade edilen nedir? ÇEVRİMİÇİ DOĞRUDAN ERİŞİM BİRİMLERİ Şekil 4. Buna karşılık. anlık işlem yapabilmeyi yani gerçek zamanda çalışmayı olanaklı kılmaktadır. Sıralanan bu işlevlerin tümü. Bu sistemle. Rapor üretme. giriş birimi olarak bir terminal aracılığıyla işlemin yapıldığı yerdeki veya dışındaki (örneğin. saklayabilmek veya sorgulama yapabilmek şeklinde ortaya çıkmaktadır (Şekil 4.me ve iletişim sorununa köklü bir çözüm getirmektedir.3. Bu sistemle. başka bir kent veya ülke) bilgisayar sistemine veri ileterek. insan ile bilgisayar arasında doğrudan bir ilişkiyi kurabilmesi açısından değer taşımaktadır. Şekil 4. . işlevler olarak aşağıdaki gibi gruplanabilir: ● ● ● ● Veri girişi Kütük günleme.39 - . Çevrimiçi birimlerin veriyi uzaklık tanımadan ve belirli bir zaman aralığı gözetmeden anında işleyerek çıktı alabilmeleri. Bu nedenle çevrimiçi ve gerçek zaman terimleri birlikte kullanılmaktadır. ÇEVRİMİÇİ TERMİNAL GİRİŞ/ÇIKIŞ ANA İŞLEM BİRİMİ İŞLEME EK BELLEK Özellikle bankacılık sisteminde yakından tanımaya başladığımız çevrimiçi-gerçek zamanlı bilgi işlemenin tipik kullanımı.

Örneğin. Öte yandan satışlar ana kütüğünde. Ancak bilgisayar kayıtlarında değişiklik yapamaz. müşteriler ve satışlar ana kütüklerine ne şekilde işlenir? Şekil 4.40 - . süpermarketlerde. müşterilere ilişkin satış verileri bir terminalden (bir satış noktasından) doğrudan ve satış işleminin gerçekleştiği anda girilmektedir. Bu tür yerlerdeki kasa kayıt aygıtlarının yerini veri giriş terminalleri almaktadır. stoklar ana kütüğünde satılan üründe miktarsal bir azalma olmakta. işlemlerin bir terminal aracılığıyla girişi yapılır ve ana işlem birimine iletilir. yığın hale getirilmiş verilerin. uygulama programı uyarınca ilgili kütüklerde bilgiler günlenmektedir. satış yapılan müşterinin hesabına işlem kaydedilmekte veya yeni müşteri kaydı oluşturulmaktadır. . satışlara ilişkin bilgiler satış noktaları. bölümlerden oluşan mağazalarda ve daha birçok satış uygulamasında pratik ve etkin bir kullanım çevrimiçi sistemle sağlanmaktadır. Kayıtların değiştirilmesi. önceden tanımlanmış olan müşteri hesap kodlarına göre. Çevrimiçi sistemin kullanımı etkinleştirmek ve güvenilir kılmak için üç yaklaşımdan söz edilebilir: Bunlardan birincisinde. bir terminaldeki kullanıcı. sürdürülmekte olan tüm bu işlemleri yönetime ayrılmış bir terminalden anında izleyebilmekte ve gereksinim duyduğu raporları ekrandan veya yazıcıdan yine anında alabilmektedir. Terminaldeki kullanıcı. bilgisayardaki ana kütükleri değiştirmek için doğrudan bir yetkiye sahip değildir. İkinci yaklaşımda. Yönetim. ● ● ● ● V eri Girişi ● Kontrol Yanıtları SATIŞ İŞLEMLERİNİN İŞLENMESİ KÜTÜK GÜNLEME SORUŞTURMA/YANIT İŞLEMLERİ Yönetim Soruşturma ve Görüntüleme YÖNETİM TERMİNALİ SATIŞ NOKTASI TERMİNALİ ÇevrimiçiGerçek Zamanlı Satış İşlemleri. Müşteriler ana kütüğünde ise. daha önce belirlenmiş olan stok emniyet düzeyi aşılmışsa da aynı terminalden stok gereksinimi elde edilmektedir. bilgisayara terminal aracılığıyla anında erişebilir ve bir hesabın veya bir işlemin durumunu öğrenebilir. Satış işlemlerini perakende olarak yürüten işletmelerde. Ana işlem biriminde işlemler biçimlenir ve ana kayıtların daha sonraki yığın kütük günlemesi için bir kütükte saklanır.4'den anlaşılacağı gibi. departman.UYGULAMA PROGRAMLARI Şekil 4. işlenmek üzere bilgi işlem merkezine gönderilmesiyle gerçekleştirilebilir. şirket gibi öğeler gözetilerek parasal olarak günlenmektedir.4. Girişin gerçekleştiği anda ise. STOKLAR ANA KÜTÜĞÜ MÜŞTERİ ANA KÜTÜĞÜ SATIŞLAR ANA KÜTÜĞÜ ✔ Çevrimiçi-Gerçek Zamanlı Bilgi İşleme Sisteminde bir satış işlemi stoklar.

Tekrarın önlenmesi.5). bilgisayar kütüklerini hatalı ve yetkisiz işlemlerden korumak için geniş bir şekilde programlanmış bilgi işleme kontrollarını gerektirmektedir. bir üretim veri tabanında mal ve sipariş bilgilerini saklayan iki kütük bulunduğunu düşünelim. ilk olarak. ? Çevrimiçi-Gerçek Zamanlı Bilgi İşleme Sistemi’nin kullanımını etkinleştirmek ve güvenilirliğini artırmak için neler yapılabilir? VERİ TABANI Bilindiği gibi işletmelerde. ✔ Veri tabanı nedir? Veri tabanı. Ancak bu yeni alan fazla. . Bu sistem. tekrar etmeyen ve yapısal bilgiler toplamıdır. genellikle finansal kayıtlar farklı bölümlerde tutulmaktadır. işletmenin her defasında. her mal kaydına ait bir sipariş toplam alanı tutulması daha iyi olacaktır. Veri yalnızca bir yerde saklanıyorsa. bu üç setin yalnızca bir tek sete indirgenebilmesinin önemli ölçüde bilgi tasarrufunu sağlayacağı da açıktır. Tamlık. konu hakkında sorulabilecek tüm soruların yanıtlanabilmesi için gereklidir. Bu. Veri tabanı kavramında kütüklerin yaratılması ve günlenmesi Veri Tabanı Yönetim Sistemi (VTYS) (Data Base Management System) tarafından yerine getirilmektedir. Örneğin. Ancak. Tekrarın önlenmesi her zaman kolaylıkla elde edilemez ve bazen de vazgeçilmesi gerekir. bilginin tam yüzde 100'ünü saklar. veri tabanının belirlenmiş olan konudaki bütün bilgileri kapsaması özelliğidir. işlemlerin kolay ve hızlı yapılabilmesini sağlayacak biçimde saklanmasıdır. Eğer iki ayrı yerde saklanıyorsa. BBİ'nin teknolojik avantajlarını kullanarak böylesi bir uygulamaya olanak veren sistem veri tabanıdır. tanımlanmış bir konuda tam. O zaman sorgunun yanıtlanması çok daha çabuk olacaktır. Eğer bu tür sorgulamalar sık sık yapılıyorsa. disk belleğinde de tasarruf sağlar. Tamlık (exhaustivity). hız ve yanıt süresi gereklerini yerine getirmek üzere ayrılmak zorunda kalınabilir.41 - . müşteriler hakkındaki tüm bilgileri verir. VTYS altında kütükler. Bir kullanıcı. ikinci bir stoklar kayıt seti de stok kontrol bölümünde ve üçüncü bir stok kayıt seti de ambarda tutuluyor olabilir. bir yerde günlenip. Örneğin. Tekrarın önlenmesi kuralından. diğerinde eski halinde kalabilir ve böylelikle sorgulamalar da çelişkili sonuçlar verebilir. hiçbir verinin birden çok yerde saklanmamasıdır. bir işlemin girişiyle doğrudan bilgisayar kütüklerini günleyen terminali kullandığı ve en karmaşık olan çevrimiçi günleme sistemidir. Bu tür bir bölünme veya bölümlendirme elbette bir gerekliliğin sonucudur. bu işlem uzun sürecektir. Örneğin. belirli bir mal için yapılmış olan toplam siparişi sorguladığında. tutarlılığın sağlanması için gereklidir. Tekrarın önlenmesi. o mal için sipariş kütüğünde bulunan tüm kayıtlara bir bir erişilerek miktarları toplanır. bir müşteri veri tabanı. Bir mala ait birçok sipariş varsa. Veri tabanının tasarımı ve düzenlenmesi bu amaca yönelik önemli bir aşamadır. ama kendisiyle çelişemez. yüzde 101'ini değil. ortak veri tabanı biçiminde bütünleşik hale getirilmiştir (Şekil 4. doğru ya da yanlış olabilir. Yukarıdaki üretim veri tabanı örneğinde bir sipariş kaydında siparişin ait olduğu mal numarasının mantıksal olarak bulunmasına gerek yoktur. stoklar yardımcı defteri muhasebe bölümünde. verilerin.Üçüncü yaklaşım ise. yani tekrarlanan bilgidir. Yapısallaştırma (structuring). Veri tabanı.

kütüklere erişimi. Sistem kontrolü. Veri tabanı/veri iletişimi açısından durum ele alındığında VT/ Vİ'nin VTYS içeride olmak üzere aşağıdaki işlevsel bileşenleri içerdiğini görmekteyiz. sistemde iletişim terminallerle kurulacak. veri tabanı kavramının önemli bir yanını oluşturmaktadır. kütüklerin günlenmesini. VTYS.42 - . Örneğin. Dil arabirimi .5'de gösterilen VTYS.? Veri Tabanı Yönetim Sisteminin kullanım amacı nedir? Yukarıda değinilen ve Şekil 4. Kütük 3 D Kalemi E Kalemi F Kalemi PROGRAM 3 Geleneksel Yaklaşım ve Veri Tabanı Yaklaşımı. ● ● ● ● Veri tabanı yönetimi. Geleneksel Yaklaşım PROGRAM 1 A B C D E F Kalemi Kalemi Kalemi Kalemi Kalemi Kalemi Veri Tabanı Yönetim Sistemi PROGRAM 2 PROGRAM 3 Veri Tabanı Yaklaşımı VTYS'nin işlev görebilmesi. ? Veri Tabanı Yönetim Sistemi nedir? Kütük 1 A Kalemi B Kalemi C Kalemi PROGRAM 1 Kütük 2 B Kalemi D Kalemi E Kalemi PROGRAM 2 Şekil 4. doğal olarak bir dizi bileşenle ilişki kurulmasını gerektirmektedir.5. uygulama programları devreye sokulacak ve işletim sistemi ile ilişki kurulacaktır. saklamayı ve diğer sorunları çözmeye yönelik bir yazılım sistemidir. Terminal yönetimi. kütüklerdeki tekrarlanmak durumunda olan bilgileri bütünleşik hale getiren ve bu ortak kaynaktan sağlanacak bilginin birçok kullanıcı ve farklı yönetim düzeyleri tarafından kullanılabilmesini olanaklı kılan VTYS'dir. Anlaşılacağı gibi.

1) Yığın İşleme Sistemleri. Veri tabanı konusu Ünite 11'de daha kapsamlı olarak incelenmiştir. İletişim Sistemi nedir? Zaman Bölüşümlü Sistemler: Çok sayıda kullanıcının işlerini aynı anda yürütebilen bir işletim düzenidir. İşletmeler bilgi işleme sisteminin seçiminde uygulamalarının yapısını ve özelliklerini gözönünde tutacakları gibi sahip oldukları veya sahip olacakları yazılım ve donanım desteğinin ne olduğunu gözönüne almak durumundadırlar. Zaman Bölüşümlü Sistem nedir? Özet Bilgi işleme sisteminin ne olacağının belirlenmesi işletme yönetimlerinin üzerinde önemle duracakları konulardan biridir. 6) Zaman Bölüşümlü Sistemler olarak ele alınmaktadır. İnsan ile bilgisayar arasında doğrudan ilişki kurulması açısından önemli olan çevrimiçi. .UYGULAMA PROGRAMLARI Şekil 4. Bu noktadan hareketle işletmelerin uygulayabilecekleri bilgisayarla bilgi işleme sistemleri.43 - . 4) Dağıtımlı Sistemler. DİL ARABİRİMİ TERMİNAL YÖNETİMİ SİSTEM KONTROL İŞLETİM SİSTEMİ VERİ TABANI YÖNETİMİ VERİ TABANI TERMİNALLER VTYA'nin VT/Vİ Oluşumu İçindeki Yeri. 5) İletişim Sistemleri. ? ? ? Dağıtımlı Sistem nedir? İletişim Sistemleri: Birden fazla bilgisayar arasında iletişim ağı kurularak bilgi alış verişini sağlayan bir sistemdir.gerçek zamanlı bilgi işleme sistemiyle veri uzaklık ve belirli bir zaman aralığı gözetmeksizin anında işlenebilecektir. Diğer bir ifadeyle.6. aynı yapıda olan belgeler belirli bir zaman aralığına göre biriktirilerek ilgili kütüğün günlenmesi istendiğinde bilgisayara verilerek işlenecektir. 2) Çevrimiçi-Gerçek Zamanlı Sistemler. DİĞER SİSTEMLER Dağıtımlı Sistemler: Bir işletmede bilgisayar hizmetine gereksinim duyan çeşitli birimlerin ayrı ayrı bilgisayar kullanarak işleme çalışmalarını kendi sistemlerinde yürütmeleridir. 3) Veri Tabanı Sistemleri. Yığın işlem sisteminin zaman yitirme ve iletişim sorununa çözüm üretmek amacıyla çevrimiçi-gerçek zamanlı bilgi işleme sistemi geliştirilmiştir. Bu iletişim ağı. bir giriş birimi yardımıyla işlemin yapıldığı yerdeki veya başka bir yerdeki bilgisayar sistemine veri iletilecek ve kütüklerin günlenmesi sağlanacaktır. İşletme eylemlerinin ürettiği belgelerin derlenmesi ve toplanması olarak tanımlanan yığın işleme sisteminde. ülkelerarası düzeyde de oluşturulabilir.

İletişim Sistemleri b. iletişim sistemleri ve zaman bölüşümlü sistemler bilgi işleme sistemlerinin diğer uygulamalarıdır. haftada bir kez bilgisayara verilerek ilgili kütüklerin günlenmesi temeline dayanan bilgi işleme sistemi aşağıdakilerden hangisidir? a. Verinin uzaklık ve zaman farklılığı gözetilmeksizin bilgisayar yardımıyla işlemin yapıldığı yere veya bir başka yere iletilmesine ilişkin bilgi işleme sistemi aşağıdakilerden hangisidir? a. Bilgi Bağlantılı Sistemler d. Dağıtımlı Sistemler c.Gerçek Zamanlı Sistemler e. İletişim Sistemleri d. Satış faturalarının haftalık olarak toplanarak. İletişim Sistemleri c. Tanımlanmış bir konuda tam. Veri Tabanı Sistemleri d.Bilgi işleme sistemi ile ilgili olarak üzerinde durduğumuz bir başka konu veri tabanıdır. Çevrimiçi. Dağıtımlı Sistemler 4. Bunların dışında dağıtımlı sistemler. Çevrimiçi-Gerçek Zamanlı Sistemler e.44 - . Böylece aynı verinin farklı yerlerde kullanılması sonucu ortaya çıkabilecek hatalar önlenmiş olacaktır. tekrar etmeyen ve yapısal bilgiler toplamı olarak ifade ettiğimiz veri tabanında bir verinin farklı amaçlarla birden çok kullanımı sözkonusudur. Çevrimiçi-Gerçek Zamanlı Sistemler c. Yığın İşleme Sistemleri 3. Aşağıdaki işlevlerden hangisi çevrimiçi bilgisayar programlarının . Veri Tabanı Sistemleri b. Aşağıdakilerden hangisi bilgisayarla bilgi işleme sistemlerinden biri değildir? a. Veri Tabanı Sistemleri 2. Yığın İşleme Sistemleri b. Yığın İşleme Sistemleri e. Sorular 1.

: Bir bilgisayar sisteminin. bir bilgi saklama birimidir. Kod : Bilgilerin ya da komutların simgesel şekilde ifade edilmesi. yan bellek birimleri ve iletişim aygıtlarının ana işlem birimine doğrudan bağlı olduğu bilgisayar sistemi. giriş/çıkış aygıtları. İletişim Sistemleri c. Kütük sorgulama d.45 - .kontrolü altında yerine getirilmemektedir? a. düzenleme işlemi. Çevrimiçi-Gerçek Zamanlı Sistemler d. Yığın İşleme Sistemleri Sözlük ve Kavramlar Dizini Biçimleme Çevrimdışı Çevrimiçi : Bilginin biçimini değiştirme. Çok sayıda kullanıcının işlerini aynı anda yürütebildikleri bilgi işleme sistemi aşağıdakilerden hangisidir? a. düz. silme işlemlerini yapıp kütüğü en son bilgilerle korumaktır. Veri girişi b. dairesel ve sürekli olarak bir koruyucu içinde bulunan. . Zaman Bölüşümlü Sistemler b. : Bir bilgisayar sisteminin. ana işlem biriminin doğrudan denetimi altında olan kısmı. Dil Arabirimi Disket Günleme İletişim Aygıtları : Bilgi işlem olanaklarının ve gereksinimlerinin uzak yerleşimlere götürülmesini sağlayan unsurlardır. Dağıtımlı Sistemler e. : Veri tabanı içinde ilişkiyi sağlamaya yönelik dil : 5 1/4 veya 3 1/5 inç standart boyutlarında esnek. Yöneltme e. : Bir bilgi kütüğündeki tutanaklara erişerek ekleme. ana işlem biriminin denetimi dışında olan kısmı. Kütük günleme c. Rapor üretme 5.

muhasebe kavram ve ilkeleri ile muhasebe bilgi sistemine ilişkin genyöntemler konuları üzerinde durulacaktır. Bu ünitede. sistem öğeleri. Bilgi sistemleri yaklaşımı açısından Muhasebe Bilgi Sisteminin amacının ve yapısının ne olduğu açıklanacaktır.. Çalışma Biçimine İlişkin Olarak. muhasebe bilgi sistemine.. temel yönetim bilgi sistemleri. Bu çerçevede. yönetim bilgi sistemleri. Bunun için. . Bu üniteyi anlamanız için bu sınıfa kadar öğrendiğiniz muhasebe bilgileri yeterlidir.. veri ve bilgi akışı.. bu üniteyi daha iyi anlamanızı sağlayacaktır. geleneksel muhasebeden daha geniş bir kavram olarak bakmanız suretiyle üniteyi dikkatlice okumanız.46 - . daha önce sahip olduğunuz bilgiler yeni bir yaklaşımla ele alınmaktadır.Muhasebe Bilgi Sisteminin Temel Yapısı 5 ÜNİTE Bu Ünitede. muhasebe bilgi sisteminin niteliği ve içeriği.

Karar modeline giren bilgilerin doğruluğu ve güvenilirliği o kararın doğruluğunu ve isabetini artıracaktır. Dış bilgiler ise. ✔ Yönetim Bilgi Sistemi ne ifade eder? Yönetim bilgi sistemleri kavramsal olarak “Yönetim”. örgütleme.BİLGİ SİSTEMLERİ Yönetim Bilgi Sistemleri İşletmeler. işletmelerin çevresiyle karşılıklı bir ilişki içinde işlev görmelerini ve politik kararlar. yönetim ve bilginin birlikte irdelenmesi ve bunların bir sistem içinde bütünleştirilmesi düşüncesine dayanmaktadır. artan ve sürekli değişen ekonomik sorunlar ile hızla değişen teknoloji ve rekabetin yarattığı olanaklar ve ortaya çıkardığı sorunlarla karşı karşıya bulunan ve büyüme ve değişme süreci içinde olan işletmelerin yaşamlarını sürdürebilmeleri ve gelişmelerini sağlayıcı uygun ortamı yaratmak ve bu ortamı devamlı kılmaktır.47 - . ilgili ve anlamlı oldukları oranda yöneticilerin içinde bulundukları belirsizlik ortamını daraltır. para. işletmelerin yönetimine ilişkin planlama. politik ve teknolojik koşullar dikkate alınarak ileriye dönük planların yapılmasına yardımcı olur. yöneticilere işletmenin içe yönelik eylemlerini yakından izleme ve kontrol etme olanağı yaratır. İşletme yönetimi için gerekli olan zamanlı. ✔ Yöneticilerin görevlerini yerine getirmeleri için ne gereklidir? Yöneticilerin belirtilen görevi işletmenin amaçları doğrultusunda ve başarılı bir şekilde yerine getirmelerinin ana koşulu. Çünkü yöneticilere ve ilgili diğer kişilere sunulan bilgiler. ✔ Gerekli bilgilerin var olması nasıl bir sonuç yaratır? Gerek iç bilgiler gerekse dış bilgiler. yönetimin ileriye dönük planları oluşturma. karar vericilerin olaylara bakış açılarını genişletir. ilgili ve anlamlı iç ve dış bilgilerin sağlanması. İç bilgiler. Bu bilgiler zamanlı. iç bilgiler ve dış bilgiler olmak üzere iki grupta toplanır. alınacak kararları etkileyen değişkenler olacaktır. devletin vergi ve finans politikaları. fiyat ve ücret düzeyleri. Zamanlı. faaliyette bulunulan sektörün ve sektördeki rakiplerin durumu gibi ekonomik. sermaye piyasaları. Bu süreç içinde işletme yönetiminin temel görevi. ilgili ve anlamlı bilgi. kadrolama ve kontrol işlevlerinin yürütülmesinde çok önemli rol oynar. “Bilgi” ve “Sistem” kavramlarından oluşmakta olup. malzeme. Yönetim için gerekli olan iç ve dış bilgilerin gerektiği şekilde ve zamanda sağlanması ve bu bilgilerin planlama. makina. örgütleme. yönetim süreci için gerekli bilgileri sağlamaktır. teknoloji ve bilgi gibi işletme kaynaklarının amaçlar doğrultusunda en etkin ve verimli . ancak böyle bir düşünceden kaynaklanan bilgi sistemlerinin geliştirilmesi ve kullanılması ile olurludur. giderek artan ekonomik sorunlara karşın bir büyüme süreci içindedirler. yürütme. yürütme. ✔ İşletme yönetiminin hangi bilgilere gereksinimi vardır? İşletmelerin bilgi gereksinmeleri. insangücü. Çünkü bilgi olmaksızın. kadrolama ve kontrol faaliyetlerinde ve bunlara ilişkin karar verme sürecinde kullanılması ve özellikle bilgisayarın bir araç olarak yarattığı olanaklar sonucu YÖNETİM BİLGİ SİSTEMLERİ kavramı ortaya çıkmıştır. bu planları uygulama ve kontrol etme olanağı yoktur. Yönetim Bilgi Sistemi.

niceliksel ve niteliksel bilgileri. üretim.48 - . ✔ Veri tabanı ne demektir? Veri tabanı. bir üretim işletmesinde hammadde alışlarına ilişkin belgelerin ve kayıtların oluşturduğu veri tabanından. Şebekeye dahil bazı alt bilgi sistemleri diğer alt bilgi sistemleriyle karşılıklı bilgi alış verişi içinde bulunurlar. Her alt bilgi sistemine ait veri tabanı diğer alt bilgi sistemlerinin veri ile bilgi alış verişi içinde olacaktır. Örneğin. Bu nedenle yönetim bilgi sistemi yerine. Bu geliştirilen alt bilgi sistemleri işletmede bir bilgi şebekesi oluşturur. Bir alt bilgi sisteminin çıktısı olan bir bilgi. bir tablo diğer bir alt sistemin girdisi olan veriyi meydana getirir. örneğin pazarlama. stok kontrol gibi alt bilgi sistemleri geliştirilir. birbirleri ile bilgi alış verişi içinde olurlar. İşletmede.bir şekilde kullanılmalarını planlamak. PAZARLAMA Veri Tabanı FİNANS Veri Tabanı ÜRETİM Veri Tabanı Şekil 5. yönetimin gereksinim duyduğu işletme içi ve işletme dışı finansal ve finansal olmayan.1. işletmenin faaliyetlerine ilişkin bilgi üreten alt sistemlerden oluşan bir sistemler dizisidir. Bütün alt bilgi sistemleri ancak birlikte hareket ettikleri zaman yönetimin tüm bilgi taleplerini karşılarlar. bir rapor. ? Yönetim Bilgi Sistemleri ve işlevleri nelerdir? . ✔ Yönetim bilgi sisteminin alt sistemleri olur mu? Yönetim bilgi sistemi. Alt Sistemler ve İlişkiler. mamul maliyetlerinin belirlenmesi. işletmenin faaliyet sistemine göre. İşletmede geliştirilen veya mevcut her alt bilgi sistemi içinde şekilde ifade edildiği gibi bir veri tabanı bulunur. Şekil 5-1’de faaliyet sistemlerine ait alt sistemler. Buna göre alt sistemler birbirine bağlıdır. veri temelleri ve bunların karşılıklı ilişkileri kavramsal olarak gösterilmiştir. borçların izlenmesi. gerektiği yer ve zamanda. ✔ Alt sistemleri bütünleştiren nedir? Alt bilgi sistemleri. haberleşme kanalları aracılığı ile bütünleşirler. işletmenin bütün bölümleri tarafından ve farklı amaçlarla kullanılabilecek bir şekilde tüm verileri veya bilgileri içeren merkezi dosya veya dosyalar dizisidir. örgütlemek ve kontrol etmek için. gerekli kişilere kullanabilecekleri şekilde sürekli olarak sağlamak amacı ile kurulan ve çalıştırılan bir sistemler bütünüdür. sistemin kapsadığı alt sistemler dikkate alınarak yönetim bilgi sistemleri çoğul olarak ifade edilmektedir. stok seviyesinin saptanması gibi değişik konularda yararlanmak. Alt bilgi sistemleri kendi aralarında etkileşime sahip olup.

kurmak ve çalıştırmak durumunda kalırlar.49 - . işletmenin yönetiminden sorumlu karar vericilere ve işletme ile ilgili taraflara gerekli olan işletme içi ve işletme dışı bilgileri sağlamaya yönelik bilgi üreten sistemlerin oluşturduğu bir bütündür. Temel Yönetim Bilgi Sistemleri ve Alt Bilgi Sistemleri. Tablo 5. Tablo 5.Temel Yönetim Bilgi Sistemleri Yönetim bilgi sistemleri. birçok alt bilgi sistemi geliştirmek. örgütlenme şekillerine. ÜRETİM BİLGİ SİSTEMİ Üretim Planlaması Stok kontrol Mamul Geliştirme PAZARLAMA BİLGİ SİSTEMİ Pazar Araştırması Satış Analizleri Satış Planlaması Satışlar PERSONEL BİLGİ SİSTEMİ İşçi-İşveren İlişkileri İşe Alma Eğitim MUHASEBE (FİNANSAL) BİLGİ SİSTEMİ Finansal (Genel) Muhasebe Maliyet Muhasebesi Satışlar-Alacaklar Satınalma-Borçlar Stok İşlemleri Ücret-İşçilik Maliyet Kontrolu-Maliyetleme Gelirler Giderler Sabit Varlıklar Sorumluluk Muhasebesi Mali Analiz Nakit Bütçelemesi Sermaye Bütçelemesi ✔ Bilgi sistemleri sadece tabloda yer alan sistemler midir? . ✔ Yönetim bilgi sistemleri içinde hangi sistemler bulunabilir? İşletmeler faaliyet sistemlerine. yönetim anlayışlarına. faaliyet hacimlerine. düzenlemelere ve içinde bulundukları diğer koşullara göre.1’de bir üretim işletmesinde olabilecek bazı temel yönetim bilgi sistemleri ve bunların alt bilgi sistemleri gösterilmiştir.1. belirtildiği gibi.

yürütme. bilgi akışı suretiyle işletmenin bütün faaliyet fonksiyonlarını (üretim. fiyatlama.1’de sayılan sistemler birbirinden bağımsız mıdır? Üretim. Temel yönetim bilgi sistemlerinin en önemlisi ve en eskisidir. borçları. personel ve muhasebe (finans) bilgi sistemleri. finansal muhasebe. Burada işletmenin temel fonksiyonları dikkate alınarak belli başlı bilgi sistemleri sayılmıştır. ? Pazarlama bilgi sisteminden hangi bilgiler sağlanabilir? Personel Bilgi Sistemi Personel bilgi sistemi işletmede çalışan kişilere ilişkin bilgileri sağlamaya yönelik bir bilgi sistemidir. işletmede üretilen mamullerin. yalnızca yukarıda belirtilenler değildir. hizmetlerin ve bunlara ilişkin girdilerin (hammadde. pazar araştırması. Muhasebe bilgi sistemi. satış planlaması. Bu bilgi sistemleri. örgütleme. finans vb. Bu bilgi sistemleri işletmeden işletmeye farklılıklar gösterir. işçi-işveren ilişkileri gibi çalışmalara ilişkin bilgiler personel bilgi sisteminden sağlanır. malların ve hizmetlerin üreticiden tüketiciye veya kullanıcıya doğru akışları. Ücret ödemeleri. maliyet muhasebesi. karşılıklı bilgi alış verişi içindedirler. reklam. sorumluluk muhasebesi. birbirinden bağımsız değillerdir. satışlar gibi işletme faaliyetlerine ilişkin bilgiler sağlamaya yönelik bir bilgi sistemidir. iş eğitimi. işletmenin varlıkları. satış analizleri. orta. alt yönetim) birbirlerine bağlayarak işletmeyi bir sistem şeklinde bütünleştirirler. işe alma. ? Personel bilgi sisteminin kapsamı nedir? Muhasebe Bilgi Sistemi Muhasebe bilgi sistemi. iş tahsisleri. genel veya finansal muhasebe ve maliyet muhasebesi gibi geleneksel muhasebeleri de içeren geniş bir kavramdır.) dolayısiyle bütün yönetim işlevlerini (planlama. satış öncesi ve sonrası hizmetler.Bilgi sistemleri.50 - . nakit ve sermaye bütçelemesi. ? Hangi temel yönetim bilgi sistemleri vardır? Üretim Bilgi Sistemi Üretim bilgi sistemi. ✔ Tablo 5. pazarlama. satınalma ve kalite kontrol gibi işletme faaliyetlerine ait bilgileri içerir. ? Üretim bilgi sisteminin kapsamı nedir? Pazarlama Bilgi Sistemi Pazarlama bilgi sistemi. stok kontrolu ve yönetimi. pazarlama. gelirler ve giderleri ile ilgili . Muhasebe bilgi sistemi. Örneğin. kontrol) ve yönetim basamaklarını (üst. aynı zamanda işletmeler tarafından bugüne kadar en iyi geliştirilen bilgi sistemidir. sistem kavramı gereği olarak. sermayesi. malzeme vb) işletme içindeki fiziksel akışlarına (fiziksel dönüşümlerine) ilişkin bilgileri sağlamaya yönelik bir bilgi sistemidir. Sürekli olarak birbirlerine bağımlı olup. üretim planlaması ve kontrolu.

Ancak bilgi sistemleri açısından bu iki kavram birbirinden farklıdır. diğer bir sistem için veya başka bir raporun hazırlanması için girdi niteliğini taşır. işletmenin fonsiyonlarının (üretim. Bu bakımdan ifadelerde veri veya bilgi terimleri yer yer birlikte kullanılacaktır. Veri toplama olarak da ifade edeceğimiz veri yaratma aşamasında. para akış sistemi gibi faaliyet sistemlerinin gerek kendi içlerinde. Buna göre veri işlenmemiş bilgi olarak ifade edilebilir. Bilgi Kullanıcı Şekil 5. ✔ Veri ne demektir? Veri. yeri ve şeklinin belirlenmesi önemlidir. finans vb. “verinin yaratılması”. Şekil 5-2’de görüldüğü gibi. Veri Yaratma İşlem Bilgi Bilgi Kullanıcı Veri İşleme ve İletme Sistemi. İşleme sonucu oluşan bilgi haberleşme süreci ile kullanıcılara ulaşır. Diğer bir ifadeyle. Bilgi Kullanıcı ! ✔ Verinin işlenmesi ile oluşturulan bilgi (bir rapor). gözlemlerin. deneyimlerin veya olayların her türlü gösterimidir.2. Bilgi sistemleri açısından veri.51 - . belli başlı iki aşamadan geçerek bilgiye dönüşür ve kullanıcıya ulaşır. Muhasebe bilgi sisteminin kapsamı nedir? Bilgi Sistemlerinde Bilgi Akışı Veri ve bilgi.) gerek kendi içlerinde gerekse birbirleri arasındaki etkileşimleri ve işletme ile çevresi arasındaki ilişkileri yansıtan çeşitli durumların.? mali nitelikteki tarihi (geçmişe ait) ve ileriye dönük bilgileri sağlayan bir bilgi sistemidir. gerekse birbirleri arasındaki etkileşimlerden ve işletme çevresi arasındaki ilişkilerinden doğan olayların gözlenmesi ve kaydedilmesi sonucunda olur. . işletmenin hammadde akış sistemi. Bu iki kavram genel olarak aynı anlamda kullanılmaktadır. toplanacak verinin hangi konuya ait olduğu. ikincisi “verinin işlenmesi”dir. bilgi kullanıcılarının gereksinmelerini giderecek verilerin ve bu verilerin kaydedilme zamanı. iş akış sistemi. Veri yaratma ne demektir? Verinin yaratılması. ne zaman toplanacağı ve nereden elde edileceğinin belirlenmesi gerekir. bilgi sistemlerinin önemli iki kavramıdır. veri toplama işleminde. pazarlama. Bu aşamalardan birincisi.

● ● . Ancak bilginin yararlı ve değerli olduğunu saptamak oldukça zordur. Ayrıca. problemleri çözme. sağlanan bilginin doğru. Bilgi nasıl oluşur? Veriler bir takım işlemlere tabi tutularak zamanlı ve ilgili bilgi şekline getirilir. Kişiden kişiye ve koşullara göre değişir. Verilerin bilgi haline gelmesini sağlayan bu işlemler dizisine bilgi işlem denilmektedir. ilgili ve yeterli olması ve zamanında sağlanması oranında azaltacaktır. yaratılması bilgi sistemlerinin özünü oluşturur. Bu nedenle bilginin sağlayacağı yararın onu elde etme maliyetinden fazla olması gerekir. Bilginin temel amaçları olarak. problemleri tanıma. yönetici bu verilerin hepsinden değil. ✔ Yönetici ne zaman oluşturulan bilgilerden yararlanır? Yönetici. ✔ Her bilgi değerli midir? Çeşitli kaynaklardan yaratılacak verilerin tamamının toplanıp bilgi haline getirilmesi işletme açısından her zaman yararlı sonuçlar vermez. veriler temel olarak ilgili bilgi şekline gelmeden önce işlenmesi gerekli bilgisel hammaddeler olup. yönetim sürecinde geçmişe. değerleme. ancak gerekli gördüklerinden yararlanır. örgütleme ve kontrol etme gösterilebilir. bir iş veya konu veya bir varlık hakkında bilinen şey ya da bilgi kullanıcının bir iş veya konu veya bir varlık hakkında bildikleri şeklinde ifade edilir. ikna etme. Bu açıdan bilginin değeri özneldir denebilir. Bilgi karar vericinin olaylara ilişkin bilgisini arttırarak belirsizlik ortamını. toplanan veriler üzerinde bir düzenleme ve işlem yapılarak bunların mevcut koşullarda ve gelecekte kullanılabilecek bilgiler durumuna getirilmesi sağlanır.52 - . karar verme. Bu nedenle. Ancak toplanan veriler geçmişle ilgilidir. Ayrıca bilginin değeri zaman akışı içinde de farklılıklar gösterir. ? Bilgi sistemlerinde “veri-işlem-bilgi” akışı ne demektir? MUHASEBE BİLGİ SİSTEMİNİN NİTELİĞİ VE İÇERİĞİ Muhasebe bilgi sistemi genel olarak. ● Yönetimin varlıklar üzerindeki yönetim sorumluluğunu yerine getirmek. şimdiki zamana ve geleceğe yönelik bilgilerden yararlanır. kararların veriliş zamanına uygun olan.✔ ✔ Bilgi ne demektir? Bilgi. planlama. İşletme fonksiyonlarına dahil bireylerin çok çeşitli faaliyetleri olduğundan bu bilgi kullanıcılarına ulaştırılan bilgilerin de çok değişik amaçları olur. Değerli olan bilgi zamanla değersiz veya değersiz olan zamanla değerli bilgi olabilir. Bu amaçlara yönelik bilgilerin sağlanması. bilgilendirme. ilgili ve karar verme sürecine dönük olması için bir dizi işleme tabi tutulur. Çünkü veri toplamının bir maliyeti vardır. Bu işlemlerin neler olduğu Ünite 4’te ele alınmıştır. daha önce belirtildiği gibi. Nitekim. ilgili bilgi kararların konusuna ilişkin olan bilgidir. Geleceğe ilişkin işletme eylemlerini planlamak için gerekli bilgileri sağlamaya yönelik bir bilgi sistemidir. Bilginin herhangi bir kullanıcıya ulaştırıldığında belli bir amacı olmalıdır. İşletme eylemlerinin kontrolunu yapmak. Zamanlı bilgi.

Dolayısıyla muhasebe bilgisi. ancak bu faaliyetlerden sorumlu olanlara gerekli bilgilerin verilmesi ile gerçekleştirilebilir. muhasebe asırlardır işletmenin dili olarak ifade edilir. tarihi bilgiler olup kararlarda çok az kullanılan bilgiler olmaktadır. alacaklar. Bu bilginin olmaması işletme faaliyetlerinin planlanmasını. Bu nedenle geleceğin planlanması ve ona göre yol alınması gerekir. sadece işletmenin varlıkları ve borçları ile bunlarda değişmeler yaratan mali nitelikteki işlemlere ilişkin bilgiler şeklinde görülür. İşletme sadece bugün yaşayan bir sistem değildir. mal.53 - . bilgi işlem teknolojisi ve işletmelerin büyümeleri. Muhasebe bilgi sistemi bu özelliği itibariyle geçmişe ait olaylara. içinde bulunulan dönemde yapılmakta olan faaliyetlere ve plan ve bütçelerle gelecekte olabilecek faaliyetlere veya gelinecek durumlara ait bilgiler sağlayan bir bilgi sistemi olmaktadır. Sadece buradan elde edilen bilgiler. büyük deftere ve yardımcı defterlere yapılan kayıtlardan oluşan muhasebe sürecinden elde edilir. işletmenin sahip olduğu varlıkları amaçlar doğrultusunda ve en verimli şekilde kullanmak. Bilindiği gibi. çeşitli belgelere. etkin bir işletme yönetimi için temel bilgi niteliğini taşır. işletmenin yaşamını sürdürmesi bakımından zorunludur. işçi çalıştırılır. Örneğin. yürütülmesini ve kontrol edilmesini olanaksız duruma getirir. Belirlenen amaçlara ulaşmak için işletmede sürekli olarak bir takım faaliyetler yapılır. ✔ Muhasebe bilgi sisteminin sağlayacağı bilgiler hangi dönemlere aittir? Sistemin sağlayacağı bilgiler dikkate alındığında muhasebe bilgi sisteminin zaman açısından üç boyutlu bir sistem olduğu görülmektedir. İşletme faaliyetlerinin ileriye yönelik koşullar dikkate alınarak planlanması. Bu sorumluluğun yerine getirilmesi ise. Bu sürecin sonunda da bilanço ve kâr-zarar tablosu ortaya çıkarılır. muhasebe bilgileri. karar sürecine. yevmiye defterine. yeni yaklaşımlar. Bu amaçla. Bu faaliyetlerin planlandığı gibi ve verimli şekilde yapılabilmesi. kasa. planlama.✔ Yönetimin varlıklar üzerindeki yönetim sorumluluğu ne demektir? Yönetimin belli başlı sorumluluğu. planlamaya ve kontrol işlevlerinin yerine getirilmesi için gerekli olan bilgilerin toplanması. Çünkü işletme faaliyetlerine bağlı olarak çok çeşitli bilgiler gerekli olmaktadır. Bunun yanında muhasebe bilgi sistemi bunla. Bugün işletme yönetiminin bilgi gereksinimi artık geleneksel muhasebe bilgilerinden elde edilen bilgilerle sınırlı kalmamaktadır. mal alınır-satılır. para kullanılır. ✔ Muhasebede yevmiye ve büyük defterden sağlanan bilgiler yeterli midir? Yönetimde yeni anlayışlar. Bu bilgiler. ✔ Geleneksel muhasebe bilgileri hangi konulara ilişkindir? Geleneksel olarak. üretim yapılır. yatırımlar gibi varlıklar ve bunların kaynakları hakkında bilgilerin ilgililere verilmesi ve buna göre etkinliklerde bulunulması ile sağlanabilir. Sürekli ileriye yönelik bir sistemdir. çalıştırmak ve bunları korumaktır. bütçeleme gibi geleceğe ilişkin bilgileri işletme yönetimine vermek suretiyle onların geleceği planlamalarına olanak sağlar. sabit varlıklar. muhasebe bilgi sistemi. biriktirilmesi ve işlenmesine yeni boyutlar getirmiştir.

muhasebe bilgi sistemine: 1. Ancak sistemde kullanılan bilgi işlem donanımları ve bunlara bağlı olarak bilgi işlem yöntemleri işletmenin koşullarına göre değişiklik gösterir. ✔ Muhasebe bilgi sisteminde bilgiler nasıl oluşturuluyor? Muhasebe bilgi sisteminin açıklanan temel yapısı ve bu yapı içinde verilen bilgi işlem faaliyetleri sonucunda bilgilere dönüştürülmesi ve bu bilgilerin raporlar şeklinde ilgililere iletilmesi. stok işlemleri. satışlar ve alacaklar. yönergelere ve standartlara göre yapılır. sınıflandırmak. İşletme içinden. “işletmenin varlıkları ve kaynakları üzerinde değişme yaratan mali nitelikteki ve para ile ifade edilen işlemlere ait bilgileri. Burada görüldüğü gibi. buna karşın sistemin temel yapısı aynı kalır. analiz etmek ve yorumlamak suretiyle ilgili kişi veya kurumlara raporlar halinde sunmak” şeklinde ifade edilen muhasebe içeriğini açık olarak ortaya koymuş olmaktadır. muhasebe bilgi sisteminin donanımları değişmiş olur. maliyetleme ve maliyet kontrolu. ücret ve işçilikler. Muhasebe bilgi sisteminde oluşan bu eylemler. Muhasebe sisteminde.1’de de gösterildiği gibi muhasebe bilgi sistemi. gelir ve gider işlemleri. finansal muhasebe ve maliyet muhasebesi. 2.54 - . büyük bütün işletmeler için geçerlidir. kaydetmek. Geribildirimden gelen mali nitelikteki işlemlere ilişkin veriler veya bilgiler. özetlemek. bütçeleme alt sistemlerinden oluşmaktadır. Şekil 5. bilgi işlem eylemleri sonucunda çıktılara dönüştürülür ve nihayet bu çıktılar. ✔ Muhasebe bilgi sisteminin yapısı hangi unsurlardan oluşuyor? . özelliklerine ve faaliyet konularına göre değişiklikler gösterir. ? Muhasebe bilgi sisteminin niteliği nedir? Muhasebe Bilgi Sisteminin Yapısı Muhasebe bilgi sistemi temel olarak küçük. sistemin öğeleri (elemanları) tarafından belirli ilkelere. İşletme ile çevresi arasında oluşan eylemlerden ve 3.rın tamamını sağlamamakla birlikte büyük bir kısmını verebilecek kapsamdadır. Tablo 5. satınalma ve borçlar. Kalem veya en basit hesap makinalarından en mükemmel bilgisayarlara değin bütün bilgi işlem araçları değiştiğinde. genel kabul görmüş kavram ve ilkeler çerçevesinde. raporlar şeklinde ilgili taraflara iletilir.3’de muhasebe bilgi sistemi kuramsal olarak gösterilmiştir. Muhasebe bilgi sisteminin kapsamı işletmelerin yapılarına. sayılan sistemlerin tamamının bulunması şart değildir.

55 - . Şekil 5. Muhasebe Bilgi Sistemi.İŞLETME İşletme Dışı Eylemler -2Geri-Bildirim -3İşletme İçi Eylemler -1-3. “GİRDİ-İŞLEME-ÇIKTI” akışını izler.4’te muhasebe bilgi sistemindeki geleneksel bilgi akışı gösterilmiştir. Bu akışa uygun olarak veriler veya bilgiler önce sisteme belgelerle dahil edilir ve daha sonra bir kayıt ortamı içinde bilgi işlem faaliyetleri ile çıktılara dönüştürülerek ilgili yerlere raporlar şeklinde iletilir. Aynı akış Şekil 5. Muhasebe Bilgi Sisteminde Veri ve Bilgi Akışı Muhasebe bilgi sisteminde veri veya bilgiler her sistemde olduğu gibi.Geri-Bildirim YÖNETİM G İ R D İ MUHASEBE Yönergeler S İ S T E M İ N Ö Ğ E L E R İ S İ S T E M İ N İ L K E L E R İ BİLGİ SİSTEMİ Yönergeler S İ S T E M İ N İ L K E L E R İ Standartlar S İ S T E M İ N Ö Ğ E L E R İ BİLGİ İŞLEM Kayıt Sınıflandırma Hesaplama Özetleme Saklama Canlandırma Çoğaltma İletme ÇIKTI RAPORLAR Standartlar DEVLET İçin BİLGİ YÖNETİM İçin BİLGİ DİĞER ÜÇÜNCÜ KİŞİLER İçin BİLGİ Geri-bildirim Geri-bildirim Şekil 5.3.3’de yukarıdan aşağıya doğru .

Muhasebe bilgi akışı nasıl işlemektedir? Şekil 5. amortisman. . olayların sonucundan ve yönetim kararlarından oluşan eylemlerdir. gelir tablosu vb.GİRDİ İLK İŞLEM BELGELERİ YEVMİYE DEFTERİ -Maddeler- İŞLEME ÇIKTI BÜYÜK DEFTER -Hesaplar- MİZANLAR MALİ TABLOLAR DOSYALAR DİĞER RAPORLAR Şekil 5. ✔ Veri veya bilgiler nerede ortaya çıkar? Muhasebe bilgi sisteminin bu genel yapısı içinde bilgi işleme eylemlerine konu olacak veriler veya bilgiler Şekil 5. Dolayısıyla sistemin işleme aşaması başlatılmış olur. satışlar ve bunlara bağlı olarak oluşan alacak-borç ilişkileri. işletme içi değer hareketleri gibi olaylar işletme içi eylemlere örnek gösterilebilir. ✔ İşletme dışı eylemler ne demektir? İşletme dışı eylemler. 2) İşletme dışı eylemler. Örneğin. olayları kanıtlayıcı ilk işlem belgeleri ile sisteme dahil edilmekte ve bu belgeler bir taraftan düzenlenerek dosyalanırken (veri toplanırken) diğer taraftan yevmiye defterine geçirilmektedir. 3) Geribildirim. bozuk. Girdilerle çıktılar arasındaki sapmaların düzeltilmesine ilişkin verilen emirler. ✔ Geribildirim eylemleri ne demektir? Geribildirim ise. Üretime hammadde verilmesi.4’de görüldüğü gibi. ✔ İşletme içi eylemler ne demektir? İşletme içi eylemler işletmede oluşan ve parayla ifade edilen her türlü olaylardır. çıktılardan.3’de gösterildiği gibi üç kaynaktan sağlanır: 1) İşletme içi eylemler. ✔ “Girdi-Bilgi İşlem-Çıktı (Raporlar)” şeklinde görülmektedir. satın alışlar. işletme-banka arasındaki işlemler gibi. başta belirtilen “girdi-işleme-çıktı” akışını izleyerek bilgi işlem eylemleri ile yönetim için yararlı. bankalarla yapılan mevduat ve kredi işlemleri diğer bir ifadeyle satıcı-müşteri. işletmenin çevreyle ilişkisinden doğan olaylardır. ilgili ve zamanlı bilgiler durumuna getirilir. muhasebe mizanının tutmaması gibi olaylar. işletme faaliyetlerine ilişkin değer hareketleri. Açıklanan bu üç kaynaktan sağlanan veriler veya bilgiler (girdiler). buradan da büyük deftere konularına göre hesaplara geçirilir. Nihayet bu işlemin doğruluğunu belirlemek üzere mizanlar çıkarılarak mali tablolar (bilanço. geribildirim için örnek olaylardır. Muhasebe Bilgi Akışı. işçilik kullanımı. Burada faaliyetlere ilişkin olaylar belgelere dayanarak tarih sırasına göre yevmiye defterine maddeler şeklinde kaydedilir.) ve gereksinim duyulacak diğer tablolar düzenlenir.4. kusurlu çıkan malların tekrar işleme verilmesi.56 - .

duran varlıklar. satılan mamullere. yapılan bir mal satışının belgelendirilmesi bir kayıt işlemini ifade ederken. Örneğin.! Unutulmamalıdır ki. dosyalar ve raporlardan oluşan kayıt ortamında yönetim için gerekli bilgilere dönüştürülmesi amacıyla. Veri veya bilgiler çeşitli şekillerde sisteme dahil edilirler. ? Muhasebe bilgi sisteminde veri ve bilgi akışı ne demektir? Kayıt Kayıt. özetleme. ? Kayıt ne demektir? Sınıflandırma Sınıflandırma. defterler. Veri veya bilgilerin kaydını sağlayan belgelere dayanarak. stok kartları gibi kayıt ortamlarına geçirilmesi de bir kayıt işlemidir. üretimde kullanıldıkları mamullere göre. Örneğin. perakende satış fişleri. Kodlama sistemleri veri veya bilgilerin kolaylıkla sınıflandırılmasını ve bu veri veya bilgilere kolaylıkla ulaşılmasını sağlar. veya satışların. hesaplama gibi bilgi işlem faaliyetlerinin aynı anda yapılması sözkonusu olabilir. büyük defter.4’te gösterilen belgeler. veri amaca göre sadece bir bilgi işlem faaliyeti sonunda da yönetim için bilgi şekline dönüşebilmektedir. direkt işçilik. gerçek ve zamanlı çıktılar. çek. . İşletme faaliyetlerine ait verilerin Şekil 5. izlenmesi ve raporlanması kolaylaşmış olur. tutarın bulunması bir hesaplama işlemi olmaktadır. çoğaltma ve iletme işlemleri yapılır. Sistemin çıktılarını büyük oranda girdiler belirleyeceğinden giriş belgelerinin veya formlarının titizlikle düzenlenmesi gerekir. ticari mallar. veri veya bilgilerin belirli sınıf veya kategorilere göre düzenlenmesidir. sınıflandırma. yatırımlar gibi bölümlere ayrılması veya maliyet giderlerinin. cinsine. Belirtilen bu bölümleme yanında dönen aktiflerin kasa. Dolayısıyla buna bağlı olarak kayıt şekli de değişir.) bilgi işlem yöntemlerine göre farklılıklar gösterir. dönen varlıklar. hesaplama. alış faturaları. gerçek ve zamanlı çıktılar ancak. sınıflandırma. hesap planları veya üretim sürecindeki her sipariş partisine ayrı kod numaralarının verilmesi gibi. Çünkü mali nitelikteki bir işlem belgelendirilirken kayıt. doğru. hammadde istek fişleri. gerçek ve zamanlı girdilerle sağlanır. işlemlerin yevmiye defteri. kayıt. bono. satış bölgelerine göre sıralanması da sınıflandırma işlemidir. gerçek ve zamanlı girdilerle sağlanır. satış faturaları gibi. alıcılar gibi ikinci bir ayırımına tabi tutulması ya da üretimde kullanılan ilk madde ve malzemenin. formlar vb. Doğru. Örneğin. doğru. Bu nedenle verinin bilgiye dönüştürülmesi için mutlaka bilgi işlem faaliyetlerinin tamamının ve sırasıyla yapılması gerekli olmamaktadır. Verinin bilgiye dönüşmesi için sayılan bu işlemlerin mutlaka sırasıyla ve tamamının yerine getirilmesi sözkonusu değildir. Bazen ise. Sınıflandırmada genellikle kodlama sistemleri kullanılır. El ile bilgi işlem yöntemi ile bilgisayara dayalı bilgi işlem yöntemine ilişkin belgelerin veya formların aynı olmaması doğaldır. Böylece işlemlerin konulara göre veya niteliklerine göre kaydedilmesi. Veri veya bilgilerin bilgi sistemine dahil edilmelerini sağlayan belgeler ile bu belgelere dayanarak yapılan kayıtlar için kullanılan kayıt araçları (defterler.57 - . Bilgi işlem faaliyetlerinin birlikte irdelenmesi gereklidir. veri ve bilgilerin toplanmasını ve daha sonra işleme tabi tutulmak üzere belgelendirilerek sisteme girişlerinin sağlanması işlemidir. canlandırma. Örneğin varlıkların. ancak doğru. saklama. ilk madde ve malzeme ve genel üretim giderleri olarak bölümlendirilmesi bir sınıflandırmadır.

ay başından ayın son günü. Veri veya bilgilerin toplanması. bilgi işleme yöntemlerine göre farklılıklar gösterir.58 - . ? Özetleme ne demektir? Saklama Saklama. gelir tablosu. Bu aşamaya. Örneğin. Bu durumun önüne geçilmesi ve işlenen veri veya bilgilerin daha yararlı bir bilgi haline gelebilmesi için belirli veya istenecek şekillerde özetlenmesi gerekir. Bilanço. işçi zaman kartlarının ücret hesaplanması için ay başından ay sonuna kadar otuz gün biriktirilerek saklanması.? Sınıflandırma ne demektir? Hesaplama Veri veya bilgilere aritmetik işlemlerin veya sağlanmak istenen bilginin veya raporun özelliğine göre matematiksel modellerin veya analiz tekniklerinin uygulanması işlemidir. Bilgiler yöneticilerin veya işletmeyle ilgili üçüncü kişilerin kullanamayacağı kadar uzun listeler şeklinde ortaya çıkabilir. kaydedilmesi ve hesaplamalara konu edilmesi ile bu veri veya bilgilerin ilgili kişilerce kullanılması aynı zamana rastlamayabilir. bir sipariş üretimine ilişkin veri veya bilgilerin. Veri veya bilgiler bazı işletme faaliyetleri tamamlanıncaya kadar biriktirilir. Örneğin. sipariş mamul tamamlanıncaya kadar biriktirilmesi bir saklama işlemidir. El ile bilgi işleme yönteminde. fiili giderlerin bütçelenmiş veya standart giderlerle karşılaştırılıp sapmaların bulunması. çalışanlara ödenecek ücretlerin hesaplanması. disk veya manyetik ortamlar kullanılır. Bu nedenle veri veya bilgilerin gerektiğinde tekrar kullanılmak üzere ve yasal olarak saklanması gerekir. diğer elektronik bilgi işlem yöntemlerinde mikrofilm. mamul maliyetlerinin bulunması. belirli bir mamule ilişkin olarak maliyet tabloları veya belirli bir üretim bölümünün genel üretim giderlerini yansıtan tablolar özetlemeye birer örnektir. eski bilgilere yeni veri veya bilgilerin eklenmesi veya çıkarılması. veri veya bilgilerin biriktirilmesi ve ileride tekrar kullanılmak amacıyla ilgili dosyalara yerleştirilmesidir. Bilgi işlem aşamalarından en önemlisi olan hesaplama çok değişik şekillerde görülür. Başka bir deyişle sistemlerden sağlanan çok sayıda bilginin anlamlı bir şekilde azaltılarak özetlendiği bir aşamadır. ay sonlarında ücret hesaplaması yapılabilmesi için. ? Saklama ne demektir? Canlandırma Saklama işlemi ile biriktirilmiş (dosyalanmış) veri veya bilgilerin. kağıt dökümanlar ve klasörler kullanılırken. Biriktirme ve buna göre dosyalama işlemi. dönem sonunda envanter işlemlerine bağlı olarak dönem kârının veya zararının bulunması da hesaplamaya birer örnektir. ? Hesaplama ne demektir? Özetleme Çok sayıda bilginin daha kullanışlı bir biçime dönüştürülmesidir. tekrar kullanılmak amacıyla hazır duruma getirilmesi işlemidir.

veri veya bilgilerin. bir defterden diğer bir deftere geçirilmesi. bunu veren ambar memurunu. sistemi oluşturan ve onu meydana getiren öğelerle sözkonusu olabilmektedir. ? Canlandırma ne demektir? Çoğaltma Çoğaltma veri veya bilgilerin kopyalar (suretler) şeklinde çoğaltılması işlemidir. ? Muhasebe bilgi sisteminin öğeleri nelerdir? Personel Muhasebe bilgi sistemi. borç verenler. sistemi çalışır duruma getiren ve sisteme işlerlik kazandıran değişik somut elemanlardır.59 - . Mali nitelikli işlemler. Bu öğeler.ne kadar dosyalanmış bulunan işçi puantaj kartlarından yararlanma veya mizanların çıkarılması için yardımcı defterlerin (hesapların) kullanılması birer canlandırma işlemidir. Veri veya bilgilerin. he. Dolayısıyla sistemin işlev görmesi ancak. bilgi işlem sırasında bir aşamadan diğer bir aşamaya geçişleri. hammadde veya malzemeyi alan atölye şefini ve maliyetleri kontrol etme ve hesaplama ile sorumlu kişi veya bölümü ilgilendireceğinden aynı olayla ilgili olarak üç tarafın bilgi sahibi olması gerekir. Bu nedenle bir işlemin çıktısı olan bilgi diğer bir işlemin girdisi olur. bir bölümden diğer bir bölüme gönderilmesi. Personel. Muhasebe bilgi sisteminin öğeleri. ortaklar. ? İletme ne demektir? Muhasebe Bilgi Sisteminin Öğeleri Bir sistemin öğeleri. devlet) sunulmasıdır. ancak etkin ve iyi düzenlenmiş bir iletme (haberleşme) ile sağlanır. Etkin bir bilgi akışı. o sistemin belirlenebilen ve birbirine bağlı olan. devlete. ortaklara. kredi veren kurumlara verilmesi de bir çoğaltma işlemi niteliğindedir. bunları kayıt. Bunun yanında dönem sonu mali tablolarının yönetime. sınıflandırma. işletme faaliyetlerine ilişkin veri veya bilgileri toplayan. işletmenin finansal durumu ve faaliyetlerine ilişkin yönetim bilgilerinin. bilgi sistemi içinde bilgi işlem aşamalarına bağlı olarak bir aşamadan diğer bir aşamaya aktarılması. ilgili taraflara (yönetici. muhasebe bilgi sisteminin işlevini görmesi için sisteme işlerlik kazandıran elemanlar olmaktadır. Dolayısıyla bu üç tarafa aynı bilginin verilmesi gerektiğinden olayla ilgili belge üç suret düzenlenerek taraflara gönderilir. dolayısıyla bunlara ilişkin veri veya bilgiler çoğu kez işletmenin birden fazla yöneticisini veya bölümünü ilgilendirir. bilgi kullanıcılarının (yönetici ve üçüncü kişiler) yararlanmasına uygun bir şekil alıncaya kadar devam eder. işletme yönetiminin ve işletme ile ilgili diğer kişi ve kurumların bilgi gereksinmelerini karşılamak üzere. ilk madde ve malzeme ambarından atölyeye bir hammaddenin veya malzemenin verilmesi. ? Çoğaltma ne demektir? İletme İletme. Örneğin. Donanım ve Raporlardır. Haberleşme Araçları.

müstahsil makbuzu. veri veya bilgilerin genellikle ilk işlem belgelerine dayanarak kaydedilmesi ve işleme tabi tutulması için kullanılan ve devamlılık arzeden belgelerdir. kayıt. istatistik. somut varlığını belgeler belirleyecektir. İlk işlem belgeleri. ? Muhasebe bilgi sistemindeki personelin nitelikleri nelerdir? Haberleşme Araçları Haberleşme araçları. ✔ Haberleşme araçlarının çeşitleri nelerdir? Haberleşme araçları genel olarak. hukuk. Bunlara. kasa kayıt fişleri. Ancak hangi bilgi işlem yöntemi benimsenmiş olursa olsun. şekli ve yapıları bilgi işlem yöntemlerine göre farklılık gösterir. Bu belgeler. özetleme.saplama. özetleme. işçi çalışma kartları. serbest meslek makbuzu. Muhasebe bilgi sistemi personelinin sayısı. saklama. Buna göre muhasebe sistemine düşen bu görevin yerine getirilmesi için konuyu bilen ve sistemi çalıştıran personelin var olması gerekir. ilk madde ve malzeme kullanım belgeleri. Muhasebe bilgi sisteminde çalışacak personel uygun bir organizasyon çerçevesi içinde görevlendirilir.60 - . Kayıt ortamını ve haberleşme olanağını yaratan haberleşme araçları işlemleri. Kayıt belgeleri. muhasebe. maliye. yazışma belgeleri. yolcu listeleri. sistemin işlem yoğunluğuna. işletmenin genel organizasyon yapısına göre şekillenir. işletme faaliyetlerine ilişkin veri veya bilginin ilk kez kaydedildiği veya geçirildiği belgelerdir. perakende satış vesikaları. yevmiye defteri. saklama. nicelik. günlük müşteri listeleri. veri veya bilgilerin toplanması ve bilgi işlem faaliyetlerine tabi tutulması için gerekli belgelerdir. taşıma ve sevk irsaliyeleri. poliçe. ücret bordrosu. kapsamına ve bilgi sistemlerine verilen öneme göre değişiklik gösterir. çek. belgelerinin içeriği. iktisat. Muhasebe bilgi sistemini yürütecek personelde aranan genel özellikler. ✔ Haberleşme araçları bilgi işlem yöntemine göre değişir mi? Muhasebe bilgi sisteminde veri veya bilgilerin toplanmasına. mesleki eğitim. envanter defteri. Bunun yanında personelin niteliği de önem taşır. İstenilen deneyime ve mesleki bilgiye sahip olan ve bunlar yanında dürüst ve iş ahlakı olan personelin. muhasebe sistemine ilişkin veri veya bilgileri somutlaştırıp kanıtlanabilir duruma getirirler. çoğaltma ve iletme işlemlerinin yapılması için gerekli kayıt ortamını oluştururlar. Muhasebe personelinin organizasyon yapısı. büyük defter. Bunlara. işletme. 2) Kayıt Belgeleri şeklinde ikiye ayrılır. iş deneyimi ve kişiliktir. çoğaltma ve iletme şeklindeki bilgi işlem eylemleri ile işleme tabi tutan ve sonuçta gerekli bilgilere dönüştüren bir sistemdir. hesaplama. nitelik. bono. bir sistemin maddi. 1) İlk İşlem Belgeleri. zaman. sistemin etkinliğini artıracağı unutulmamalıdır. işlenmesine ve ilgililere iletilmesine olanak tanıyan ilk işlem belgeleri ile kayıt. kişi (taraflar) gibi değişik yönleriyle ortaya koymak suretiyle. Deneyim işlerin daha güvenli. stok kartları örnek gösterilebilir. Mesleki eğitim. fatura. canlandırma. yer. puantaj fişleri örnek gösterilebilir. El ile bilgi işlem yöntemindeki bir belge ile bilgisayara dayalı bilgi işlem yönteminde kullanılacak bir belge farklı olur. gider pusulası. doğru ve çabuk yapılmasını sağlayan bir unsurdur. bilgisayar konularında bilgi sahibi olmayı gerektirir. sınıflandırma. .

işletme faaliyetlerinin seyrini ve sonuçlarını görme ve planlanan hedeflerle karşılaştırma olanağı sağlarlar. İç raporlar. Bu tür raporlara. Bu yöntemlerde veri veya bilgilerin toplanması. mali. Sistemin belirlenebilen maddi ürünleridir. gelir tablosu. bilgi işlem eylemlerinin yoğunluğuna ve buna bağlı olarak da benimsenen bilgi işlem yöntemlerine göre değişiklik gösterir. daktilo. (Bkz. Bilindiği gibi. Mahsup fişi. işletmenin kasasına giren paraların ne için ve kimden alındığını ve bu tahsilatın karşılığında hangi hesaba veya hesaplara alacak kaydedileceğini gösteren bir muhasebe belgesidir. Bu dönüşümü sağlamak üzere yapılan bilgi işlem faaliyetleri. işleme tabi tutulması sırasında yönteme göre. ? Haberleşme araçları ne demektir? Kasa tahsil fişi. 2) Kasa tediye fişi. bilgisayar gibi donanımlar kullanılır. muhasebe bilgi sisteminin çıktılarıdır. ? Muhasebe bilgi sisteminin donanımı nedir? Raporlar Raporlar. okuyucu. yazıcı. işletmenin kasasından çıkan paraların ne için ve kime ödendiğini ve bu ödeme karşılığında hangi hesaba veya hesaplara borç kaydedileceğini gösteren muhasebe föyüdür. para girişleri ve çıkışları (nakit işlemler) dışında kalan işlemlerin kayıtlarının gösterildiği fiştir. Kasa tediye fişi.61 - . performans raporları. gereksinimlere ve işletmenin koşullarına göre farklılıklar gösterir ve sayıları değişir. ✔ İç raporlar nelerdir? İç raporlar. basit hesap makinaları. 3) Mahsup fişi. mekanik (makinalı) bilgi işlem ve elektronik (bilgisayara dayalı) bilgi işlem yöntemlerine göre yapılmaktadır. bilanço.Ayrıca işletmelerde iş bölümüne göre yapılan işleri kolaylaştırmak ve bölümler arasında kontrol sağlamak için muhasebe fişi denilen belgeler kullanılır. bir günde yapılan çok sayıdaki işlemi kayıt belgelerine topluca geçirmek için kullanılan özet föylerdir. Ünite 1) Bir muhasebe bilgi sisteminde bulunacak donanımlar işletmenin koşullarına. Muhasebe fişleri. 4) Primanotalar (özet föyler) olarak dörde ayrılır. bütçeler. kasa tahsil makinaları. raporlar işletme içi ve işletme dışı bilgi kullanıcılarına yöneliktir. el ile bilgi işlem. 1) Kasa tahsil fişi. Primanotalar. Dolayısıyla yöneticilerin verecekleri kararlara temel olurlar. Kısaca açıklanan bu muhasebe fişleri şu yararları sağlamaktadırlar: ● ● ● ● Kayıtların düzenli olması Yanlış kayıt olasılığının azaltılması Kayıtların kontrolünün kolaylaşması Aynı nitelikte işlemlerin topluca kaydedilmesi ? Muhasebe fişleri ne demektir? Donanım Muhasebe bilgi sistemi bilindiği gibi veri veya bilgileri yönetsel bilgilere dönüştüren bir sistemdir. yönetimin her düzeyine sunulan ve kontrol amacı taşıyan bütün raporları içerir. Kontrol raporları olarak da ifade edilen iç raporlar genellikle yöneticilere.

