T.C.

ANADOLU ÜNİVERSİTESİ YAYINLARI NO: 963 AÇIKÖĞRETİM FAKÜLTESİ YAYINLARI NO: 532

MUHASEBE BİLGİ SİSTEMİ
Yazarlar: Prof. Dr. Fevzi SÜRMELİ
(Ünite 5, 14, 15, 16, 17)

Prof. Dr. Melih ERDOĞAN
(Ünite 1, 2, 3, 4, 10)

Doç.Dr. Nurten ERDOĞAN
(Ünite 6, 7)

Doç.Dr. Kerim BANAR
(Ünite 8, 9)

Yrd.Doç.Dr. Saime ÖNCE
(Ünite 11, 12, 13)

Editör: Doç.Dr. Kerim BANAR

Ünite: 1-17

ANADOLU ÜNİVERSİTESİ
İşletme Fakültesi Ders Kitapları Yayın No: 21

Bu kitabın basım, yayım ve satış hakları Anadolu Üniversitesi'ne aittir. "Uzaktan Öğretim" tekniğine uygun olarak hazırlanan bu kitabın bütün hakları saklıdır. İlgili kuruluştan izin almadan kitabın tümü ya da bölümleri mekanik, elektronik, fotokopi, manyetik kayıt veya başka şekillerde çoğaltılamaz, basılamaz ve dağıtılamaz.

Copyright © 1996 by Anadolu University
All rights reserved No part of this book may be reproduced or stored in a retrieval system, or transmitted in any form or by any means mechanical, electronic, photocopy, magnetic, tape or otherwise, without permission in writing from the University.

Kapak Düzeni: Yrd.Doç.Dr. Ergun TUNÇKAN

ISBN 975 - 492 - 697 - 2

Baskı

Bu kitap ANADOLU ÜNİVERSİTESİ Web-Ofset Tesislerinde ............ adet olarak basılmıştır. ESKİŞEHİR, ...... 1998

İÇİNDEKİLER
SUNUŞ KİTABA İLİŞKİN xiii xiv 1 2 2 3 5 6 7 7 8

ÜNİTE 1

Sistem Kavramı ve Bilgi İşleme
GİRİŞ VERİ VE BİLGİ KAVRAMLARI BİLGİ İŞLEME VE SİSTEM BİLGİ İŞLEME SİSTEMİNİN EVRELERİ BİLGİ İŞLEME YÖNTEMLERİ

Özet Sorular Sözlük ve Kavramlar Dizini

ÜNİTE 2

Bilgi Sistemi Teknolojisi
BİLGİ İŞLEMEDE BİLGİSAYARLAR BİLGİSAYARLAR TEKNOLOJİSİ BİLGİSAYAR TEKNOLOJİSİNİN EVRİMİ VE DONANIM BİLGİSAYAR YAZILIMI (SOFTWARE) PROGRAMLAMA DİLLERİ VE PROGRAMLAMA SÜRECİ

10 11 11 12 18 20 23 23 24

Özet Sorular Sözlük ve Kavramlar Dizini

ÜNİTE 3

Veri Düzenlemesi ve Yapılandırılması
BİLGİSAYAR İLE BİLGİ İŞLEMEDE VERİ DÜZENLENMESİ VE YAPILANDIRILMASI VERİ DÜZENLEMESİ VERİ YAPILANDIRILMASI KÜTÜK DÜZENLEME

26 27 27 28 31 31 32 33

Özet Sorular Sözlük ve Kavramlar Dizini

iii

ÜNİTE 4

Bilgisayarla Bilgi İşleme Sistemleri
GİRİŞ YIĞIN İŞLEME SİSTEMLERİ (BATCH PROCESSING SYSTEMS) ÇEMRİMİÇİ-GERÇEK ZAMANLI BİLGİ İŞLEME SİSTEMİ VERİ TABANI DİĞER SİSTEMLER

34 35 36 38 41 43 43 44 45

Özet Sorular Sözlük ve Kavramlar Dizini

ÜNİTE 5

Muhasebe Bilgi Sisteminin Temel Yapısı
BİLGİ SİSTEMLERİ Yönetim Bilgi Sistemleri Temel Yönetim Bilgi Sistemleri Üretim Bilgi Sistemi Pazarlama Bilgi Sistemi Personel Bilgi Sistemi Muhasebe Bilgi Sistemi Bilgi Sistemlerinde Bilgi Akışı MUHASEBE BİLGİ SİSTEMİNİN NİTELİĞİ VE İÇERİĞİ Muhasebe Bilgi Sisteminin Yapısı Muhasebe Bilgi Sisteminde Veri ve Bilgi Akışı Kayıt Sınıflandırma Hesaplama Özetleme Saklama Canlandırma Çoğaltma İletme Muhasebe Bilgi Sisteminin Öğeleri Personel Haberleşme Araçları Donanım Raporlar Muhasebe Bilgi Sistemi Temel Kavram ve İlkeleri

46 47 47 49 50 50 50 50 51 52 54 55 57 57 58 58 58 58 59 59 59 59 60 61 61 62

iv

Muhasebe Bilgi Sistemine İlişkin Genyöntemler

63 64 65

Özet Sorular

ÜNİTE 6

Gelir Döngüsü
GİRİŞ VERİ KAYNAKLARI VE GİRDİLER Kodlar VERİ TABANI Ana Kütükler Müşteriler Ana Kütüğü Alacak Hesapları Ana Kütüğü Stoklar Ana Kütüğü Açık Satış Emirleri Kütüğü İşlem Kütükleri Açık Satış Faturaları İşlem Kütüğü Nakit Tahsilat İşlem Kütüğü Referans ve Tarih Kütükleri SATIŞ EMİRLERİ İŞLEME SİSTEMİ Satış Emirleri Kredi İşlemleri Depo Nakliye Faturalama ALACAK HESAPLARI İŞLEME SİSTEMLERİ NAKİT TAHSİLATLAR İŞLEME SİSTEMLERİ BİLGİSAYAR DESTEKLİ İŞLEME SİSTEMLERİ Kredili Satışların İşlenmesi Nakit Tahsilatlar İşleme Sistemi İŞLEMSEL VE YÖNETSEL RAPORLAR

66 67 67 69 69 69 69 69 70 70 70 70 70 71 71 71 72 72 72 72 72 73 73 74 77 79 80 80

Özet Sorular

ÜNİTE 7

Harcama Döngüsü
GİRİŞ VERİ KAYNAKLARI VE GİRDİLER Kodlar v

82 83 83 84

VERİ TABANI Ana Kütükler Satıcılar Ana Kütüğü Satın Alma Emirleri Ana Kütüğü Stoklar Ana Kütüğü Açık Fiş Kütüğü İşlem Kütükleri Teslim Alma Raporları Kütüğü Nakit Ödemeler İşlem Kütüğü Tarih ve Referans Kütükleri Satıcılar Tarih ve Referans Kütüğü SATINALMA İŞLEMLERİ İŞLEME SİSTEMİ BORÇ HESAPLARI İŞLEME SİSTEMİ NAKİT ÖDEMELER İŞLEME SİSTEMİ BİLGİSAYAR DESTEKLİ İŞLEME SİSTEMİ Satınalma İşlemlerinin İşlenmesi Teslimalma İşlemlerinin İşlenmesi Borç Hesapları Kayıt Süreci Nakit Ödemeler İşleme Sistemi İŞLEMSEL VE YÖNETSEL RAPORLARI 85 85 85 85 85 85 86 86 86 86 86 86 87 88 89 89 91 92 93 95 95 96 Özet Sorular ÜNİTE 8 Üretim Döngüsü GİRİŞ VERİ KAYNAKLARI VE GİRDİLER VERİ TABANI Malzeme Stokları Ana Kütüğü Yarı Mamul Stokları Ana Kütüğü Mamul Stokları Ana Kütüğü Açık Üretim Emirleri Kütüğü Ürün Ağacı Kütüğü Diğer Kütükler ÜRETİM İŞLEME SİSTEMİ Siparişin Alınması Üretim ve Malzeme Gereksinim Planlaması Üretim İşlemleri ve Maliyet Muhasebesi vi 98 99 99 103 103 104 105 105 105 106 106 107 108 110 .

RAPORLAR VE DİĞER ÇIKTILAR 112 113 114 Özet Sorular ÜNİTE 9 Diğer İşleme Döngüleri BORDRO VE PERSONEL İŞLEMLERİ DÖNGÜSÜ Veri Kaynakları ve Girdiler Veri Tabanı Bordro ve Personel İşlemleri İşleme Sistemi Bilgisayar Destekli İşleme Sistemleri İşlemsel ve Yönetsel Raporlar MADDİ DURAN VARLIK İŞLEME SİSTEMİ Veri Kaynakları ve Girdiler Veri Tabanı Maddi Duran Varlık Ana Kütüğü Maddi Duran İşlem Ana Kütüğü Maddi Duran Varlık İşleme Sistemi İşlemsel ve Yönetsel Raporlar 116 117 117 119 120 123 123 125 126 127 128 128 128 128 130 131 Özet Sorular ÜNİTE 10 Kaydetme ve Raporlama Döngüsü GİRİŞ İŞLEME DÖNGÜLERİ ARASINDAKİ İLİŞKİLER VERİ KAYNAKLARI VE GİRDİLER Belgeler VERİ TABANI Büyük Defter Ana Kütüğü Büyük Defter Tarih Kütüğü Sorumluluk Merkezleri Ana Kütüğü Bütçe Ana Kütüğü Finansal Raporları Hazırlama Kütüğü Güncel Muhasebe Fişi Kütüğü KAYDETME DÖNGÜSÜ RAPORLAMA DÖNGÜSÜ Raporlama İşlemleri İşleme Süreci 133 134 135 136 137 140 140 141 141 141 141 141 142 144 144 vii .

Özet Sorular 145 146 ÜNİTE 11 Veri Tabanı Sistemleri GİRİŞ VERİ TABANI YAKLAŞIMI Fazla Veri Kullanımı Veri Tutarsızlığı Veriye Erişememe Esnek Olmama VERİ TABANI YAKLAŞIMININ ÖZELLİKLERİ Veri Bağımsızlığı Veri Standartlaştırması Bir Kez Veri Girişi ve Depolaması Veri Bütünleştirilmesi Ortak Veri Kullanımı Merkezi Veri Yöntemi VERİ TABANI YAKLAŞIMININ YARARLARI VERİ TABANI YAKLAŞIMININ SAKINCALARI Maliyetli Olması Başlangıçtaki Direnmeler Özen Gereksinimi VERİ TABANI YÖNETİM SİSTEMLERİ VTYS'nin Çevresi VTYS'nin İşlevsel Bileşenleri Veri Tabanı Kontrol Sistemi (VTKS) Veri Tanımlama Dili (VTD) Veri Sözlüğü Veri Manipülasyon Dili Veri Sorgulama Dili Rapor Yazıcı Ekran Biçimleyici Ana Dil Arabirimi Hizmet Yazılımları Güvenlik Yazılımları VERİ TABANI SİSTEMLERİNİN GELİŞİM AŞAMALARI Kavramsal Yapılandırma Aşaması viii 148 149 149 150 151 151 151 152 152 153 153 153 153 155 155 155 155 156 156 156 157 158 158 158 158 159 159 159 159 159 160 160 160 160 .

Mantıksal Düzenleme Aşaması Fiziki Düzenleme Aşaması Uygulama Aşaması VERİ TABANI KONTROLLERİ VE GÜVENLİK ÖLÇÜLERİ 162 162 163 164 164 165 166 Özet Sorular Sözlük ve Kavramlar Dizini ÜNİTE 12 iletişim Ağları GİRİŞ İLETİŞİM AĞLARI VERİ İLETİŞİMİNİN ESASLARI VERİ İLETİŞİM AĞININ DONANIMI Terminaller Modemler İletişim Kontrol Birimleri Merkezi İşlem Birimi İLETİŞİM KANALLARINDA VERİNİN HAREKET ETMESİ Bağların Özelliği Hat Derecesi Gönderim Türleri Protokol İletişim Hat Servisinin Türleri İLETİŞİM AĞ YAPILARI Merkezileştirilmiş Ağlar Dağıtımlı Ağlar Çeşitleri Yararları Sakıncaları Bölgesel Ağlar Donanım Yazılım İletişim Hatları ÖZELLEŞTİRİLMİŞ AĞLAR Elektronik Posta Sistemleri (EPS) Satış Noktası Sistemleri (SNS) Elektronik Fon Transfer Sistemleri (EFT) ix 168 169 169 169 170 170 170 171 171 171 171 172 172 172 172 172 173 175 177 177 178 178 178 178 178 179 179 179 180 .

Elektronik Veri Değişimi Sistemleri (EVD) 181 182 182 184 Özet Sorular Sözlük ve Kavramlar Dizini ÜNİTE 13 Karar Destek Sistemleri ve Uzman Sistemler GİRİŞ İşleme Sistemleri Faaliyetsel Destek Sistemleri (FDS) Karar Destek Sistemleri (KDS) KARAR DESTEĞİNİN DÜZEYLERİ Destek Düzeyi:1 Destek Düzeyi:2 Destek Düzeyi:3 Destek Düzeyi:4 Destek Düzeyi:5 BİR KDS'NİN BİLEŞENLERİ Girdiler Veri Tabanı Model Tabanı Veri Manipülasyonu ve Analizleri Çıktılar İnsan Arabirimi UZMAN SİSTEMLER (US) UZMAN SİSTEM YAPILANDIRILMASI Geliştirme Danışma İyileştirme 185 186 186 186 187 189 189 190 190 190 190 190 190 191 191 192 192 192 192 193 194 194 194 194 195 196 Özet Sorular Sözlük ve Kavramlar Dizini ÜNİTE 14 Muhasebe Bilgi Sisteminin Geliştirilmesi SİSTEM GELİŞTİRME ÇALIŞMALARI MUHASEBE BİLGİ SİSTEMİ GELİŞTİRME İLKELERİ Uygun Maliyet İlkesi Raporlama İlkesi x 198 199 200 201 201 .

İnsan Etkeni İlkesi Örgüt Yapısı İlkesi Esnek Olma İlkesi Açık ve Anlaşılabilir Olma İlkesi Veri Biriktirme ve Süreçleme İlkesi SİSTEM ANALİZİ 202 202 202 203 203 203 205 205 Özet Sorular ÜNİTE 15 Muhasebe Bilgi Sisteminin Ön Tasarımı MUHASEBE BİLGİ SİSTEMİ GELİŞTİRME ÇALIŞMALARININ PLANLANMASI Sistem Geliştirme Çalışmaları Nedenlerinin Saptanması Çalışma Planının Hazırlanması ÖN TASARIM Sistem Sınırlarının Belirlenmesi Bilgi Gereksinmelerinin Saptanması Sistem Amaçlarının Belirlenmesi Sistemin Tasarımı İle İlgili Kaynakların ve Kısıtlayıcıların Belirlenmesi Çıktıların Belirlenmesi Girdilerin Belirlenmesi İşleme Aşamasının Belirlenmesi Sistem Öğelerinin Belirlenmesi Sistem Maliyet-Etkinlik Analizinin Yapılması Ön Tasarım Aşaması Bulgularının Öneri Olarak Oluşturulması ve Yönetime Sunulması 207 208 208 209 209 210 210 211 211 211 212 212 213 213 214 216 217 Özet Sorular ÜNİTE 16 Muhasebe Bilgi Sisteminin Ayrıntılı Tasarımı ve Uygulaması AYRINTILI TASARIM Ayrıntılı Tasarımının Planlanması Alt Sistemlerin Tanımlanması Bilgi İşlem Faaliyetlerinin Belirlenmesi Kodlama İşleminin Yapılması Veri Temelinin Geliştirilmesi 218 219 219 221 221 222 224 xi .

Sistem Belgelerinin Geliştirilmesi Donanımın Seçilmesi İşletmenin Örgütsel Yapısının Yeniden Düzenlenmesi Sistem Dökümanlarının Hazırlanması UYGULAMA Sistem Personelinin Eğitilmesi ve Yetiştirilmesi Sistem Araçlarının Hazırlanması Sistemin Denenmesi Sistemin Uygulanmaya Konulması Sistemin Değerlemesi ve İzlenmesi 224 225 226 226 227 228 228 229 229 230 231 231 Özet Sorular ÜNİTE 17 Hesap Planları HESAP PLANININ AMACI VE İŞLEVİ HESAP PLANININ TAŞIMASI GEREKEN ÖZELLİKLER HESAP PLANININ DÜZENLENMESİ HESAP PLANLARINDA HESAP GRUPLARININ BELİRLENMESİ TEKDÜZEN GENEL HESAP PLANLARI MUHASEBE SİSTEMİ UYGULAMA GENEL TEBLİĞİ TEKDÜZEN HESAP ÇERÇEVESİ VE HESAP PLANI 233 234 234 236 236 237 238 240 253 254 256 Özet Sorular Kaynakça Yanıt Anahtarı Akış Çizeneği Sembolleri 258 259 xii .

maddi duran varlık ile kaydetme ve raporlama döngüleri ikinci bölümde açıklanmıştır (Üniteler 6-10). çalıştırmak ve korumak.SUNUŞ Anadolu Üniversitesi. İşleme döngüleri olarak ifade ettiğimiz gelir.. Eskişehir. Bu kapsam içinde bilgisayar kullanımının finansal nitelikli olayların işlenmesine olan etkisi ayrıntılı olarak ele alınacaktır. İşletmelerin büyüklükleri ve faaliyet konuları ne olursa olsun. işletme yöneticileri işletmenin sahip olduğu varlıkları amaçlar doğrultusunda ve en verimli şekilde kullanmak. Dr. bilgi sistemi teknolojileri. üretim. Başarı Dileklerimle. Doç. işletme eylemlerinin kontrolünü yapmak ve geleceğe ilişkin işletme eylemlerini planlamakla yükümlüdürler.. işletme dışından veya geribildirimden veri sağlaması gereklidir. Birinci ana bölümde sistem ile ilgili temel kavramlar. Çalışmanın son bölümünde ise muhasebe bilgi sisteminin geliştirilmesi ile hesap planı konuları ele alınmıştır (Üniteler 14-17). veri düzenlemesi ve yapılandırması. Muhasebe bilgi sisteminin bilgi üretebilmesi için işletme içinden. İşletme Fakültesi dördüncü sınıf öğrencileri için hazırlanan bu kitap uzaktan öğretim tekniğine göre yazılmıştır. Bunların üstesinden gelebilmek için işletme yöneticilerinin gereksinim duydukları bilgiler muhasebe bilgi sistemi tarafından üretilmekte ve sunulmaktadır. işleme sistemleri ile muhasebe bilgi sistemi konuları ele alınmıştır (Üniteler 1-5). Onyedi üniteden oluşan bu kitap dört ana bölümden oluşmuştur. Verilerin bilgi haline dönüştürülmesinde unutulmaması gereken bir konu da bilgi işleme faaliyetinde teknoloji kullanımıdır. Veri tabanı sistemleri ile verinin gereksinim duyan taraflara iletilmesinde kullanılan iletişim ağları ve karar alma düzeyindeki kişilere karar alma sürecinde yardımcı olacak karar destek sistemleri üçüncü bölümde incelenmiştir (Üniteler 11-13). 1998 Yrd. harcama. Kerim BANAR xiii . Bundan sonra bu veriler işlenerek bilgi haline dönüştürülecektir. bordro-personel işlemleri.

değişik amaçlı. Üniteleri çalışırken. Elinizde bulunan bu kitap uzaktan öğretim tekniğine uygun olarak hazırlanmıştır. konuları ezberlemek yerine. konuların yazımında yazarların hangi eserlerden yararlandıklarını belirtir. Yukarıdaki açıklamalar size bu konuda yardımcı olacaktır. vurgulama ve anımsatma yapmak için kullanılır. ünite sonlarında veya kitap sonunda yer alan "Kaynakça" bölü-mü. Bu sorular. işlenen konu içinde yer alan önemli terim ve kavramların açıklamasını yaparak. ? Öğrencinin. ● Ünitelerin ilk sayfasında. Yeri geldikçe kullanılan bu simgelerin anlamları şöyledir: ● ! ✔ İşlenen konuya yönelik olarak ek bilgi ve örnek vermek. Bu sayfa size ünite hakkında genel bilgiler verecek ve üniteyi kolayca öğrenmenizi sağlayacaktır. Size aktarılan bilgileri etkin ve verimli biçimde kavrayabilmeniz için aşağıdaki noktalara dikkat etmeniz gerekir. xiv . Ünite sonlarında veya kitap sonunda yer alan "Sözlük ve Kavramlar Dizini" bölümü. ● ● ● Başarı. işlenen konularla ilgili olarak daha geniş bilgi edinmek isteyen öğrencilerin hangi eserlerden yararlanabileceklerini de gösterir. size sınavlarda sorulacak soru biçimine yönelik örnekler verir ve işlenen konuyu öğrenip öğrenmediğinizi ölçmeye yarar. ● Ünite sonlarında yer alan "Özet" bölümü. Bunun için. o ünitede ayrıntılı olarak işlenen konuların kısa bir açıklamasını verir ve o üniteyle ilgili bir görüş kazanılmasını sağlar. Her ünitenin sonunda işlenen konularla ilgili çoktan seçmeli "sorular" yer alır. Bu bölüm. işlenen konuyu öğrenip öğrenmediğini ölçmek için kullanılan değerlendirme sorusudur. Değerli öğrenciler. izlemeniz gereken çalışma biçiminden söz edilmiştir. okuyacağınız ünitede yer alan konulara değinilmiş ve o üniteye özgü olarak... Öğrencinin.KİTABA İLİŞKİN. üç tür simge ile karşılaşacaksınız. Yine. işlenen konuyu daha iyi algılayabilmesi ve konunun özüne inebilmesi için kullanılan yönlendirme sorusudur. edinilen bilgilerin kalıcı olabilmesi ile olanaklıdır. özümsemeniz gerekmektedir. konuyu daha iyi anlamanızı sağlar.

Kitabın tamamına temel oluşturacak veri. Akış çizeneklerinde yer alan sembollerin anlamları kitabınızın sonunda verilmiştir. Bu sizin üniteyi çok daha çabuk öğrenmenizi sağlayacaktır. Çalışma Biçimine İlişkin Olarak. Ünitede. Bu dersin başarılabilmesi bu ünitenin anlaşılabilmesi ile ilişkilidir.Sistem Kavramı ve Bilgi İşleme 1 ÜNİTE Bu Ünitede.. verinin bilgi haline gelmesine ilişkin bilgi işleme evreleri ve yöntemleri açıklanmıştır.. Bu nedenle ünitede ele alınan kavramların çok iyi bir şekilde öğrenilmesi gerekmektedir.. Ünitedeki açıklamalar akış çizenekleri ile desteklenmektedir. bilgi. bilgi işleme ve sistem kavramları üzerinde durulacaktır. -1- . Kavramları ünitede verilen çizeneklerle birlikte ele alınız..

tek başına isim/isimler. bizim için anlam taşımayacaklardır. çeşitli durumların. verilerin bilgiye dönüşmüş olduklarını gösterecektir. bilgi işlemenin gelişimine ve bilgisayarların ortaya çıkışına tarihsel perspektiften bakıldığında bilinen ilk araçtır. Bunların tümü. ham olmaları. bilgi haline nasıl dönüşür? Veri ve bilgi kavramları üzerinde sıkça yapılan bir tartışma. Verilerin anlam taşıyan bir niteliğe kavuşmaları da. Mezopotamya’da MÖ. -2- . Ancak. Bir üretim işletmesinde. Ancak tüm bu gösterimlerin yani verilerin temel özelliği. ? İnsanlar niçin bilgi işlemeye gerek duymuşlardır? VERİ VE BİLGİ KAVRAMLARI Veri. onların bilgiye (information) dönüşmüş olmaları demektir. eski Mısır’da sayılar ilginç sembollerle ifade edilmiş ve papirüsler üzerine işlenmiştir. parasal tutarların ve sayıların biraraya getirilip işlenmesiyle. Sümerli rahiplerin yine kil levhalar üzerine çivi yazısı ile yazmış oldukları yazılar ve Aztekler'in kullandıkları simgeler bize bilgi işlemenin tarihinin çok eski olduğunu göstermektedir. veriler işlenme sürecinden geçmeden anlam taşıyan bir niteliğe kavuşamayacaklardır. bilgiler çağlar ötesine iletilebilmiş ve insanlık önemli bir bilgi birikimini temel alan gelişmeleri gösterebilmiştir. verinin ve bilginin sıklıkla aynı anlamda kullanılmasına ilişkindir. Böylelikle. bir sonraki evre ya da dönem için veri özelliğini de taşımaktadır. Bunun ötesinde örneğin. ham veriler de derlenerek işleme sokulur. Ancak sözünü ettiğimiz isimlerin. ? Veri. sayısal veya alfabetik karakterler ya da semboller şeklinde olabileceği gibi. günümüzde de ilk okullarda öğrencilerin aritmetiksel işlemler yapmada kullandıkları Abacus. Örneğin. veriler ve bilgiler de benzer bir yaklaşımla aynı anlamda kullanılabilmektedirler. Bunun bir sonucu olarak diyebiliriz ki.GİRİŞ Bundan binlerce yıl önce Çinliler tarafından kullanılan. gözlemlerin veya olayların her türlü gösterimidir. Nasıl bir hammadde belirli bir işlem veya işlemler sonucunda ürüne dönüşmekteyse. Veri kavramı. insanın sürekli olarak bilgileri çeşitli yöntemlerle belli yerlere işleme gereği duyduğunu ortaya koymaktadır. hammaddenin işlenerek ürün elde edilmesi ve bu ürünün başka bir üretim işletmesi için hammadde niteliğinde olabilmesi gibi. işlenir ve karar vericilere bilgi olarak iletilirler. diğer bir deyişle işlenmemiş durumda olmalarıdır. Bu gereksinmenin ardındaki en önemli iki neden. elde edilen her bilgi. yukarıda değindiğimiz gibi bu iki kavram oldukça farklı niteliklere sahiptir. çeşitli biçimlerdeki grafik çizimler ve diğer tür gösterimler şeklinde de olabilir. Gerçekten de. 3500 yıllarında kil tabakalar üzerine işlenmiş bilgiler. insanın belleğine yeterince güven duymaması ve ilişkilerin gelişerek ticari olayların ortaya çıkmasıdır. data karşılığı kullanılan ve datum sözcüğünün çoğulu olan bir kavramdır. Bu gösterimler. ! İşlenmiş veri bilgi olarak tanımlanabilir. parasal tutarlar veya sayılarla karşılaştığımızda bu veriler. diyelim bir müşteriye ilişkin vadeli bir borcun ortaya çıkması.

Bu açıklamadan sonra.2). VERİ GİRDİSİ BİLGİ İŞLEME BİLGİ ÇIKTISI Şekil 1. girdi. önem taşıyan ek iki öğeyi daha içermektedir.3). ✔ Bilgi işleme nedir? Bilgi işleme kısaca. işleme ve çıktıdır. birbirine bağlı bölümlerden oluşan kavramsal veya fiziksel bir varlık olarak tanımlamaktadır . Bilgi İşleme Süreci. sosyal bilimlerde birçok tanım yapılmaktadır. Sistem kavramı. Birbiriyle etkileşimli bu üç temel bileşen sistem biçimini oluşturur (Şekil 1. fizik ve biyoloji bilimlerinde. karşımıza bilgi işleme kavramı çıkmaktadır (Bu kavram bilgi işlem ile eş anlamda kullanılacaktır). Bilgi işleme sürecinde. GİRDİ İŞLEME ÇIKTI Şekil 1. elle olsun veya bilgisayarla olsun girdilerin oluşturulması. eyletimi (manipulation) ve çıktıların elde edilmesi demektir. Sistem kuramcısı Russel L. Burada. bilgi işlemede ve bilgisayar teknolojisinde. Bunlar geri-bildirim (feedback) ve kontroldur (Şekil 1. Sistemin Öğeleri.2. -3- . bilgi işlemeyi sistem yaklaşımı içinde ele alabiliriz. ? Sistemin öğeleri nelerdir? Her sistem için üç temel öğe. Sistemlerle ilgili. girdileri kabul ederek çıktılar üreten ve birbiriyle ilişkili bileşenlerden oluşan bir süreçtir. sistem ulaşılması istenen ortak amaca uygun olarak. Bu. modern teknolojide.1. veriyi bilgiye dönüştürme süreci veya veriyi kullanılabilir ve anlamlı kılan her türlü eylem olarak tanımlanabilir. bir dönüştürme sürecinin varlığını ortaya koymaktadır. verileri girdi olarak kabul ederek işleyen ve bilgi çıktısı olarak veren bir sistem olarak tanımlanır (Şekil 1.1). Bu sistem tanımından hareketle bir bilgi işleme sistemi ise. işlevsel öğeler sırasal biçimde biraraya gelerek amaca yönelik sonuçları üretirler. Ackoff bir sistemi geniş olarak ve genel hatlarıyla. Bu noktada bu dönüşümün nasıl gerçekleştiği sorusu akla gelecektir. Ancak.BİLGİ İŞLEME VE SİSTEM Yukarıda ele alınan verilerin bilgiler haline gelmesi.

Bu işlevin yerine getirilmesi ayrı bir bileşen olarak saklama kavramını karşımıza çıkarmaktadır. verileri ve bilgileri saklama işlevini yerine getirmelidir.3. Tüm bileşenleri ve işlevleriyle bir bilgi işleme sistemini aşağıdaki çizimde olduğu gibi göstermek olanaklıdır. Bilgi işlemede saklama işlevinin önemini tartışınız. Bu amaçla bu yanlış faturanın düzeltilmek üzere bilgi işleme sistemine veri olarak verilmesi işlemi geri-bildirime örnektir. Kontrol ve Sistem Kavramı. ! ✔ Bir işletmede satış faturası kesilmesi bir bilgi işleme işlemidir.Geri-bildirim KONTROL GİRDİ İŞLEME ÇIKTI Şekil 1. KONTROL YORDAMLARI Geri-bildirim VERİ GİRDİSİ BİLGİ İŞLEME BİLGİ ÇIKTISI VERİ VE BİLGİ SAKLAMA Şekil 1.4. girdi olarak sisteme geri verilerek sistemin amacından sapan durumların girdi ve işlem eylemleri üzerindeki düzeltmeleri gerçekleştirilir ve gerekli öz denetim sağlanmış olur. Geri-bildirime dayalı kontrol ile sistemin ürettiği çıktı. Öte yandan. kullanıcıların gereksinmelerine yanıt verecek ve kullanımlarına uygun düşecek biçimde. Bilgi İşleme Sistemi Kavramı. Geri-bildirim. -4- . bir sistem olarak bilgi işleme. Eğer faturayı yanlış kesersek bir çıktı olan bu faturanın düzeltilmesi gerekecektir.

hesaplanması. Bilgi işleme sistemi. BİLGİ İŞLEME Yeni Saklama İÇ VERİ Veri Derleme Sınıflama ve Sıralama Veri Üzerinde Analiz ve Hesaplamaların Yapılması Tüketiciler Ortaklar Rakipler Devlet ve diğer ÇEVRESEL VERİ Sonuçların Özetlenmesi Sonuçların Karşılaştırılması BİLGİ Veri ve bilgi İletişimi Geri-bildirim Kullanıcı Kararları ve Eylemleri Şekil 1. Bilgi İşleme Sistemi Evreleri ve Bilgi İletişimi. evrelerini içerdiğini görmekteyiz. Her bir işlevin içeriğini. -5- . karşılaştırılması.BİLGİ İŞLEME SİSTEMİNİN EVRELERİ Buraya dek belirttiğimiz kadarıyla bir bilgi işleme sistemi. sınıflandırılması. temel olarak girdi. işleme ve çıktı işlevlerinden oluşmaktadır.6.5. saklanması ve raporlar biçiminde kullanıcı ve karar vericilere iletilmesi. Bilgi işleme sistemi süreç olarak toptan ele alındığında bu sürecin. bir yandan tüm bu evrelerin işlevsel bir bileşimini ortaya koyarken diğer yandan bilgi iletişimi ve etkileşimi bakımından çevre ile ayrılmaz ilişkilerini sürdürmek durumundadır. Bu çevre. HAM VERİ VERİ DERLEME VERİ SINIFLAMA BİLGİ İŞLEME VE ÖZETLEME RAPOR ÜRETME RAPOR GİRDİ İŞLEME ÇIKTI Şekil 1. Bilgi İşleme Sistemi ve Evreleri. sıralanması. bir işletme için tüketicilerden devlete kadar uzanan bir yapıyı ortaya koymaktadır. verilerin derlenmesi. özetlenmesi. sürecin sırasal evrelerine uygun olarak ele aldığımızda ise karşımıza ayrıntılı bir tablo çıkmaktadır.