? İç ve dış raporların işlevleri nelerdir? Muhasebe Bilgi Sistemi Temel Kavram ve İlkeleri Muhasebe bilgi sistemi. bir bakıma çıkarları. Bu açıdan muhasebe bilgi sistemi. Muhasebe uygulamalarında uyulacak ilkelerin belirlenmesinde ve yeni durumlar ve gelişmeler için yeni ilkeler geliştirmede temel oluşturacak bazı kavramlara gereksinim vardır. güvenilir ve zamanında bilgiler. işletmeyle ilgili üçüncü kişilere.62 - . ✔ Hangi muhasebe kavramları vardır? ● ● ● ● ● ● ● ● Sosyal Sorumluluk Kavramı Kişilik Kavramı Para Ölçüsü (Parayla Ölçülme) Kavramı İşletmenin Sürekliliği Kavramı Dönemsellik Kavramı Verilerin Güvenilir Olması (Tarafsızlık ve Belgelendirme) Kavramı Değişmezlik (Tutarlılık) Kavramı Tam Açıklama Kavramı . çok sayıda ve değişik kurallar uygulanır. Bilanço.yet raporları. işletmenin durumu ve çalışmalarından haberdar olmaları için sunulan bilgi raporlarıdır. satış raporları örnek gösterilebilir. ilkelerde olduğu gibi işletme yönetiminin gözlenmesinden edinilen deneyimlerden ve ilgililere ve kamuya hesap verme yükümlülüğünden elde edilir. Genel kabul görmüş muhasebe ilkelerinin. birbirinden farklıdır. ilgililerin çıkarlarını dengeli şekilde gözönünde tutan. bilindiği gibi. Bunu sağlamak için. gelir tablosu. işletme içi ve işletmeler arası karşılaştırmaya uygun mali tabloların. yararlılıkları genellikle kabul edildikten sonra muhasebe ilkelerine dönüşen. Çeşitli kişi ve kurumların işletme ile ilgilenme nedenleri. sunulacak kişilere veya ilgili oldukları konulara göre değişir. burada sadece sayılmakla yetinilecektir. ilgililerin farklı gereksinmelerini tatmin edecek nitelikte doğru. ✔ Dış raporlar nelerdir? Dış raporlar. Bu kavramlar. Bu raporlar da iç raporlar gibi. vergi iadelerine ilişkin raporlar. veri veya bilgilerin toplanması bilgi işleme tabi tutulması ve raporlar şeklinde ilgililere sunulması sırasında. işletmenin mali durumu ve faaliyet sonuçları ile ilgilenen kişi ve kurumların bilgi gereksinmelerini karşılayan bir sistemdir. İlkelerin amacı. Sözkonusu ilkelerin yaygın olarak ve benimsenerek uygulanmaları nedeniyle bu ilkeler için “genel kabul görmüş” deyimi kullanılmaktadır. muhasebe bilgi sistemindeki muhasebe uygulamalarında farklılıkları azaltmak. stok kontrol raporları. sermaye piyasalarına açıklanan mali tablolar dış raporlara birer örnektir. Dış raporların kaynağı. raporlar hazırlanmasına olanak sağlamak durumundadır. deneyim ve mantıktan doğan. yıllık faaliyet raporlarının hazırlanmasında. kredi kurumlarına verilen raporlar. dayanağını oluşturan temel kavramlar ve ilkeler daha önceki muhasebe derslerinde ve kitaplarında açıklandığı için. ülkenin ve diğer ülkelerin ekonomik ve sosyal göstergelerinden yararlanılması gibi. Örneğin. raporların elde edilmesine olanak sağlamaktır. üretim raporları. yıllık faaliyet raporları. muhasebe sisteminin yanısıra çeşitli alanlar da olabilir.

bilgi akış şemalarını. muhasebe bilgi sistemini. çıktı belgelerini.Yabancı Kaynaklara İlişkin İlkeler . Bu yönergeler.63 - . sistemin öğelerini (elemanlarını). kâr ve zararlara ait hesapların ve belli dönemlere ait işletme faaliyeti sonuçlarının sınıflandırılması ve gerçeğe uygun olarak gösterilmesini sağlamaktadır. sistemin çalışma şekillerini. . ? Muhasebe bilgi sistemi temel kavram ve ilkelerinin amacı ve işlevi nedir? Muhasebe Bilgi Sistemine İlişkin Genyöntemler Genyöntemler. ne zaman ve kimler tarafından yapılacağını gösteren açıklamalara ilişkin yönergeleri ve standartları içerir. hesap ve tablolarında anlamlı bir şekilde tespit edilmesi ve gösterilmesi yoluyla. Gelir tablosu ilkelerinin amacı nedir? Bilanço ilkelerinin amacı. işlemleri ve teknikleri olan muhasebe uygulaması. defter sistemlerini. bilgi işlem eylemlerini ve bunların girdi.Özkaynaklara İlişkin İlkeler ? Muhasebe yöntemleri. ? Bilanço ilkelerinin amacı nedir? İlkeler. “kılavuz el kitapları” veya “talimatnameler” olarak adlandırılan kitapçıklarda bulunur. Yönergeler “yazılı kılavuz bilgiler”. belli bir tarihte işletmenin mali durumunun açıklıkla ve ilgililer için gerçeğe uygun olarak yansıtılmasıdır. satışların maliyetinin.Varlıklara İlişkin İlkeler . genel kabul görmüş muhasebe ilkelerine dayanmaktadır. işleme. giderlerin. iktisadi devlet teşekkülleri ve özel sektörün muhasebe uygulamalarına rehber olma amacıyla “İktisadi Devlet Teşekküllerini Yeniden Düzenleme Komisyonu Mali İşler ve Muhasebe Grubu” tarafından hazırlanmış ve daha sonra yeni şekliyle 26.12. hesap planlarını ve personelin görevlerini tanımlayan ve böylelikle sistemin çalışmasını olurlu kılan.● ● ● ● Önemlilik Kavramı Maliyet Esası Kavramı İhtiyatlılık Kavramı Özün Önceliği Kavramı ✔ Hangi muhasebe ilkeleri vardır? Sayılan muhasebe kavramlarına dayalı olan genel kabul görmüş muhasebe ilkeleri de şunlardır: ● ● Gelir Tablosu İlkeleri Bilanço İlkeleri . nasıl. Gelir tablosu ilkelerinin amacı. sermaye koyan veya sonradan kendilerine ait kârı işletmede bırakan sahip ve hissedarlar ile alacaklıların işletmeye sağladıkları kaynaklar ve bunlarla elde edilen varlıkların muhasebe kayıt. satışların. ne şekilde. muhasebe bilgi sisteminin tasarımından sistemin çıktısı olan raporların sistemden alınmasına kadar bütün işlemlerin. sistemi çalışır duruma getiren açıklamalardan ve bilgilerden oluşur. gelirlerin.1992 tarihli Resmi Gazete’nin mükerrer sayısında “Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği” adı ile yayımlanmıştır.

farklılıkları azaltmak. belirtilen akışa uygun olarak önce sisteme belgelerle dahil edilir ve daha sonra bir kayıt ortamı içinde. Muhasebe bilgi sistemi. aynı zamanda sistemin etkinliğini ve kontrolunu sağlayacaktır. rapor şeklinde bir standartlaşma olanağı sağlar. kayıt. örgütlemek ve kontrol etmek için. haberleşme araçları. Sorular . malzeme. belge düzeninde. işletme içi ve işletmeler arası karşılaştırmalara olanak sağlamak amacıyla muhasebenin temel kavramlarına ve genel kabul görmüş ilkeleri çerçevesinde yapılır. kadrolama ve kontrol faaliyetlerinde kullanılması ve özellikle bilgisayarın bir araç olarak yarattığı olanaklar sonucu Yönetim Bilgi Sistemi kavramı ortaya çıkmıştır. çalışmasına ve daha sonra sistemden çıktılar elde edinceye kadar bütün aşamalar için geçerlidir. hesaplama. örgütleme. sistemin çalışmasından sorumlu kişileri belirsizlikten kurtaracak. gerekli kişilere kullanabilecekleri şekilde sürekli olarak sağlamak amacı ile kurulan ve çalıştırılan bir sistemler bütünüdür. muhasebe bilgi sisteminde tutarlılık ve birlik sağlayan temel unsurlardır. 2. üretim. Bu uygulamalar. donanım ve raporlar gibi öğelerle veri veya bilgileri yönetsel bilgilere dönüştürme olanağı sağlanmış olacaktır. Yönetim bilgi sisteminin temel alt sistemleri. 3. pazarlama. muhasebe bilgi sistemi yönerge ve standartlardan oluşan genyöntemler ve belirli ilkeler çerçevesinde. canlandırma. yürütme. Muhasebe bilgi sisteminde veri veya bilgiler “girdi-işleme-çıktı” akışını izler. özetleme. Standartlar.64 - . Bunlar sistemin tasarımından. Yönetimin varlıklar üzerindeki yönetim sorumluluğunu yerine getirmek. Bu sistemlere. makina. sistemin içeriğinde. donanım ve raporlar” olarak ifade edilen sistem öğeleri ile sağlanır. Yönetim bilgi sistemi para. Veriler veya bilgiler. personel ve muhasebe (finansal) bilgi sistemleridir. 1. çoğaltma ve iletme faaliyetleri ile çıktılara (bilgilere-raporlara) dönüştürülerek ilgili kişi veya kişilere ve yerlere raporlar şeklinde iletilir. sınıflandırma. insangücü. saklama. teknoloji ve bilgi gibi işletme kaynaklarının amaçlar doğrultusunda en etkin ve verimli bir şekilde kullanılmalarını planlamak. ? Muhasebe bilgi sistemine ilişkin genyöntemler ne demektir? Hangi işlevi vardır? Özet Yönetim için gerekli olan bilgilerin gerektiği şekilde ve zamanda sağlanması ve bu bilgilerin planlama. haberleşme araçları. personel. İşletme eylemlerinin kontrolunu yapmak. Geleceğe ilişkin işletme eylemlerini planlamak için gerekli bilgileri sağlamaya yönelik bir bilgi sistemidir. niceliksel ve niteliksel bilgileri gerektiği yer ve zamanda.Bu açıklamalar ve bilgiler. işletmenin yapısına bağlı olarak başka alt sistemlerde eklenebilir. Bilgi sisteminin bu şekilde işlev görmesi. Standartlar. “personel. Sonuç olarak. yönetimin gereksinim duyduğu işletme içi ve işletme dışı finansal ve finansal olmayan.

aşağıdakilerden hangisi daima girdi özelliğindedir? a.1. Muhasebe süreci d. Bir alt bilgi sisteminin çıktısı diğer alt bilgi sisteminin girdisidir b. kâr ve zarara ilişkin hesapların ve belli dönemlere ait faaliyet sonuçlarının sınıflandırılması ve gerçeğe uygun olarak gösterilmesi neyin gereğidir? a.65 - . alt bilgi sistemleri için doğru değildir? a. Sosyal sorumluluk kavramının e. Bütün alt bilgi sistemleri ancak birlikte hareket ettikleri zaman yönetimin tüm bilgi taleplerini karşılarlar d. Bilgi b. Aşağıdakilerden hangisi. Alt bilgi sistemleri birbirinden bağımsızdır c. Öz kaynaklara ilişkin ilkelerin c. Bilgi işlem c. Alt bilgi sistemleri kendi aralarında etkileşime sahip olup birbirleri ile bilgi alış verişi içinde olurlar 2. Büyük defter e. Yevmiye defteri d. satışların maliyetinin. Dosyalar 5. Muhasebe bilgi akışı kapsamında. aşağıdakilerden hangisi yer almaz? a. Dosyalama 4. Varlıklara ilişkin ilkelerin b. Mizanlar c. giderlerin. Satışların. Pazarlama bilgi sistemi c. İlk işlem belgeleri b. Personel bilgi sistemi d. gelirlerin. Temel Yönetim Bilgi Sistemleri kapsamında. Bilanço ilkelerinin . haberleşme kanalları aracılığıyla bütünleşirler e. Gelir tablosu ilkelerinin d. Yönetim e. Satınalma bilgi sistemi 3. Alt bilgi sistemleri. Üretim bilgi sistemi b. Verilerin bilgi haline gelmesini sağlayan işlemler dizisine ne denir? a. Muhasebe bilgi sistemi e.

Bu kavramları ezberlemek yerine. şu ana kadar görmediğiniz bazı kavramlarla karşılaşacaksınız.66 - . veri tabanı ile işlemlerin elle veya bilgisayar destekli olarak işlenmesindeki adımlar üzerinde durulacaktır.Gelir Döngüsü 6 ÜNİTE Bu Ünitede. Çalışma Biçimine İlişkin Olarak. Bu işlemler anlatılırken... Gelir döngüsü satış işlemi ve bunun tahsilatına ilişkin işlemleri kapsamaktadır. Bir işletmenin gelir döngüsünü oluşturan işlevler.. veri kaynakları. ne olduğunu verilen örneklerle öğrenmeye çalışınız. ..

faturalama. çoğunlukla müşteri tarafından hazırlanan satınalma emridir. mamul deposu. satış faturalarını ve tahsilat makbuzlarını. Kontrol amacıyla önceden numaralanmıştır ve faturanın düzenlenmesine temel oluşturan verileri içeren kolonlarla. büyük defter ve finansal raporlama sistemine başlıca girdileri sağlayan döngüdür.67 - . eğer kredili satış yapılmışsa alacak kayıtlarını tutma. Bir işletmenin gelir döngüsü işlevi sözkonusu işletmenin pazarlama/ dağıtım ve muhasebe/finans fonksiyonlarının yönetimi altında yerine getirilir. fiyat kolonuna sahiptir. siparişlerin gönderilmesi. stoklara ilişkin kayıtlar. siparişin kaydedilmesi. Bu işlevler gelir döngüsü uygulama sistemleri olan satış emirleri işleme sistemi. Bazı işletmeler bu gelirlerini mal satışından. Söz konusu fonksiyonlar. Gelir döngüsünün başlıca amacı. Bu nedenle de bir işletmenin gelir döngüsü mal ve hizmetlerin müşterilere satılması ile ilgili fonksiyonları kapsar. işletmeye mal satanlar (veya üretim işletmesinde işletmenin üretim fonksiyonu) ve nakliye departmanından oluşur. işlemleri yasal defterlere kaydetme ve gelir işlemini işletmenin finansal tablolarında göstermektir. alacak hesapları işleme sistemi ve nakit tahsilatlar işleme sistemleri içinde ele alınacaktır. müşterinin kredi durumunun kontrol edilmesi. bazıları da hem mal hem de hizmet satışından elde ederler. ? Gelir döngüsünün veri kaynakları nelerdir? Elle tutulan sistemlerde kaynak belgeler. banka dekontlarını ve diğer belgeleri kapsar. gönderilecek malların hazırlanması. bazı önemli farklılıklara sahiptir. . Satışların peşin yapılması durumunda alacak kayıtlarının yapılması gereksiz olacaktır. Ancak bazı durumlarda. bazıları hizmet satışından. çok kopyalı olarak düzenlenir. tahsilat ve avans alma. Satış emri. mal veya hizmetlerin para karşılığı müşterilere satılmasıdır.GİRİŞ Birçok işletmenin varlığını sürdürmesi elde ettiği gelirlere dayanır. Müşteri siparişi. Bu nedenle gelir döngüsü pazarlama bilgi sistemi ile muhasebe bilgi sisteminin karşılıklı etkileşimini gerektirir. müşterilere ilişkin referans ve kredi durumlarına ilişkin kayıtlar. Mamul satışında diğer veri kaynakları satış elemanları. Satış emirleri belirli bir biçime sahip olup. ? Gelir Döngüsü İşleme Sistemleri nelerdir? VERİ KAYNAKLARI VE GİRDİLER Gelir döngüsünde kullanılan veri esas olarak müşterilerden gelen girdilere dayanır. müşteri siparişine benzemekle birlikte. Gelirin elde edilmesi ile ilgili tüm fonksiyonlar işletmelerin gelir döngüsünü oluştururlar. Bazı durumlarda bir finans kurumu veya bir banka da veri kaynağı olabilir. Müşteri hem satış hem de nakit tahsilat işlemlerini başlatır. Gelir döngüsü. müşteri siparişlerini. nakliye ile ilgili belgeleri. malzeme hazırlama listelerini. satış emirlerini. Ayrıca satış emrinde müşteri sipariş numarasının yazılacağı bir yer ayrılmıştır. müşteriden siparişin alınması. işletmenin satış elemanı tarafından belirli bir formda hazırlanır.

siparişin hazırlanması için gönderilir. Bazı dökümanlar da bilgisayara daha az hatayla. Nakit Tahsilatlar Yığınının Çevrim İçi Girişi. Açık satış faturaları ve müşteri kütüklerinde saklanmakta olan veriler bu kolonlar için bilgisayar giriş (kayıt) programı tarafından tekrar elde edilecektir. 1 nolu kontrol tuşuna basıldığında doldurulacaktır. elle tutulan sistemlerde kullanılan çok kopyalı dökümanların hepsi kullanılabilir.68 - . Bu dökümanlar bazı durumlarda terminal aracılığıyla veri girişine dayanarak otomatik olarak yaratılabilirler. kredili) yapıldığını gösteren belgedir. Tahsilat makbuzları. Satış emrinin bir kopyası depoya.İlave olarak program otomatik olarak önceden hesaplanan “Kontrol Toplamı” ile “Girilen Toplamı”nı karşılaştırarak farkı ekranda gösterir. kara . Çünkü fatura satış işleminin toplam tutarını ve işlemin ne şekilde (peşin. sipariş edilen ürün verilerinin. KONTROL TUŞLARI 1 Müşteri/ fatura 2 İptal verisi 3 Yığın sonu 4 Menüye dön 5 Yardım Yukarıdaki ekrana dikkat ederseniz boş kolonlar. Bu ekranlar basitleştirilmiş kayıt formlarına benzer şekilde tek tek işlemlerin veya yığın işlemlerinin işlenmesi için tasarlanabilir. Bilgisayar destekli sistemlerde. Ancak bazen bu bildirimler farklı formlarda düzenlenebilmektedir. NAKİT TAHSİLATLAR TARİH YIĞIN NO KONTROL TOPLAMI GİRİLEN TOPLAM FARK MÜŞTERİ ADI MÜŞTERİ FATURA FATURA TAHSİLAT FATURA NO NO TARİHİ TUTARI TUTARI Şekil 6. faturanın yanında kayıt için veri sağlayan diğer belgedir. Bunlara ek olarak. . Örneğin önceden tasarlanmış ekranlar satış emirleri. Bunun yanında banka aracılığıyla yapılan nakit tahsilatların izlenmesinde de. banka dekontları kaynak belge niteliğindedir.1. tren yolu ile) farklılık gösterirler. ürünlerin depodaki yerleşimine göre düzenlendiği farklı bir hazırlama listesi düzenlenebilir. satış iadeleri ve nakit tahsilat işlemleriyle ilgili verilerin girişi için kullanılabilir. Bu program girilen tüm ödemelerin toplam tutarını da hesaplayacak ve sonucu “Girilen Toplam” isimli kutuya yerleştirir. daha hızlı veri girişini sağlayacak şekilde tasarlanabilirler. Çünkü tahsilat makbuzu müşterilerden yapılan nakit tahsilatların tutarını gösterir.Bilgisayarla bilgi işleme departmanının girdi hazırlama bölümü girdi verilerini bilgisayarın okuyacağı forma dönüştürür. muhasebe döngüsü için satış işlemlerinin kaydında temel girdileri oluştururlar. Satış faturaları. deniz.Satış emrinin bir kopyası müşteriye siparişin kabul edildiğini bildirmek için gönderilir. Alternatif olarak. nakliye bölümü tarafından bir sevk irsaliyesi düzenlenir ve bunun bir kopyası faturalama departmanına gönderilir. Nakliye belgeleri nakliyenin yapılış şekline göre (hava.

grup kodlarıdır. Alacak Hesapları Ana Kütüğü Kredili müşterilerle ilgili kayıtların tutulduğu kütüktür. kredi oranı. Kütükteki kayıtlar müşterilerle ilgili mal teslim ve fatura adresleri. ? Bir işletmenin gelir döngüsü veri tabanı hangi tür kütüklerden oluşur? Ana Kütükler Ana kütükler. 9 lir. alacak hesapları. Kontrol sayısını (self-checking digit) gösterebi- ? Bilgisayara dayalı sistemlerde satış ve nakit tahsilat işlemleri için kodlar ne amaçla ve nasıl kullanılırlar? VERİ TABANI Ana kütükler.Kodlar Kodlar satışlar. Bu kütükte temel olarak müşterilerin tanıtımını sağlayan müşteri hesap numarası ve son hesap kalanı olmak üzere iki veri kalemi vardır. kabul edilen ticari iskonto ve satış faaliyetleri gibi bilgileri içerir. 120 1 96 159 formatına sahip bir müşteri kodunda. İstenirse müşterilerle . istenen yönetsel raporların çeşitliliği. satış bölgeleri. İşlemleri açıklayan ve birkaç boyutu içeren kodlar. müşteriler. Bu kütüklerin içeriği ve sayısı müşteri ve pazar türleri. ticari alacaklar ve nakit tahsilat işlemlerinin anahtar durumundaki yönlerini tanımlanmakta temel rol oynarlar.69 - . geçmişteki ödeme durumu. Müşteriler Ana Kütüğü Her bir müşteriye ilişkin kayıtların bulunduğu kütüktür. yani kütükteki her bir müşteri kaydı müşteri hesap numarası ile tanımlanabilir. Bu kütükte anahtar. ürün çeşitleri ve pazarlama kanalları için belirlenen kodlar kullanılır. satış elemanları. müşteri numarasıdır. Satış işlemleri kaydedilirken müşteriler. Örneğin satış işlemlerinin iki temel unsuru müşteriler ve ürünlerdir. 120 Alıcılar Hesabını 1 Müşteri sınıfı ve tipini. Bunların kodları da grup kodları olarak tasarlanabilir. bilgisayar kullanımının derecesi ve veri tabanının yapısı gibi faktörlere bağlı olarak işletmeden işletmeye değişebilir. Bu kütüklerde yer alan veriler sürekli olarak günlenmelidir. 96 Müşterinin aktif olduğu yılı. Bu bilgilerden faturaların ve aylık tabloların hazırlanmasında. telefon numaraları. 15 Özel müşteri tanıtımını. kredi limitlerinin belirlenmesinde yararlanılır. Bu kodlar kullanılarak yöneticiler için de çeşitli satış analizleri yapılabilir. işlem kütükleri. tarih ve referans kütükleri mal satışı yapan bir işletmenin gelir döngüsü veri tabanını yansıtır. stoklar ve açık satış emirleri kütükleridir.

depo yerleşim kodu. Kaydın nakit tahsilat işlemi olarak tanınmasını sağlayan bir kodu da kapsayabilir. Bu veri fatura hazırlanırken müşteri ve stok kütüklerinden alınır. ürün numarası. Bu kütükte yer alan veriler. ? Gelir döngüsü veri tabanında yer alan ana kütükler hangileridir? İşlem Kütükleri Sık sık işlenen olaylarla ilgili kayıtları içeren işlem kütükleri. son satınalma tarihi ve birim maliyeti içerir. Bilgisayar destekli sistemlerde müşteri adı ve ürün açıklamaları gözardı edilebilir. müşteri isimleri ve ürüne ilişkin veriler yer almaz. Bilgisayar destekli sistemde çıktı olarak alınan kopya dosyalanmış olabilir veya olmayabilir. Her bir kayıt müşteriden tahsilat yapılıncaya kadar açık kalır (veya kalanın devri yöntemi uygulanmaktaysadönem sonuna kadar). müşterinin hesap numarası. Açık Satış Faturaları İşlem Kütüğü Elle tutulan sistemde açık satış faturaları işlem dosyası cari satış faturasının bir kopyasından oluşur ve bu dosyadaki kayıtlar. açıklaması.70 - .ilgili tüm veri kalemleri alacak hesapları ana kütüğünde birleştirilebilir. Kütükteki kayıtlar alacak kalanının azalması. nakit tahsilatlar işlem kütüğü ve diğer işlem kütükleridir. Stoklar Ana Kütüğü Mal satışı yapan işletmelerin gelir döngüsü ile ilgilidir. satış iadeleri ve iskontoları ve de diğer düzeltmeler dikkate alınarak sürekli olarak günlenir. Kütüğün sıralama anahtarı satış faturası numarasıdır. Açık Satış Emirleri Kütüğü Henüz gönderilmemiş ve faturası düzenlenmemiş olan satışlarla ilgili satış emirlerinin kopyalarından oluşur. karşılığında ödeme yapılacak olan satış faturasının numarasını kapsayabilir. Nakit Tahsilat İşlem Kütüğü Elle tutulan sistemde nakit tahsilat işlem dosyası herbir cari havale bildiriminin bir kopyasından oluşur. alacak hesaplarına kayıt için gönderilen satış işlemlerinin ayrıntılarını verir. Fatura düzenlendiğinde alacak hesapları ana kütüğüne sözkonusu alacağın kaydı girilir. bu veriler son stok durumunu da kapsayacaktır. Bilgisayar destekli sistemlerde her bir satış emrinin bir kopyası manyetik ortamda saklanır ve sıralama anahtarı genellikle satış emri numarasıdır. Kütük alacakların azaltılması ve müşterilerin ödemelerini zamanında yapmalarının sağlanması için yararlı bilgiler sağlar. Manyetik ortamda saklanan kayıtlarda diğer kütüklerden sağlanabilecek. açık satış faturaları işlem kütüğü. . yeniden sipariş noktası ve miktarı. Bilgisayar destekli sistemlerde manyetik ortamdaki kayıt. Eğer stok durumu devamlı envanter yöntemine göre izlenmekteyse. Sıralama anahtarı (sorting key) ürün veya stok kalemi numarasıdır.

Satışlarla ilgili tarihsel veriyi içeren satış tarih kütüğü. Kütükteki kayıtlar yararlı olabilecekleri öngörülen sürelerde saklanırlar. satış tahminleri ve analizlerinin yapılmasında kullanılırlar. ? Satış emirleri işleme sistemi içinde yer alan işlevler nelerdir? Satış Emirleri Yukarıdaki çizimde de görüleceği gibi. Bu aşamada gönderilen gerçek miktarlar. Satış emrinin onaylanmış bir kopyası (4) malların gönderime hazırlanması için depoya gönderilir. . Bilgisayar destekli sistemde satış emirleri ve faturalarla ilgili veriler açık kütüklerden silindiğinde bu kütüğe aktarılmaktadır. Alınan siparişin doğruluğu ve geçerliliği onaylandıktan sonra. Kütükteki veriler.71 - .Referans ve Tarih Kütükleri Genellikle işlemede kullanılmak için liste biçimindeki verileri içeren referans kütükleri. Kredili Satış İşlemleri ile İlgili İşlevlerin Veri Akışı. Satış emri sipariş edilen ürünlere ilişkin açıklamaları. ? Satışlar tarih kütüğü ne amaçla kullanılır? SATIŞ EMİRLERİ İŞLEME SİSTEMİ Satış emirleri işleme sistemi müşteri siparişlerinin alınması. satış işlevi müşteriden siparişin alınması (1) ve işlenmesi ile başlar. ağırlıklar henüz bilinmemektedir. ürün fiyatlarını ve müşteriye ilişkin isim. müşterilere gönderilmesi ve faturaların hazırlanmasını kapsayan prosedürlerden meydana gelir. faturalama adresi. fiyat listelerini içeren fiyat verisi referans kütüğü ve nakliye ile ilgili mal nakil yolları ve ücretlerinin listelerini içeren nakliye referans kütüğünden oluşur. bir satış memuru siparişe göre bir satış emri (2) hazırlar.2. gönderme adresi gibi açıklayıcı bilgileri içerir. Aşağıdaki şekil bir satış emirleri işleme sisteminin veri akışını göstermektedir. satış emri ve satış faturalarıyla ilgili kodlanmış özet veriyi içerir. Malların hazırlanarak müşteriye gönderildiği aşamada fatura hazırlanacağı için bir kopya da (6) faturalamaya gönderilir. 8 Kredi 3 2 Müşteri Satış Emri 1 Faturalama 10 12 Büyük Defter 11 Alacak Ayrıntılar Hesapları 13 Müşteri Verisi 4 5 9 6 7 Depo Nakliye Şekil 6.

Kredili satış onaylandıktan (3) sonra. Faturalar bir primanotaya kaydedilir. Nakliye Nakliye departmanı kendi dosyasındaki satış emri kopyası (6) ile depodan gelen kopyayı karşılaştırdıktan sonra gönderme emrini kabul eder. gerekli incelemeleri yaparak faturayı (10) hazırlar ve müşteriye gönderir. aynı zamanda yardımcı defterlerdeki (11) ilgili hesaplara da kaydedilecektir. Eğer işletme kredili satış yapıyor ise müşteri servisinde her bir aktif kredili müşteri için açılacak ayrı bir alacak hesabında müşterinin durumunun izlenmesi gerekir. Faturalar ve havale makbuzları (veya diğer tahsilat belgeleri) işlem tutarlarının alacaklar yardımcı defterine kaydedilmesine aracı olurlar. müşterinin kredi alabilirliğinin ve borcunu ödeyebilme durumunun kontrolünü kapsar. sipariş bir görevli tarafından satış emrine uygun olarak hazırlanır. her bir faturalı satış tutarı müşterinin hesabının borç tarafına yazılır. Stok kayıtları.) nakliyenin yapılacağı yola göre hazırlanır. bir kopyası depoya gönderilir. Buradan yevmiye defterine ve büyük defter kaydedilirken primanotanın bir kopyası da alacak hesapları yardımcı defterine kaydedilmek üzere gönderilir.b. Faturalama Nakliye departmanı nakliyeye ilişkin belgeleri faturalamaya gönderir. Faturalar. satış emrinin stok kopyası ile sevk irsaliyesi ve diğer nakliyeye ilişkin belgelerin birer kopyalarıdır. Bir kopya da gönderilecek malları depodan çekmesi için nakliye departmanına gönderilir (5). mallarla birlikte nakliye departmanına gönderilir (7). Gerçek miktarlar satış emrinin stok istek kopyası üzerine kaydedilerek. Eğer yeni bir müşteriye kredili satış yapılması söz konusuysa yapılacak kredi kontrolü. konşimento v. Depo Düzenlenen satış emrinin bir kopyası (mal istek kopyası) depoya gelince.Kredi İşlemleri Eğer satış emri satışın kredili yapılacağını belirtiyorsa. Devamlı müşteriler için yapılan kontrol. ALACAK HESAPLARI İŞLEME SİSTEMİ Yukarıdaki çizim satışla ilgili işlevlerin yanında. kabul edilen kredili satış miktarının. Nakliye belgeleri (sevk irsaliyesi. Bu belgeler. müşterinin kredi durumunun kontrol edilmesi ve onayı gerekir. Bu işlemlerden sonra sipariş müşteriye gönderilir (8).72 - . işlemlerin defterlere kaydedilmesi (12-13) ile ilgili işlevleri de göstermektedir. Bu aşamada satışın kendisini de kapsayan birçok işlev tamamlanmıştır. Açık satış emirleri ile ilgili belgeleri alan faturalama. nakliye departmanına gönderilen gerçek miktarlar dikkate alınarak günlenir. Faturalamaya gönderilen kredili satışa ilişkin satış emri açık siparişler olarak dosyalanır. Bu belgelerin bir kopyası (9) faturalamaya gönderilir. Faturalamadan gelen faturaların kopyalarına (11) göre. büyük defterde satışla ilgili hesaplara kaydedilirken. yukarıda da belirtildiği gibi onaylanmış satış emrinin bir kopyası faturalamaya. yönetimin genel ve özel yetkisini aşıp aşmadığının kontrolüne ilişkindir.

Bunlardan birincisi. çekle ve doğrudan işletmenin kasasına yapabilirler. Uygunluk olmaması durumunda hata düzeltilir ve alacak hesapları yardımcı defterini işleyen memur hata konusunda uyarılır. Stokların durumu bilgisayarda stoklar ana kütüğünde izlendiğinden depoda stoklar için yardımcı defterin tutulması. Yevmiye defterine kaydedilen tutarlar alacak hesaplarının izlendiği müşteri servisinden gelen kontrol toplamları ile karşılaştırılır ve uygunluk varsa büyük deftere kaydedilir. Bu yöntemde her bir ödeme belirli bir faturayı karşılamak için yapılır. Çevrimiçi işlem sisteminde. Yığın işlem sisteminde veri manyetik bant veya disk üzerinde biriktirilir. Satışların tamamı ödenmedikçe hesapta ödenmemiş bakiye gözükecektir. satışlar ve nakit tahsilat işlemleri yığın işlem sistemine. Bilindiği gibi elle bilgi işleme. İkinci yöntemde ise tüm faturalar açık olarak gösterilir ve böylece kabul edilmeyen faturalar kolaylıkla ayırd edilir. müşteri hesap numarasına göre sıralanır ve sırayla alacak hesapları ana kütüğüne kaydedilir. müşterilerin hesap kalanları bilgisayarda izlendiğinden alacak hesapları departmanında alacaklar yardımcı defterinin tutulmasına gerek yoktur. İkincisi. Aynı gün boyunca yapılan nakit tahsilatların bir hesap pusulasına listelenerek işletmenin banka hesabına yatırılması tercih edilebilir. Bilgisayar destekli sistemler. Biz bu ve izleyen ünitelerde mekanik bilgi işleme sistemini dikkate almadan sadece elle ve bilgisayarla bilgi işleme sistemleri üzerinde duracağız. hemen bir makbuza (kasa tahsil fişi) kaydedilmelidir. çevrimiçi işlem sistemine veya her iki sistemin bileşimine göre işlenebilir. BİLGİSAYAR DESTEKLİ İŞLEME SİSTEMLERİ Yukarıda üç grup içersinde ele alınan gelir döngüsü işleme sistemlerinin açıklamaları elle bilgi işlemeye dayanarak yapıldı. faturalar bilgisayar tarafından hazırlandığı için faturalama departmanına gerek kalmaz. İki işlem sisteminin birleştirilerek kullanıldığı durumda ise. Bilgisayar destekli sistem kullanılması halinde. Müşteriye kesilen faturaların birer kopyaları bir satış günlüğünde (primanota) toplanarak özetlenir (yığın toplamı şeklinde) ve bu özete dayanarak yevmiye defterine kayıtlanır.73 - . Birincisi “bakiyenin devri yöntemi”dir ki bu yöntemde ödemeler belirli bir faturanın karşılığı olarak değil ödenmemiş bakiye için yapılır. herbiri sırayla veya doğrudan ana kütüğe işlenmeden önce bir yığın içinde biriktirilir. Üçüncüsü. Nakit tahsilat memuru toplam tahsilatları önce nakit tahsilat günlüğüne. Bakiyenin ödenmesi iki şekilde olur. mekanik bilgi işleme ve bilgisayar destekli (elektronik) bilgi işleme olarak üç temel bilgi işleme sistemi vardır. İlk yöntemde müşteriye önceki ayların tüm fatura toplamlarını ve devreden bakiyeyi gösteren aylık tablolar gönderilir. oradan da günlük deftere kaydeder. nakit tahsilatlar hesabın alacağına kaydedilir.ken. Daha sonra nakit tahsilatlar buradan büyük deftere aktarılacaktır. veriler terminal aracılığıyla girilmekle birlikte. Banka ve çek dışındaki şekillerde yapılan her bir nakit tahsilat. veri akışı bakımından elle tutulan sistemlerden dört temel konuda farklılık gösterirler. İkinci yöntem ise “açık fatura yöntemi”dir. veriler terminal aracılığıyla girilir ve tek tek ana kütüğe kaydedilir. posta havalesiyle. NAKİT TAHSİLATLAR İŞLEME SİSTEMİ Müşteriler işletmeye nakit ödemelerini banka yoluyla.

74 - . Stoklar ana kütüğü Açık Siparişler Kütüğü Müşterinin siparişi Bilgisayar Destekli Çevrim İçi/Yığın Kredili Satış İşlemleri İşleme Prosedürü Sistem Akış Çizeneği. ? Bilgisayar destekli sistem ile elle tutulan sistem arasındaki temel farklılıklar nelerdir? Kredili Satışların İşlenmesi Kredili satışların bilgisayar destekli işlenmesinde müşteri siparişleri satış departmanındaki terminal aracılığıyla girilir. Sipariş tam olarak hazır olduğunda sipariş kayıt programı müşteriye sipariş kabul bilgisini. Siparişler Sipariş belgeleri çıktısı A Hazırlama listesi Sipariş kabulü Satış emri Depoya Müşteriye Emirler N .na gerek kalmaz. Sipariş kabul edilirse açık siparişler kütüğünde yer alır ve gönderme programı kütüğüne siparişin gönderileceği tarih kaydedilir.3. Müşteriden Hata ve istisna görüntüsü Müşterinin Siparişi Satış memuru tarafından yapılır Terminal ile sipariş girişi Müşteriler ana kütüğü Sipariş biçimleme Kredi kontrolü ve stok kontrolü yapmak Şekil 6. Son olarak nakliye departmanı için gerekli nakliye ile ilgili belgeler de bilgisayarda hazırlanacaktır. kredi kontrolunu yapar ve elde siparişi karşılayamaya yetecek mal bulunduğunu onaylar. Biçimleme programı verinin tamlığını ve doğruluğunu kontrol eder. depoya gönderilecek sipariş hazırlama listesini ve varsa karşılanamayan sipariş kopyasınının çıktısını verir.

75 - . Faturalama departmanının yazıcısında nakliye ile ilgili bir belge (sevk irsaliyesi veya konşimentonun bir kopyası) yaratılır.? Bilgisayar destekli işleme sistemde satış işlemleri nasıl işlenir? Sipariş edilen mallar depoda hazırlandıktan sonra hazırlayan kişi tarafından hazırlama listesi herhangi bir değişikliği gösterecek şekilde düzeltilir ve nakliye departmanına gönderilir. Burada bir memur malları sayar ve hazırlama listesinden gönderime hazır malların kaydını yapar. Bilgisayar Destekli Çevrimİçi/Yığın Kredili Satış İşlemleri İşleme Prosedürü Sistem Akış Çizeneği (devam). Mallar ambalajlandıktan sonra müşteriye gönderilmek üzere yüklenir. Depodan Hazırlık listesi Nakliye memuru tarafında yapılır Nakliye için gönderilen malların veri girişi Hata ve istisna görüntüsü Hazırlanan mallarla ilgili verinin biçimlenmesi Hazırlama listesi Nakliye kütüğü Nakliye referans kütüğü Nakliye belgeleri dökümü Ambalaj fişi Konşimento İrsaliye 1 2 Nakliye memuru tarafından yapılır Ambalajlı mallara fişler eklenerek gönderilir Nakliye kütüğü N Taşıyıcı ve müşteriye Faturalamaya Şekil 6.4. . Bir nakliye programı nakliye için gerekli belgeleri hazırlar.

Çevrimİçi/Yığın Kredili Satış İşlemleri İşleme Prosedürü Sistem Akış Çizeneği (devam).Nakliyeden Nakliye bildirimleri (belgeler) Faturalama memuru tarafında yapılır Yığın toplamlarını hazırla Yığın toplamı Nakliye bildirimleri (belgeler) Yığın toplamını girmek ve fiyat seçmek Hata ve istisna görüntüsü Müşteri ana kütüğü Müşteri faturalama verisi Fatura verilerini biçimleme Nakliye belgeleri Müşteri siparişi A 1 Fiyat referans kütüğü Fatura kütüğü Açık satış emirleri kütüğü Stoklar ana kütüğü Alacak hesapları ana kütüğü Faturaları hazırlama ve kütükleri günleme Büyük defter kütüğü Satışlar tarih kütüğü Gün sonunda döküm alınır Fatura günlüğü Satış 1 2 faturaları Açık satış faturaları kütüğü Alacak hesapları özeti Fatura yığın toplamları Faturalamaya Müşteriye 1 Fatura yığın toplamlarıyla karşılaştırma Alacak raporları memuru tarafından yapılır Kütük Şekil 6.5.76 - . .

İşlenirken. siparişi faturaya dönüştürür. Kasa görevlisi çekler ile bordro programı tarafından önceden hazırlanan bankaya gönderilecek çeklerin listesini karşılaştırır. Bankaya yatırılacak toplamı doğrulamak için kasa görevlisi nakit tahsilatların bilgisayar tarafından hazırlanan bir listesini alabilir veya bir terminal aracılığıyla o günkü nakit tahsilat kayıtlarına erişebilir. 5) satış faturaları kütüğünde yeni bir kayıt yaratılır. devamı olan ikincisi ise gün sonundaki işlemeyi göstermektedir. Hazırlanan tüm faturalarla ilgili veri işlenene kadar geçici olarak saklanır. Son olarak alacak hesapları memuru.1) faturanın çıktısı alınır.Bir günlük nakliye belgeleri biriktirilir ve bir faturalama memuru gönderilen miktarların yığın toplamını hazırlar ve girişini yapar.77 - . Çizimde gösterildiği gibi işletmenin posta odasına gelen çekler ve havaleler buradaki görevli bir memur tarafından paraf edilerek yığın toplamı çıkartılır. 7) satışları ve alacak hesaplarını etkileyen toplam tutarlar büyük deftere kaydedilir. 4) satış emri satışlar tarih kütüğüne transfer edilerek kapatılır. Gün sonunda esas olarak defterlerle ilgili olarak birkaç özet hazırlanır. İşleme tamamlandıktan sonra çekler kasa görevlisine gönderilir. 2) her bir müşterinin hesabı borçlandırılır. Eğer veri giriş programı müşteri numarasını ve tutarını kabul ediyor ve herbir ödenmiş satış faturasını doğruluyorsa. Bir rapor programı nakit tahsilatların listesini ve gün boyunca kaydedilmiş bulunan bütün müşteri hesaplarının bir listesini yapar. Nakit Tahsilatlar İşleme Sistemi Aşağıdaki iki akış çizeneği de bir işletmenin nakit tahsilatlar prosedürünü göstermektedir. 3) stoklar kayıtlarda gönderilen miktarlar kadar azaltılır. satış fatura numarasını ve müşteri kodunu işler. 6) bir satış faturaları listesi ve alacak hesapları özeti çıktı olarak alınır. Bu çıktılar alacak hesaplarından sorumlu bir memur tarafından havale makbuzlarıyla karşılaştırılır ve alacak hesaplarına kayıtların doğruluğu onaylanır. Günlük olarak veya bir tahsilat yığını girildikten sonra bir bordro programı kasa görevlisinin terminalinde alınan çeklerin bir bordrosunu yaratır. Akış çizeneklerinden birincisi nakit tahsilatların girişi ve bankaya yatırılması. Diğer bir görevli ise terminal aracılığıyla yığın toplamını ve her bir nakit tahsilatla ilgili toplamı. Bu onayla birlikte bir günlük toplam tahsilatları yansıtan bir yevmiye kaydı yapılır ve büyük defter işlem kütüğüne aktarılır. alacak hesapları yardımcı defterine kaydedilen tutarlarla yığın toplamlarının uygunluğunu onaylar. ürün fiyatlarını seçerek v. . günleme programı alacak hesapları ana kütüğündeki hesapları hemen günler. havaleler ise alacak hesaplarını izleyen memura bildirilir. Memur aynı zamanda herbir siparişi terminal ekranında görerek.b. Tatmin olduğunda çekleri bankaya gönderir.

78 - .Müşteriden Çekler Havaleler Çeklerin cirosu ve yığın toplamlarının hazırlanması Yığın toplamı Çekler Ödeme Emirleri Nakit tahsilatlarının ve yığın toplamlarının girilmesi Posta Odası memurunca yapılır Çeklerin ve Havalelerin Ayrımı Verilerin Biçimlenmesi ve Müşteri Hesaplarının Günlenmesi Alacak Hesapları Ana Kütüğü Nakit Tahsilat Verisi Nakit Tahsilat Bodrosunun Hazırlanması Havaleler Çekler Nakit Tahsilat Bodrosu Karşılaştırma 1 2 A Kasiyer tarafından yapılır Bankaya Şekil 6.6. . Çevrimiçi Nakit Tahsilatı ve Bankaya Yatırılması.

karlılık tabloları ve satış analizleridir. alacak hesapları. geç gönderilen siparişlerin yüzdesi ve sipariş tarihi ile siparişin karşılanma tarihi arasındali gün sayısı gibi anahtar performans ölçülerini sağlarlar. . yukarıdaki aylık tablolar gibi aynı kütüklerden yararlanılarak hazırlanır. Bu rapor. kronolojik olarak. Alacak hesapları vade programı da. Gelir döngüsü veri tabanı. Bu liste. Bu raporlar performans raporları.6. aylık raporlar. İŞLEMSEL VE YÖNETSEL RAPORLAR Gelir döngüsü veri tabanı tarafından üretilen işlemsel raporlar. yöneticilerin karar vermede yararlandıkları yönetsel raporları da üretir.79 - . tüm kredili müşterilerden olan alacak kalanlarının durumlarıyla ilgili veriyi içerir ve vadesi geçmiş olanları gösterir. Diğer belge açık satış emirleri raporudur. faturalar ve nakit tahsilat kütüklerindeki bilgilere dayanarak hazırlanır. her bir siparişin ortalama parasal değeri. açık satış emirleri raporu ve alacak hesaplarına ilişkin rapordur. Karlılık raporları. satış emirlerinin numarasına göre veya müşterilere göre düzenlenir. müşteriye tamamen gönderilmemiş ve faturalanmamış satış emirlerinin listesi olup. Performans raporları. Aylık olarak her bir müşteri için ödenmemiş faturaların bir listesi dökülür.Alacak Hesapları Ana Kütüğü Nakit Tahsilat Verisi A Raporların Hazırlanması Ödeme Emirleri Müşteri Hesaplarının Listelenmesi Nakit Tahsili 1 Günlüğü ve Özeti 2 Nakit Tahsilat Verisi Toplam Tahsilatları Karşılaştırma ve Dengeleme Alacak Hesapları memuru tarafından yapılır Kasiyere Büyük Defter Sürecine Kütük Şekil 6. çeşitli mallara veya çeşitli satış bölgelerine ilişkin karlılık durumlarını gösterirler. (devamı) Gün Sonunda İşleme. müşteriler. Bu rapor.

müşteriden siparişin alınması. Nakliye c.80 - . Siparişin alınması ve işlenmesi b. İnsan kaynakları işleme sistemi e. Gelir döngüsünü oluşturan fonksiyonlar. müşteri siparişi. kredi durumunun kontrol edilmesi ve onayı. malzeme hazırlama ve ambalajlama listesi. siparişin işlenmesi. Kredi kontrolunun yapılması 2.Özet Bir işletmenin gelir döngüsü mal ve hizmetlerin müşterilere satılması ve karşılığında nakit girişinin sağlanmasıdır. işlemlerin defterlere kaydedilmesini ve gerekli finansal raporların hazırlanmasını kapsar. Gelir döngüsü veri tabanı çeşitli yönetsel ve işlemsel raporlar üretir. Sabit varlıklar işleme sistemi 3. alacak hesaplarının izlenmesini. Satınalma . Depolama b. nakliye ile ilgili belgeler ve faturadır. Faturanın düzenlenmesi c. Sorular 1. Faturalama d. Borç hesaplarının izlenmesi d. Veri tabanı ana kütükler. referans ve tarih kütükleri ve işlem kütüklerinden oluşur Veri işleme. Çevrimiçi bilgisayar destekli sistemlerde satış ve nakit tahsilat verisini girmek için önceden hazırlanmış ekranlar kullanılabilir. Stoklar işleme sistemi b. satış işlemlerinin işlenmesi nakit tahsilat işlemlerinin işlenmesi ve alacak hesapları kayıtlarının sürdürülmesinden meydana gelir. malların hazırlanması ve gönderilmesini. Nakit tahsilatlar işleme sistemi c. satış emri. Nakit ödemeler işleme sistemi d. Satış emirlerinin kopyaları hangi departmana gönderilmez? a. Nakit tahsilatların işlenmesi e. İşleme elle işleme veya bilgisayar destekli işleme sistemleriyle yapılabilir. Gelir döngüsünde kullanılan belgeler. Aşağıdaki işlevlerden hangisi gelir döngüsünü oluşturan işlevlerden değildir? a. Aşağıdakilerden hangisi gelir döngüsü işleme sistemlerindendir? a. kasaya veya bankaya tahsilatı.

verinin tam ve doğru olmasını kontrol c. Satış analizleri . Faturalama departmanına gerek kalmaz.81 - . Açık satış emirleri raporu e. Sipariş kabul edilirse alacak hesapları ana kütüğüne kaydedilir d. Aşağıdaki raporlardan hangisi gelir döngüsü veri tabanı tarafından üretilmez? a. Biçimleme programı eder.e. Satış işlemlerinin bilgisayar destekli olarak işlenmesindeki işlevlerin hangisi yanlış ifade edilmiştir? a. Alacak hesapları raporu c. Stok durum raporu b. e. Veri girişi terminal aracılığıyla yapılır b. 5. Kredi 4. Performans raporları d. Biçimleme programı kredi ve stok kontrolu yapar.

Ancak.. Bir işletmenin harcama döngüsünü oluşturan işlevler bordro ve sabit varlıklara ilişkin işlevler hariç tutularak ele alınacaktır.. Bu işlemlerin muhasebeleştirilmesini daha önceki derslerde ele aldınız. Bunun yerine bu kavramları daha önceki derslerdeki bilgilerler birlikte öğrenme yoluna gidiniz.. bu ünitede bu edinim işlemleri ile ilgili işlemler ve belgeler ele alınacak ve yeni bazı kavramlarla ilk kez karşılaşacaksınız. veri tabanı ile işlemlerin elle veya bilgisayar destekli olarak işlenmesindeki adımlar üzerinde durulacaktır. Çalışma Biçimine İlişkin Olarak.Harcama Döngüsü 7 ÜNİTE Bu Ünitede. Bu ünitede çeşitli varlıklar ile hizmetlerin edinimi ile ilgili işlemler ele alınacaktır. .82 - . Harcama döngüsünün veri kaynakları.. Bu kavramları ezberlemeyiniz.

su. sipariş edilen malların teslim alınması ve kontrolu.GİRİŞ Bir işletmenin harcama döngüsü. nakit ödemelerin hızlı ve doğru bir biçimde kaydedilmesi ve sınıflanması. gereksinim duyulan mal ve hizmetlerin sağlanması. Burada mal kelimesi ile hammaddeler. doğalgaz vb. teslim alma. Hizmetler ile de. Sistemler işletmenin tüm tedarik faaliyetleri ile ilgili verileri sağlayarak kayıt sistemini(defterlere) desteklerler. ticari mallar ve sabit varlıklar ifade edilmektedir. gereksinim duyulana kadar malların depolanması. borç hesaplarının izlenmesi. Kaydedilen veri daha sonra satınalma emri ve teslim alma raporu gibi kaynak belgelerin yaratılmasında ve işletme içi ve işletme dışı raporların üretilmesinde kullanılır.83 - . Bu üç sistem satınalma. yapılan tüm nakit ödemelerin onaylanmış harcamalarla ilgili olmasının sağlanması. elektrik. dış finansal tabloların hazırlanmasında da yardımcı olur. borç hesapları departmanları ve kasanın günlük faaliyetleriyle ilgili verileri ele geçirerek ve kaydederek bu departmanların tekrarlayıcı işlemlerini işler. harcamaların hızlı ve doğru bir şekilde kaydedilmesi ve sınıflanması. stok yönetim ve finans/muhasebe örgütsel fonksiyonlarının yönetimi altında yerine getirilir. satıcı faturaları veya diğer bir ifadeyle alış faturaları da borç veya ödeme işlemlerinin veri kaynağıdır. işletme malzemeleri.) kastedilmektedir. Harcama döngüsünün uygulama sistemlerini oluşturan bu işlevleri “satınalma işlemleri işleme sistemi”. VERİ KAYNAKLARI VE GİRDİLER Harcama döngüsünde kullanılan veriler esas olarak stok kayıtlarından ve satıcılardan gelen girdilere dayanır. ? Bir işletmenin harcama döngüsü içinde yer alan işlevlerin nelerdir? Gelir döngüsünün işletmeye fon sağlamasına karşı. “borç hesapları işleme sistemi” ve “nakit ödemeler işleme sistemi” içinde ele alacağız. Son olarak bu üç sistem. Mal ve hizmetlerin nakit karşılığı satıcılardan edinimini kapsayan harcama döngüsü. Açık Satış Emirleri Raporunu henüz tamamlanmamış olan satınalma emirlerini araştırmak için kullanabilir veya nakit ödemeler yöneticisi gelecekte hangi faturaların ödeneceğine karar vermek için nakit gereksinim tahminlerini kullanabilir. Diğer kaynak. ? Satınalma. Bundan dolayı harcama döngüsü stok yönetim bilgi sistemi ve muhasebe bilgi sisteminin etkileşimini gerektirir. edinilen mal ve hizmetlerle ilgili tüm belgelerin ve yönetsel raporların hazırlanması işlevlerini kapsar. Stok kayıtları birçok satınalma işleminin başlıca kaynağı iken. mal ve hizmetlere ilişkin faturaların doğruluğunun ve geçerliliğinin onaylanması. Satınalma. İşletme çalışanlarına ödenen ücretler de bir hizmet karşılığı olmakla birlikte bu ünite kapsamında ele alınmayacaktır. işletme dışındaki kişi ve kurumlardan sağlanan hizmetler(tamir. o işletmenin faaliyetlerini sürdürebilmek için gereksinim duyduğu mal ve hizmetleri edinmek amacıyla yapmış olduğu işlevlerden oluşur. harcama döngüsü işletmeden fon çıkışını gerektirir. borç hesapları ve nakit ödemeler sistemleri çeşitli düzeylerdeki yöneticilerin kullanımı için çok sayıda rapor hazırlarlar. borç hesapları ve nakit tahsilatlar sistemlerinin işletme için önemi ve muhasebe bilgi sistemi içindeki yeri nedir? Bir işletmenin harcama döngüsü işlevleri. Örneğin satınalma departmanı yöneticisi. bakım.

Önceden biçimlendirilmiş ekranlar alışlar. 320 01 26 01 Satıcılar Hesabı(Büyük Defter Hesabı) Ürün Grubu Satıcının İli Satıcının Özel Kodu . Bu belgede gereksinim duyulan malın cinsi.84 - . nakit tahsilat ve ödemeler dışında kalan mali karakterli işlemler için kullanılan belgedir. Alış Faturası. biri teslimalma departmanına. Örneğin. Satınalma İsteği. alıcılar. Satınalma İsteği. Primanotalardan(fiş icmalinden) alınan toplamlar muhasebe defterlerine kaydedilecektir. satınalma yöneticisi tarafından imzalanan bir belgedir.b. Ödeme Belgesi (Kasa Tediye Fişi) ve diğer belgelerden oluşur. nakit ödeme işlemleriyle ilgili veri girişi için kullanılabilir. malları teslim alan kişi tarafından düzenlenen bir belgedir. miktarı. Kodlar Kodlar satınalma ve nakit tahsilat işlemlerinin kaydına yardım edebilir. Bu fişler daha sonra günlük olarak primanotalara (fiş icmaline) kaydedilir. Bazı durumlarda bu belgeler otomatik olarak terminallerden veri girişiyle yaratılabilirler. teslim alma ve depolama departmanları ve üretim işletmelerinde üretim departmanıdır. Teslim Alma Raporu.lar departman yöneticileri. satıcı tarih kütükleri. Mahsup Fişi. için kodlar girilebilir. Sipariş emirleri genellikle çok kopyalı olarak hazırlanır ve bu kopyalardan biri satıcıya. satınalma emirleri. istemi yapan departmanın adı ve onaylayan kişinin adı gibi veriler yer alır. siparişe ilişkin bilgiler yer alır. Dahası. bir kopyası borç hesaplarına gönderilir. biri borç hesaplarına ve bir diğeri de stok kontrole gönderilir. ? Harcama döngüsünde işlenen veriler nelerdir ve nerelerden sağlanır? Elle işleme yapan bir işletmede bulunan harcama döngüsünün kaynak belgeleri. Yukarıda açıklanan tüm belgeler bilgisayar destekli sistemlerde kullanılabilir. satış iadeleri. Bu belgede teslim alınan malların miktarları ve durumları gösterilir. v. Satınalmalar gibi işlemler kaydedilirken grup kodları önemlidir. Bu belge konsinye gönderilen veya müşteri tarafından iade edilen malları göstermek için de kullanılır. ürünler. Teslim Alma Raporu. Büyük defter hesapları için kullanılan kodlara ek olarak satıcılar. satınalma departmanı yöneticisi bu belgeye göre satınalma emrini hazırlar. bilgisayara daha az hata ile veri girişini sağlamak için bazı kaynak belgeler yaratılabilir. Bir veya birden çok satıcıdan mal vaya hizmet satın alınmasıyla ilgili fatura işletmeye ulaştığında mahsup fişi hazırlanır. işletmenin mal satın aldığı satıcının kodu 320 01 26 01 3 olsun. Satınalma Emri. Bu fişler bir harcama işleminde borç hesaplarına(satıcılar hesabına) kayıt için kullanılırlar. çünkü grup kodları birkaç boyutu kapsar. Bu belgede sipariş edilen malların satın alınacağı satıcının adı ve adresi. gerekli olacağı tarih. harcama döngüsünü başlatan belge olup. ödemeler. Teslimalma raporunun bir kopyası depoda kalırken. Bu belge daha önce düzenlenmiş olan satınalma emirleri ile ilişkilendirilir. Satınalma Emri. gönderme şekli. Bu kod şu bilgileri içerecektir.

Referans ve Tarih kütüğü ise. Kütükteki kayıtların ve verilerin sürekli olarak günlenmesi önemlidir Satıcılara ilişkin bilgilerdeki veya hesap durumundaki değişiklikler hemen kütüğe işlenmelidir. Satıcılar Tarih ve Referans kütüğüdür. siparişi tam olarak karşılama oranı . alışları izlemede tutmak için alış emirleri ana kütüğünde bir kayıt yaratır. Stoklar Ana Kütüğü Depoda saklanan veya bir satıcıdan düzenli olarak sipariş edilen her bir stok kaleminin kaydını içerir. adres. Satınalma Emirleri Ana Kütüğü. Satıcı Ana Kütüğü.3 Sağlama Sayısı VERİ TABANI Bir işletmenin veri tabanı bilindiği gibi ana kütükler. açık yani henüz ödenmesi onaylanmamış satınalma emirlerinin derlenmiş halidir. Açık Fiş Kütüğü Bilindiği gibi ödemelerin muhasebeleştirilmesinde fişli ve fişsiz olmak üzere iki yöntem vardır. Harcama döngüsü veri tabanındaki ana kütükler. Ana Kütükler Satıcılar Ana Kütüğü Bu kütüğe genellikle uygun bir satıcı seçilirken satınalma personeli tarafından erişilir. ! Gelir döngüsü veri tabanı ile harcama döngüsü veri tabanını karşılaştırarak benzer ve farklı yönlerini irdeleyiniz. Bu kayıtlar stokları yönetmek ve büyük defterdeki stok kalanlarını desteklemek için kullanılır. istenen yönetsel raporların çeşitliliğine. Sipariş sadece. Stoklar Ana Kütüğü ve Açık Fişler Ana Kütüğüdür. ortalama teslim zamanı. Bu kütüklerin içeriği ve sayısı işletmeden işletmeye müşteri ve hizmet sağlayanların tiplerine göre. Satınalma Emirleri Ana Kütüğü Bu kütükte verilen siparişin satınalma emrine ilişkin bilgiler yer alır. Birinci yöntem olan fişli yöntemde. siparişte ayrıntılandırılmış olan tüm malların kabulü ve teslim alınması tamamlandıktan sonra kapatılır. Teslim Alma Raporları Kütüğü ve Nakit Ödemeler İşlem Kütüğüdür. Kütük tanıtım verilerini saklamanın yanında içerdiği diğer verilerle satıcı performansının değerlenmesinde ve çeşitli sipariş kararlarının alınmasında kullanılır. Bir çok işletmede satıcılar ana kütüğü her bir satıcıya olan mevcut borcu gösterdiğinden borç hesapları yardımcı defteri olarak kullanılmaktadır. Satıcılara ilişkin bu tanıtım verileri satınalma emirlerinin hazırlanmasında ve ödemelerin yapılmasında kullanılır. bilgisayar kullnımının derecesine ve veri tabanının yapısına göre değişir. Kütükte satıcılarla ilgili isim. iskonto oranı. birden çok . telefon numarası.85 - . İşlem kütükleri. Sipariş edilen her bir kalemin durumunu gösteren kütük olup. Satınalma departmanı. işlem kütükleri ve tarih ve referans kütüklerinden oluşmaktadır. yapılan iadelerin oranı ve o satıcıdan yapılan alışlara ilişkin tarihsel veriler yer alır.

Bilgisayar destekli sistemde sadece birkaç temel kalem manyetik ortamda saklanır. çek tutarlarını ve çek numaralarını içerir. . İşlem Kütükleri Teslimalma Raporları Kütüğü Bu kütük teslimalma rapor belgelerinin işlem kütüğüdür. Böyle bir sistemde ödenmemiş fişlerin ayrıntıları fiş kayıtlarından belirlenebilir. Nakit Ödemeler İşlem Kütüğü Bu kütüğün amacı yapılan her bir nakit ödemenin ayrıntılarını kronolojik sıra içinde göstermektir. sipariş verilecek satıcıların seçimi ve satınalma eğilimlerinin analizi için kullanılır. SATINALMA İŞLEMLERİ İŞLEME SİSTEMİ Daha önce de belirtildiği gibi.1’de bir işletmenin satınalma işlemlerinin işlem ve belge akışı görülmektedir. Burada her bir fatura yerine. bu kütükteki her bir kayıt. sipariş edilen miktarı. Tarih ve Referans Kütükleri Satıcılar Tarih ve Referans Kütüğü Satıcılar referans ve tarih kütüğü her bir aktif satıcı ile ilgili veri özetlerini içerir. açıklamasını. teslimalınan miktarı ve teslimalma tarihini içeren bir veya birkaç satırı kapsar. her bir ödeme fişi için açık fişler ana kütüğüne kayıt yapılır.alış faturası birleştirilerek tek bir ödeme fişi hazırlanır. Bu amaca uygun olarak. Fişli sistemin elle yürütülmesinde borçlar yardımcı defterine gerek kalmayabilir.86 - . satınalma emrinin hazırlanması ve satıcıya gönderilmesi. Bu kütükteki kayıt ödeme yapıldığında kapatılmaktadır. Elle tutulan sistemde nakit ödemeler işlem kütüğü. ödeme fişi numarasını (fiş sistemi kullanılıyorsa). depolanması işlevlerini kapsamaktadır. satıcı seçimi. bir işletmede satınalma işlemleri satınalma isteğinin düzenlenmesi. malların teslim alınması ve teslim alma raporunun hazırlanması. kaydedilen ödemenin tarihini. Bilgisayar destekli sistemlerde kayıtlar manyetik ortamlarda saklanır. Elle tutulan sistemde açık fiş kütüğü (dosyası) ödeme fişlerinin kopyalarından oluşur. Şekil 7. Bu nedenle tipik bir teslimalma raporu aynen satınalma belgesinde olduğu gibi bir başlık bölümüne ve teslim almaya ilişkin olarak her bir kalemin tanıtım kodunu. bunun yerine açık (ödenecek) fişler ana kütüğü (dosyası) tüm ödeme yükümlülüklerinin kaydedildiği bir fiş kayıt listesi(primanota) şeklini alır. nakit ödemeler günlüğü olarak isimlendirilir. Burada temel ve sıralama anahtarı fiş numarasıdır. Bu kütükten alınan veri. brüt fatura tutarını her bir faturaya yapılan kasa iskontolarını. Fiziksel olarak teslimalma raporları çoğunlukla satınalma emri belgesinin ikinci kopyasıdır. satıcı tanıtımını. çünkü faturaların ve diğer belgelerin kopyaları erişilebilir bir kütükte saklanmaktadır. net fatura tutarlarını.

Satınalma İşlemleri İşleme Sistemi ve Belge Akışı. istekte belirtilen gereksinimleri ne ölçüde karşıladığı incelenir. depolama işlevinden ayrı ve bağımsızdır. Satınalma emrinin kopyaları satıcıya (3). Uygun satıcı seçildikten sonra bir satınalma emri (3) hazırlanır. dosyadan ilgili belgeleri çekerek çeşitli karşılaştırma ve kontrolleri yapar.1. Fatura uygunluk ve tamlık yönünden onaylandıktan sonra (11) borç hesapları departmanına gönderilir ve orada siparişe ilişkin diğer belgelerin kopyaları ile birleştirilir. Birçok işletmede fatura satınalma departmanı atlanarak doğrudan borç hesaplarına gönderilir. Her bir fatura borç hesaplarına gelince bir memur.6 8 Teslim alma 5 1 Depolama 2 9 Ayrıntılar Satıcı verisi Borç Hesapları 4 11 12 Nakit ödeme Satınalma 7 3 Satıcılar 10 13 Şekil 7. malların nicelik ve nitelik olarak kontrolü yapılır. Satınalma isteğini alan satınalma departmanı. Mallar geldiğinde teslim alma departmanındaki satınalma emri kopyası ile satıcının irsaliyesi karşılaştırılarak. burada istek ile karşılaştırılarak. Teslim alma departmanındaki kopya. bu işlemleri o departmanın yöneticisi yapar. teslim alma raporu ve fatura olmak üzere dört belge gereklidir.87 - . Son kopya ise satınalma departmanında açık satınalma emirleri dosyasında fatura gelene kadar saklanır. istenen malları sağlayabileceği bir satıcı seçecektir. Satınalma işlemleri işleme sistemi bir satınalma isteğinin (1) yapılması ile başlar. Satıcının faturası geldiğinde (10) satınalma departmanındaki siparişe ilişkin belgelerle karşılaştırma yapılır. ? Satınalma işlemleri üzerindeki kontroller nasıl sağlanabilir? . Teslim alma. Teslim alma raporunun bir kopyası (7) açık satınalma emirlerini günlemek için satınalma departmanına gönderilir. Bu raporun bir kopyası (8) depoya gönderilen mallara eklenir. o departman tarafından onaylanır. BORÇ HESAPLARI İŞLEME SİSTEMİ Borç hesapları departmanı satıcılara yapılacak ödemelerin başlatılmasından sorumludur. Daha sonra kontrol sonuçlarına göre bir teslim alma raporu hazırlanır. Eğer mallar doğrudan istek yapan departmana gönderilirse. Borç hesaplarına gönderilen kopya. yakın zamanda gelecek olan alış faturasının bir ön bildirimi niteliğindedir. teslim alınacak malların doğruluğunu ve tamlığını onaylamada kullanılacaktır. Satınalma isteği hangi departmandan geliyorsa. satınalma emri. Satınalma işlemi için satınalma isteği. Depo görevlisi kopyayı imzalayarak borç hesaplarına gönderir (9). depoya veya istek yapan departmana (2) ve teslimalma departmanına (5) gönderilir. borç hesaplarına (4). Satınalma isteğinin isteği yapan departmana veya depoya gönderilen kopyası. Bu istek depodan gelebileceği gibi çeşitli departmanlardan da gelebilir.

Belge sistemi genel olarak tüm uygun belgelerin toplanmasını. onaylanmış kopyaları ise nakit ödemeler departmanına gönderilir (12). Eğer tüm tutarlar uyuşuyorsa defterlere kaydedilir. gerçekte borç hesapları deparmanında başlamaktadır.2’de bir nakit ödemeler sistemi ve veri akışı görülmektedir. Periyodik olarak fiş takım dosyası gözden geçirilerek ödenmesi gereken fiş takımı dosyadan çıkartılır. Belgelerin bu incelemesi “karşılaştırma süreci” olarak isimlendirilir ve belgelerin sürecin adımlarını kanıtladığı varsayılır. 4) birim fiyatların satınalma emriyle uygunluk içinde olduğunu ve 5) tüm hesaplamaların doğru olduğunu belirlemektir. Bir memur aynı zamanda fişlerin kaydını borç hesapları yardımcı defterinde. Son olarak fişlerin asılları. Ödeme verisi Borç hesapları Ayrıntılar 1 4 Nakit ödeme 5 8 İç Denetim 2 3 Şekil 7.Bir satınalma işlemi üzerinde başlıca kontroller belge sistemi kullanılarak elde edilir. Nakit ödeme işlemleri yukarıdaki açıklamalardan da anlaşılacağı gibi. sabit varlık ve yönetim giderleri hesaplarına borç kaydı yapar. Borç ve alacak kayıtlarının yığın toplamları primanota ile karşılaştırılır.2. Belirli aralıklarla. 2) faturalarda yer alan mal veya hizmetler istenenlere uygun olarak sipariş edilmiş olduğunu. Bu toplama göre bir yevmiye kaydı yapılır. Fişli sistem kullanıldığında her bir alış faturasının ödenmesine ilişkin bir fiş düzenlenir (mahsup veya tediye fişi) ve bu fişler primanotalara kaydedilerek toplamları hesaplanır. satıcıların hesaplarının alacağına yapar. . İşletmelerde genellikle ödemeler çekle yapılmaktadır. Fatura onaylanmadan önce bu konularda hiçbir farklı durumun olmaması gerekir. 1)satınalmanın onaylanmış olduğunu. NAKİT ÖDEMELER İŞLEME SİSTEMİ Nakit ödemeler sistemleri günlük nakit ödemeleri olduğu kadar çek ile yapılan ödemelerin işlenmesi ve kontrolu için tasarlanmaktadır. Muhasebedeki memur faturada yer alan kalemlere göre stoklar.88 - . Ödenecek tutar (varsa iskonto) ve diğer kalemler hesaplanır. 3) mal veya hizmetlerin tam olarak teslim alınmış olduğunu. doğrulanmasını ve ödemenin yapılmadan önce incelenmesini sağlamak için bir inceleme tekniğidir. Küçük tutarlardaki ödemeler ise bu amaçla kasada bulundurulan paradan karşılanmaktadır. kanıtlayıcı belgeleriyle birlikte borcun ödeme tarihine göre düzenlenen bir dosyada saklanır. işletme malzemesi. Satıcılar 7 Banka Yardımcı defter 6 Muhasebe Defterleri Nakit Ödemeler İşleme Sistemi ve Veri Akışı. Fişlerin kopyaları harcamalarla ilgili çeşitli hesaplara kaydedilmek üzere muhasebeye gönderilir. Kontrollerin amacı. İnceleme tamamlandıktan ve fatura da dahil olmak üzere satınalma ile ilgili yukarıda belirtilen dört belge onaylandıktan sonra bir fiş takımı olarak toplanır ve günlük olarak dosyalanır. Şekil 7.

seçilen satıcıların kodlarını ve siparişin beklenen teslim tarihini içerir. satınalma yöneticisi satınalma işlem verisini terminal aracılığıyla geri alır değişiklikleri yapar ve düzeltilmiş satınalma emri yazıcıdan alınır. ? Satın alınacak siparişleri karşılayabilecek satıcıların seçimi için veriler hangi kütükten ve ne şekilde sağlanır? Çevrimiçi satıcı referans kütüğünden satıcı performans raporları incelenerek. Sonuçta satıcılar. stoklar ana kütüğünü günlemek için işlenirken yerine getirilebilir. Eğer satınalma emrinin düzeltilmesi gerekiyorsa. listede yer alan kalemlerin sağlanabileceği satıcılar seçilir. miktarları. ! Ön muhasebe fişlerinin kullanılmadığı bir işletmede nakit ödeme işlemlerinin nasıl işlediğini ve kontrollerin nasıl olabileceğini tartışınız. çekleri düzenler ve yetkili kişiye imzalattırarak satıcıya gönderir (4). . Bu liste stok kontrol yöneticisi tarafından incelenip. Girilen veriler stok kalem numaralarını. Bu departmanda bir memur fişlerin ve belgelerin doğruluk ve tamlığını kontrol ederek. Satınalma süreci bir mal sipariş listesinin yazıcıdan dökümünün alınması ile başlar. Nakit ödeme memuru ödeme ile ilgili tüm ispat edici belgeleri mühürleyerek ödeme ile ilgili olarak düzenlenen fişe iliştirir ve dosyalanır. Çekler bir primanotaya kaydedilerek toplam ödeme tutarı hesaplanır.89 - . gün boyunca işlenen satınalma emirlerinin bir listesi ile stok durum raporunu yazıcıdan döker. stoklar ana kütükleri ve işlem kütüğünden alınan verilere dayanarak yazıcıdan satınalma emri çıktısı alınır. Satınalma emrinin bir kopyası çevrim içi açık satınalma emirleri kütüğünde yer alır. satınalma bölümündeki terminal aracılığıyla girilir. Satınalma yetkilisi satınalma emrini inceler ve onaylar. Bu toplama göre bir yevmiye kaydı yapılır ve büyük defter departmanına gönderilir (3). Bu satınalma emirleri işlem verisi bir biçimleme programı tarafından onaylandıktan sonra bir satınalma işlem kütüğünde geçici olarak saklanır. stoklar ana kütüğünde kendilerine ayrılan kayıtlar arasında yer alır. Bu adım satış işlemleri yığınları. Satınalma İşlemlerinin İşlenmesi Depoda veya herhangi bir departmanda satınalma isteğinin hazırlanması için stok kayıtlarının incelenmesi ve yeniden sipariş noktasının altına düşen kalemlerin belirlenmesi gerekir.genellikle her gün bir memur o gün ödenecek fiş takımını dosyadan çıkarır. Eğer yevmiye toplamları yardımcı defterde borç hesaplarına kaydedilen tutarlara uygunsa büyük defterdeki hesaplara kayıt yapılır (6). Sonraki aşamada satınalma emri ile ilgili veri. bilgisayar sistemi özdevimli olarak numara ve tarih verir. Onaylanan ve imzalanan satınalma emri satıcıya gönderilir. Her bir satınalma emrine. Aynı zamanda sipariş edilen kalemlerin miktarları. BİLGİSAYAR DESTEKLİ İŞLEME SİSTEMİ Bilgisayar destekli sistem kullanıldığında alışlar ve nakit ödemelere ilişkin işlemler yığın işleme sistemi. Ödenecek toplam tutar belirlendikten sonra satıcılar yardımcı defterindeki ilgili hesaplara kayıt yapılarak (2) fişler ve kanıtlayıcı belgeler nakit ödemeler departmanına gönderilir (1). Gün sonunda program. onaylandıktan sonra satınalma departmanına gönderilir. çevrim içi işleme sistemi veya iki sistemin bileşimi ile yapılır.

90 - .3.Satın almayı başlat Günleme sırasında yapılmış olabilir Özet veri ve rapor çıktısı Stoklar ana kütüğü Yeniden sipariş listesi Satıcı tarih ve referans kütüğü Satıcı değerlendirme veri ekranı Satıcı seçimi ve listeye kayıt Satınalma Departmanı tarafından yapılır Mal sipariş listesi (çoğaltılmış) Satınalma emri veri girişi İstisna ve hata raporu Satınalma işlem verisini biçimleme ve kütükte saklama Satıcı Ana Kütüğü Satınalma işlem verisi Açık alış emirleri kütüğü Kütükleri günleme ve çıktıları basma Stoklar Ana Kütüğü Satınalma emirleri listesi Satınalma emirleri listesi Stok Durum Raporu Gün sonunda çıktı alınır Satınalma yöneticisi tarafından yapılır İnceleme ve İmza Satınalma yöneticisine Stok yöneticisine Satıcıya Şekil 7. Çevrimiçi Satınalma İşlemleri İşleme Süreci. .

gelen mallar kabul edilmeyerek işlem Satıcıdan Teslim alınanın sayısı ve kontrolü: Karşılaştırma Ambalajlama fişi Teslimalma Memuru tarafından yerine getirilir Teslim almaların girilmesi İstisna ve Hata Görüntüsü Açık Satınalma Sipariş Kütüğü Teslim alma verisinin biçimlenmesi. Sonra sayıları ve malların envanter numaralarını bölüm terminaline satınalma emri numarasıyla birlikte girer. teslim alma raporunun hazırlanması Teslimalma raporu Stok Ana Kütüğü Teslimalma işlemleri Ambara ve borç hesaplarına Satıcı Tarih Kütüğü Ana Kütüklerin Günlenmesi Açık Satınalma Sipariş Kütüğü Teslimalma Raporu Kütüğü Karşılanamayan siparişler kütüğü Borç Hesapları Sürecine Şekil 7.91 - . Program herhangi bir farkı veya hatayı ekranda gösterir. . Çevrimiçi Teslimalma İşlemleri İşleme Süreci. Bir teslim alma programı girilen verileri çevrimiçi açık satınalma emirleri kütüğüyle karşılıklı kontrol eder.4. Eğer siparişlerde bir eksiklik varsa.Teslim Alma İşlemlerinin İşlenmesi Teslim alma bölümündeki bir memur önce teslim alınan malları sayar ve gözden geçirir.

yığın toplamlarını tekrar hesaplar ve önceden belirlenmiş olan ve tekrar hesaplanan yığın toplamları arasındaki çelişkileri ekranda gösterir. Bundan böyle tediyeler nakit ödeme işlemlerinde kullanılmak üzere ve referanslar için uygun duruma gelmiştir. Kayıt zamanı geldiğinde borç hesapları kayıt programı. girilen verilerin doğruluğunu inceler. satıcı kodlarını. . “Satıcı tarih kütüğüne” teslim alma tarihini kaydeder. miktarları. Biçimleme programı. ● ● ? Bir teslim alma programının yerine getirdiği işlevler nelerdir? Borç Hesapları Kayıt Süreci Satıcılardan faturalar alındıkça. Ek olarak program tediye fişlerini bir manyetik disk kütüğünde saklar. tediye fişlerini. Hiçbir sınıflamaya gerek yoktur. Program aynı zamanda bir fiş listesinin ve özetinin dökümünü yapar. faturaları açık faturalar kütüğüne ekler ve ardışık olarak sıralanmış yevmiye fişlerini büyük defter işlem kütüğüne katar. Program her bir faturanın tutarını ilgili borç hesabının kalanına ekler. faturaları ve teslim alma raporlarıyla birlikte bir kütüğe alır. fatura numaralarını. Borç hesaplarını izleyen görevli. ? Borç hesaplarının bilgisayar destekli sistemde izlenmesinin yararları nelerdir? Borç hesapları kaydetme programı veya ilgili bir program satıcılar ana kütüğüne kayıt sırasında çeşitli çıktılar yaratır.sona erdirilir. Siparişlerin teslim alınmayan kısımlarını içeren “açık satınalma emirleri kütüğünde” teslim alınan miktarları kaydeder. mal kalemlerinin kodlarını. Diğer yandan açık satınalma emirleri kütüğü kontrol edilir (doğrulanır) ve eğer bütün sipariş edilen miktarlar teslim alınmış ve faturalanmış ise satınalma emri kapatılır ve kayıt satıcılar tarih kütüğüne transfer edilir. Bu işlem yapılmadan önce program. Program önceden numaralanmış iki kopya tediye fişinin basımını gerçekleştirir. Daha sonra da fatura yığını verisi gün sonuna kadar manyetik ortamda saklanır. satıcı koduna uygun olarak fatura verisini sıraya koyar. Raporun bir kopyası mallarla birlikte depoya gönderilir ve burada depo görevlisi tarafından imzalanarak borç hesapları departmanına gönderilir. vade tarihlerini ve her bir faturanın tutarını bölümdeki terminal aracılığıyla girer. satınalma sipariş numaralarını. çünkü program her bir satıcının kaydına doğrudan erişir ve bulunduğu kütükten yeniden elde eder. faturalaların etkilediği satıcılar ana kütüğünü günler.92 - . ● Eldeki miktarı arttırarak ve verilmiş sipariş miktarını silerek “stoklar ana kütüğünü” günler . borç hesaplarını izleyen bir memur tutarların doğruluğunu gözden geçirerek bunları teslim alma raporlarındaki miktarlarla karşılaştırır ve fatura yığınının toplamını. Son olarak program yığın toplamını ve verideki herhangi bir hatayı ekranda gösterir. Teslimalma programı aynı zamanda. açık satınalma emirleri kütüğünde görünenlerle miktarları karşılıklı kontrol ederek doğrular. Kabul edilmesi halinde. program önceden ardışık olarak numaralanmış olan teslim alma raporunun dökümünü yapar. Böylece tek bir satıcı ile ilgili birden çok fatura varsa bunlar tek bir fişte birleştirilir.

yığın toplamlarının hazırlanması Yığın toplamı İstisna ve Hata Gösterimi Satıcı Faturaları Faturalanmış tutarların ve Toplamların Girilmesi Satıcı Faturası Teslim Alma Raporu Girilen Verinin Biçimlenmesi Açık Satınalma Sipariş Kütüğü Borç Hesapları Ana Kütüğü Faturalardan Alınan Borç Verisi Gün sonuna kadar biriktirilir Açık Satınalma Sipariş Kütüğü Borçların ve Diğer Kütüklerin Günlenmesi ve Makbuzların Hazırlanması Satıcının Tarih Kütüğü Tediye 1 Makbuzları Ödenmemiş Faturalar 2 Makbuz ve Özet Açık Faturalar Kütüğü Büyük Defter İşlem Kütüğü Tediye Makbuzları Kütüğü İstisna ve Özet Görüntüsü Maliyet Kontrolü veya Kaynak Yön.93 - . Yığın toplamları hesaplanmış ve ödeme verileri manyetik bant üzerine işlenmiştir. ödeme vadesi gelen fiş yığını kütükten alınır. Daha sonra bir günleme ve çıktı (print) programı ödeme fişlerini satıcı hesaplarına uygun olarak ardışık biçimde (hesap kod sırasına göre) kaydeder. Çevrimiçi Satınalma İşlemleri-Borç Hesapları İşleme Süreci. Her sabah. satıcı hesap kodlarına göre verileri sıraya koyar. Bu fişler fişin ödeneceği vadeye kadar işlenmek üzere hazırlanır. Sonraki adımda bir sıralama programı. Bölümüne Borç Hesapları Bölümüne Rapor Hazırlama Sürecine Kaydetme Sürecine Nakit Ödemeler Sürecine Şekil 7.Satıcılardan Teslim alma Raporları Satıcı Faturaları Teslimalma Raporu Borç Hesapları Memuru Tarafından Yapılır Gözle kontrol. Program ödenen tutarların bir özet ra.5. Nakit Ödemeler İşleme Sistemi Nakit ödemeler işleme sistemine ilişkin aşağıdaki çizimden de görüleceği gibi tediye fişlerinin basılı kopyası süreci başlatmaktadır.

Çek Dökümü ve Diğer Çıktılar Tediye Verisi Herbir Geçişin Çıktısı Benzer Rapordur Satıcı Tarih Kütüğü Giriş-1 Satıcı Numarasına Göre Sıralama Çek Listesi Likit Ödemeler Özeti Büyük Defter İşlem Kütüğü Çekler (Makbuzları İçeren) A Nakit Ödemeye Finansal Yönetim Kaydetme Sürecine Satıcılara Şekil 7.porunu.6. çek kayıtlarını ve çekleri yazıcıdan basılı halde verir. Yığın Nakit Ödeme İşlemleri İşleme Süreci. Son olarak program. ödenen faturaları açık faturalar kütüğünden siler ve ödemelerle ilgili bilgileri satıcı tarih kütüğüne yerleştirir. herbir ödeme fişinden borçlu tutarları ve hesapları alarak biriktirir ve nakit ödemelerin toplamıyla birlikte borçların toplamı bir günlük fişte özetlenerek büyük defter işlem kütüğüne yüklenir. .94 - . Ayrıca. ? Elle ve bilgisayar destekli olarak yürütülen nakit ödemeler işleme sistemlerini temel işleyiş bakımından farklılıkları nelerdir? Borç Hesapları Sürecinden Tediye Makbuzu Yığın Toplamı Hazırlanması Yığın toplamı A Tediye Makbuzları Sıralanmış Tediye Verisi Biçimleme İstisna ve Özet Raporu Borç Hesapları Ana Kütüğü Açık Faturalar Ana Kütüğü Günlenmiş Borç Hesapları Kütüğü.

hangi faturaların daha acil ilgi gerektirdiğini belirlemek için vade tarihlerine göre faturaları sıraya koyar. satınalma sipariş listeleri. ✔ Stok yöneticisinin vereceği kararlar için gerekli olan veriler hangi kütüklerden sağlanabilir? Stok yöneticisi tarafından verilen kararlar. Döngüde kullanılan verilerin birçoğu satıcılardan ve stok kayıtlarından sağlanır. ekonomik sipariş miktarı formülüyle birlikte satınalma siparişinde kullanılacak olan miktarları sağlar. alışlar günlüğü ve özeti ile borçlar raporu yer almaktadır. Bu sürecin ürettiği başlıca yönetsel rapor ise. Bu formattaki bir rapor. Nakit ödeme işlemlerinin işleme sürecinde üretilen iki önemli rapor. işlemlerin defterlere kaydedilmesi ve gerekli finansal raporlar ile diğer çıktıların hazırlanmasını kapsar. ! Bu ünitede ve bundan sonraki ünitelerde kullanılan akış çizeneği sembollerinin anlamlarının kitabınızın sonunda yer aldığını unutmayınız. Bu raporlar öncelikle ödenen tutarları gösterir ve daha sonra belirli günlerde ödenecek tutarları listeler. denetim izi için önemli bağlantı sağlar Borçlar raporu tüm ödenmemiş faturaları gösterir. teslim alma raporlarının özeti. tediye fişi ve çekten oluşur. Bu rapordaki değerler. Satıcı performans raporları ise satıcı seçimine ilişkin kararlara yardımcı olur. siparişin verilmesi. açık satınalma emri raporu. alış faturası. satıcılardan gereksinim duyulan mal ve hizmetlerin satın alınmasını içerir. açık faturalar kütüğündeki veriden hazırlanabilir. Özet Bir işletmenin harcama döngüsü.İŞLEMSEL VE YÖNETSEL RAPORLAR Satınalma işlemlerinin işlenmesi sırasında üretilebilen işlemsel raporların içinde . ilk fatura tarihi belirtilerek kütükten doğrudan döküm olarak alınabilir . nakit bütçesi veya nakit akış tablosudur. Bu rapor son rapordan itibaren her bir stok kaleminin kullanım ve değişim oranını gösterir. borç yükümlülüğünün geçerliliğinin araştırılması. Beklenen stok çıkışları raporu. çek kayıtları ve ilgili nakit ödemeler özet raporu ile nakit gereksinim raporudur. ne zaman sipariş verileceği ve kime sipariş verileceği ile ilgilidir. malların teslim alınması ve depolanması. Kullanılan belgeler satınalma isteği. Faturalar vade tarihlerine göre ayrıldıktan sonra rapor. satınalma emri. ne kadar sipariş verileceğine ilişkin karar vermeye yardım eder. rapor alınacaktır. teslim alma raporu. Stok kullanım raporu.95 - . Veri tabanı işletmelerin gereksinimlerine göre sayısı ve kapsamı deği. Rapor. Bu bilgilere bağlı olarak da nakit gereksinimi belirlenerek. gelecek dönemde her bir stok kaleminin tahmini kullanımını planlar ve eğer hiç sipariş yapılmazsa mevcut malın hangi tarihte tükeneceğini tahmin eder. Fiş kayıt ve özeti. Döngünün işlevleri (mal için) gereksinimlerin onayı. stok durum raporu. Bu kararlardan ne zaman sipariş verileceği kararına “yeniden mal sipariş raporu” ve “beklenen stok çıkışları raporu” yardımcı olacaktır. Satınalma ve nakit ödeme verisini girmek için çevrimiçi sistemlerde önceden biçimlendirilmiş ekranlar kullanılabilir.

Nakit ödemeler b. Teslim alma e. Depolama e.96 - . İşlemeler elle veya bilgisayar destekli sistemlerle yapılabilir. Teslim alma d. Nakit ödemeler c. tarih ve referans kütüklerinden oluşur. Satınalma işlemleri işleme sisteminde. Veri işleme. normalde aşağıdaki departmanlardan hangisi satınalma isteğinin hazırlanmasından sorumlu olmalıdır? a. Satınalma c. Borç hesapları d.şen ana kütükler. girilen verileri hangi kütükle karşılaştırarak kontrol eder? . Faturalama 3. Harcama döngüsü işleme sistemleri. Bilgisayar destekli sistemde bir teslim alma programı. normalde aşağıdaki departmanlardan hangisi satınalma emirlerinin hazırlanmasından sorumlu olmalıdır? a. Depo 4. Depolama e. Nakit ödemeler b. Sorular 1. veri işleme sırasında çeşitli işlemsel ve yönetsel raporlar yaratır. satınalma işlemleri işleme sistemi. Satınalma işlevinin muhasebeleştirilmesini sağlamak için satınalma isteğinin kopyaları aşağıdakilerden hangisine gönderilmelidir? a. Satınalma işlemleri işleme sisteminde. işlem kütükleri. Teslim alma d. borç hesapları kayıtlarının izlenmesi ve nakit ödemeler işleme sistemlerinden oluşur. Satıcı b. Satınalma c. Faturalama 2.

97 - . Borçlar raporu d. Stoklar ana kütüğü c. Stok durum raporu c. Sipariş listeleri e. Açık satış emirleri raporu . Satıcılar referans kütüğü b. Borç hesapları kütüğü 5. Nakit ödemeler kütüğü d.a. Açık satınalma emirleri kütüğü e. Aşağıdaki raporlardan hangisi satınalma işlemlerinin işlenmesi sırasında yaratılan yönetsel raporlardandır? a. Nakit Bütçesi b.

98 - . Ünitede ayrıca işletme yönetiminin gereksinim duyduğu raporların ve listelerin neler olduğu da açıklanmıştır. Bu ünite daha önce gördüğünüz muhasebe dersleri ve özellikle maliyet muhasebesi dersi konularıyla ilişkilidir.... . bu belgelerin işleme sistemi içindeki yeri adım adım ele alınmıştır. 8 ÜNİTE Çalışma Biçimine İlişkin Olarak. Bu nedenle gerektiğinde o ders kitaplarındaki konuları gözden geçirmeniz konuyu daha kolay anlamanıza yardımcı olacaktır.. Ayrıca ünitede verilen belge ve rapor örneklerini metinlerle birlikte ele alarak çalışınız. Üretim işlemleri döngüsüyle ilgili veri kaynaklarının neler olduğu.Üretim Döngüsü Bu Ünitede.

5 Saç Şekil 8. ÜRÜN AĞACI Mamul Adı : Malzeme Taşıma Aracı Tarih: 01. işçilik ve üretim emirleriyle ilgilidir. Şekil 8. üretimde kullanılan malzeme. Bu belgede. faaliyet konuları. Bu amaçla kullanılan belgeler işletmeden işletmeye farklılık gösterecektir. 19XX Mamul Kodu : 1520010001 Stok No 4114140100 4022120000 4038800000 4113683000 0009705100 0009705300 0009710090 Adı Çamurluk Tekerlek Cam Ön Takım 0. üretim kontrolü. Ürün ağacı örneği Şekil 8. Ürün ağacı gibi. tasarım mühendisliği. üretim planlama ve üretim ile ilgili diğer birimler üretim işleme döngüsüne veri sağlamaktadır.1’de verilmiştir. İşlemler listesi mamulü oluşturan her bir parça dikkate alınarak hazırlanır. ✔ Üretim işlemleri döngüsünde kullanılan belgeler nelerdir? Ürün Ağacı (Malzeme Listesi): Üretim başlamadan önce mamul tasarımı veya ilgili birim tarafından hazırlanan ürün ağaçları. VERİ KAYNAKLARI VE GİRDİLER Üretim işleme döngüsünde kullanılan veriler genellikle üretim faaliyetleri.2’de işlemler listesi örneği veril- . Ürün Ağacı Örneği.450 ? Ürün ağacında hangi bilgiler yer alır? İşlemler Listesi: Mamul üretim için gerekli işlemlerin sırasal olarak belirtildiği belgedir. işlemin yapılması için hangi makinaların gerekli olduğu ve işlem için gerekli sürenin ne olduğu belirlenir. Miktar 4 4 1 1 2 3 0. maliyet muhasebesi ve duran varlık muhasebesi fonksiyonlarını içermektedir.01. Üretim işletmelerindeki bu faaliyetler. Çünkü işletmelerin büyüklükleri. belli bir mamulü oluşturan parçaların bir listesidir. teslim alma.GİRİŞ Malzemenin çeşitli işlemlerden geçirilerek mamul haline getirilmesi işlemi üretim döngüsü olarak ifade edilmektedir. işlemler listesi de özellikle standart maliyetlerin belirlenmesinde ve işletme bütçelerinin hazırlanmasında kullanılmaktadır. donanımları ve yazılımları birbirlerinden farklıdır. Bununla birlikte satış. depolama. Birim ADET ADET ADET ADET KG.99 - . yapılan işin hangi iş merkezini ilgilendirdiği.1.5 İnce Yağ Pedal 1. ADET KG. stok kontrolü.

? Satın alma istek fişini kim. Malzeme istek fişi örneği Şekil 8. Üretim emirlerinin hazırlanmasından sonra ürün ağacındaki kalemler ambardan malzeme istek fişi ile çekilecektir.3’de verilmiştir. Bu bilgiler daha sonra stok kartlarına işlenecek ve maliyet bilgileri girilerek işlemler muhasebeleştirilecektir. Eğer ambarda varsa istek miktarı kadar malzeme verilecektir.100 - . varsa müşterinin numarası.19XX Standart Süre(dk.) İşlem Kodu 002000 002010 002020 002050 : : : : : Şekil 8. Üretim Emri: Sipariş yöntemi ile çalışan işletmelerde alınan siparişler.2. Malzeme olmaması veya ilgili malzemenin en az stok düzeyinin altına düşmesi durumunda ise ambar. Satın Alma İstek Fişi: İşletmenin ambarında hiç veya yeterince bulunmayan malzemenin satın alınması için düzenlenen belgedir.01. satın alma istek fişini düzenleyerek satın alma birimine iletecektir. . İşlemler Listesi Örneği. işin başlama ve bitiş tarihi gibi bilgiler yer alacaktır.miştir. ne zaman düzenler? Malzeme İstek Fişi: İş merkezinin malzeme gereksinimlerinin karşılanması amacıyla ambardan malzeme çekilebilmesi için düzenlenen belgedir. İşletmede eğer varsa işlemler listesi ve ürün ağacı üretim emrine eklenebilir. Mamul Kodu : 1520010001 Sorumluluk Açıklama Otomatik Preste Taşlama Parçaları Birleştirme Boyama Merkezi Kesim Kaynak Montaj Boya Makina Gereksinimi 10 tonluk Pres Hazırlama İşlem Süresi 15 Süresi 2 5 8 3 ! Ürün ağacı ile işlemler listesinin kullanım amaçlarını karşılaştırınız. üretilecek mamul miktarı. stok için üretim yapan işletmelerde ise üretim programına uygun olarak hazırlanan bu belgede mamul numarası. İŞLEMLER LİSTESİ Mamul Adı : Malzeme Taşıma Aracı Hazırlayan Birim: Planlama Birimi Hazırlama Tarihi: 01. İlgili iş merkezlerinden ambara malzeme isteği gelecektir.

Çalışılan süre.101 - .Tekerlek Açıklama Tümü çelik gövdeli olmalı İstekte Bulunan Birim ve Yetkilisi: Teslim Alan: Teslim Eden: Şekil 8.10. Sorumluluk Merkezi: Montaj İşe Başlama Saati: 08.19XX İşlem Tanımı: Parçaları Birleştirme Çalışılan Süre (saat): 4.10./Saat Şekil 8. İşçilik Özeti Kartı. .MALZEME İSTEK FİŞİ İstekte Bulunan Birim : Montaj Fiş No : 0010 Tarih : 15. yapılan ve yapılacak işlemin ne olduğu.3. teslim alan ve teslim edenin adı soyadı ile imzaları gibi bilgiler yer alacaktır. İŞÇİLİK ÖZETİ KARTI Çalışanın Sicil No: Çalışanın Adı Soyadı: 6145827412 Şafak Berk İşlem No: 002020 İş Bitiş Tarihi: 12.-TL.000.000 Adet Üretim veya Sipariş Kodu : 960012 Malzeme Adı ve Kodu 4022120000 . işlem gören parçaların hareketine yetki veren belgedir. teslim alınan parça sayısı.-TL.00 Tamamlanan Parça Sayısı: 100 Adet Onaylayan: Semih KALE Saat Ücreti: 150. Malzeme hareket kartı örneği Şekil 8.30 Sipariş No: 960012 Tarih: 15. Bir merkezde işlemi biten parça bu kartla birlikte izleyen merkeze gönderilecektir. ? Satın alma istek fişi ile malzeme istek fişi arasındaki farklılık nedir? İşçilik Özeti Kartı: Bir iş merkezinin veya bir çalışanın belli bir iş üzerinde çalıştığı sürenin belirlenmesinde kullanılan belgedir.4.4’te verilmiştir. iş merkezine geliş ve tamamlanıp bir sonraki merkeze gönderilme tarihi.000.5 İşçilik Maliyeti: 675. karşılığında hakedilen ücret ve işlem gören parça sayısı gibi bilgileri içeren kart örneği Şekil 8. Malzeme Hareket Kartı: İş merkezleri arasında.5’de verilmiştir. Bu belge üzerinde parçaların gideceği merkezin adı.19XX Miktar 4. Malzeme İstek Fişi Örneği.

Hazırlanan bu satış tahminleri üretim programının hazırlanmasına da temel olacaktır. mamul maliyetlemesinde ve çeşitli işletme kararlarının alınmasında kullanılacaktır. Satış Tahminleri: İşletmenin gelecek dönemlerde satış miktarlarının ve birim satış fiyatlarının ne olması gerektiği işletmeler için önemlidir.5. İşletmesi Sipariş No: 9610002 Malzeme Adı ve Kodu 4022120000-Tekerlek Birim Adet Belge No: 00000125 Tarih: 15. haftalık. Teslim Alma Fişi Örneği.19XX 18. malzemeyi teslim edenin ve teslim alanın adı soyadı ile imzası gibi bilgiler yer alır. TESLİM ALMA FİŞİ Malzeme Gönderen Firma: ŞAFAK Tic.19XX Miktar 4.6’da verilmiştir.10. ? Satış tahminlerinin kullanım amacı nedir? Teslim Alma Fişi: Satın alma işleminin tamamlanıp malzemenin işletmeye teslimi sırasında düzenlenen belgedir. Bu veri işletme bütçelerinin hazırlanmasında.000 Açıklama Tümü sağlam Teslim Eden: Teslim Alan: Şekil 8. Teslim alma fişi örneği Şekil 8. üç aylık veya yıllık olarak hazırlanabilir. Satış tahminlerinin yapılmasında gelecek dönemlerde kesinleşen siparişler kesinlikle dikkate alınmalıdır.MALZEME HAREKET KARTI Gideceği İş Merkezi Yapılacak İşlemler Sipariş veya Üretim No Sipariş veya Üretim Başlama Tarihi İş Merkezine Geliş Tarihi Teslim Alınan Miktar Teslim Alan Teslim Eden Montaj Parçaların Birleştirilmesi 960012 15. . Malzeme Hareket Kartı Örneği. Belgede teslim alınan malzeme ile ilgili bilgiler.10. Satış tahminleri işletmelerin büyüklüğüne ve faaliyet konularına göre günlük.19XX 100 Adet Semih KALE Murat ARSLAN Şekil 8.102 - .6.10. aylık.

Büyük defter ana kütüğü. VERİ TABANI İşletmelerin üretim faaliyetleri ile ilgili oluşturdukları kütükler çok çeşitlidir. satıcılar ana kütüğü bunlara örneklerdir. ! ! Stok değerleme yöntemleri ve stok kartları ile ilgili bilgi için maliyet muhasebesi ders kitaplarınıza bakınız. donanım ve yazılımları işletmelerin bilgi gereksinimlerini değiştireceği için üretim faaliyetleri ile ilgili olarak kullanılan kütüklerde işletmeden işletmeye farklı olacaktır. satıcıya veya ambara iade edildiğinde bu kart üzerine işlenecektir. Satın alınan malzemeler maliyet tutarları üzerinden karta kaydedilirken. sadece miktar bilgileri girilecektir. İşletmenin üretim faaliyetleri ile ilgili olan kütüklerden önemli olanlar bu bölümde incelenecektir.7’de verilmiştir. üretime gönderilen malzeme belirlenen stok değerleme yöntemi esas alınarak maliyetlendirilecektir. STOK KARTI İlk Madde ve Malzeme Adı : Stok Numarası : Ambar Yerleşim Yeri : Birim : GİREN Tarih Açıklama Miktar Birim Tutar Fiyat En Çok Bulunması Gereken Miktar : En Az Bulunması Gereken Miktar : Yeniden Sipariş Miktarı : Ortalama Birim Fiyat : ÇIKAN Miktar Birim Fiyat KALAN Tutar Miktar Birim Fiyat Tutar Şekil 8. Bu kütüklerin bir kısmı diğer işleme döngüleri ile ilgilidir ve ilgili ünitelerden açıklanmıştır. İşletme için olanaklı ise siparişler ile ilgili bilgiler de kayıtlarda yer almalıdır. Bu kartlara bilgiler irsaliye veya faturadan hareketle kaydedilecektir. . üretime verilen (çıkan) ve stoklardaki mevcut miktarı (kalan) göstermelidir.7. Stok kartlarına kayıt yapılırken kullanılacak belgeler neler olabilir? Tartışınız. Stok Kartı Örneği. İşletmelerin büyüklükleri.103 - . Malzeme Stokları Ana Kütüğü Mamul üretimi için gerekli olan malzeme stoklarına ilişkin bilgilerin izlendiği kütüktür. Malzeme stoklarına ilişkin her bir kayıt satın alınan (giren). Stok kartı örneği Şekil 8. Malzeme satın alındığında.Stok Kartı: İşletmenin sahip olduğu malzeme stoklarının izlendiği belgedir. Malzeme satın alındığında fatura henüz düzenlenmemişse. üretime gönderildiğinde. Fatura işletmeye ulaştığında ise miktar bilgisi liralandırılacaktır. faaliyet alanları.

. Maliyet İzleme Kartı Örneği. Bu nedenle stok numaralarının belirli bir düzen içinde olması kullanıcılara kolaylık sağlayabilir.104 - . ? Malzeme stoklarının gruplandırılması niçin önemlidir? Elle bilgi işlenen bir ortamda da malzeme hareketleriyle ilgili olarak için Şekil 8. MALİYET İZLEME KARTI İşin veya Siparişin Adı: lam kezi III Üretim Miktarı: Maliyet Maliyet Maliyet Başlama Tarihi:Merkezi I Merkezi II İş veya Sipariş No:Bitiş Tarihi: TopMekr- DİREKT İLK MADDE VE MALZEME MALİYETİ Tarih Fiş No Kodu Miktar Toplam Direkt İlk Madde ve Malzeme Maliyeti DİREKT İŞÇİLİK MALİYETİ Tarih Kart No İş Kodu Süre Toplam Direkt İşçilik Maliyeti GENEL ÜRETİM MALİYETİ (GÜM) İş Yükleme Toplam Maliyet Ölçüsü Oranı GÜM Merkezleri Toplam Genel Üretim Maliyeti Toplam Üretim Maliyeti Birim Üretim Maliyeti Şekil 8. Bu kütük belirli bir sipariş veya iş (stok için üretim yapılıyorsa) ile ilgili olabilir.Herhangi bir malzeme unsuruna ulaşılmak istendiğinde “stok numarası” kullanılacaktır.8. Yarı Mamul Stokları Ana Kütüğü İşletmelerde üretimde olan mamullere ilişkin maliyetlerin izlendiği kütüktür. Bir çok işletmede bu amaçla birden çok malzeme ambarı oluşturulmaktadır. Dönemler itibarıyla bu kütükteki “malzeme stokları toplamı” ile büyük defter ana kütüğündeki “malzeme stokları hesabının” karşılaştırılarak kontrol edilmesi olası hataların önlenmesine yardımcı olacak bir muhasebe kontrolüdür.7’de verilen stok kartları kullanılmaktadır. İlgili siparişin veya işin numarası genellikle kütükten erişim için kullanılan kayıttır. Örneğin malzeme stokları gruplandırılabilir ve her bir grup için grup kodu oluşturulabilir.

Maliyet bilgileri yarı mamuller ana kütüğünde olduğu için bu kütük içinde ayrıca yer almayacaktır. mamul ambarına ulaşan mamullerin izlenmesinde kullanılan kütüktür.8’de verilmiştir. Bu kart örneği Şekil 8. Bu kütükte çeşitli nedenlerle işletmeye işlem görmek için iade alınan mamuller (satış iadeleri) ile ilgili bilgilerde yer alabilir. Üretim Faaliyeti İle İlgili Veriler. her bir mamul içindeki malzemelerin ne olduğu bilgisini içerir. Bu kütükten herhangi bir mamule erişebilmek için mamul kodu gereklidir. Üretim ile ilgili olarak açık üretim emirleri kütüğünde yer alacak bilgilerden bazıları Şekil 8. Bu kütükteki bilgilere ulaşmak için üretim emri numarası kullanılabilir.9’da verilmiştir. ? Mamul stokları ana kütüğü ne zaman kullanılır? Açık Üretim Emirleri Kütüğü Üretimine başlanan siparişlerin veya işlerin maliyet verileri hariç.9. Mamul stokları ana kütüğü. Üretilen mamul miktarının girilmesi ile kütük çalışacak ve üretimde kullanılan malzemelerin ambardan çıkı.Elle bilgi işlenen bir ortamda her bir sipariş veya iş için bir kart açılacaktır. mamullerle ilgili stok kartları oluşturulacak ve mamul hareketleri bu kart üzerinde izlenecektir. Elle işlenen bir bilgi sisteminde. ? Açık üretim emirleri kütüğüne kayıtlar ne zaman yapılır? Hangi bilgiler bu kütükte yer alır? Ürün Ağacı Kütüğü İşletmenin malzeme stoklarının ve üretim maliyeti içindeki malzeme maliyetinin belirlenmesi için önemli olan bu kütük.105 - . Mamul Stokları Ana Kütüğü Üretimi tamamlanarak satışa hazır hale gelen mamuller üretim hattından mamul ambarına gönderilecektir. miktar ve hangi aşamada olduğuna ilişkin bilgileri içeren kütüktür. Üretim Emri Numarası Müşterinin Numarası(varsa) Müşterinin Adı(varsa) Müşteri Sipariş Numarası(varsa) Sipariş Alınma Tarihi Üretime Başlama Tarihi Üretimin Tamamlanma Tarihi Mamul Numarası Mamul Tanımı Miktarı ve Ağırlığı İş Merkezleri Kontrol Sonuçları Şekil 8.

İş Akışı Listesi Kütüğü.106 - . Bunlar. Üretim işlemlerinin elle işlenmesi durumunda işletme çeşitli problemlerle karşı karşıya kalacaktır. Üretim Emirleri Tarih Kütüğü.şı gerçekleşecektir. Örneğin çalışanların zaman kartlarını çevrimiçi çalışan bir makinada işlemeleri sonucu bilgi direkt olarak personel veya muhasebe birimine ulaşacaktır. Bunlar: ● ● ● ● ● ● ● ● Makina İş Yükleme Kütüğü. Tüm bu problemler ve teknolojik gelişmeler üretim işlemlerinin bilgisayarlı bir ortamda yürütülmesi sonucunu doğurmaktadır. referans ve tarih kütüklerine gereksinim duyarlar. üretim faaliyetlerinin gecikmesi. Açık Siparişler Kütüğü. GÜM’nin sağlıklı bir şekilde izlenememesi vb. Malzemenin maliyet bilgisi miktar bilgisi ile ilişkilendirildiğinde ise üretilen mamul içindeki malzeme maliyeti belirlenecektir. . Diğer Kütükler İşletmeler üretim faaliyetleri ile ilgili yukarıda açıkladıklarımız dışında da bazı işlem. ? ✔ Üretim işlemlerinin elle işlenmesinin sakıncaları nelerdir? Yığın işleme sistemi üretim işleme sisteminde başarıyla uygulanabilir. belge kullanımının artmasının daha fazla personel istihdamını gerektirmesi. taleplere zamanında cevap verilememesi nedeniyle pazar kayıplarının ortaya çıkması. Bu kütük stoklar ana kütüğü ile bütünleşik olarak çalışacaktır. kayıtların zamanlı olarak yapılamaması. ÜRETİM İŞLEME SİSTEMİ Bir üretim işlemleri döngüsü şu aşamaları içerir: ● ● ● ● ● Siparişin Alınması(veya üretim emri hazırlanması) Üretim ve Malzeme Gereksinim Planlaması Üretim İşlemleri Üretimin Tamamlanması ve Maliyet Muhasebesi İşleme sistemi ister elle isterse bilgisayarla olsun belirtilen bu aşamaların geçilmesi gereklidir. Ancak çevrimiçi bilgi işleme sisteminin kullanılması işletmeler için daha uygun olabilir. GÜM Yükleme Oranı Referans Kütüğü. Sorumluluk Merkezleri Tarih Kütüğü.dir. Üretim Çizelgesi Kütüğü. Standart Maliyetler Referans Kütüğü. Çevrimiçi bilgi işleme sisteminin kullanılmasının işletmeler için yararları nelerdir? ● Sistem içinde kullanılan belgeler önemli ölçüde azalacaktır. Bu da çalışılan sürenin hesaplanması amacıyla belge kullanımını ortadan kaldıracaktır.

İşletme ayrıca. Üretim çizelgelerindeki değişiklikler kolaylıkla gerçekleştirilebilecektir. miktarı. sipariş edilen miktar “Stokta Bulunmayan Mamul Raporuna” kaydedilecektir. Sevkiyat ile ilgili bilgiler faturanın düzenlenmesi için de kullanılacağından bunların saklanması gereklidir.107 - . Sipariş fişini alan ambar memuru mamulleri hazırlayarak. sipariş fişini düzenleyecektir. sipariş tutarı kütükteki mamul miktarından düşülecektir. ● Sipariş edilen mamullerin özel olması durumunda ise. Üretime ilişkin kayıtlar güncel olacak ve bunlara ilişkin sorgulama çok hızlı bir şekilde gerçekleştirilecektir. ağırlığı ve alıcının adı bu bilgilerden bazılarıdır. Sipariş numarası. mamul ile ilgili özellikler “tasarım” bölümüne iletilecek ve üretim için gerekli çalışmaların yapılması sağlanacaktır.10’da verilmiştir. ● Eğer stokta sipariş edilen mamul varsa. Bunlardan sonra yapılacak olan belgelerin düzenlenerek mamulün müşteriye sevk edilmesidir. Siparişin Alınması Bir işletmede siparişin alınması ile ilgili işlemler Şekil 8. Emniyet stoku bulundurulmaması buna bir örnektir. kabul edilen siparişler “açık siparişler kütüğüne” kaydedilecektir. Eğer stokta sipariş edilen miktar yoksa. bu belge günün belli saatlerinde mamul ambarına gönderilecektir. İşletmenin ambarında varolan standart mamullerle ilgili sipariş fişinin hazırlanmasından sonra. Sevkiyat memuru mamulleri teslim alarak sevk ile ilgili bilgilerin girişini yapacaktır. ● ● ● ● Bunlar da doğal olarak üretim maliyetlerinin düşürülmesine yardımcı olacaktır. programın gerisine düşmesi veya çeşitli makinaların çok fazla hatalı parça üretmesi gibi bilgilere kolaylıkla ulaşılacaktır.● İşlemin olduğu anda sisteme girilmesi nedeniyle hatalar önemli ölçüde azalabilecektir. Üretim faaliyetleriyle ilgili kontroller sağlıklı bir şekilde yapılabilecektir. Stok kayıtlarının sürekli olarak güncel olması nedeniyle. gereksiz stok bulundurulması ortadan kalkacaktır. sevk edilmek üzere gönderecektir. Üretimin. Standart mamullerle ilgili olarak işletme için iki durum olabilir. ? Müşterinin işletmeye özel bir sipariş vermesi ile standart bir mamul siparişi vermesi arasında siparişin alınmasıyla ilgili ne gibi farklılıklar vardır? . Bu şekilden de izleyebileceğiniz gibi müşteriden siparişin alınmasıyla birlikte sipariş bilgilerinin terminalden girişi yapılacaktır. Eğer alınan siparişler işletmenin ürettiği standart mamullerle ilgili ise “mamul stokları ana kütüğü” devreye girecektir. Girişi yapılan siparişlerle ilgili gerekli kontroller ve müşterilerin kredibilitesi ile ilgili incelemeler yapıldıktan sonra.

Sipariş Alınması İle Akış Çizeneği. siparişin özelliklerinin belirlenmesi neden önemlidir? .Müşteriden Müşteri Siparişi Sipariş Verisi Girişi İstisna ve Hata Görüntüsü Alıcılar Hesabı Ana Kütüğü Siparişin ve Müşteri Kredisinin Kontrolü Sipariş İşlem Kütüğü Mamul Stokları Kütüğü Kütükleri Günleme ve Belgeleri Hazırlama Açık Siparişler Kütüğü Stokta Bulunmayan Mamul Raporu Sipariş Özel Sipariş Üretim Planlamaya Tasarıma Siparişlerin Mamul Ambarlarına Gönderilmesi Siparişlerin Nakliye İçin Hazırlanması Nakliye Verisi Girişi Faturalama Nakliye Verisi Nakliye Belgelerinin Dökümü Ambalajlama Belgesi Konşimento Müşteriye Şekil 8. Bunlar. ? Özel bir sipariş alındığında. Bu işlem sonucunda ürün ağacı kütüğü ile işlemler kütüğünün günlenmesi sağlanacaktır. müşteri siparişlerinin özellikleri. İşletme özel bir sipariş aldığında.108 - . satış tahminleri ve stokta bulunmayan mamul raporudur. Üretim ve Malzeme Gereksinim Planlaması Üretim planlaması aşaması Şekil 8.10.11’de de gösterildiği gibi üç temel girdi ile başlar. bu siparişe ilişkin bilgilerin girişini yapacaktır.

Satış tahminleri ve stokta bulunmayan mamuller raporu ise mamul stoklarının olması gereken düzeye (noksanlık varsa) çıkarılması amacıyla kullanılacak girdilerdir.11. Her bir üretim emri ile ilgili olan “malzeme hareket kartları” ve “malzeme istek fişleri”.109 - . ● . Üretim Planlaması Akış Çizeneği. ✔ Üretim planlaması ile ilgili oluşturulacak raporlar nelerdir? ● Açık üretim emirleri kütüğünün günlenmesinde kullanılan “üretim emirleri”. Kütükleri Günleme Açık Üretim Emirleri Kütüğü Makina İş Yükleme Kütüğü Üretim Çizelgesi Kütüğü Malzeme Listesi İşlemler Listesi Alınan Siparişler Üretim Emri Malzeme Hareket Belgesi Malzeme İstek Fişi Gözden Geçirilmiş Üretim Çizelgesi Malzeme Gereksinim Raporu Müşteri Bilgilendirme Üretim İşlemleri Üretim Yerlerine Satın Almaya Şekil 8. Bu bilgiler “üretim çizelgeleme programı” yardımıyla işlenecek ve planlama ile ilgili çeşitli raporlara ulaşılacaktır.Tasarımdan Satış Tahminleri Stokta Bulunmayan Mamul Raporu Siparişlerin Özellikleri Üretim Planlama Elemanı Tarafından Yürütülür Verisi Girişi Üretim Gereğinin Belirlenmesi Kütükleri Günleme Mamul Bazında Üretim Gereksinimi Ürün Ağacı Kütüğü İşlemler Kütüğü Verisi Girişi Gün Sonunda Giriş Yapılır Malzeme Stokları Kütüğü Üretim ve Malzeme Gereksiniminin Belirlenmesi.

direkt işçilik ve GÜM toplamının izlenmesinde kullanılan yarı mamul stokları kütüğü değişecektir. Verilen sipariş ayrıca “açık satın alma emri kütüğüne” kaydedilecektir. Bu işlemler sonucunda. Üretim ile ilgili olarak kullanılan malzeme ve tahakkuk eden işçilik maliyetlerine ilişkin bilgiler üretim süresince kaydedilecektir. ambar memuru malzeme istek fişindeki bilgilerin girişini yapar. gerekli verileri satın alma terminalinden girecektir.● Üretim emirlerini öncelik sırasına göre düzenleyen. Üretim emirleri ile ilgili olarak kullanılacak olan makinalara iş yüklemesiyle ilgili “makina iş yükleme kütüğü” günlenecek ve böylece hangi makinanın iş yükü olduğu hangilerinin serbest olduğu izlenebilecektir. Bu maliyetlerin belirlenmesinde “standart maliyetler kütüğündeki” standart birim maliyetler ve GÜM yükleme oranlarından yararlanılacaktır. Üretim için ambardan malzeme çekildiğinde. ● ● ● ? Üretim işleminin tamamlanmasıyla birlikte hangi kütüklerde değişiklikler olacaktır? . Bu bilgilerin girilmesinden sonra satıcı performans bilgilerini de içeren “sipariş verme programı” çalıştırılacak ve en iyi satıcı seçilerek “satın alma emri” düzenlenecektir. Şekil 8-12’de bu işlemler açıklanmıştır. Gerekli malzemelerin neler olduğuna ilişkin bilgiler “malzeme gereksinim raporundan” elde edilecektir. ● ● İşletme gerekli olan malzemeleri sipariş edeceği zaman . Siparişlerle ilgili malzeme isteklerinin girilmesi ile malzeme stokları kütüğündeki bilgiler son haline getirilecektir. Ayrıca her çalışan üretim işleminin tamamlanmasıyla kartı kullanarak işçilik verilerinin girişini yapacaktır. Malzemeler işletmeye ulaştığında teslim alma birimi gerekli kontrolleri yapacak ve satın alma emri numarasını girerek “açık satın alma emri kütüğündeki” bilgilerle karşılaştıracaktır. ● Üretim emirleri ile ilgili olarak yapılan işlemler sonucunda “açık üretim emirleri kütüğü” günlenecektir. ? Açık satın alma kütüğündeki bilgiler ne zaman değişecektir? Üretim İşlemleri ve Maliyet Muhasebesi Üretim işlemlerinin başlayabilmesi için üretim emirlerinin iş merkezlerine iletilmesi gereklidir. Üretimle ilgili olarak katlanılan direkt malzeme. Malzemelerin işletmeye teslimi ile birlikte “açık satın alma kütüğündeki” bilgiler değişecektir. Müşteriler ile üretim planlama personelinin kullanımı amacıyla hazırlanan “ürün ağaçları” ve “işlemler listesi”. üretim başlama tarihini ve ilgili iş merkezlerini tanımlayan “gözden geçirilmiş üretim çizelgesi”. Üretim emirlerinin yerine getirilmesi için gerekli olan malzemelerin listesini gösteren “malzeme gereksinim raporu”.110 - . Bu işlem sadece ilgili iş merkezine yapılan malzeme miktar çıkışını içerecektir. Bu işlemden sonra teslim fişi düzenlenerek malzeme ambara teslim edilmiş olacaktır. Üretimin başlamasından sonra mamul oluşturmak için işçilik ve malzemeye gereksinim duyulacaktır.

yarı mamullerin de mamullere aktarılması ile ilgili muhasebe fişleri niçin düzenlenir? Üretim işlemlerinin tamamlanmasından sonra yapılacak işlemler Şekil 8. Üretim İşlemleri Akış çizeneği. Tamamlanan mamullerle ilgili bu işlem “açık üretim emri kütüğündeki” ilgili emrin kapatılmasına neden olacaktır. Muhasebe fişleri.İş Merkezinde Yürütülür Personel Bilgileri Malzeme Hareket Listesi Ambar Memuru Tarafından Yürütülür Malzeme İstek Fişi Veri Girişi Veri Girişi Makina İş Yükleme Kütüğü Standart Maliyet Kütüğü Kütükleri Günleme ve Durum Raporu Basımı Yarı Mamul Stokları Kütüğü Malzeme Stokları Kütüğü Açık Üretim Emri Kütüğü Muhasebe Fişi Günlük Üretim Raporu Muhasebeye Üretim Planlamaya Şekil 8. ikincisi üretim maliyetlerinin yarı mamullerden mamullere aktarılması ile ilgilidir. Muhasebe fişlerinden biri üretim maliyetlerinin yarı mamullere aktarılması ile ilgili iken.12. Üretimin tamamlanması ile birlikte mamullerin istenen özellikleri taşıyıp taşımadığı kontrol edilecektir.111 - . Bu noktada yapılması gereken bir diğer işlem de üretilen mamul ve yarı mamullerin maliyetini belirlenmesidir. ! Üretim maliyetlerinin yarı mamullere.13’de . Eğer istenmeyen sonuçlar varsa bunlar için “Kabul Edilmeyen Siparişler Belgesi” düzenlenecektir. İstenen özellikteki mamuller ya mamul ambarına ya da müşteriye sevk edilmek üzere sevkiyat birimine gönderilecektir. Bu amaçla gereksinim duyulan ve düzenlenen belgeler: ● ● Tamamlanan üretim emirleri raporu.

Daha önce açıkladığımız ürün ağaçları ile işlemler listesi bunlara örneklerdir. verilmiştir.13. Üretim İşlemlerinin Tamamlanmasından Sonraki İşlemlerin Akış Çizeneği. Bunların yanında işletmenin üretim faaliyetleri ile ilgili olarak şu raporlar düzenlenebilir: Üretim Faaliyet Raporu: İş merkezlerinde yürütülen üretim faaliyetlerinin hangi durumda olduğunun izlenmesi amacıyla düzenlenecek olan rapordur.112 - . Bu raporda ambarda eksik olan mamuller belirtilecek ve üretim emri verilecektir. İşletmenin üretim faaliyetleri için gerekli olan malzemelerin bir listesi de işletme faaliyetleri için gerekli bir diğer listedir. .Gözlemci İzleme Merkezi Tarafından Yürütülür İzleme Sonuçlarının Girilmesi Kütük Günleme Kabul Edilmeyen Sipariş Belgesi Nihai Malzeme Hareket Belgesi Açık Üretim Emirleri Kütüğü Mamul Stokları Kütüğü Ambar Memuru Tarafından Yürütülür Verisi Girişi Kütükleri Günleme ve Durum Raporu Basımı Yarı Mamul Stokları Kütüğü Üretim Emirleri Tarih Kütüğü Tamamlanan Üretim Emirleri Raporu Muhasebe Fişi Üretim Planlamaya Muhasebeye Şekil 8. Üretim ile ilgili düzenlenecek listelere bir diğer örnek Stokta Bulunmayan Mamul Raporudur. RAPORLAR VE DİĞER ÇIKTILAR Üretim işlemleri ile ilgili olarak düzenlenecek işlem listelerinin bir çoğu stoklar ve üretim emirleri ile ilgilidir.

malzeme durumu raporu. Tüm işletmelerde aynı belgelerin kullanılması doğal olarak düşünülemez. açık üretim emirleri kütüğü. işlemler listesi. Üretim işlemleri döngüsü için en uygun işleme sistemi “çevrim içi işleme sistemi”dir. Bu raporlar işletme amaçlarına göre işletmeden işletmeye farklılıklar gösterebilir. (3) Üretim İşlemleri.113 - . ? Üretim işlemleri döngüsü ile ilgili olarak düzenlenecek belge ve raporlar nelerdir? Tüm bu listelerin ve raporların şekli ve içeriği yazılımı hazırlayan programcı ile destek hizmeti veren muhasebeci ve işletmenin diğer yöneticileri tarafından belirlenecektir.malzeme istek fişleri. satış tahminleri. üretim faaliyet raporu. sorgulamanın daha kolay ve hızlı yapılmasına olanak sağlayacaktır. üretim ve diğer üretimle ilgili birimler üretim işlemleri döngüsü içinde yer almaktadır. Üretim işleme sisteminde ise yapılacak işlemler şu aşamaları içerir: (1) Siparişin Alınması(veya üretim emrinin hazırlanması). stokta bulunmayan mamuller raporu. ürün ağacı kütüğü vd. Özet Bir işletmedeki satış. mamul durumu raporudur. teslim alma fişi ve stok kartları bu amaçla kullanılacak belgelere örneklerdir. (5) Maliyet Muhasebesi. depolama. Çünkü her işletmenin faaliyet konusu. Çünkü böyle bir sistemin kurulması döngü içinde kullanılan belgelerin sayısını. Mamul Durumu Raporu: İşletmenin mamul ambarında yer alan mamul stoklarının neler olduğunun ve miktarlarının izlenmesinde kullanılan rapordur. üretim emirleri. Bu belgelerinden yararlanarak veriler işlenecek ve çeşitli raporlar elde edilecektir. malzeme hareket kartları. .’dir. sahip olunan donanım ve yazılım desteği birbirinden farklı olacaktır. yarı mamuller ana kütüğü. stoklar ana kütüğü. büyüklüğü. (2) Üretim ve Malzeme Gereksinim Planlaması. üretim emirleri listesi. Ürün ağaçları. Bu kütüklerden bazıları. Ancak yaygın olarak kullanılan raporlar ve listeler. mamul stokları ana kütüğü. (4) Üretimin Tamamlanması. Bu birimler arasındaki bilgi akışı kullanılacak belgeler ile sağlanacaktır. teslim alma. üretim süresi kartları. ürün ağacı. satın alma istekleri. üretim planlama.Malzeme Durumu Raporu: Belli bir döneme ilişkin satın alınan ve üretime verilen malzemelerin neler olduğunun ve miktarlarının izlenmesinde kullanılan rapordur. tasarım mühendisliği. kayıt hatalarını ve gereksiz stokları azaltacağı gibi. Bu amaçla kullanılan yazılımlar çeşitli kütüklerden oluşur. Verilerin işlenmesinden sonra işletme yönetimin istediği raporlar ve listeler düzenlenebilecektir.

Aşağıdakilerden hangisi üretim işlemleri döngüsünde çevrim içi bilgi işleme sisteminin kullanılmasının faydalarından biri değildir? a. Mamul Durumu Raporu e. Malzeme İstek Fişi c. Veri girişi hatalarının önemli ölçüde azalması c. İşlemler Listesi e. Aşağıdakilerden hangisi üretim işlemleri döngüsünde kullanılan girdi niteliğindeki belgelerden biri değildir? a. Ürün Ağacı Kütüğü e. Teslim Alma Fişi 2. Yarı Mamul Stokları Ana Kütüğü d. Üretim Çizelgesi Kütüğü c. İş merkezinin malzeme gereksinimlerinin karşılanması amacıyla ambardan malzeme çekilmesi amacıyla düzenlenen belge aşağıdakilerden hangisidir? a. Ürün Ağaçları b Satın Alma İstek Fişi c. Üretim Süresi Kartları d. Üretim çizelgelerinde kolaylıkla değişiklik yapılması e.114 - . Satın Alma İstek Fişi b. Stok Kartı d.Sorular 1. Açık Üretim Emirleri Kütüğü 4. Ürün Ağacı 3. Üretimine başlanan siparişlerin veya işlerin maliyet verileri hariç miktar ve hangi aşamada olduğuna ilişkin bilgileri içeren kütük aşağıdakilerden hangisidir? a. Belge düzenleme yükünün azalması b. Üretim faaliyetleri ile ilgili sorgulamaların kolaylıkla yapılabilme- . En fazla stokla çalışmaya olanak sağlaması d. Üretim Emirleri Tarih Kütüğü b.

Standart Maliyet Kütüğü b.si 5.115 - . Malzeme Stokları Kütüğü . Alıcılar Hesabı Ana Kütüğü.Açık Sipariş Kütüğü d.İşlemler Kütüğü .Yarı Mamul Stokları Kütüğü c. Mamul Stokları Kütüğü . Ürün Ağacı Kütüğü . İşletmenin özel bir sipariş alması ve tasarım birimde gerekli çalışmaların yapılmasından sonra aşağıdaki kütüklerden hangilerinde değişmeler olacaktır? a. Açık Üretim emirleri Kütüğü .İşlemler Kütüğü e.

116 - ... Üniteyi çalışırken veri kaynaklarını (girdileri) bilgi işleme sistemi ile bütünleştirmeye çalışınız. İşletme faaliyetlerinin sürdürülmesinde vazgeçilmez iki unsur olan işletmenin çalışanları ile işletmenin faaliyetlerinde kullandığı maddi duran varlıklara ilişkin işlemlerin işlenmesindeki adımlar üzerinde durulacaktır.. Veri kaynaklarının neler olduğunu öğrenmeden.Diğer İşleme Döngüleri 9 ÜNİTE Bu Ünitede. . Çalışma Biçimine İlişkin Olarak.. işleme sistemine geçmeniz anlamanızı güçleştirecektir.

zaman kartları. ? ? Personel bilgi formunda hangi bilgiler yer alacaktır? Zaman Kartları: Çalışanların işletmede çalışarak geçirdikleri zamanların izlenmesinde kullanılan belgedir. devlet için gerekli olan raporları ve işletme içi gerekli olan diğer raporları üretir. bilgileri içerecektir. ✔ Bordro ve personel bilgi işleme sisteminde veri kaynakları neler olabilir? Personel bilgi formu. Personel Bilgi Formu: Bu formda çalışanlarla ilgili bilgiler yer alır. çalışma dönemi gibi bilgiler yer alacaktır.1'de zaman kartı örneği verilmiştir. Şekil 9. Ayrıca bu veya oluşturulacak diğer bir formda personelin kesintileri tutarının izlenmesi de gerekebilir. Bu belgede işçinin adı soyadı. Sistem. vergi kesintilerine ilişkin beyanname verilme zorunluluğu. ? Etkin bir bordro ve personel bilgi işleme sistemi için nelere dikkat edilmelidir? Veri Kaynakları ve Girdiler Bordro işleme sisteminde kullanılan veriler genellikle zaman kartlarından ve personel departmanı tarafından üretilen dökümanlardan sağlanır. Etkin bir sistemin oluşturulabilmesi için iyi bir işçi-işveren ilişkisinin kurulması ön şarttır. Zaman kartlarının kullanım amacı nedir? . çalışanlara ödemeleri. Bordro sistemi özellikle büyük ölçekli işletmelerde. Ancak bu uygulamalar sıklıkla değiştiği için uygulamadaki gerçek rakamların ve hesaplamaların neler olduğu bu ünitede ele alınmayacaktır. sigorta primi tutarı vb. Personel ve bordro sistemi ücretlerden kesilen vergiler ile özel indirimlere ilişkin bilgileri. faaliyetler içinde en karmaşık olanıdır. gerekli bordro raporlarının ve yönetimin personele ilişkin istediği raporların zamanında ve doğru olarak sağlanması amaçlarına hizmet eder. iş performans değerlemesi vb. Aksi halde işletme yapılacak yanlış uygulamalar sonucunda cezai müeyyidelerle karşı karşıya kalacaktır. İşçi işyerine geldiğinde ve ayrıldığında bu kartı optik okuyucudan okutacaktır.117 - . Sosyal Sigortalar Kurumu'na primlerle ilgili bildirge verme zorunluluğu vb. Bu bilgiler işe alma. Örneğin. sicil numarası. çalışma süresi fişleri ve ödeme çekleri bordro ve personel bilgi işleme sisteminde veri kaynaklarıdır. durum değişikliği. Bordro ve personel sisteminin iyi bir şekilde işleyebilmesi için işletmedeki ilgili kişilerin mevzuatı çok iyi bir şekilde bilmesi bir diğer gerekliliktir. ödeme işlemleri ve personelle ilgili bilgilerin raporlamasına ilişkin tüm aşamaları içerir. Örneğin ödenen gelir vergisi tutarı.BORDRO VE PERSONEL İŞLEMLERİ DÖNGÜSÜ Bordro ve personel sistemi.

..... Normal Çalışma Fazla Mesai Tatil Bayram Gidiş Toplam 1........... Zaman Kartı Örneği..Başkasının kartı üzerinde işlem yapan ceza görür... Şekil 9.................. Kısım : ....... Adı-Soyadı : ...................................................... . İşi : ... Ay : ............... 3....118 - .. Sabah Gün 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 Geliş Gidiş Öğleden Sonra Geliş Gidiş Diğer Geliş ZAMAN KARTI İlgili Olduğu Yıl : .........::::::::::: ŞİRKETİ Çalışanın...Herkes kendi kartı üzerinde işlem yapmak zorundadır............................1...........................Kartını basmayan çalışmamış sayılır.. 2..........

Çalışma Süresi Fişleri: Bu fişler belirli bir iş veya sipariş için çalışılan sürenin belirlenmesinde kullanılmaktadır. İşçi her bir işe başladığında (farklı işe), başlama ve bitiş süresini bu fişe kaydettirecektir. Eğer mümkünse bu fişte bu süre içinde işlem gören parça sayısı da yazılmalıdır.

? ?

Çalışma süresi fişi nedir?
Ödeme Çekleri: Bordro işlemleri ile ilgili olarak düzenlenen bir başka belgedir. Çalışanların dönem içinde hakettikleri kök ücret, fazla mesai ve diğer eklentiler ile kesintilerin gösterildiği belgedir. Bu belge dip koçanlı olarak hazırlanabileceği gibi, zarf şeklinde de hazırlanabilir. Şekil 9.2'de ödeme çeki örneği verilmiştir.

Ödeme çeklerinde hangi bilgiler yer alır?

Şirketin Adı : ............................ Çalışanın Adı : ........................ KAZANÇLAR NORMAL HAF.TATİLİ HASTALIK YILLIK İZİN BİRİM TUTAR

Şirket Kodu : ...................... Ücreti(Günlük) : ................ KESİNTİ BİLGİLERİ SİG. % SİG. GÜNÜ VERGİ GÜNÜ SİG.MATRAHI GV. MATRAHI BİR.GV.MATR BİR.GV. YASAL KESİNTİLER SİG.PRİMİ GELİR VER. DAMGA VER. TUTAR

Kısım : ............... SSK İşyeri Sicil No: ............. Çalışanın SSK Sicil No: ............. Ay : ............. ÖZEL KESİNTİLER İŞ AVANSI TOPLU AVANS NORMAL AVANS TUTAR

TOPLAM

TOPLAM

TOPLAM NET ÖDENEN

BORDRODA BELİRTİLEN İSTİHKAKIMI NAKDEN VE TAMAMEN ALDIM. İMZA: ..........................

Şekil 9.2. Ödeme Çeki Örneği.

Veri Tabanı
Bordro işlemleri ile ilgili olarak kullanılacak kütükler; bordro ana kütüğü, personel referans ve tarih kütüğü, zaman kayıt işlem kütüğü, ödeme işlem kütüğü ve karşılaştırma referans kütüğüdür. Bordro Ana Kütüğü: Bu kütük işçinin kazançlarına ilişkin bilgileri içerir. Bu kütük her bir ödeme dönemi sonunda ödeme çeklerinden alınan bilgilerle günlenir. Bu kütük ile ilgili önemli olan nokta, kütükteki kayıt ve verilerin güncelliğinin sağlanmasıdır. Örneğin bir işçinin evlenmesi durumunda soyadı değişiyor ise, bu değişikliğin çok hızlı bir şekilde kütükte yer alması gerekir. - 119 -

Personel Referans ve Tarih Kütüğü: Bordro ana kütüğünün tamamlayıcısı durumundaki bu kütükte, çalışanlara ilişkin finansal ve finansal olmayan bilgiler yer alır. Çalışanın adresi, becerileri, görevi, eğitim durumu, performansı, medeni durumu vb. bilgiler bu kütükte yer alabilecek bilgilere örnektir. Tüm bu bilgiler bir tek kütükte olabileceği gibi, istenirse birden çok kütükte de olabilir. Bu kütüklerin işlem görmesi personel departmanında olabileceği gibi, bordro departmanında ve/veya veri işlem departmanlarında da olabilir. Zaman Kayıt İşlem Kütüğü: Bordonun düzenlenmesinde kullanılan bu kütükte belirli bir döneme ait zaman kartlarının kopyaları yer almaktadır. Ödeme İşlem Kütüğü: Manual bir sistemde numara sırasına göre düzenlenmiş ödeme çeklerinin kopyalarından oluşan bu kütük; bilgisayarlı bir sistemde bu bilgiler manyetik bir ortamda çek ödeme işlem kütüğündeki kayıtlara benzer bir şekilde düzenlenecektir.

?

Karşılaştırma Referans Kütüğü: İşletmedeki çeşitli iş grupları için ödenen ücretlerin ne olduğunun izlendiği kütüktür.

Bordro ve personel bilgi işlem sisteminde kullanılan kütükler nelerdir?