SAKLAMA İnsan beyni. ● ● ● Elle bilgi işleme. hesap makinası kontrol devreleri vd. Mekanik bilgi işleme. telefon. verileri işlenmeye hazır duruma getirmeye yönelik olarak verilerin derlenmesi ve ilk kayıt hazırlıklarının yapılması söz konusudur. bilgisayar yazıcıları. bu verilerin hesaplanması. yazılı rapor. dosyalar. mekanik araçların desteğindeki elle bilgi işleme yönteminin bilgisayarla bilgi işleme yöntemiyle karşılaştırılması ile olanaklıdır. karşılaştırılması. Şekil 1. Elektronik bilgi işleme. ✔ Bir işletmede müşteriye fatura düzenleme bilgi işleme sisteminin evrelerinde yapılan işlemler nelerdir? BİLGİ İŞLEME YÖNTEMLERİ Yukarıdaki kesimlerde genel olarak bilgi işleme kavramları üzerinde durulmuştur. elle yazma. manyetik disket. optik karakter okuyucu. yazılı kayıtlar. -6- . durumlar. verilerin bilgisayarın okuyabileceği bir biçime veya bir başka kişinin kullanabileceği duruma getirilmesi kayıtlamadır. kartlar ve bantlar. yazar kasa. hesap makineleri KONTROL İnsan beyni. BİLGİSAYAR. Bu genellemede belirli bir yöntem sözkonusu değildir. yazı yazma. Bunlar. Bir diğer deyişle verilen süreç her yöntem için geçerlidir. bilgisayarla bilgi işleme ile eş anlamda kullanılmakta ve bilgi işlemeyi en ideal anlamda gerçekleştirmiş olmaktadır. mikrofilmler vd. manyetik çekirdek. Elle ve Bilgisayarla Bilgi İşlemede Yöntemsel Karşılaştırma. hesap makinası.7. Örneğin.Veri giriş LA BİLGİ terminalleri. diskler. girdi işlevinde. özetlenmesi ve saklanması gerçekleştirilecektir.İşlevler ayrımı yukarıdaki durum ele alındığında. İŞLEME delikli kart. Öte yandan. yazı yazma. Elektronik bilgi işlemedir. GİRDİ ELLE BİLGİ İŞLEME İnsan gözlemleri. Bilgisayar kontrol birimi. sesli yanıt. Bilgi işlemede temel olarak üç yöntemden söz edebiliriz. Çıktı işlevinde ise. daktilo. Bilgisayar işlem birimleri. bilgisayar programları Yarı iletken bellek devreleri. hesap makinası ekranı ve şeritler. hesaplama ve analizler. İşleme işlevinde. daktilo yazıları. ÇIKTI İnsan sesi. Bu durumu daha açık biçimde gösterebilmek. İŞLEM İnsan beyni. Bilgisayar ekranı. bilgiler genellikle rapor biçiminde kullanıcı ve karar vericilere iletilecek ve çoğaltılacaktır. işlenecek kalemlerin özelliklerine göre gruplanarak sınıflandırılması ve sıralanması gerekmektedir.

bir diğer sistemin bilgisi olabilir c. d. işlenmemiş bilgidir. Üretilen bu bilgilerin gereksinim duyulduğunda kullanılabilmesi için saklanması bilgi sistemi içinde ele alınması gereken bir diğer önemli işlevdir. parasal bir tutar veya miktar olabilir. Bilgi işleme ile birlikte düşünülen iki önemli kavram veri ve bilgidir. Aşağıdakilerden hangisi veri için doğru değildir? a. yanlışlığın belirlenerek sisteme tekrar girdi olarak verilmesi işlemi aşağıdakilerden hangisidir? a. e. Bu gereksinim ilk çağlardan günümüze dek artarak devam etmektedir. Bilgi işleme sisteminde veri girdisi ki. Ancak. Hangi yöntem kullanılırsa kullanılsın amaç verinin bilgi haline dönüştürülmesidir. Özet İnsanın belleğine yeterince güven duymaması ve ilişkilerin gelişerek ticari olayların ortaya çıkması bilgi işleme gereğini ortaya çıkarmıştır. Sorular 1. kesinlikle sayısal bir ifadedir. ! Bu ünitede ve bundan sonraki ünitelerde kullanılan akış çizeneği sembollerinin anlamlarının kitabınızın sonunda yer aldığını unutmayınız. Yanlış bir bilgi üretildiğinde bu bilginin sisteme geri beslemeyle tekrar girdi olarak verilecek ve tekrar işlemeye tabi tutularak doğru bilgi olması sağlanacaktır. İşlenmemiş veri olarak ifade edilen bilgiye nasıl ulaşılacağı bilgi işlemenin açıklanması ile olanaklıdır. Verilen daha sonraki kullanımlar için saklanmalıdır. b. Veri. bu bir isim. sistem için veridir. Teknolojinin üstünlüğüyle ilgili bu avantajlara yeri geldikçe ilerideki ünitelerde değinilecektir. Ancak bu bilgi her zaman doğru bilgi olmayabilir. Verinin bilgi haline dönüştürülmesi işlemleri elle yapılabileceği gibi mekanik araçların veya bilgisayarların kullanılmasıyla da gerçekleştirilebilinir. işlemeye tabi tutularak bilgiye dönüşecektir. Yanlış bilgi. yöntemsel olarak önemli bir farklılık ortaya koymaktadır. Sınıflandırma -7- . Sistemin ürettiği çıktının kontrol edilip. Bu farklılık işlemlerin gerçekleştirilmesinde.? Elle bilgi işleme ile bilgisayarla bilgi işleme arasındaki farklılıklar nelerdir? Bilgisayarla bilgi işleme. 2. bilgisayarın kullanıldığı alan ile ilgili birçok avantajı da beraberinde getirmektedir. Veri. Veri. bilgi işlemede bilgisayarların kullanılmasının işletmelere önemli avantajlar sağlayacağı açıktır.

Yazar kasalar bir girdi birimidir. bir iş veya konu veya bir varlık hakkında bilinen şey ya da bilgi kullanıcının bir iş veya konu veya bir varlık hakkında bildikleri şeylerdir. Girdi . Hesaplama b. Veri girişi terminaller yardımıyla gerçekleştirilir. b. Karşılaştırma d. Yazılı raporlar bir çıktıdır. İşleme. sisteme geri verilerek sistemin amacından sapan durumların girdi ve işlem eylemleri üzerindeki düzeltmelerinin gerçekleştirilmesi ve gerekli öz denetim sağlanmasıdır. bilgi sistemi içinde bilgi iş-8- Bilgi İşleme Çoğaltma Geri-Bildirim : : : İletme : . Girdi . Geri-bildirim d. Veri veya bilgilerin. hesap makineleri yardımıyla yapılır. Verilerin derlenmesi c.Çıktı b. Özetleme e. Veri veya bilgilerin kopyalar şeklinde çoğaltılması işlemidir. Sözlük ve Kavramlar Dizini Bilgi : İşlenmiş veri olarak da ifade edilen bilgi.Çıktı . Girdi .İşleme . c. Aşağıdakilerden hangisi bilgi işlemenin bir sonucudur? a.Kontrol d.b.Çıktı 4. Saklama 5.İşleme .Çıktı .Saklama . Veriyi bilgiye dönüştürme süreci veya veriyi kullanılabilir ve anlamlı kılan her türlü eylemdir. Çıktılar dosyalarda veya mikrofilmlerde saklanır. Sistemin ürettiği çıktının.İşleme .Kontrol . Çıktı 3.Geri Besleme e. e. Bilgi saklama c. d. Girdi . Girdi e.Raporlama c. Girdi . Aşağıdakilerden hangisi bilgi işleme süreci için doğrudur? a. Aşağıdakilerden hangisi işleme işlevinde yapılan işlemlerden biri değildir? a.

lem aşamalarına bağlı olarak bir aşamadan diğer bir aşamaya aktarılması. gözlemlerin veya olayların sayısal veya alfabetik ya da sembollerle her türlü gösterimidir. Veri veya bilgilerin belirli sınıf veya kategorilere göre düzenlenmesi işlemidir. Kaydetme : Veri veya bilgilerin toplanması ve daha sonra işleme tabi tutulmak üzere belgelendirilerek sisteme girişlerinin sağlanması işlemidir. Veri veya bilgilerin biriktirilmesi ve ileride tekrar kullanılma amacıyla ilgili kütüklere(dosyalara) yerleştirilmesi işlemidir. Çeşitli durumların. bir defterden diğer bir deftere geçirilmesi. bir bölümden diğer bir bölüme gönderilmesi ve bilgilerin ilgililere sunulmasıdır. Özetleme Saklama : : Sınıflandırma Veri : : -9- . Çok sayıda bilginin daha kullanışlı bir biçime dönüştürülmesi işlemidir.

yazılım başlığı altında programlama dilleri ve programlama süreci açıklanmıştır.. Her bir öğenin işlevini ünitedeki bilgilerle karşılaştırınız. Bilgisayar teknolojisi donanım ve yazılım olarak iki ana grupta incelenmiş. donanım başlığı altında teknolojik gelişmeler ele alınırken.. Bu üniteye çalışmaya başlamadan önce Yönetim Bilgi Sistemi dersinin konularını gözden geçiriniz. Bilgisayar kullanımının bilgi işleme sistemine etkisinin neler olduğu ele alınmıştır. . Donanım konusunu çalışırken çevrenizdeki bilgisayarların öğelerini izleyiniz...Bilgi Sistemi Teknolojisi 2 ÜNİTE Bu Ünitede. Çalışma Biçimine İlişkin Olarak.10 - .

BİLGİ İŞLEMEDE BİLGİSAYARLAR
Daha önceki ünitede, bilgi işlemenin bir sistem olarak ele alınabileceği ve temel olarak girdi, işleme ve çıktı bileşenlerinden oluştuğu vurgulanmış ve bilgi işleme sisteminin geri-bildirime dayalı kontrol ve saklama bileşenleri ile desteklendiğine değinilmişti. Bu ünitede ise, bilgisayar kullanılan bir bilgi işleme sisteminde teknolojiden kaynaklanan özelliklerin neler olduğu ele alınacaktır. Bilgisayarla Bilgi İşleme (BBİ) veya Elektronik Bilgi İşleme (Electronic Data Processing), verinin öz devimli olarak işlenmesinde bilgisayarın kullanılmasıdır. Bununla birlikte, BBİ'yi girdi, işleme, çıktı, saklama ve kontrol temel işlevlerini, bilgisayar donanımını, yazılımını ve personelini kullanarak yerine getiren bir bilgi işleme sistemi olarak görmek önemlidir.

KONTROL PROGRAMLAR VE YORDAMLAR

İŞLEME BİLGİSAYAR/ BİLGİ İŞLEME

VERİ GİRDİ

BİLGİ ÇIKTI

VERİ TABANI Veri ve Bilginin Saklaması SAKLAMA PERSONEL

Şekil 2.1. Bir Sistem Olarak BBİ.

Bilgisayarla Bilgi İşleme, bir sistem olarak,
● ●

Donanım, Yazılım,

● Personel işlevleri temelinde ele alınmaktadır. Bu bakımdan burada öncelikle bilgisayar teknolojisi üzerinde duracak ve buna bağlı olarak bilgisayar donanımını ve yazılımını ele alacağız.

BİLGİSAYAR TEKNOLOJİSİ
Çok sayıda aritmetiksel ya da mantıksal işlemlerden oluşan bir işi, çalışması sırasında bir işletmenin (operatör) işe karışması gerekmeksizin, önceden verilmiş programa göre öz devimli olarak yürüten bir bilgi (veri) işleyicisi olan ve ileriki ünitelerde çeşitli yönleriyle inceleyeceğimiz bilgi-

- 11 -

sayar, bilgi işleme kavramının evrimsel süreç içindeki en son noktasını oluşturmaktadır. Gerçekten, bilgisayar teknolojisiyle birlikte bilgi işlemede bir devrimden söz etmek olanaklıdır. İnsanlık, bu teknolojiyle çok kısa bir zaman aralığında, ulaşılması güç bir düzeye ulaşmıştır. Yaşamımızı teknik alanlardan sosyal alanlara dek etkileyen bilgisayarların teknik anlamda gelişimini ve yapısını yakından tanıyarak işletimini kavramak bilgisayar kullanmakta olan kişi veya kuruluşlar için olduğu kadar denetçiler için de son derece gereklidir.

Bilgisayarın gelişimini bilmek ve yapısını tanımak denetçiler için neden önemlidir?

BİLGİSAYAR TEKNOLOJİSİNİN EVRİMİ VE DONANIM
Bilgisayar teknolojisini bilgi işlemeden ayırmak ve bu teknolojik gelişmeyi dar bir zaman aralığıyla sınırlandırmak olanaklı değildir. Tarihsel olarak konu çok gerilere giderek incelenebilir. Birçok araştırmacı bilgisayarların tarihini daha önce de değindiğimiz abaküse dayandırmaktadırlar. Çubuklara dizilen diskler yardımıyla çeşitli aritmetiksel işlemlerin yapılmasını kolaylaştıran abaküs, bir bakıma en eski bilgi işlem aracıdır. Bilgisayar ise bilgi işlem araçlarının en gelişmiş olanıdır. Abaküs ile bilgisayar arasında geniş bir bilgisayar tarihçesi yatmaktadır. Bu geniş konuyu bir yana bırakarak, bilgisayarların temelini oluşturan matematiksel bir yöntemden söz etmek ve bugünkü bilgisayar teknolojisine ulaşmak istiyoruz. Bu matematiksel yaklaşım, 1815 yılında İngiltere'de doğmuş olan ünlü matematikçi ve mantıkçı George Boole tarafından ortaya konmuştur. Boole, 1847 yılında Mantığın Matematik Analizi isimli kitapçığını yayımlamış ve bu konudaki görüşlerini geliştirerek 1854 yılında Düşüncenin Yasaları Hakkında Bir Araştırma (An Investigation of the Laws of Thought) adlı eserini yayımlamıştır. Salt Evet/Hayır temeline dayanmakta olan Boole cebrinde doğru ya da yanlış gibi iki değer alabilen değişkenler ve bunlar arasındaki ve, ya da, gibi mantıksal ilişkiler sistemi kullanılmaktadır. Boole cebri aslında sayısal bir cebir değil, bir önermeler cebridir; ve 0 ve 1 öğelerinin sırasal anlamda işlenmesine dayalıdır. George Boole, tüm mantıksal önermelerin ve, veya’lara göre özetlenebileceğini ve bu önermelerin birer matematik denklem olarak yazılabileceğini ortaya koymuş ve farkında olmadan bugünkü bilgisayarlarda kullanılan ikili (binary) sisteminin temelini atmıştır. Böyle bir sistemde, bilgisayarlarla işlem yapmak, bilgi saklamaya yönelik elektriksel devrelerin çalışmasıyla başarılmıştır. Mekanik bilgi işleme araçları olarak, Blaise Pascal'ın aritmetiksel işlemler yapan makinesinden (1640) Joseph Marie Jacquard'ın delikli kart yöntemine dayalı makinesine (1804), Charles Babbage'ın öz devimli mekanik hesaplayıcısından (difference engine) (1823), Herman Hollerith'in delikli kartlarına (1880) dek uzanan zincirin elektronik ilk halkasını ENIAC (Electronic Numerical Integrator And Calculator) oluşturmuştur (1946).

- 12 -

Şimdi günümüzde kullanılan bilgisayara ilişkin donanım ve yazılım kavramlarına girerek, gelişimin donanım ve yazılım düzeyindeki durumunu inceleyelim. Bir bilgisayarda fiziksel öğeler bütünü anlamına gelen donanımın teknolojik temelini kuvars taşından elde edilen saf silikon yongalar oluşturmaktadır. Doğada bol miktarda bulunan kuvars taşı bir dizi karmaşık işleme tabi tutularak saflaştırılmakta, elde edilen silikon silindirler ince tabakalar (Wafer) halinde kesilerek bunlardan yonga (chip) adlı verilen milimetrik elemanlar elde edilmektedir. Son derece karmaşık elektriksel devreleri içeren bu yongalar, çeşitli testlerden geçirildikten sonra bağlantıları kurularak bilgisayarın temel devreleri oluşturulmaktadır (Şekil 2.2).
Mask

Silikon

Test Edici Diğer Mask/İşlem Döngüleri

Tabaka Testi

Yonga

Bağlantılı Yonga

Gözden Geçirme

SonTest

Şekil 2.2. Silikondan Yonga Elde Etme Süreci.

- 13 -

Tümleşik devreler (Integrated Circuit) adı verilen bu milimetrik yarı iletkenler üzerine yaklaşık milyonlarca devre sığdırabilmektedir. Tümleşik devre temelinde işlev gören bilgisayar donanımı; girdi, çıktı, saklama çevresel (peripherals) birimleri ile Ana İşlem Biriminden (Central Processing Unit) oluşmaktadır (Şekil 2.3).
ANA İŞLEM BİRİMİ KONTROL

GİRİŞ

İÇ BELLEK

ÇIKIŞ

ARİTMETİK- MANTIK

Kontrol Akışı

Komut Akışı

Veri Akışı

Şekil 2.3. İşlevsel Bilgisayar Düzenlemesi.

Giriş birimleri (input devices) insanın bilgisayarla iletişim kurmasını sağlayan aygıtlardır. Aynı şekilde, çıkış birimleri (output devices) de giriş birimleri ile ana işlem birimine verilen verilerin işlendikten sonra çıktı bilgileri olarak alınabildiği iletişim aygıtlarıdır. Ana işlem birimi ise kontrol, bellek (storage) ve aritmetik-mantık öğelerinden oluşmaktadır. Yine, ana işlem biriminin denetiminde çalışan bir öğe de ek bellektir (auxiliary storage).

!

Bir tahsilat işleminde, bilgisayarın giriş, çıkış ve ana işlem birimlerinin yapacağı işlemlerin neler olabileceğini tartışınız.
Kontrol birimi, ana işlem birimi içinde yürütme görevini üstlenen ve eşgüdümü (koordinasyonu) sağlayan birimdir. Bir diğer deyişle, bilgisayarın beyni olarak kabul edilebilir. Bu birim, bellekte depolanan bilgileri toplar, yerleştirir, programdaki komutları okur, yorumlar ve yürütür. Bu arada her komutun yürütülmesinde bir ya da birden fazla bilgisayar bileşeniyle ilişki kurulur. Bu nedenle kontrol birimi, sistem içindeki işlevsel birimlerin uyumunu sağlayan ve programlardaki işlem sırasını yöneten bir aygıttır.

Ana işlem biriminin öğelerinden biri olan kontrol biriminin görevleri nelerdir?
Özet olarak kontrol birimi aşağıdaki işlemleri yerine getirmektedir.
● ● ●

Uygun bir sıralama içinde program komutlarını seçmek, Seçilmiş olan her bir komutu yorumlamak, Ayrılmış devreleri (mantık veya transfer devreleri...), komutları yerine getirecek biçimde harekete geçirmek. Sistem çevre birimlerini denetim altında tutmak.