Bordro ve Personel İşlemleri İşleme Sistemi
Şekil 9.3'de bordro uygulama sistemi veri akış çizeneği gösterilmiştir;
1 ÜRETİM 2
ÇALIŞMA SÜRESİ İŞLEMLERİ

PERSONEL

BORDRO VERİLERİ 3 BORDRO İŞLEMLERİ 6 Ayrıntılar ÖDEME YAPILACAK KİŞİ VEYA KURUM

10

4

5 7

ÖDEME İŞLEMLERİ

12 11

MALİYET DAĞITIMI

BORÇ HESAPLARI

BANKA

8 13 9
MUHASEBE DEFTERİNE KAYDETME

İÇ DENETİM

VERİ AKIŞI 1. Yetkilendirme 8. Muhasebe Fişi 2. Çalışma Süresi Özeti 9. Muhasebe Fişi 3. Zaman Kartları 10. Ödeme Çekleri 4. Çalışma Süresi Raporu 11. Çek Föyü(Fişi) 5. Bordro Kaydı 12. İptal Edilen Çekler 6. Ödeme Çekleri 13. Banka Raporu 7. Çek Föyü (Fişi) Şekil 9.3. Bordro Uygulama Sistemi Veri Akış Çizeneği.

- 120 -

Banka Yetki Verme ve Bilgilendirme Yetki Verme ve Bilgilendirme

Ödeme

Çalışma Süresi İşlemleri

Maliyet Dağıtımı

Bordro

Borç Hesapları

Muhasebe

İç Denetim

Personel

Üretim

Çalışma Süresi Fişleri Çalışma Süresi Fişleri Bordro Dağıtımı Mahsup Fişi Bordro Hazırlama İşçi Zaman Kartları Karşılaştırma Bordro Listesi Bordro Listesi Çek Ödeme Çekleri Muhasebe Fişi Çek Muhasebe Fişi 1 2 Çek ve Muhasebe Fişinin Hazırlanması Muhasebe 2 Fişi Mahsup Fişi

İşe Alma, Süre Belirleme ve İndirimler

Mutabakat İmza, Gözden Geçirme ve Dağıtım Işçi Zaman Kartları Ödeme Çekleri

Muhasebe Fişi

- 121 -

Banka Hesabına Para Yatırma

Mutabakat Hesap Özeti

Hesap Özeti

Bordro Raporu

Bordro Raporu

Şekil 9.4. Bordro Uygulama Sistemi.

?

Şekil 9.4'te ise, bordro uygulama sistemindeki işlemlerin akışını gösteren çizim verilmiştir. Gerek Şekil 9.3, gerekse Şekil 9.4'te verilen her bir özellik şu departmanlar içinde yer almaktadır. Personel Departmanı: Personel departmanı, şirket bordrosunda yer alan her kişiyi işe yerleştirmekten, ödemeleri belirlemekten ve ödemelerden kesintiler yapmaktan sorumludur. Bunlardan herhangi birinde değişiklik yapma yetkisi personel departmanında veya yetki verdiği bir departmana(veya kişiye) ait olmalıdır. Personel fonksiyonu zaman kartlarını düzenlemek ve bordroları hazırlamak işlemlerinden ayrı olarak ele alınmalıdır.

Personel departmanının görevi nedir?
Zaman Kartlarını Düzenleme Departmanı: Bu departman zaman kartının ve çalışma süresi fişlerinin hazırlanması ve kontroluyla ilişkilidir. Bir üretim işletmesinde saatlik çalışan bir kişi, işe başladığında ve işi bitirdiğinde saate basacaktır. Ödeme dönemi sonunda, çalışanın zaman kartı işçinin çalışma süresini gösterecektir. Bu departman, zaman kartlarının toplanmasından ve bunların üretimden gelen çalışma süreleri özeti raporu ile karşılaştırılmasından sorumludur. Çalışma süresi özeti raporu üretimdeki işçilerin çalışma sürelerini gösterir. Zaman kartlarının üretimden gelen çalışma süreleri özeti raporu ile karşılaştırılmasından sonra bunlar bordro departmanına gönderilecektir. İşletmede çalışan maaşlı memurlar varsa bunlara ilişkin işlemler doğal olarak saat ücreti alan işçiler gibi olmayacaktır. Eğer işletme maaşlı çalışanlardan da zaman kartı istiyor ise, işlemler doğal olarak saatli çalışanlarınki gibi olacaktır. Eğer maaşlılar için bir süre hesaplaması yapılmayacaksa, atölye şefinin veya kontrolörün onayı bordro işlemlerini başlatmak için yeterli olacaktır.

?

Zaman Kartlarını Düzenleme Departmanının görevleri nelerdir?
Bordro Departmanı: Bordro departmanı hesaplamaların yapılmasından ve bordronun hazırlanmasından sorumludur. Burada dikkate edilmesi gereken nokta bordronun hazırlanmasının ücrete esas olan girdi verilerinin hazırlanmasından bağımsız olduğudur. Personel verileri personel departmanından; zaman kartları ise zaman kartları düzenleme departmanından alınacaktır. Ücret bordrosu net ücretin (Brüt Ücret - İndirimler) hesaplanmasına ilişkin hesapları ve bilgileri içerecektir. Bordronun hazırlanmasından sonra, ödeme çekleri imzalanmak, gözden geçirilmek ve dağıtılmak üzere nakit (kasa) birimine gönderilecektir. Ücret bordronun bir nüshası da personelin hesabına kaydedilebilmesi için muhasebe departmanına (Personele Borçlar) gönderilecektir.

?

Bordro departmanının görevleri nelerdir?
Başarılı bir bordro sistemi için üzerinde durulması gereken bazı noktalar şunlardır:

İşletmelerde çalışanlara ücret avansı ödeniyorsa, karşılaştırmanın kolay yapılabilmesi için avans ödemesinin ayrı bir bordro hesabında gösterilmesi, Ücretin bankadan ödenmesi durumunda, banka hesap özetinin(bordroya ilişkin) bağımsız olarak karşılaştırılması (kontrolü), Ödemelerde bağımsız bir kişiden yararlanmak. Bu kişi personel, zaman kartlarını düzenleme departmanı ve bordro hazırlanması de- 122 -

partmanından bağımsız olmalıdır. Ne personel departmanı, ne zaman kartlarını düzenleme departmanı, ne de bordro departmanı personele ait ödeme çeklerinin düzenlenmesinden sonra ödeme çeklerine erişememelidirler.

Bilgisayar Destekli İşleme Sistemleri
Bordro ve Personel işlemleri için çevrim içi sistem uygulanabilir olmakla birlikte, yığın işleme sistemi çok daha uygundur. Şekil 9.5'te yığın işlem sistemi uygulaması görülmektedir. Bordro ve personel ile ilgili işlemler zaman kartlarının yığın haline getirilip(toplanıp), bordro departmanına teslim edilmesi ile başlayacaktır. Sistem içinde çalışanların çalışma süresi fişleri düzenlemedikleri kabul edildiğinden, bordro düzenleme memuru zaman kartlarından hareketle yığın toplamları alacaktır. Bu toplam çalışılan saatler, çalışanın sicil numarası ve zaman kartlarının sayısı esas alınarak oluşturulacaktır.

?

Bordro ve personel bilgi işleme sistemi için uygun olan işleme sistemi hangisidir?
Bu işlemlerden sonra zaman kartları yığını, veri işleme departmanına aktarılacaktır. Burada zaman verileri manyetik teyp üzerine kaydedilecek ve biçimlenecektir. Bilgisayarın ilk çalışmasında veriler çalışanların sicil numaralarına göre sıralanacaktır. İkinci çalışmada ise zaman verileri ödeme çeklerinin hazırlanması amacıyla işleme tabi tutulacaktır. Program aynı zamanda çalışanların bordro ana kütüğünü günleyecek ve bordro dökümünü (payroll register) verecektir. Ödeme çekleri ile dökümün bir kopyası çeklerin onaylanıp dağıtılacağı birim olan kasaya gönderilecektir. Programın ikinci kez çalışması aşamasında ayrıca bordro ile ilgili verilerin yasal defterlere kaydedilmesi de sağlanmış olacaktır.

İşlemsel ve Yönetsel Raporlar
Bordro kayıtlarına ek olarak bordro raporları, indirim ve gelir kayıtlarını, vergileri, işçilik dağıtım özetini, maliye ve diğer devlet kuruluşlarına yönelik çeşitli rapor ve formları içerir. İşçilik dağıtım özetinin çeşitli büyük defter hesaplarına dağıtılan brüt ödemeleri göstermesi özel bir önem arzetmektedir. Personel yöneticilerinin gereksinim duydukları raporlar ise şunlardır; meslek kategorilerine göre bir ay içindeki değişmeleri gösteren "personel durum raporları", her bir meslek kategorisi için karşılaştırma yapılabilecek diğer işletmelerle karşılaştırmalı "ortalama ödeme oranı", işe devamsızlık edenler ve geç kalanlara ilişkin raporlar, fazla mesai ödemeleri raporu, pazarlama elemanları için satış primlerinin ve dolaylı işçilik maliyetlerinin analizlerini yapan raporlar.

Devletle ilgili olan ilişkiler nedeniyle düzenlenecek raporlar nelerdir?
İşletmenin çalışanları ile ilgili işlemler nedeniyle çeşitli kamu kuruluşları ile ilişkileri olacaktır. Bu ilişkiler sonucunda bazı raporların (beyanname ve bildirgelerin) bu kuruluşlara sunulması gerekir. Bu amaçla hazırlanacak raporlardan bazıları, sunulacak kuruluşlar ve verilme zamanları aşa-

- 123 -

Zaman Tutucudan Zaman Kartları Bordro memuru tarafından yürütülür Yığın Toplamı Hazırlanması Yığın toplamı Veri işleme departmanı tarafından yürütülür Zaman Kartları Personel Biçimleme İstisna ve Hata Raporu Bordro İşlem Kayıtları Zaman Verisi Değişiklik.124 - . ğıdaki tabloda verilmiştir.5. . Yığın Ücret Ödeme İşlemleri İşleme Süreci. Tasdik Edilir Edilmez Personel Memurunca Yapılır Değişiklik Verisi Girişi Geçiş 1 İşgören numarasına göre sıralama İşgören Kayıtlarına Erişme ve Değişiklik Yapma Sıralanmış Zaman Verisi İşgören Bordro Ana Kütüğü Geçiş 2 İşgören Kütüğünü Günleme ve Çekleri Hazırlama İstisna ve Özet Raporu Bordro 1 2 Ödeme Çekleri Büyük Defter İşlem Kütüğü Bordro Bölümüne Vezneye Kaydetme Sürecine Şekil 9.

4 Aylık Bildirge İşe Giriş Bildirgesi İşten Çıkış Bildirgesi Sosyal Sigortalar Kurumu Sosyal Sigortalar Kurumu Bölge Çalışma Müdürlüğü Bölge Çalışma Müdürlüğü MADDİ DURAN VARLIK İŞLEME SİSTEMİ İşletmenin faaliyetlerini sürdürebilmesi için maddi duran varlıklara (MDV) gereksinim vardır. 10 ve daha çok işçi çalıştıranlar izleyen ayın 20. İzleyen ayın son günü mesai saati sonuna ka4 ayda bir(31 Ocak . İşletmelerde sıklıkla karşılaştığımız maddi duran varlıklara örnekler şunlardır: ● ● ● ● ● ● Arazi ve Arsalar Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri Binalar Tesis.31 Mayıs . MDV işleme sistemi içinde ele alınan faaliyetler nelerdir? Satın Alma ve Teslim Alma Satıcılar Hesabı ve Ödemeler Maddi Duran Varlık Muhasebesi Muhasebe Maddi Duran Varlık Edinimi Maddi Duran Varlığın Korunması Maddi Duran Varlık Elden Çıkarılması Şekil 9. İzleyen ayın 15.Rapor (Beyanname-Bildirge) Muhtasar Beyanname Verilecek Kuruluş Vergi Dairesi Verilme Zamanı 1-9 işçi çalıştıranlar 3 ayda bir (20 Ocak . İzleyen ayın 15 günü mesai saati sonuna kadar Aylık Bildirge dar.6. Bu istekle ilgili gerekli çalışmalar yapıldıktan (fayda-maliyet analizi vb. 3) kullanım süresi sonunda bunların elden çıkarılmasını kapsar.125 - . Maddi Duran Varlık Edinimi: İşletmenin yeni bir maddi duran varlığa gereksinim duyması veya mevcut bir varlığı değiştirmek istemesi bilgi işlem faaliyetlerinin başlaması sonucunu doğuracaktır.) sonra gerekliliği . Bu faaliyetler. günü mesai saati sonuna kadar. Maddi Duran Varlıklar İşleme Sistemi ve Örgütsel Birimler Arasındaki İlişki.20 Ekim). 2) maddi duran varlıkların kullanımı süresi içinde korunması (bakım-onarımı).6'da verilmiştir. günü mesai saati sonuna kadar. Makine ve Cihazlar Taşıtlar Demirbaşlar ? Bütçe İşletme faaliyetlerinde kullanılmak üzere edinilen ve tahmini yararlanma süresi bir yıldan fazla olan bu fiziki varlıklara ilişkin faaliyetler bu işleme sistemi içinde ele alınmaktadır. 1) maddi duran varlıkların edinimi.31 Eylül).20 Nisan 20 Temmuz . Bu işleme sisteminin faaliyetleri ile örgütsel birimler arasındaki ilişki Şekil 9.

? MDV hangi durumlarda elden çıkarılacaktır? Veri Kaynakları ve Girdiler Bu işleme sisteminin temel girdileri yeni MDV gereksini olan birimlerin yöneticilerinden sağlanan verilerdir. ilgili birimin yöneticisi satın alma isteğinde bulunacaktır. Hazırlanan bu belge onay için üst yönetime sunulacak ve onay alındıktan sonra bir kopyası satınalma departmanına gönderilecektir. Maddi duran varlık bir yerden bir başka yer taşınıyorsa bu bilgi kesinlikle kayıt altına alınmalıdır. onaylanmış satın alma isteği satın alma departmanına gönderilecektir. Ayrıca işletmede kullanılan hesaplama yöntemine göre (normal. Bu aşamada teslim alma fişi düzenlenecek ve varlık istekte bulunan birime teslim edilecektir.? belirlenirse.126 - . muhasebe departmanı da bu işleme sistemine veri sağlamaktadır. maliyetlere yansıtılmalı ve işletmenin bilançosunda gösterilmelidir. Bu satın alma isteği ancak işletme yönetimi tarafından onaylanırsa. bunların maddi duran varlığın maliyetine eklenmesi gereklidir. yapılması düşünülen satın almaya ilişkin bilgileri içermektedir. azalan kalanlar vb. Satın alma işleminin gerçekleşmesi ile birlikte maddi duran varlık işletmeye ulaşmış olacaktır.7'de verilmiştir. Bu işlemler doğal olarak edinimde olduğu gibi işletme üst yönetiminin onayını gerektirmektedir. MDV Satınalma İstek Belgesi örneği Şekil 9. Eğer kullanım süresi içinde maddi duran varlığın değerini artırmak için veya kullanım süresini uzatmak için yapılan harcamalar varsa. Bu işlemlerin işletmenin muhasebe defterlerine kaydedilmesi de unutulmaması gereken bir diğer işlemdir. Satın alma departmanı ise satıcı firmalardan teklifler alacak ve en uygun olan seçilecektir. ? MDV'ların korunması ile kastedilen nedir? Maddi Duran Varlığın Elden Çıkarılması: Maddi duran varlığın ekonomik ömrünü tamamlaması durumunda MDV hurdaya çıkarılarak depoya konabilir. ? MDV Satınalma İstek Belgesinde yer alacak bilgiler nelerdir? . Bu bilgiler edinim maliyeti. tahmini kullanım süresi ve kullanıldığı birimdir (yer). satılabilir veya yenisiyle değiştirilebilir. tahmini hurda değeri. MDV edinimi ile ilgili yapılacak işlemler nelerdir? Maddi Duran Varlığın Korunması: Maddi duran varlığın korunabilmesi için öncelikle yapılması gereken bunlara ilişkin tüm bilgilerin kaydedilmesidir. Bundan sonraki işlemler ise faturanın işletmeye gelmesi ve ödeme işlemleri ile ilgilidir. Bununla birlikte. Bu amaçla kullanılacak belgeler şunlardır: MDV Satınalma İstek Belgesi: Yatırıma ilişkin analiz sonuçlarının da ekleneceği bu belge.) amortisman tutarı hesaplanmalı.

........ 5................................... Şirketi MDV Satınalma İstek Belgesi Proje Adı MDV Cinsi 1.. fatura...... ..... maddi duran varlıklara özgü olan "maddi duran varlık ana kütüğü" ve "maddi duran varlık işlem kütüğü" gerekli olan diğer kütüklerdir..... Toplam Yatırımın Amacı ve Tanımı : İstek Yapan Birim Hesap Kodu Tutar Belge No: ....... Bu belge üzerinde işlemle ilgili kişinin imzası ile işletme üst yönetiminden yetkili kişi veya kişilerin imzası bulunmalıdır.. teslim fişi....... İnceleme ve Onay : İmza Talep Eden ... Genel Müdür ........ muhasebe fişleri vb..... 2.. Şekil 9........ irsaliye.127 - ..... MDV Satınalma İstek Fişi...Örneğin. çekler..... Maliyet Azaltımı ... Tarih . Bölüm Yöneticisi ............ Genişletme ..... yenisiyle değiştirilmesi veya satılması durumunda kullanılır. Diğer .................. 3........................... 4... ... ............. ....... MDV Aktarma Belgesinin kullanım amacı nedir? Diğer Kaynak Belgeler: Maddi duran varlıklar ile ilgili işlemler harcama işlemlerini de içerdiği için Ünite 7'de açıklanan bazı belgeler de kaynak belgeler olarak kullanılır........................... ödeme belgeleri......... Açıklama Yatırım Sınıflaması : ...........7...... Tarih : .... ? MDV Aktarma Belgesi: Bu belge maddi duran varlıkların bir departmandan bir diğer departmana taşınması..... Fabrika Müdürü . İkame ...... Veri Tabanı Ünite 7'de harcama ile ilgili kütüklerle birlikte.......

Maddi duran varlıkların edinimi. değer artıran harcamaların maddi duran varlığın maliyetine eklenmesi ve birimler arasındaki aktarmalar bu işlemlere örneklerdir. satın alma tarihi. ? MDV işleme sisteminde kullanılan kütükler nelerdir? Maddi Duran Varlık İşleme Sistemi Maddi duran varlıklara ilişkin veri girişinde çevrimiçi bilgi işleme sistemi uygundur. Bu nedenle yığın işlemeden elde edilecek avantajlar da göreli olarak az olacaktır. tahmini hurda değeri. İşlemsel ve Yönetsel Raporlar Maddi duran varlıkların durumunu ve işlemsel eylemleri yansıtan raporlar aşağıdaki gibi sıralanabilir. Spesifik nitelikteki bazı maddi duran varlıklara ilişkin günlenmiş bilgiye her an ve çabuk biçimde erişilebilir. mevcut olanın satılması. ● ● Şekil 9. Akış çizeneği.8'de maddi duran varlıklar işleme sisteminin bilgisayarlı ortamdaki işleyişi yer almaktadır. kayıtların sürekli olarak güncel tutulması gereğidir. büyük defteri etkileyen bu işlemler için ardışık olarak numaralanmış yevmiye fişlerini hazırlar ve bir manyetik disk kütüğüne kaydeder. Böylece işleme sistemleri arasında uyum sağlanabilecektir. bir maddi duran varlığın edinilmesi. maddi duran varlıklara ve amortismanlara ilişkin raporları üretir. Bir biçimleme programı girilen verilerin doğruluğunu inceler ve daha sonra bir kayıt programı maddi duran varlıklar ana kütüğündeki ilgili kayıtları günler. . bir yerden bir başka yere transferi ve elden çıkarılması) ilgili belgelerle başlamaktadır. ? MDV işleme sisteminde kullanılacak uygun bilgi işleme sistemi hangisidir? Nedenlerini tartışınız. tahmini ekonomik ömrü. Program. Amortisman işlemleri dönem sonunda envanter işlemleri ile birlikte muhasebeleştirilecektir. Bu belgeler elle hazırlanan belgelerdir. kullanılmama nedeniyle aktiften çıkarma. Maddi duran varlık kodu. satıcının adı.128 - . bulunduğu birim. Bunun nedenleri şunlardır: ● Maddi duran varlık işlemlerinin niceliği göreli olarak azdır. İşletmenin diğer uygulamalarında geniş biçimde çevrimiçi terminaller kullanılmaktadır. amortisman oranı ve tutarı ile birikmiş amortisman tutarı bilgileri bu kütükte yer alır. Maddi duran varlıklara ilişkin amortisman tutarları bu kütükte yer almayacaktır. çeşitli türdeki maddi duran varlık işlemlerine ilişkin işlemlerle (örneğin. maddi duran varlık işlemlerine ilişkin belgeleri aldığında bölümdeki bir terminalden veri girişini gerçekleştirir. Bu kütük için önemli olan nokta. Maddi Duran Varlık İşlem Kütüğü Maddi duran varlıklarla ilgili işlemleri içeren kütüktür. Ay sonunda veya isteniyorsa daha sık aralıklarla bir çıktı programı. cinsi.Maddi Duran Varlık Ana Kütüğü Her bir maddi duran varlığa ilişkin bilginin izlendiği kütüktür. Muhasebe bölümünde maddi duran varlıkların izlenmesi ve işlenmesi ile görevli bir memur.

Çevirimiçi MDV İşleme Sistemi.● ● ● ● ● ● Maddi duran varlık edinim raporu. .) Varlık muhasebesi memuru tarafından yapılır Sabit Varlık Veri Girişi İstisna ve Hata Görüntüsü Girilen Verinin Biçimlenmesi Sabit Varlık Kütüğü Günleme Kaydetme Sürecine Büyük Defter İşlem Kütüğü Sabit Varlıklar Ana Kütüğü Ay Sonunda Çıktı Üretimi Yerleşime Göre Sabit Varlıklar Sabit Varlık Amortisman Listesi Büyük Defter İşlem Kütüğü Kaynak Yöneticisine Muhasebeye Kaydetme Sürecine Şekil 9. Maddi duran varlık amortisman giderleri listesi.129 - . Önceki Sabit Varlık İşleme Adımlarından Alışlar-Borçlar Sürecinden (Edinilen Varlığın) Tediye Makbuzu Varlıkların Elden Çıkarılması Düzeltme (Varlıkların Transferi vd. Maddi duran varlık transfer raporu. Maddi duran varlık hurda değeri raporu. Maddi duran varlık vergi raporu.8. Maddi duran varlığı kullanımdan çekme raporu.

'de kullanılmaktadır. Amortismanı tamamlanmış ancak hâlâ kullanımda olan maddi duran varlıklar raporu. fatura. ödeme belgeleri.Kaynak yönetimi için analizler ve projeksiyonlar sağlayan raporlar ise şunlardır: ● ● Maddi duran varlık yerleşim raporu. Doğaldır ki. Çünkü bordro ve personel işlemleri işletme içi bilgi gereksinimi kadar işletme dışı (vergi dairesi ve SSK) bilgi gereksinimi için de önemlidir. Maddi duran varlıkla ilgili işlem ortaya çıktığında (edinim. Amortisman projeksiyon raporu. aktarma veya korunma) ilgili belgenin girişi klavyeden yapılacaktır. Bunun dışında personelle ilgili gerek işletme içi gerekse işletme dışı diğer raporlar hazırlanmalıdır. Maddi duran varlıkların edinimi. çalışma süresi fişleri ve ödeme çekleridir. Böyle bir sistemde öncelikle yapılması gereken. Bu işlemlerin etkin ve iyi bir şekilde başarılabilmesi için işçi ve işveren ilişkilerinin sağlıklı bir şekilde oluşturulması gerekir. Bunların yanında irsaliye. Zaman kartları üzerinde gerekli hesaplamaların yapılmasından sonra bu bilgiler. sadece bordronun hazırlanması yeterli değildir. ● ? MDV işleme sistemindeki işlemsel ve yönetsel raporlar neler olacaktır? Özet Bordro ve personel sistemi. işlenmek üzere veri işleme birimine (bordro departmanı veya yetkilendirilmiş bir kişi veya birim) gönderilerek bordroların hazırlanması sağlanacaktır. . kullanım süresi içinde bunların korunması ve çeşitli nedenlerle bunların elden çıkarılması maddi duran varlık işleme sistemi içinde ele alınan faaliyetleri oluşturur. Bordro ve personel işlemleri bilgi işleme sisteminde sıklıkla karşılaşılan veri kaynakları. Bu işlem sonucunda maddi duran varlıklar ana kütüğü günlenmiş olacaktır. elden çıkarma. ödeme işlemleri ile personel raporlamasına ilişkin tüm aşamaları içermektedir. zaman kartları. teslim fişi. zaman kartlarının yığın haline getirilmesi işlemidir. personel bilgi formu.130 - . Maddî duran varlık işleme sistemi için en uygun işleme sistemi çevrimiçi bilgi işleme sistemidir. Bordro ve personel bilgi işleme sistemi için uygun olan işleme sistemi yığın işleme sistemidir. muhasebe fişleri vb. Maddi duran varlık işleme sistemi ile ilgili olarak kullanılan önemli veri kaynakları (girdiler) satın alma istek belgesi ve aktarma belgesidir.

Maddi duran varlıkların edinimi b. Maddi duran varlık çalıştırılması amacıyla malzeme satın alınması c. Zaman kartlarını düzenlemek ve bordro hazırlamak c. İletişim Sistemleri 4. Aşağıdakilerden hangisi personel birimi için doğrudur? a.Sorular 1. Kişileri işe yerleştirmek 3. Ödeme çeklerini imzalamak d. Çalışma Süresi Fişleri e. Üretimden gelen çalışma sürelerini zaman kartları ile karşılaştırmak b. Maddi duran varlıklara ilişkin amortisman tutarının hesaplanma- . Zaman Bölüşümlü Sistemler d. Aşağıdakilerden hangisi maddi duran varlık işleme sistemi faaliyetlerinden biri değildir? a. Üretimde çalışan işçilerin üretim birimleri bazında çalışma sürelerini hesaplamak e. Çalışanların işletmede çalışarak geçirdikleri zamanların izlenmesinde kullanılan belge aşağıdakilerden hangisidir? a. Zaman Kartları d.131 - . Yığın Bilgi İşlem Sistemi e. Çevrimiçi İşleme Sistemi b. Personel Bilgi Formu b. Çevrimiçi-Gerçek Zamanlı Bilgi İşlem Sistemi c. Bordro ve personel bilgi işleme sistemi için en uygun olan bilgi işleme sistemi aşağıdakilerden hangisidir? a. Aktarma Belgesi 2. Maddi duran varlıkların kullanım süresini uzatmak amacıyla yapılan yatırım d. Ödeme Çekleri c.

Maddi Duran Varlık Ana Kütüğü b. Maddi duran varlıklara ilişkin bilgilerin izlendiği kütük aşağıdakilerden hangisidir? a. Maddi Duran Varlık Ödeme İşlem Kütüğü . Maddi Duran Varlık Referans Kütüğü e.132 - . Maddi duran varlıkların yenilenmek üzere satılması 5.sı e. Maddi Duran Varlık İşlem Kütüğü c. Maddi Duran Varlık Tarih Kütüğü d.

Kaydetme ve Raporlama Döngüsü Bu Ünitede.. bu üniteyi daha çabuk anlamanıza yardımcı olacaktır. harcama. bordro. . Çalışma Biçimine İlişkin Olarak.. işleme döngüleri ile ilgili işlemlerin muhasebe defterlerine kayıt süreci ile işletme faaliyet sonuçlarını gösteren finansal raporların hazırlanma süreci üzerinde durulmaktadır. Bu ünitedeki konular daha önceki muhasebe derslerinde ele alınan konuların bilgisayar uygulamalarıdır.133 - ÜNİTE Gelir.. Bu nedenle daha önceki muhasebe derslerindeki konuları ve bu kitabınızın daha önceki ünitelerde açıklanan işleme döngüleri konularını gerektiğinde geri dönerek çalışmanız. 10 . maddi duran varlık vb..

Bunların sağlanmasından sonra. Bunların yanında işletme faaliyetleri ile ilgili satışların ma. Satınalma ve satış işlemleri mali karakterli işlemlere örneklerdir. Muhasebe Kontrollerinin Oluşturulması: Sınıflandırma muhasebe bilgi sisteminin bir parçasıdır ve belirli muhasebe kontrollerini içerir. hesapların borç ve alacak taraflarına yapılan kayıt tutarları ile hesap kalanları bilgileri yer alacaktır. envanter kayıtlarının yapılabilmesine olanak sağlamalı. bir işletmenin finansal tablolarının hazırlanabilmesi için gerekli olan bilgileri sağlamaktadır. Uygun bir kaydetme ve raporlama döngüsü.GİRİŞ Kaydetme ve raporlama döngüsü. ● ● ● ● ● tüm mali karakterli işlemleri hızlı ve tam olarak kaydetmeli. her döneme ilişkin finansal tabloların zamanlı ve güvenilir bir şekilde elde edilmesine olanak sağlamalıdır. Ayrıca her bir mali karakterli işlemin genel kabul görmüş muhasebe ilkelerine göre kaydedilmesinin sağlanması gereklidir. İşleme: Toplanan veriler muhasebe defterlerine kaydedilmeden önce bazı işlemlerden geçecektir. Mizan düzenleme olarak ifade edilen bu işlem muhasebe kontrollerinden biridir. ● ● ● ? Muhasebe kontrollerinin oluşturulmasının kaydetme döngüsü açısından önemi nedir? ● Finansal Raporların Hazırlanması: Kaydetme ve raporlama döngüsü tarafından üretilen en yaygın finansal raporlar bilanço ve gelir tablosudur. Bunu ötesinde girilen verilerin anında kontrol edilmesi bir diğer muhasebe kontrol yöntemidir. Burada unutulmaması gerekli olan işlemlerin ardışık olarak kaydedilmesidir. Finansal tabloların veya raporların belirli sıklıkla ilgililer tarafından kontrolü de muhasebe kontrollerine bir diğer örnektir. Verilerin Saklanması: Büyük defterde. işlem muhasebe defterlerine kaydedilecektir. İşlemler ister gruplandırılarak. hesaplar arasında borç ve alacak eşitliklerini sağlanma (mizan). ? Uygun bir kaydetme ve raporlama döngüsünün sahip olması gerekli özellikleri nelerdir? Bunların başarılabilmesi için kaydetme ve raporlama döngüsünün şu fonksiyonları yerine getirmesi gereklidir. ● Verilerin Toplanması: Mali karakterli işlemler muhasebe kayıtlarının temel öğesidir. Mali karakterli işlemlerin bazıları gruplandırılarak muhasebeleştirilirken.134 - . mali karakterli işlemleri uygun hesaplarda sınıflandırmalı. isterse tek tek muhasebeleştirilsin çeşitli formlar ve muhasebe fişleri deftere kayıtlardan önce kullanılacaktır. hesapların alacakları tarafları toplamına eşit olması gereklidir. Bilindiği gibi çift taraflı kayıt sistemi gereği hesapların borç taraflarının toplamının. Bu amaçla yapılması gerekli işlemlerden biri uygun hesaba kaydedilip kaydedilmediği ile işlemle ilgili muhasebe kaydının borç ve alacak taraflarının birbirine eşit olup olmadığının kontrol edilmesidir. bazıları ise. Hesap kalanlarının güncel olması verilerin günlük defterden büyük deftere aktarılması ile sağlanacaktır. tek tek muhasebeleştirilebilir. Örneğin müşterilerin kredi sınırlarının belirlenmesi ve bunun aşıldığında uyarı alınması gibi.

Bu döngüler ile ilgili işlemler doğaldır ki. Şekil 10-1’de tüm bu döngüler arasındaki ilişkiler yer almaktadır. Örneğin bir satış işleminde siparişin alınması. kâr dağıtım tablosu ve öz kaynaklar değişim tablosu hazırlanan diğer tablolardır. satış sonucu ortaya çıkan alacak ve bu alacağın tahsili işlemleri tahsilat işlemleri dönüsü ile ilişkilendirilmektedir. bu işlemlerin işletmenin muhasebe defterlerine kaydedilerek ve sonuçta finansal raporların hazırlanması ise kaydetme ve raporlama döngüsünü oluşturmaktadır. ? Veri ve hesapların sınıflandırılması ve kodlanmasının muhasebe açısından önemi nedir? İŞLEME DÖNGÜLERİ ARASINDAKİ İLİŞKİLER İşletmelerde yaygın olarak kullanılan işleme döngüleri daha önceki ünitelerde de ele aldığımız gibi gelir döngüsü. .135 - . Ayrıca.1. harcama döngüsü. fon akım tablosu. Sınıflandırma çeşitli hesapları muhasebe defterlerinde izlemek için gereklidir. kütükleri ve diğer öğeleri tanımlamak için kullanılır. tahsilat ve ödeme işlemleri döngüsü ile bordro işlemleri döngüsüdür.liyeti tablosu. işlemleri. işletmenin mali karakterli işlemlerini oluşturmakta. İşleme Döngüleri Arasındaki İlişkiler. Kodlama ise hesapları. ! Harcama ve bordro döngüleri ile kaydetme ve raporlama döngüsü arasındaki ilişkileri inceleyiniz. ● Veri ve Hesapların Sınıflandırılması ve Kodlanması: Kaydetme ve raporlama döngüsü uygun bir sınıflandırma ve kodlama sistemi ile başarılabilir. Planlama ve kontrol amaçlı bütçeler bunlara örnektir. faturalama ve satış analizi işlemleri gelir döngüsü içinde ele alınırken. nakit akım tablosu. faturanın ilişkilendirileceği bir diğer döngü kaydetme ve raporlama işlemleri döngüsüdür. Kaydetme ve Raporlama Döngüsü Finansal Raporlama Satış Döngüsü Tahsilat ve Ödeme Döngüsü Alacak Hesapları Sipariş Alma İşlemi Faturalama Tahsilat Kaydetme Satış Analizi Borç Hesapları Ödeme Satın Alma Bordro Bordro Döngüsü Harcama Döngüsü Stok İşlemleri Zaman Kartı İşlemleri Şekil 10. Ayrıca işletmenin yönetsel amaçlı raporlara da gereksinimi olabilir.

Envanter işlemleri. Şekilde de görüldüğü gibi işlemlerle ilgili belgeler düzenlendikten sonra. ✔ İşletmelerdeki mali karakterli işlemler nasıl sınıflandırılır? İşletmede muhasebe işlemlerine konu olan mali karakterli işlemleri üç başlık altında ele almaktayız. Satışların Maliyeti Tablosu. satmak.2’de girdi kaynaklar ve muhasebe sistemi içindeki akışı gösterilmiştir. Öz Kaynaklarda Değişim Tablosu ve Çeşitli Yönetsel Raporlar (İşletme Bütçeleri vb. Sabit varlık satın almak veya satmak vb. Arızi (olağandışı) işlemler. dönem ayarlamaya ilişkin işlemler vb. Değerleme işlemleri. alacakları tahsil etmek. bunlar ilgili muhasebe fişlerine kaydedilecektir. Gelir Tablosu. Fon Akım Tablosu. Mal satın almak. ● ● ● ● ● ● ● ● Bilanço. büyük defter. Bunlar: ● İşletmenin esas faaliyet konusu ile ilgili işlemler.136 - . Bunlar. İşlemlerin muhasebe fişlerine kaydedilmesinden sonra yapılması gereken bunların muhasebe defterlerine kaydedilmesi işlemidir.VERİ KAYNAKLARI VE GİRDİLER Muhasebe defterlerine kayıt yapılabilmesi için çeşitli girdiler kullanılmaktadır. Şekil 10. ● ● Yapılan kayıtların mizanlar yardımıyla doğruluğu belirlendikten işletme için gerekli olan raporlar hazırlanacaktır. Nakit Akım Tablosu. düzeltme işlemleri.) . Kar Dağıtım Tablosu. borçları ödemek vb. kasa defteri ve kambiyo senetleri defteri ile birlikte işlemler yardımcı defterlere de kaydedilecektir. Günlük.

kayıtlar için temel olan belge “muhasebe fişleri”dir.. Girdi Kaynaklar ve Muhasebe Sistemi İçindeki Akışı. Eğer işletmedeki mali karakterdeki işlem bir ödeme veya tahsilat işlemi değilse düzenlenecek muhasebe fişi mahsup fişidir. TABLOLAR GÜNLÜK İŞLEMLER . DÖNEMBAŞI ENVANTERİ -Açılış EnvanteriENVANTER DEFTERİ DÖNEMBAŞI BİLANÇOSU -Açılış BilançosuGELİR TABLOSU VD. DÖNEMSONU ENVANTERİ DÖNEMSONU BİLANÇOSU MUHASEBE FİŞİ . İşletmenin yapmış olduğu her türlü tahsilat için düzenlenen fiş kasa tahsil fişi iken. KANITLAYICI BELGELER GÜNLÜK DEFTER -Maddeler- KESİN MİZAN KASA DEFTERİ BÜYÜK DEFTER -MaddelerKAMBİYO SENETLERİ VD. ✔ Bilgisayarlı bir ortamda muhasebe kayıtları nasıl yapılır? Böyle bir ortamda yapılacak işlemler adım adım aşağıda açıklanmış- . DEFTERLER AYLIK MİZANLAR GENEL GEÇİCİ MİZAN DÖNEMSONU MUHASEBE İŞLEMLERİ -Envanter İşlemleri- Hesapların açılışı ve günlük işlemler Envanter kayıtları Şekil 10. Kasa fişleri. Bilgisayar kullanılan bir sistemde ise defterlere kayıt işlemi fişlerin kesilmesi işleminden sonra öz devimli olarak bilgisayar tarafından gerçekleştirilecektir. her türlü ödeme için düzenlenen fiş kasa tediye fişidir.2. ? Muhasebe fişlerinin muhasebe sistemi içindeki yeri nedir? Belgeler Muhasebe kayıtları bir işletmede ister elle tutulsun isterse bilgisayarla tutulsun. kasa tahsil ve kasa tediye fişleri olarak iki başlık altında ele alınmaktadır. Fişlerin düzenlenmesinden sonra elle muhasebe kayıtlarının tutulması durumunda fişler muhasebe defterlerine aktarılacaktır. Muhasebe fişlerini kasa fişleri ve mahsup fişi olarak iki ana grupta ele almaktayız.137 - .

kasa defteri. Ana Mönü Örneği.tır.3’de bilgisayar ekranında bir ana mönüde yer alabilecek alt mönüler görülmektedir. büyük defter ve diğer defter dökümlerini) içerecektir. ANA MÖNÜ Stok Programı Üretim Programı Sipariş Programı Faturalama Programı Cari Hesap Programı Çek Senet Programı Bankalar Programı Muhasebe Entegreasyonu Şekil 10. Alt mönülerin neler olacağı programcı ile destek hizmeti sağlayan muhasebeci ve işletmenin diğer ilgilileri tarafından belirlenecektir. Fiş girişi ve güncelleştirme işlemi mönüsündeki işlemler eski veya yeni fiş ile fiş basımı olabilir.3. yardımcı defterler. Defter ve raporlar ise. Birinci adım: Muhasebe kayıt işlemleri ile ilgili olarak yapılacak ilk işlem “ana mönü”den genel muhasebe alt mönüsüne geçmektir. Genel Muhasebe Personel Programı Ödeme Tahsilat Programı Müstahsil Programı Kasa Program İş Sonu İkinci Adım: Ana mönüden Genel Muhasebe mönüsüne geçildiğinde. Hesap planı işlemleri. Bir genel muhasebe mönüsü örneği Şekil 10. hesap planı girişi ve düzeltme ile listeleme işlemlerini içerebilir. Eski fiş işleminde daha önce girişi yapılan fişlerin düzeltilmesi veya iptal edilmesi işlemleri yer alır. Yeni fiş girişi işleminde ise işlemin niteliğine göre muhasebe fişinin düzenlenmesi işlemleri yer alır. “Fiş Girişi ve Güncelleştirme İşlemleri” ile “Defter ve Raporlar” alt mönülerine ulaşılacaktır. Fiş basımında ise belli bir döneme ait veya belirli bir fişin basımı işlemleri yer alacaktır. donanım desteğine. “Hesap Planı İşlemleri”. .138 - .4’te verilmiştir. hesap durum raporları (cari hesaplar). Ayrıca ana mönüde hangi alt mönülerin yer alacağı işletmenin sahip olduğu yazılıma. günlük defter. kambiyo senetleri defteri. işletmenin faaliyet konusuna ve işletme büyüklüğüne göre değişecektir. Şekil 10. defterleri ve dökümleri (muhasebe fişleri.

Genel Muhasebe Alt Mönüsü Örneği. Şekil 10.139 - . Üçüncü Adım: Fiş girişi ve güncelleştirme mönüsüyle muhasebe fişlerinin düzenlenmesi uygulamalarına ulaşılır.5’te fiş girişi ve güncelleştirme mönüsünde işlemin eski fişlerle mi.4.5. “Yeni Fiş Girişi Mönüsü” verilmiştir. Daha önce de ifade ettiğimiz gibi muhasebe fişlerinin düzenlenmesinden sonra mali karakterli işlemler muhasebe defterlerine öz devimli olarak kaydedilmiş olmaktadır. Bu aşamadan sonra kullanıcılar defter veya fiş dökümlerine bilgisayar çıktısı olarak ulaşabilirler. Muhasebe fişleri ve girişlerine ilişkin işlemlerin görüntüsü ise Şekil 10.6’da verilmiştir. Fiş Girişi ve Güncelleştirme Mönü Örneği. “tediye fişi” ve “mahsup fişi”dir. Şekil 10.ANA MÖNÜ GENEL MUHASEBE Hesap Planı Fiş Girişi ve Güncelleştirme Defter ve Raporlar Program Sonu Şekil 10.6’da ise. ANA MÖNÜ GENEL MUHASEBE FİŞ GİRİŞİ VE GÜNCELLEŞTİRME Fiş No: Kasa Hesabı Kodu: Hesap Kodu Hesap Adı Açıklama Borç Alacak Fiş Tarihi: Eski Fişler Yeni Fiş Fiş Basımı Açıklama: Şekil 10.5 ve Şekil 10. Bundan sonra yapılacak olan ise işlemin türüne göre gerekli verileri girerek muhasebe fişini düzenlemektir. yeni fişlerle mi veya fiş basımıyla ilgili mi olduğu belirtilmektedir. Bunlar “tahsil fişi”. Burada da görüldüğü gibi muhasebe fişleri ile ilgili kullanıcıya üç seçecek sunulmaktadır. .

Bu kayıt kapsamında ele alınması gerekli unsurlar şunlardır: ● ● ● ● ● ● ● ● Hesabın numarası ve adı. Hesap grubu. Bir işletmedeki kaydetme ve finansal raporlama ile ilgili kütükleri şunlardır.140 - .ANA MÖNÜ GENEL MUHASEBE FİŞ GİRİŞİ VE GÜNCELLEŞTİRME YENİ FİŞ GİRİŞİ Fiş No: Kasa Hesabı Kodu: Hesap Kodu Hesap Adı AçıklamaBorç Alacak Fiş Tarihi: Tahsil Fişi Tediye Fişi Mahsup Fişi Açıklama: Şekil 10. Ayrıca bu kapsam içinde işletmenin gelecekteki faaliyetleri ile ilgili olan bütçelerin ele alınması gereklidir. Çünkü her işletmenin faaliyet konusu ve büyüklüğü birbirinden farklıdır. VERİ TABANI Kaydetme ve finansal raporlama ile ilgili kütükler işletmeden işletmeye farklılıklar gösterecektir. Büyük Defter Ana Kütüğü Bu kütükte yer alan her bir kayıt tek bir büyük defter hesabı ile ilgilidir. ? Büyük defter ana kütüğünün kullanım amacı nedir? . Yeni Fiş Mönü Örneği. Ayrıca işletmenin tüm hesaplarına ilişkin hesap kalanları yine bu kütükteki kayıt toplamından elde edilecektir.6. Hesap kalanı (dönembaşı) Hesabın borç toplamı (dönem için) Hesabın alacak toplamı (dönem için) Hesabın borç toplamı (ilgili ay için) Hesabın alacak toplamı (ilgili ay için) Hesabın kalanı (borç veya alacak) Bu kayıtların bir araya getirilmesiyle de işletmenin hesap planı oluşturulacaktır.

borçlanan ve alacaklanan hesap isimleri. iş merkezleri ve sorumluluk merkezlerine ait fiili gelirler ile maliyetler yer alır. kolon veya satır genişlikleri vb. Bu kütükte bir işletmede yer alan birimler. sorumluluk merkezi ana kütüğü ile birlikte sorumluluk raporlarının hazırlanmasında kullanılır. işlem tarihi. bilgiler bu kütükte yer almaktadır. ? Finansal raporları hazırlama kütüğünün kullanım amacı nedir? Güncel Muhasebe Fişi Kütüğü Büyük deftere kaydedilen mali karakterli işlemlere ilişkin tüm ayrıntıları içeren muhasebe fişlerinden oluşan kütüktür. ? Sorumluluk merkezleri ana kütüğünün kullanım amacı nedir? Bütçe Ana Kütüğü İşletmenin gelecek döneme ilişkin çeşitli sorumluluk merkezlerinin bütçelenmiş varlık.141 - . Bu işlemler için kullanılan kütük finansal raporları hazırlama kütüğüdür. ? Büyük defter tarih kütüğünün kullanım amacı nedir? Sorumluluk Merkezleri Ana Kütüğü Yönetim için gerekli olan sorumluluk raporlarının hazırlanmasında gerekli olan kayıtların yer aldığı kütüktür. Bu kütükteki fişler ilgili ay ile ilişkilidir. Bu kütük işletmenin finansal analiz yapması için gerekli olan bilgilerin üretilmesinde kullanılmaktadır. işlem tutarı. açıklama vb. ? Güncel muhasebe fişi kütüğünün kullanım amacı nedir? Muhasebe Fişi Tarih Kütüğü: Önceki aylara ilişkin muhasebe fişlerinden oluşan kütüktür. gelir ve gider tutarları yer alır. borç. Bu kütük. Bu fişlerin dökümü bir anlamda işletmenin o dönemdeki mali karakterli işlemlerinin bir bütün olarak görünmesi demektir. Bütçelenmiş tutarlar aylık olarak düzenlenebileceği gibi. ? Bütçe ana kütüğünün kullanım amacı nedir? Finansal Raporları Hazırlama Kütüğü İşletmenin hazırlayacağı finansal tabloların çeşitli şekillerde düzenlenmesi gereklidir. Raporun veya kolonların başlığı. gelecek beş yıl veya daha uzun süreyi de kapsayabilir. bölümler. Daha önce örneğini verdiğimiz muhasebe fişinde de görüldüğü gibi fiş üzerinde şu bilgiler yer alacaktır: ● ● ● ● ● fiş numarası.Büyük Defter Tarih Kütüğü İşletmenin geçmiş dönemlere ait hesap kalanlarının aylık olarak izlendiği kütüktür. .

İkinci çıktı ise “mizanlar”dır. Ayrıca program. mali karakterli bir işlemin ortaya çıkmasıyla başlayacaktır. günlük işlemeden iki tür çıktı sağlar. Günlük Olarak Büyük Defter Hesaplarının Günlenmesi ve Çıktıların Çökümü Büyük Defter Muhasebe Fişi Yevmiye Kayıt Listesi Mizan Muhasebeye Muhasebeye . Girilen bu verilerin doğruluğu bir biçimleme programı yardımıyla hesapların borç ve alacak tarafları toplamının eşitliği veya muhasebe hesap kodunun doğruluğu gibi konular kontrol edilmektedir. öncelikle muhasebe fişlerine işlenmekte daha sonra muhasebe bölümünde veri girişlerini yapan bir memur tarafından bir terminal aracılığıyla girilmektedir. Kontrol işleminden sonra işlemler kaydedilecektir.). Daha önceki ünitelerde bu işlemler ile ilgili döngüler üzerinde durmuştuk. . Bunlardan ilki “günlük defter”dir. Günlük defter. işlemlerin tarihini. işlem türünü ve kodunu. Kayıt işlemleri. borçlu ve alacaklı tutarları ve yığın toplamlarını içerir.7. elle tutulan muhasebedeki defter biçiminden oldukça farklıdır. Defter. Satış Sürecinden Nakit Tahsilat Sürecinden Alışlar/Borçlar Sürecinden Nakit Tediye Sürecinden Bordro Sürecinden Sabit Varlıklar Sürecinden Tekrar Etmeyen Özel İşlemlerden Muhasebe Fişi Satış İşlemlerinin Özeti Nakit Tahsilatlar İçin Yevmiye Föyleri Satınalma İşlemlerinin Özeti Nakit Tediye İşlemlerinin Özeti Bordro İşlemlerinin Özeti Sabit Varlık İşlemlerinin Özeti Yevmiye Kaydı Girişi Girilen Yevmiye Kayıt Verisinin Biçimlenmesi İstisna Hata Görüntüsü . Kayıt İşlemleri İşleme Süreci. . işlemin kaynağını(muhasebe fişi numarası vb. bordro işlemleri. diğer işleme döngülerinden gelen verilerinin kaydedilmesi ve finansal rapor ve tabloların yaratılmasını içerir. Bu defter ciltlenmemiş ve yazıcıdan dökülebilecek yapraklar halindedir. ? Mali karakterli bir işlem muhasebe defterlerine kaydedilmeden önce yapılması gerekli işlem nedir? Kaydetme döngüsü. ilgili büyük defter hesap kodunu. bu çıktıları üretmek için aylık . Şekil 10. ödeme ve tahsilat. Çeşitli mali karakterli işlemlerden doğan veriler.7.142 - . Süreç. maddi duran varlık ve diğer işlemler sonucunda ortaya çıkmaktadır. Bu mali karakterli işlemler satış.’de verilmiştir. Ortaya çıkan mali karakterli işlemler muhasebe defterlerine kayıt programı yardımıyla kaydedilecektir. Kaydetme işlemleri ile ilgili süreç Şekil 10. satınalma.KAYDETME DÖNGÜSÜ Yukarıda ele aldığımız kütükler doğal olarak diğer işleme döngüleriyle ilişki içindedir.

8. aysonu muhasebe kayıt sürecini göstermektedir. Örnek olarak o aya ilişkin çeşitli sabit varlıkların amortisman tutarını yansıtan ayarlamalar verilebilir.143 - . Aysonu Muhasebe Kayıt Süreci. Bundan başka yevmiye kayıtlarının yığın toplamı hazırlanarak terminalden girişi yapılmaktadır. İşletmede bu standart ayarlamaların yevmiye kaydı muhasebeciler tarafından oluşturulmakta ve manyetik disk kütüğüne işlenerek saklanmaktadır. ? İşletmelerde ay sonların yapılan kayıtlar nelerdir? Şekil 10. Muhasebeye . Geçiş-1 Büyük Defter Hesap Nosuna Göre Sıralama İstisna ve Özet Raporu Ay Sonunda Sıralanmış Yevmiye Veri Girişi Geçiş-2 Büyük Defterin Günlenmesi ve Çıktıların Dükümü Muhase be Fişi Büyük Defter Mizan Yevmiye Kayıt Listesi Muhasebeye . Yevmiye Veri Girişi Girilen Verilerin Biçimlenmesi Şekil 10. Her ayın sonunda ise bu girişler geçici bir kütüğe aktarılmaktadır. Ay sonu kayıtlarının bir çoğu standart olarak birtakım düzeltme ve ayarlamaların yapılmasını içermektedir. .8.muhasebe fişleri kütüğüne yevmiye kayıt verilerini önceden numaralanmış muhasebe fişleriyle birleştirerek kopyalar. Muhasebeden Muhasebeden Düzeltme Yevmiye Kaydı Kodlama Formu Standart Düzeltm Yevmiye Kayıtları Yığın Toplama Hazırlama Yığın Toplamı Düzeltme Yevmiye Kaydı Kodlama Formu İstisna ve Hata Görüntüsü Düzeltme Girişi . .

maliyetlerin ilgili maliyet yerlerine dağıtımı tablosu ve hesapların dönemler itibarıyla karşılaştırması raporudur. finansal tabloların destekleyici dipnot bilgilerine sahip olması gereklidir. satışların maliyeti tablosu. .RAPORLAMA DÖNGÜSÜ Muhasebe kayıt sistemi tarafından üretilen finansal raporları üç ana grupta sınıflandırılabilir. her bir hesap için düzenlenecek hesap detayları. büyük defter tarih kütüğü ve muhasebe fişi ana kütüğünden gelen verileri kullanan bir rapor üretme programı gerekli olan raporları üretecektir. sorumluluk merkezleri bazında hazırlanan raporların ayrıca bütçelenmiş ve fiili rakamları da içermesi karar verme açısından daha sağlıklıdır. Finansal tabloları kullananların sağlıklı kararlar verebilmeleri için. ? İşletme faaliyet sonuçlarının değerlendirilmesi amacıyla kullanılan raporlar nasıl sınıflandırılır? Raporlama İşlemleri İşleme Süreci Bütçe ana kütüğü. fon akım tablosu. Yönetsel Raporlar: Özellikle işletme yöneticilerinin karar almalarında gerekli olan bazı raporlar da muhasebe kayıt sistemi tarafından üretilmektedir. işletmenin sorumluluk merkezleri arasında karşılaştırmalar yapılabilmesi için bu raporların sorumluluk merkezleri bazında da hazırlanması gerekir. satış bölgeleri veya pazar payları esas alınarak hazırlanan “satış analiz raporları”. Doğaldır ki. Bu raporların bir çoğunda işletmenin mevcut finansal tablolarındaki bilgiler kullanılmaktadır. Büyük Defter Analiz Raporları: Bu raporlar muhasebe defterlerine yapılan kayıtların doğruluğunun analiz edilmesinde kullanılmaktadır. gerekse işletme dışı kullanıcılar için finansal tablolar hazırlanmalıdır. Müşterileri ve alacak tahsilat sürelerini esas alan “alacak analiz raporları”dır. Mizanlar bu grup raporlara verilebilecek en önemli örnektir. Dönemsel karşılaştırmanın ötesinde. Tahsilatları ve ödemeleri esas alan “nakit analiz tabloları”. gelir tablosu. Şekil 10. nakit akım tablosu. Diğer örnekler. Finansal Tablolar: Gerek işletme içi kullanıcılar.’da finansal rapor üretme süreci verilmiştir. büyük defter ana kütüğü. kâr dağıtım tablosu ve öz kaynaklar değişim tablosu düzenlenecek finansal tablolara örnektir. Bu raporlara bir kaç örnek: ● Mamuller. Bilânço.144 - .9. ● ● Hazırlanan bu yönetsel raporlar dönemsel karşılaştırmaların yapılabilmesi için bütçelenmiş rakamları da içermelidir.

Üst Yönetime ! Bu ünitede ve bundan sonraki ünitelerde kullanılan akış çizeneği sembollerinin anlamlarının kitabınızın sonunda yer aldığını unutmayınız. çek. Bu bilgiler kaydetme ve raporlama döngüsü tarafından sağlanmaktadır. ile muhasebe fişleridir. bu fişler daha sonra mu. poliçe vb. Bu açıdan muhasebe sürecini ele aldığımızda en önemli belgeler ilk işlem belgeleri olarak ta ifade edilen faturalar.. Bütçe Kütüğü Büyük Defter Tarih Kütüğü Büyük Defter Kütüğü Muhasebe Fişi Kütüğü Ay Sonunda Aylık Finansal Raporların Üretilmesi Şekil 10. İlk işlem belglerinden hareketle muhasebe fişlerine kayıtlar yapılacak. Muhasebeye Muhasebeye . bono.9. Özet İşletmeler faaliyet sonuçlarını gösteren finansal tablolarını düzenlerken çeşitli bilgilere gereksinim duyacaklardır. Amaçlara uygun bir kaydetme ve raporlama döngüsünün oluşturulması için şu fonksiyonların yerine getirilmesi gerekir: ● ● ● ● ● ● Verilerin toplanması İşleme Verilerin saklanması Muhasebe kontollerinin oluşturulması Finansal raporların oluşturulması Veri ve hesapların sınıflandırılması ve kodlanması Kaydetme ve raporlama döngüsü için üzerinde durulması gerekli önemli konu veri kaynakları ve girdilerinin neler olduğudur. Finansal Rapor Üretme Süreci. Cari Büyük Defter Raporu Büyük Defter Ayrıntısı Karşılaştırmalı Hesap Listesi Gelir Tablosu Bilanço Fon Akış Tablosu .145 - . gider pusulaları. serbest meslek makbuzlar. .

d. Mizan eşitliği sağlanabilmelidir. e. özellikle işletme yöneticilerinin karar almalara yardımcı olur. büyük defter analiz raporları.hasebe defterlerine aktarılacaktır. Yönetsel raporlar ise. finansal tablolardır. Tahsilat işlemi b. unsurlar kaydetme ve raporlama döngüsünün veri tabanının oluşturulmasında önemlidir. Mali karakterli işlemler uygun hesaplarda sınıflandırılmalıdır. muhasebe defterlerine yapılan kayıtların doğruluğunun analiz edilmesinde kullanılır. Aşağıdakilerden hangisi uygun bir kaydetme ve raporlama döngüsü için gerekli değildir? a. Ödeme işlemi c. c. Finansal tablolar zamanlı ve güvenilir olarak elde edilebilmelidir. Sorular 1. Mali karakterli işlemler hızlı ve tam olarak kaydedilebilmelidir. 2. Analiz sonuçları kullanıcılara zamanlı olarak sunulabilmelidir. sahip oldukları donanım ve yazılım vb. Bu raporlar.146 - . Büyük defter analiz raporları. b. İşletmenin faaliyet sonuçlarını gösteren tablolar ise. İşletmelerin faaliyet konuları. Ancak işletmelerde bu işleme döngüsü için sıklıkla karşılaşılan kütükler şunlardır: ● ● ● ● ● ● ● Büyük Defter Ana Kütüğü Büyük Defter Tarih Kütüğü Sorumluluk Merkezleri Ana Kütüğü Bütçe Ana Kütüğü Finansal Raporları Hazırlama Kütüğü Güncel Muhasebe Fişi Kütüğü Muhasebe Fişi Tarih Kütüğü İşletmeler faaliyet sonuçları ile ilgili bilgileri işletme içi ve işletme dışı kullanıcılara raporlar yardımıyla sunarlar. finansal tablolar ve yönetsel raporlar olarak üç ana grupta ele alınır. Stok işlemi d. büyüklükleri. Sipariş alma işlemi . Bordro işlemi e. Kaydetme işlemi aşağıdaki işlemlerden hangisi ile doğrudan ilişkili değildir? a.

Aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? a. Hesap Planı e. Kaydetme döngüsündeki veri tabanı işletmeden işletmeye farklılık gösterir. Mahsup Fişi c.3. Bilanço d. Defter ve Raporlar d. Sipariş Programı 5. Fiş Basımı b. b. c. Defterlere kayıt yapılmadan önce muhasebe fişlerine kayıt yapılır. Hazırlanan finansal tablolarda geçmiş yıl verilerinin bulunması gereklidir. Fon Akım Tablosu . Bilgisayar kullanılan ortamlarda günlük deftere ve büyük deftere kayıtlar kullanıcı tarafından yapılır. e.147 - . Gelir Tablosu c. d. Maliyet Dağıtım Tablosu b. 4. Aşağıdakilerden hangisi finansal tablolardan biri değildir? a. Satışların Maliyeti Tablosu e. Kaydetme işlemi mali karakterli bir işlemin ortaya çıkmasıyla başlar. Yeni Fiş Girişi mönüsünün alt mönüsü aşağıdakilerden hangisi olabilir? a.

. Ayrıca. Çalışma Biçimine İlişkin Olarak. Bilgisayarla bilgi işleme için verilerin organize edilmesi ve yönetilmesinde kullanılan kavram ve tekniklerin gözden geçirilmesi gereklidir. Bu amaçla ilk dört ünitede ele alınan bilgi işleme ile veri düzenlemesi ve yapılandırılması konularında varsa.. eksik bilgilerinizi tamamlayınız. veri tabanı sistemlerinde kullanılmakta olan modeller üzerinde durulacaktır. Veri yönetiminin özellikleri... veri tabanı sistemlerinin yönetiminde kullanılan yazılımların işlevleri ve bileşenleri tanıtılacak.148 - ÜNİTE Bu Ünitede..Veri Tabanı Sistemleri 11 . yararları ve sakıncaları veri tabanı yaklaşımıyla ele alındıktan sonra. veri tabanı sistemlerinin düzenlenmesinde ve uygulamaya geçirilmesinde gerekli olan aşamalar ve muhasebe içi kontrol ve güvenlik ölçümlerinin neler olduğu ele alınacaktır.

Şekil 11. Stoklar Ana Kütüğü gibi) Kütükler (Açık Alım Siparişleri. Veri tabanı yaklaşımında uygulamaların her biri için veri tabanı ve programlar arasında bilgisayar yazılımının özel bir türü olan veri tabanı yönetim sistemi dahil edilir. Veri Tabanı Yaklaşımında ise veri bir kaynak olarak ele alınır ve veri ortak bir veri temelinde tüm uygulamalar için saklanır. kullanıcıların bilgi gereksinimlerini çok daha etkili bir şekilde karşılarken. Bununla birlikte son yıllarda bilgisayar donanım ve yazılımlarındaki gelişmelere bağlı olarak veri tabanı teknolojisindeki gelişmeler. saklayamamaları veya onlara ulaşamamaları.2) Kütükler (Ticari Alacaklar. Ancak günümüzde kütük yaklaşımı birçok işletmeye yeterli gelmemekte ve bu nedenle işletmeler veri tabanı yaklaşımını uygulama yoluna gitmektedirler.GİRİŞ Çağımızın bilgi çağı haline gelmesi veri kaynaklarının önemini giderek arttırmaktadır. veri yönetiminde veri tabanı yaklaşımının kullanımını artırmıştır.149 - .1'de kütük yaklaşımı gösterilmiştir. Stoklar Ana Kütüğü) Satış İşlemleri Programları Satın Alma İşlemleri Programları Satış Girdileri Satış Çıktıları Satın Alma Girdileri Satın Alma Çıktıları Şekil 11. işletmelerin veri kaynaklarını da etkin bir şekilde yönetmelerine olanak sağlayacaktır. VERİ TABANI YAKLAŞIMI Veri yönetimi denilince daha önceleri akla hemen kütük yaklaşımı gelirken artık günümüzde birçok işletme bu yaklaşım yerine veri tabanı yaklaşımını kullanmaktadır. (Bkz. Veri tabanı yaklaşımını uygun bilgisayar donanım ve yazılımıyla birleştiren Veri Tabanı Sistemleri (VTS). Bu yüzden günümüzde birçok işletme yöneticisi veri kaynaklarının yönetimine özel bir önem verilmesi gerektiğine inanmaktadır.1. işletmeleri ciddi finansal ve ekonomik problemlerle karşı karşıya bırakmaktadır. İşletmelerin uygun verileri toplayamamaları. Kütük Yaklaşımı. Kütük yaklaşımında uygulamalar birbirlerinden bağımsız olarak ele alınır ve herbir uygulama için ayrı kütükler oluşturulur. Şekil 11. . Kullanıcıların gereksinimleri değişiklik göstermiyorsa ve uygun bir kütük ve kayıt yapısına sahiplerse kütük yaklaşımı işletmeler için oldukça etkin olabilir. Geleneksel veri yönetimi yaklaşımında verinin düzenlenmesi ve kullanımı için veriye erişilmesinde kütük ve kayıt yönetimi üzerinde yoğunlaşılmıştır.

açık satın alma siparişleri kütüğünde ve satıcılar kütüğünde tekrarlanmış olabilir. Kütük yaklaşımıyla veri tabanı yaklaşımı arasındaki farklılıkların daha açık bir şekilde ortaya koyulabilmesi kütük yaklaşımının eksik yönlerini ortaya koymakla sağlanabilir. Doğaldır ki. Örneğin stok kalemlerinin numaraları (ve belki de tanımları). Fazla Veri Kullanımı Kütük yaklaşımında her bir uygulamaya ilişkin veri kendi kütüğünde saklandığı için birden fazla uygulama olduğunda gereksinim duyulan kütükler için veri tekrarlanmak zorunda kalınacaktır. Hatta aynı veri kalemleri birden fazla kütükte yer almış olabilir. Veri Tabanı Yaklaşımı.Veri Tabanı (Tüm Uygulamalar İçin Veri) VTYS Yazılımı Satış Uygulama Programları Satın Alma Uygulama Programları Satın Alma Girdileri Satış Girdileri Satış Çıktıları Satın Alma Çıktıları Şekil 11. Şekil 11. fazla veri saklanması işletmeler için ilave saklama yeri mali- .3'te kütük yaklaşımının geçerli olduğu bir ortamda satış ve satın alma işlemleri nedeniyle stoklar ana kütüğünün tekrarlanmış olduğu görülmektedir.150 - . ✔ Kütük yaklaşımının. stoklar ana kütüğünde.2. veri tabanı yaklaşımına göre eksiklikleri nelerdir? Kütük yaklaşımının eksikliklerini şöyle ele alabiliriz.

Programlar genellikle uygulamalarda kullanılan kütüklerdeki kayıt yapıları ve veri adlarıyla doğrudan bağlantılıdır. Örneğin stok kalemleri numarası satış uygulamaları programında CİNSİ adıyla. ? Veriye erişememenin nedenleri nelerdir? Esnek Olmama Mevcut kütük yaklaşımlı uygulamaları değiştirmek ve yeni uygulamalar geliştirmek oldukça zaman alıcı. bir işleme özgü rapor özellikle birden fazla uygulamayla ilgili veriye dayanıyorsa genellikle istenildiği anda hemen hazırlanamazlar. Stoklar Ana Kütüğü Açık Satın Alma Sipariş Kütüğü Satıcının Önceki Kütüğü Tahsilat Raporları Kütüğü . .3. Uygulama programları büyük ölçüde erişilen veriye ve veri saklama birimine bağlı olduğu için esneklik sağlanamaz. Ancak. Satın Alma İşlemleri İşleme Sistemi Şekil 11. Kütük Yaklaşımlı İşlem İşleme Uygulamalarında Kütük Fazlalığı. Örneğin stok kalemlerine göre düzenlenmiş stok durum raporu gibi. Çünkü kütükler uygulamalar arasında bütünleşik (entegre) değildir ve raporların üretilmesi için yeniden programlama gerekir. maliyetli ve güç bir iştir. İşleme Adımları İşleme Adımları . Bu tutarsızlık bilgi kullanıcılarının yanlış karar vermelerine neden olacaktır.151 - . Örneğin işletmenin stoklarındaki 1000 birim (A) cinsi malzemenin 100 birimini sattığını kabul edelim. Eğer işletme satın alma işlemlerindeki stoklar ana kütüğünü günlememişse (A) cinsi malzeme satın alma ile ilgili stoklar ana kütüğünde 1000 birim olarak görülecektir. satın alma uygulamaları programında STOK NO adıyla tanımlanmış olabilir. Ticari Alacaklar Ana Kütüğü Açık Satış Sipariş Kütüğü Stoklar Ana Kütüğü .yetidir. ? Kütük yaklaşımında veri tutarsızlığı nasıl ortaya çıkar? Veriye Erişememe Kütük yaklaşımıyla sağlanabilecek olan bilgiler genellikle önceden tasarlanmış ve programlanmış raporlardan oluşmaktadır. ? Fazla verinin sakıncaları nelerdir? Veri Tutarsızlığı Kütük ve veri fazlalığının bir sonucu olarak verinin özellikleri ve değerleri arasında tutarsızlıklar olma olasılığı vardır. Bu işlem sonucunda satış işlemlerinin saklandığı kütükte (A) cinsi malzeme 900 birim görülecektir. Girdiler Çıktılar Girdiler Çıktılar Satış İşlemleri İşleme Sistemi .

4'te bu ayırım gösterilmiştir. Şekil 11. VTYS. . kütük yaklaşımında saklama birimindeki kayıtların yeri ve fiziki saklama aracının yapısına göre programlar sıklıkla yazılmalıdır. verinin uygulama programlarından ayrılmasını sağlamasının yanısıra verinin mantıksal görünüşünü fiziksel görünüşünden de ayırır. Böylece her bir değişiklik ayrıntılı ve kapsamlı bir programlamayı gerektirdiği için yeniden programlama sözkonusu olduğunda kütüklerin revize edilmesi ve her değişiklikte yeni raporların alınması gerekli olur.Ayrıca. Kütük yapılarının birbirleriyle ilgili verileri birleştirme kapasiteleri sınırlıdır. Veri tabanı yaklaşımıyla birbirleriyle mantıksal bağlantılı veri kütüklerinden oluşan büyük bir veri havuzunun oluşumu sağlanacaktır. Veri tabanı yaklaşımının özellikleri şunlardır: Veri Bağımsızlığı Veri Tabanı Yaklaşımının esası olan veri bağımsızlığı. veri tabanı ve uygulama programları arasına Veri Tabanı Yönetim Sistemi (VTYS) olarak bilinen bir yazılım setinin dahil edilmesiyle sağlanır. Veriyi etkileyen değişiklikler verinin kullanıldığı tüm uygulama programlarında değil sadece VTYS'de yapılır. Bu da ancak. bir veri tabanına kaydedilen veriler hem onun kullanımını sağlayan bilgisayar yazılımlarından hem de verilerin saklanmış olduğu ikinci bellek alanlarından bağımsızdır. VT yaklaşımında.4. değişikliklerin veri tabanı yaklaşımında kütük yaklaşımına göre daha çabuk. Verinin mantıksal görünüşü kullanıcıların veri tabanındaki verinin genel yapı ve ilişkileri konusunda sahip oldukları bakış açısıdır.152 - . Şekil 11. Uygulama Programı A VTYS Uygulama Programı B . Veri Tabanı . Kütükler konsolide edilebilir olmalarına rağmen bu kütüklerdeki büyük ölçekli kayıtları işleme ve kağıda dökme işlemi oldukça yavaş ve zaman alıcıdır. verinin ilgili uygulama programlarından ayrı olarak ele alınmasıdır. Esnek olmamanın diğer bir nedeni de kütük yaklaşımında her bir kütüğün sadece kullanılan veri yapısı tipini temsil etmesidir. ? Kütük yaklaşımının esnek olmamasının nedenleri nelerdir? VERİ TABANI YAKLAŞIMININ ÖZELLİKLERİ Kütük yaklaşımının yukarıda sözünü ettiğimiz eksiklerinin ve sorunlarının üstesinden gelebilmek için veri saklamada kullanılan bir diğer yaklaşım veri tabanı yaklaşımıdır. Veri bağımsızlığı. Veri Tabanı Yaklaşımında Veri Bağımsızlığı. . daha kolay ve daha az maliyetle yapılmasına olanak sağlar. . Fiziksel görünüş terimi ise verinin fiziki depolama aracında fiili olarak düzenlenmesini ve manipülasyonunu ifade eder.

Bu yüzden girişi yapılan veri kalemleri sadece bir kez işlenir. Veri bütünleştirmesinin olmaması halinde satışlar. veri tabanına sadece bir kaynaktan girilir. Veri Bütünleştirilmesi Veriler "veri setleri" olarak adlandırılan esnek yapılar aracılığıyla organize edilir. Ancak ortak kullanım ile kastedilen tüm kulla. bordro ve alacaklar gibi her bir muhasebe uygulaması. Veri setleri kütük ve kayıtların yanısıra mantıksal olarak ilişkili entegre veri gruplarını da kapsar. veri kalemlerinin girişinin yapılmasıyla bu durumdan etkilenen tüm veri setlerinin aynı anda güncelleştirilmesinin sağlanmasıdır. ? Veri setlerinin bütünleştirilmesinin etkileri nelerdir? Ortak Veri Kullanımı İlişkili verilerin bütünleştirilmesi.153 - . Örneğin satış miktarını temsil eden bir veri kalemi sadece bir isim veya koda sahip olacaktır. Aslında programcılar ve diğerleri verinin fiziksel olarak nasıl depolandığı konusunda bilgi sahibi olmadan da uygulama programlarını değiştirebilirler veya yeni programlar geliştirebilirler. ayrı ve bağımsız veri kütükleri olarak işlem görecektir. ? Veri standartlaştırmasının faydası nedir? Bir Kez Veri Girişi ve Depolaması Veri. Veri setleri bütünleştirmenin ikinci faydası. Bir veri tabanındaki tüm veriler kullanıcıların ortak sahipliğindedir. Bu yüzden muhasebe. pazarlama ve üretim bölümündeki kullanıcılar aynı veri tabanını kullanabilirler. depolama gereklilikleri azalacak ve veri bütünleştirilmesi sağlanacaktır. Birincisi. veri temeline erişen her bir uygulama programı ile uyumlu olacaktır. kullanıcıların veri tabanından gereksinim duydukları verilere daha çabuk ve kolay ulaşmalarına olanak sağlamasıdır.Veri tabanı yaklaşımında işlemlerle ilgili yapılacak değişiklikler mantıksal görünüşü veya uygulama programlarını etkilemeksizin verinin fiziki olarak depolandığı yerde yapılabileceği için verinin fiziki olarak depolandığı yer daha etkin bir şekilde kullanılabilir. Bu yüzden depolanmış bu veriler. ? Veri seti neleri kapsar? Veri setlerinin bütünleştirilmesinin faydası iki başlıkta ele alınır. ? Veri tabanı yaklaşımında değişiklikler nerede yapılır? Veri Standartlaştırması Bir veri tabanı içindeki veri kalemleri standart tanımlara sahiptir. Bunun sonucu olarak işleme zamanı en aza inecek. Örneğin bir veri seti birbiriyle bağlantılandırılmış olan iki ya da daha fazla kütüğün kayıtlarından oluşabilir. ortak veri kullanımının bir özelliğidir. Bunun sonucunda veri setleri birlikte hareket edecekler ve içerdikleri veriler tutarlı ve büyük ölçüde güvenilir olacaktır. Eğer verinin mantıksal görünüşünde veya uygulama programlarında bir değişiklik yapılırsa bu değişiklikler fiziki görünüşü etkilemeyecektir.

154 - .nıcıların tek bir veri tabanından yararlanmaları demek değildir. yetersiz kullanıcıların veri tabanını kullanmamaları için de uygun bir ortam sağlayacaktır. Hem genel hem de alt veri setleri VTYS tarafından sağlanmaktadır. Aslında tipik bir kullanıcının kendi sorumluluklarını yerine getirebilmesi için genel veri setinin sadece bir bölümüne gereksinimi vardır. Eğer veri genel setini bir şehrin haritasına benzetirsek alt veri setleri de bu haritadaki mahalleleri veya diğer ilgilenilen konuları gösteren haritanın parçaları olacaktır. Uygulama Programı: İşleme Uygulama Programı: Gerekli Raporların Belirlenmesi Uygulama: Özel Sorgu Programlanmış Finansal Raporlar Talep Raporu İstenen Kayıtların Görüntüsü Muhasebe Kullanıcıları Pazarlama Kullanıcıları . Üç Alt Şema.5 genel ve alt veri setleri arasındaki ayrımı göstermektedir. . ? Şema ve alt şemayı tanımlayınız? . Veri Tabanında Fiziki Depolama Genel Veri Seti (Bütüne ait mantıksal bakış) VTYS . Şekil 11.5. Üretim Kullanıcıları Şekil 11. Alt veri seti tekniği her bir bireysel kullanıcı için mantıksal görüşü basitleştirebileceği gibi. Alt Veri Seti I Alt Veri Seti II Alt Veri Seti III . Genel veri setinin belirli kullanıcıların işine yarayacak şekildeki parçalarına alt veri seti adını verebiliriz.

Kullanıcıların veriye ortak sahipliği ve veriler arasındaki kapsamlı ilişkinin sonucu olarak veriye erişim iyileştirilmiş olacaktır.155 - . verinin yapılandırılmasını ve veri tabanı yaklaşımının özelliklerine uygun çalışmasını sağlamaktır. aynı anda güncelleştirildiği için tutarsızlıklar ortadan kaldırılacak. veri bağımsızlığı ve standarlaştırılması yoluyla da yüksek bir esneklik sağlanacaktır. verileri alarak sürekli bir şekilde kontrol etmekte ve korumaktadır. Veri en geleneksel şekliyle "veri tabanı yöneticisi" olarak bilinen merkezi bir birim tarafından yönetilir. Veri tabanını korumaya alarak ve kullanıcılar ile uygulama programları için mantıksal görünüş sağlayan VTYS. Bu yüzden tüm işletmeler için veya bir işletmedeki her bir durum için VT yaklaşımı uygun bir yaklaşım olmayabilir. Bunlara ek olarak genellikle sistem geliştirme personelinin VTYS'nin ve ilgili yazılımların kurulması ve modifikasyonunda özel bir eğitime sahip olması da maliyetleri artıran bir diğer sakıncadır. işlenmesi ve veri setlerinin bütünleştirilmesiyle veri fazlalığı ortadan kaldırılabilir. Veri tabanı yaklaşımı aslında kütük yaklaşımının eksikliklerinin çoğunu ortadan kaldırmış veya büyük ölçüde düzeltmiştir. VT yaklaşımı ile ilgili sakıncalar şunlardır: Maliyetli Olması Veri tabanı yaklaşımının gerektirdiği donanım ve yazılımlar oldukça pahalıdır. VTYS ve işletim sistemlerini içeren büyük bir belleğe ve bilgi isteklerini girmek ve sistemden istemek için gerekli terminallere sahip olmalıdır. İşlem sonucunda etkilenen tüm veriler. ? Veri tabanı yöneticisinin işlevleri nelerdir? VERİ TABANI YAKLAŞIMININ YARARLARI Veri tabanı yaklaşımının faydaları Tablo 11. . Veri Tabanı Yöneticisinin işlevleri. Verinin bir kez girişinin yapılması.1'de görüldüğü gibi özetlenebilir. veri gereklerinin tanımını yapmak. ? Veri tabanı yaklaşımının yararları nelerdir? VERİ TABANI YAKLAŞIMININ SAKINCALARI Veri tabanı yaklaşımının faydaları yanında bazı sakıncaları da vardır. Veri tabanı yöneticisi. veri kaynakları ve VTYS'nin çalışmasından sorumludur. şifre gibi yardımcılarla da veri güvenliğini sağlamaktadır.Merkezi Veri Yönetimi Daha önce de belirttiğimiz gibi VTYS. Gereksinim duyulan donanım.

veri kaynakları günlenmiş olarak korunur ve kullanıcıların özelleştirilmiş isteklerini karşılamak için mevcuttur . Bu problemin üstesinden gelmenin bir yolu tüm verilerin yedeklenmesidir. ? Veri tabanı yaklaşımının sakıncaları nelerdir? VERİ TABANI YÖNETİM SİSTEMLERİ VTYS. bağımsız veri tabanlarını destekleme ve yönetme yeteneğine sahip bir yazılım sistemidir. VTYS kullanıcının kütük yaratma ve onları günlemesine. .156 - .1. Merkezileştirilmiş veri yönetimi İyileştirilmiş veri güvenliği ve koordinasyonu . Depolama alanı korunur. . çok çeşitli türdeki kullanıcılara ve onların gereksinimlerine yanıt verilebilir Yetersiz kişilerin depolanmış veriye erişimi önlenmiştir. Fazlalığın azaltılması tutarsızlığın elimine edilmesi İyileştirilmiş erişim . veri tabanı çalışamaz hale gelirse uygulamanın hiç biri çalışamayacaktır. Sistem geliştirme personeli alışık olmadıkları bir ortamda çalışmaktan dolayı güçlüklerle karşılaşabilirler. Bölüm yöneticilerini kendi bölümlerine ait verileri merkezi bir veri grubuna vermek istemeyebilirler ve bu da veri tabanının faaliyete geçmesini geciktirebilecektir. işleme süresi minimize edilir ve veriler büyük ölçüde güvenilirdir Gereksinim duyulan bilgi hızlı ve daha kolay bir şekilde sağlanabilir.Tablo 11. daha çabuk ve daha ucuza değiştirilebilir. Başlangıçtaki Direnmeler Veri tabanı yaklaşımı kütük yaklaşımından çok farklı olduğu için işletme faaliyetlerinde genellikle bazı karışıklıklara ve çalışanların direnmelerine yol açabilir. Özen Gereksinimi Ortak bir veri tabanı büyük ölçüde tüm uygulama programları için geçerli olduğundan veri tabanının çok iyi bir şekilde korunması gereklidir. Özellikler Bağımsız veri Standart veri Birkez veri girişi Veri entegrasyonu Veri entegrasyonu Paylaşımlı veri sahipliği Sağlanan Yararlar Artan esneklik Karşılaşılan Sonuçlar Uygulama programları daha kolay. VTYS. veri tabanı sisteminin kalbidir ve verinin fiziki depolanması ile uygulamalar arasında bir tampon olarak işlev gömesine olanak sağlar. Çünkü. veri seçme ve onları tekrar çağırma ve çeşitli çıktı ve raporlar elde etmesine olanak sağlayan yazılımlar toplamıdır. Veri Tabanının Özellikleri ile Sağladığı Yararlar ve Olumlu Sonuçları Arasındaki İlişki.

VTYS'nin Çevresi VTYS'nin çevresi kullanıcılar ve onların uygulama yazılımlarından veri tabanına kadar olan geniş bir aralığı kapsar. VTYS'inde ilk etkileşim kullanıcıların işletmenin bilgisayar sistemine eriştikleri zaman gerçekleşir. Veri Tabanı Yönetim Sisteminin Çevresi. Uygulama programları veya diğer kullanıcı yoğunluklu yazılımlar işlemleri veya sorgu/istekleri işlemeye başladıklarında veri tabanından veriye gereksinim duyacaklardır. İşlem Dökümanları Yığın Giriş / Çıkış Araçları Raporlar Çıktı Dökümanları Hizmet Yazılımları . sorgu ve istekler ana kütük kayıtlarına veya geçmişten veya açık döküman veya rapor kütüklerinden veriye gereksinim duyacaktır. VTYS'nin uygun bir şekilde işlevini yapabilmesi için uygulama yazılımlarının. Çevrim İçi Veri Girişi . Kullanıcı yoğunluklu yazılımlar işlem için gereksinim duyulan veriyi elde etmek için VTYS'ni kullanacaktır. Kullanıcı. işletim sistemi ve donanımla uyumlu olması gerekir. Kullanıcı Arabirimi Uygulama Yazılımı Sorgu Dili ve Rapor Yazıcı Çevrim İçi Uygulama Programları Yığın Uygulama Programları Veri Tabanı Yönetim Sistemi Sistem Yazılım Arabirimi Veri Tabanı Görüntüler Veri Manipülasyon Dili Veri Veri Tanımlama Tanımlama Dili Dili İşletim Sistemi Veri Yapıları ve Kütükler . . Şekil 11.6 bu çevresel faktörleri ve onların VTYS'nin üç kritik bileşeniyle olan ilişkilerini gösterir. Şekil 11. Diğer bazı kullanıcılar (örneğin satış siparişleri bölümü) işlemlerin girişini kullanılan işleme programlarınca belirlenmiş olan işlem kodlarını veya anahtar sözcüklerle birlikte çevrim içi terminaller veya mikro bilgisayarlarla yapabilirler. Diğer kullanıcılar da (örneğin maliyet muhasebecileri) belekteki verilere erişim veya belirli konulara ait özel istekleri çevrim içi terminallerle girebilirler. Belirli kullanıcılar (örneğin bordro departmanından) işlem dökümanlarının girişini yığın işleme için yapabilirler.6.157 - . Veri girişi veya sorgu / istek yapıldıktan sonra (işlem kodu veya diğer ulaşım girdisi yardımıyla) işletim sistemi uygun yazılımı ana belleğe yükleyecek ve işlemeye başlayacaktır. İşleme genellikle ana kütüklerden kayıtlara gereksinim duyarken. Gereksinim duyulan verinin . yazılım ve donanım arasındaki karşılıklı etkileşimleri ortaya koyarak bu çevreyi daha iyi anlayabiliriz.

bir uygulama programındaki ve veri tabanındaki talimatları bir arabirim oluşturarak birbirine bağlar. VTYS'nin veri tabanındaki verinin depolanması. rapor yazıcısı. Veri Tabanı Kontrol Sistemi (VTKS) VTKS veya veri tabanı yöneticisi VTYS'nin çeşitli bileşenlerini kontrol eder. Sonuç olarak bir veri sözlüğü. İşletim sistemiyle de doğrudan doğruya iletişimde bulunan VTKS. yeniden çağrılması ve güncelleştirilmesine ilişkin işlevlerini yerine getirebilmesini sağlayan anahtar bileşendir. Bunun yanında seçenekli bileşenler ise sorgulama dili. Aynı zamanda veriyi yerleştirme ve ona ulaşma yollarını belirlemek için fiziki depolama düzenlemeleriyle ilgili tanımlara da bağlıdır. Bir veri sözlüğü işletme tarafından tüm uygulamalarda kullanılan verinin toplamını kapsar. ? Veri tabanının çevresel faktörleri nelerdir? VTYS'nin İşlevsel Bileşenleri Günümüzde tüm işletmeler tarafından uygulanabilecek VTYS bulunmamaktadır. alanların uzunluğu ve karakter türü gibi fiziksel durumların tanımlarını sağlar. Veri Sözlüğü Veri sözlüğü VTYS veya ilişkili yazılım tarafından sürdürülen verinin saklandığı (emniyete alındığı) yerdir. . VTYS için temel veya standart bir bileşenler seti sağlanır ve bunun yanısıra değişik seçenekler de işletmelere sunulur. karmaşık veri yapılarındaki kayıtlar ve veriler arasındaki ilişkileri de sağlar. mantıksal veri yapıları ve bazı fiziksel açılarla ilişkili tüm ilgili görüşleri içerir. VTYS işletim sistemine özel talimatlar sağlar. Böylece bir veri sözlüğü. "veri tanımlama dili". ana dil arabirimi.niteliklerini ortaya koymak için VTYS istekte bulunan kullanıcının alt şemalarına dayanır. "veri sözlüğü" ve "veri manipülasyonu diline" sahiptir. VTD. VTD'deki yazılı ifadeler. Son olarak işlenmiş her bir veri (örneğin güncelleştirilmiş kütük kayıtları) VTYS ve işletim sistemi aracılığıyla veri tabanına geri transfer edilir. uygulanmış veri tanımlama dilinde yer alan bilgilerin duplıkasyonunu temsil eder.158 - . Verinin yönetilmesi ve organizasyonu için VTYS standart bileşenler olarak "veri tabanı kontrol sistemi". Bu noktada VTYS istekte bulunan uygulama yazılımı veya diğer yazılımlarla ana belleğin çalışma alanına taşınan istenen verinin kontrolüne devam eder. Bir işletme birden fazla veri tabanı kullansa veya bazı uygulamalarda kütük yaklaşımını tercih etmiş olsa bile sadece bir tane veri sözlüğüne sahip olur. Daha da fazlası şifre gibi güvenlik araçlarının belirlenmesine de yardımcı olur. ekran formatlayıcısı. Normalde bireysel veri kalemleri çevresinde organize edilir. Veri Tanımlama Dili (VTD) VTD veri tabanının mantıksal yapısının her bir kullanıcı için şema ve alt şemaları da içerecek şekilde tam olarak tanımlamasını. Ayrıca veri tabanında istenilen değişiklikleri yapabilmesine da olanak sağlar. "hizmet yazılımları" ve "güvenlik" yazılımlarıdır.

000. Veri Sorgulama İşlemi. Metin içindeki başlık. Sorgulama dili veri tabanının birbirini etkileyen araştırmalarına olanak sağlayan çeşitli komutları sağlar. ADD gibi komutlar kullanır. Veri Manipülasyon Dili Veri manipülasyon dili uygulama programcıları veya bilgili terminal kullanıcılarının veri tabanı ile iletişimini sağlamak için kullanılan bir dildir. DELETE. kullanıcıların veri tabanından bilgi istemelerine izin veren bir dildir. veri tabanından yeniden elde edilmesine ve çıkarılmasına olanak sağlar. Ana Dil Arabirimi Ana dil arabirimi olarak bilinen erişim yazılımının bir türü birçok VTYS'nin ana bilgisayarında yer alan COBOL gibi bir dilde yazılmış olan uygulama programların VTYS ile uyumlaşmasını sağlar.7. Bu amaçla veri manipülasyon dilleri PRINT.● ● veri dökümantasyonunun bir türü olarak. Rapor Yazıcı Rapor yazıcı veya hazırlayıcısı.000. kullanılan çıktıları. Kullanımı kolay olduğu için programlama bilmeyen kullanıcılar da programcıların yardımı olmaksızın sorgulama yapabilirler. verinin kullanıcılar tarafından kolaylıkla depolanmasına. depolanan alanların uzunluğu ve karakter türünü.. Örneğin Şekil 11. manipüle edilmesine. DISPLAY. Veri manipülasyon dili.7'de görülen formdaki gibi sadece boşlukları doldurarak hesap kalanı 1. ● Her bir veri kaleminin yer aldığı veri sözlüğündeki bir tanım her bir veri kaleminin adını ve tanımını. yetkili kullanıcıları ve güvenlik sınırlandırmalarını ve veri kalemlerinin kaynaklarını içerebilir. günlenmesine. İSİM HESAP NUMARASI HESAP KALANI > 1. bilgi sisteminin düzenlenmesi ve değiştirilmesine yardımcı olarak ve standardize edilmemiş ve yetkilendirilmemiş veriyi engellemede bir kontrol aracı olarak hizmet sunar. .Şekil 11. kullanılan uygulama programlarını. Ekran Biçimleyici Ekran biçimleyici programcılara ve kullanıcılara önceden biçimlenmiş ekranları ve görüntüleri geliştirmede kullanılır. sütun veya toplamlarla ilişkilendirilen isteklere göre özel raporlar sağlar.dan büyük olan tüm kayıtları görebilirler.159 - .000. kayıt veya diğer veri yapılarını.000. sorgulama diline benzer bir işlev görür ve kullanıcıların bilgi gereksinimlerini karşılamaya yardım eder. Veri Sorgulama Dili Veri sorgulama dili.

8'de de görüldüğü gibi veri tabanı sistemleri için veri yapılandırması dört aşamayı gerektirir. Güvenlik Yazılımları Verilere. Bu aşamalar. ? VTYS'nin işlevsel bileşenleri nelerdir? VERİ TABANI SİSTEMLERİNİN GELİŞİM AŞAMALARI Aşağıdaki Şekil 11. yetkisiz kişilerin erişimini ve iki farklı kullanıcının aynı anda aynı veriye ulaşma girişimini önleyen yazılımdır. mantıksal düzenleme aşaması.160 - . veri tabanı kullanıcılarının sorumluluklarını yerine getirmeleri için gereksinim duydukları tüm verilerin kaynağıdır. kavramsal yapılandırma (gerekliliklerinin tanımlanması) aşaması. Bu yüzden veri tabanı geliştirmede ilk adım gereksinim duyulan verilerin. . Kavramsal Yapılandırma Aşaması Bir işletmenin genel veri tabanı.8. ve çeşitli veri kalemleri ve setleri arasındaki ilişkilerin tümünün toplanmasıyla veri gereksiniminin tanımlanması aşamasıdır. fiziksel düzenleme aşaması ve uygulamaya koyma aşamasıdır. Veri tabanı içeriği Veri tabanı kullanımları İstenen raporlar İstenen Bilgi Mantıksal veri yapıları Basit doğrusal Liste Ağaç Ağ Erişim yöntemleri Sırasal İndeksli sırasal Rassal Kavramsal Yapılandırma Aşaması ● Mantıksal Düzenleme Aşaması ● ● ● Fiziksel Düzenleme Aşaması ● ● ● Uygulama Şekil 11. işe yaramayan kayıt ve verilerin temizlenmesi verilerin yedeklenmesi için manyetik disklere aktarılması.Hizmet Yazılımları Yeni kütüklerin ve veri yapılarının yüklenmesi. Veri Tabanı Yapısı. güç kesintilerini veya olağan aksiliklerin olması durumunda veri setlerinin kurtarılması ve veri iletişim ağlarıyla bağlantı kurulabilmesi gibi görevlerin yerine getirilebilmesi için kullanılan yazılımlardır.

) faaliyetler (üretim işleri vb. Şekil 11. 1 Kayıtlar Ç Ç Nakit Hareketleri Ç Kime Ç Kimden 1 Ç 1 Satıcı 1 Kime 1 Depo Şekil 11. para. Dikdörtgenler birimleri temsil ederken.9'da birim-ilişkiler modellerinin işletmenin harcama faaliyetlerini içeren bölümü yer almaktadır.) ve olaylar (satış işlemleri vb. Kavramsal yapılandırma modeli yaklaşımının temelinde veriye yönelik kavramsal veri modeli vardır. Burada üç tür ilişki vardır: bire karşı çok (1:Ç). .161 - . Birim-İlişkiler modeli en basit olarak bölümler arasındaki ilişkileri gösterir.) gibi işletmenin temel ve sürekli birimlerini ve bu birimler arasındaki ilişkileri içerir. 1 Büyük Defter Kayıtlar Ç Satın Alma 1 Neyi Tedarik Ç Stok Kalemleri Ç Ç Stoklama Adres 1 Nerde 1 Nakit Miktarı Ç Kimden 1 Banka Hesabı . kişiler (müşteriler gibi). Birim-İlişkiler Diyagramı Örneği. Bire karşı bir ilişki ise satıcı ile satıcının iş adresi arasında ortaya çıkmaktadır. Burada ele alınan unsurlar.Veri gereksiniminin tanımlanmasında iki farklı yaklaşım kullanılabilir. Bu model işletmenin faaliyetlerini ve faaliyetleriyle ilgili çevreyi ele alır. banka hesabından çekilir ve para ödeme işlemleriyle devam eder. Bu birimler (departman-bölüm) ve birimler arası ilişkileri ortaya koyacak model "Birim-İlişkiler (Entity-Relationship)" modelidir. Bunlardan birisi işletmedeki her bir uygulama ve kullanıcının gereksinimlerinin analiz edilmesi ve daha sonra bunların birleştirilmesidir. Çünkü bir stok kalemi birden çok satıcıdan sağlanabileceği gibi. Örneğin satıcılar (bir birim) stok kalemlerini (diğer bir birim) sağlar. nesneler (stok kalemleri vb. Diğer yaklaşım ise işletmenin tümü için "kavramsal bir veri modeli" geliştirilmesi ve daha sonra geliştirilen modelin çeşitli parçalarının ilişkili veri kalemleri ve setlerine ayrıştırılmasıdır. çoğa karşı çok (Ç:Ç) ve bire karşı bir (1:1).9. Bununla birlikte çoğa karşı çok ilişki satıcılar ile stok kalanları arasında ortaya çıkmıştır. Şekildeki ilişkilerin çoğu bire karşı çoktur. bir satıcı birden çok stok kalemi sağlayabilir. paralel kenarlar birimlerarası ilişkileri temsil eder.

birim maliyetini. önceki aşamada seçilen veri modeliyle en uyumlu çalışacak VTYS'nin tercih edilmesi gerekir. Mantıksal düzenleme aşamasında kavramsal modeller şema ve alt şemalara dönüştürülür. müşteri verileri. Mantıksal Düzenleme Aşaması Temel görevi veri tabanı düzenlemek olan bir analist. fatura kaydı ve fatura dökümüdür. Bu aşamada seçilecek VTYS ve kayıt veya tabloların ve ilgili bağların yapılandırılması sözkonusu olur. işletim sistemlerine uyumluluk gibi diğer özellikler de önemlidir. Fiziki Düzenleme Aşaması Veri tabanı yapısının fiziki düzenleme aşaması veriye erişim yöntemleriyle ilgilidir. Fiziki düzey. kredilendirme işlemleri. alan uzunlukları kararlaştırılır. Piyasada çok sayıda VTYS paketleri olduğu için fiyat. işlem etkinliği. birim-ilişkiler diyagramından alınan veri kalemlerinin listelenmesiyle başlar. birincil ve ikincil anahtarlar seçilir. sorgulama zamanlaması.Kavramsal model tamamlandıktan sonra veri tabanı tasarımcıları gereksinim duyulan veri kalemlerini kullanıcılarla görüşerek belirleyeceklerdir. depolama (saklama) araçlarındaki verinin tasarımı ve fiziki sunumuyla ilgilidir. Örneğin bir stok kalemiyle ilgili veri kalemleri muhtemelen stok kaleminin numarasını.(Ağaç ve ağ modelleri için Ünite 3'e bakınız. Bu bölümde ağaç ve ağ modelleri için kayıt ve setlerin düzenlenmesini ele alacağız. Ağaç yapısına ilişkin bir örnek olarak alıcılar (müşteri) kütüğü Şekil 11. . eldeki miktarı.) Kayıt düzenlemeleri. tanımını. Ağaç ve ağ yapılarında bu yöntem sabitleştirilen göstericileri içerir. VTYS'nin seçiminde. Veri tabanı kullanıcıların etkin karar alabilmeleri için gereksinim duydukları bilgiyi sağlayabilecek şekilde yapılandırılır. Giriş noktası olarak işlev gören kayıtlar işaretlenir ve fiziki erişim yöntemleri belirlenir. yeniden sipariş miktarını vb. VTYS'nin seçimi zor ama önemli bir karardır. Set düzenlemeleri ise veri yapıları diyagramlarından birbirine yakın kayıtların her çifti arasında sahip-üye durumlarını inceleyerek başlar. Daha sonra kapsam dahiline giren veri kalemleri isimlendirilir. Kararlaştırılan veri kalemleri kümesi birim-ilişki diyagramında her bir birim sembolüne veya uygun olduğunda ikisi paralel kenar kutularına iliştirilmelidir. bilgileri kapsayacaktır.10'da gösterilmiştir. Bu yapı içinde dört düğüm (nodes) vardır. gruplandırılır ve uygun bir sırayla düzenlenir. Bunlar. ! VTYS seçildikten sonra fiziki düzenlemenin geri kalan kısmı seçilen veri modelinin türüne bağlı olur. pazarlama kolaylığı.162 - . birimler arasındaki sistematik ilişkileri tanımlamalı ve düzenlemelidir. Veri tabanındaki birimler arasındaki mevcut ilişkiler "şema" veya "veri tabanı modeli" olarak da adlandırılan "mantıksal veri yapısı" tarafından tanımlanır. Her bir veri kalemi için sonuçlar veri sözlüğüne kaydedilir. Ağaç yapısında veriler arasındaki ilişkiler hiyerarşik bir yapı biçiminde açıklanmıştır.

Veri tabanına üretim verilerini yüklemeyi içerir. Ağaç Yapısında Müşteri Hesabı Verileri. Örneğin müşteri verisi olan "müşteri numarası (tek ok)". Veri tabanı uygulamasıyla ilgili faaliyetler. İyi bir uygulama. Kredilendirme İşlemleri . Miktar Birim Fiyat Tutar Şekil 11. iyi tasarım kararlarını yansıtabilmelidir. Örnek veri ve testlerle veri tabanını yüklemeyi. Yapının dalları ise kredilendirme işlemleri. fatura kaydı ve fatura dökümüdür. Müşteri Numarası İşlem Kodu İşlem Tarihi İşlem Tutarı Fatura Kaydı Fatura Numarası Fatura Tarihi Müşteri Numarası Fatura Toplamı Fatura Dökümü Fatura Numarası Malın Kodu Malın Cinsi . fatura kaydındaki "müşteri numarası (iki ok) ile ilişkilendirilmiştir. Gerekli olduğunda veri tabanını değiştirmeyi. ● ● ● ● .10. Veri Manüpilasyon Dili (VMD) komutlarının uygulama programlarına dahil edilmesini. Bu ilişki tek veya iki ok ile gösterilmiştir.163 - . Bu örnek içinde "müşteri verileri" ağacın kökünü oluşturmaktadır. her bir fatura sadece bir tek müşteri ile ilgili iken. Uygulama için kullanılan VTYS karmaşık veri nesneleri ve aralarındaki ilişkileri göstermek için yüksek düzeyli yapıları sağlamalıdır.Bu ağaç yapısı örneği aşağıda verilmiştir. Uygulama Aşaması Uygulama ile kastedilen özellikle VTYS'nin kontrolü altındaki bir makinada faaliyette bulunan veri tabanı sistemine aktarılmasıdır. ● Veri Tanımlama Diliyle (VTD) veri tabanı tanımlarını biraraya getirmeyi. Müşteri Verileri Müşteri Numarası Müşteri Adı Adresi Şehir Kodu Kredibilitesi Hesap Bakiyesi . her bir müşterinin birden çok faturası olabilir. Bu örnekten de anlaşılacağı gibi.

Veri kalem ve setlerine standartlaştırılmış işlemler verilmesini. Diğer işlevi kullanıcı kodları ve şifreleri tanımlamak ve diğer güvenlik işlemlerini sağlamaktır. Aksi takdirde verinin standartlaştırılması ve güvenliği tehlikeye düşebilir ve veri yönetim prosedürleri çökebilir. veri ilişkilerini belirlemeyi ve veri sözlüğünü içerir. Üçüncü işlevi veriyle ilgili tüm değişiklikleri kontrol etmektir. veri bütünleştirilmesini.VERİ TABANI KONTROLLERİ VE GÜVENLİK ÖLÇÜLERİ İşletmenin faaliyetleri ve kararlarındaki önemi ve özen gereksinimi nedeniyle bir veri tabanı kontrol ve güvenlik araçlarıyla donatılmalıdır. Veri Tabanı Yaklaşımının özellikleri veri bağımsızlığını. Veri Tabanı Yaklaşımı olarak bilinen alternatif yaklaşım kütük yaklaşımının bu eksikliklerini gidermiş ya da en aza indirmiştir. Bu yüzden temel işlevi şemanın kurulması ve tanımlanmasıdır. Aynı veriyi aynı anda birden fazla kullanıcının erişimini engellemek için bir kilit mekanizması getirilebilir. Bir Veri Tabanı Yöneticisinin ve Belki de Bir Güvenlik Yöneticisinin Örgüte Eklenmesi Veri tabanı yöneticisi veri tabanının dizaynı ve kontrolünden sorumlu olmalıdır. Diğer taraftan maliyet. Bu kontroller ve güvenlik ölçülerinden önemlileri şunlardır: Sağlıklı Sistem Geliştirme Prosedürleri Yeni veri kalemlerinin eklenmesi ve VTYS'nin modifikasyonu gibi veri temelindeki tüm değişiklikler dikkatlice kontrol edilmelidir. karmaşıklık ve özen gösterme gereksinimi de VT yaklaşımının . Bu yüzden VT yaklaşımının yararları fazlalığın azaltılmasını. Mükemmel Belgelendirme Özellikle veri sözlüğü kapsamlı olmalı ve güncelleştirilmelidir. bir kez veri girişini. Veri Erişim Prosedürlerini Korumaya Alma Bireysel veri setleri ve veri kalemleri üzerinde tam bir koruma sağlamak için kullanıcı kod ve şifreleri sistemi oluşturulmalıdır. Kütükler bireysel (tek) uygulamalara bağlı olduğundan kütüklerde ve veride genellikle fazlalık ortaya çıkar. politikalar teklif ederek ve programcılar ve kullanıcılarla iletişim kurarak VTYS'ni idare etmektir. veri standartlaştırılmasını. Son işlevi ise bütçeler hazırlayarak. Örneğin bazı duyarlı veri kalemlerine erişmek için üç ayrı şifre koyulabilir.164 - . tutarsızlığın ortadan kaldırılmasını. Özet Geleneksel kütük yaklaşımı bazı ciddi eksikliklere sahiptir. ortak veri sahipliğini ve merkezi veri yönetimini sağlamasıdır. esnekliğin artırılmasını ve erişimin iyileştirilmesini kapsar. Fazlalık tutarsızlığa ve dolayısıyla verinin güvenilirliğini yitirmesine neden olur.

165 - . Veri tabanı yöneticisi b. Sorular 1. Programlama yöneticisi c. sağlıklı sistem geliştirme prosedürleri. fiziksel düzenleme ve uygulama aşamalarıdır. Hypertext sistemler e.uygulama güçlükleridir. Uygulama programları ile veri tabanı arasında bir geçiş olarak hizmet verir ve hedeflerini yerine getirmek için işletim sistemiyle doğrudan iletişim kurar. İlişkisel model kayıtlar ve veri kalemleri arasında önceden tanımlanmış kesin ilişkilere sahip değildir. Veri tabanı yönetim sistemleri d. Sistem analiz yöneticisi e. VTYS'nin temel bileşenleri VT Kontrol Sistemi. Operatör 2. İlişkiler kullanıcıların istekleri doğrultusunda yeni tablolarla yaratılır. Bir VTYS. Çevrimdışı sistemler . Gerekliliklerin belirlendiği kavramsal aşama. sürdürmeyi ve ondan veri elde etmeyi sağlayan bir bilgisayar yazılımıdır. Aşağıdakilerden hangisi günümüzdeki veri tabanı teknolojisinin temel taşıdır? a. Veri Tanımlama Dili ve Veri Manipülasyon Dilidir. veri erişim prosedürlerini korumaya alma ve yeni bir veri tabanı yöneticisinin veya güvenlik yöneticisinin örgüte dahil edilmesiyle başarılabilir. Bir örgütün veri tabanının belgelendirilmesi ve kontrolünün genel sorumluluğuaşağıdakilerden hangisi tarafından yerine getirilir? a. mantıksal düzenleme. Veri tabanı sistemlerinin geliştirilmesi dört aşamayı içerir. VT ile ilgili kontrol ve güvenlik. Uzman sistemler b. Amaç yaklaşımlı sistemler c. merkezi bir veri tabanında veri saklamayı. belgelendirme. Faaliyet yöneticisi d.

Ağ e. Bir veri tabanındaki bölümler arasındaki ilişkileri gösteren kavramsal model. Alan : Birim-İlişkiler Veri Model : Düğüm İlişkisel Model : : Kayıt : . Aşağıdakilerden hangisi Veri Tabanı Yaklaşımının sakıncalarından birisi değildir? a. Veri Manipülasyon Dili d. Ortak Veri Kullanımı e. Veri Sorgulama Dili e. Maliyetli Olması b. Veri tabanını iki boyutlu tabloların bir toplamı olarak gören mantıksal veri yapılandırması. Başlangıçtaki Direnmeler c. Verilere Özen Gösterimi d. Aşağıdakilerden hangisi bir veri tabanının genel mantıksal yapısına işaret eder? a. Anahtar veri c. Kullanıcılar b. Bilgi sisteminde saklanan ve yeniden çağrılan en küçük veri bloğu. Veri tanımlama Dili 4.166 - .3. Aşağıdakilerden hangisi veri tabanı yöneticisi tarafından veri tabanının genel mantıksal yapısını tanımlamada kullanılır? a. Aynı Verinin Birden Çok Girilmesi Sözlük ve Kavramlar Dizini Ağaç Yapısı : Her bir düğümün bir bölümü temsil ettiği ve her düğümün ağacın bir üst düzeydeki diğer bir düğümle ilişkili olduğu mantıksal veri yapısı. Veri Tanımlama Dili c. Genel Veri Seti d. Veri Tabanı Yöneticisi b. Tekrarlanan grupların eş anlamlısı. Belirli bir dönemi ilgilendiren alanlar grubu. Raporlama 5.

manipüle edilmesi ve çıkartılması için komutlar dizisi. Kullanıcının veri tabanından bilgi istemesine izin veren komutlar dizisi. Veri Sorgulama Dili Veri Tabanı Sözlüğü : : Veri Tabanı Yönetim Sistemi : . Bir veri tabanındaki veri kalemlerinin isimlerinin toplanması ve onların standartlaştırılmış veri tanımlarıyla sunumu.167 - . veri seçimi ve yeniden çağırmasına ve çeşitli çıktı ve raporlar elde etmesine olanak sağlayan bilgisayar programı. Bir kullanıcının kütük yaratma ve günle mesine. edit edilmesi.Veri Manipülasyon Dili : Bir veri tabanından veri günlemesi.

İletişim Ağları Bu Ünitede. Bu nedenle muhasebedeki çeşitli uygulamaları ünitede anlatılanlarla bağdaştırmanız konuyu anlamanızı kolaylaştıracaktır. ağ tasarımındaki önemli noktaların neler olduğu açıklanacaktır.. Bu nedenle çevrenizde ünitede anlatılanlarla sıklıkla karşılaşamayabilirsiniz.168 - ÜNİTE Verinin gereksinim duyan taraflara iletilmesinde kullanılan iletişim ağlarını yapıları ve türleri itibariyle ele alıp yararları ve sakıncaları üzerinde durulduktan sonra.. 12 . . Çalışma Biçimine İlişkin Olarak. İletişim ağları bilgi işlemede teknolojinin çok yoğun kullanımını gerektirmekte ve ülkemizde işletmeler tarafından çok yaygın olarak kullanılmamaktadır...

işlemesi. bu birimler arasında iletişimin kurulmasını zorunlu kılmaktadır. Veri İletişim Ağı.1. Modem . Birimler arasındaki bu iletişim. . Daha sonra işletmeye özgü önemli bazı ağlarla yaygın bilgisayar ağları incelenecek ve veri iletişimini de kapsayacak şekilde sağlam bir bilgi sisteminin tasarımını etkileyen önemli konular üzerinde durulacaktır. Modem İletişim Kontrol Birimi Modem Terminal . Çevrim İçi Disk Depolama MİB .1 bir veri iletişim ağını göstermektedir. telefon. İLETİŞİM AĞLARI Coğrafi olarak birbirinden ayrı yerlerde olan birimler (bu aynı binadaki ofisler arasında da olabilir) arasındaki veri iletişimi geleneksel olarak mektup. Veri iletişim teknolojisindeki gelişmeler ve farklı yerleşim yerlerindeki birimlerin koordinasyon ve zamanlı bilgi gereksinimlerinin artması veri iletişim ağlarının kullanımını artırmıştır. . Bilgi teknolojisisindeki son gelişmeler bilgi sistemlerinin bu görevi yerine getirme kapasitelerini artırmıştır.GİRİŞ Bir bilgi sisteminin esas görevi ilgili kişilere yönetsel karar almada yardımcı olacak bilgileri sağlamaktır. modem. verilerin coğrafi olarak toplanması. Veri iletişim ağları dünyada 1970’li yıllardan beri yaygın olarak kullanılmaya başlamıştır. Doğaldır ki. merkezden uzaktaki kişilerin de sanki aynı yerdeymişçesine aynı veriye ulaşmalarına olanak sağlar. Bu ağda yer alan unsurları kısaca ele alalım. faks gibi araçlarla sağlanırken artık elektronik olarak da sağlanabilmektedir. depolanması ve ayrıştırılması ile başarılabilir. Günümüzde işletmelerin faaliyetlerini farklı yerlerde sürdürmeleri.169 - . Bu iletişim. veri iletişim sistemleri yardımıyla elektronik olarak yapılabilmektedir. Modem Terminal Şekil 12. Ağları anlamak için öncelikle ağ yapılarının temelini oluşturan veri iletişim temellerinin ne olduğunu anlamak zorundayız. modelleri ve özellikleri itibarıyla çok çeşitli olsa bile tipik bir ağ terminal. ? Veri iletişim ağları kullanımının artış nedenleri nelerdir? VERİ İLETİŞİMİNİN ESASLARI Veri iletişim ağları. Şekil 12. Kullanıcılar ile bilgi sisteminin belirli noktaları arasındaki uzaklıkları birbirine bağlayabilmek için veri iletişim sistemi bir gerekliliktir. Bu da ancak. bu ünitede verilecek bilgiler bir muhasebecinin veri iletişimi ve bilgisayar ağlarının yapılandırılması konusunda bilmesi gereken temel bilgilerdir. iletişim kontrol birimleri ve bunları birleştiren kanallardan oluşur.

Modem kullanımı niçin gereklidir? . Akıllı terminaller olarak ifade edilen ikinci kullanımda ise terminal.? Tipik bir veri iletişim ağının unsurları nelerdir? VERİ İLETİŞİM AĞININ DONANIMI Terminaller Bir terminalin kullanım şeklini iki başlık altında ele alabiliriz. Bu dönüştürme işlemi modemler aracılığı ile gerçekleştirilecektir. Veri İletişiminde Modem Kullanımı. ? Veri iletişim ağları açısından terminaller nasıl sınıflandırılır? Modemler Telefon hatları yardımıyla veri aktarımını sağlayan modem. örneksel sinyallere. Telefon hatlarının çoğu sadece örneksel sinyallerle çalışmaktadır. bir görüntü aracı olabileceği gibi bir klavye veya yazıcı da olabilir. Yardım olmaksızın kendiliğinden ağdaki bilgisayarla iletişim kuramayan bu terminaller veri girişi yapmak veya sorgulamalara yanıt vermek amacıyla kullanılmaktadır. işlemlerin ve işleme sonuçlarının saklanmasını sağlayabilir. Bu durumda terminal. Sayısal Sinyaller Kablo Arabirimi Modem Örneksel (Analog) Sinyaller // Telefon Hatları Modem Sayısal Sinyaller Kablo Arabirimi .2) .2. Şekil12.170 - . Bu arada telefon hatlarının kullanılması durumunda sayısal sinyallerin. kütüklere veri gönderme ve işleme için verinin düzeltilmesi ve biçimlenmesi. ? Bir bilgisayardan çıkan sayısal sinyallerin diğer bilgisayara sayısal sinyal olarak gönderilmesi gerekir. Birinci kullanım şeklinde “terminal” bir giriş-çıkış aracıdır. Ana Bilgisayar . örneksel sinyallerin ise sayısal sinyallere dönüştürülmesi gerekir. (Şekil 12. genellikle bir mikro bilgisayardır ve ağdaki diğer birimlerle iletişim kurabilir. bir araçtan gelen (terminal gibi) sayısal sinyalleri (0 ve 1’leri) örneksel (analog) sinyallere dönüştüren araçtır. .

bunların iletişim ağlarında yaygın olmaları sonucunu doğurmaktadır. çok sayıda uzun mesafeli konuşmalar için tasarlanmıştır. Bu yüzden hem mesajları dönüştürmeli ve ağdaki gerekli diğer işlevleri yerine getirmeli hem de işlevleri yürüten iletişim işlem birimlerinin eylemlerini koordine etmelidir. Böyle bir sistem ana bellek birimindeki işletim sistemince kolaylıkla kontrol edilebilir.171 - . Bilgisayara dayalı sistemlere veri iletişimi eklendiğinde “iletişim işlem birimi”. Bu hatlar ses iletişimini sağlamanın yanısıra örneksel (analog) sinyaller aracılığıyla veri gönderimine de olanak sağlarlar. işletim sistemine ev sahipliği yapmak. “çok düzeyli kanal” ve “toplayıcılardan” oluşan iletişim kontrol birimleri gerekli olur. Bir diğer araç olan fiber optik kablolar ise çeşitli cam veya plastik liflerden oluşur ve veriyi yoğunlaştırılmış hafif dalgalarla gönderir. Bunlar. Son yıllarda gelişme gösteren uydu gönderimi ve mikro dalga veri gönderimi diğer iletişim .İletişim Kontrol Birimleri Tek bir merkezi işlem biriminin aynı yerdeki bir giriş ve çıkış birimlerine bağlanması bir bilgisayar sistemi için en basit yapıdır. ? Merkezi İşlem Biriminin görevleri nelerdir? İLETİŞİM KANALLARINDA VERİNİN HAREKET ETMESİ Donanım araçlarından sonra veri iletişiminin dinamik yönü üzerinde durabiliriz. Sisteme birden fazla giriş ve çıkış biriminin eklenmesi durumunda ise bir kontrol mekanizmasına gereksinim duyulacaktır. Posta servisinin dışında en yaygın araç elektrik hattı veya kablosudur. Daha ucuz ve küçük olmalarının yanısıra tek bir fiber optik kablo bir saniyede milyonlarca bitlik bir hacmi taşıyabilir. Bağların Özelliği İletişim hattı ya da kanalı farklı şekillerde karşımıza çıkabilir. çeşitli işletim faaliyetlerini yerine getirmek ve merkezi bellek birimine doğrudan bağlantı sağlamaktır. Verinin bir yerden diğer bir yere hareketi şu faktörlere bağlıdır. ağlardaki merkezi işlem birimleri de bazı önemli işlevlere sahiptir. ? İletişim kontrol birimi unsurları nelerdir? Merkezi İşlem Birimi Herhangi bir bilgisayar sisteminde olduğu gibi. protokol ve iletişim hat servisinin türü. hat derecesi gönderim türü. ● ● ● ● ● bağların özelliği. Ancak bir ağ içindeki merkezi işlem biriminin asıl rolü iletişim sorumluluğudur. Bu telefon hatlarının çok geniş bir alanda mevcut olmaları. Telefon kabloları yanında bakır ve aliminyum karışımından yapılan “Coaxial Kablolar”.

modem ve merkezi işlem birimi gibi gerekli iletişim ve bilgi sistemi araçlarıyla bağlantılı olması gerekir. İşlevsel olabilmesi için ağın terminal. İletişim Hat Servisinin Türleri Özel hatlar. geniş band hatlar ise çok yüksek oranda (yüz milyonlarca bps) gönderimde bulunur. Ağlar bazı açılardan birbirinden farklı olduğu için tek bir ağ şekli sözkonusu değildir. ? İletişim ağlarındaki iletişim ve bilgi sistemi araçları nelerdir? . paralel gönderimde mesajlar. Protokol Protokol. Sayısal gönderimde modem kullanımına gereksinim olmaz iken. Gönderimin yönüyle ilgili sınıflandırma: Burada tek bir yöne gönderim olabileceği gibi farklı zamanlarda farklı yönlere veya aynı zamanda farklı yönlere gönderim olabilir. Hızın yüksekliği gönderilen verinin hacminin de büyüklüğü demektir. ? Verinin hareketinde önemli olan faktörler nelerdir? İLETİŞİM AĞ YAPILARI Geniş alan iletişim ağı iki ya da daha fazla kullanıcı yerini birbirine bağlayan birbirleriyle bağlantılı iletişim kanallarından oluşur. ses band hatları yüksek oranda (3009600 bps). Gönderim biçimiyle ilgili sınıflandırma: Örneksel (analog) veya sayısal(dijital) gönderim söz konusudur. Hat Derecesi İletişim hatları onların gönderim hızına göre derecelendirilir.araçlarıdır. dağıtımlı ağlar ve bölgesel ağlardır. parçalar halinde farklı kanallar kullanılarak gönderilecektir. Bunlar merkezileştirilmiş ağlar. gönderim araçları birkaç başlık altında toplanmaktadır. örneksel gönderimde ise modem kullanımı bir gerekliliktir. Seri gönderimde tüm mesaj tek bir kanal kullanılarak gönderilirken. Bunlar. Mesaj gönderiminde kullanılan iletişim kanallarıyla ilgili sınıflandırma: Seri veya paralel gönderim sözkonusudur. ● ● ● Gönderim yönüyle ilgili sınıflandırma Gönderimin biçimiyle ilgili sınıflandırma Mesaj gönderiminde kullanılan iletişim kanallarıyla ilgili sınıflandırma. kamu hatları ve geniş alanlı telefon hatları (WATS) olmak üzere üç servis türü vardır. Ağlar donanım ve yazılımları itibarıyla sınıflandırılabilirler.172 - . Gönderim Türleri İletişim malzeme ve hatlarına bağlı olarak. veri iletişim araçları arasında hangi verinin gönderileceğine ilişkin ilişkileri belirler. Dar band hatlar düşük oranda (45-300 bps).

173 - . Merkezileştirilmiş ağlar farklı şekilde yapılandırılabilirler veya noktadan noktaya hatlar. Çok Noktalı (Multidrop) . Her bir terminal kullanıcısı doğrudan bağlantı için sıra beklemek zorunda olmadığından en iyi hizmet bu türde sağlanır. çok düzeyli hatlar olarak çeşitlendirilebilirler. . her terminali merkezi işlem birimine doğrudan ayrı ayrı bağlar. .) ? Merkezileştirilmiş ağların türleri nelerdir? Noktadan noktaya ağ.3 aynı terminal seti ve merkezi işlem birimi sözkonusu olduğunda bu üç temel çeşidi gösterir.Merkezileştirilmiş Ağlar Merkezileştirilmiş bir ağ. çok noktalı hatlar. noktalar aracılığıyla merkezi işlem birimiyle bağlantılı olan tek bir iletişim ağına bağlar. İzmir. birkaç terminali. Ancak diğer türlere göre çok fazla iletişim hattını gerektirir ve özellikle kullanılan hatlar özel hatlar olduğu için oldukça pahalı olur. Şekil 12. Terminal Merkezi Bilgisayar Sistemi Terminal Terminal b. Terminal Terminal Merkezi Bilgisayar Sistemi . Noktadan Noktaya Terminal . ! Örneğin bir işletme ana bilgisayarını ve çevrim içi disk depolamasını merkez ofisin olduğu İstanbul’da konumlandırmış ve Ankara. (Konunun kolaylıkla anlaşılabilmesi için modemler gözardı edilmiş ve tüm gönderimlerin sayısal olduğu varsayılmıştır. Çok noktalı hat. Bursa ve Diyarbakır’daki dört satış ofisindeki terminallerle merkezileştirilmiş bilgisayar sistemine bağlamış olabilir. tek bir merkezi işlem birimi ve ona bağlanmış bir ya da daha fazla terminalden oluşur. Terminal Terminal a.

Sadece özel hatlar kullanılabildiği için esnek değildir ve hat noktasına bağlı olan terminallerin tümü bağlantı hattındaki bir bozukluk nedeniyle hizmet dışı kalacakları için güvenilirliği fazla değildir. Hat Türünü de İçeren Merkezi Ağ.4 bu üç türü de içeren bir ağ yapısını göstermektedir. Merkezi Ağ Türleri. MO RT MO:Modem LT:Yerel Terminal RT:Uzaktaki Terminal CO:Kontrolcü RJE:Uzaktaki İş Giriş İstasyonu Yerel Hatlar Kamu Telefon Hatları Özel (Kiralanmış) Hatlar MO RT Şekil 12. Çok düzeyli hat ise. . Şekil 12.. Şekil 12. Ancak sadece tek bir terminal gönderimde bulunacağından terminal kullanıcıları hizmet için beklemek zorundadır. Toplam iletişim ağı uzunluğu minimize edildiğinden ekonomik olması en önemli üstünlüğüdür. Terminal Merkezi Bilgisayar Sistemi Terminal Multiplexor Terminal Terminal c. bir hat paylaşım aracıyla bir terminaller grubunu merkezi işlemciye bağlar. Çok Düzeyli (Multiplexed) .3.4. RT CO CO MO MO RT RT MO LT MO Çevrim İçi Veri Tabanı Merkezi İşlemci İletişim İşlemcisi MO MO MO MO LT MO RJE RT MO Multiplexor LT MO MO CO RT . Geniş merkezileştirilmiş ağlar iki ya da daha fazla türün bir bileşimini içerebilir.174 - . . .

Merkezi işlem birimindeki bir bozulma veya aksaklık ağın tamamının çökmesine neden olabilecektir. Merkezi ağların diğer bir sakıncası bunların esnek olmaması ve uzaktaki kullanıcılara hemen yanıt verememesidir. Bu yüzden ağın dizaynı zor ve devam ettirilmesi de maliyetlidir.✔ Merkezileştirilmiş ağların sakıncaları nelerdir? Merkezileştirilmiş ağ geniş bir merkezi işlem birimciyle işlevde bulunduğu için nisbeten karmaşıktır. Bu işleme yapılarından ilk ikisi temel olarak veri giriş işlevlerinden oluşmaktadır. Merkezi olmayan bilgisayar sistemleri bilgisayarlar arasında iletişim hatları olmaması nedeniyle dağıtımlı ağlardan farklıdır. İşlem verileri toplanıp. Diğer taraftan yoğun gönderim trafiği işlemlerin ve sorgulamaların ertelenmesine neden olmaktadır. onların uzaktaki kullanıcıların gereksinimlerini ve içinde bulundukları koşulları anlamalarını güçleştirebilir.5 bu yapıların dördünü göstermekte ve dağıtımlı ağın bir ana bilgisayar ve uzaktaki işleme birimleriyle bağlantılandırılmış dört küçük bilgisayar olduğunu varsayımıyla oluşturulmuştur. İşlemlerin çoğu genellikle mikro veya mini bilgisayarlar aracılığıyla yürütülür. Bireysel işleme birimleri başka zamanlarda sanki merkezi olmayan bilgisayarlarmış gibi davranmalarına rağmen ağdaki işleme birimlerinin tümü bir zaman aralığı üzerinde toplam işleme yükünü paylaşırlar. Merkezileştirilmiş ağ yapısı içinde personelin merkezde olması. Dağıtımlı ağların merkezi olmayan bilgisayar sistemiyle karıştırılmaması gerekir. kullanıcı ağırlıklı bir yapıyı temsil eder. işlem gücünün ve belki veri yönetimi görevinin dağıtıldığı veya bölündüğü bir bilgisayar ağıdır. Üçüncü bir sakıncası merkezi ağın hassasiyetidir. doğruluk ve tamlıkları kontrol edildikten sonra yığınlanacaktır. çeşitli coğrafi yerlerde ve bu yerler arasındaki veri iletişiminde işlemenin bir karışımıdır. Şekil 12. ? Dağıtımlı ağ nedir? Merkezi olmayan bilgisayar sistemiyle eş anlamlı mıdır? Dağıtımlı veri işleme için değişik yapılar vardır.175 - . . Eğer gerekliyse dönüştürülüp ve ayrıntılı bir şekilde işlenmesi için ana bilgisayara gönderilecektir. Dağıtımlı Ağlar Dağıtımlı ağ. Diğer bir deyişle dağıtımlı bir ağ. Dağıtılmış veri işleme ile kastedilen. Dağıtımlı ağlarda dağıtılmış veri işleme sözkonusudur.

Dağıtımlı Veri İşleme Sisteminin İşlevleri. Her iki durumda da uzaktaki bir yazıcı gereksinim duyulan yönetsel raporları hazırlar. sıralanması ve yerel bir veri tabanında ana kütüklere karşı sıralı olarak işlenmesini ifade eder. ! Bu işleme yapısı merkezi ağlardaki terminallerce yerine getirilen işlevlerden çok farklı değildir. İşlem Şekil 12.5. Bir durum. tek tek işlemlerin girilip. Diğer bir fark. Çevrim İçi Veri Düzeltme ve İşleme . Ana bilgisayarda işlendikten sonra veriler merkezi bir veri tabanında saklanır. ve sadece özet veri veri tabanına gönderilir. Diğer iki işleme yapısı uzaktaki bir yerde tam bir veri işlemeyi kapsar. düzeltilip ve yerel olarak saklanan ana kütüklere karşı işlenmesidir. dönüştürülmesi. Bu raporlar ya yerel olarak ya da merkezi olarak işlenmiş bilgilere dayanacaktır. Yığın Veri Düzeltmesi ve Girişi Yığınlanmış İşlemler Ayrıntılı Veri Geçici Veri Saklama Ayrıntılı Veri Özet Veri Çevrim İçi Veri Düzeltmesi ve Girişi Yazıcı İşlem . Diğer bir durum ise. uzaktaki bir işleme birimiyle yığınlanmış verinin girişine oldukça benzeyebilir. Gereksinim duyulduğunda özet raporlar ana bilgisayar tarafından hazırlanır ve uzaktaki işleme birimine gönderilir. yığın verinin girilmesi. düzeltilmesi. . Çevrim İçi Disk Saklama Ana Bilgisayar İletişim İşleme Birimi Yönetim İçin Raporlama Özet Veri Yığın Veri Düzeltmesi ve Girişi Yığınlanmış İşlemler Özet Veri Yerel Veri Tabanı Yazıcı Yönetim İçin Raporlama ..176 - . Belki tek fark gönderim işleminden önce tüm hataların yakalanması ve düzeltilmesinin sağlanabilmesi için verinin uzaktaki işleme birimi tarafından düzeltilmesidir. Örneğin merkezi bir ağın özelleştirilmiş bir terminalden uzak bir iş girişi. düzeltilmiş verinin uzaktaki yerde uygun işleme zamanına kadar geçici olarak depolanmasıdır.

İki Temel Dağıtımlı Ağ Yapısı. Yıldız türü Küçük Bilgisayar Sistemi Küçük Bilgisayar Sistemi Küçük Bilgisayar Sistemi . İşleme eyleminin bir kısmının mikro bilgisayarlara aktarılmasıyla ağ tamamen dağıtılmı ağ şekline dönüşebilir. ticaret işletmeleri ve sigorta işletmeleri gibi firmalarda merkezi ağların yerini almıştır. Küçük Bilgisayar Sistemi Şekil 12. Merkezi ağ çeşitlerinde olduğu gibi kamu. Dağıtımlı ağların en belli başlı yararları şunlardır: ● ● Kullanıcı gereksinimlerini karşılayabilme Olanakların optimal kullanımı . Küçük Bilgisayar Sistemi Küçük Bilgisayar Sistemi Orta Büyüklükte Bilgisayar Sistemi . Orta Büyüklükte Bilgisayar Sistemi b. mesaj ve sorguları merkez bilgisayara yollamalı veya ondan almalıdır. tüm veri. özel veya WATS hatlarını kullanabilirler. Ağda ne tek bir bilgisayar hakimdir ne de bir değiştirme aracı olarak hizmet görür. Uzak yerleşim yerleri arasında doğrudan iletişim yoktur. 6. Halka ağı her bölümün kendi veri işleme olanağını sürdürmesine izin verir. Halka çeşidi. . Dağıtılmış bilgisayar. Halka Türü . Yararları Dağıtımlı ağlar üretim. Yıldız Çeşidi bir merkezi veya ana bilgisayar ile ağın merkezinden yayılan dağıtılmış bilgisayarlardan oluşur.Çeşitleri Dağıtımlı ağların iki temel şekli yıldız ve halka şeklindedir. Küçük Bilgisayar Sistemi Merkezi (Ana) Bilgisayar Sistemi a. Her bilgisayar komşusuyla doğrudan iletişim kurar.177 - . kapalı bağlantılı bilgisayarlar döngüsüdür. Şekil 126’da bu iki çeşit görülmektedir.

Bölgesel ağları oluşturan iş istasyonları bir terminal. İletişim Hatları Bölgesel ağlardaki her bir iş istasyonu diğer iş istasyonlarıyla iletişim kurabilmelidir. modemleri ve işletme faaliyetlerini yönetmek için gerekli diğer araçları kapsar. muhasebe bölümü. Ana istasyon olarak da adlandırılan ağ kontrol birimi birkaç iş istasyonunu ve mesajların uygun bir şekilde gönderilip gönderilmediğini kontrol eder. manyetik diskleri. Dağıtımlı ağların diğer bir sakıncası ise daha fazla bilgisayar donanımı gerektirmesidir. Bölgesel ağ tarafından gereksinim duyulan ek iki donanım aracı. İşletim sistemleri her bir iş istasyonuyla ilişkilidir. Bölge ile genellikle bir bina veya binalar grubu ifade edilir. iletişim hatlarına ve yazılıma sahiptir. pazarlama vb. Örneğin bir işletme için bölgesel ağ ana ofisi binasının sınırları içinde yerleştirilmiş olan üst yönetim ofisi.● ● ● Ağ faaliyetlerinin güvenilirliği İşleme olanaklarının bölünebilirliği ve basitliği Bazı maliyetlerin azaltılması Sakıncaları (Yetersizlikleri) Dağıtımlı ağların belki de en büyük sakıncası kontrol ve güvenlikle ilgilidir. Dağıtımlı ağlarda nisbeten küçük bilgisayarların kullanılması ve işletim sistemlerinin karmaşık olmaları nedeniyle kontrol ve güvenlik sisteminin kurulması ve sürdürülmesi oldukça zordur. Bir bilgisayar ağı olan bölgesel ağlar donanıma. ağ dışına mesaj göndermesine ve dışardan mesaj almasına olanak sağlar. bir işletmede sıklıkla görülen araçlardır. Bölgesel ağ unsurlarının çoğu tüm ağlar için ortak olmakla birlikte bu unsurların yerel alan ağlarına özgü bazı şekilleri de vardır. bölgesel ağ ile ya diğer bölgesel ağ ya da geniş alanlı bir ağ arasındaki arabirim olan iletişim aracıdır. Yazılım Bölgesel ağ içinde gereksinim duyulan yazılımlar. işleme birimi ve belki de bir yazıcı ve disk saklama biriminden oluşur. Bölgesel ağın. ? Dağıtımlı ağların yararları ve sakıncaları nelerdir? Bölgesel Ağlar İşletme yöneticileri ve çalışanlar tarafından kullanılan terminaller ve mikro bilgisayarlar. faks aracını. Donanım Bir yerel alan ağındaki donanım genellikle işlem birimlerini. ağ hizmet yazılımı. uygulama yazılımları ve muhtemelen bir VTYS’dir. ağ kontrol birimi ve bağlantı birimidir. Bağlantı birimi ise. terminalleri.178 - . Masa üstü çalışma alanı olan iş istasyonları bir kişiye veya birbirine çok yakın bağlı bir gruba hizmet verir. bölümülerdeki mikro bilgisayarla birbirlerine bağlanmış olabilir. İletişim hatları istasyonları birbirlerine bağlamak için kulla. işletim sistemleri.

elektronik veri değiştirme sistemleri ve otomatik ofis ağlarıdır. sisteme eklenmiş olan erişim aracına ve mesajları kabul etmek için saklama yeri (örneğin posta kutusu) olan bireyler arasında iletişime olanak sağlayan bilgisayara dayalı bir ağdır. Satış Noktası Sistemleri (SNS) Bilgisayara dayalı SNS perakendeci firmaların bilgi sistemlerinde devrim yaratmıştır. Müşteri olarak bu sistemlerle süpermarketlerde. Bunlar elektronik posta sistemleri. SNS terminalleri ürüne ait veriyi ya anahtarlar yardımıyla ya da üründe optik olarak okunan bar kodları yardımıyla elde ederler. Bu ağlar entegre olduklarından bu iki amacı da gerçekleştirilebilir. satış verilerinin depolanması ve özetlenmesinden daha fazlasını yapar. SNS çoğu. Uçuşlarda mevcut koltuklar çevrim içi kütüklerde korunur. Bölümdeki terminallerin tümü bir mağaza kontrolcüsü olarak adlandırılan iletişim aracıyla merkezi işlemciyle bağlantılandırılır. kartını kasiyere verecek ve kasiyer de kartı terminale bağlan. Aynı zamanda merkezi veri tabanından finansal performans ve diğer konularla ilgili veri de alabilirler. departmanlı mağazalarda hatta kitapçılarda bile karşılaşmaktayız. elektronik fon transferi sistemleri. satış noktası sistemleri. SNS’lerin çoğunda terminaller daha sonra satış verisini merkezi ağla merkezi işlem birimine gönderir. Örneğin bir işletme satış. Aslında onların en önemli yararları yerine getirdikleri çeşitli destekleyici işlevlerinden kaynaklanmaktadır. Bu özelleştirilmiş ağlar ya önemli işlemlerin işlenmesi veya gereksinim duyulan bilginin iletilmesine yardım için tasarlanmışlardır. ? Özelleştirilmiş ağ nedir? Özelleştirilmiş (tahsis edilmiş) ağa ilişkin bilinen bir örnek havayollarının rezervasyon sistemidir.nılır. alış ve üretim faaliyetlerinden doğan işlem verilerini bilgisayar ağları aracılığıyla toplar ve işler.179 - . Rezervasyon görevlisi sistem aracılığıyla diğerleri ile de iletişim kurabilir. Bu elektro-mekanik kasaların yerini aslında bir mikro işlemci içeren akıllı terminaller olan elektronik kasalar almıştır. Bu tür perakendecilerde artık manual ve elektro-mekanik kasalar tarihe karışmıştır. Kredi kontrolünde faaliyetsel bir destek sağlar. Bunların çoğu uzak yerleşimlerden çeşitli işlem verilerini toplamak ve veriyi ya merkezi olarak ya da yerel olarak işlemek için işletmeler tarafından kullanılır. Bununla birlikte işletmeler artan bir şekilde bazı önemli işlevlere tahsis edilmiş olan özelleştirilmiş bilgisayar ağları geliştirmektedir. Ek olarak sistem bilet parasının hesaplanması gibi işlemleri de yapar. Müşteriden gelen bir rezervasyon talebi terminaller aracılığıyla girilir. Son yıllarda geliştirilen özelleştirilmiş ağlar giderek artmaktadır. Örneğin kredi kartıyla ödeme yapmak isteyen bir müşteri. ÖZELLEŞTİRİLMİŞ AĞLAR Günümüzde çok çeşitli bilgisayar ağları kullanılmaktadır. Elektronik Posta Sistemleri (EPS) EPS. Şekil 12-7 bir perakendeci mağazanın bir bölümünde kontrol istasyonundaki bir SNS terminalini gösterir. Eğer istenen koltuk mevcutsa kayıtlar bu rezervasyonu da gösterecek şekilde günlenir. Tüm mikro bilgisayarlar ağdaki diğer tüm iş istasyonları ile elektronik posta değişimi yapabilir.