- 14 -

Bellek birimi bilgisayarın işlev görmesine yönelik olarak program komutlarını ve işlenmesi öngörülen verileri saklayan birimdir. Bellek birimi, ana bellek (primary storage) ve yardımcı bellek (secondary storage) olmak üzere iki kısma ayrılmaktadır. Çıkış birimlerinden bilgiler alınıncaya dek, veriler, programlar, bilgiler ve her tür ara sonuçlar genellikle geniş bir alanı olan bu birimde saklanırlar.

?

Bellek kavramından ne anlıyorsunuz?
Bellek birimi, kendi içinde özel amaçlara göre belirlenmiş özgül alanları kullanmaya olanak verecek bir yapıdadır. Bu alanlar; giriş bellek alanı, program bellek alanı, çalışma bellek alanı ve çıkış bellek alanıdır (Şekil 2.4).

GİRİŞ

BELLEK BİRİMİ Giriş Bellek Alanı KONTROL BİRİMİ ARİTMETİK MANTIK BİRİMİ

Program Bellek Alanı

Çalışma Bellek Alanı

Ana İşlem Birimi

Çıkış Bellek Alanı

ÇIKIŞ

Şekil 2.4. Kavramsal Bellek Alanları.

Ana bellek, çalışma tipi olarak iki tür bellek kullanmaktadır. Bunlar; Rasgele Erişimli Bellek (RAM: Random Access Memory) ve Salt Okunur Bellektir (ROM: Read Only Memory). RAM'ın özelliği programların ve verinin işlenmesi süresince geçici bir bellek olarak kullanılabilmesidir. Sıradan işlerin yürütüldüğü, istenilen herhangi bir konuma bilgi ve programların saklanabildiği ve içindeki değerlerin silinebildiği, değiştirilebildiği bellek türü ise, RAM bellektir. ROM ise, RAM'in silinmeyen ve sürekli bellek olarak kullanılan tipidir. Bu bellek salt okunabilir, değiştirilemez. Ayrıca ROM'a benzer biçimde kullanıcının değişiklik yapamadığı, kalıcı programları içeren ancak yine de belli koşullarda değiştirilebilen bir bellek türü de bulunmaktadır. Bu bellek türü EPROM’dur (Erasable Programmable Read Only).

- 15 -

disket. pozitif veya 0'a eşit olup olmadığını belirler.? Bir insan beynini bilgisayarın beyni olarak düşününüz.16 - . . silikon yongalar yerine karbon tabanlı organik moleküllerden oluşan yeni devreler üretmeyi amaçlamaktadır. manyetik şerit gibi yaygın olarak kullanılan bilgi saklama aygıtlarında saklanarak. Bilgisayar teknolojisindeki gelişmeler. Bu birim toplama. aritmetik-mantık (aritmetic-logic) birimidir. hangisinin büyük. Son olarak üzerinde duracağımız birim. Görüleceği gibi bilgi kayıt ortamları olan girişteki araçların bir çoğu aynı zamanda çıkış ortam ve araçları olarak göze çarpmaktadır. Bu alandaki çalışmaların en güncel olanlarından biri. çıkarma. Bu varsayım altında RAM. Şekil 2. ve iki sayıyı. Nitekim silikon yongaların yerini almak üzere birtakım yeni yapılar üzerindeki çalışmalar giderek olgunlaşmaktadır. Bu düzenlemeyi temel alan tipik bir bilgisayar donanımı çevre birimleri ve ortamları Şekil 2. ROM ve EPROM’un işlevleri insan beyni için nasıl tanımlanabilir? Yardımcı bellek. Bunun yanı sıra bir sayının negatif. çarpma ve bölme aritmetik işlemlerini yerine getirir. ana belleğin yükünü hafifleten ve ana bellekte bilgi saklama maliyetini azaltan bir dış bellektir. manyetik disk. Yardımcı bellek aracılığı ile çok sayıdaki karakter ya da bilgi. doğal olarak donanımın gelişimiyle doğrudan ilgilidir. Bu alanda her geçen gün yeni adımlar atılmakta ve 1950'li yıllarda öngörülmesi çok güç değişiklikler olmaktadır.3’te verildiği gibi bu birimlerin tümü. diğerine eşit veya diğerinden küçük olduğunu belirlemek üzere gerekli karşılaştırmaları yapabilir. birbirleriyle eşgüdümlü olarak iletişim içinde çalışmaktadır. Böylelikle bir biyolojik mikro-yongalar devri açılacağı ve bu moleküler devrelerin çok daha az güç kullanarak çok daha hızlı çalışabileceği ve donanım boyutlarında 1000 katlık bir küçülme sağlanabileceği vurgulanmaktadır.5'te görülmektedir. yeri geldiğinde kullanıcıların erişimine olanak tanınır.

Hız. . Maliyet. Bir bilgisayar donanımının gelişimini belirleyen beş temel faktör bulunmaktadır. Bilgisayar Donanımı Çevre Birimleri ve Ortamları.5. Bunlar.Terminal Terminal Sesli Girişim Birimi Ekran Manyetik Mürekkep Karakteri Okuyucu Ana İşlem Birimi Optik Karakter Okuyucu Manyetik Manyetik Band Band Manyetik Disk Direkt Erişim Birimi Sesli Yanıt Birimi Yazıcı Bilgisayar Çıktı-Mikrofilm Birimi Manyetik Disk Manyetik Band Manyetik Disk Şekil 2. Güvenilirlik faktörleridir.17 - . Bellek kapasitesi. ● ● ● ● ● Büyüklük.

! 3. donanım ve yazılım birbirinden ayrı düşünülemez. ✔ Sistem yazılımı ve uygulama yazılımının bilgi işleme sistemi içindeki yeri nedir? Burada ele alınması gereken bir diğer konu.18 - . Bunlar. Örneğin. bilgisayarın bilgi işleme işlevini yerine getirmesini sağlayan her tür programı. işletim sistemi (operating system) programlarını oluşturur. BİLGİSAYAR YAZILIMI (SOFTWARE) Bilgisayar yazılımı.✔ Bu faktörler bilgisayarın gelişimi sonucunda nasıl etkilenir? Başlangıçta lamba temeline dayalı olarak kullanılan elektronik montajlardan. ana işlem birimindeki işlemleri denetleyen programlar bütünüdür. Bilgisayar sisteminin giriş-çıkış ve bellek işlevlerini kontrol ederek. bilgisayara verilen bir uygulama programını makine diline çeviren dil çevirici programları (language translator programscompilers) ve sistem kitaplığını yöneten "hizmet programları"nı içermektedir. çeşitli destek hizmetlerini sağlayan. Bu nedenle işletim sistemini (aynı bağlamda sistem yazılımını) oluşturan bu karmaşık programlar bütününe. hız. Bilinmesi gereken. İşletim sisteminin oluşturulması ile uygulama programlarının işletilebilme olanağı yaratılmış olur. Uygulama yazılımı ise. Bilgisayar yazılımını. Bir anlamda donanıma yaşam veren öğe. denetleyici veya yönetici programlar adı da verilmektedir. Çünkü bir bilgisayarın yazılım düzeyinde özünü işletim sistemi oluşturur. uygulama programlarından farklı olarak. özel uygulamaları yürüten ve işleten programlardan oluşur. ana işlem birimindeki işlemleri denetleyen programlar bütünüdür. maliyet. işletim programlarının bilgisayar üreticisi firmalarca geliştirilerek sisteme daha baştan yerleştirilmiş olmalarıdır. Sistem yazılımı. sınıfta incelediğiniz Yönetim Bilgi Sistemi ders kitaplarınızın dördüncü ünitesindeki “Bilgisayar Kuşakları”na ilişkin açıklamaları gözden geçiriniz. transistörlere ve entegre devrelere doğru gelişim gösteren. kaynak (resource) ve veri (data) yönetimini sağlayan kontrol programları ile bilgi işlemeyi sağlayan işleme programlarıdır (processing programs). İşletim sistemi. büyüklük. . bellek kapasitesi ve güvenilirlik faktörlerini de etkileyerek kuşaklar oluşturmuşlardır.6’da verilmiştir. bilgisayar sisteminin giriş-çıkış ve bellek işlevlerini kontrol ederek çeşitli destek hizmetleri sağlar. işletim sistemine ilişkindir. iki ana grupta ele alınabilir. Bilgisayar yazılımı ile ilgili sınıflandırma Şekil 2. yazılımdır. sistem yazılımı ve uygulama yazılımıdır. Sistem yazılımı. Bu nedenle. işletim sistemidir. İşleme programları. İşletim sistemi. bilgisayarlar. bilgisayar sistemindeki işlemleri destekleyen ve kontrol eden programları içerir. iş (job). İşletim sisteminin iki temel öğesi. ! İşletim sistemi. ödemelere ya da stok kontrol işlemlerinin yerine getirilmesine yönelik olarak hazırlanan programlar uygulama yazılımı içindedir. kuralları ve belgelendirmeyi içeren bir kavramdır. yordamı.

6'da verilen bilgisayar yazılımı ile ilgili sınıflandırmada yer alan kontrol programı. işleme programı ve işleme uygulamaları programı arasındaki ilişki nedir? Bilgisayar Yazılımı Sistem Yazılımı Uygulama Yazılımı Veri Tabanı Yönetim Sistemleri İşletme Uygulama Programları İletişim Kontrol Programları Bilimsel Uygulama Programları İşletim Sistemi Diğer Uygulama Programları Kontrol Programları İşleme Programları İş Yönetim Programları Dil Çevrici Programlar Kaynak Yönetim Programları Hizmet Programları Veri Yönetim Programları Diğer İşlem Programları Şekil 2.6.! Şekil 2. Yazılım Sistemi. .19 - .

insanın bilgisayarla iletişim kurabilmesini ve bilgi işlemesini sağlayan en önemli araçlardan biridir. bilgisayar programları oluşturmak üzere tanımlanmış yapay bir dil/dillerdir. derleme işlemini gerçekleştiren karmaşık ve özel program dizisine ise derleyici (compiler) den mektedir (Şekil 2. ? Bilgisayar dillerinin sınıflandırması nasıl yapılabilir? Alt düzey diller. Çevirici dili (assembler language) olarak adlandırılan dil bu sınıfa girmektedir. . Üst düzey dillere belirli alanlara yönelik olmalarından ötürü. Bu olanak sorunun çözüm yönteminin bir dizi mantıksal komutlarla ve bir dille kodlanmasıyla sağlanır. anlayabileceği bir sistematik içinde verilmesini gerekli kılar. Üst düzey bir programlama diliyle yazılmış programın ki buna kaynak program (source program) adı verilmektedir. alt düzey dillerden farklı olarak bilgisayara doğrudan bağımlı olmayan bir özellikleri vardır.7).PROGRAMLAMA DİLLERİ VE PROGRAMLAMA SÜRECİ Bundan önceki kesimde sıklıkla kullanılan bilgisayar programı terimi. tanımlanması ve bu işlemlerin sırasının belirtilmesidir. soruna yönelik diller adı da verilmektedir. Bu dillerin. Yani yazılan program. Üst düzey diller ise kullanıcıların doğal diline benzeşen komutları içeren ve çözümü istenen sorunların türüne göre farklılık gösteren dillerdir. Bir işlemin bilgisayara tanımlanabilmesi. Bu dönüştürme işlemine derleme (compile). onun anlayabilmesini sağlayarak amaç programa (object program) dönüştürmek gerekmektedir. Programlama dili. bir bilgisayar sisteminin doğrudan uygulayabildiği makine komutlarını içeren dillerdir. o dili kullanabilen tüm bilgisayarlar için geçerlidir. alt düzey (low level) ve yüksek düzey (high level) dillerdir (Ayrıca C adı verilen alt düzey programlama dillerinin özelliklerine sahip bir üst düzey programlama dili de bulunmaktadır). Programlama dilleri temel olarak iki düzeyde ele alınabilir. Bilgisayarlar özgün bir sorunun çözümü için programlanabilirler. bu işlemin (ya da sorunun) ona. Burada programlama sürecine geçmeden önce. yukarıda anılan ve programlamaya olanak veren "programlama dilleri" üzerinde durmak istiyoruz. Programlama. bir işi yapmak için gerekli işlemlerin saptanması. Bunlar.20 - . Bir diğer deyişle üst düzey dillerin kullanılan alana özgü bir yapıları vardır. bilgisayar sistemince okunmasını yani.

7. gereksinilen çıktıyı üreten yöntem belirlenir. Bu şekilde. bu programın. sorunun çözümüne yönelik olarak hazırlanmış olan algoritma ve akış çizeneklerine uyan ve bir programlama dilinin kurallarını taşıyan komutlar bütünüdür. Programlama açısından kodlama kavramı. programlama açısından. gerek duyulan çıktıları ve sisteme verilecek olan girdi verilerinin ortaya konmasını içerir.KAYNAK PROGRAM DERLEME PROGRAMI DERLEME PROGRAM LİSTELEME VE HATA RAPORU Şekil 2. Tasarım evresindeki her türlü değişkeni göz önüne alan çalışmaların sonuçlanması ile kodlamaya geçilebilecektir. çözümü gereken sorunun ayrıntılı çözümlemesi (analizi) ele alınacaktır. Eğer amaç programın başarılı olduğu düşünülüyorsa. akış çizeneklerinin (flowcharts) ve mantıksal karar tablolarının hazırlanması da bu evre içindedir.21 - . Öncelikle ve doğal olarak. Bu evre özellikle. Bir sonraki evre. başka bir kullanıcının anlamasına ve kullanmasına olanak verecek belgelendirmesi hazırlanarak dosyalanır. . İŞLETİM SONUÇ ✔ Programlama sürecinin evreleri nelerdir? Bir işi yapmak için. MAKİNE DİLİAMAÇ PROGRAM VERİ Derleme Süreci. daha önce değinmiş olduğumuz kaynak program oluşturulmakta ve oluşturulan program test edilerek amaç programa ulaşılmaktadır. Sorunun çözümünü belirleyen sonlu sayıdaki özgün ve anlaşılır sırasal adımların (işlemlerin) ortaya konması anlamına gelen algoritmaların. programlama çözümlemesidir. tanımlanmış bir dizi adımdan oluşan ve dönüştürme işlemlerini içeren programlama sürecinin evreleri aşağıdaki gibi açıklanabilir. Bu evrede. çözümü gereken sorunun bilgisayara uygunluğunu sağlamaya yönelik olup.

Şekil 2. KAYNAK PROGRAM MAKİNE DİLİNE ÇEVİRME ÇEVİRME BAŞARILI MI? Evet AMAÇ PROGRAM Hayır HATALARIN DÜZELTİLMESİ Hayır PROGRAM BAŞARILI MI? 1 Evet PROGRAMIN DÜZELTİLMESİ ÇIKTI ÜRETİMİ VE PROGRAM BAKIMI Açıklanan programlama süreci. Gereksinilen çıktıyı üreten yöntem 2. Çıktı gereksinmesi 3.8. . Girdi verilerinin belirlenmesi PROGRAMLAMA ÇÖZÜMLEMESİ 1.22 - .8’de olduğu gibi özetlenebilir. Programlama Süreci.SİSTEM ÇÖZÜMLEME TASARIM 1. Akış çizenekleri/ mantıksal karar tabloları 1 PROGRAMLAMA DİLİ KURALLARI PROGRAM KODLAMA Şekil 2. Sorunun alanı 2.

bilgisayar programı(yazılımı) oluşturmak üzere tanımlanmış yapay dillerdir. Giriş Birimleri e. Bunlar büyüklük. Bu gelişimin izlenmesinde ele alınacak beş temel faktör vardır. bellek ve aritmetik-mantık öğeleri işlemlerin programlar yardımıyla yapılmasını. Bilgisayarla bilgi işlemede bu temel işlevler bilgisayar donanımını. Donanımdaki bu gelişme benzer bir gelişmenin yazılımda da yaşanması sonucunu doğurmuştur.Özet Bilgi işlemede bilgisayarların kullanılması. Aşağıdakilerden hangisi bilgisayar donanımının gelişimini belirleyen temel faktörlerden biri değildir? a. Maliyet d. Ana işlem biriminde yer alan kontrol. Bellek kapasitesi 2. Sorular 1. Kullanıcının değişiklik yapamadığı. Büyüklük b. Hız c. stok kontrolü veya ödemeler gibi özel uygulamaları yürüten ve işleyen programlardır. Programlama dili. maliyet ile fiziksel büyüklük azalmaktadır. Uygulama yazılımları ise. Sistem yazılımları.23 - . Giriş birimleri ile ana işlem birimine verilen verilerin işlendikten sonra çıktı bilgileri olarak alınabildiği iletişim aygıtı aşağıdakilerden hangisidir? a. bellek kapasitesi ve güvenirliliktir. Donanıma yaşam veren öğe olarak ifade edebileceğimiz yazılım. Ana İşlem Birimi c. Çıkış Birimleri 3. bellek kapasitesi ve güvenilirlik artmakta. bilgisayar sistemindeki işlemleri destekleyen ve kontrol eden programlardır. Aritmetik-Mantık Birimi d. çıktı. çıktı. maliyet. yazılımını ve personelini kullanarak yerine getirilecektir. Programlar bu dilleri kullanarak işletme amaçlarına uygun programlar oluşturacaklardır. hız. kalıcı bellek programları içeren ancak yine de belli koşullarda değiştirilebilen bellek türü aşağıdakiler. Yazılımların oluşturulmasında programlama dillerinin kullanılması gerekir. İnsan ile makinenin iletişim kurmasını sağlayan birim giriş birimidir. işleme. saklama birimleri ve ana işlem birimi vardır. bilgi işlemenin temel işlevleri olan girdi. 1940’lı yıllarda ENIAC ile başlayan bilgisayar teknolojisi günümüzde minyatürize edilmiş entegre devrelerle gelişimini sürdürmektedir. Programlama dili e. veri ve bilgilerin saklanması faaliyetlerini görürler. Bilgisayarlar geliştikçe hız. Rastgele Erişimli Bellek (RAM) b. Giriş birimiyle ana işlem birimine verilen verilerin işlendikten sonra çıktı olarak alınmasını sağlayan iletişim aygıtı ise çıktı birimleri olarak ifade edilmektedir. sistem yazılımı ve uygulama yazılımı olarak iki grupta ele alınmaktadır. saklama ve kontrolün gözden geçirilmesini zorunlu kılmaktadır. Bir bilgisayar donanımında girdi.