. Orada merkezileştirilmiş çevrim içi kütüklerde numara müşterinin kredi kayıtlarına karşı kontrol edilecektir. Şekil 12.180 - . İşlem Satış Noktası Terminali Mağaza Kontrolcüsü Modem Modem Merkezi İşlemci Sorgulama İçin Görsel Görüntüleme Müşteri ve Stok Ana Kütüğü . çeşitli kalemlerin satışını yansıtmak için stoklar ana kütüğünü günler. Bu terminaller merkezileştirilmiş ağlarla ana bilgisayarlara bağlanır. terminale bir kalem tanımlandığında otomatik olarak uygulanacaktır. Eğer sorun çıkarsa kırmızı ışık yanacak ve veri reddedilecektir. müşterilerin fonla ilgili işlemlerini gönderen ve işleyen bilgisayarlı çevrim içi sistemler olan EFT sistemleri olarak giderek daha fazla kullanmaktadır. Daha sonra kredi kartının numarası büyük bankalar tarafından oluşturulan kredi merkezine gönderilecektir.7. çevrim içi sorgulamalar veya basılı kopyalar yardımıyla elde edilebilir. Yönetim İçin Raporlama . Perakendeciler İçin Çevrim İçi Satış Noktası Ağı. Üçüncü desteği de hem faaliyetsel hem de karar alma ağırlıklıdır. elde edebilir. Daha sonra miktarlar satış slipinde listelenir ve ayrıntısıyla tanımlanır. Bankaların çoğu bölümünde çevrim içi terminaller çok yaygındır. bu hafta müşteri başına ortalama satış miktarını vb. Örneğin bir yönetici son bir gün veya bir saat içindeki satışlarla ilgili bilgiyi. Bir kalemin stok düzeyi yeniden sipariş için önceden belirlenen stok düzeyine ulaştığında sistem o kalemi o mağaza için otomatik olarak sipariş eder. Yöneticiler için diğer bilgiler. ? Satış noktası sistemlerinin sağladığı destekler nelerdir? Elektronik Fon Transfer Sistemleri (EFT) Finansal kurumlar bilgisayara dayalı ağların uygulamasında ilk olmuşlardır. . . Sistem. Eğer bir sorun çıkmazsa sistem satış verisini kabul edecek ve terminalde yeşil ışık yanacaktır. Diğer faaliyetsel destek ise ürün fiyatlarıyla ilgilidir. Ağlar. Merkezi yerleşim yerinde veya mağaza kontrolündeki çevrim içi kütüklerde saklanan fiyatlar.mış bir okuma aracına verecektir.

. Bir müşteri alım yaptığında müşterinin bankadaki hesabına borç. Sipariş edilen mallar gönderildikten sonra satıcının EVD sistemi. Son olarak EFT sistemi perakendecinin ve satıcının kayıtlarında doğru kalanların yansıtılması için ödeme işlemini onaylatır.Elektronik Veri Değişimi Sistemleri (EVD) EVD sistemleri. Bu tür bir EVD sistemi SNS ve/veya EFT sistemiyle entegre olabilir.181 - .8. miktarı perakendecinin banka hesabına borç satıcının banka hesabına alacak yazılacak şekilde EFT sistemine gönderir. Şekil 12-8 temel satıcılarla ve EFT sistemiyle veri değişimini sağlayan bir EVD’nin perakendecinin SNS’nin entegrasyonunu gösterir. Müşteri Perakendecinin Satış Noktası Sistemi Yeniden Sipariş Edilen Stok Verisi Perakendecinin EVD Sistemi Müşteri Ödemeleri (Borç) Perakendeci Ödemeler (Borç) EFT Sistemi (Bankalar) Alım Siparişleri Faturalar Satıcı Tahsilatları (Alacak) Satıcının EVD Sistemi Şekil 12. SNS satılan miktar kadar stok mevcutlarını azaltır. bir firmanın bilgisayar sisteminden diğer bir firmanın bilgisayar sistemine veri değiştokuşunu sağlayan bilgisayara dayalı ağlardır. O zaman perakendecinin EVD sistemi alım emri için veri hazırlar ve veriyi elektronik olarak uygun satıcıya gönderir. Stok kaleminin stok düzeyi yeniden sipariş noktasının altında kaldığında sistem bunu EVD sistemine bildirir. bayan kıyafeti üreten bir firma EVD aracılığıyla satıcılara siparişte bulunabilir. Örneğin. Sadece kağıt akışının azaltılmasını değil faaliyetlerin iyileştirilmesini de sağlamıştır. Perakendecinin EVD sistemi. İşleme maliyetlerini ve gecikmeleri. stok düzeylerini ve tahsil edilmemiş alacakları azaltmıştır. EVD sistemleri hızla büyümektedir. Entegre Edilmiş Bir Elektronik Veri Değişim Sistemi. perakendecinin (satıcı) hesabına alacak yazılır. satış faturası için veriyi hazırlar ve veriyi elektronik olarak perakendeciye geri gönderir. Daha sonra satıcı aynı EVD sistemi aracılığıyla üretici firmaya faturayı gönderir.

Üstünlükleri hesaplama gücü. Olası türleri yıldız. Merkezi İşlem Birimi c.182 - . İletişim hizmetlerinin temel türleri kamu hatları. Bilgisayar ağı olarak kullanılan iki temel yapı merkezi ve dağıtımlı ağlardır. Muhasebeciler veri iletişimi ve kullanılan bilgisayar ağları konusunda bilgili olmalıdır.Özet Veri iletişimleri coğrafi olarak birbirinden ayrılmış bilgi sistemlerini birbirine bağlar. İletişim kanalları metal veya fiber optik kablolar olabilir veya gönderimler uydu veya mikro dalgalarla yapılabilir. Telefon kartları yardımıyla veri aktarımını sağlayan ve bir araçtan gelen sayısal sinyalleri örneksel (analog) sinyallere dönüştüren araç aşağıdakilerden hangisidir? a. kapsamlı bir kontrol sistemi ve profesyonel işgörende yoğunlaşmıştır. terminalleri. Bilgisayarlı ağlar bir dizi özelleştirilmiş gereksinimleri karşılamak için oluşturulmuştur. nisbeten yüksek donanım maliyeti ve koordinasyondaki güçlüktür. Bu tür ağlar elektronik posta sistemini. özel hatlar ve WATS hatlarıdır. halka. Veri tabanı da ya bölüştürülmüş olarak ya da çoğaltılarak dağıtılabilir. çok noktalı (multidrop) hatlar veya çok düzeyli (multiplexed) hatlar şeklinde çeşitleri vardır. otobüs ve ağaçtır. İletişim Kontrol Birimi e. Veri iletişiminde kullanılan donanım. Sorular 1. Terminal b. Tercih edilecek ağ yapısı firmanın bütün olarak işleme gereksinimlerine ve örgüt felsefesine bağlı olarak seçilmelidir. ağ faaliyetlerinin güvenirliliğini ve işleme olanaklarının modülerliğini ve basitliğini içerir. Dağıtımlı bir ağ ise birleştirilmiş bir yapı içinde bağlantılandırılmış işlemcilerden oluşur. halka. Dağıtımlı bir ağ yıldız. Veri iletişim teknolojisindeki son gelişmeler yerel alan ağlarını ve çeşitli ağ hizmetlerini kapsar. sofistike bir işletim sistemi. Yazıcı . Dağıtımlı bir ağ merkezi işlemciyi içerse bile en azından bazı işleme işlevleri bu dağıtılmış işlemciler tarafından yapılır. modemleri. satış noktası sistemini elektronik fon transferi sistemini ve elektronik veri değişim sistemini kapsar. hizmet birimlerinden ağ kontrolcülerden ve diğer donanımdan oluşur. iletişim işlemcisi ve multiplexor gibi iletişim kontrol birimlerini ve merkezi işlemciyi kapsar. Yerel alan ağları iş istasyonlarından. uzaktakı kullanıcıların gereksinimlerine yanıt verememesi ve hatalar nedeniyle kolayca zedelenebilir olmasıdır. hiyerarşik olarak çeşitlendirilebilir. Merkezi bir ağ temelde merkezi işlemci ve bağıntılı terminallerden oluşur. Modem d. Üstünlükleri kullanıcı gereksinimlerine cevap vermeyi. Noktadan noktaya. entegre bir veri tabanı. Eksik yönleri ise nisbeten karmaşık olması ve esnek olmaması. Eksik yönleri ise yeterli kontrol ve güvenliğin sürdürülmesindeki güçlük.

Bölgesel Ağlar 5. Merkezileştirilmiş Ağlar e. Aşağıdakilerden hangisi dağıtımlı ağların yararlarından biri değildir? a. Maliyetlerin azaltılması 4. Çok Noktalı Merkezileştirilmiş Ağ . Dağıtımlı Ağ c. Bölgesel Ağlar c. Satış Noktası Sistemleri b. Bir ürüne ait veriyi ya anahtarlar yardımıyla ya da üründe optik olarak okunan bar kodları yardımıyla elde eden ve bunları merkezi ağla merkezi işlem birimine gönderen ağ yapısı aşağıdakilerden hangisidir? a. Elektronik Veri Değişimi Sistemleri e. Bölgesel Ağ b. Çok Düzeyli Merkezileştirilmiş Ağ e. Olanakların optimal kullanımı d. Satış Noktası Sistemleri 3.183 - .2. Tek bir merkezi işlem birimi ve ona bağlanmış bir ya da daha fazla terminalden oluşan iletişim ağı yapısı aşağıdakilerden hangisidir? a. Birkaç terminali noktalarla merkezi işlem birimine bağlayan iletişim ağı aşağıdakilerden hangisidir? a. Noktadan Noktaya Merkezileştirilmiş Ağ d. Elektronik Fon Transfer Sistemleri d. Dağıtımlı Ağlar d. Özelleştirilmiş Ağlar b. Elektronik Posta Sistemleri c. Kullanıcı gereksinimlerini karşılayabilme b. Kontrol ve güvenilirliğin kolay olması c. Ağ faaliyetlerinin güvenilirliği e.

: Çok düzeyli kanala benzeyen toplayıcılar bir hat bölüşüm aracıdır.184 - . : Saniyedeki bit ya da bayt miktarını gösteren ölçü birimi. : Bir bilgi kaydını başka bir bilgi kaydına bağlayan bilgi öğesi. : Ana işlem biriminin kontrolunu ve bölümleri arasındaki uyumlaştırmayı ayrıca. Yani. Bu kanal çok sayıda giriş / çıkış birimine ve bunların farklı hızlarına uygun bir biçimde hizmet verir ya da düşük hıza sahip giriş / çıkış birimlerinin ana işlem birimine bağlanmasında kullanılır.Sözlük ve Kavramlar Dizini Ağ : Bilgisayarların. birbirine bağlı olduğu ve bilgi alışverişinin gerçekleştirildiği sistemdir. bir bilgisayar sistemindeki ana işlem birimi. genel müdürlük veya bölge). : İletişim olanaklarıyla bir yerden bir yere bilgi göndermek. çok sayıda bilgisayarı kapsayan ağ. bilgisayar donanım yapısı bakımından donanım yazılım işbirliğinde yeni yaklaşımların bir arada kullanıldığı. giriş / çıkış birimleri ve yan bellek gibi birimlerarası uyumlaştırmayı ve kontrolu sağlayan birimdir. ana işlem birimleri tek bir entegre devre olarak üretilmiş bilgisayarlardır. Akıllı Terminal Bağlantı Bölgesel ağlar bps Çok Düzeyli Kanal Gönderim Kontrol Birimi Modem Toplayıcılar Mikro Bilgisayar Mini Bilgisayar . : Genellikle kişisel bilgisayar terimi ile eş anlamlı olarak kullanılmaktadır. : Bilgisayarın ana işlem biriminin bazı özelliklerine sahip (bellek ve bilgi işleme) bir şekilde donatılmış ve bağımsız bir şekilde belli bilgilerin işlenmesini üzerine alabilen bir giriş / çıkış aygıtıdır. : Her iki yönde bilgi gönderiminin olanaklı olduğu kanal. bilgi işlem gücüne göre donanımın ucuzlaması ve hacmin küçülmesi bakımından avantajlı hale gelen bilgisayarlardır. Toplayıcılar birkaç mesajı eş zamanlı olarak tek bir hat üzerinden gönderebilirler. : Uzak yerleşimlere bilgi gönderimine olanak sağlayan araç. : Belli bir bölgeyle sınırlandırılmış (fabrika. : Teknolojide yaşanan hızlı gelişmenin ürünleriyle.

185 - ÜNİTE Bu Ünitede. bu üniteyi çalışmanız konuları daha kolay kavramanızı sağlayacaktır. Ünite 11 ve 12’yi kavradıktan sonra. Son olarak da karar alma sürecinde insan uzmanların yerine geçebilecek olan uzman sistemler üzerinde durulacaktır....Karar Destek Sistemleri ve Uzman Sistemler 13 . Çalışma Biçimine İlişkin Olarak. .. bunların kullanılabileceği alanlar ve sağlayabilecekleri destek düzeyleri belirtilecek ve etkin bir KDS’nin bileşenleri üzerinde durulacaktır. Karar alma düzeyindeki kişilere karar alma sürecinde yardımcı olacak Karar Destek Sistemleri (KDS) ele alınacak.

Gereksinim duyulan veri kalemlerinin çoğu muhasebe işlemlerinden elde edildiği ve çıktılar finansal tablolar olarak ifade edildiği için girdi ve çıktılar konusunda muhasebeci bilgi sahibi olmalıdır.1 genel bilgi sisteminin sınıflaması olarak bu destek sistem türlerini göstermektedir.GİRİŞ Karar alma düzeylerindeki kişilerin bilgiye erişebilmesinin yanısıra karar alma sürecinde onlara yönetsel destek sağlanması da son derece önemlidir. ? İşleme sisteminin ürettiği bilgiler nasıl kullanılır? Faaliyetsel Destek Sistemleri (FDS) Amacı işletme faaliyetlerinin planlanması ve kontrolüne yardım etmek olan FDS. Daha sonra diğer bir destek sistemi olan uzman sistemler üzerinde durulacaktır. Şekil 13. işletmenin kısa dönemli planlanmış görevleri ile problemler üzerinde durur. faaliyetsel destek sistemi ve karar destek sistemi olmak üzere üç farklı şekilde sınıflandırılabilir. Karar destek sistemlerinin geliştirilmesi muhasebeciyi de yakından ilgilendirmektedir. İşleme Sistemleri Daha önceki ünitelerde de belirttiğimiz gibi işleme sisteminin temel amacı işletmenin günlük faaliyetlerinin işlenmesi ile ilgilidir. Şekil 13. İşletmenin yönetsel kararlar almasına yardımcı olacak bilgiler işleme sistemi tarafından üretilmektedir. Bilgi sistemi işletmenin örgütsel ve fiziksel özelliklerini yansıttığı için şekildeki her bir bölüm işletmenin yönetsel ve faaliyetsel düzeylerini ifade etmektedir. Buradaki üç farklı yaklaşımın temel amacı işletme amaçlarına yönelik bilgi üretmektir. Bu nedenle FDS özellikle orta ve alt düzey yöneticilerin kısa dönemli taktik planlama ve faaliyetsel kontrol kararlarıyla ilgilenir. Ancak işleme sisteminin ürettiği bilgiler hazırlanmış raporlarda yer alır ve daha sonra da faaliyetsel veya karar destek sistemlerine iletilir. Muhasebecinin ilgi nedenlerini üç noktada toplayabiliriz: ● Muhasebecinin ana görevlerinden birisinin karar vermede ilgili bilgi sağlamak olması nedeniyle muhasebeciler karar süreci ve ilgili modellerle ilgilenirler. Bu yüzden ünitede karar destek sistemlerinin geliştirilmesi üzerinde durulacaktır.186 - . ● ● ? Muhasebecilerin Karar Destek sistemleriyle ilgisi hangi noktalardadır? Bu yüzden faaliyetsel ve karar destek sistemleri üzerinde durulup bilgi sistemlerine sağlanabilecek bazı destek düzeyleri belirlenecektir. Bu sistemleri geliştirme ve kullanmanın maliyetlerine karşı bunların yararlarını değerleme sorumluluğu da genellikle muhasebeciye verilen bir görevdir.1’de görüldüğü gibi işleme sistemi ile en üstteki karar destek sistemleri . Bilgi sistemi bir işletmenin örgütsel ve fiziksel özellikleri dikkate alınarak işleme sistemi. Örneğin siparişlerin listelenmesi ve kredilerin onaylanması gibi.

? Faaliyetsel destek sisteminin kullanım alanı nedir? Gündelik Olmayan Veri (Dış Kaynaklardan) Karar Destek Sistemleri Stratejik ve Taktik Planlama Kararları Gündelik Olmayan Veri (İç Kaynaklardan) Faaliyetsel Destek Sistemleri Faaliyetsel Kontrol ve Kısa Dönemli Taktik Planlama Kararları İşlem Verisi (Dış Kaynaklardan) İşleme Sistemleri Faaliyetsel Eylemler BİLGİ SİSTEMİ Veri Akışı Eylem ya da kararlara önderlik eden bilgi akışı Şekil 13.187 - . Yönetsel yargıların yerine geçmezler. ● ● KDS hem verileri hem de modelleri kullanır. hem gündelik(rutin) işlem verilerini hem de gündelik olmayan verileri iç veya dış kaynaklardan sağlamaktadır. Yani KDS daima bir ya da daha fazla yöneticinin katılımını gerektirir. KDS. zaman bölüşümlü ve gerçek zamanlı olabilir. kararların kalitesini artırmak için bireylerin entellektüel niteliklerini bilgisayarın yetenekleriyle birleştirir.arasında yeralan FDS. Bir FDS etkileşimli. Bununla birlikte bir yıllık planlamada bazı taktik planlama kararları da yer alabilir. KDS’deki kararlar asla sistem tarafından tek başına alınamazlar. Karar Destek Sistemleri (KDS) Bir KDS. KDS’nin ilgilendiği uzun dönemli ve nisbeten planlanmamış olan kararlar çoğunlukla stratejik yapıdadır. KDS’nin amacı alınan kararların verimliliği değil kararın geçerliliği ● ● . Böyle bir yapı içinde.1. karara katılan yönetici veya yöneticilerin karar verme etkinlikleri KDS sayesinde gelişebilecektir. işletmenin üst ve orta düzey yöneticilerine günlük faaliyetlerin ötesinde karar almalarında yardımcı olur. KDS’nin dört temel niteliği vardır. FDS çoğunlukla sistemin kendisi tarafından alınan kararları içerirken. Destek Sistemlerinin Türleri. Kestirilemeyen veya kısmen kestirilebilen problemlerle uğraşan karar verme düzeyindeki yöneticiler için bilgisayara dayalı bir destek sistemidir. onları desteklerler. Belirlenmemiş ya da kısmen belirlenmiş görevlere ilişkin karar alma sürecinde yöneticilere yardım için tasarlanır.

KDS yardımıyla çözümlenen kararlar aşağıdaki gibidir. ● ● ● ● Yeni geliştirilen bir ürün pazara sunulmalı mı? Yeni üretim olanakları nerede konumlandırılmalı? Başka bir firma satın alınmalı mı. Yöneticiler daima stratejik ve taktik kararları almak zorundadır. Bir Karar Destek Sisteminin Bileşenleri.188 - . Böylece KDS bir yöneticinin karmaşık problemli durumlarla ilgili olarak geniş bir bakış açısına sa- . Girdi olarak büyük ölçüde işletme dışı kaynaklardan sağlanan işlemsel veriler kadar gündelik (rutin) olmayan veriler de toplanır. Terminal veya Mikro Bilgisayar Kullanıcı Daha da fazlası KDS kullanan bir yönetici belki de belirli faktörlerin değerini değiştirmek ve sonuçları gözleyerek ilgili verilerle etkileşimli bir şekilde denemeler yapmak için modelleri kullanabilir.2. Bilgisel destek hem veri toplama hem de rapor üretme yoluyla sağlanır. Böylece KDS kullanan bir yönetici ilgili raporlama sisteminden raporları elde edebilir (Örneğin kârlılık raporlama sisteminden). Karar almayla ilgili verilerin toplanması ve analiz edilmesi yöneticilerin en çok gereksinim duydukları yardımlardır. Bununla birlikte yönetici bir terminal veya mikro bilgisayar aracılığıyla KDS’den işleme özgü raporlar da isteyebilirler. ? Karar destek sistemlerinin temel nitelikleri nelerdir? KDS.(etkinliği)dir. gerçek iş yaşamında birçok problemli durumda kullanılır. Çıktı tarafında ise programlanmış raporlar kadar işleme özgü raporlar da hazırlanabilir. faaliyetlere dahil edilmeli mi? Her faaliyet birimi için bütçelenmiş net gelir ve yatırımın geri dönme oranı ne olmalı? ● Maksimum satış ve kâr artışı için ürünlerimizin fiyatları nasıl olmalıdır? ? KDS’nin kullanıldığı işletmecilik eylemleri nelerdir? KDS kavramı aslında yeni değildir. Karar alma sürecinde bu yöneticiler çevrelerinden yardım alırlar. KDS Veri Tabanı KDS Model Tabanı KDS Kullanıcı Arabirimi Şekil 13.

işletme yöneticilerinin karar alma yetenekleri üzerinde yoğunlaşan ve artıran “bir idareci beyin destek sistemi”dir.189 - .hip olmasını ve önemli faktörlerin etkileşimlerini incelemesini olanaklı kılar. uygun kararı geliştirecek. Destek Sistemleri Tarafından Sağlanan Destek Düzeyleri. sistemden gereksinim duyduğu veriyi çağıracak. destek tasarımını en iyi duruma getirmek olduğu için öncelikle bu düzeyler üzerinde duralım. Yeni ürünü pazara sunup sunmama kararı buna bir örnektir. KDS’nin model tabanı FDS’nin model tabanında bulunan modellerden farklıdır. Bir model tabanı ise yeni model yaratma araçları kadar karar modelleri ve istatistik tekniklerinin bir dizisini kapsar. model yardımıyla veriyi işleyecek ve en uygun alternatifi seçerek kararı uygulamaya koyacaktır. zaman paylaşımlı. Bir kullanıcı arabirimi ise yöneticilerin veya diğer kullanıcıların veri ve model tabanlarıyla çalışmalarına olanak sağlar.2’de görülmektedir. Destek Düzeyi:1 Bu en alt düzey destek sistemi veri toplayacak ve daha sonraki kullanımlar için işlenmeden saklayacaktır. Bir veri tabanı günlük olmayan veri ve planlama verisinin bir çeşidini ve ilgili özetlenmiş işlemleri içerir.3 değişik destek düzeylerini göstermektedir. Bu sistem pazar verilerini toplayacak ve geri kalan tüm adımları karar verici yerine getirecektir. Bir KDS. Bu yüzden bir yönetici alternatif karar seçimlerini görebilir ve daha doğru olarak değerleyebilir. . 1 2 3 4 5 Şekil 13. tahsis edilmiş ve model tabanlı olmakla birlikte bazı noktalarda FDS’den farklıdır. Girdi Veri Veri Saklama Sistemi Veri İşleme Sistemi Model Veri Sistemi Karar Seçimi Öneri Sistemi Karar Alma Sistemi Çıktılar . . FDS gibi genellikle etkileşimli. Karar verici kararın gerektirdiği problemi tanımlayacak. Sonuç olarak bir KDS. şirket modelleri ve portföy modelleridir. finansal planlama modelleri. Bu yüzden bir KDS gerçek zamanlı bir sistem olarak tanımlanamaz. KARAR DESTEĞİNİN DÜZEYLERİ Bilgisayara dayalı destek sistemlerinin tümü çeşitli nedenlerle aynı derecede karar desteği sağlayamazlar. Şekil 13. Bir destek sisteminin tasarımındaki amaç. Bir KDS’nin bileşenleri Şekil 13. Bu modeller FDS modellerindeki optimizasyon prosedürlerinden ziyade simülasyonu kullanma eğilimindedir.3. KDS türü modeller. Zamanlılık KDS için çok önemli bir faktör değildir.

Destek Düzeyi:3 Bu düzeyde sistem. alternatif eylemlerin sonuçlarını tahmin etmek için bir model kullanır. Girdiler KDS’de kullanılan veriler dış kaynaklardan ve iç kaynaklardan elde edilir. Karar verici bu önerilen yolu seçebilir de seçmeyebilir de. talep doğrultusunda veriyi işlemekte ve analiz etmektedir. Karar verici kişilerin yeri tamamen sistem tarafından bir modele devredilmiş olur. Birkaç farklı fiyatın şahıslar üzerindeki etkilerini tahmin etmek için fiyatlama modellerinin kullanılması buna bir örnektir. Bu destek düzeyinin en iyi örneği stok sipariş kararıdır. Ekonomik sipariş miktarı karar modelini kullanarak sistem yeniden sipariş edilecek kalemlerin optimal miktarını kararlaştırır. İç kaynaklardan seçilen verilerin de tamamı işleme konu değildir. Şekil 13.2’nin daha geliştirilmiş bir şekli olan Şekil 13.Destek Düzeyi:2 Bu düzeyde sistem veriyi toplamakta. Ancak sistem. ? Bir destek sisteminin sağladığı destek düzeyleri nelerdir? BİR KDS’NİN BİLEŞENLERİ Etkin bir KDS şekil 13-2’de gösterilen temel unsurların uygun bir karışımını içerir. model kriterlerini en iyi karşılayan belirli bir alternatifi belirleyerek işlemi daha ileriye götürür. karar seçimini yapar ve kararı uygulamaya koyar. Destek Düzeyi:5 Bu düzeyde sistem karar vermek ve onu otomatik olarak uygulamaya koymak için bir karar modeli kullanır. Örneğin sistem. bir KDS tarafından içerilen karmaşıklığın derecesini gösterir.190 - . Karar verici daha sonra sonuçları çağırır. KDS’nin etkili olabilmesi için veri ilgili ve doğru olmalıdır. Her bir bileşen çok sayıda unsuru ve faaliyeti içerdiğinden etkin bir KDS’nin tasarımı oldukça güçtür. Daha sonra karar verici bu sonuçları ve ilgili tüm analizleri çağırarak önerilen kararı kabul eder veya reddeder ve daha sonra kararı uygulamaya koyar. 3. Karar verici daha önce sıralanan tüm karar işleme aşamalarını yerine getirir. yöneticiye nakit akım tablosu ve geçmişteki nakit düzeylerinin eğilimini sağlar ve bu bilgilere dayanarak yönetici kısa vadeli banka kredisi alıp almama kararını verir. beklenen alternatifler için sonuçları kıyaslar. düzeydeki gibi aynı tarzda bir karar modeli kullanır. Destek Düzeyi:4 Bu düzeyde sistem. . Örneğin karar modeli üretilen ürünlerin güney bölgesindeki depoya taşınması için en iyi yolu önerebilir. Çünkü modelde dikkate alınmayan bir faktör nedeniyle farklı bir yol tercih edilebilir.4. Ancak karar verici şimdi çalışmak için daha fazla kullanılabilir bilgiye sahiptir.

finansal ve sayısal modellerden oluşur. Çoğu işletmede KDS’nce kullanılacak veri tabanı faaliyetsel işlevlere hizmet veren veri tabanından farklıdır. kolaylıkla ulaşılabilecek bir veri tabanında saklanmalı. bir örgütün gereksinimlerine ve yapısına yanıt verecek şekilde ve birden fazla kişi ve birden fazla uygulama için kullanılabilecek şekilde organize edilmiş birbiriyle ilgili veriler toplamıdır. Veri Tabanı Dışsal Veri Girdileri İşlem Verisi Üretim Pazarlama . Buna ek olarak belirli modelleri içeren model tabanı işletmeden işletmeye de farklı olabilir. Model Tabanı Modelleme Dili Stratejik Model Modeller Tabanı Taktik Modeller Model Oluşturma Blokları . Karar Destek Veri Tabanı Finans Personel İçsel Veri Girdileri Kullanıcı Arabirimi Veri Manipülasyonu ve Analizi Bilgiyi Yeniden Çağırma Emir Dili Menüsü Çıktılar .. gözden geçirilir veya yenilenir. KDS’de kullanılacak veri. izlenebilmeli ve kapsamlı olmalıdır. Bir model tabanı. Model Tabanı Karar modellerinin bir kısmı çevrim içi model tabanında yer alır. Herhangi bir andaki model seti geçici olarak model tabanında yer alabilir. Bir Karar Destek Sisteminin Yapısı. belirli modeller sürekli bir temelde genişletilir. . Karar Verici Şekil 13. Veri Tabanı Bir veri tabanı. faaliyetsel veri tabanından özel olarak yüklenmelidir. Bununla birlikte makul düzeyde tam bir model tabanı stratejik ve taktik planlamaya. KDS’nce gereksinim duyulan veri.191 - .4. bir KDS’nde analiz yeteneği sağlayan gündelik ve özel istatistiksel. firmanın işlevlerine ve firmanın kilit karar vericilerine yardım eden modelleri kapsamalıdır.

1’de kullanılan tekniklerin kullanımına olanak sağlamalıdır. Örnek: Firmamız gelecek yıl % 25'lik bir pazar payına sahip olmak için ne kadarlık satış hacmine sahip olmalı ● ● ● Çıktılar Etkin bir KDS kullanıcıya ilgili. Finansal Bir Modelle Kullanılabilen Manipülasyon ve Analiz Teknikleri. grafik sunumlara kadar çok farklı şekillerde olabilir. İnsan Arabirimi KDS’de yer alan kişiler model kurucular ve karar alıcı kullanıcılardır. Tablo 13. öğrenme. Bu yüzden etkili bir KDS Tablo 13. Örnek: Bir kullanıcı satış değerleri ve her yıl hesaplanan net gelir yardımıyla gelecek beş yıl için firmanın bütçesini çıkartabilir. Eğer Ne analiz tekniği. Çıktılar cetvel şeklindeki çıktılardan. Örnek: Bir kullanıcı "Eğer 1 Ocak'ta ücretlerde saat başına 20.Veri Manipülasyonu ve Analizleri Veri değerlerini karar modeline aktarmak ve kriter değerlerini kararlaştırmak pek basit bir işlem değildir. problem çözme gibi) birleştirdiğimiz karakteristikleri sergileyen sistemler olan zeki bilgisayar sistemlerinin tasarımıyla ilgili bilgisayar teknolojisi ve yazılım gelişiminin bir parçasıdır. Kullanıcılar/ karar alıcılar ise karar almada KDS’nin yardımına gereksinim duyan yöneticilerdir. faktörlerin varsayılan değişikliklere ve koşullara nasıl cevap verceğini ortaya koymak için kullanıcılara "eğer ne" sorusu sorma olanağı tanır. dil. Faktörlerin değerlerinde değişiklik yapmak için karar modeli kriterlerinin duyarlılığını gösterir. kritik değerleri ve gelecek dönemlerdeki kriterleri verilen cari veriler ve beklenen değişim oranları doğrultusunda tahmin eder. bir model kriterinde istenen düzeye ulaşmak için faktörlerin gereksinim duyulan düzeyini belirlemek için kullanılır. Yapay zekaların uygulandığı üç temel alan .192 - . anlaşılabilir ve zamanlı bilgiler sağlamalıdır. Bir karar verici problem durumları ve karar sonuçlarını anlayabilmek için verilerle denemeler yapabilmelidir. Duyarlılık analizi tekniği eğer ne analizinin özel bir çeşididir.000 liralık artış yaparsak gelecek yıl firmamızın işçilik maliyetlerindeki artış ne olacaktır?" diye sorabilir. ● Zaman temelli simülasyon tekniği. Örnek: Eğer gelecek yıl birim satışlar % 10 düşerse firmamızın net gelirinde (model kriteri) ne etkisi olacaktır? Hedef araştırma analizi tekniği. insan davranışlarıyla (anlama. ? Bir KDS’nin etkin olabilmesi için hangi bileşenlere sahip olması gerekir? UZMAN SİSTEMLER (US) Yapay zekalar (YZ).1. Model kurucular bilgi işleme uzmanları ve programcılardır.

iç kontrol değerlemesi ve hata analizleri gibi karmaşık işletme uygulamalarında yararlanılmaktadır. Bir uzman sistem. bilgisayarda saklanarak kullanıcıların gereksinim duyduklarında bilgisayardan çağrılacaktır. Robotikler. bir uzman sistem yargılar ve kullanıcılara insan bir uzmanın yapacağı şekilde belirli karar seçimlerinde öneride bulunur.193 - . Özelleştirilmiş bilgi ve uzman insanların nedenselleştirmelerini sembolik olarak birleştirmek için bilgi mühendisliğinin bir türünü kullanan uzman sistemlerden. danışma ve iyileştirmedir. Bir uzman sistem zor bir problemin çözümünde veya karar vermede bir ya da daha fazla uzman insanın davranışlarını taklit eden bilgi tabanlı bir bilgisayar yazılımıdır. US’ın yetenekleri. bazı özel ve genellikle dar kapsamlı problemli alanlarda karar alma ve/veya problem çözmede insan uzmanla kıyaslanabilecek bir performans düzeyine ulaşabilir. maden keşfi gibi alanların yanısıra aktif-pasif yönetimi.“doğal diller”. tıbbi inceleme. . fabrikalarda. bilgi toplamını kullanarak sonuç çıkarsama yapabilir ve spesifik bir sonuca ulaşabilir. işletme planlaması. Bilgisayar. Aynı zamanda karar verme durumundaki kişilerin verimliliklerini artırır ve uzmanlaşmaya yardımcı olur. Uzman sistemler (us) ise. Örneğin popüler bir satranç oyuncusu bilgisayara karşı satranç oynadığında uzman sistemler sözkonusudur. laboratuarlarda ve diğer iş yerlerinde önemli fiziki işlevlerin yerine getirilmesini sağlayan robotların geliştirilmesinde kullanılmaktadır. ? US’in sağlayacağı yararlar nelerdir? US’e ilişkin ana fikir. doğal dillerin ve robotiklerin aksine bilgi işleme ve analiz fonksiyonlarını yürütebilir. Satranç oyuncusu satranç öğrenmek veya diğer bir insan rakibine karşı yapması gereken hamleleri önermesi için yardım amacıyla bir bilgisayar programını kullanıyorsa KDS sözkonusudur. Bunun dışında. Uzman sistemler kararların etkinliğini artırdığı gibi karar verme hızını artırmaktadır. Doğal diller kolaylıkla kullanılabilen arabirimlerinin geliştirilmesinde kullanılmaktadır. ● Bir ya da daha fazla uzmandan uzmanlık elde etmek ve ölümlü uzmanların bilgilerini gelecek dönemlere aktarmak. Sonuç çıkarsama yeteneklerini kullanarak karmaşık problemleri etkili ve verimli olarak çözmek için bu uzmanlığa başvurma. UZMAN SİSTEM YAPILANDIRILMASI US’in yapılandırılmasında ve kullanımında yer alan üç temel faaliyet geliştirme. Bu bilgi toplamı. “robotik” ve “uzman sistemlerdir”. Çözümlere nasıl ulaşıldığına ilişkin bir açıklama sağlamadır. Daha sonra bir insan uzman gibi uzman olmayanlara öneride bulunur ve eğer gerekliyse önerinin altında yatan mantığı açıklar. ● ● ● Uzman sistemler ile KDS arasındaki farklılığı şöyle örneklendirebiliriz. Problemleri veri yerine cevaplar sağlayarak çözme. bir işle ilgili bilgi toplamı olarak ifade edilen uzmanlığın insandan bilgisayara aktarılmasıdır.

Karar destekleri verinin toplanması ve saklanmasından (Düzey 1) yöneticilerin karar vermelerine (5. Bilgisayarlı bir KDS. FDS’nin sahip olduğu gerçek zamanlı olma yeteneğinin dışındaki yeteneklerin tümüne sahip olup. işletmenin tamamına yönelik modeller ile finansal planlama ve portföy türleriyle ilgili tüm kararları yerine getirecek modelleri içerir. daha karmaşık modeller ve unsurlarla ilgilenir. Bu çaba hangi araştırma tekniğinin kullanılacağına ve bilgi tabanındaki kuralların probleme nasıl uygulanacağına karar veren sonuç çıkarsama aracı tarafından yerine getirilir.194 - . yeni kuralların. İyileştirme US’ler geliştirme aşaması boyunca birkaç kez iyileştirilirler. Bu amaçla kullanılan sistemler işleme sistemi. Veri manipülasyon ve analiz unsurları “zaman tabanlı simülasyon”. düzeltme kurallarının eklenmesi ve bazı kuralların çıkarılmasını içerir. US kullanıcıya belirli bir olay hakkında gerçekleri sağlamak için soru sorarak kullanıcıyla tek yönlü bir diyalog yürütür. “eğer ne analizleri”. “duyarlılık analizleri” ve “hedef bulma” gibi teknikleri kapsar. veri tabanı ve model tabanıdır. Düzey) doğru sıralanan beş düzeyi kapsar. Kullanıcılar öneri istediklerinde US’e gelirler. . İyileştirme. Etkili bir bilgisayara dayalı KDS’nin unsurları. İşleme sistemi. Sistem faaliyete geçtikten sonra ek iyileştirmeler de yapılır. Kullanıcının yanıtlarını aldıktan sonra bir sonuca ulaşma çabasına girişir. model tabanı. Danışma Sistem bir kez geliştirildikten sonra kullanıcılara transfer edilir. faaliyetsel destek sistemi ve karar destek sistemidir. sistemin girdileri. Bazı FDS sabitleştirilen karar modellerini içerir ve belirli bir kullanıma hizmet eder. KDS. Bilgisayara dayalı modern FDS etkileşimli. uzman kişilerden ve/veya dökümanlardan elde edilen bilgiyle bilgi tabanının oluşturulmasını içermektedir. Veri tabanı günlenmiş ve ayrıntılı verileri içerirken. özellikle üst düzey yöneticiler tarafından alınacak uzun dönemli stratejik ve taktik planlama kararlarında kullanılmaktadır. FDS orta ve alt düzey yöneticiler tarafından kısa dönemli kararlar almaya yönelik çabalar içerir. Sistemin girdileri iç ve dış kaynaklardan sağlanan ilgili ve doğru verilerdir. gündelik veri işleme faaliyetlerine yönelik iken.Geliştirme Bir US’in geliştirilmesi. zaman paylaşımlı ve gerçek zamanlıdır. ? Bir uzman sistemin yapılandırılmasında ve kullanımındaki temel faaliyetler nelerdir? Özet Bir bilgi sisteminin amaçlarından biri de karar vermede yöneticilere destek sağlamaktır.

e.KDS’nin çıktıları. Uzman sistemler birçok işletmede kullanılmaktadır. Aşağıdakilerden hangisi uzman sistemler için doğru değildir? a.195 - . . Bilgi tabanı. Hedef Araştırma Tekniği 3. Uzman sistemler zaman içinde iyileştirilebilirler. Stratejik Modeller c. Zaman Temelli Simulasyon Tekniği b. uzman kişilerden ve dökümanlardan elde edilen bilgiyle oluşturulur. Uzman sistem olay hakkında gerçekleri öğrenmek için tek yönlü diyalog yürütür. Dikey Yüzdeler Analizi Tekniği c. Duyarlılık Analizi tekniği e. d. Yorumlayıcı e. Kullanıcılar öneri istediklerinde uzman sisteme başvurabilirler. Veri Manüpilasyonu ve Analizi 2. istek doğrultusunda hazırlanan grafik veya metin şeklindeki basılı veya ekranda hazırlanan raporları içerir. Sorular 1. Uzman sistemler. Model Tabanı d. Dışsal Veri Girdileri b. Uzman sistemler yönetsel karar almada kullanılmalarına rağmen bazı destek sistemlerinden önemli şekilde farklıdır. Uzman sistemlerin içerdiği unsurlar veri tabanı ve model tabanından ziyade bilgi tabanlarını ve sonuç çıkarma araçlarını kapsar. Uzman sistemin tek amacı günlük işlemlerin işlenmesidir. b. c. uzman kişilerin özel bir nedenselleştirme tabanlı dil aracılığıyla kodlanan bilgilerinden yararlanılarak geliştirilir. Eğer Ne Analizi tekniği d. Aşağıdakilerden hangisi karar destek sistemi bileşenlerinden biri değildir? a. Aşağıdakilerden hangisi KDS’nde kullanılan analiz tekniklerinden biri olamaz? a.

Elektronik Fon Transferi Sistemleri (EFT): : Daha çok finansal kurumlarca kullanılan ve merkezileştirilmiş ağlarla ana bilgisayara bağlanan ter minaller aracılığıyla müşterilerin fonla ilgili işlemlerini gönderen ve işleyen bilgisayarlı çevrim içi sistemlerdir.4. Bir problemin çözümünde veya karar vermede bir ya da daha fazla uzman insanın davranışlarını taklit eden bilgi tabanlı bir bilgisayar yazılımı olan sistem aşağıdakilerden hangisidir? a. Elektronik Posta Sistemleri (EPS) : Sisteme eklenmiş olan erişim aracına ve mesajları kabul etmek için saklama yeri olan bireyler arasında iletişime olanak sağlayan bilgisayara dayalı bir ağdır. alt sistem ya da birimler arasındaki ilişkiyi göstermek için kullanılan terim. Model Tabanı b. İşlem İşleme Sistemleri d. Robotikler d. Zeki Terminaller c. Etkileşimli Sistem . Bir işletmede üst ve orta düzey yöneticilerin karar almalarında yardımcı olmak üzere veri işleme prosedürlerinin ve yargılarının model tabanı seti olan sistem aşağıdakilerden hangisidir? a. Karar Destek Sistemleri c. Uzman Sistemler b. Karar Alma Sistemleri 5. Faaliyetsel Destek Sistemleri e. : Bilgisayarın işletim sistemiyle doğrudan etkileşimde bulunarak kullanıcı ya da diğer aygıtlara hizmet götürdüğü sistem. Karar Destek Sistemleri e.196 - . Faaliyetsel destek Sistemleri Sözlük ve Kavramlar Dizini Arabirim : Genelde iki sistem.

Elektronik Veri Değişim Sistemleri (EVD) : Bir firmanın bilgisayar sisteminden diğer bir firmanın bilgisayar sistemine veri değiş tokuşunu sağlayan bilgisayara dayalı ağlardır. Yerel Alan Ağlar Zaman Paylaşmak Veri Tabanı . Gerçek Zamanlı Modem Model Tabanı Satış Noktası Sistemleri (SNS) : Daha çok perakendeci firmalarca kullanılan ve ürüne ait veriyi anahtarlar veya üründe optik olarak okunan bar kodlar yardımıyla okuyarak satış verisinin merkezi ağla merkezi işlemciye gönderildiği ağlardır. : Telefon kartlarıyla veri aktarımını sağlayan araçlardır. : Tek bir coğrafik bölgeyle sınırlandırılmış alandaki terminaller ve bilgisayarlar arasında iletişim sağlayan ağlardır. : Gereksinim duyulan model setlerinin toplamıdır.197 - . Bilgi girişi ve çıkışı çevrim içi aygıtlarla yapılır. zaman bölüşümlü sistemlerde bütün kullanıcılar bilgisayarı sadece kendileri kullanıyormuş gibi davranabilirler ve hizmet görürler. : Birçok kullanıcının işlerini aynı anda yürütebilen bir işletim düzenidir. : Bir örgütün gereksinimlerine yanıt verebilecek şekilde birden fazla kişi ve birden fazla uygulama için kullanılabilecek şekilde organize edilmiş birbiriyle ilgili veriler toplamıdır. Bir araçtan gelen sayısal sinyalleri analog sinyallere veya analog sinyalleri sayısal sinyallere dönüştürür. : İşlemler oluştuğu anda bilgisayar tarafından işlenir ve sonuçlar anında istenilen yere ulaştırılır.

Muhasebe Bilgi Sisteminin Geliştirilmesi 14 . muhasebe bilgi sistemi geliştirme ilkeleri ve sistem analizi konuları üzerinde durulacaktır.198 - ÜNİTE Bu Ünitede.. Bu bakımdan bu ünitede ele alınan sistem geliştirme çabalarının mahiyetini ve muhasebe bilgi sistemi geliştirme ilkelerinin herbirinin ne anlam ifade ettiğini ve neyi amaçladığını kavramak bu ünitenin ve bundan sonraki ünitelerde ele alınan tasarım ve uygulama konularının anlaşılmasını kolaylaştırır. Muhasebe bilgi sisteminin yeni kurulması veya mevcut olan bir sistemin geliştirilmesi için yapılması gereken sistem geliştirme çalışmalarının ne olduğu açıklanacaktır. .. Bu amaç doğrultusunda sistem geliştirme çalışmalarının mahiyeti.. Çalışma Biçimine İlişkin Olarak. Muhasebe bilgi sisteminin geliştirilmesi için yapılacak çalışmalar ve bu çalışmalarda dikkate alınacak ilkeler bir bilgi sisteminin kurulması ve çalıştırılması için büyük önem arz eder..

ücret-işçilik alt sistemleri veya nakit bütçeleri alt sistemleri için de aynıdır. ✔ Sistem geliştirme çalışmaları geliştirilecek her sistem için aynı mıdır? Sistem geliştirme çalışmaları. Bu gereksinme bir bilgi sisteminin kurulmak istenmesi veya işletmede mevcut muhasebe bilgi sistemindeki yetersizliklerin veya aksamaların giderilmek istenmesi sonucu ortaya çıkar. Bu farklılıklar sistem geliştirme çalışmalarını etkiler.SİSTEM GELİŞTİRME ÇALIŞMALARI Muhasebe Bilgi Sistemi. Sadece ele alınan konular ve elde edilmek istenen amaçlar farklı olur. işletme eylemlerinin kontrolunu olurlu kılmak ve geleceğe ilişkin işletme eylemlerini planlamak için gerekli bilgileri sağlayan ve birçok alt sistemden oluşan bir bilgi sistemleri dizisi olarak tanımlanmıştı. yeni ihtiyaçlara cevap verecek şekle getirilmesi veya bilgi sisteminde mevcut bir problemin giderilmesidir. yönetimin varlıklar üzerindeki yönetim sorumluluğunu yerine getirmek. işletmenin muhasebe bilgi sisteminin veya bir alt sisteminin kurulması veya mevcut sistemin değiştirilmesi veya tamamlanması için sistemin tasarımından kullanılmasına kadar ve daha sonra kontrol edilmesi dahil adım adım yapılacak bütün işlemleri kapsar. kurulması ve çalışır duruma getirilmesi veya var olan bir sistemin yeni ihtiyaçlara ve gelişmelere cevap verecek duruma dönüştürülmesi ancak. Çalışmalarda ana konu muhasebe bilgi sisteminin veya alt sistemlerinin işletmede yeni kurulması veya kurulu olan sistemin iyileştirilmesi. Böyle bir sistemin tasarımı. Bu çalışmalar. Muhasebe bilgi sisteminin kapsamı işletmelerin koşullarına. genellikle bir proje ve sistem analizi çerçevesinde yürütülür. ✔ Sistem geliştirme çalışmaları nasıl yürütülür? Sistem geliştirme çalışmaları. kurulması istenen her sistem için. “sistem geliştirme çalışmaları” ile mümkündür.199 - . Sistem geliştirme çalışmaları birbirini izleyen şu dört aşamadan oluşur: ● ● ● ● Planlama (Ön Araştırma) Ön Tasarım Ayrıntılı Tasarım Uygulama Bu dört aşama daha sonra açıklanacağı gibi kendi içinde bir takım alt aşamalara ayrılır. ✔ Sistem geliştirme çalışmaları ne zaman başlar? Sistem geliştirme çalışmaları genellikle üst yönetimin böyle bir çalışma için duydukları gereksinme ile başlar. Aşamalar sistem geliştirme çalışmalarını gerektiren nedenlerin saptanması ile başlar. kurulmasına karar verilen muhasebe bilgi sisteminin veya bir alt sisteminin çalışır duruma getirilmesi ile son . bir çözüm veya çıkış yolunun aranması ve en uygun çözüm yolunun zamanında ve en düşük maliyetle uygulanmaya konulması amaciyle yapılan bir plan veya çalışmalar bütünü olarak tanımlanabilir. bir konu etrafında düşüncenin yoğunlaşması. yapılması gereken sistem geliştirme çabaları her sistem için yapılacaktır. Fakat buna karşılık. örneğin genel muhasebe. maliyet muhasebesi veya bunların alt sistemi olarak satışlaralacaklar. Proje genel anlamda. faaliyet yapılarına ve yönetim anlayışlarına göre bazı farklılıklar gösterir. sistem geliştirme çalışmaları ve bu çalışmalar sırasında uyulacak ilkeler temel olarak aynı kalır. İzlenecek yol.

sistemin içeriğine bağlı olarak. Sistemin yapısı ve çalışma düzeni. Bu ekip sistem geliştirme çalışmalarının planlanması. Muhasebe bilgi sistemi geliştirme ilkeleri.bulur. vergi uzmanlarından. ancak uzun deneyimler sonucu geliştirilen ve sistem tasarımında yol gösterici birer rehber niteliğindedir. muhasebecilerden. ekonomik ve etkin bir muhasebe bilgi sistemi ancak bir takım ilkelere uyularak var edilebilir. bir eylemi gerçekleştirmek için yapılması gerekli işlemleri yapmak üzere birbirine bağımlı bir araya getirilmiş unsurların oluşturduğu bir yapı ve çalışma düzenidir. ne şekilde. ✔ Sistem geliştirme ilkelerinin işlevi nedir? Sistem ilkeleri. bilgisayar uzmanlarından ve ilgili olabilecek diğer elemanlardan oluşur. endüstri mühendislerinden. sistemin kendisini oluşturan unsurların (öğelerin) neler olduğunu ve sistemin içinde yapılması gereken işlemlerin. ✔ Sistem geliştirme çalışmaları kimler tarafından yürütülür? Muhasebe bilgi sistemini geliştirme çalışmaları genellikle bir ekip tarafından yürütülür. neyle. nasıl. diğer bir ifadeyle. Planlama ve Ön Tasarım aşamaları Ünite 15’te. Ayrıntılı Tasarım ve Uygulama aşamaları da Ünite 16’da açıklanacaktır. ✔ Sistem geliştirme ilkeleri nasıl olabilir? Muhasebe bilgi sisteminin veya herhangi bir alt bilgi sisteminin başarısını belirleyecek olan belli başlı Muhasebe Bilgi Sistemi Geliştirme İlkeleri şunlardır: ● ● ● ● ● ● ● Uygun Maliyet İlkesi Raporlama İlkesi İnsan Etkeni İlkesi Örgüt Yapısı İlkesi Esnek Olma İlkesi Açık ve Anlaşılabilir Olma İlkesi Veri Biriktirme ve Süreçleme İlkesi ? Muhasebe bilgi sistemi geliştirme ilkeleri ne demektir? Hangi temel ilkeler vardır? . işletmecilerden. Nitekim. kesin yasalar değil. yöneticilerden. örgütlenmesi. Bütün bunların beklenildiği gibi meydana getirilmesi. amaca hizmet edecek bir yapının oluşturulmasında en önemli etkendir. sistemin yapısının ve çalışma düzeninin sağlanması ancak sistemin tasarımı sırasında uyulacak birtakım ilkelerle mümkündür.200 - . ? Sistem geliştirme çalışmaları ne demektir ve hangi amaca yöneliktir? MUHASEBE BİLGİ SİSTEMİ GELİŞTİRME İLKELERİ Sistem belirli bir amaca varmak. sistem analistlerinden. ne zaman ve kimler tarafından yapılacağını gösteren açıklamalara ait yönergeler ile sağlanır. yürütülmesi ve kontrol edilmesinden sorumlu olacaktır. Ekip.

içe ve dışa yönelik olarak ektin bir raporlama düzeni sağlayacak şekilde geliştirilmelidir. sistemin yalnızca dış raporlamaya veya yalnızca iç raporlamaya yönelik olması gerçeklerle bağdaşmaz. tutarlı bir şekilde bilgi sağlamak ve iç kontrolu olurlu kılmak amacıyla uygun bir maliyetle geliştirilmelidir. ancak raporlarla olur. Bu bilgilerin etkin bir şekilde ilgili yerlere iletilmesi. gecikmeli bir faturalama işleminden doğacak mali sıkıntı veya sistemin vereceği yanlış bilgiler sonucu gerekli olabilecek ek maliyetler gibi. sistem için harcanan maliyetin uygunluğundan söz etmek yerindedir. görünmez maliyetlere koşut olarak parayla ölçülmeyen yararların da ikincil (tali) durumda kalacağı açıktır. genel olarak sistemden sağlanacak ve ölçülebilecek yararların sistem maliyetini (görünür maliyet) karşıladığı veya geçtiği durumlarda.Uygun Maliyet İlkesi Muhasebe bilgi sistemi. Böylelikle yukarıdaki soruya verilecek yanıt. yönetimin gereksinmelerine uygun olarak. sistemin parayla ölçülemeyen yararları arasında sayılabilir. Bunlardan birincisi personel. Bunlar tamamen karar verme durumundaki yöneticilerin sübjektif değer yargılarına bağlıdır. İkincisi ise zaman zaman ortaya çıkabilecek ve önceden kestirilemeyen “ görünmeyen maliyet”dir. ✔ Uygun maliyet ilkesi ne demektir? Raporlama İlkesi Muhasebe bilgi sistemi. işletmede var olan personel veya donanımla yapılan bilgi işlem eylemlerinin maliyetlerinde bir tasarrufun sağlanması veya sistemle sağlanacak bir kontrol ile depolarda daha az veya daha çok mal bulundurma sonucu elde edilebilecek parasal tasarruflar gibi yararlar örnek gösterilebilir. Genellikle iki maliyet biçiminde ortaya çıkar. ✔ Uygun maliyetin ölçüsü nedir? Uygun maliyetin ölçüsü. Görünmeyen maliyetlerin önceden saptanması veya önceden kestirimi zordur. bütün bilgi sistemlerinde olduğu gibi. bilgi sağlamaktır. Uygun maliyetin saptanmasında. sistem için harcanan parayla. Ancak dış raporlamayı da (devlete. Çünkü iç ve dış bilgi kullanıcıları tarafından istenecek bilgiler aynı muhasebe bilgi sisteminden sağlanır. Bunun yanında bilgi işlem eylemlerinde sağlanacak çabukluk ve zamanlı bilgi süreçleme gibi yararlar. haberleşme araçları. kredi kurumlarına ve kamuya) içeren bilgi sistemidir. Bilindiği gibi muhasebe bilgi sisteminin ana amacı. Raporlama ilkesi ne demektir? .201 - ? . Yararlara örnek olarak. Uygun maliyet ilkesi Muhasebe Bilgi Sistemi Geliştirme İlkelerinin en önemlisidir. sistemin işletmeye sağlıyacağı ölçülebilir yararların karşılaştırılmasına bağlıdır. Muhasebe bilgi sistemi genellikle işletme içi eylemlere yönelik bir bilgi sistemidir. Bu nedenle uygun maliyetlerin saptanmasında temel etken görünür maliyetlerdir. formlar ve donanım (bilgi işlemde kullanılan araçlar) gibi sistem öğelerine harcanacak olan ve parayla ifade edilebilecek “görünür maliyetler”dir. Örneğin. ortaklara. Uygun maliyetin saptanması oldukça karmaşık bir sorundur. Bu nedenle iç ve dış raporlamanın sistem içinde birlikte düşünülmesi gerekir. Çünkü sistemin temel çıktısı raporlardır. Nitekim.

Etkin bir muhasebe bilgi sistemi. Kişiler bu beklentilerini sistemin sosyal yapısında gerçekleştirmek isterler. insancıl etkenleri dikkate alarak geliştirilmelidir. İşletme dinamik ve açık bir sistemdir. kontrol noktalarının ve çalışma alanlarının doğru olarak saptanmasına olanak tanımaz. ? Örgüt yapısı ilkesi ne demektir? Esnek Olma İlkesi Muhasebe Bilgi Sistemi. Açık bir sistem olarak ise. Ancak her kişinin beklentileri eski deneyim ve görgülerine göre farklılıklar gösterir. Bu açıdan sağlıklı bilgi akışı ve gerekli yerlere gerekli bilginin verilmesi ancak tanımlanmış bir örgüt yapısı içinde olabilmektedir. değişiklikler karşısında yeni-baştan düzenleme gerektirmeksizin. yeni gereksinmelere yalnızca yeni bir takım eklerle cevap verebilen bir sistemdir. belirli ve açıkça tanımlanmış bir örgüt yapısı içinde işlev görecek şekilde geliştirilmelidir. ? Esnek olma ilkesi ne demektir? .202 - . ancak belirli temellere dayalı sağlam bir sosyal yapı ve bu sosyal yapıyı oluşturan kişilerin sistemi benimsemeleriyle mümkündür. bilgi gereksinmelerinin neler olabileceği saptanamaz. Benimsetilmeyen bir sistemin çalışma olanağı yoktur. gerek gelişme sürecinden gerekse iç ve dış koşullardan doğan değişikliklerle karşı karşıya kalır. bu özellikleriyle üzerinde durulması gerekli önemli bir konu olmaktadır. esnek bir şekilde geliştirilmelidir.İnsan Etkeni İlkesi Muhasebe bilgi sistemi. işletme değişen iç ve dış koşullardan sürekli etkilenir. İnsan etkeni ilkesinde ikinci önemli bir konu sosyal yapıyı oluşturan kişilerin sistemi benimsemeleridir. Örneğin. Bu kişiler sistemin sosyal yapısına girerken. Bu nedenle. iş yaşamı dışındaki sosyal durumlarının ve geçmişteki görgü ve deneyimlerinin doğurduğu belirli ümit. Dinamik bir sistem olarak işletme sürekli bir gelişme süreci içinde olur. ? İnsan etkisi ilkesi ne demektir? Örgüt Yapısı İlkesi Muhasebe Bilgi Sistemi. Böylelikle bunlara yönelik bilgi gereksinmeleri karşılanamaz. belirli temellere dayanan bir çalışma düzeninin sağlanması gerekir. Yine aynı şekilde iyi tanımlanmamış bir örgüt. Dolayısiyle işletme. farklı ortamdan gelen ve değişik özellikleri olan kişilerin birbirleriyle olan ilişkilerinde. ancak değişikliklere uyum sağlayan esnek bir sistemle mümkün olabilir. İşletmenin yeni bilgi ve kontrol gereksinmelerine civap vermek. sistemin sosyal yapısını oluşturur. Muhasebe bilgi sisteminin çalışmasından sorumlu kişiler. Muhasebe Bilgi Sisteminde kullanılan bir hesap planının veya kodlama yönteminin yeni gereksinmeler karşısında bir takım eklerle kullanılabilirliğini devam ettirmesidir. Çünkü sistemin etkinliğinden insanlar sorumludur. bekleyiş ve isteklerle gelirler. Sistemin sosyal yapısı. Örgüt içindeki yeri ve buna bağlı olarak yetki ve sorumlulukları iyi tanımlanmamış bir yöneticinin. karar merkezlerinin. Esnek bir sistem ise.

anlamlı. varsa problemlerin belirlenmesi ve bu problemlerin çözümlerinin bulunması ve sistemin tamamlanması ve sisteme ilavelerin yapılması demektir. Yeni bir sistemin kurulması başlı başına yeni bir sistemin tasarımıdır. ✔ Sistem analizi ne demektir? Sistem analizi. Bir ekonomik olayın ortaya çıkması durumunda. işletmelerdeki açıklık ve anlaşılabilirlik sistemin çalışmasından sorumlu kişilerin sistemi izleyebilmelerini kolaşlaştırır. para akışı gibi) ile bilgi akışında ortaya çıkan problemleri gidermek veya söz konusu akışları iyileştirmek için yapılacak çalışmalar bütünüdür. sistem içindeki eylemlerin kolaylıkla izlenebilmesi amaciyle. değişik karar merkezlerinde verinin toplanması. mevcudun ne olduğunun anlaşılması. gerek fiziksel.203 - . Bir bilgi sistemi değişik karar merkezleri etrafında tasarımı yapılarak geliştirilir. Mevcut olan sistemin değiştirilmesi veya ihtiyaca cevap verecek duruma getirilmesi ise. ✔ Karar merkezi ne demektir? Karar merkezi. ✔ Veri biriktirme ve süreçleme ilkesi ne demektir? SİSTEM ANALİZİ Muhasebe bilgi sistemini geliştirme çalışmalarının yeni bir sistemin kurulması veya mevcut olan sistemin değiştirilmesi veya ihtiyaca cevap verecek duruma getirilmesi için yapılan çalışmalar olduğunu belirtmiştik. Dolayısiyle bilgi sisteminin kendisi. Buna bağlı olarak işletmeler daha kolay bir şekilde yapılır. gerekse bilgi akışlarına ilişkin faaliyetlerin yürütülmesinden sorumlu olan. Muhasebe bilgi sisteminin geliştirilmesi ile ilgili bu ilke. açık ve anlaşılabilir bir şekilde geliştirilmelidir. Bir sistemin etkin olması. bilgi işleme konu olacak verilerin doğru ve gerekli ayrıntılarla ilk kayıtlarının yapılması gerekir. Bu bakımdan ilk kaydın doğruluk ve ayrıntı derecesi oldukça önemlidir. zamanlı ve ilgili yönetsel bilgilerin elde edilmesi verilerin sistemdeki ilk kayıtlarına bağlıdır. ? Açık ve anlaşılabilir olma ilkesi ne demektir? Veri Biriktirme ve İşleme İlkesi Muhasebe Bilgi Sistemi. Bu nedenle başlangıçta ayrıntı derecelerinin çok iyi saptanması yararlı olmaktadır. başka bir deyişle anlamlı.Açık ve Anlaşılabilir Olma İlkesi Muhasebe Bilgi Sistemi. karmaşık olmasını gerektirmez. Açık ve anlaşılabilir bir sistem. mal. işletmenin karar merkezlerindeki ve karar merkezleri arasındaki fiziksel akış (malzeme. Muhasebe bilgi sisteminden istenen etkinliğin sağlanması. zamanlı ve ilgili yönetsel bilgi sağlayacak şekilde geliştirilmelidir. ancak sistemin veya alt sistemlerinin ve sistem içindeki işlemlerin iyi bir şekilde tanımlanmasıyla sağlanır. veri veya bilgilerin sistem içindeki “girdi-işleme-çıktı” şeklinde akışlarıyla ilgilidir. Bunun için sistem analizi çalışmalarının yapılması gerekir. bilgi girdilerine göre kararlar veren ve bunlara göre tavır takınan ve bir kişiye bağlı olan bir yönetim alanı veya birimidir. İlk kaydın gerekli ayrıntıda olması daha sonra sistemden çok amaçlı bilgilerin alınmasına olanak sağlar. Açık ve anlaşılabilir işlemlere dayalı bir sistem kişiler tarafından karmaşık bir sisteme nazaran daha çabuk öğrenilebilir. işlenmesi ve bilgiye dönüştürülmesi ve karar .

sağ duyu ve deneyim gibi kalitatif faktörlerden de yararlanılır. İşletmedeki bilgi akışında bazı aksaklıklar. Problem çözme ve tasarımı kapsayan sistem geliştirme çabalarında sistem analizi uygulamaları olarak altı temel işlem vardır: ● ● ● ● ● ● ● Problemin tanımlanması Sistem analizi çalışmalarının programlanması Seçenek çözümlerin geliştirilmesi Seçeneklere yönelik modellerin kurulması Seçeneklerin maliyet-etkinlik analizlerinin yapılması Seçeneklerden birinin seçimi Seçilen seçeneğin uygulamaya konulması.merkezleri arasında veri veya bilginin akışı şeklinde irdelenir.1’de birbirle- .1. problem çözme.204 - . ✔ Sistem analizinde nelerden yararlanılır? Sistem analizinde kantitatif teknikler kullanıldığı kadar. Amaçlara varmak ve faaliyetlerde etkinlik sağlamak için mutlaka var olan problemleri ortadan kaldırmak gereklidir. Mevcut bilgi sistemi istenildiği gibi işlem görmüyor olabilir. yeni gereksinmeler. yargı. gecikmeler ortaya çıkabilir. izlenmesi ve değerlen mesi. düzensizlikler. Ekonomik olarak kabul edilebilir mi? Hayır Evet Seçimin Yapılması Hayır Olduğu gibi kabul edildi mi? Evet Çözümün-Modelin uygulamaya konulması Belirtilen ve Şekil. yeni fikirler ve teknolojinin uygulanması ve mevcut uygulamaların geliştirilmesi gibi olaylardır. Sistem analizine başlanmasının temel nedenleri. Aşağıdaki akış şemasında birbirini izleyen söz konusu işlemler ve bu işlemlerin birbirleri ile ilgileri gösterilmiştir: Bilgi kullanıcıyönetici ile sistem analistinin karşılaşması Problemin Tanımlanması Seçeneklerin Geliştirilmesi Seçenekler istenenleri karşılıyor mu? Hayır Evet Modellerin Kurulması Şekil 14. yaratıcılık. Maliyet-Etkinlik Analizi Sistem Analizi İşlemleri.

seçeneklerden en uygun olanının seçilmesi ve uygulamaya konulması işlemleridir. Sistem geliştirme çalışmalarından beklenen sonucun elde edilmesi. seçeneklerin geliştirilmesi. esnek olma. Sistem geliştirme çalışmaları genel kabul görmüş muhasebe ilkelerine dayanır. problemin tanımlanması. b. diğer bir ifadeyle. açık ve anlaşılabilir olma. Bu çalışmalar. Sistem geliştirme çalışmaları kurulması istenen her bilgi sistemi için aynıdır. uygun maliyet. ayrıntılı tasarım ve uygulama aşamalarından oluşan sistem geliştirme çalışmaları izleyen ünitelerde belirtilen çerçeve içinde ayrı ayrı ele alınarak açıklanaçaktır. örgüt yapısı. d. çalışmaların programlanması. ayrıntılı tasarım ve uygulama aşamaları sistem analizi çerçevesinde yürütülür.205 - . veri biriktirme ve süreçleme ilkelerine uyulması gerekir. c. ayrıntılı tasarım ve uygulama aşamaları olarak birbirini izleyen dört aşamada yürütülür. Sistem geliştirme çalışmaları genellikle bir proje ve sistem analizi çerçevesinde yürütülür. Sistem geliştirme çalışmalarını oluşturan dört aşama da bu çerçevede ve ayrıntılı olarak gerçekleştirilir. insan etkeni. Sistem geliştirme çalışmaları için aşağıdakilerden hangisi doğru değildir? a.? ri ile ilgileri gösterilen sistem analizi işlemleri (aşamaları) Sistem Geliştirme Çalışmalarının temelini oluşturur. istenilen bir sistemin istenildiği şekilde kurulması veya geliştirilmesi sırasında muhasebe bilgi sistemi geliştirme ilkeleri olarak ifade edilen. çalışır duruma getirilmesini kapsar. Sistem geliştirme çalışmaları. . ön tasarım. ön tasarım. Nitekim planlama. Sorular 1. Sistem Geliştirme Çalışmalarının aşamaları olarak daha önce sayılan planlama (ön araştırma). raporlama. kurulmasını. Sistem analizinin hedefi ve içeriği nedir? Özet Muhasebe bilgi sisteminin tasarımı. Bu aşamaların temeli. kurulması ve çalışır duruma getirilmesi veya var olan bir bilgi sisteminin yeni ihtiyaçlara ve gelişmelere cevap verecek duruma dönüştürülmesi sistem geliştirme çalışmaları ile gerçekleştirilir. kurulması istenen her bilgi sistemi için aynıdır. sistem analizine dayanır. ön tasarım. Sistem analizi genel olarak. Sistem geliştirme çalışmaları. işletmede yeni bir bilgi sisteminin kurulmak istenmesi veya işletmede mevcut muhasebe bilgi sistemindeki yetersizliklerin veya aksamaların giderilmek istenmesi sonucu ortaya çıkar ve ön araştırma. Sistem geliştirme çalışmaları bir bilgi sisteminin tasarımını. genellikle bir proje ve sistem analizi çerçevesinde yürütülür.

e. Sistem geliştirme çalışmaları kurulan ya da geliştirilen sistemin kontrol edilmesini de kapsar. 2. Muhasebe bilgi sistemi geliştirme ilkeleri kapsamında aşağıdakilerden hangisi yer almaz? a. Değişmezlik İlkesi b. Örgüt Yapısı İlkesi c. Raporlama İlkesi d. Uygun Maliyet İlkesi e. İnsan Etkeni İlkesi

3. İşletmenin açık ve dinamik bir sistem olması, sistem geliştirme çabalarında, aşağıdaki ilkelerden hangisinin sürekli gözönünde tutulmasını gerektirir? a. Örgüt Yapısı İlkesi b. Esnek Olma İlkesi c. Açık ve Anlaşılabilir Olma İlkesi d. Veri Biriktirme ve Süreçleme İlkesi e. İnsan Etkeni İlkesi

4. İşletmenin karar merkezlerindeki ve karar merkezleri arasındaki fiziksel akış ile bilgi akışında ortaya çıkan problemleri gidermek veya sözkonusu akışları iyileştirmek için yapılacak çalışmalar bütününe ne denir? a. Yönetim Bilgi Sistemi b. Bilgi İşlem c. Sistem Analizi d. Sistem Organizasyonu e. Süreçleme

5. Sistem analizi işlemlerinin başlangıcı nedir? a. Problemin tanımlanması b. Sistem analizi çalışmalarının programlanması c. Seçeneklere yönelik modellerin kurulması d. Seçeneklerin maliyet-etkenlik analizlerinin yapılması e. Seçeneklerden birinin seçimi

- 206 -

Muhasebe Bilgi Sisteminin Ön Tasarımı

15
- 207 -

ÜNİTE

Bu Ünitede...
Muhasebe Bilgi Sisteminin kurulması veya mevcut sistemin iyileştirilmesi ve genişletilmesi için yapılan sistem geliştirme çalışmalarının ilk iki aşaması olan çalışmaların planlanması ve ön tasarım aşamaları açıklanacaktır. Bu nedenle, sistem geliştirme çalışmalarının nedenleri, çalışma planı, sistem sınırlarının geliştirilmesi, bilgi gereksinmelerinin saptanması, sistem amaçlarının geliştirilmesi, sistem kısıtlayıcılarının ve kaynaklarının belirlenmesi, çıktıların, girdilerin, süreçleme işlemlerinin belirlenmesi, sistem öğelerinin saptanması, maliyet-etkinlik analizi konuları üzerinde durulacak ve bunların nasıl yapılacağı anlatılacaktır.

Çalışma Biçimine İlişkin Olarak...
Muhasebe bilgi sisteminin geliştirilmesi birbirini izleyen aşamalarla gerçekleştirildiğinden, her bir aşamanın başlı başına iyi öğrenilmesi yanında, aşamalar arasındaki ilişkinin de iyi öğrenilmesi bu ünitede anlatılan konuların anlaşılmasını kolaylaştırır.

MUHASEBE BİLGİ SİSTEMİ GELİŞTİRME ÇALIŞMALARININ PLANLANMASI
Sistem geliştirme çalışmalarının ilk aşaması çalışmaların planlanmasıdır. Ön araştırma olarak da ifade edilen planlama aşaması, üst yönetimin veya işletmedeki diğer bilgi kullanıcılarının, yönetim faaliyetleri için gerekli bilgileri etkin bir şekilde ve zamanında sağlayacak olan muhasebe bilgi sistemine veya herhangi bir alt bilgi sistemine duyacakları gereksinme ile başlar. Bu nedenle önce bilgi sisteminin kurulmasını gerektiren nedenler belirlenir?

Nedenlerin belirlenmesi ne açıdan yarar sağlar?
Sistem geliştirme çalışmaları nedenlerinin saptanması, çalışmaların ne yönde olabileceği saptanır. İşletmedeki mevcut sistem mi düzeltilecek yoksa, yeni sistem mi kurulacak? Buna göre sistem analizi ve tasarım işlemleri yapılır. Çalışmaların yönü genel bir şekilde belirlendikten sonra, belirlenen bu yöne göre, sistemin tasarımından, çalışır duruma gelinceye kadar yapılacak çalışmalar ve çalışmaların yürütülebilmesi için gerekli para, eleman ve zaman gösteren bir eylem planı hazırlanarak, bir rapor şeklinde yönetime sunulur. Üst yönetim bu rapora göre sistem geliştirme çalışmalarının devamına ve kesilmesine ilişkin kararını verir. Planlama aşamasının belinlenen bu içeriği aşağıda açıklanacak olan, sistem geliştirme çalışmaları nedenlerinin saptanması ve eylem planınınhazırlanması alt aşamaları ile gerçekleştirilir.

?

Sistem geliştirme çalışmalarının ilk aşaması olan planlama aşamasının içeriği nedir?

Sistem Geliştirme Çalışmaları Nedenlerinin Saptanması
Sistem geliştirme çalışmalarının yönünü belirlemek için çalışmaları gerektiren nedenlen saptanır. Sistem geliştirme çalışmaları genel olarak iki yönde yürütülür: 1) İşletmede yeni bir muhasebe bilgi sistemi veya yeni bir alt bilgi sisteminin kurulması, 2) Mevcut sistemin düzeltilmesi. Sistem geliştirme çalışmaları, bilindiği gibi, işletmede bilgiye ve dolayısiyle bilgi sistemine duyulan bir gereksinmeyle başlamaktadır. Bu gereksinme temel olarak yeni gelişmelerden veya işletmede mevcut bilgi sisteminden doğan aksamaların veya yetersizliklerin giderilmek istenmesinden kaynaklanır.

Ne gibi yeni gelişmelerden söz edilebilir?
Sistem geliştirme çalışmalarını gerektiren yeni gelişmeler genel olarak iki noktada ortaya çıkar. Birincisi; bilgi işlem teknolojisinde, özellikle bilgisayar teknolojisinde görülen hızlı değişmelerin yarattığı yeni olanaklar. İkincisi; yönetim biliminde, işletmecilik uygulamalarında görülen yeni yönetim teknikleri ve yeni uygulamalar. Mevcut bilgi sistemindeki aksamalar, yönetimin etkinliğini önemli derecede azaltır. Mevcut bilgi sisteminin yönetime gerekli bilgileri zamanında ve içerikte sağlayamaması alınacak kararları olumsuz yönde etkileyebilir. Bu durum yeni bir sistemin kurulmasını veya mevcut sistemin yeniden düzenlenmesini veya tamamlanmasını gerekli kılar.

Yeni gereksinmeler sistem çalışmalarını gerektirir mi?
İşletmelerin giderek büyümesi; karmaşıklaşması veya yapının değişmesi, beraberinde yeni gereksinmeleri ve konuları ortaya çıkarır. Büyü- 208 -

yen, karmaşıklaşan bir işletmenin yönetimi daha çok bilgiye gereksinim duyacaktır. Bu durum işletmede yeni bir bilgi sisteminin kurulmasını veya en azından mevcut bilgi sisteminin yeniden gözden geçirilmesini ve yeni isteklere cevap verebilecek duruma getirilmesini zorunlu kılacaktır. Sözgelimi, işletmenin büyüyüp bir holding şekline gelmesi durumunda, ana şirketin bünyesinde ve tüm bağlı şirketleri kapsayacak genişlikte yeni bir muhasebe bilgi sistemi kurma gerekliliğinin doğması gibi.

?

Sistem geliştirme çabalarının nedenlerinin saptanmasının yararı nedir? Sistem çalışmalarını gerektiren ne gibi nedenler vardır?

Çalışma Planının Hazırlanması
Muhasebe bilgi sisteminin veya bir alt sisteminin kurulması veya yeniden düzenlenmesi ile ilgili durum genel hatlarıyla belirlendikten sonra, sistem geliştirme çalışmalarını bir bütün olarak gösterecek bir çalışma planı (eylem planı) hazırlanır. Bu planda, sistem geliştirme çalışmalarının ön tasarım, ayrıntılı tasarım ve uygulama aşamalarında, diğer bir ifadeyle sistemin tasarımından kurulmasına ve çalıştırılmasına kadar olan muhtemel işlemler ve gerekli para, çalışma ekibi ve zaman belirtilir. Çalışma planı genellikle iki bölümde hazırlanır. İlk bölümde ön tasarım aşaması, ikinci bölümde ayrıntılı tasarım ve uygulama işlemleri gösterilir.

Çalışma planının bölümlerinde hangi bilgilere yer verilir?
Çalışma planının ön tasarıma ilişkin ilk bölümlerinde, ön tasarım aşamasındaki işlemlerin nasıl, ne kadar sürede, kaç kişiyle ve kimler tarafından yapılacağı ve bunun maliyetinin ne olacağı belirtilir. Planın ikinci kısmında ise, bu kez bu bilgiler ayrıntılı tasarım ve uygulama aşamalarının işlemleri için açıklanır. Çalışma planında belirtilen bu bilgiler, kuşkusuz tahmini bilgiler olacaktır. Planın daha isabetli ve gerçeklere daha yakın olması bakımından, belirtilen bilgiler yanında, çalışmalar sırasında ortaya çıkması muhtemel olumsuz gelişmeler ve yeni ilaveler karşısında yapılabilecek işlemleri de yansıtması gerekir. Çalışma planı bu içerikte hazırlandıktan sonra bir rapor şeklinde yönetimin onayına sunulur. Yönetim bu rapor yardımıyla ve gerekirse karşılıklı görüşme ile sistem geliştirme çalışmalarının, yani muhasebe bilgi sistemi veya bunun herhangi bir alt sisteminin kurulması ile ilgili çalışmaların kesilmesi veya devamı yönünde karar verecektir. Verilen karar olumsuz ise, çalışmalar sona erdirilir. Kararın olumlu olması durumunda da, çalışma ekibi ön tasarım aşamasını başlatarak çalışmalarını sürdürür.

?

Çalışma planı ne demektir? Çalışma planına dayanarak yönetimin vereceği kararlar ne yönde olabilir?

ÖN TASARIM
Ön tasarım aşaması, üst yönetimin çalışma ( ön araştırma) raporunu onaylamasıyla başlar. Bu aşamada kurulması veya yeniden düzenlenmesi düşünülen muhasebe bilgi sisteminin veya bir alt sisteminin modeli genel bir çerçeve içinde tasarımı yapılır. Daha sonra geliştirilen modelin maliyet etkinlik analizi yapılır. İşlemler tamamlandıktan sonra, bütün işlemleri içeren bir fizibilite (yapılabilirlik) raporu üst yönetime sunulur. Bu aşamada yapılacak işlemler sırasıyla Şekil 1’de gösterilmiş olup, her biri aşağıda ayrı ayrı açıklanacaktır.

- 209 -

Sistem Sınırlarının Belirlenmesi
Sistem sınırları, kurulması düşünülen muhasebe bilgi sisteminin veya bir alt sisteminin içeriğini belirler. Bilindiği gibi muhasebe bilgi sistemi; finansal muhasebe, maliyet muhasebesi, bütçeleme ile bunların alt sistemleri olan satışlar ve alacaklar, satınalma ve borçlar, stok işlemleri, maliyetleme ve maliyet kontrolu, gelirler, giderler vb. alt bilgi sistemlerinden oluşmaktadır. Muhasebe bilgi sisteminin sınırları, “sistemin kapsamı ne olacaktır?” sorusuna verilecek cevapla belirlenir. Bu aşamada bu soruya verilecek cevap genel bir çerçeve içinde belirlenir. Burada sadece hangi faaliyet sistemlerine ilişkin bilgi akışının düzenleneceği veya hangi bilgi sisteminin kurulacağı ortaya çıkarılır. Örneğin, satışlar, satınalma, üretim faaliyetleri veya bütün mali nitelikli işlemler ya da muhasebe bilgi sisteminin tamamı gibi.

Muhasebe bilgi sisteminin içeriği hep aynı mıdır?
Muhasebe bilgi sistemlerini oluşturacak alt bilgi sistemleri işletmenin koşullarına göre farklı olabilmektedir. Üretim işletmesi ile ticaret işletmesi veya hizmet işletmesinde, hatta aynı konudaki işletmelerde bile muhasebe bilgi sisteminin içeriği bir bütün değişir. Bir işletmede maliyetleme ve maliyet kontrolu alt sistemi bulunurken, örneğin ticaret işletmesinde bu alt sistem bulunmaz. Dolayısiyle iki ayrı işletmedeki sistemlerin adı aynı olabilecek, örneğin genel muhasebe, ancak içerikleri ve işlem yoğunları farklı olabilecektir.

?

Sistem sınırları ne demektir? Nasıl belirlenir?

Bilgi Gereksinmelerinin Saptanması
Bilgi gereksinmeleri, belirlenen sistem içeriği çerçevesinde saptanır. Bilgi gereksinmelerinin saptanmasındaki amaç, sistemden ne tür bilgilerin istenebileceğini belirlemektir. Ayrıca bilgi gereksinmelerinin saptanması, sistemin bu istekleri karşılamaya yönelik bir şekilde geliştirilmesine olanak sağlayacaktır. Bu şekilde sistemin ilgisiz bilgiler sağlaması önlenir.

Bilgi gereksinmeleri nasıl saptanır?
Bilgi gereksinmeleri, sistemi kuracak kişi veya kişilerin yöneticilerle yapacağı ortak çalışmalar ve görüşmeler ile saptanır. Bu ortak çalışmalar ve görüşmeler sırasında, yöneticilerden, işletme faaliyetlerini yönetirken ne tür bilgilere gereksinme duyacakları öğrenilir. Ancak yöneticilerin kendilerine hangi bilgilerin gerekli olacağını görüşme sırasında tam olarak düşünüpsöylemeleri ve ilerde karşılaşacakları konuları şimdiden kestirmeleri ve bunun için gerekli olacak bilgileri belirtmeleri zordur. Bu durumun mutlaka göz önünde bulundurulması gerekir. Bilgi gereksinmelerinin saptanmasında yöneticilerin özellikleri ve yönetim sürecinin yapısı ve işletmenin dinamikliği önemli etkendir. Bu açıdan çalışma ekibinin sadece yöneticilerle görüşmede saptadığı bilgi gereksinmeleri ile yetinmeyip, belirtilen etkenleri gözden uzak tutmayarak bilgi gereksinmelerini saptaması gerekir. Çünkü işletmede kurulacak muhasebe bilgi sistemine yalnızca bugünkü bilgi gereksinmelerinin yansıtılması durumunda, kısa bir süre sonra işletmenin isteklerine cevap veremez ve gelişme süreci karşısında etkinliğini önemli derecede kaybeder.

- 210 -

Örneğin. ? Bilgi sisteminin tasarımı ve kurulması ile ilgili kaynaklar ve kısıtlayıcılar ne demektir? Çıktıların Belirlenmesi Çıktıların belirlenmesi. “işletme faaliyetlerinin kontroylunu mümkün kılmak için gerekli bilgileri sağlamaktır” şeklinde belirlenir. eleman yetersizliği ve elemanların yeni sisteme karşı direnmeleri gibi. Sistem çıktıların belirlenmesinde hareket noktası. Kaynaklar kurulacak yeni sistemin kullanabileceği veya yararlanabileceği olanaklardır. Kısıtlayıcılar ise. bilgi işlem elemanları. para gibi. programları. ? "Bilgi gereksinmeleri hangi çıktılarla karşılansın?” sorusuna nasıl yanıt aranır? Çıktıların belirlenmesinde genellikle kullanılan yaklaşım. Örneğin. yeni kurulacak bilgi sisteminin işletmenin koşullarına uygunluğu sağlanır. yasal zorunluluklar. Bu şekilde belirlenen sistem amacı. sistem geliştirme çalışmalarını ve kurulacak sistemi olumlu veya olumsuz yönde etkileyecek faktörlerdir.). Buna göre sistemin amacı. genel bir ifadeyle. işletmede mevcut bilgi işlem donanımları (bilgisayar vb. Sistemin neler yapacağı ancak bilgi gereksinmelerinden anlaşılacaktır. ? Sistem amaçları neye göre belirlenir? Belirlenen amaç neyi gösterir? Sistemin Tasarımı İle İlgili Kaynakların ve Kısıtlayıcıların Belirlenmesi Kaynaklar ve kısıtlayıcılar. muhasebe elemanları. “Bilgi gereksinmeleri hangi çıktılarla karşılansın?” sorusuna yanıt aramaktır. kurulması düşünülen sistemin tasarım işlemlerini sınırlayan veya engelleyen işletme içi veya işletme dışı etkenlerdir. işletme politikaları. bir yönetici tarafından “Maliyetleri kontrol etmek için bana hammadde ve işçilik kullanımlarına ilişkin bilgiler gereklidir. Mevcut kaynakların ve kısıtlayıcıların saptanarak gözönünde bulundurulması yanında engel olabilecek olanların değiştirilebileceği veya iyileştirileceği de düşünülmelidir. sistemden neler beklediğini ortaya koyar.211 - . bilgi gerek. kurulacak yeni sistemin modelinin geliştirilmesi işlemlerinin başlangıcıdır. Bu nedenle burada yapılacak iş. Sistem modelinin oluşturulması bakımından. para. Sisteme ilişkin kayıtların ve kısıtlayıcıların saptanması ile. Örneğin. saptanan bilgi gereksinmeleridir. döküman.” şeklinde ifade edilen bir bilgi isteği.? Bilgi gereksinmeleri neden saptanır ve saptanırken hangi faktörlere dikkat edilir? Sistem Amaçlarının Belirlenmesi Bu aşamada gereksinim duyulan bilgilerden yararlanarak “kurulacak sistemin neler yapacağı ve dolayısiyle neler sağlıyacağı” belirlenir. genel amaçların mümkün olduğu kadar bölümlere ve işletme eylemlerine ya da yönetime göre alt amaçlar şeklinde de belirtilmesi gerekir. bilgi gereksinmelerinin karşılanması durumunda yöneticilerin bu bilgilerle ne yapabileceklerini göstermektir.

çıktıların istenildiği şekilde oluşturulmasının. girdileri çıktılara dönüştüren bilgi işlem faaliyetlerini içerir. “kimden” sağlanacağı saptanır. Bu listenin hazırlanması sırasında üzerinde önemle durulması gereken konu. bu girdileri oluşturan verilerin “nereden”.212 - . bu çıktıların oluşturulabilmesi için hangi veri veya bilgilerin gerekli olacağı bir liste halinde saptanır. girdilerin belirlenmesi oldukça önemli ve güç bir işlemdir. farklı kaynaklardan ve farklı şekilde sağlanacak veri veya bilgilerin doğru bir şekilde belirlenmesine bağlı olduğu da unutulmamalıdır. Örneğin. Nitekim temel olan her çıktının ilgili yere gelmesi ve istenilen bilgileri vermesidir. “ne zaman”. tablo vb. sakla- . “ne yolla”. “ne şekilde”. haftalık ve aylık gibi esaslara göre bir liste şekline getirilir. Çünkü her çıktının listede içeriğine ve dağıtım yerine göre belirlenmesi “girdi-işleme-çıktı” şeklindeki sistem modelinin geliştirilmesinde yararlı olacaktır. Sözgelimi. Girdilerin belirlenmesinde öncelikle herbir sistem çıktısı (rapor. sistem çıktılarının oluşturulabilmesi için gerekli olan veri ve bilgilerin saptanması demektir. hangi üretim biriminde kullanıldığı. bu iki durumun (içerik ve dağıtım yeri) gözönünde bulundurulması ile elde edilir. fiyatı.) dikkate alınarak. satıcılardan gelen bir fatura. Ancak. Çıktıların kullanıcılar tarafından etkinliği. Bu açıdan. hesaplama. genel üretim giderleri payı gibi verilerin belirlenmesi gibi. her bir çıktının içeriğine ve dağıtım yerlerine göre belirlenmesidir. direkt işçilik. bir maliyet raporunun oluşturulabilmesi için kullanılan hammaddenin cinsi. ✔ Girdilerin içeriği belirlendikten sonra ne yapılmalıdır? Girdilerin içeriği belirlendikten sonra. daha sonra günlük. miktarı. Söz konusu soruları şu şekilde belirlemek mümkün: ● ● Çıktılar hangi bilgi gereksinmelerini karşılayacaktır? Bu gereksinmeleri karşılayacak çıktılar ne şekilde olmalıdır ve neleri içermelidir? Çıktılarda yer alacak bilgilerin ayrıntı derecesi ne olmalıdır? Kaç suret gereklidir ve her bir suret nereye gönderilecektir? Çıktılar ne zaman gerekli olacaktır? ● ● ● ✔ Çıktılar nasıl bir nitelik taşımalıdır? Yukarıdaki sorular veya daha ilave edilebilecek sorular çerçevesinde saptanacak çıktılar. ? Çıktılar nasıl belirlenir? Girdilerin Belirlenmesi Sistem girdilerinin belirlenmesi. Bilgi işlem faaliyetleri istenen çıktıların elde edilmesi için girdiler üzerinde yapılacak olan. farklı kaynaklardan ve farklı şekillerde sağlanır. sınıflama. müşteriden alınan bir senet veya işçilerin çalışma kartı gibi. Veri veya bilgiler. kayıt.sinmelerine bağlı olarak sorulacak bir dizi sorunun yanıtlanması şeklinde olur. özetleme. ? Çıktıların oluşması için gerekli olan girdiler nasıl belirlenir? İşleme Aşamasının Belirlenmesi İşleme bilindiği gibi.

raporlar ve donanım gibi sistem öğelerinin gerektirdiği tüm har- . Bu nedenle öncelikle yeni sistemin gerektirdiği sistem maliyetleri ile bu sistemin sağlıyacağı yararların saptanması gereklidir. ancak bilgisayarın ayrıntılı özelliklerine ve seçimine girilmez. haberleşme araçları (belgeler). sistem ayrıntılı bir şekilde geliştirildiğinde ele alınmalıdır. sistemin çalışmasını sağlayacak olan. raporlar ve donanımdır. dağıtım gibi ayrıntılar daha sonraki ayrıntılı tasarım aşamasında. insan. Bu belirleme genel bir yaklaşımla yapılır. ön tasarım aşamasında ayrıntılara inmeden genel bir çerçeve içinde yapılır. Girdi ile çıktı arasındaki boşluk bu işlemlerle doldurulur. Bilindiği gibi. Kesintiler. aylıkhazırlanan bir ücret bordrosunda (çıktı) yapılacak işlemin bu aşamada yalnızca “çalışılan sürenin ücretle çarpımı” şeklinde ifadesi olmalıdır. dosyalamanın ve diğer işlemlerin nasıl. haberleşme araçları. Öğelerin seçilmesi ile. ? Sistem öğeleri nelerdir? Sistem öğelerinin belirlenmesi ile ne tamamlanmış olur? Sistemin Maliyet-Etkinlik Analizinin Yapılması Maliyet etkinlik analizi 14’üncü ünitede açıklanan “uygun maliyet ilişkisi” çerçevesinde yapılır Söz konusu ilkeye göre sistem uygun bir maliyetle geliştirilmelidir. Girdi-işleme-çıktı şeklindeki bilgi akışının belirlenmesindn sonra. “girdi-bilgi işlem faaliyetleri-çıktı” şeklindeki bilgi akışı ve bunu gerçekleştirecek personel donanımı ve haberleşme araçları ortaya çıkmış olur ki. hesaplamanın. çoğaltma ve iletme işlemleridir. zamlar. ✔ Çıktıların elde edilmesi için bilgi işlem faaliyetlerinin tamamının yapılması mutlaka gerekli midir? İstenen bir çıktının elde edilmesi için her zaman bütün bilgi işlem faaliyetleri gerekli olmayabilir. ? İşleme işlemleri nelerdir? İşleme işlemlerinin belirlenmesi sonucunda ne elde edilir? Sistem Öğelerinin Belirlenmesi Muhasebe bilgi sisteminin öğeleri. kurulması düşünülen muhasebe bilgi sisteminin veya bir alt sisteminin genel yapısı oluşturulmuş olur. örneğin bilgi işlem faaliyetlerinin bilgisayarla yapılacağı belirtilir. bu seçimle birlikte. Bu nedenle çıktıların oluşumunu sağlayacak işlemlerin her bir çıktı için ayrı ayrı saptanması gerekir. özetlemenin. İşleme işlemlerinin belirlenmesi ile sınıflandırmanın. sistemin çalışmasını mümkün kılan. Örneğin. ortaya çıkmış olan yeni sistem modeline ait öğeler saptanır. canlandırma. ne şekilde yapılacağı genel hatlarıyla tanımlanarak sistem içinde yapılması gereken işlerin neler olduğu ve nasıl yapılacağı belirlenmiş olur. Bu aşamada. Burada yalnızca.213 - . sisteme hayatiyet kazandıran bu öğelerdir. Çünkü. bu akışın kimler tarafından hangi araçlarla ve ne tür haberleşme araçlarıyla yapılacağının belirlenmesi gerekir. bu da sistemin modelinin kurulması demektir.ma. Sistem maliyetleri. Bu saptama işlemi. Böylelikle girdilerle çıktıları birbirlerine bağlayan bilgi işlem faaliyetlerinin saptanması sonucu sistemin “girdi-işleme-çıktı” şeklindeki bilgi akışı ortaya çıkarılır.

sistemin maliyetini aşması veya en azından maliyetlere eşit olmasıdır. Amaç ve Kapsam Sistem geliştirme çalışmalarının amaçları ve kapsamı açıklanır. TANITIM Yeni kurulacak sistemin kısa bir anlatımı. kontrol olanağı sağlanması bakımından yapılacak tasarruflardan. Tarihçe Sistem geliştirme çalışmalarının ne zaman. sistemin kurulmasına ne zaman başlanabileceği gibi durumlar aşağıdaki açıklamalar kaynak gösterilerek anlatılır. Rapor yapılan tasarım işlemlerinin bir özeti şeklinde düzenlenir.214 - . sistemin gerektirdiği donanım bedeli ve bu donanımın cari giderleri ile yeni formların ve diğer malzemelerin ortaya çıkardığı giderler örnek olarak gösterilir. nasıl ve kimin gereksinmesi sonucu başlatıldığı. GİRİŞ A. bilgi işlem faaliyetlerinde sağlanacak çabukluğun ve zamanında bilgi elde etmenin yaratacağı kazançları da unutmamalıdır. sorunları nasıl çözümleyeceği.camaları içerir. geliştirilen muhasebe bilgi sistemi modeline ilişkin bütün bilgilerin bir rapor şekline getirilmesiyle son bulur. ✔ Sistemin maliyetine karşılık sağlanacak yararlar neler olabilir? Belirlenen maliyetlerle karşılaştırmak üzere yeni kurulacak veya düzenleştirilecek ya da genişletilecek sistemin sağlayacağı yararlar saptanır. Burada sistemin neler yapacağı. Maliyetler her bir öğe (unsur) için tahmin esasına göre ayrı ayrı saptanır. Bu maliyetlere ayrıca. vb. Sağlanacak yararlar. sistem geliştirme çalışmaları için ödenecek tutarın da (ilk kuruluş gideri olarak) eklenmesi gerekir. ? Sistemin maliyet etkinlik analizinin yapılması için nelerin belirlenmesi gerekir ve maliyet etkinlik analizinin ölçüsü nedir? Ön Tasarım Aşaması Bulgularının Öneri Olarak Oluşturulması ve Yönetime Sunulması Ön tasarım aşaması. daha sonra bu çalışmanın başlangıç tarihi ve kim tarafından yürütüldüğüne ilişkin bilgiler yer alır. Sözkonusu maliyetler. sağlanacak kazançlardır. sistemin kurulması veya genişletilmesi ile personelden. Ayrıca bu parasal kazançlar dışında parasal olmayan örneğin. Aşağıda bir görüş vermesi bakımından bir örnek verilmiştir: BAŞLIK : Projenin Adı I. . Bu bölüm bir bakıma yeni sistemin yönetime benimsetilmesi amacını güder. Tarih : II. sistemin çalışmasından sorumlu olacak personelin ücretleri. B. Maliyetler ve sağlanacak yararlar karşılaştırıldığında temel olan sistemden sağlanacak yararların. eğitim giderleri. Yeni sistem bu koşulun gerçekleşmesi ve gerçekleşme olasılığı olması durumunda onaylayacağı açıktır. kırtasiyeden veya sözgelimi stok seviyesinin düşürülmesinden.

DEĞERLEME Maliyet-etkinlik analizi ve sonuçlarının kısa anlatımı. Yeni sistemin amaçları 2. Yönetim bu rapora dayanarak sisteme ilişkin kararını verecektir. personelin ve bilgi işlem yönteminin açıklanması şeklinde olmalıdır.III. Para 2. EKLER Çalışma ekibi tarafından yukarıdaki şekilde hazırlanan rapor. Girdi 2. SİSTEM GELİŞTİRME ÇALIŞMALARININ SONUÇLARI Mevcut sistemin sorunları ve iyi yönleri açıklanır. V. donanım ve personele ilişkin bilgiler verilir. Yeni Sistem İçin Gerekli Kaynaklar 1. Çıktı Teknik ayrıntılara inmeden girdi-süreçleme-çıktı şeklindeki bilgi akışının ve sistemin çalışmasını olurlu kılacak sistem öğelerinin kısa anlatımı. Sistemin içeriği B. Yeni sistemi eski sistemle karşılaştırma olanağı yaratmak için mevcut sistemin anlatımı özellikle. YENİ SİSTEM A. Ancak burada açıklanacak sorunlar. Donanım 3. yalnızca yeni sistemin kurulması ile giderilecek sorunlar olmalıdır. (ön araştırma aşamasında hazırlanan plan çerçevesinde). Yeni sisteme ilişkin kısıtlayıcılar ve olanaklar 3. süreçleme ve çıktı açısından bilgi-işleme eylemlerinin yürütülmesi için gerekli formların. sistemin kurulması durumunda sistem için gerekli olacak para. VIII. daha sonra yönetimin onayına sunulur. VI. Giriş 1. VII. ayrıntılı tasarım ve uygulama aşamalarında yapılacak işlemler ve bu işlemlerin yapılması için gerekli zaman belirtilir. IV. girdiler. Anlatım. Yeni Sistemin Tanımı 1. C. Personel Bu bölümde. belgelerin. İşleme 3. MEVCUT SİSTEM İşletmede mevcut bilgi sisteminin kısa bir anlatımı yapılır. UYGULAMA Burada sistemin kurulması durumunda.215 - . Verilen karar genellikle şu dört doğrultuda olabilecektir: . yeni sistem modelinin paralelinde olmalıdır.

çıktılar. 2. çalışmalar sona erdirilir. Bu işlem. Sistem geliştirme çalışmalarının ertelenmesi. anlaşılacağı gibi. girdiler ve işleme işlemleri ile sistem öğeleri saptanır. Çalışmalar genel olarak iki yönde yürütülür: 1) İşletmede yeni bir muhasebe bilgi sistemi veya yeni bir alt bilgi sisteminin kurulması. Bunun için. Sistem geliştirme çalışmalarının kesilmesi. sistem sınırları belirlenir. personel ve zaman belirtilir. çalışmalara devam edilir. Bu dört olasılı durum. sistemin maliyet-etkinlik analizi yapılır ve nihayet bütün bu çalışmaların sonucu bir rapor olarak hazırlanır. sistem geliştirme çalışmalarının ön tasarım. temel olarak sistem geliştirme çalışmalarının devamı veya kesilmesi şeklindedir. Çalışmaların yönü belirlendikten sonra. Bu aşamada ilk önce bilgi sisteminin kurulmasını gerektiren nedenler belirlenir. yeni kurulması veya yeniden düzenlenmesi düşünülen muhasebe bilgi sisteminin veya bir alt sisteminin modelinin genel bir çerçeve için tasarımı yapılır. 3.1. çalışmalar devam ettiriglir. çalışmaların ne yönde olabileceğini ortaya koyar. Raporun sunulmasından sonra yönetim çalışmaların devamı veya kesilmesi veya düzeltilmesi yönünde karar alır. 4. Buna karşın karar olumlu ise. bilgi gereksinmeleri saptanır. Önerilen yeni sistemde bazı düzeltmelerin veya değişikliklerin yapılması. Devamı yönünde alınan karardan sonra sistem geliştirme çalışmalarının ayrıntılı tasarım ve uygulama aşamalarına geçilerek. sistem amaçları ve sistem tasarımı ile ilgili kaynaklar ve kısıtlayıcılar belirlenir. ? Ön tasarım aşaması nasıl bir raporla sonuçlandırılmalıdır? Raporun incelenmesinden sonra nasıl bir sonuca varılabilir? Özet Sistem geliştirme çalışmalarının ilk aşaması çalışmaların planlanmasıdır. yönetimin verdiği karar olumsuz ise. . sistem geliştirme çalışmalarının bundan sonraki kısmını bir bütün olarak gösterecek bir çalışma planı hazırlanır. 2) Varolan sistemin düzeltilmesi. Sistem geliştirme çalışmalarının onaylanması (devam ettirilmesi). Bu planda. Böylelikle sistem geliştirme çalışmalarının “ayrıntılı tasarım” aşaması başlatılarak çalışmalara devam edilir. ayrınıtılı tasarım ve uygulama aşamalarında yapılacak çalışmaları ve bunlar için gerekli para.216 - . Planlama aşaması sonucunda üst yönetime sunulan çalışma planının kabulünden sonra.

Sistem öğelerinin belirlenmesi e. Sağlanacak faydanın altındaki maliyet . Süreçleme işlemlerinin belirlenmesi d. En yüksek maliyet b. Sistemin çalışmasını sağlayacak bir maliyet e. Muhasebe bilgi sisteminin kurulması ya da geliştirilmesi sırasında "sistemden sağlanacak bilgi gereksinmeleri saptanırken" özellikle dikkat edilmesi gereken nedir? a. Sistem öğelerinin belirlenmesi e. Sistemin maliyet-etkinlik analizinin yapılması 2. Sistem sınırlarının belirlenmesi c. Bilgi gereksinmelerine göre. Çıktıların belirlenmesi d. İşleme işlemlerinin belirlenmesi c. Olabildiğince çok bilgi üretme c. Geçmişe dönük bilgi üretilmemesi 3. Girdilerin belirlenmesi b.217 - . Yapılabilirlik raporunun hazırlanması c. Üst yöneticilerin görüşleri b. En düşük maliyet c. Yeni sistemin hiçbir ek maliyet gerektirmemesi d. Girdilerin belirlenmesi d. Sistemin kurulmasını gerektiren nedenlerin belirlenmesi b. Yeni kurulacak ya da geliştirilecek olan sistemin ön tasarımına nereden başlanır? a. Girdilerin belirlenmesi b. Yöneticilerle ortak çalışma d.Sorular 1. Muhasebe bilgi sistemi geliştirme çalışmalarının planlanmasına nereden başlanır? a. Sistemin maliyet-etkinlik analizinin yapılması 5. Sistem ilkelerinin belirlenmesi 4. Sistemi kuran uzmanın görüşü e. Çıktıların belirlenmesi e. Kurulacak sistemin maliyet-etkinlik analizi yapılırken aşağıdakilerden hangisi uygun maliyet olarak kabul edilir? a. kurulacak yeni sistemin modelinin geliştirilmesi için başlangıç noktası nedir? a.

Bu yaklaşımla çalışıldığında bu ünitenin anlaşılması kolaylaşacaktır. sistemin denenmesi ve sistemin uygulamaya konulması konuları üzerinde durulacaktır. alt sistemlerin tanımlanması. ayrıntılı tasarım ve uygulama aşamalarında hangi işlemlerin yapılacağını açıklamaktır.218 - ÜNİTE Bu Ünitede. ayrıntılı tasarımın planlanması. Bu ünitenin amacı. . işletmenin örgütsel yapısının yeniden düzenlenmesi ve sistem dökümanlarının hazırlanması. bilgi işlem faaliyetlerinin belirlenmesi. Çalışma Biçimine İlişkin Olarak.. veri temelinin ve sistem belgelerinin geliştirilmesi.. Sistemin kurulması ve uygulamaya alınması ancak birbirini izleyen ve dikkatlice yapılan bir dizi işlemle mümkün olduğundan.. donanımın seçilmesi.Muhasebe Bilgi Sisteminin Ayrıntılı Tasarımı ve Uygulaması 16 .. bu amaca yönelik olan bu ünitede özellikle birbirine bağlantılı olarak açıklanan her aşamanın iyi öğrenilmesi ve her aşamanın diğer aşamalarla ilişkisinin iyi anlaşılması gereklidir. kodlama işleminin yapılması. ön tasarımdan sonra muhasebe bilgi sisteminin kurulmasına ve çalışmaların devamına karar verildiğinde. sistemin personelinin eğitilmesi ve yetiştirilmesi. Bu amaç doğrultusunda. sistem amaçlarının hazırlanması.

Ayrıntılı tasarım aşamasında yapılacak işlemler sırasıyla Çizim 16. ön tasarım aşamasında kurulması tasarlanan ve genel hatlarıyla belirlenen muhasebe bilgi sisteminin veya alt sistemlerden birinin ayrıntılı bir şekilde tanımlanması faaliyetlerini içerir. Çünkü geniş kapsamlı çalışmalarda. ilerideki çalışmaları önceden tam olarak kestirmek oldukça güç olmaktadır.AYRINTILI TASARIM Ayrıntılı tasarım. Sistem çalışmalarının ilk aşaması olan planlama (ön araştırma) aşamasında yapılan planda sapmaların ortaya çıkması kaçınılmaz olmaktadır.1. Yapılacak planlama. bu iki aşamanın tekrar ve özenle planlanmasına bağlıdır. bu işlemlerin her biri aşağıda ayrı ayrı açıklanacaktır. ancak ayrıntılı tasarım çalışmalarının tamamlanmasıyla mümkündür. sistem modelinin uygulamaya uygun bir şekile getirilmesidir. Ayrıntılı Tasarımın Planlanması Alt Sistemlerin Tanımlanması Bilgi İşleme Faaliyetlerinin Belirlenmesi Kodlama İşleminin Yapılması Veri Temelinin Geliştirilmesi Sistem Belgelerinin Geliştirilmesi Donanımın Seçilmesi İşletmenin Örgütsel Yapısının Yeniden Düzenlenmesi Sistem Dökümanlarının Hazırlanması Şekil 16.1. zaman içinde küçük çaptaki projeler (çalışmalar) için etkinliğini büyük oranda sürdürür. . Ancak büyük projelerde. diğer bir ifadeyle geniş kapsamlı sistem geliştirme çalışmalarında bütün işlemler için yapılan planlama. Nitekim. muhasebe bilgi sisteminin fiili olarak iş hayatına geçirilmesi. Ayrıntılı Tasarım Aşaması. ? Ayrıntılı tasarım aşamasının amacı nedir? Ayrıntılı Tasarımın Planlanması Ayrıntılı tasarım aşaması.219 - .’de gösterilmiş olup. Bu nedenle ayrıntılı tasarım aşamasının ve onu izleyen uygulama aşamasının etkin bir şekilde yürütülmesi. çalışmalar ilerledikçe ve ayrıntılara inildikçe etkinliğini yitirebilmektedir. Bu faaliyetlerin temel amacı. bu aşamada yapılacak olan işlemlerin planlanması ile başlar.

6. Uygulamanın örgütlenmesi. 2. Formların alınması (bastırılması). 4. 3. UYGULAMA 1. Yöneticilerle ilgili kişilerle görüşmek. Yazılım gereksinmesini belirlemek. . Sistemin çalıştırılması için örgütsel yapının oluşturulması. İç ve dış bilgi gereksinimlerini saptamak. nasıl ve ne şekilde kimler tarafından ve neyle yapılacağı belirlenerek. 4.1. 3. 7.1. Daha sonra kalınan yerden nelerin.) 4. 3. şimdiye kadar yapılan işlerin neler olduğunu saptamaktır.3. ayrıntılı tasarım ve uygulama aşamalarında yapılacak işler ayrıntılı bir şekilde belirtilir.2. 5.220 - . 5. Faaliyet sisteminin şemasını çizmek. 2. 3. Bilgisayarların veya donanımın sisteme katkısının belirlenmesi. Tekrarlı ve tekrarlı olmayan kararları saptamak. 6.1. 3.✔ Planlamada hangi konular belirtilmelidir? Bu aşamada yapılacak planlamada. Alt sistemlerin ayrıntılı olarak tekrar tanımlanması. 5. Çıktı formlarının geliştirilmesi. Depolanacak bilgileri belirlemek. AYRINTILI TASARIM 1. 5.2. 2.1. Bilgi akışının şeklini çizmek. Uygulama eylemlerinin programlanması. Veri temelinin veya ana dosya veya dosyaların tasarımının yapılması. Girdi formlarının geliştirilmesi. Personelin yetiştirilmesi. Planlamanın çıkış noktası. 2. aşağıdaki şekle uygun bir rapor hazırlanır: AYRINTILI TASARIM VE UYGULAMA AŞAMALARINA İLİŞKİN İŞ PLANI I. (Donanımla sistemin uyumluluğunu sağlamak. Girdi ve çıktı formlarının belirlenmesi. Donanım gereksinmesini belirlemek. 8.2. 7. Ayrıntılı tasarımın dökümanının yapılması. Dosyaların kurulması. Proje amacının örgüte anlatılması veya yazılı olarak dağıtılması. II. 4.2.3. Sistemin sınanması. Yazılımın geliştirilmesi. Donanımın alınması. 2.

Yukarıda örnek olarak verilen “iş planı”. Bu şekilde sistemin bütün girdileri ve çıktıları arasındaki boşluk doldurulmuş olur. işletmede kurulması öngörülen sistem genel hatlarıyla düşünülerek sınırları belirlenir.221 - . Bu saptama işlemi ön tasarım aşamasında genel bir yaklaşımla belirlenen bilgi işlem faaliyetlerinin devamı olarak ve alt sistemlere indirgenerek yapılır. Sözgelimi sistemin bütünü daha anlaşılabilir olur. Bu nedenle bir alt bilgi sistemi. maliyet muhasebesi vb. Ayrıntılı olarak belirlenen bilgi işlem faaliyetleri aynı zamanda sistemin çalışmasını. Başka bir anlatımla sistemden yönetsel bilgilerin alınabilmesi için veriler üzerinde yapılacak işlemler saptanır. Bunların bütünün birer parçası oldukları unutulmamalıdır. hatırlanacağı gibi. bir bütün olarak muhasebe bilgi sistemi ise. sistemin çalıştırılması sırasında kolaylıklar sağlar. ✔ Alt sistemlerin ayrı ayrı tanımlanmasının yararı nedir? Alt bilgi sistemlerinin birbiriyle bağımlı. kaynak ve maliyet unsurları bu plan aracılığı ile kontrol edilebilecektir.9. ayrıntılı tasarım ve uygulama aşamalarında yapılacak işlerin neler olduğunu ve bu işler için gerekli olan zaman. ele alınan sistemin diğer alt sistemlerle ilişkisi üzerinde önemle durulması gerekir. Sistemin izlenmesi. kurulması düşünülen sistem. ? Ayrıntılı tasarım neden planlanır? Alt Sistemlerin Tanımlanması Ön tasarım aşamasında. Her bir alt sistemin ayrı ayrı tanımlanması. Kurulması ön görülen sistem bir takım alt sistemlerden oluşuyor olabilir. brüt ücretten kesintiler indirilerek hesaplanır şeklinde gösterilmeyecek. ? Alt bilgi sistemlerinin tanımlanması ne demektir? Nasıl yapılır? Bilgi İşlem Faaliyetlerinin Belirlenmesi Ayrıntılı tasarımın bu alt aşamasında girdi ve çıktılar arasındaki bilgi işlem faaliyetleri ayrıntılı olarak belirlenir. Çalışmalara ilişkin zaman. işleme ve çıktıları belirlenir. Ayrıntılı tasarımın bu alt aşamasında. buna karşın. Her bir alt sistem inceleme konusu yapılarak sistemin girdi. Böylelikle ayrıntılı tasarım ve uygulama aşamalarındaki çalışmaları etkin bir şekilde ve kontrollü olarak yürütme olanağı doğacaktır. kurulması düşünülen sistemi oluşturan her bir alt bilgi sistemi ayrı ayrı tanımlanır. daha açık bir ifadeyle sistem içinde yapılması gerekli . ayrıca sistemin bütünü açısından önemli yararlar sağlamaktadır. bunun alt sistemleri genel muhasebe. kesintilerin tek tek neler olduğu ve bu kesintilerin ne şekilde hesaplanıp brüt ücretten nasıl düşüleceği ayrıntılarıyla belirtilecektir. Ancak bu alt sistemleri bağımsız birer sistem olarak düşünmemek gereklidir. girdi ve çıktıların (bilgi akışının) saptanmasında sistemler arası birçok tekrarı önleyecektir. olacaktır. muhasebe bilgi sistemine dahil her alt sistem için. hatta varsa daha alt sistemler için ayrıntılı olarak belirlenir. Bu ilişkinin gözönünde bulundurulması. Sözgelimi. ancak ayrı ayrı tanımlanması. örneğin genel muhasebe veya maliyet muhasebesi ya da diğer herhangi bir alt bilgi sistemi tanımlanırken. Bilgi işlem faaliyetleri. Sözgelimi. muhasebe bilgi sisteminin bir bütün olarak bilgi akışını ortaya çıkarır. personele ödenecek ücret. kaynak ve maliyetleri yansıtması bakımından oldukça önemli bir göstergedir. yalnızca. Bu da sistemi çalıştıracak kişilere.

Bu düzenleme. nümerik (sayısal) veya alfanümerik kodlardan biri kullanılır. Düzenli ve yararlı bir kodlama. B6) ve plaka numaraları (26 AS 803) çok bilinen örneklerdir. Blok Kod Sistemi ve Anlamlı Sayı Kod Sistemidir. ● Kodlama nasıl ve ne kullanılarak yapılabilir? Kodlama işlemlerinde alfabetik. ✔ Kodlama sistemi. ancak veri veya bilgilerin sistem içinde düzenli bir şekilde sınıflandırılmaları ile mümkündür. düzenli ve sınıflandırmanın amaçlarına cevap verebilen bir kodlama sistemine bağlıdır. ! Alfabetik kodlar özellikle vitaminlere verilen ve harflere dayalı kodlardır. Muhasebe bilgi sistemi açısından önemli olan kodlama genellikle nümerik kodlamadır. Alfanümerik kodlar ise harflere ve sayılara dayalı kodlardır.olan işlerin neler olduğunu ve nasıl yapılacağını açık bir şekilde ortaya koyacaktır. Kodlama sistemi ilerdeki değişikliklere cevap verebilecek şekilde nek olmalıdır. Bu sistemi çalıştıracak personele çalışmalarında izleyecekleri yolu gösterecektir. Bunlar. es- ● Kodlama sistemi. Örnek 1: 4XXX Satın alma (belirli bir grup) 41XX Üretim malzemeleri satın alma . B. Etkin ve işlerliği olan bir sınıflandırma ise. veri veya bilgilerin sistemdeki akışlarının belirli bir sınıflandırma çerçevesinde yapılabilmesi için zorunlu bir gereksinmedir. etkin bir kodlama sisteminin seçiminde genellikle şu ilkeler gözönünde bulundurulmalıdır: ✔ Kodlama işleminde ne gibi hususlar dikkate alınmalıdır? ● ● Her kod yalnızca bir unsuru simgelemelidir. Sırasal Sayı Kod Sistemi. örgüt içindeki ilgili kişilerin kolaylıkla anlayabilecekleri şekilde olmalıdır. B2. ? Bilgi işlem faaliyetlerinin ayrıntılı olarak belirlenmesi ne demektir? Ne gibi sonuçlar yaratır? Kodlama İşleminin Yapılması Kodlama veri veya bilgilerin sistematik bir düzenlemesidir.sistem): Belirli bir grubu gösteren ve birbirini izleyen sayılardan oluşan bir kodlama sistemidir. Ayrıntılı vitamin kodları (B1. C vitaminleri gibi. muhasebe bilgi sisteminin bütün alt sistemleri için anlamlı. ● Sırasal sayı kod sistemi (desimal -onluk.222 - . Sınıflandırmaya bağlı olarak. Kodlama ve sınıflandırma birbirine bağımlı ve iç içe girmiş iki kavramdır. tutarlı ve kullanılabilir olmalıdır. A. Örneğin. Nümerik kodlama genellikle üç sisteme göre yapılır.

iş. envanter. Örneğin.“ 10001 -15000TL.Kesit Üretim Şekli 1 = Sıcak hadde 2 = Soğuk hadde 3 = Döküm 3. satın alma.223 - . kadar = 1 Satışlar Perakende satışlar = 2 1001-5000 TL.411X 4111 4112 Çelik satın alma ST.Kesit (Boyut) 01 = 1/4 x 02 = 1/2 x 03 = 3/4 x 04 = 1/4 x 1. ? Sırasal sayı kod veya desimal sistem nedir? Kodlama nasıl yapılır? ● Blok kod sistemi: Belirli nitelikleri ve nicelikleri gruplar şeklinde gösteren bir kodlama sistemidir. 37-42 çelik ST. 2. Kodları oluşturan her sayı (kesit) o malın veya malzemenin bir özelliğini yansıtır. işçi ve satış bölgelerinin kodlanmasında kullanılır.Kesit (Kaynağı) 1 = Yerli 20 2 = İthal 20 20 ? 40 . 60 Çelik Örnek 2: 1XXX Dönen Varlıklar 10XX 100X 101X 1011 1012 Hazır Değerler Kasa Alınan Çekler Cüzdandaki Çekler Tahsildeki Çekler Sırasal sayı kod sistemi en yaygın kodlama sistemi olup genellikle hesap planlarında.“ 15001 ve üstü “ = 2 = 3 = 4 = 5 Eğitim kurumlarına satışlar = 3 Orduya satışlar Devlete satışlar = 4 = 5 ? Blok kod sistemi nedir? Kodlama nasıl yapılır? ● Anlamlı sayı kod sistemi: Değişik nitelikleri ve nicelikleri belirten bir kodlama sistemidir.“ 5001-10000TL. ÖRNEK:2 Kodlama Grubu = 1 Sınıflama Kodlama Grubu ÖRNEK:1 Sınıflama Toptan Satışlar 0 -1000 TL.Kesit (Cinsi) 1 = Kare 2 = Yuvarlak 3 = Levha 4 = Altıgen 4.

ithal malı yuvarlak bir çelik. ● kil- Daha sonra dosyalar benimsenen bilgi işleme yöntemine göre şelendirilir. kişilerdir. Dosyalar. dosyaların içeriklerine. Bu nedenle dosyaların düzenlenmesi sırasında aşağıdaki ilkelerin göz önünde bulundurulması yararlı olacaktır: ● Dosyalar. ? ✔ Anlamlı sayı kod sistemi nedir? Kodlama nasıl yapılır? Yukarıda kısaca açıklanan kodlama. sözgelimi. ● ● Dosyalar.224 - . ! Dosyaların düzenlenmesinde nasıl bir yol izlenebilir? Dosyaların düzenlenmesi işlemlerinde hangi verilerin veya bilgilerin nerede ve ne şekilde depolanacağı belirlenir. bilgi işlem faaliyetlerinde kolaylık ve çabukluk sağlayacaktır. CD Rom şeklinde olabilir. Ayrıca dosyaların sayısı. veri veya bilgilere kolaylıkla erişilebilecek şekilde düzenlenmelidir. . “22201” şeklinde kodlanacaktır. işletmede karar verme durumunda olan yöneticiler. 1/4 x 20 boyutlarında soğuk haddelenmiş. veri veya bilgileri kullanabilecek şekilde içermelidir. kasetler. Zira sistemdeki veri veya bilgiler nitelikleri bakımından birbirinden çok farklıdır. muhasebeci vb. Finansal bilgi sisteminin etkinliği dosyaların düzenlenmesine ve kullanışlarına çok yakından bağlıdır. Muhasebe bilgi sistemi içinde farklı amaçlarla kullanılabilecek çok sayıda dosyaların olacağı açıktır. Bu düzenleme işleminde genellikle aşağıdaki aşamalar izlenir: ● ● Veriler veya bilgiler konularına göre ayrılarak dosyalar saptanır. dosyalar arası ilişkilere ve muhasebe bilgi sisteminin kapsamına bağlı olacaktır. bilgi işlem personeli. ! Kişi veya kişiler. Dosyalar kaydedilmemiş verilerden veya bilgilerden oluşur. Dosyalar bilgi işlem yöntemine göre klasörler. diskler. Kodlama işlemi ne demektir? Kodlamanın ne yararları vardır? Veri Temelinin Geliştirilmesi Ayrıntılı tasarımın bu alt aşamasında işletmenin bütün bölümleri tarafından ve farklı amaçlarla kullanılabilecek tüm veri veya bilgileri içeren dosyalar (veri tabanı) düzenlenir. Bu nedenle sistem tasarımı sırasında kodlama işlemleri üzerinde dikkatle durulması gerekmektedir. dosyaları kullanacak alt sistemler ve kişi veya kişiler dikkate alınarak saptanır. Aynı zamanda yanlış anlaşılmaları en aza indirecektir. veri veya bilgileri bir arada ve güvenlik içinde saklama olanağı yaratmalıdır. Bu dosyaların yeri.5 = Boru 40 05 = 1/2 x 06 = 3/4 x 40 Bu sistem özellikle bir malı veya malzemeyi çok yönüyle belirtmek için kullnılır.

Bir belge aynı zamanda hem girdi hem de çıktı olabilmektedir. Söz konusu sorular şunlardır: ✔ Belge geliştirmek için hangi sorular sorulabilir? ● ● ● Hangi veri veya bilgiler sorulmalıdır? Bu veri veya bilgiler nasıl kaydedilmelidir? İşletmenin hangi bölüm veya bölümleri tarafından kaydedilmelidir? ● Bu bölüm veya bölümlerdeki hangi kişi veya kişiler tarafından kaydedilmelidir? ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● Kayıt ne zaman yapılacaktır? Kaç suret olmalıdır? Belgenin amacı nedir? Bu amaç gerekli midir? Bu amaç için başka belge veya belgeler kullanılabilir mi? Bu belge diğer belgeler tarafından kullanılabilir mi? Belge başka alt belgelere ayrılmalı mıdır? Belgenin kapsamı ayrıntılı mı. kapsamı açıklıyor mu? Belgenin numarası olmalı mıdır? Belgenin düzeni ne olmalıdır? Belge standart olmalı mıdır? Yukarıdaki sorunların yanıtlanması ile oluşturulacak belgelerin çokluğu ve birbirinden farklılığı.? Dosyalama ne demektir? Nasıl yapılır? Sistem Belgelerinin Geliştirilmesi Verilerin veya bilgilerin kaydedilmesi. ödeme kartları. Muhasebe bilgi sisteminde. kullanım kartları. bütçe formları. analiz raporları. muhasebe bilgi sistemine dahil bir alt sistemin çıktısı olabilirken diğer bir alt sistemin girdisi olabilmektedir. Zira söz konusu belge. genellikle. belgelerin geliştirilmesini güçleştiren temel etkenlerdir. iş tahsis kartları gibi. Ancak sistem içindeki bu farklı belgeler birbirlerinden tamamen bağımsız değillerdir. dağıtım tabloları.225 - . stok kartları. mamül gönderme kartları. Bu işlemlerin başarılı bir şekilde yürütülmesinde en önemli etken sistem analistlerinin ve muhasebecilerin ve işletme faaliyetlerinin bunlar tarafından iyi tanınmasıdır. renk ve suret bakımından da ayrıcalık gösterirler. yoksa özet şeklinde mi olmalıdır? Belgenin kapsamı amaca hizmet ediyor mu? Belgenin başlığı. maliyet kartları. hammadde istek kartları. üretim birimleri raporu. Bu nedenle belgelerin gelişti. Örneğin. geliştirilecek belgelerin düzeyine bağlı olduğu unutulmamalıdır. Belgelerin geliştirilmesi basit. üretim programı kartları. birbirine bağlı bir dizi soru ve soruların yanıtlanması şeklinde yürütülür. bu amaçla çok sayıda ve birbirinden farklı sistem belgesi bulunur. işlenmesi ve iletilmesi için sistem belgelerine gereksinme vardır. puantaj kartları. amaçları bakımından olduğu kadar kapsam. faturalar. Bu farklı belgeler (formlar). Belgelerin geliştirilmesi işlemleri. Ancak sistemin etkin bir şekilde işlerliği. kuralları olmayan fakat buna karşın oldukça ayrıntılı işlemlerdir. boyut.

. ne şekilde. Donanım seçiminin yapılabilmesi için. muhasebe bilgi sistemine göre yeni tanımlanmış yetki ve sorumlulukların. öneriler almak üzere.226 - . ? Sistem donanımı ne demektir? Seçilirken hangi hususlara dikkat edilir? İşletmenin Örgütsel Yapısının Yeniden Düzenlenmesi Yeni kurulan bir muhasebe bilgi sistemi veya bir alt bilgi sistemi işletmede bir örgütlenmeyi zorunlu kılabilir. “yetki ve sorumluluk” ilişkileri ve “görevler” gibi konular açısından işletmenin örgütsel yapısı. muhasebe bilgi sisteminin kapasitesine ve tasarlanan bilgi akışına (girdi-işleme-çıktı) cevap verebilecek nitelikteki donanımın seçimi yapılır. yeni sistemin çalışmasını engelleyebilir. donanımın satın alınacağı veya kiralanacağı ayrıca donanımın bakımı. Sözleşmede. Hazırlanan bu rapor donanım satışı yapan ilgili firmalar. donanım olarak kasa kayıt ve hesap makinalarının kullanılacağı veya elektronik bilgi işlem yönteminin benimsenmesi durumunda ise donanım olarak bilgisayarın kullanılacağı kararlaştırılmaktaydı. Örnek olarak aşağıdaki dökümanlar sayılabilir: ● Tüm sistemin bilgi akış şeması. eski yetki ve sorumluluklarla çelişir durumda olması. açıklık. bilgi akışını ve işletmenin olanaklarını yansıtan bir rapor hazırlanır. muhasebe bilgi sisteminin kapasitesini. ? Sistem formları ne demektir? Nasıl geliştirilir? Donanımın Seçilmesi Ön tasarım aşamasında hatırlanacağı gibi. Ayrıntılı tasarımın bu alt aşamasında ise. Sistem dökümanları muhasebe bilgi sistemini tanımlayan ve sistemin çalışmasını olurlu kılan dökümanlardır. işletmede kurulması ve teslim tarihi gibi konularda belirlenir. işletmede bir bütün olarak yeni bir muhasebe bilgi sisteminin geliştirilmesi uygulamada bazı aksamalara neden olabilmektedir. değişik satıcı firmalardan gelen ve kendi donanımlarının özelliklerini gösteren satış önerileri ışığında sisteme en uygun olan donanım seçilir. Donanım seçimi yapıldıktan sonra da. donanım. ne zaman ve kimler tarafından hangi araçlarla ve hangi belgelerle veya formlarla yapılacağını açıklayan ve bunlara ilişkin bilgileri içeren belgelerdir. dahasonra. Bu nedenle muhasebe bilgi sisteminden beklenen yararı sağlamak ve bu yönde sistemin etkinliğini arttırmak amacıyla işletmenin örgütsel yapısı. bilgi işlem faaliyetlerinin yapılacağı yönteme göre genel bir yaklaşımla belirlenmekte ve makinalı bilgi işlem yönteminin benimsenmesi durumunda. Bu dökümanlar muhasebe bilgi sistemindeki bütün işlemlerin nasıl. gönderilir. Hatta. sistem dökümanlarının hazırlanması işlemleriyle son bulur. “Ast-üst”. ? İşletmede yeni bir muhasebe bilgi sistemi kurulduğunda işletmenin örgütsel yapısında yeniden düzenleme gerekli olablir mi? Olabilirse neden? Sistem Dökümanlarının Hazırlanması Ayrıntılı tasarım aşaması. donanımı seçilen firma ile ilişki kurulup. kullanılabilirlik ve işlerlik olmalıdır. yeni sistemin gereksinmelerine göre yeniden düzenlenmelidir.rilmesinde temel ilke. eski şekliyle olduğu gibi bırakılarak. sistemin çalışmasını önemli oranda ve olumsuz yönde etkiler. Sözgelimi. işletmenin olanaklarına göre söz konusu firmayla sözleşme yapılır.

Ancak yukarıda sayılan sistem dökümanları her sistem için temeldir. ● ✔ Sistem dökümanları işletmelere göre farklılıklar gösterir mi? Sistem dökümanları her sistemin özelliğine göre. Sistemin Denenmesi Sistemin Uygulanmaya Konulması Sistemin Değerlemesi ve İzlenmesi . Kodlama belgeleri. bir bütün olarak muhasebe bilgi sistemini somut bir şekilde ortaya koyarlar. sistemin öğelerini ve sistemin çalışmasını tanımlayarak. sistemi çalıştıracak kişileri belirsizlikten kurtaracaktır.2. ön tasarım ve ayrıntılı tasarım aşamalarının sonunda kurulacak muhasebe bilgi sisteminin veya alt sistemlerden birinin modeli belirlenmiş olur. gerekse maliyet yönünden iyi bir şekilde programlanması gerekir. sistem programları. çıktı ve işleme belgeleri veya formları. Uygulama Aşaması. Yeni bir sistemin uygulamaya konulması. donanımın alınması. personelin yetiştirilmesi. Sistem bilgisayara dayalı ise. Çalışmaları yürüten ekibin bundan sonraki işi.227 - . Donanımı tanıtıcı belgeler. formların hazırlanması gibi işlerin yapılması demektir. Sistem Araçlarının Hazırlanması Şekil 16. Dolayısıyla yapılacak işlerin gerek zaman. modeli geliştirilen sistemi uygulamaya koymak suretiyle hayata geçirmek ve sistemi çalıştırmaktır. Böylelikle sistemin düzenliliği ve buna bağlı olarak etkinliği sağlanır. ? Sistem dökümanları ne demektir? Belli başlı sistem dökümanları nelerdir? UYGULAMA Sistem geliştirme çalışmalarının ilk üç aşaması olan planlama (ön araştırma). Girdi. tip tablolar vb. Bunun için yapılacak işlemler “uygulama aşaması” çerçevesinde yürütülür. Bu açıdan uygulama aşaması sistem geliştirme çabalarının en pahalı aşamasıdır. Bu dökümanlar sistemi. gerek içerik gerekse sayısal bakımından bazı farklılıklar gösterir. bu işlemler aşağıda tek tek Sistem Personelinin Eğitilmesi ve Yetiştirilmesi açıklanacaktır. hesap planları.2. Uygulama aşamasında yapılacak işlemler Şekil 16. Veri temeline ilişkin dosya veya dosyalar. Sistemin çalışmasından sorumlu olacak personelde olması gerekli nitelikler ve bu personele ilişkin iş tanımları. Sistem dökümanları.● ● ● ● ● ● Herbir alt sistemin bilgi akış şeması.’de gösterilmiş olup.

sistemin etkin bir şekilde çalışmasını sağlayacağı gibi. sistem personelinin eğitilmesi ve yetiştirilmesi gereklidir? Ne gibi sonuçlar yaratır? Sistem Araçlarının Hazırlanması Sistem araçlarının hazırlanması. nerede. Sistem personelinin eğitilmesi ve yetiştirilmesi faaliyetleri seminerler.? Uygulama aşamasının özelliği nedir? Bu aşamada hangi işlemler yapılır? Sistem Personelinin Eğitilmesi ve Yetiştirilmesi Uygulama aşamasının bu alt aşaması. iş tanımlarından ve bunlara benzer belgelerden yararlanarak anlatılmalıdır. personelin sistemi benimsemelerine de katkısı olacağı unutulmamalıdır. Hatırlanacağı gibi ayrıntılı tasarım aşamasında satıcı firmalardan gelen satış önerileri ışığında. Değerleme sonuçlarına göre mevcut personel. örgüt şemalarından. Zira yeni sistem beraberinde yeni donanım. sistemin çalışmasını sağlayacak. Böylelilkle sistem fiziki olarak çalışır duruma getirilir. yeni bilgi işleme işlemleri. personelin. . bilgisayar programlama işlemleri tamamlanır. Sistem personelinin eğitilmesi ve yetiştirilmesi. ne şekilde ve nasıl yürütecekleri açıklıkla ve tereddüte yer vermeyecek şekilde sistem belgelerinden. sistemin çalıştırılması ve devam ettirilmesi için yeterli ise. ? Neden. neden. sisteme en uygun olan donanım seçilmiş ve ilgili firma ile bir sözleşme yapılmıştı. sisteme işlerlik kazandıracak olan sistem belgelerinin ve donanımın sağlanması ile ilgili çalışmaları kapsar. yeni araçlar ve yeni teknikler getirmektedir. konferanslar veya iş başında yetiştirme programları düzenleyerek ya da personele kılavuz el kitapları vererek yürütülür. ✔ Personel seçiminden sonra hangi işlemin yapılması gerekir? Personel seçimi çalışmaları tamamlandıktan sonra bu personelin eğitilmesi ve yetiştirilmesi faaliyetlerine başlanır. aksi durumda yeni personel istihdamına gidilir. Personelin eğitilmesi ve yetiştirilmesi işleminin. Bu nedenle yapılacak ilk iş işletmedeki mevcut personelin bir değerlemeye tabi tutulmasıdır. Bu faaliyetlerin temel amacı. yeni sistemin gerektirdiği yeni çalışma düzenine ve ortamına uyumlarını sağlamak ve böylelikle sistemin etkin bir şekilde çalışmasını mümkün kılmaktır. donanımın işletmeye getirilmesi ve uygun bir plana göre yerleştirilmesi işlemleri yapılır.228 - . Donanımın yerleştirilmesi işlemleri sırasında sistem belgeleri de bastırılarak hazırlanır. yeni personel istihdamına gidilmez. bilgi akış şemalarından. somut araçlarının sağlanması daha önce ayrıntılı tasarım aşamasında yapılan çalışmalar çerçevesinde yürütülür. ne zaman. Uygulama aşamasının bu alt aşamasında ise. Bu yaklaşımla sistem personeline. yeni kurulan sistemin etkin bir şekilde çalışmasını mümkün kılmak için sistem personelinin eğitilmesi ve yetiştirilmesi faaliyetlerini içerir. personelin seçimi çalışmalarıyla başlar. Sistem personelinin yeni çalışma düzenine ve ortamına uyum sağlamaları ancak bu personelin eğitilmesi ve yetiştirilmesi ile mümkündür. Sistemin fiziki. yeni görevlerini ve sorumluluklarını kimlerle. yeni çalışma düzeni.

kendi bilgi gereksinmesine yanıt verip vermeyeceği araştırılır. Böylelikle yeni sistemin aksayan yönleri var ise. Bu karşılaştırma işlemi yeni sistemin zayıf ve üstün yönlerini ortaya çıkaracaktır. geliştirildiği şekilde işlev yapıp yapmayacağının denenmesi gereklidir. sözgelimi. Sistemin denenmesi. Zira geliştirilen sistemin denenmesi. yeni bilgi toplama şekillerinin. ilgili kişiye sistem analistinin tasarladığı gibi gerekli bilgiyi verebilmekte midir? Bu soruya verilecek yanıtın olumlu veya olumsuz olması. yeni sistemin ilk kez işletmeye uyarlanması işlemlerini içerir. yeni sistemin belirli bir kesiminin veya alt sistemlerden birinin sonuçlarını görmektir. Geliştirilen yeni sistemin gerek birinci yaklaşıma gerekse ikinci yaklaşıma göre denenmesi arasında önemli bir fark yoktur. sistem öğelerini kullanarak girdi-işleme-çıktı bilgi akışı sonucunda elde edilen bir bilginin rapor edilmesi halinde. ? Sistemin denenmesi ne demektir? Nasıl gerçekleştirilir? Sistemin Uygulamaya Konulması Sistemin uygulamaya konulması aşaması. sistem başka ne şekilde denenebilir? İkinci yaklaşım. Bu işlemler birbirinden bağımsız değil- . bunların önceden düzeltilmesi sağlanmış olur. sistemin iyi bir şekilde geliştirilip geliştirilmediğini yansıtan önemli bir gösterge olacaktır. eski sistemin yeni sistemle değiştirilmesi ya da işletme yeni kurulan bir işletme ise. işletmenin işlenmiş eski verilerini almak ve bu verileri yeni sistemin düzenine göre yeniden işlemek suretiyle yeni sistemin istenildiği gibi çalışıp çalışmadığını saptamaktır. yeni bilgi işlem işlemlerinin ve yeni raporlama düzeninin deneyden geçirilmesi demektir. yeni formların. programların.229 - . 3) Eski genyöntemlerin (sistem yönergeleri. Ayrıca sistemin gerçek koşullar ışığında ne şekilde çalışacağı da izlenebilmektedir. 1) Eski donanımın yeni donanımla değiştirilmesi. sistemdeki olası aksamaları ortaya çıkarttığı gibi. Bu rapor acaba. standartları. Bu denemenin yapılmasında iki yaklaşımdan yararlanılır: Birinci yaklaşım. yeni donanımın.? Sistem araçlarının hazırlanması ne demektir? Sistemin Denenmesi Geliştirilen yeni sistemin fiili olarak çalışır duruma gelmeden önce. Örneğin. sistemdeki olası aksamaları ortaya çıkarmak ve bunları önceden düzeltmektir. Bu gereklilik sistemin başarısını arttırmada önemli bir etkendir. teknik olarak sistemi oluşturan öğelerin ve sistemin girdi-işleme-çıktı şeklindeki bilgi akışını. yeni çalışma genyöntemlerinin. Eski sistemin yeni sistemle değiştirilmesi işlemleri genellikle. Buna göre elde edilecek sonuçlar daha sonra eski sistemin sonuçları ile karşılaştırılır. teknikleri) yerine yeni genyöntemlerin yürürlüğe konulması şeklinde yürütülür. Her iki yaklaşımda temel amaç. bu aksamaların önceden düzeltilmesine olanak sağlar. bu bilgiyi kullanacak kişinin (yöneticinin). 2) Eski bilgi işlem yönteminin yeni bilgi işlem yöntemiyle değiştirilmesi. ✔ Açıklanan birinci deneme yaklaşımının dışında.