akış yönünü. : Bilgisayarı kullanan. İşletim d. Bilimsel Uygulama Yazılımı c. Derleme c. İşletme Uygulama Yazılımı d. Bilgisayar sistemindeki işlemleri destekleyen ve kontrol eden program aşağıdakilerden hangisidir? a. Veri Tabanı Yazılımı 5.den hangisidir? a.24 - . Çalışma Belleği 4. Uygulama Yazılımı b. Bir bilgisayarın klavyesi. monitörü örnek olarak verilebilir. Tasarım Sözlük ve Kavramlar Dizini Abaküs : Hesaplamada ya da matematiksel işlemlerde kullanılan en eski mekanik aygıt. Rastgele Erişimli Bellek(RAM) c. sorunun çözümündeki adımları kapsayan çizimsel bir gösterimdir. bilgisayarın anlayabileceği program şekline dönüştürme işlemine ne ad verilir? a. planını. : Programcı tarafından hazırlanan ve programın genel görünümünü. Üst düzey bir programlama diliyle yazılmış programın. : Bir bilgisayar sistemini oluşturan fiziksel birimlerdir. Kodlama e. : Verinin öz devimli olarak işlenmesinde bilgisayarın kullanılmasıdır. : Bilgi ve işlem dizilerinin saklandığı aygıt ya da ortamdır. Ana Bellek e. Sistem Yazılımı e. veri girişi Akış Çizeneği Bellek Bilgisayarla Bilgi İşleme Donanım İşletmen (Operatör) . Silinebilir-Programlanabilir Salt Okunur Bellek (EPROM) b. Listeleme b. Salt Okunur Bellek(ROM) d.

programlama dilleri ve belgelemelerin tümüdür.25 - .yapan kişi. : Bir sorunun çözümünde gereksinim duyulan bir dizi adım. : Basılı ya da yazılı karakterleri okuyan ve bilgisayara girişini sağlayan bir giriş birimi. Silinebilir-Programlanabilir Salt Okunur Bellek (EPROM) : ROM gibi kullanıcının değiştiremeyeceği ve kalıcı programları içeren bellek alanıdır. kalıcı bilgi saklamak ve salt okunmak üzere bilgisayar üreticisi firma tarafından geliştirilmiş bellek türüdür. : Bir bilgi saklama ya da bellek ortamıdır. EPROM. : Milimetrik yüzeyler üzerinde onbinlerce devre elemanından oluşan ve son derece karmaşık elektronik devrelerin yerleştirildiği. Okuma ve yazma işleminin bir plağın çalınması gibi yapıldığı disk aygıtlarında aynı anda birden çok diske okuma ve yazma işlemi yapılabilir. : Donanıma yaşam veren ve bilgi işlemde kullanılan programlar. Salt Okunur Bellek (ROM) : Program komutlarının değiştiremeyeceği nitelikte. Manyetik Disk Optik Karakter Okuyucu Öz devim Rastgele Erişimli Bellek (RAM) : Sıradan işlerin yürütüldüğü. değiştirilebildiği bellek türüdür. Manyetik Band (Teyp) : Sadece sıralı erişimin olanaklı olduğu geniş bilgi yığınlarını saklayabilen bir aygıt ve ortamdır. istenilen herhangi bir konuma bilgi ve programların saklanabildiği ve içindeki değerlerin silinebildiği. belli koşullarda değiştirilebilir (yeniden programlanabilir). Yazılım Yonga(chip) Yordam . genellikle silikon gibi yarı iletken malzemenden yapılmış ince bir dilim. : İnsan aracılığı olmaksızın işlerin otomatik olarak yapılmasıdır. yordamlar.

3 ÜNİTE Bilgi sisteminin sağlıklı bilgi üretebilmesi ve etkin bir şekilde işleyebilmesi için gerekli olan veri düzenlemesi ve veri yapılandırılması bu ünitede ele alınmıştır. Bu ünitede ayrıca bilgilere erişim olarak da ifade edilen kütük düzenleme konusu da incelenmiştir.Veri Düzenlemesi ve Yapılandırılması Bu Ünitede.. ...26 - . Çalışma Biçimine İlişkin Olarak. sizin konuyu daha iyi anlamanızı sağlayacağı gibi.. konuyu ne ölçüde kavradığınızı da anlamanıza yardımcı olacaktır. Ele alınan her konuyu örneklerle ele almanız.

Bir kişiye ilişkin ücret ödeme kaydı. Karakter. Basitten karmaşığa doğru sıralanan veri yapıları. farklı kullanımlara yönelik verileri içeren kayıtlar veya kütüklerin birbiriyle ilişkilendirilerek işletilmesi sağlanır. her BBİ sisteminde veri. Alan. sosyal sigorta numarasından..) ortaya koyar.. ana kütük ve işlem (çalışma) kütüğü. çalıştığı birim. İleriki ünitelerde daha ayrıntılı olarak ele alınacak bir kavram da veri tabanıdır (Data Base). satış tutarlarını oluşturan sayısal karakter grupları satış tutarı alanını oluşturabilir. karakter gruplarından oluşur. Böylelik. veri düzenlemesinin çeşitli temel kavramlarının anlaşılmasına bağlıdır. kayıtlar (records) ve kütükler (files) içinde düzenlenmiştir. oluşur. insanlar. sayı veya sembol ise karakter olarak tanımlanır. Çalışan bu kişilerin tümüne ilişkin kayıtlar (adı-soyadı. İşlem kütükleri. ? Verilerin yapılandırılmasının ve düzenlenmesinin amacı nedir? VERİ DÜZENLEMESİ Veri. kitabınızda bundan sonra sıklıkla kullanılacaktır. Verinin ilişkili alanları kayıt biçiminde gruplanmışlardır. öğeler olarak karakterler (characters). verinin en temel öğesi olup. alfabetik. ✔ Günleme nedir? Günleme. Etkin bir işlemeyi sağlayabilmek için. yine ücretlere ilişkin haftalık işlem kütüğü (weekly transaction file) geçici bir çalışma kütüğü niteliğindedir. kişi isimlerini oluşturan alfabetik karakter grupları isim alanı. Kütük. Örneğin çalışanın sicil numarası 123456 ise. ücreti vb.6) bir karakterdir. Kütükler sürekliliklerine göre iki ayrımda incelenebilirler. Bir veri alanı bir özelliği (karakteristik veya nitelik). sicil numarası. Her bir çalışana ilişkin veriye ise kayıt adını vermekteyiz.27 - .2. ana kütüğün içerdiği süreklilik taşıyan kayıtları günlemede (update) kullanılırlar. BBİ içinde veriyi mantıksal bir biçimde düzenlemek için tasarlanmışlardır. belirli bir zaman aralığında oluşan işlemlere ilişkin kayıtları içerirler ve devresel olarak. yerler vb. Her bir çalışana ilişkin her bir veri ise alan olarak tanımlanmaktadır (Örneğin sadece adı soyadı gibi). Ücretler ana kütüğü (payroll master file) sürekli bir kütük niteliğini taşırken. Çağdaş BBİ sistemlerinin önemli bir öğesi olan veri tabanı uygulamasıyla.BİLGİSAYAR İLE BİLGİ İŞLEMEDE VERİ DÜZENLENMESİ VE YAPILANDIRILMASI Bilgisayar ile Bilgi İşleme (BBİ)'nin anlaşılmasının temeli büyük ölçüde. alanlar (fields). ! İşyerinde 20 kişi çalışmaktadır. sayısal veya diğer sembollerden oluşur. bu alan içindeki her bir sayı(1. o kişinin isminden.. Örneğin. vergi oranından vb. mantıksal biçimde düzenlenmeli ve yapılandırılmalıdır. bir varlığı (nesneler.) ücretler kütüğünü oluşturacaktır. bir kütükteki kayıtlara veya bilgilere erişerek gerekli değişiklik veya eklemeleri yapmak ve kütüğü en son haline getirmektir.. Alanı oluşturan her bir harf. Bu öğeler kavramsal olarak önem taşımakta olup. birbiriyle ilişkili kayıtlar topluluğudur (veya veri setidir).

. M Karakter İSİM ALANI MEHMET AK Alan ÜCRET KAYDI MEHMET AK 57533874 820.28 - .. basit doğrusal bir yapıda sıralanabilir. Bu kesimde ise. ÜCRET KÜTÜĞÜ Kütük PERSONEL VERİ TABANI Veri Tabanı VERİ YAPILANDIRILMASI BBİ'de veri düzenlemesi için gerekli olan veri öğelerinin. Basit doğrusal yapılar (Simple linear structures): Eğer verinin tüm öğeleri bağımsız ve aynı önemde ise veri. (özellikle işletmelerde. Bu amaçla veriler.. alan. mantıksal (anlam taşıyan. kütük ve veri tabanı ilişkisi aşağıdaki gibi özetlenebilir .1. Şekil 3. verinin işlevsel kullanımını sağlayan bir yapıya kavuşturulması üzerinde durulacaktır. kayıt. Kayıt Ortak Veri Öğeleri.-TL. Kütüklerden veya veri tabanından elde edilecek bilginin uygun biçimde sağlanabilmesine verilerin yapılandırılmış olması olanak verir.) bilgi işleme amaçlarına genellikle uygun düşmemektedir.) kayıtlar.000.. ? Verilerin yapılandırılmasının gereği nedir? Verinin yapılandırılmasında aşağıdaki dört temel yaklaşım ortaya konabilir. Ancak bu tür bir yapılandırma. "gösterici" (pointer) kullanımıyla birbirlerine bağlantı. merkezi bir kütükler dizisi oluşturulmuş olunur. işletmenin olaylara ilişkin uygulamalarını göz önüne alan mantıksal ve anlamlı bir ilişkiler sistemine sahip kılınmalıdır. farklı uygulamalar için kullanılacak ortak verilerin sisteme tekrar tekrar verilmesinin önüne geçilerek. ? Bilgi işlemede veri tabanının kullanılmasının sağlayacağı faydalar nelerdir? Karakter. belirli bir sıradüzene sahip olduklarını belirtmiştik. Liste yapıları (List structures): Bu yaklaşımda.le.

2). Örneğin. GÖSTERİCİ KAYIT ADRESİ PERSONEL KÜTÜĞÜ 101 GÖSTERİCİ ÜCRET KÜTÜĞÜ Bağlantı 2854 Şekil 3. gösterici yardımıyla bağlantılandırılabilir (Şekil 3. müşterinin. ● ● ● Fatura Numarası Fatura Verisi Gösterici ● ● ● ● ● ● Müşteri Müşteri İsmi. Bu durumda şirket. 1 9 Bağlantı 9 KAYIT ANAHTARI Çalışan Numarası BÖLÜM NUMARASI .29 - . her müşterinin tek kodunu. Müşteri kütüğündeki her kayıt. Bu kütükteki her müşteri kaydı. aynı çalışanın kayıtlarını içeren personel ana kütüğündeki kayıtlar. Kütüklerdeki Kayıtların Gösterici İle Bağlantılandırılması.2. sonraki faturalarına bağlantılandırılacaktır. Böylece herhangi bir zamandaki ödenmemiş faturaları gösteren bir liste yapısı kullanılabilir. Buna karşılık bu fatura kaydı. bellekte yer alan başka bir kayıtla mantıksal ilişki içinde olan.3. Gösterici Fatura Numarası Fatura Verisi Gösterici Örnek Bir Liste Yapısı. bir müşteri farklı günlerde çeşitli kalem malları satınalabilir. Örneğin. gösterici olarak özel bir karakterin kullanımıyla tanımlanacaktır (Şekil 3. Bu zincirdeki son fatura. Hesap Adresi Numarası vb.3). ● ● Müşteri Kütüğü Fatura Numarası ● Fatura Verisi ● ● ● ** Yukarıda verilen müşteri-fatura ilişkisine benzer şekildeki örnekler çoğaltılabilir. bir hesap numarası (kodu) ile tanımlanabilir. bu işlemleri yansıtan bir fatura kütüğü tutabilir. bir kayıt üzerindeki veri kalemidir. bir müşteriler ana kütüğündeki kayıtlar. bir çalışanın ücretler ana kütüğündeki ücret kaydı. fatura kütüğünde müşteri için ilk faturanın kayıt yerini gösteren bir alan içerecektir. Bir gösterici. tek adını ve adreslerini içerir. Bir muhasebe döneminde. ● ● ● Şekil 3.landırılmışlardır.

Örnek Bir Ağ Yapısı. Ağaç Yapıları (Tree Structures): Bu sıradüzensel (hiyerarşik) yaklaşımda veri birimleri grafik olarak tersine dönmüş bir ağaç şeklinde ve çeşitli düzeylerde yapılandırılmışlardır. BÜYÜK DEFTER HESAP KAYDI (ALACAK HESAPLARI) SATIŞ ELEMANI KAYDI MÜŞTERİ KAYDI Şekil 3. SEVKİYAT KAYDI SATIŞ FATURASI ANA KAYDI AÇIK SİPARİŞ KAYDI FATURA KALEMİ (ÜRÜN SATIŞI) TAMAMLANMIŞ ÜRÜNLER ENVANTER KAYDI SATINALMA EMRİ KAYDI . Örnek Bir Ağaç Yapısı. çok yönlü bir şekilde düğümlerin (nodes) birleşmesine olanak verir.30 - . Örneğin. ilişkileri ortaya koyabilmeye yöneliktir (Şekil 3.5.5). bir kütükteki bilgiyi aramaya olanak verir.! Bir kütükteki veya bir veri tabanındaki her kayıt bir veya daha fazla tanıtım alanını veya anahtarı içerir. kayıtlar arasındaki karmaşık mantıksal.4). BÜYÜK DEFTER HESAP KAYDI (ALACAK HESAPLARI) Birinci Düzey İkinci Düzey MÜŞTERİ KAYDI Şekil 3. En üstte ağacın kökü. Üçüncü Düzey HAVALE BİLDİRİM KAYDI SATIŞ FATURASI KAYDI Dördüncü Düzey FATURA KALEMİ Ağ Yapısı (Network Structures): Ağaç yaklaşımına benzemeyen ve dalların birleşmesine olanak vermeyen ağ kavramı. bir çalışanın sosyal sigorta numarası ücret kütüğündeki veri kaydını tanımlayabilmek için kullanılabilir. Bu yapı.4. daha sonra üst ve alt dallar bulunmaktadır (Şekil 3. Anahtar.

Sırasal kütük düzenlemede bir çevre biriminden herhangi bir veriye erişilmek ve günlenmek istenildiğinde kayıtlar. Bu yaklaşımda kayıtlar. verinin işlevsel kullanımının sağlanması için yapılandırılması gerekir. kütük içinde fiziksel olarak rassal biçimde saklanmışlardır. bilginin bilgisayarın bir çevre donanımından ya da bir saklama aygıtından elde edilmesi sürecidir. Kütüklerin içerdiği kayıtlara bağlı bir kayıt numarası ile bilgilere doğru erişilebilir.31 - . kayıt ve kütük olarak sıralanmaktadır. Verinin yapılandırılmasında dört temel yaklaşım vardır. Kayıtların bir araya gelmesiyle kütükler oluşacaktır. Örneğin müşterilerin hesap numaralarının bir sıra izlemesi gibi. Verinin düzenlenmesinden sonra. İndeksli Sırasal Kütük Düzenleme: İndeksli sırasal erişim yöntemi olarak da anılan bu yöntemde kayıtlar. Bu veri öğeleri karakter. veriyi düzenlemenin temel yollarından biri sırasal yöntem kullanmadır. ? Bilgisayarla bilgi işlemede erişimin önemi nedir? Bilgi okumak ya da yazmak için belli bir yeri fiziksel olarak bulmak olarak tanımlanan erişimde üç temel yaklaşım şunlardır: ● ● ● Sırasal kütük düzenleme (Sequential file organization) Rassal kütük düzenleme (Random-direct-file organization) İndeksli sırasal kütük düzenleme (Indexed sequential file organization) Sırasal Kütük Düzenleme: Kütük içinde..) Rassal Kütük Düzenleme: Bu yaklaşımda kayıtlar. alan. her bir veri kaydının bellekte konumlanacağı adres için bir anahtar oluşturur. kayıt anahtarı sırasına göre ilk sıradaki kayıttan okunmaya başlanarak ilgili veriye erişilinceye dek okuma sürdürülür. BBİ'de kayıt ile ifade edilen ise birbirleriyle ilişkili alanlar topluluğudur.) ve bu. bu sırasal verilere erişme yöntemidir. Alan ise karakterler topluluğudur. sayısal veya diğer sembollerle ifade edilebilir.? Verilerin yapılandırılmasında kullanılan yaklaşımların farklılıkları nelerdir? Tartışınız. Ancak burada önem taşıyan.. Karakter alfabetik. KÜTÜK DÜZENLEME Düzenlenmiş ve yapılandırılmış verilerin bilgiler olarak erişimini sağlamak kütüklerin düzenlenmesini gerektirmektedir. Verinin en temel öğesi karakterdir. Özet BBİ sisteminin etkin bir şekilde çalışmasının temelinde verinin mantıksal bir biçimde düzenlenmesi ve yapılandırılması vardır. Bunlar. Erişim (access). kütük içinde fiziksel olarak kayıt anahtarlarının sırasallığına göre saklanırlar. Yani işleyiş. . (Bir bilgisayar bileşeni olan okuma/yazma kafası bu işi yerine getirmektedir. Bu amaçla veri öğeleri birbirlerini içerecek şekilde oluşturulacaktır. bir direkt erişimli bellek üzerinde (örneğin bir manyetik disk) sırasal olarak saklanmakta ve her bir kaydın bir anahtarı bulunmaktadır(örneğin personel numarası gibi. bir önceki tutanağın konumundan bağımsız olarak tutanağa erişimi sağlamaya yöneliktir.

Kütük 2. Karakter c. yapılandırılmasından sonra. Alan d. Ağaç yapılar ve Ağ yapısıdır. İndeksli kütük düzenleme. Erişim d.● ● ● ● Basit doğrusal yapılar. Yığın işleme . Böyle bir uygulama ile bilgi. Düzenleme d. Veri Tabanı b. Düzenleme b. Sorular 1. Liste yapıları. verilerin bilgiler olarak erişimini sağlamak kütüklerin düzenlenmesini gerektirmektedir. Günleme c. Bilginin bilgisayarın bir çevre donanımından ya da bir saklama aygıtından elde edilmesi süreci aşağıdakilerden hangisidir? a. Rassal kütük düzenleme. Kaydetme c. İşleme b.32 - . Kayıt e. Bir kütükteki kayıtlara veya bilgilere erişerek gerekli değişiklik ve eklemeleri yapma ve kütüğü en son hale getirme işlemi aşağıdakilerden hangisidir? a. Günleme 3. Kütük düzenleme ile ilgili üç temel yaklaşım şunlardır: ● ● ● Sırasal kütük düzenleme. Yapılandırma e. bilgisayarın bir çevre donanımından ya da bir saklama aygıtından elde edilebilecektir. İşletmenin müşterilerinden Mustafa Öz'e ait 120001001 nolu hesap ve bu hesaptaki 100 milyon liralık alacağa ilişkin veri öğesi aşağıdakilerden hangisidir? a. Verilerin düzenlenip.

merkezi bir dosyalar dizisi ya da bir veri kümeleri topluluğudur. Veri birimleri tersine dönmüş bir ağaç şeklinde yapılandırılmıştır. Aşağıdakilerden hangisi veri yapılandırılmasında kullanılan liste yapıları için doğrudur? a. Verinin tüm öğeleri bağımsız ve aynı önemdedir. b. d. . Veri tabanı yapısı c. c.33 - . Kayıtlar. gösterici yardımıyla birbirine bağlantılandırılmıştır. e. Sırasal kütük yapısı e. Aşağıdakilerden hangisi veri yapılandırılması yaklaşımlarından biridir? a. 5. Rassal kütük yapısı d. Bilgi işleme sistemine uygun düşmeyen bir yaklaşımdır. : Ana kütüğü günleyecek olan değişiklik kayıtlarını (tutanaklarını) içeren kütüktür. tüm veri ve bilgileri içeren. Yığın işlem yapısı Sözlük ve Kavramlar Dizini Ana Kütük : Gerekli bilgilerin günlenmiş olarak saklandığı kalıcı kütüklerdir. Düğüm İşlem Kütüğü Kayıt (Tutanak) : Birbiriyle ilişkili bilgi öğelerinden oluşan ve belli bir işlemi niteleyen bir birim bilgi ya da birbiriyle ilişkili bir dizi bilgi öğesinden oluşan kütüğün temel birimidir. bilgisayarda işlenerek gerekli çıktılar alınır. Veri Tabanı : Bir örgütün tüm bölümleri için farklı kullanım amaçlarına yönelik. Yapılandırma 4. bir bilgi öğesinin yerini tanımlamak için kullanılan bir ifade. İçeriği fazla değişmeyen ve bir başvuru kütüğü niteliğindeki ana kütükler. Ağ yapısı b.e. Karmaşık mantıksal ilişkiler kolaylıkla ortaya konabilir. : Veri tabanı yönetim sisteminde.

Bilgi işleme sistemlerini çalışırken bir diğer bilgi işleme sistemi ile olan farklılıklarını ve benzerliklerini öğreniniz... Çalışma Biçimine İlişkin Olarak. 4 ÜNİTE İşletmenin sahip olduğu veya sahip olacağı donanım ve yazılım ile faaliyet alanı ve konusuna göre seçilecek bilgi işleme sistemlerinin neler olduğu karşılaştırmalı olarak ele alınacaktır. . Böylece üniteyi kolaylıkla anlamanız sağlanacaktır.34 - ...Bilgisayarla Bilgi İşleme Sistemleri Bu Ünitede. Ayrıca ünitede verilen örnekleri dikkatlice ilgili bilgi işleme sistemi ile bağdaştırınız.

sistem seçimi. İşletme yönetimleri. bu sistemlerden birine veya birkaçına uyarlanacaksa.35 - . Aynı şekilde. sistemin yerleştirilmesi ve gerçekleştirilmesi adımlarına muhasebecinin etkin ve bilinçli bir biçimde katılarak sistemden beklediklerini ortaya koyması ve tanımlaması gerekmektedir. ● ● Mevcut sistemleri sınıflamada kullanılacak bu ölçütler. Sistem karakteristiklerinin belirlenmesi. bu sistemlerin en iyi şekilde değerlendirilmesine dayanır. ✔ Bilgi işleme sisteminin seçiminde nelere dikkat edilmelidir? Bu amaçla işletmeler şu noktalara dikkat etmelidirler: ● ● Mevcut bilgi işleme sistemlerinin neler olduğu. doğrudan muhasebe işlevlerine yönelik değildir. ? Bilgi İşleme Sistemlerinin bilinmesinin muhasebeci ve denetçiler açısından önemi nedir? . Yine her sistem. farklı işletmelerin farklı amaçlarına hizmet ederler. aşağıdaki gibi sınıflanabilir: ● ● ● ● ● ● Yığın İşleme Sistemleri (Batch Processing Systems) Çevrimiçi-Gerçek Zamanlı Sistemler (Online-Real Time Systems) Veri Tabanı Sistemleri (Data Base Systems) Dağıtımlı Sistemler (Distributed Systems) İletişim Sistemleri (Communication Systems) Zaman Bölüşümlü Sistemler (Timesharing Systems) ? Bilgisayarla bilgi işleme sistemleri nelerdir? Sıralanan sistemlerin her biri farklı donanıma ve yazılım desteğine sahiptirler. işletmelerin gereksinmelerine yanıt verecek farklı özellikleri içeren sistemler olarak ele alınabilir. ileriki ünitelerde açıklanacak sistem çözümleme. uygulamalarının yapısına ve özelliklerine göre. hangi donanımı ve bilgi işleme sistemini seçeceklerine karar vermek durumundadırlar. bu sistemleri sistemi denetleyecek olan denetçilerin çok iyi bilmesi gerekir. ancak. muhasebe işlevlerini yerine getirecek sistemlerin donanım ve yazılım karakteristiklerine yöneliktir. ilk adımda mevcut sistemlerin her biri üzerinde inceleme ve araştırmaları gerekli kılar. Önemle belirtmek gerekir ki. Mevcut olan her bir bilgi işleme sisteminin yerine getirebileceği işlevlerin neler olduğu. Çünkü. Bu sistemlerin güçlü ve zayıf yanlarının neler olduğu. Çünkü muhasebe sistemi. Bu sistemlerin donanım ve yazılım yapıları. Sistem karakteristikleri temelindeki Bilgisayarla Bilgi İşleme (BBİ) sistemleri. kontrol etkinliğinin sağlanması. bu sistemlerin sırasıyla her birinin muhasebecilerce ve denetçilerce çok iyi bilinmesi gerekmektedir.GİRİŞ Şu anda kullanmakta olduğumuz çağdaş bilgisayarla bilgi işleme teknolojisi.

önceden belirtildiği gibi doğrudan giriş işlevini yerine getirmektedir. ? Yığın işlem sistemi hangi tip işler için uygulanabilir? Bir uygulamaya ilişkin olarak.1. Terminal Eski Ana Kütük Yeni Ana Kütük Şekil 4. Yığın işlem daha çok. belgelerin biriktirilmesinin çeşitli yöntemleri vardır. ? Yığın işlem sisteminin karakteristikleri nelerdir? Yığın işlem sisteminde. Örneğin. bir hafta veya bir ay olabilir. biriktirilmektedir. öncelikle bir manyetik band veya diske verilerek. faturalama işlemleri. manyetik band. İşlem kütüğündeki veriler ana işlem birimine iletildiklerinde. kasa tahsil ve kasa ödeme işlemleri.36 - . ücret ödemeleri. Örneğin. satış faturalarının. Bu zaman aralığı. satışlar. Temelde. işletmenin işlem yoğunluğuna göre bir gün. maliyet muhasebesi uygulamaları ve büyük defter işlemleri verilebilir. Burada. yığınlar öncelikle disket. İşlem Kütüğü Uygulama Programı Rapor Şekil 4. toplanması anlamına gelmektedir. işçi zaman kartlarının veya satınalma işlemlerinin yığınlanması gibi.1'de görüldüğü gibi herhangi bir uygulamaya ilişkin yığınlanmış belgeler. salt belgelerin biriktirilip terminalden belirli zaman aralıklarında doğrudan işlenmeleri de olanaklıdır.YIĞIN İŞLEME SİSTEMLERİ (BATCH PROCESSING SYSTEMS) Yığın (Batch) sözcüğü. ilgili kütüğün ana işlem biriminde günlenmesi istendiğinde bilgisayara verilerek işlenirler. geniş ölçüdeki rutin işlemlerin işlenmesinde kullanılan bir yaklaşımdır. manyetik disk gibi ortamlarda biriktirilerek ana işlem birimine verilebilecekleri gibi. Terminal ise. birer işlem kütüğü olarak işlev görmektedir. sözkonusu uygulamaya ilişkin uygulama programı uyarınca eski ana kütük günlenmiş olacaktır (yeni başlatılan bir uygulama ise yeni ana . envanter kayıtlarını tutma uygulamaları. önceden belirlenmiş ölçüdeki veya zaman aralığındaki yığınlanmış işletme belgelerinin. manyetik band veya disk. Veri Yığını İşlem Kütüğü Ana İşlem Birimi Yığın İşleme Sistemi. işletme eylemlerine dayalı belgelerden aynı yapıda olanlarının yığınlar olarak biraraya getirilerek işlenmesi (kayıtlanması) yığın işleme sistemidir. Yığın işleme tipik örnekler olarak. Belirlenmiş zaman aralığında veya belirlenmiş sayıda biriktirilen işletme belgeleri. yığın işlem sistemiyle bir kütüğün yaratılması. Burada yığınların belirli zaman aralıklarına göre de biriktirilmeleri sözkonusu olabilir. basit olarak işletme eylemlerinin ürettiği belgelerin derlenmesi. günlenmesi veya rapor üretilmesi basitçe aşağıdaki gibi gösterilebilir.

işçi personel numarası veya sosyal sigorta numarasına göre. ? Bir yığın işleme sisteminde ortaya çıkabilecek veri hataları nelerdir? Yığın işleme sisteminde veri hataları şu şekilde karşımıza çıkabilir: ● ● Geçersiz hesap kodları veya tanıtım kodları.2'de verilmiştir. sayısal verileri içermesi gereken bir alanda sayısal olmayan sembollerin bulunması). bir biçimleme (edit) programı aracılığıyla denetlenerek biçimleme raporu alınır. bandlar üzerindeki günlenmiş kütükler veya basılı çıktı(print-out) olarak raporlar şeklinde olabilirler. Çevrimdışı (off-line) bir terminalde işlenen ve şube verilerini içeren bir manyetik band veya disket. Band üzerindeki bilgiler. Yığın işleme sistemine uygulamadan bir örnek olarak ücret ödemelerini gösteren bir sistem akış çizeneği. Böyle bir sistemde her bir birim bilgi işleme faaliyetlerini birbirlerinden bağımsız olarak yürütecekler ve belirli dönemlerde bilgiler şirketin merkezine gönderilecektir.37 - .kütük yaratılmış olacaktır). ? Yığın işlem sisteminde yeni ana kütük oluşturulurken hangi işlemler yapılır? Yığın işleme sistemi.Ş. sözkonusu işletme bir bağlı şirket olabilir ve işlediği ücret bilgilerini ana şirketteki bilgi işlem merkezine göndermiş olabilir). ücret günleme programı ile eski ücretler ana kütüğü günlenerek ücret bordrosu ile günlenmiş ücretler ana . ! Merkezi Eskişehir’de bulunan Anadolu Sanayi ve Ticaret A. Buna göre işçilerin iş girişinde çalışma sürelerini gösteren zaman kartları bir manyetik band üzerine işlenmekte ve daha sonra ana işlem birimine verilmektedir(daha önce değinildiği gibi. Şekilde olduğu gibi çıktılar. Şekil 4. Belirlenen sınırlar dışında kalan durumlar (Örneğin. bilgi işleme sistemi olarak benimsenmiştir. Bundan sonra. özellikle şubeleri veya bağlı şirketleri olan ve aralarında doğrudan terminal bağlantısı bulunmayan işletmeler için kullanılmaktadır. Mantık dışı durumlar . Şirkette "yığın işleme sistemi". makina imalatı işi yapmaktadır. Bu rapora göre hatalar ortaya çıkarılarak gerekli düzeltmeler yapılır ve önceden belirlenmiş olan yığın toplam tutarı ile uzlaşma sağlanır. aylık çalışma saatinin aşılması). negatif ücret tutarı). Şirketin pazarlama faaliyetleri ise İstanbul’da yürütülmektedir. Yığın işlem sisteminde çıktılar için diğer sistemlerden farklı bir durum sözkonusu değildir. Şirketin Afyon ve Kütahya illerinde iki fabrikası bulunmaktadır. Merkeze her bir birim verileri belirli dönemlerde gönderecek ve eski ana kütükler günlenecektir. ● ● ● ● Hataların düzeltilerek yeni. Uymayan hesap kodları ve tanıtım kodları (örneğin. Bu günleme işleminden sonra yeni ana kütükler elde edilmiş olacaktır. Geçersiz veri alanı (örneğin. sıralama programı aracılığıyla sıralama yapılır. haftada bir şirket bilgi işlem merkezine gönderilerek ana işlem biriminde kütükleri günlemede kullanılabilir. İşaret hataları (örneğin. yani doğru verileri tekrar işlenmesi ve biçimleme programının bir hataya işaret etmemesi üzerine. muhasebe hesap planında olmayan bir kod).

ZAMAN KARTLARI YIĞIN KONTROL TOPLAMLARI VERİ BANDI HATA DÜZELTME BİÇİMLEME PROGRAMI BİÇİMLEME RAPORU Şekil 4.) ve brüt ücret.K. çocuk zammı. ÇEVRİMİÇİ-GERÇEK ZAMANLI BİLGİ İŞLEME SİSTEMİ Bugün bilgi işleme sistemi olarak kullanımı giderek yaygınlaşan çevrimiçi-gerçek zamanlı bilgi işleme sistemi. Bu kütükten.2. Bu program.38 - . yığın işlemedeki zaman yitir. SIRALAMA S. indirimler ve net ücret hesaplamalarını yapmak durumundadır. Yığın İşlem Ücret Sistemi.kütüğü elde edilir. terfi vb. Numarası veya işçi numarası ESKİ ÜCRETLER ANA KÜTÜĞÜ ÜCRET GÜNLEME PROGRAMI ÜCRET BORDROSU GÜNLENMİŞ ÜCRET LER ANA KÜTÜĞÜ ÇEK PROGRAMI ÜCRET ÇEKLERİ GÜNLÜK ÖZET PROGRAMI MUHASEBE ÖZET RAPORU Bu süreç içinde ücret günleme programının özel bir önemi vardır. işçilere ilişkin değişen durumları gözönüne almak (evlenme.S. çek programı ile ücret çekleri elde edilir ve istenirse muhasebe için bir muhasebe özet raporu çıkartılır.

Çevrimiçi birimlerin veriyi uzaklık tanımadan ve belirli bir zaman aralığı gözetmeden anında işleyerek çıktı alabilmeleri. ÇevrimiçiGerçek Zamanlı Bilgi İşleme Kavramı. Çevrimiçi. ? Çevrimiçi ve gerçek zamanlı kavramlar ile ifade edilen nedir? ÇEVRİMİÇİ DOĞRUDAN ERİŞİM BİRİMLERİ Şekil 4. çevrimiçi bilgisayar programlarının kontrolu altında yerine getirilmektedir. Çevrimiçi sistem. Örneğin. verilerin oluştukları anda ve oluştukları yerde işlenmeleri olanağı sağlanmaktadır. Öte yandan.4'de verilmiştir.3). Bu sistemle. ? Çevrimiçi-Gerçek Zamanlı Bilgi İşleme Sisteminin karakteristikleri nelerdir? Çevrimiçi bilgi işleme. Kütük sorgulama. Şekil 4. bilgisayarın kullanımı daha işlevsel kılınmakta ve kullanıcıların çeşitli düzeylerdeki kişilerden olabilmesine olanak tanınmaktadır. ÇEVRİMİÇİ TERMİNAL GİRİŞ/ÇIKIŞ ANA İŞLEM BİRİMİ İŞLEME EK BELLEK Özellikle bankacılık sisteminde yakından tanımaya başladığımız çevrimiçi-gerçek zamanlı bilgi işlemenin tipik kullanımı. başka bir kent veya ülke) bilgisayar sistemine veri ileterek. bu sistemde her program.3. giriş birimi olarak bir terminal aracılığıyla işlemin yapıldığı yerdeki veya dışındaki (örneğin. Bu sistemle.39 - . bilginin zaman içinde sürekliliği sağlanmış olmaktadır. ana işlem birimiyle doğrudan ilişki içinde olan ve ana işlem biriminin doğrudan denetimine tabi giriş/çıkış donanım aygıtlarına verilen addır. yönetim düzeyinde bilgi soruşturması için kolaylıkla kullanılabilmektedir. çevrimiçi bilgi işlemeye yönelik ve eşgüdümlü bir işletim sistemine gereksinecektir. Rapor üretme. Sıralanan bu işlevlerin tümü. . gerekli kütükleri günleyerek işlem yapabilmek. Buna karşılık.me ve iletişim sorununa köklü bir çözüm getirmektedir. saklayabilmek veya sorgulama yapabilmek şeklinde ortaya çıkmaktadır (Şekil 4. insan ile bilgisayar arasında doğrudan bir ilişkiyi kurabilmesi açısından değer taşımaktadır. Çevrimiçi bilgi işleme sistemine örnek olarak çevrimiçi satış işlemleri. Bu nedenle çevrimiçi ve gerçek zaman terimleri birlikte kullanılmaktadır. işlevler olarak aşağıdaki gibi gruplanabilir: ● ● ● ● Veri girişi Kütük günleme. anlık işlem yapabilmeyi yani gerçek zamanda çalışmayı olanaklı kılmaktadır.

İkinci yaklaşımda. Terminaldeki kullanıcı. önceden tanımlanmış olan müşteri hesap kodlarına göre. müşterilere ilişkin satış verileri bir terminalden (bir satış noktasından) doğrudan ve satış işleminin gerçekleştiği anda girilmektedir. süpermarketlerde. satış yapılan müşterinin hesabına işlem kaydedilmekte veya yeni müşteri kaydı oluşturulmaktadır. uygulama programı uyarınca ilgili kütüklerde bilgiler günlenmektedir. Müşteriler ana kütüğünde ise. Bu tür yerlerdeki kasa kayıt aygıtlarının yerini veri giriş terminalleri almaktadır. Çevrimiçi sistemin kullanımı etkinleştirmek ve güvenilir kılmak için üç yaklaşımdan söz edilebilir: Bunlardan birincisinde. departman. bilgisayardaki ana kütükleri değiştirmek için doğrudan bir yetkiye sahip değildir. Yönetim.UYGULAMA PROGRAMLARI Şekil 4. müşteriler ve satışlar ana kütüklerine ne şekilde işlenir? Şekil 4. Öte yandan satışlar ana kütüğünde.40 - . stoklar ana kütüğünde satılan üründe miktarsal bir azalma olmakta. bilgisayara terminal aracılığıyla anında erişebilir ve bir hesabın veya bir işlemin durumunu öğrenebilir. daha önce belirlenmiş olan stok emniyet düzeyi aşılmışsa da aynı terminalden stok gereksinimi elde edilmektedir. Girişin gerçekleştiği anda ise.4'den anlaşılacağı gibi. Örneğin. sürdürülmekte olan tüm bu işlemleri yönetime ayrılmış bir terminalden anında izleyebilmekte ve gereksinim duyduğu raporları ekrandan veya yazıcıdan yine anında alabilmektedir. şirket gibi öğeler gözetilerek parasal olarak günlenmektedir. . Ancak bilgisayar kayıtlarında değişiklik yapamaz. işlenmek üzere bilgi işlem merkezine gönderilmesiyle gerçekleştirilebilir. satışlara ilişkin bilgiler satış noktaları.4. yığın hale getirilmiş verilerin. STOKLAR ANA KÜTÜĞÜ MÜŞTERİ ANA KÜTÜĞÜ SATIŞLAR ANA KÜTÜĞÜ ✔ Çevrimiçi-Gerçek Zamanlı Bilgi İşleme Sisteminde bir satış işlemi stoklar. bölümlerden oluşan mağazalarda ve daha birçok satış uygulamasında pratik ve etkin bir kullanım çevrimiçi sistemle sağlanmaktadır. Ana işlem biriminde işlemler biçimlenir ve ana kayıtların daha sonraki yığın kütük günlemesi için bir kütükte saklanır. ● ● ● ● V eri Girişi ● Kontrol Yanıtları SATIŞ İŞLEMLERİNİN İŞLENMESİ KÜTÜK GÜNLEME SORUŞTURMA/YANIT İŞLEMLERİ Yönetim Soruşturma ve Görüntüleme YÖNETİM TERMİNALİ SATIŞ NOKTASI TERMİNALİ ÇevrimiçiGerçek Zamanlı Satış İşlemleri. Satış işlemlerini perakende olarak yürüten işletmelerde. bir terminaldeki kullanıcı. işlemlerin bir terminal aracılığıyla girişi yapılır ve ana işlem birimine iletilir. Kayıtların değiştirilmesi.

tanımlanmış bir konuda tam. bir işlemin girişiyle doğrudan bilgisayar kütüklerini günleyen terminali kullandığı ve en karmaşık olan çevrimiçi günleme sistemidir. Eğer iki ayrı yerde saklanıyorsa. bilgisayar kütüklerini hatalı ve yetkisiz işlemlerden korumak için geniş bir şekilde programlanmış bilgi işleme kontrollarını gerektirmektedir. Örneğin. disk belleğinde de tasarruf sağlar. Tamlık (exhaustivity). Bir kullanıcı. hiçbir verinin birden çok yerde saklanmamasıdır. Bu sistem. Bir mala ait birçok sipariş varsa.Üçüncü yaklaşım ise. O zaman sorgunun yanıtlanması çok daha çabuk olacaktır. tekrar etmeyen ve yapısal bilgiler toplamıdır. müşteriler hakkındaki tüm bilgileri verir. Ancak. ama kendisiyle çelişemez. doğru ya da yanlış olabilir. Tamlık. BBİ'nin teknolojik avantajlarını kullanarak böylesi bir uygulamaya olanak veren sistem veri tabanıdır. Eğer bu tür sorgulamalar sık sık yapılıyorsa. Tekrarın önlenmesi. bir üretim veri tabanında mal ve sipariş bilgilerini saklayan iki kütük bulunduğunu düşünelim. ortak veri tabanı biçiminde bütünleşik hale getirilmiştir (Şekil 4. Veri tabanı. genellikle finansal kayıtlar farklı bölümlerde tutulmaktadır. Örneğin. Tekrarın önlenmesi kuralından. tutarlılığın sağlanması için gereklidir. VTYS altında kütükler. konu hakkında sorulabilecek tüm soruların yanıtlanabilmesi için gereklidir. işletmenin her defasında. bu üç setin yalnızca bir tek sete indirgenebilmesinin önemli ölçüde bilgi tasarrufunu sağlayacağı da açıktır. her mal kaydına ait bir sipariş toplam alanı tutulması daha iyi olacaktır. bu işlem uzun sürecektir. Örneğin.41 - . Veri tabanının tasarımı ve düzenlenmesi bu amaca yönelik önemli bir aşamadır. Tekrarın önlenmesi. hız ve yanıt süresi gereklerini yerine getirmek üzere ayrılmak zorunda kalınabilir. Yukarıdaki üretim veri tabanı örneğinde bir sipariş kaydında siparişin ait olduğu mal numarasının mantıksal olarak bulunmasına gerek yoktur. Ancak bu yeni alan fazla. veri tabanının belirlenmiş olan konudaki bütün bilgileri kapsaması özelliğidir. Yapısallaştırma (structuring). ikinci bir stoklar kayıt seti de stok kontrol bölümünde ve üçüncü bir stok kayıt seti de ambarda tutuluyor olabilir. o mal için sipariş kütüğünde bulunan tüm kayıtlara bir bir erişilerek miktarları toplanır. Veri tabanı kavramında kütüklerin yaratılması ve günlenmesi Veri Tabanı Yönetim Sistemi (VTYS) (Data Base Management System) tarafından yerine getirilmektedir. verilerin. yüzde 101'ini değil. Tekrarın önlenmesi her zaman kolaylıkla elde edilemez ve bazen de vazgeçilmesi gerekir. ✔ Veri tabanı nedir? Veri tabanı. ? Çevrimiçi-Gerçek Zamanlı Bilgi İşleme Sistemi’nin kullanımını etkinleştirmek ve güvenilirliğini artırmak için neler yapılabilir? VERİ TABANI Bilindiği gibi işletmelerde. ilk olarak. bilginin tam yüzde 100'ünü saklar. diğerinde eski halinde kalabilir ve böylelikle sorgulamalar da çelişkili sonuçlar verebilir. bir müşteri veri tabanı. yani tekrarlanan bilgidir. işlemlerin kolay ve hızlı yapılabilmesini sağlayacak biçimde saklanmasıdır. bir yerde günlenip. stoklar yardımcı defteri muhasebe bölümünde. .5). belirli bir mal için yapılmış olan toplam siparişi sorguladığında. Bu tür bir bölünme veya bölümlendirme elbette bir gerekliliğin sonucudur. Veri yalnızca bir yerde saklanıyorsa. Bu.

kütüklerdeki tekrarlanmak durumunda olan bilgileri bütünleşik hale getiren ve bu ortak kaynaktan sağlanacak bilginin birçok kullanıcı ve farklı yönetim düzeyleri tarafından kullanılabilmesini olanaklı kılan VTYS'dir. ● ● ● ● Veri tabanı yönetimi. doğal olarak bir dizi bileşenle ilişki kurulmasını gerektirmektedir. Veri tabanı/veri iletişimi açısından durum ele alındığında VT/ Vİ'nin VTYS içeride olmak üzere aşağıdaki işlevsel bileşenleri içerdiğini görmekteyiz. Sistem kontrolü. Terminal yönetimi.42 - . kütüklerin günlenmesini. saklamayı ve diğer sorunları çözmeye yönelik bir yazılım sistemidir.? Veri Tabanı Yönetim Sisteminin kullanım amacı nedir? Yukarıda değinilen ve Şekil 4. ? Veri Tabanı Yönetim Sistemi nedir? Kütük 1 A Kalemi B Kalemi C Kalemi PROGRAM 1 Kütük 2 B Kalemi D Kalemi E Kalemi PROGRAM 2 Şekil 4.5. Geleneksel Yaklaşım PROGRAM 1 A B C D E F Kalemi Kalemi Kalemi Kalemi Kalemi Kalemi Veri Tabanı Yönetim Sistemi PROGRAM 2 PROGRAM 3 Veri Tabanı Yaklaşımı VTYS'nin işlev görebilmesi. uygulama programları devreye sokulacak ve işletim sistemi ile ilişki kurulacaktır.5'de gösterilen VTYS. Kütük 3 D Kalemi E Kalemi F Kalemi PROGRAM 3 Geleneksel Yaklaşım ve Veri Tabanı Yaklaşımı. sistemde iletişim terminallerle kurulacak. VTYS. veri tabanı kavramının önemli bir yanını oluşturmaktadır. kütüklere erişimi. Örneğin. Anlaşılacağı gibi. Dil arabirimi .

Yığın işlem sisteminin zaman yitirme ve iletişim sorununa çözüm üretmek amacıyla çevrimiçi-gerçek zamanlı bilgi işleme sistemi geliştirilmiştir.gerçek zamanlı bilgi işleme sistemiyle veri uzaklık ve belirli bir zaman aralığı gözetmeksizin anında işlenebilecektir. İnsan ile bilgisayar arasında doğrudan ilişki kurulması açısından önemli olan çevrimiçi.43 - . Diğer bir ifadeyle. bir giriş birimi yardımıyla işlemin yapıldığı yerdeki veya başka bir yerdeki bilgisayar sistemine veri iletilecek ve kütüklerin günlenmesi sağlanacaktır. 2) Çevrimiçi-Gerçek Zamanlı Sistemler. 3) Veri Tabanı Sistemleri. Bu iletişim ağı. ülkelerarası düzeyde de oluşturulabilir. Bu noktadan hareketle işletmelerin uygulayabilecekleri bilgisayarla bilgi işleme sistemleri. . Veri tabanı konusu Ünite 11'de daha kapsamlı olarak incelenmiştir.UYGULAMA PROGRAMLARI Şekil 4.6. İletişim Sistemi nedir? Zaman Bölüşümlü Sistemler: Çok sayıda kullanıcının işlerini aynı anda yürütebilen bir işletim düzenidir. 5) İletişim Sistemleri. DİL ARABİRİMİ TERMİNAL YÖNETİMİ SİSTEM KONTROL İŞLETİM SİSTEMİ VERİ TABANI YÖNETİMİ VERİ TABANI TERMİNALLER VTYA'nin VT/Vİ Oluşumu İçindeki Yeri. aynı yapıda olan belgeler belirli bir zaman aralığına göre biriktirilerek ilgili kütüğün günlenmesi istendiğinde bilgisayara verilerek işlenecektir. Zaman Bölüşümlü Sistem nedir? Özet Bilgi işleme sisteminin ne olacağının belirlenmesi işletme yönetimlerinin üzerinde önemle duracakları konulardan biridir. İşletmeler bilgi işleme sisteminin seçiminde uygulamalarının yapısını ve özelliklerini gözönünde tutacakları gibi sahip oldukları veya sahip olacakları yazılım ve donanım desteğinin ne olduğunu gözönüne almak durumundadırlar. 4) Dağıtımlı Sistemler. 1) Yığın İşleme Sistemleri. 6) Zaman Bölüşümlü Sistemler olarak ele alınmaktadır. DİĞER SİSTEMLER Dağıtımlı Sistemler: Bir işletmede bilgisayar hizmetine gereksinim duyan çeşitli birimlerin ayrı ayrı bilgisayar kullanarak işleme çalışmalarını kendi sistemlerinde yürütmeleridir. ? ? ? Dağıtımlı Sistem nedir? İletişim Sistemleri: Birden fazla bilgisayar arasında iletişim ağı kurularak bilgi alış verişini sağlayan bir sistemdir. İşletme eylemlerinin ürettiği belgelerin derlenmesi ve toplanması olarak tanımlanan yığın işleme sisteminde.

Veri Tabanı Sistemleri 2. Veri Tabanı Sistemleri d. iletişim sistemleri ve zaman bölüşümlü sistemler bilgi işleme sistemlerinin diğer uygulamalarıdır. Bunların dışında dağıtımlı sistemler. Veri Tabanı Sistemleri b. Tanımlanmış bir konuda tam. haftada bir kez bilgisayara verilerek ilgili kütüklerin günlenmesi temeline dayanan bilgi işleme sistemi aşağıdakilerden hangisidir? a.44 - . Aşağıdaki işlevlerden hangisi çevrimiçi bilgisayar programlarının . İletişim Sistemleri d. Çevrimiçi. Bilgi Bağlantılı Sistemler d. Yığın İşleme Sistemleri 3. Sorular 1. Dağıtımlı Sistemler 4. Böylece aynı verinin farklı yerlerde kullanılması sonucu ortaya çıkabilecek hatalar önlenmiş olacaktır. İletişim Sistemleri c. İletişim Sistemleri b. Satış faturalarının haftalık olarak toplanarak. Dağıtımlı Sistemler c.Gerçek Zamanlı Sistemler e. Çevrimiçi-Gerçek Zamanlı Sistemler c. Verinin uzaklık ve zaman farklılığı gözetilmeksizin bilgisayar yardımıyla işlemin yapıldığı yere veya bir başka yere iletilmesine ilişkin bilgi işleme sistemi aşağıdakilerden hangisidir? a. Aşağıdakilerden hangisi bilgisayarla bilgi işleme sistemlerinden biri değildir? a. Çevrimiçi-Gerçek Zamanlı Sistemler e. Yığın İşleme Sistemleri b. tekrar etmeyen ve yapısal bilgiler toplamı olarak ifade ettiğimiz veri tabanında bir verinin farklı amaçlarla birden çok kullanımı sözkonusudur.Bilgi işleme sistemi ile ilgili olarak üzerinde durduğumuz bir başka konu veri tabanıdır. Yığın İşleme Sistemleri e.

: Bir bilgisayar sisteminin. ana işlem biriminin doğrudan denetimi altında olan kısmı. Rapor üretme 5. Çevrimiçi-Gerçek Zamanlı Sistemler d.kontrolü altında yerine getirilmemektedir? a. Kütük günleme c. İletişim Sistemleri c. ana işlem biriminin denetimi dışında olan kısmı. : Veri tabanı içinde ilişkiyi sağlamaya yönelik dil : 5 1/4 veya 3 1/5 inç standart boyutlarında esnek. yan bellek birimleri ve iletişim aygıtlarının ana işlem birimine doğrudan bağlı olduğu bilgisayar sistemi. Kod : Bilgilerin ya da komutların simgesel şekilde ifade edilmesi. Dil Arabirimi Disket Günleme İletişim Aygıtları : Bilgi işlem olanaklarının ve gereksinimlerinin uzak yerleşimlere götürülmesini sağlayan unsurlardır. Veri girişi b.45 - . : Bir bilgisayar sisteminin. Yığın İşleme Sistemleri Sözlük ve Kavramlar Dizini Biçimleme Çevrimdışı Çevrimiçi : Bilginin biçimini değiştirme. düz. Kütük sorgulama d. Çok sayıda kullanıcının işlerini aynı anda yürütebildikleri bilgi işleme sistemi aşağıdakilerden hangisidir? a. silme işlemlerini yapıp kütüğü en son bilgilerle korumaktır. Dağıtımlı Sistemler e. Yöneltme e. bir bilgi saklama birimidir. Zaman Bölüşümlü Sistemler b. giriş/çıkış aygıtları. . dairesel ve sürekli olarak bir koruyucu içinde bulunan. düzenleme işlemi. : Bir bilgi kütüğündeki tutanaklara erişerek ekleme.

temel yönetim bilgi sistemleri. . yönetim bilgi sistemleri. veri ve bilgi akışı. Bilgi sistemleri yaklaşımı açısından Muhasebe Bilgi Sisteminin amacının ve yapısının ne olduğu açıklanacaktır. Bu ünitede. Bunun için.. muhasebe kavram ve ilkeleri ile muhasebe bilgi sistemine ilişkin genyöntemler konuları üzerinde durulacaktır.Muhasebe Bilgi Sisteminin Temel Yapısı 5 ÜNİTE Bu Ünitede. Bu çerçevede. geleneksel muhasebeden daha geniş bir kavram olarak bakmanız suretiyle üniteyi dikkatlice okumanız. Bu üniteyi anlamanız için bu sınıfa kadar öğrendiğiniz muhasebe bilgileri yeterlidir. sistem öğeleri... bu üniteyi daha iyi anlamanızı sağlayacaktır. Çalışma Biçimine İlişkin Olarak.46 - . muhasebe bilgi sisteminin niteliği ve içeriği. daha önce sahip olduğunuz bilgiler yeni bir yaklaşımla ele alınmaktadır. muhasebe bilgi sistemine..

işletmelerin çevresiyle karşılıklı bir ilişki içinde işlev görmelerini ve politik kararlar. para. Karar modeline giren bilgilerin doğruluğu ve güvenilirliği o kararın doğruluğunu ve isabetini artıracaktır. bu planları uygulama ve kontrol etme olanağı yoktur. yönetim ve bilginin birlikte irdelenmesi ve bunların bir sistem içinde bütünleştirilmesi düşüncesine dayanmaktadır. Çünkü bilgi olmaksızın. Zamanlı.BİLGİ SİSTEMLERİ Yönetim Bilgi Sistemleri İşletmeler. ✔ Yönetim Bilgi Sistemi ne ifade eder? Yönetim bilgi sistemleri kavramsal olarak “Yönetim”. Yönetim Bilgi Sistemi. ilgili ve anlamlı bilgi. fiyat ve ücret düzeyleri. yürütme.47 - . iç bilgiler ve dış bilgiler olmak üzere iki grupta toplanır. kadrolama ve kontrol işlevlerinin yürütülmesinde çok önemli rol oynar. devletin vergi ve finans politikaları. faaliyette bulunulan sektörün ve sektördeki rakiplerin durumu gibi ekonomik. İç bilgiler. Dış bilgiler ise. işletmelerin yönetimine ilişkin planlama. Bu süreç içinde işletme yönetiminin temel görevi. ✔ Gerekli bilgilerin var olması nasıl bir sonuç yaratır? Gerek iç bilgiler gerekse dış bilgiler. insangücü. malzeme. ilgili ve anlamlı iç ve dış bilgilerin sağlanması. Yönetim için gerekli olan iç ve dış bilgilerin gerektiği şekilde ve zamanda sağlanması ve bu bilgilerin planlama. karar vericilerin olaylara bakış açılarını genişletir. yönetim süreci için gerekli bilgileri sağlamaktır. giderek artan ekonomik sorunlara karşın bir büyüme süreci içindedirler. yönetimin ileriye dönük planları oluşturma. yürütme. politik ve teknolojik koşullar dikkate alınarak ileriye dönük planların yapılmasına yardımcı olur. artan ve sürekli değişen ekonomik sorunlar ile hızla değişen teknoloji ve rekabetin yarattığı olanaklar ve ortaya çıkardığı sorunlarla karşı karşıya bulunan ve büyüme ve değişme süreci içinde olan işletmelerin yaşamlarını sürdürebilmeleri ve gelişmelerini sağlayıcı uygun ortamı yaratmak ve bu ortamı devamlı kılmaktır. “Bilgi” ve “Sistem” kavramlarından oluşmakta olup. Çünkü yöneticilere ve ilgili diğer kişilere sunulan bilgiler. kadrolama ve kontrol faaliyetlerinde ve bunlara ilişkin karar verme sürecinde kullanılması ve özellikle bilgisayarın bir araç olarak yarattığı olanaklar sonucu YÖNETİM BİLGİ SİSTEMLERİ kavramı ortaya çıkmıştır. makina. yöneticilere işletmenin içe yönelik eylemlerini yakından izleme ve kontrol etme olanağı yaratır. alınacak kararları etkileyen değişkenler olacaktır. örgütleme. ✔ İşletme yönetiminin hangi bilgilere gereksinimi vardır? İşletmelerin bilgi gereksinmeleri. Bu bilgiler zamanlı. ilgili ve anlamlı oldukları oranda yöneticilerin içinde bulundukları belirsizlik ortamını daraltır. ✔ Yöneticilerin görevlerini yerine getirmeleri için ne gereklidir? Yöneticilerin belirtilen görevi işletmenin amaçları doğrultusunda ve başarılı bir şekilde yerine getirmelerinin ana koşulu. İşletme yönetimi için gerekli olan zamanlı. örgütleme. ancak böyle bir düşünceden kaynaklanan bilgi sistemlerinin geliştirilmesi ve kullanılması ile olurludur. sermaye piyasaları. teknoloji ve bilgi gibi işletme kaynaklarının amaçlar doğrultusunda en etkin ve verimli .

mamul maliyetlerinin belirlenmesi.1. bir tablo diğer bir alt sistemin girdisi olan veriyi meydana getirir. veri temelleri ve bunların karşılıklı ilişkileri kavramsal olarak gösterilmiştir. Şebekeye dahil bazı alt bilgi sistemleri diğer alt bilgi sistemleriyle karşılıklı bilgi alış verişi içinde bulunurlar. üretim. İşletmede. ✔ Veri tabanı ne demektir? Veri tabanı. Bu nedenle yönetim bilgi sistemi yerine. haberleşme kanalları aracılığı ile bütünleşirler. örgütlemek ve kontrol etmek için. Bu geliştirilen alt bilgi sistemleri işletmede bir bilgi şebekesi oluşturur. Bütün alt bilgi sistemleri ancak birlikte hareket ettikleri zaman yönetimin tüm bilgi taleplerini karşılarlar. borçların izlenmesi. Örneğin.bir şekilde kullanılmalarını planlamak. Bir alt bilgi sisteminin çıktısı olan bir bilgi. işletmenin bütün bölümleri tarafından ve farklı amaçlarla kullanılabilecek bir şekilde tüm verileri veya bilgileri içeren merkezi dosya veya dosyalar dizisidir.48 - . İşletmede geliştirilen veya mevcut her alt bilgi sistemi içinde şekilde ifade edildiği gibi bir veri tabanı bulunur. bir üretim işletmesinde hammadde alışlarına ilişkin belgelerin ve kayıtların oluşturduğu veri tabanından. ✔ Alt sistemleri bütünleştiren nedir? Alt bilgi sistemleri. Her alt bilgi sistemine ait veri tabanı diğer alt bilgi sistemlerinin veri ile bilgi alış verişi içinde olacaktır. stok kontrol gibi alt bilgi sistemleri geliştirilir. ? Yönetim Bilgi Sistemleri ve işlevleri nelerdir? . Buna göre alt sistemler birbirine bağlıdır. işletmenin faaliyetlerine ilişkin bilgi üreten alt sistemlerden oluşan bir sistemler dizisidir. birbirleri ile bilgi alış verişi içinde olurlar. yönetimin gereksinim duyduğu işletme içi ve işletme dışı finansal ve finansal olmayan. Alt bilgi sistemleri kendi aralarında etkileşime sahip olup. gerekli kişilere kullanabilecekleri şekilde sürekli olarak sağlamak amacı ile kurulan ve çalıştırılan bir sistemler bütünüdür. Şekil 5-1’de faaliyet sistemlerine ait alt sistemler. Alt Sistemler ve İlişkiler. sistemin kapsadığı alt sistemler dikkate alınarak yönetim bilgi sistemleri çoğul olarak ifade edilmektedir. işletmenin faaliyet sistemine göre. ✔ Yönetim bilgi sisteminin alt sistemleri olur mu? Yönetim bilgi sistemi. PAZARLAMA Veri Tabanı FİNANS Veri Tabanı ÜRETİM Veri Tabanı Şekil 5. gerektiği yer ve zamanda. stok seviyesinin saptanması gibi değişik konularda yararlanmak. örneğin pazarlama. bir rapor. niceliksel ve niteliksel bilgileri.

düzenlemelere ve içinde bulundukları diğer koşullara göre. Temel Yönetim Bilgi Sistemleri ve Alt Bilgi Sistemleri.49 - . örgütlenme şekillerine. Tablo 5.1. kurmak ve çalıştırmak durumunda kalırlar. işletmenin yönetiminden sorumlu karar vericilere ve işletme ile ilgili taraflara gerekli olan işletme içi ve işletme dışı bilgileri sağlamaya yönelik bilgi üreten sistemlerin oluşturduğu bir bütündür. ÜRETİM BİLGİ SİSTEMİ Üretim Planlaması Stok kontrol Mamul Geliştirme PAZARLAMA BİLGİ SİSTEMİ Pazar Araştırması Satış Analizleri Satış Planlaması Satışlar PERSONEL BİLGİ SİSTEMİ İşçi-İşveren İlişkileri İşe Alma Eğitim MUHASEBE (FİNANSAL) BİLGİ SİSTEMİ Finansal (Genel) Muhasebe Maliyet Muhasebesi Satışlar-Alacaklar Satınalma-Borçlar Stok İşlemleri Ücret-İşçilik Maliyet Kontrolu-Maliyetleme Gelirler Giderler Sabit Varlıklar Sorumluluk Muhasebesi Mali Analiz Nakit Bütçelemesi Sermaye Bütçelemesi ✔ Bilgi sistemleri sadece tabloda yer alan sistemler midir? .1’de bir üretim işletmesinde olabilecek bazı temel yönetim bilgi sistemleri ve bunların alt bilgi sistemleri gösterilmiştir. yönetim anlayışlarına. faaliyet hacimlerine. birçok alt bilgi sistemi geliştirmek. ✔ Yönetim bilgi sistemleri içinde hangi sistemler bulunabilir? İşletmeler faaliyet sistemlerine. belirtildiği gibi.Temel Yönetim Bilgi Sistemleri Yönetim bilgi sistemleri. Tablo 5.

işletmede üretilen mamullerin. hizmetlerin ve bunlara ilişkin girdilerin (hammadde. Örneğin. Bu bilgi sistemleri. bilgi akışı suretiyle işletmenin bütün faaliyet fonksiyonlarını (üretim. finansal muhasebe. fiyatlama. satınalma ve kalite kontrol gibi işletme faaliyetlerine ait bilgileri içerir. iş tahsisleri. ? Personel bilgi sisteminin kapsamı nedir? Muhasebe Bilgi Sistemi Muhasebe bilgi sistemi. Muhasebe bilgi sistemi. işletmenin varlıkları. ? Pazarlama bilgi sisteminden hangi bilgiler sağlanabilir? Personel Bilgi Sistemi Personel bilgi sistemi işletmede çalışan kişilere ilişkin bilgileri sağlamaya yönelik bir bilgi sistemidir.1’de sayılan sistemler birbirinden bağımsız mıdır? Üretim. Ücret ödemeleri. aynı zamanda işletmeler tarafından bugüne kadar en iyi geliştirilen bilgi sistemidir. kontrol) ve yönetim basamaklarını (üst. stok kontrolu ve yönetimi.Bilgi sistemleri. örgütleme. karşılıklı bilgi alış verişi içindedirler. Temel yönetim bilgi sistemlerinin en önemlisi ve en eskisidir. malların ve hizmetlerin üreticiden tüketiciye veya kullanıcıya doğru akışları. nakit ve sermaye bütçelemesi. alt yönetim) birbirlerine bağlayarak işletmeyi bir sistem şeklinde bütünleştirirler. pazarlama. genel veya finansal muhasebe ve maliyet muhasebesi gibi geleneksel muhasebeleri de içeren geniş bir kavramdır. sorumluluk muhasebesi. ✔ Tablo 5.) dolayısiyle bütün yönetim işlevlerini (planlama. Bu bilgi sistemleri işletmeden işletmeye farklılıklar gösterir. ? Üretim bilgi sisteminin kapsamı nedir? Pazarlama Bilgi Sistemi Pazarlama bilgi sistemi. maliyet muhasebesi. pazarlama. üretim planlaması ve kontrolu.50 - . Muhasebe bilgi sistemi. işe alma. satış planlaması. sistem kavramı gereği olarak. ? Hangi temel yönetim bilgi sistemleri vardır? Üretim Bilgi Sistemi Üretim bilgi sistemi. gelirler ve giderleri ile ilgili . Sürekli olarak birbirlerine bağımlı olup. malzeme vb) işletme içindeki fiziksel akışlarına (fiziksel dönüşümlerine) ilişkin bilgileri sağlamaya yönelik bir bilgi sistemidir. satış analizleri. yürütme. sermayesi. reklam. işçi-işveren ilişkileri gibi çalışmalara ilişkin bilgiler personel bilgi sisteminden sağlanır. satış öncesi ve sonrası hizmetler. pazar araştırması. iş eğitimi. finans vb. birbirinden bağımsız değillerdir. satışlar gibi işletme faaliyetlerine ilişkin bilgiler sağlamaya yönelik bir bilgi sistemidir. yalnızca yukarıda belirtilenler değildir. Burada işletmenin temel fonksiyonları dikkate alınarak belli başlı bilgi sistemleri sayılmıştır. borçları. personel ve muhasebe (finans) bilgi sistemleri. orta.

Diğer bir ifadeyle. bilgi sistemlerinin önemli iki kavramıdır. toplanacak verinin hangi konuya ait olduğu. ✔ Veri ne demektir? Veri. işletmenin hammadde akış sistemi. bilgi kullanıcılarının gereksinmelerini giderecek verilerin ve bu verilerin kaydedilme zamanı. gözlemlerin. İşleme sonucu oluşan bilgi haberleşme süreci ile kullanıcılara ulaşır. işletmenin fonsiyonlarının (üretim. Bu bakımdan ifadelerde veri veya bilgi terimleri yer yer birlikte kullanılacaktır. Buna göre veri işlenmemiş bilgi olarak ifade edilebilir. Veri yaratma ne demektir? Verinin yaratılması. Bilgi Kullanıcı Şekil 5. Veri toplama olarak da ifade edeceğimiz veri yaratma aşamasında. Veri Yaratma İşlem Bilgi Bilgi Kullanıcı Veri İşleme ve İletme Sistemi. Ancak bilgi sistemleri açısından bu iki kavram birbirinden farklıdır. Şekil 5-2’de görüldüğü gibi. “verinin yaratılması”. para akış sistemi gibi faaliyet sistemlerinin gerek kendi içlerinde. ne zaman toplanacağı ve nereden elde edileceğinin belirlenmesi gerekir. Bilgi sistemleri açısından veri.2.51 - . ikincisi “verinin işlenmesi”dir.? mali nitelikteki tarihi (geçmişe ait) ve ileriye dönük bilgileri sağlayan bir bilgi sistemidir. finans vb. pazarlama. diğer bir sistem için veya başka bir raporun hazırlanması için girdi niteliğini taşır. . belli başlı iki aşamadan geçerek bilgiye dönüşür