Birlikte ele alınması gerekir. Zira her üç işlemin yapılmasıyla yeni sistem bir bütün olarak işletmede kurulmuş olur. yeni sistemin eski sistemle birlikte uygulamaya konulmasıdır. Dördüncü yaklaşım şeklin de. örgüt yapısı. insan etkeni. Hatırlanacağı gibi. geliştirilen sistemin amaca ne oranda hizmet ettiğini yansıtan temel göstergelerdir.230 - . sistem ilkeleri ışığında yapılır. işletmenin bölümleri itibarıyla eski sistemin bölüm bölüm terkedilmesi ve yeni sistemin bu bölümlerde uygulamaya konulması şeklindedir. Bu yaklaşım çerçevesinde. açık ve anlaşılabilir olma ve veri biriktirme ve süreçleme ilkelerine uyumluluğu oranında başarılı olacağı unutulmamalıdır. dosyalama terkedilerek. bu işlemler yeni sistemin diğer kısımları için de yapılarak. . İkinci yaklaşım. Bu yaklaşım özellikle eski sistemin geçerliliğini tamamen yitirmiş veya yeni sistemin az sayıda alt sistemden oluşması durumunda geçerlidir. sınıflama. eski sisteme göre yürütülen veri toplama. Bu açıdan söz konusu ilkeler. ✔ Yeni sistemin uygulamaya konulmasında nasıl bir yol izlenebilir? Yeni sistemin uygulamaya konulması işlemlerinin yürütülmesinde dört temel yaklaşım vardır: Birinci yaklaşım. Sözgelimi. amaca hizmet edecek bir yapının oluşturulmasında en önemli etkenlerdir. yeni sistemin uygulamaya konulması işlemleri tamamlanır. sistemin uygun maliyet. Çünkü aynı işlemler hem eski sistemde hem de yeni sistemde yapılır. sistem ilkeleri. yeni sistemin başarısızlığından dolayı işletmede meydana gelebilecek aksamaların görülmesine olanak sağladığından iyi sonuçlar vermektedir. Ancak bu yaklaşım. Bu yaklaşım diğer yaklaşımlara göre pahalıdır. raporlama. Yeni sistemin ilk kez işletmeye uyarlanması durumunda. Örneğin. Yeni sistem tam olarak çalışır duruma geldiğinde eski sistem terkedilir. esnek olma.dirler. Üçüncü yaklaşıma göre. Yani işletmede mevcut bir sistem olmadığından yukarıdaki değiştirme işlemlerine doğal olarak gerek olmayacaktır. İşletmenin koşullarına göre dört yaklaşımdan birine göre uygulamaya konulan yeni sistem böylelikle işletmedeki konumunu almış ve sürekli işlevine başlamış olacaktır. eski sistemin tamamen iptal edilip yerine yeni sistemin uygulamaya konulması şeklindeki direkt yaklaşımdır. sistem direkt olarak uygulanmaya konulur. ? Sistemin uygulamaya konulması ne demektir? Sistemin uygulamaya konulmasında farklı yollar var mıdır? Varsa bunlar nelerdir? Sistemin Değerlemesi ve İzlenmesi Sistem çalıştırılmaya ve çıktılar sistemden alınmaya başlandıktan kısa bir süre sonra sistemin başarılı olup olmadığını saptamak amacıyla bir değerlemeye tabi tutulmalıdır. eski sistem kısım kısım terkedilir ve terkedilen bu kısımlarda yeni sistem yine aynı şekilde kısım kısım veya alt sistemler şeklinde uygulamaya konulur. bir maliyet muhasebesi alt sistemin işletmenin bir üretim bölümünde veya bir işletmenin aynı üretimi yapan birkaç atölyesi olması halinde sistemin bu atölyelerden önce birinde sonra diğerlerinde uygulamaya konulmasıdır. Sistemin değerlemesi.

Sistemin değerlemeye tabi tutulması yeterli midir?
Yeni sistem uygulamaya konulup çalıştırıldıktan sonra, yalnızca sistem değerlemesi ile yetinilmemelidir. Bunun yanında sistemin etkinliğini devamlı kılmak için, sistemin sürekli olarak izlenmesi, uygulamaya konulduktan sonra unutulup kendi haline bırakılmaması gereklidir. Sistemin izlenmesi, gerek tasarım aşamalarında gerekse sistemin uygulamaya konulması ve çalıştırılması sırasında gözden kaçan veya unutulan bazı ayrıntıların sonradan dikkate alınmasına olanak sağlayacaktır. Ayrıca sistemin önceden tasarlandığı şekilde işlev yapıp yapmadığı da görülebilecektir. Sistemin izlenmesi işlemi süreklilik göstermeli, bir defaya özgü olmamalıdır. Belirli dönemler itibariyle tekrarlanmalıdır. Bu şekilde bir izleme, sistemin zaman içinde daha iyi bir düzeye getirilmesine olanak yaratacaktır.

?

Sistemin değerlemesi ve izlenmesi ne demektir? Ne gibi yararları vardır?

Özet
Muhasebe bilgi sisteminin ön tasarımından sonra kurulmasına ve çalışmaların devamına karar verildiğinde, ayrıntılı tasarım ve uygulama aşamalarına devam edilir. Ayrıntılı tasarım aşamasında, sistem modeli uygulamaya uygun bir şekilde getirilir. Bunun için, yapılacak işlerin planlaması yapılır. Daha sonra sırasıyla; alt sistemler tanımlanır, bilgi işlem faaliyetleri belirlenir, kodlama işlemleri yapılır, veri temeli ve sistem belgeleri geliştirilir, donanım seçilir, işletmenin örgütsel yapısı yeniden düzenlenir ve sistemi açıklayan dökümanlar hazırlanır. Bütün bu işlemler yapıldıktan sonra, kağıt üzerindeki sistemi hayata geçirmek için gerekli faaliyetlere başlanır. Uygulama aşaması denilen bu aşamada; sistem personeli eğitilir ve yetiştirilir, sistem araçları hazırlanır, sistemin denemesi yapılır ve sistem uygulamaya konulur. Sistem çalıştırılmaya ve kullanılmaya başlandıktan sonra, sistem kendi haline bırakılmaz, sistem değerlemeye tabi tutulur ve sürekli izlenerek etkinliği korunmaya çalışılır.

Sorular
1. Aşağıdakilerden hangisi, sistemin ayrıntılı tasarımından sonra yapılır? a. Ön tasarım. b. Donanımın belirlenmesi. c. Sistem belgelerinin geliştirilmesi. d. Sistemin uygulanması. e. Sistem sınırlarının belirlenmesi. - 231 -

2. Alt sistemler tanımlanırken aşağıdakilerden hangisi yapılmaz? a. Her bir alt bilgi sistemi ayrı ayrı tanımlanır. b. Sistemin genel hatlarıyla sınırları belirlenir. c. Her bir alt sistemin girdi-işleme-çıktıları belirlenir. d. Alt sistemlerin birbiriyle ilişkisi kurulur. e. Sistemin bir bütün olarak bilgi akışını ortaya koymak için her alt sistem birbiriyle bağımlı fakat ayrı ayrı tanımlanır.

3. 1 DÖNEN VARLIKLAR 15 STOKLAR 153 TİCARİ MALLAR 1535 (X) MALI Yukarıda verilen kodlar hangi kodlama sistemine göre düzenlenmiştir? a. Alfanümerik kod sistemi. b. Alfabetik kod sistemi. c. Sırasal sayı kod sistemi. d. Blok kod sistemi. e. Anlamlı sayı kod sistemi.

4. Sistem geliştirme çalışmalarında son aşama nedir? a. Planlama b. Ön araştırma c. Ön tasarım d. Ayrıntılı tasarım e. Uygulama

5. Yeni sistemin uygulamaya konulması işlemlerinin yürütülmesi kapsamında aşağıdakilerden hangisi yapılmaz? a. Eski sistemin aksayan yerlerine yeni sistem uyarlanır. b. Eski sistem tamamen terkedilip yeni sistem uygulanır. c. Eski sistem bölüm bölüm terkedilerek yeni sistem bu bölümlere uygulanır. d. Eski sistem işlevsel bakımdan kademe kademe değiştirilerek yeni sistem uygulanır. e. Yeni sistem tam olarak çalışıncaya kadar eski sistemle birlikte uygulanır.

- 232 -

Hesap Planları

17
- 233 -

ÜNİTE

Bu Ünitede...
Bu ünitenin amacı, muhasebe bilgi sisteminin yeni kurulması veya mevcut olan bir sistemin geliştirilmesi için yapılması gereken sistem geliştirme çalışmalarının ne olduğunu açıklamaktır. Bu amaç doğrultusunda, sistem geliştirme çalışmalarının mahiyeti, muhasebe bilgi sistemi geliştirme ilkeleri ve sistem analizi konuları üzerinde durulacaktır.

Çalışma Biçimine İlişkin Olarak...
Muhasebe bilgi sisteminin geliştirilmesi için yapılacak çalışmalar ve bu çalışmalarda dikkate alınacak ilkeler bir bilgi sisteminin kurulması ve çalıştırılması için büyük önem arz eder. Bu bakımdan bu ünitede ele alınan sistem geliştirme çabalarının mahiyetini ve muhasebe bilgi sistemi geliştirme ilkelerinin herbirinin ne anlam ifade ettiğini ve neyi amaçladığını kavramak bu ünitenin ve bundan sonraki ünitelerde ele alınan tasarım ve uygulama konularının anlaşılmasını kolaylaştırır.

HESAP PLANININ AMACI VE İŞLEVİ
Mali nitelikteki işlem ve olaylarla ilgili veri veya bilgilerin yönetsel bilgilere dönüştürülmesi, bilindiği gibi bilgi işlem faaliyetleriyle olmaktadır. Bilgi işlem faaliyetleri sonucunda elde edilecek yönetsel bilgilerin istenildiği şekilde ve içerikte olabilmesi için, bu yönetsel bilgilerin girdisi olan veri veya bilgilerin etkin ve düzenli bir şekilde toplanması ve kaydedilmesi gerekir. Bilgi kullanıcıları için gerekli bilgilerin yararlı ve kullanılabilir olması, mali nitelikteki veri veya bilgilerin ilk işlem belgeleri ile belgelendirilmeleri ve bu belgelere dayanarak muhasebe fişleri aracılığıyla muhasebe kayıtlarının yapılmasına bağlıdır. Bu nedenle veri veya bilgilerin düzenli, doğru ve gerekli ayrıntılarıyla kaydedilmeleri gerekir. Veri veya bilgilerin muhasebe kayıtlarına geçirilmesinde işletmenin faaliyet konusuna, büyüklüğüne ve yönetimin muhasebe bilgilerinden yararlanma durumlarına göre çok sayıda, hatta yüzlerce, bazen binlerce hesap kullanılır. Hesapların bir kısmı büyük defterde bir kısmı ise yardımcı defterlerde yer alır. Büyük defterde yer alan hesaplara ana hesaplar, yardımcı defterdekilere ise, yardımcı veya tali hesaplar denilir. Bu dağınık ve çeşitli hesapların bir düzen içinde olmaları gerekir. Ancak bu şekilde kayıt işlemlerinin belirli bir düzene göre yapılması, ayrıca aynı olayların sürekli olarak aynı hesaplara kaydedilmeleri sağlanır. Bu da “Hesap Planları” ile mümkündür.

Hesap planı neyi sağlamaktadır?
“Hesap Planı, işletmelerde mali nitelikteki işlem ve olayların kaydedilmesi için tutulan hesapları, muhasebenin temel kavramları ve ilkeleri çerçevesinde sistemli bir şekilde bölümleyen ve aynı olayların sürekli olarak aynı hesaplara kaydedilmesini sağlayan bir yönergedir.” Bu tanıma uygun olarak hazırlanan bir hesap planı, kayıt işlemlerinin düzenli olmasını sağlar. Hesap planı dış görünüş itibariyle kayıtlarda kullanılan hesapların isimlerinin ve numaralarının bir listesi gibidir. Ancak temelde işletmenin genel hesap düzeninin bir organizasyonu olup, muhasebe sisteminin çatısını oluşturur. Hesap planları aynı tür hesapları bir hesap grubu içinde bir araya getirir. Hesap grupları içinde toplanan hesaplar da yapılarına ve özelliklerine göre kısımlara ayrılırlar. Bu sınıflandırma ile aynı veya benzeyen olayların her zaman aynı hesaba kayıtları sağlanmış olur.

Muhasebe işlemlerinin farklı kişiler tarafından yürütülmesinin ortaya çıkaracağı durumları önlemek için ne yapılmalıdır?
İşletmelerin büyümesi, muhasebe işlemlerinin farklı yerlerde ve farklı kişiler tarafından yürütülmesi gereğini ortaya çıkarmıştır. Aynı olaylar karşısında, farklı kişilerin aynı kayıtları yapabilmesi, ancak bir hesap planı (organizasyonu) ile mümkündür. Muhasebe işlemlerinin farklı kimseler tarafından yürütülmesi zorunluluğu, hesap planları ile birlikte, hesap planının nasıl uygulanacağını belirten açıklamaları içeren el kitaplarının hazırlanmasını da gerektirir.

?

Hesap planı ne demektir? Amacı ve işlevi nedir?

HESAP PLANININ TAŞIMASI GEREKEN ÖZELLİKLER
Muhasebe bilgi sisteminin önemli bir unsuru olan hesap planının, kendisinden beklenen sonucun elde edilmesi için aşağıdaki özelliklere sahip olması gerekir: Hesap planı işletmenin bünyesine uygun olmalıdır. İşletmenin faa- 234 -

liyet konusu, hukuki yapısı ve organizasyon şekli, kullanılacak hesapların farklı olmasını gerektirir. Bir ticaret işletmesi ile bir üretim işletmesinin veya bir şahıs şirketi ile sermaye şirketinin hesap planının kapsamı farklı olur. Bunun yanında küçük bir işletmede çok ayrıntılı bir hesap planı uygulamak, hemen hemen hiç kullanılmayan çok sayıda hesabın planda yer alması nedeniyle planın kullanılmasını güçleştirir. Diğer yönden büyük bir işletmede kısıtlı, dar bir plan uygulamak, gereksinim duyuldukça plana ek yapma zorunluluğu yaratacağından plan sistemsiz bir duruma gelir.

?

Hesap planı işletmenin bünyesine ve büyüklüğüne uygun olmalı mıdır?
Hesap planı aynı olayların sürekli aynı hesaplara kaydedilmelerini sağlamalıdır. İşletmelerin büyümesi, faaliyetlerde ve görevlerde uzmanlaşma muhasebe işlemlerinin işletmenin değişik birimlerinde ve farklı kişiler tarafından yapılmasını gerektirmiştir. Bu nedenle hesap planı, aynı olayların sürekli, aynı hesaplara kaydedilmelerini sağlayacak şekilde açık ve anlaşılabilir olmalıdır.

?

Hesap planı aynı olayların aynı hesaplara kaydedilmesini sağlamalı mıdır?
Hesap planı, içerdiği hesaplarla işletmenin varlıkları ile bu varlıkların kaynakları, muhasebe dönemine ait gelir ve giderleri hakkında açık, anlaşılabilir ve doğru bilgi elde edilecek yapıda olmalıdır. Hesap planı, belirtilen konulara ilişkin genellemelere gitmeden, örneğin “diğer alacaklar, diğer borçlar” gibi genel hesaplarda önemli birikmelere yer vermeden gerekli açıklıkta hesap ayrıntılarını içermelidir.

?

Hesap planındaki hesaplar açık ve anlaşılabilir olmalı mıdır?
Hesap planındaki sınıflandırma ve kodlama, muhasebe kayıtlarının ilgili hesaplara hatasız ve genel kabul görmüş muhasebe ilkelerine uygun olarak yapılmasını sağlamalıdır. Bu özellik, muhasebe bilgilerinin sistematik bir şekilde düzenlenmesini ve bilgilerin muhasebe sistemindeki akışlarının belirli bir sınıflandırma çerçevesinde yapılmasını sağlayacaktır. Örneğin para işlemleri ve senede bağlı alacakların döner aktifleri içinde ve kasa ile alacak senetleri kapsamında ele alınmasıdır.

? ? ?

Hesap planında sınıflandırma ve kodlama nasıl olmalıdır?
Hesap planı, sadece muhasebe işlemlerinin kaydını yapacaklar değil muhasebe bilgilerini kullanacak kişiler de dikkate alınarak sınıflandırılmalıdır. Hesap planının içeriğini oluşturan hesaplar belirlenirken muhasebe bilgilerini kullanacak işletme içi ve işletme dışı kişilerin durumu da dikkate alınmalı ve buna göre hesaplar seçilmelidir.

Hesap planı bilgi kullanıcılarının ihtiyaçlarını dikkate almalı mıdır?
Hesap planı, özellikle faaliyet konuları farklı işletmelerden oluşan bir holding topluluğunda konsolide tabloların hazırlanmasına olanak sağlayacak şekilde olmalıdır. Bir holding şirkette, çok sayıdaki şirket birbirleriyle ticari ilişki içindedir. Örneğin bu şirketler arasındaki ilişki, diğer işletmelerle olan ticari ilişkilerden ayrılmalıdır.

Hesap planı hangi özellikleri taşıması gerekir?

- 235 -

● ları ● ✔ Hangi hesap grupları vardır? Hesap planı yapılırken. genel kabul görmüş yakla. İşletmenin yapısını ve bünyesini bilmek faaliyetlerin nerede ve nasıl yapıldığını anlamaya ve varlıklar. Bu. ✔ Muhasebe sisteminde veri ve bilgilerin toplanması ve kaydedilmesinde farklılıkları ortadan kaldırmak için ne yapılabilir? Muhasebe bilgi sistemi içinde veri veya bilgilerin toplanması. ● Hesapların işleyişini ve kullanışını açıklayan yönergenin hazırlanması. gider ve maliyet türleri ve yerlerine ilişkin hesapları belirlemeye olanak tanıyacaktır. Hesapların ana ve yardımcı hesap olarak belirlenmesi.HESAP PLANININ DÜZENLENMESİ Bir işletmenin hesap planı yapılırken şu konuların bilinmesi ve incelenmesi gereklidir: ● ● hesapların yapılarını bilmek. Yönetime etkisi ve yararı (sorumluluk ve kontrol için) olacak raporhazırlamak için gerekli hesapları belirlemek. Varlıklar. bu planda yer alacak hesapların yapılarının ve işleyişlerinin çok iyi bilinmesi gereklidir.236 - . Belirlenen bu konular çerçevesinde bir hesap planı şu aşamalara göre düzenlenir. gelir. ● ● ● ● Hesapların oluşturularak isimlendirilmesi. Hesap gruplarının belirlenmesi. muhasebe uygulamalarında farklılıkları azaltmak. İşletmenin yapısını ve bünyesini (işletmenin iş akışını ve mali durumunu) inceleyerek hesapları saptamak. işletme içi ve işletmeler arası karşılaştırma olanağı sağlamak için hesapların oluşturulmasında muhasebe ilkelerine uyularak hesaplar seçilir. Muhasebe ilkelerine uymak. borçlar. Hesapların belirlenmesi ve bunların gruplandırılmasında biçim ve içerik bakımından farklı yaklaşımlar olmakla birlikte. bilgi işleme tabi tutulması ve raporlar şeklinde ilgililere sunulması sırasında. sermaye. istenen ve istenebilecek raporların hazırlanmasına olanak sağlar. Hesapların kodlanması. gelir ve gider işlemleri ile ilgili hesapların nitelikleri etkisiz ve hatasız bilinmelidir. sermaye. borçlar. ? Hesap planı nasıl düzenlenir ve bu düzenleme nelerin bilinmesini gerektirir? HESAP PLANLARINDA HESAP GRUPLARININ BELİRLENMESİ Hesap planının bünyesini hesap planında yer alan hesaplar oluşturur. sistemin çıktıları olan raporlara göre belirlenmeli midir? Hesaplar muhasebe bilgilerini ve raporlarını kullanacak kişilerin bu gereksinmelerini karşılamak amacıyla muhasebe bilgi sisteminin çıktılarına göre belirlenir. ✔ Hesaplar.

Maliyet muhasebesi ile genel muhasebe arasında devamlı bağlantı vardır. Bu açıdan hesap planında hem genel muhasebeye hem de maliyet muhasebesine ilişkin hesaplar yer alır. Maliyet muhasebesi kapsamına giren konular ve işlemler çeşitli tablolarda yapılır ve izlenir. Temel olarak ikici sisteme ait hesap planları bilançoya göre bütünleme yöntemine dayanarak yapılmaktadır. sonuç hesapları olarak da gelir hesapları ve gider hesapları olarak sınıflandırılır. hesapların bilanço düzenlenmesindeki ilkelere göre belirlenmesi ve gruplandırılmasıdır. Üretim işletmelerine ait hesap planlarının hazırlanmasında iki ana sistem bulunmaktadır. Bunun yerine sadece genel muhasebeye ait hesaplara yer verilir.şım. bilanço hesapları olarak aktif hesaplar ve pasif hesaplar. Maliyet muhasebesi giderlerin ayrıntısını muhasebeden almakla yetinir. Birci sistem genellikle küçük ve orta büyüklükteki işletmelerde başarı ile uygulanabilmektedir. b) İkici (Dualist) Sistem. Bu sisteme göre düzenlenen hesap planlarında maliyet muhasebesi ile ilgili hesaplara hemen hemen hiç yer verilmez. Bu şekilde maliyet muhasebesi ile genel muhasebe aynı hesap planı içinde bütünleşebilir. bir ülkenin bütün işletmeleri için veya belirli bir işkoluna giren işletmeler için uygulanması önerilen veya zorunlu tutulan tek düzen bir hesap planıdır. ? Hesap planlarında hesap gruplarının belirlenmesi ne demektir? Üretim işletmelerine ait hesap planlarının hazırlanmasında hangi sistemler bulunmaktadır? TEKDÜZEN GENEL HESAP PLANLARI Genel hesap planı. ? Birci sistem ne demektir? b) İkici Sistem: Gider yerleri ve gider taşıyıcıları hesaplarını içermeyen hesap planlarına ikici (dualist) hesap planları denir. Bu sistemde genel (finansal. Genel muhasebe ile maliyet muhasebesi bir bütün oluşturur. Böyle bir hesap planının sağlayacağı yararlar şöyle belirtilebilir: ● Ülkedeki veya aynı iş kolundaki benzer işletmeler arasında karşı. bilindiği gibi hesaplar. verilmemesi durumuna göre hesap planlarının düzenlenmesinde değişik sistemler ortaya çıkmıştır. a) Birci Sistem: Gider yerleri ve gider taşıyıcıları hesaplarını içeren hesap planlarına birci (monist) hesap planları denir.237 - . ticari) muhasebe ile maliyet (işleme) muhasebesi birarada yürütülür. a) Birci (Monist) Sistem. Bunlar. Bu hesaplara. maliyet hesapları ilave edilir. Bu sistemde genel muhasebe ile maliyet muhasebesi birbirinden ayrı olarak yürütülür. üretim işletmelerinde. Bu sınıflandırmada tüm hesaplar genel (finansal) muhasebeye ilişkin hesaplar olmaktadır. ✔ Hesap planında genel muhasebe ile maliyet muhasebesi hesaplarına birarada yer verilebilir mi? Hesap planında genel muhasebe ile maliyet muhasebesi hesaplarına birarada yer verilip. ✔ Bilanço düzenlenmesindeki ilkelere göre hesap grupları nelerdir? Bilanço düzenlenmesindeki ilkelere göre. Bu sistemde maliyet muhasebesi kayıtlarına temel oluşturmak üzere çeşitli tablolar da kullanılır.

● ● ● ● ● Muhasebenin Temel Kavramları. Ülkemizde genel hesap planı oluşturulması yönünde çalışmalar uzun yıllardır sürdürülmektedir. konularında düzenlemeler yapılmıştır. ● ● ✔ Tekdüzen hesap planının sakıncaları olabilir mi? Tekdüzen hesap planı belirtilen bu yararları yanında.01. İktisadi Devlet Teşekküllerini Yeniden Düzenleme Komisyonu. Tekdüzen Hesap Çerçevesi. Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu Tek-düzen Muhasebe Koordinasyon Devamlı İhtisas Komisyonu. bilanço esasına göre defter tutan gerçek ve tüzel kişilere ait teşebbüs ve işletmelerin faaliyet ve sonuçlarının sağlıklı ve güvenilir bir biçimde muhasebeleştirilmesi. 1964 yılından başlamak üzere günümüze kadar. Mali Tabloların Düzenlenmesi ve Sunulması. Mali Tablolar İlkeleri. Bu planlar genel hesap planına göre daha ayrıntılı planlardır. her işletmenin kendi yapısına ve bünyesine uymayan bir hesap planı uygulamasına neden de olur.1994 tarihinden itibaren uygulanması istenen TEKDÜZEN HESAP ÇERÇEVESİ ve HESAP PLANI 26. işletmelere ait bilgilerin birleştirilmesi yoluyla ülkenin ekonomisi hakkında bilgiler elde edilmesi kolaylaşır. Hesap Planı ve İşleyişi.1992 tarihli Resmi Gazete’nin mükerrer sayısında “Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği” içinde yayımlanmıştır. Genel kabul görmüş muhasebe kavram ve ilkelerine uygun standart mali tabloların düzenlenmesine yardımcı olmak suretiyle sermaye piyasasına açıklık getirilir.laştırmalar yapılması sağlanır. ✔ Düzenlemenin amacı ne olabilir? Bu düzenleme. ● Ülkenin ekonomisini oluşturan işletmeler arasında hesap birliği sağlanarak.238 - . Muhasebe Politikalarının Açıklanması. Bunu önlemek için genel hesap planındaki hesap grupları temel alınarak. Bu çalışmaların bir sonucu olarak meydana getirilen ve 01. Sermaye Piyasası Kurulu ve Türkiye Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler ve Yeminli Mali Müşavirler Odaları Birliği tarafından genel hesap planları konusunda çalışmalar yapılmıştır.12. ? Tekdüzen hesap planı ne demektir? Ne gibi yararları vardır? Ülkemizde bu çerçevede uygulanan hesap planı var mıdır? MUHASEBE SİSTEMİ UYGULAMA GENEL TEBLİĞİ Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği ile. Ülkede terim birliği sağlanarak muhasebe eğitimi ve uygulamasında gelişmeler sağlanır. değişik işkolları için ayrı genel hesap planları geliştirilir. mali tablolar aracılığı ile ilgililere . Bu planların değişik işletmelerin özelliklerinin gerektirdiği esnekliğe sahip bulunması gerekir. Çünkü işletmeler kendileri için özel hesap planlarını hazırlarken ilgili işkoluna ait genel hesap planını temel almakla beraber kendi özelliklerine de planda yer vermek zorunluluğundadırlar.

Aracı Kurumlar ve Yatırım Ortaklıkları. ✔ Belirlenen kapsama girmeyen teşebbüs veya işletme yok mudur? Bilanço esasına göre defter tutmakla beraber faaliyet konuları itibariyle farklı muhasebe tekniği kullanmak durumunda bulunan.239 - .sunulan bilgilerin tutarlılık ve karşılaştırılabilirlik niteliklerini koruyarak gerçek durumu yansıtmanın sağlanması ve işletmelerde denetimin kolaylaştırılması amacıyla yapılmıştır. Yapılan düzenlemenin kapsamına bilanço esasına göre defter tutan gerçek ve tüzel kişiler girmektedir. ● Muhasebe bilgilerinin karar alma durumunda bulunan ilgililere yeterli ve doğru olarak ulaştırılmasına. hukuki yapılarının farklılığı. belirlenen “Muhasebenin Temel Kavramları”na. Muhasebe terim birliğinin sağlanması suretiyle anlaşılabilir olmasına. ● ● ● ● ? ✔ Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği hangi amaçlara ulaşmayı hedeflemiştir? Düzenlemede getirilen esaslara uyulması zorunlu mudur? Yapılan düzenlemede öngörülen usul ve esaslara uyulması zorunlu olup. ● ? Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği hangi konuları içermektedir? Bu tebliğ ülkemizdeki muhasebe uygulamalarına hangi yeni uy- . alanlarda faaliyet gösterenler dahil). Farklı işletmeler ile aynı işletmenin farklı dönemlerinin karşılaştırılmasına. “Muhasebe Politikalarının Açıklanması”na ve “Mali Tablolar İlkeleri”ne uymaları kaydıyla Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği’nin diğer zorunluluklarını yerine getirmekle yükümlü tutulmamışlardır. İşletmelerle. bu zorlukları yerine getirmelerine engel değildir. Bu çerçevedeki teşebbüs ve işletmeler Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği ile belirlenen muhasebe usul ve esaslarına uymak zorundadırlar. ilgililer arasında güven unsurunun oluşturulmasına. ilgili mevzuat hükümleriyle aykırılığın mali rapor ve beyannamelerinin düzenlenmesi sırasında giderilmesi işletmelerin sorumluluğundadır. Mali tablolarda yer alan hesap adlarının tüm kesimler için aynı anlamı vermesine. Finansal Kiralama Şirketleri (factoring vb. yöneliktir. özel kanunlarının bulunması. Dolayısıyla yapılan bu düzenleme. Menkul Kıymet Yatırım Fonları. vergi muafiyet ve istisnalarından yararlanmaları. ● ● ● Banka ve Sigorta Şirketleri Özel Finans Kurumları. Teşebbüs ve işletmelerin kamu idare ve müesseselerine ait olması. belirlenen muhasebe usul ve esaslarına uymaları için yeterlidir. Bu teşebbüs ve işletmelerin ticari esaslara göre faaliyet göstermeleri.

Tekdüzen Hesap Çerçevesinde hesap sınıfları ve hesap grupları şu şekilde belirlenmiştir: A. 3. TEKDÜZEN HESAP ÇERÇEVESİ VE HESAP PLANI İşletmeler. muhasebe sistemlerini Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği ile 1. 2.TEKDÜZEN HESAP ÇERÇEVESİ HESAP SINIFLARI 1. 9.1994 tarihinden itibaren kullanılması öngörülen Tekdüzen Hesap Çerçevesi ve Hesap Planı doğrultusunda kurmak zorundadırlar.gulamaları getirmiştir. 5.1. 4.240 - . 8. 6. 7. DÖNEN VARLIKLAR DURAN VARLIKLAR KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR ÖZKAYNAKLAR GELİR TABLOSU HESAPLARI MALİYET HESAPLARI SERBEST NAZIM HESAPLAR 1 DÖNEN VARLIKLAR 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 2 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 3 30 31 32 33 34 35 HAZIR DEĞERLER MENKUL KIYMETLER TİCARİ ALACAKLAR DİĞER ALACAKLAR STOKLAR GELECEK AYLARA AİT GİDERLER VE GELİR TAHAKKUKLARI DİĞER DÖNEN VARLIKLAR DURAN VARLIKLAR TİCARİ ALACAKLAR DİĞER ALACAKLAR MALİ DURAN VARLIKLAR MADDİ DURAN VARLIKLAR MADDİ OLMAYAN DURAN VARLIKLAR ÖZEL TÜKENMEYE TABİ VARLIKLAR GELECEK YILLARA AİT GİDERLER VE GELİR TAHAKKUKLARI DİĞER DURAN VARLIKLAR KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR MALİ BORÇLAR TİCARİ BORÇLAR DİĞER BORÇLAR ALINAN AVANSLAR .

36 37 38 39 4 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 5 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 6 ÖDENECEK VERGİ VE DİĞER YÜKÜMLÜLÜKLER BORÇ VE GİDER KARŞILIKLARI GELECEK AYLARA AİT GELİRLER VE GİDER TAHAKKUKLARI DİĞER KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR MALİ BORÇLAR TİCARİ BORÇLAR DİĞER BORÇLAR ALINAN AVANSLAR BORÇ VE GİDER KARŞILIKLARI GELECEK YILLARA AİT GELİRLER VE GİDER TAHAKKUKLARI DİĞER UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR ÖZKAYNAKLAR ÖDENMİŞ SERMAYE SERMAYE YEDEKLERİ KÂR YEDEKLERİ GEÇMİŞ YILLAR KÂRLARI GEÇMİŞ YILLAR ZARARLARI DÖNEM NET KÂRI (ZARARI) GELİR TABLOSU HESAPLARI 60 BRÜT SATIŞLAR 61 SATIŞ İNDİRİMLERİ (-) 62 SATIŞLARIN MALİYETİ (-) 63 FAALİYET GİDERLERİ (-) 64 DİĞER FAALİYETLERDEN OLAĞAN GELİR VE KÂRLAR 65 DİĞER FAALİYETLERDEN OLAĞAN GİDER VE ZARARLAR (-) 66 FİNANSMAN GİDERLERİ (-) 67 OLAĞANDIŞI GELİR VE KÂRLAR 68 OLAĞANDIŞI GİDER VE ZARARLAR (-) 69 DÖNEM NET KÂRI (ZARARI) 7 MALİYET HESAPLARI 7/A SEÇENEĞİ 70 71 72 73 74 75 76 77 MALİYET MUHASEBESİ BAĞLANTI HESAPLARI DİREKT İLK MADDE VE MALZEME GİDERLERİ DİREKT İŞÇİLİK GİDERLERİ GENEL ÜRETİM GİDERLERİ HİZMET ÜRETİM MALİYETİ ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME GİDERLERİ PAZARLAMA SATIŞ VE DAĞITIM GİDERLERİ GENEL YÖNETİM GİDERLERİ .241 - .

HESAP PLANI 1 10 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 11 110 111 112 113 114 115 DÖNEN VARLIKLAR HAZIR DEĞERLER KASA ALINAN ÇEKLER BANKALAR VERİLEN ÇEKLER VE ÖDEME EMİRLERİ (-) DİĞER HAZIR DEĞERLER MENKUL KIYMETLER HİSSE SENETLERİ ÖZEL KESİM TAHVİL.78 FİNANSMAN GİDERLERİ 7/B SEÇENEĞİ 79 790 791 792 793 794 795 796 797 798 799 8 9 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 0 GİDER ÇEŞİTLERİ İLK MADDE VE MALZEME GİDERLERİ İŞÇİ ÜCRET VE GİDERLERİ MEMUR ÜCRET VE GİDERLERİ DIŞARIDAN SAĞLANAN FAYDA VE HİZMETLER ÇEŞİTLİ GİDERLER VERGİ.242 - . SENET VE BONOLARI KAMU KESİMİ TAHVİL. SENET VE BONOLARI . RESİM VE HARÇLAR AMORTİSMANLAR VE TÜKENME PAYLARI FİNANSMAN GİDERLERİ GİDER ÇEŞİTLERİ YANSITMA HESAPLARI ÜRETİM MALİYET HESABI (SERBEST) NAZIM HESAPLAR (SERBEST) B.

116 117 118 119 12 120 121 122 123 124 125 126 127 128 129 13 130 131 132 133 134 135 136 137 138 139 14 15 150 151 152 153 154 155 156 157 158 159 16 17 18 180 181 182 183 184 GELECEK AYLARA AİT GİDERLER VE GELİR TAHAKKUKLARI GELECEK AYLARA AİT GİDERLER GELİR TAHAKKUKLARI STOKLAR İLK MADDE VE MALZEME YARI MAMULLER-ÜRETİM MAMULLER TİCARİ MALLAR DİĞER MENKUL KIYMETLER MENKUL KIYMETLER DEĞER DÜŞÜKLÜĞÜ KARŞILIĞI (-) TİCARİ ALACAKLAR ALICILAR ALACAK SENETLERİ ALACAK SENETLERİ REESKONTU (-) VERİLEN DEPOZİTO VE TEMİNATLAR ŞÜPHELİ TİCARİ ALACAKLAR ŞÜPHELİ TİCARİ ALACAKLAR KARŞILIĞI (-) DİĞER ALACAKLAR ORTAKLARDAN ALACAKLAR İŞTİRAKLERDEN ALACAKLAR BAĞLI ORTAKLIKLARDAN ALACAKLAR PERSONELDEN ALACAKLAR DİĞER ÇEŞİTLİ ALACAKLAR DİĞER ALACAK SENETLERİ REESKONTU (-) ŞÜPHELİ DİĞER ALACAKLAR ŞÜPHELİ DİĞER ALACAKLAR KARŞILIĞI (-) DİĞER STOKLAR STOK DEĞER DÜŞÜKLÜĞÜ KARŞILIĞI (-) VERİLEN SİPARİŞ AVANSLARI .243 - .

244 - .185 186 187 188 189 19 190 191 192 193 194 195 196 197 198 199 2 20 21 22 220 221 222 223 224 225 226 227 228 229 23 230 231 232 233 234 235 236 237 238 239 24 TİCARİ ALACAKLAR ALICILAR ALACAK SENETLERİ ALACAK SENETLERİ REESKONTU (-) DİĞER DÖNEN VARLIKLAR İNDİRİLECEK KATMA DEĞER VERGİSİ DİĞER KATMA DEĞER VERGİSİ PEŞİN ÖDENEN VERGİLER VE FONLAR PERSONEL AVANSLARI SAYIM VE TESELLÜM NOKSANLARI DİĞER ÇEŞİTLİ DÖNEN VARLIKLAR DİĞER DÖNEN VARLIKLAR KARŞILIĞI (-) DURAN VARLIKLAR VERİLEN DEPOZİTO VE TEMİNATLAR ŞÜPHELİ ALACAKLAR KARŞILIĞI (-) DİĞER ALACAKLAR ORTAKLARDAN ALACAKLAR İŞTİRAKLERDEN ALACAKLAR BAĞLI ORTAKLIKLARDAN ALACAKLAR PERSONELDEN ALACAKLAR DİĞER ÇEŞİTLİ ALACAKLAR DİĞER ALACAK SENETLERİ REESKONTU (-) ŞÜPHELİ ALACAKLAR KARŞILIĞI (-) MALİ DURAN VARLIKLAR 240 BAĞLI MENKUL KIYMETLER 241 BAĞLI MENKUL KIYMETLER DEĞER DÜŞÜKLÜĞÜ KARŞILIĞI (-) 242 İŞTİRAKLER 243 İŞTİRAKLERE SERMAYE TAAHHÜTLERİ (-) 244 İŞTİRAKLER SERMAYE PAYLARI DEĞER DÜŞÜKLÜĞÜ .

245 - . MAKİNA VE CİHAZLAR TAŞITLAR DEMİRBAŞLAR DİĞER MADDİ DURAN VARLIKLAR BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR (-) YAPILMAKTA OLAN YATIRIMLAR VERİLEN AVANSLAR MADDİ OLMAYAN DURAN VARLIKLAR HAKLAR ŞEREFİYE KURULUŞ VE ÖRGÜTLENME GİDERLERİ ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME GİDERLERİ ÖZEL MALİYETLER DİĞER MADDİ OLMAYAN DURAN VARLIKLAR BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR (-) VERİLEN AVANSLAR ÖZEL TÜKENMEYE TABİ VARLIKLAR ARAMA GİDERLERİ HAZIRLIK VE GELİŞTİRME GİDERLERİ DİĞER ÖZEL TÜKENMEYE TABİ VARLIKLAR BİRİKMİŞ TÜKENME PAYLARI (-) VERİLEN AVANSLAR GELECEK YILLARA AİT GİDERLER VE GELİR TAHAKKUKLARI GELECEK YILLARA AİT GİDERLER GELİR TAHAKKUKLARI .KARŞILIĞI ( -) 245 BAĞLI ORTAKLIKLAR 246 BAĞLI ORTAKLIKLARA SERMAYE TAAHÜTLERİ (-) 247 BAĞLI ORTAKLIKLAR SERMAYE PAYLARI DEĞER DÜŞÜKLÜĞÜ KARŞILIĞI (-) 248 DİĞER MALİ DURAN VARLIKLAR 249 DİĞER MALİ DURAN VARLIKLAR KARŞILIĞI (-) 25 250 251 252 253 254 255 256 257 258 259 26 260 261 262 263 264 265 266 267 268 269 27 270 271 272 273 274 275 276 277 278 279 28 280 281 282 283 284 285 286 287 MADDİ DURAN VARLIKLAR ARAZİ VE ARSALAR YER ALTI VE YER ÜSTÜ DÜZENLERİ BİNALAR TESİS.

246 - .288 289 29 DİĞER DURAN VARLIKLAR 290 291 GELECEK YILLARDA İNDİRİLECEK KATMA DEĞER VERGİSİ 292 DİĞER KATMA DEĞER VERGİSİ 293 GELECEK YILLAR İHTİYACI STOKLAR 294 295 296 297 298 299 3 30 300 301 302 303 304 305 306 307 308 309 31 32 320 321 322 323 324 325 326 327 328 329 33 330 331 332 333 334 335 336 337 338 TİCARİ BORÇLAR SATICILAR BORÇ SENETLERİ BORÇ SENETLERİ REESKONTU (-) ELDEN ÇIKARILACAK STOKLAR VE MADDİ DURAN VARLIKLAR DİĞER ÇEŞİTLİ DURAN VARLIKLAR STOK DEĞER DÜŞÜKLÜĞÜ KARŞILIĞI (-) BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR (-) KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR MALİ BORÇLAR BANKA KREDİLERİ UZUN VADELİ KREDİLERİN ANAPARA TAKSİTLERİ VE FAİZLERİ TAHVİL ANAPARA BORÇ. TAKSİT VE FAİZLERİ ÇIKARILMIŞ BONOLAR VE SENETLER ÇIKARILMIŞ DİĞER MENKUL KIYMETLER MENKUL KIYMETLER İHRAÇ FARKI (-) DİĞER MALİ BORÇLAR ALINAN DEPOZİTO VE TEMİNATLAR DİĞER TİCARİ BORÇLAR DİĞER BORÇLAR ORTAKLARA BORÇLAR İŞTİRAKLERE BORÇLAR BAĞLI ORTAKLIKLARA BORÇLAR PERSONELE BORÇLAR DİĞER BORÇ SENETLERİ REESKONTU (-) .

339 34 340 341 342 343 344 345 346 347 348 349 35 36 DİĞER ÇEŞİTLİ BORÇLAR ALINAN AVANSLAR ALINAN SİPARİŞ AVANSLARI ALINAN DİĞER AVANSLAR ÖDENECEK VERGİ VE DİĞER YÜKÜMLÜLÜKLER 360 ÖDENECEK VERGİ VE FONLAR 361 ÖDENECEK SOSYAL GÜVENLİK KESİNTİLERİ 362 363 364 365 366 367 368 VADESİ GEÇMİŞ ERTELENMİŞ VEYA TAKSİTLENDİRİLMİŞ VERGİ VE DİĞER YÜKÜMLÜLÜKLER 369 ÖDENECEK DİĞER YÜKÜMLÜLÜKLER 37 370 371 372 373 374 375 376 377 378 379 38 380 381 382 383 384 385 386 387 388 BORÇ VE GİDER KARŞILIKLARI DÖNEM KÂRI VERGİ VE DİĞER YASAL YÜKÜMLÜLÜK KARŞILIKLARI DÖNEM KÂRININ PEŞİN ÖDENEN VERGİ VE DİĞER YÜKÜMLÜLÜKLERİ (-) KIDEM TAZMİNATLARI KARŞILIĞI MALİYET GİDERLERİ KARŞILIĞI DİĞER BORÇ VE GİDER KARŞILIKLARI GELECEK AYLARA AİT GELİRLER VE GİDER TAHAKKUKLARI GELECEK AYLARA AİT GELİRLER GİDER TAHAKKUKLARI .247 - .

389 39 390 391 392 393 394 395 396 397 398 399 4 40 400 401 402 403 404 405 406 407 408 409 41 42 420 421 422 423 424 425 426 427 428 429 43 430 431 432 433 434 435 436 437 438 TİCARİ BORÇLAR SATICILAR BORÇ SENETLERİ BORÇ SENETLERİ REESKONTU (-) DİĞER KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR HESAPLANAN KDV DİĞER KDV SAYIM VE TESELLÜM FAZLALARI DİĞER ÇEŞİTLİ YABANCI KAYNAKLAR UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR MALİ BORÇLAR BANKA KREDİLERİ ÇIKARILMIŞ TAHVİLLER ÇIKARILMIŞ DİĞER MENKUL KIYMETLER MENKUL KIYMETLER İHRAÇ FARKI (-) DİĞER MALİ BORÇLAR ALINAN DEPOZİTO VE TEMİNATLAR DİĞER TİCARİ BORÇLAR DİĞER BORÇLAR ORTAKLARA BORÇLAR İŞTİRAKLERE BORÇLAR BAĞLI ORTAKLIKLARA BORÇLAR DİĞER BORÇ SENETLERİ REESKONTU (-) KAMUYA OLAN ERTELENMİŞ VEYA TAKSİTLENDİRİLMİŞ BORÇLAR .248 - .

249 - .439 44 440 441 442 443 444 445 446 447 448 449 45 46 47 470 471 472 473 474 475 476 477 478 479 48 480 481 482 483 484 485 486 487 488 489 49 490 491 492 493 494 495 496 49 49 499 DİĞER ÇEŞİTLİ BORÇLAR ALINAN AVANSLAR ALINAN SİPARİŞ AVANSLARI ALINAN DİĞER AVANSLAR BORÇ VE GİDER KARŞILIKLARI KIDEM TAZMİNATI KARŞILIĞI DİĞER BORÇ VE GİDER KARŞILIKLARI GELECEK YILLARA AİT GELİRLER VE GİDER TAHAKKUKLARI GELECEK YILLARA AİT GELİRLER GİDER TAHAKKUKLARI DİĞER UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR GELECEK YILLARA ERTELENEN VEYA TERKİN EDİLEN KATMA DEĞER VERGİSİ TESİSE KATILMA PAYLARI DİĞER ÇEŞİTLİ UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR .

YENİDEN DEĞERLEME ARTIŞLARI İŞTİRAKLER YENİDEN DEĞERLEME ARTIŞLAR DİĞER SERMAYE YEDEKLERİ KÂR YEDEKLERİ YASAL YEDEKLER STATÜ YEDEKLERİ OLAĞANÜSTÜ YEDEKLER DİĞER KÂR YEDEKLERİ ÖZEL FONLAR GEÇMİŞ YILLAR KÂRLARI GEÇMİŞ YILLAR KÂRLARI GEÇMİŞ YILLAR ZARARLARI (-) GEÇMİŞ YILLAR ZARARLARI(-) DÖNEM NET KÂRI (ZARARI) DÖNEM NET KÂRI DÖNEM NET ZARARI (-) GELİR TABLOSU HESAPLARI BRÜT SATIŞLAR YURTİÇİ SATIŞLAR YURTDIŞI SATIŞLAR DİĞER GELİRLER SATIŞ İNDİRİMLERİ (-) SATIŞTAN İADELER (-) SATIŞ İSKONTOLARI (-) .250 - .5 50 500 501 51 52 520 521 522 523 524 525 526 527 528 529 53 54 540 541 542 543 544 545 546 547 548 549 55 56 57 570 58 580 59 590 591 6 60 600 601 602 61 610 611 ÖZKAYNAKLAR ÖDENMİŞ SERMAYE SERMAYE ÖDENMEMİŞ SERMAYE (-) SERMAYE YEDEKLERİ HİSSE SENETLERİ İHRAÇ PRİMLERİ HİSSE SENEDİ İPTAL KÂRLARI M.V.D.

612 613 614 615 616 617 618 619 62 620 621 622 623 624 625 626 627 628 629 63 630 631 632 633 634 635 636 637 638 639 64 640 641 642 643 644 645 646 647 648 649 65 650 651 652 653 654 655 656 657 658 DİĞER İNDİRİMLER (-) SATIŞLARIN MALİYETİ (-) SATILAN MAMULLER MALİYETİ (-) SATILAN TİCARİ MALLAR MALİYETİ (-) SATILAN HİZMET MALİYETİ (-) DİĞER SATIŞLARIN MALİYETİ (-) FAALİYET GİDERLERİ (-) ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME GİDERLERİ (-) PAZARLAMA. SATIŞ VE DAĞITIM GİDERLERİ (-) GENEL YÖNETİM GİDERLERİ (-) DİĞER FAALİYETLERDEN OLAĞAN GELİR VE KÂRLAR İŞTİRAKLERDEN TEMETTÜ GELİRLERİ BAĞLI ORTAKLIKLARDAN TEMETTÜ GELİRLERİ FAİZ GELİRLERİ KOMİSYON GELİRLERİ KONUSU KALMAYAN KARŞILIKLAR FAALİYETLE İLGİLİ DİĞER GELİR VE KÂRLAR DİĞER FAALİYETLERDEN OLAĞAN GİDER VE ZARARLAR (-) REESKONT FAİZ GİDERLERİ (-) KOMİSYON GİDERLERİ (-) KARŞILIK GİDERLERİ (-) .251 - .

252 - .659 66 660 661 67 670 671 672 673 674 675 676 677 678 679 68 680 681 682 683 684 685 686 687 688 689 69 DİĞER GİDER VE ZARARLAR (-) FİNANSMAN GİDERLERİ (-) KISA VADELİ BORÇLANMA GİDERLERİ (-) UZUN VADELİ BORÇLANMA GİDERLERİ (-) OLAĞAN DIŞI GELİR VE KÂRLAR ÖNCEKİ DÖNEM GELİR VE KÂRLARI DİĞER OLAĞANDIŞI GELİR VE KÂRLAR OLAĞANDIŞI GİDER VE ZARARLAR (-) ÇALIŞMAYAN KISIM GİDER VE ZARARLARI (-) ÖNCEKİ DÖNEM GİDER VE ZARARLARI (-) DİĞER OLAĞANDIŞI GİDER VE ZARARLAR (-) DÖNEM NET KÂRI (ZARARI) 690 DÖNEM KÂRI VEYA ZARARI 691 DÖNEM KÂRI VE DİĞER YASAL YÜKÜMLÜLÜK KARŞILIKLARI (-) 692 DÖNEM NET KÂRI VEYA ZARARI 7 70 700 701 71 710 711 712 713 72 720 721 722 723 73 MALİYET HESAPLARI (7/A SEÇENEĞİ) MALİYET MUHASEBESİ BAĞLANTI HESAPLARI MALİYET MUHASEBESİ BAĞLANTI HESABI MALİYET MUHASEBESİ YANSITMA HESABI DİREKT İLK MADDE VE MALZEME GİDERLERİ DİREKT DİREKT DİREKT DİREKT İLK İLK İLK İLK MADDE MADDE MADDE MADDE VE VE VE VE MALZEME MALZEME MALZEME MALZEME GİDERLERİ YANSITMA HESABI FİYAT FARKI MİKTAR FARKI DİREKT İŞÇİLİK GİDERLERİ DİREKT DİREKT DİREKT DİREKT İŞÇİLİK GİDERLERİ İŞÇİLİK GİDERLERİ YANSITMA HESABI İŞÇİLİK ÜCRET FARKLARI İŞÇİLİK SÜRE (ZAMAN) FARKLARI GENEL ÜRETİM GİDERLERİ .

RESİM VE HARÇLAR AMORTİSMANLAR VE TÜKENME PAYLARI FİNANSMAN GİDERLERİ GİDER ÇEŞİTLERİ YANSITMA HESAB ÜRETİM MALİYET HESABI (SERBEST) NAZIM HESAPLAR (SERBEST) ? İşletmeler. muhasebe sistemlerini Tekdüzen Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği’nde verilen Tekdüzen Hesep Çerçevesi ve Hesap Planına göre kurmaları konusunda zorunlu tutulmuşlar mıdır? .253 - .730 731 732 733 734 74 740 741 742 75 750 751 752 76 760 761 762 SABI 77 770 771 772 78 780 781 782 79 790 791 792 793 794 795 796 797 798 799 8 9 0 GENEL GENEL GENEL GENEL GENEL ÜRETİM ÜRETİM ÜRETİM ÜRETİM ÜRETİM GİDERLERİ GİDERLERİ GİDERLERİ GİDERLERİ GİDERLERİ YANSITMA HESABI BÜTÇE FARKLARI VERİMLİLİK FARKLARI KAPASİTE FARKLARI HİZMET ÜRETİM MALİYETİ HİZMET ÜRETİM MALİYETİ HİZMET ÜRETİM MALİYETİ YANSITMA HESABI HİZMET ÜRETİM MALİYETİ FARK HESAPLARI ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME GİDERLERİ ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME G İDERLERİ ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME GİDERLERİ YANSITMA HESABI ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME GİDER FARKLARI PAZARLAMA SATIŞ VE DAĞITIM GİDERLERİ PAZARLAMA SATIŞ VE DAĞITIM GİDERLERİ PAZARLAMA SATIŞ VE DAĞITIM GİDERLERİ YANSITMA HESABI PAZARLAMA SATIŞ VE DAĞITIM GİDERLERİ FARK HEGENEL YÖNETİM GİDERLERİ GENEL YÖNETİM GİDERLERİ GENEL YÖNETİM GİDERLERİ YANSITMA HESABI GENEL YÖNETİM GİDER FARKLARI HESABI FİNANSMAN GİDERLERİ FİNANSMAN GİDERLERİ FİNANSMAN GİDERLERİ YANSITMA HESABI FİNANSMAN GİDERLERİ FARK HESABI GİDER ÇEŞİTLERİ (7/B SEÇENEĞİ) İLK MADDE VE MALZEME GİDERLERİ İŞÇİ ÜCRET VE GİDERLERİ MEMUR ÜCRET VE GİDERLERİ DIŞARIDAN SAĞLANAN FAYDA VE HİZMETLER ÇEŞİTLİ GİDERLER VERGİ.

● ● ● ● ● Muhasebenin Temel Kavramları. Aynı olayların sürekli aynı hesaplara kaydedilmelerini sağlaması. konularında düzenlemeler yapılmış ve işletmelerin 1. ● ● ● Vergi Usul Kanunu’nun 175 ve mükerrer 257. Mali Tabloların İlkeleri Mali Tabloların Düzenlenmesi ve Sunulması.1.1994 tarihinden itibaren bu düzenlemelere uymaları zorunlu tutulmuştur. anlaşılabilir ve doğru bilgi elde edilecek yapıda olması. Hesap planı aynı olayların sürekli aynı hesaplara kaydedilmesi- . maddelerine dayanarak Maliye Bakanlığı 26. b. muhasebe kayıtlarının ilgili hesaplara hatasız ve genel kabul görmüş muhasebe ilkelerine uygun olarak yapılmasını sağlaması.12. Muhasebe Politikalarının Açıklanması. Sorular 1. Konsolide tabloların hazırlanmasına olanak sağlayacak şekilde olması gereklidir. işletmelerde mali nitelikteki işlem ve olayların kaydedilmesi için tutulan hesapları.Özet Hesap planı. İşletmenin varlıkları ve bu varlıkların kaynakları ile gelir ve giderleri hakkında açık.254 - . Muhasebe bilgi sisteminin önemli bir unsuru olan hesap planının kendisinden beklenen sonucun elde edilmesi için. Hesap Planı ve İşleyişi.1992 tarihli Resmi Gazete’nin mükerrer sayısında Muhasebe Sistemi Uygulama Tebliği yayınlamıştır. Hesapların dış görünüşü itibariyle kayıtlarda kullanılan hesapların isimlerinin ve numaralarının bir listesi gibidir. muhasebenin temel kavramları ve ilkeleri çerçevesinde sistemli bir şekilde bölümleyen ve aynı olayların sürekli olarak aynı hesaplara kaydedilmesini sağlayan bir yönergedir. Aşağıdaki ifadelerden hangisi bir hesap planında bulunması gereken özellik değildir? a. Muhasebe bilgilerini kullanacak kişiler de dikkate alınarak hesapların sınıflandırılması. Bu tebliğ ile. Tekdüzen Hesap Çerçevesi. Hesap planı işletmenin bünyesine ve büyüklüğüne uygun olmalıdır. Ancak temelde işletmenin genel hesap düzeninin bir organizasyonu olup. Sınıflandırma ve kodlamanın. ● ● ● İşletmenin bünyesine ve büyüklüğüne uygun olması. muhasebe sisteminin çatısını oluşturur.

Hesap gruplarının belirlenmesi d. 2. 100. anlaşılabilir ve doğru bilgi elde edecek yapıda olmalıdır. Hesapların kodlanması e. 100 Kasa d. Bir hesap planı oluşturulurken aşağıdaki işlemlerden hangisine yer verilmez? a. d. b. Benzer işletmeler arasında karşılaştırma olanağı sağlar.ni sağlamalıdır. 1 Dönen Varlıklar b. Çok farklı yapıdaki işletmelerin aynı hesapları kullanmasını zor. 10 Hazır Değerler c. Hesapların işleyişini ve kullanılışını açıklayan yönergenin hazırlanması 3. e. 1 10 100 100.255 - . e. Aşağıdakilerden hangisi tekdüzen genel hesap planlarının sağlayacağı yararlardan değildir? a. Standart mali tabloların düzenlenmesine olanak sağlayarak sermaye piyasasına açıklık getirir.500 Dolar Yukarıda sınıflandırılmış ve kodlanmış olarak verilen hesap planında ana hesap nedir? a.50 Yabancı Para Kasası e. Hesap planı işletmenin mali durumu ve faaliyet sonuçları hakkında açık. c. Ülkede terim birliği sağlayarak muhasebe eğitimi ve uygulamasında gelişmeler sağlar. Hesap planı muhasebe bilgilerini kullanacak kişileri de dikkate alarak sınıflandırılmalıdır. c. İşletmelere ait bilgilerin birleştirilmesi yoluyla ülke ekonomisi hakkında bilgi elde etmeyi kolaylaştırır.50 DÖNEN VARLIKLAR HAZIR DEĞERLER KASA Yabancı Para Kasası 100. Hesap planı bir işletme için bir kez yapılmalı ve değiştirilmemelidir. Hesapların bilançoya ne şekilde aktarılacağının belirlenmesi b.500 Dolar 4. Hesapların oluşturularak isimlendirilmesi c. 100. d.

ÇUBUKÇU. Accounting Information . Asuman . Andrew D. Barry. GELINAS. Prentice Hall. ERDOĞAN. London. W.12. ERDOĞAN. 1993. İşletme ve Finans Dergisi. 1982. 1996. Ferda Halıcı... Allan E. Eskişehir Anadolu Üniversitesi İ.İ.256 - . BODNAR. No:54. Ankara. Rahman. Melih Erdoğan. USA. Mali tablo standartları d. DOĞAÇ. CARDENAS.F. Hopwood. Ulric J. F. Eskişehir. 1987. BRABB J. Oram.Vural. Muhasebe Organizasyonu. Maurice.1988. BOWE. New Jersey. James B. Accounting Information Systems and Business Organizations. Dergisi. Mart Nisan 1989. Cilt VI. CUSHING. Allyn and Bacon Inc. Fahir.. Robert E. Mali tabloların düzenlenmesi ve sunulması Kaynakça BİLGİNOĞLU. Ankara.. The Pitmann Press. Muhasebe standartları e. ERDOĞAN. "Bilgisayar Kullanılan Muhasebe Sistemlerinde Sağlama Sayısı Kavramı ve Önemi”.Theory and Practice. Faruk.. Addison-Wesley.. Nurten. CHAMBERS. Data Base Management Systems. Muhasebe politikalarının açıklanması c. Bilişim Terimleri Sözlüğü. George. Sinan. Sayı 36-37. Aydın. Bilgisayar Terimleri Sözlüğü. 5. Schlosser.. Bilgisayar Dergisi..1992 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği kapsamındaki “Tekdüzen Hesap Çerçevesi ve Hesap Planı” ile getirilen düzenleme kapsamında aşağıdaki konulardan hangisi yer almaz? a. Charles T. Melih . Melih . 1981. 1992. Alfonso. İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi Muhasebe Enstitüsü Yayını. Ankara.la- yarak herkesin aynı dili konuşmasına olanak sağlar. Muhasebede Bilgisayar Kullanımı. E. Halladay.. Englewood Cliffs.. William S. 1969. KÖKSAL. Boston. Illinois State University. South-Western College Publishing. Allyn and Bacon. Ankara Üniversitesi Basımevi. V Yayınları. Business Data Processing. Accounting Information Systems. Boston. Accounting Information Systems. 1981. 26. Muhasebenin temel kavramları b. Inc.. Sayı 2. İstanbul. Civelek.. 1988. Computer Auditing.B. Mac Kean. 1982. Zlatkovich. “Veri Tabanı Teknolojisi”. Publishing Co. Massachusetts. “Bir Bilgi Sistemi Olarak Muhasebe”.Financial Information Systems . 1985. Gerald. MAWDUDUR. Yıl 4. George H. Uğur .

1983. Frederick. Computer In Business: An Introduction. Mehmet. 1979. Bursa. Mc Graw Hill Inc. Guide to Accounting Controls. System Analysis and Design.. USA. İstanbul.Price Waterhouse. Uludağ Üniversitesi Basımevi. Sayı 36. Eskişehir. SANDERS. Efraim. Accounting Information Systems. ----------------.Muhasebenin Temel Kavramları ve Tekdüzen Hesap Planı. MOSCOVE. Virginia. 1985. TURBAN. Macmillan Publishing Company.. H. 1984. W. H. Irwin Inc. Simkin. Hayri. ----------------. 1990. New York. “Tekdüzen Hesap Çerçevesinin Muhasebe Eğitiminde ve Bilgisayar Uygulamasındaki Önemi”. Türkiye Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler ve Yeminli Mali Müşavirler Odaları Birliği Yayınları No: 18. Paris. James. Sistem Yaklaşımı Açısından Finansal Bilgi Sistemi ve Maliyet Muhasebesi Alt Sistemi Uygulaması. İşletme Yönetiminde Bilgisayarlar. 1978.. İç Kontrol Sistemi ve İç Denetim İşlevi Bağıntısı. Stephen A. 1975. İşletme Fakültesi Muhasebe Enstitüsü Dergisi. 1984. Leon. Muhasebe Bilgi Sistemi. Sayı 76. Donald. SÜRMELİ.. Second Edition.. SEVGENER. O’BRİEN. Cemalettin N. 1976. . 1994.257 - . EDP. Grolier Inc. Mark G. Richard D. Sait. Mutlu. Automatiser le Travall Comptable. 1980. Jean-Paul. 1990.. İstanbul Üniversitesi. John Willey Sons Inc. 1983. Reston Publishing Company. New York. Teknolojik Gelişmeler Karşısında Muhasebe Eğitimi ve Uygulamaya Getirdiği Sorunlar. YAZICI. Emin. Bilgisayar Dergisi. Yıl 10. 1991. Fevzi. M. YOUSSEF. Ankara. Printice-Hall International Editions. New York. İstanbul. New York. Les Editions d’organization. WILKINSON. New Jersey. John Wiley & Sons. Eskişehir. 1991. MENARD. Bilgisayar Tarihi. Ağaç Yayıncılık. IX Muhasebe Eğitimi Sempozyumu. ----------------. 1988.Systems. İstanbul. 1995.Biyolojik Mikroyongalara Doğru. Joseph. 1987. Wu. Decision Support and Expert Systems: Management Support System. Accounting Information Systems. Computer in Business Management. TAŞÇI. Fevzi. Accounting and Information Systems. Fatih Yayınevi Matbaası. SÜRMELİ. ÜLGEN.

d 4. a ÜNİTE 8 1. d ÜNİTE 12 1. a 2. d 2. e 4.Ünitelerin Sonunda Yer Alan Soruların Yanıtları ÜNİTE 1 1. a ÜNİTE 4 1. b 4. d 5. e 3. e ÜNİTE 16 1. b ÜNİTE 3 1. a 3. b 5. b 3.258 - . b 5. c ÜNİTE 6 1. c 5. e 5. d 2. a 5. b 4. c 2. b 5. c 2. c 4. b 4. c 4. c 3. e 3. d 2. a ÜNİTE 5 1. c 3. a 5. a 4. d 2. b 3. d 2. b 3. a 3. b 5. c 2. b 3. c 4. a ÜNİTE 17 1. a ÜNİTE 11 1. b 2. c 2. c 2. a 4. d 5. b 5. a ÜNİTE 7 1. a 2. e 3. a ÜNİTE 14 1. b 4. d 2. a ÜNİTE 10 1. b 4. c 5. d ÜNİTE 9 1. a 2. c 4. c 5. c 5. c 4. d . e 4. a ÜNİTE 15 1. d 2. d 3. d ÜNİTE 2 1. d 4. e ÜNİTE 13 1. b 3. e 3. d 5. b 5. e 3. c 3. e 5. e 3. c 2. c 4.

259 - .Akış Çizeneği Sembolleri İŞLEM BANT HAZIRLAMA KARAR DEVAM (Bağlantı) RASSAL ERİŞİM BELLEK BİRİMİ (Manyetik Disk) ÇEVRİM DIŞI BELLEK BELGE GİRİŞ / ÇIKIŞ KLAVYE (Giriş Birimi) İŞLEM AKIŞI DELİKLİ ŞERİT DELİKLİ KART ÇEVRİM İÇİ BELLEK GÖSTERİCİ BİRİM EL İŞLEMİ BAŞLA / DUR .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful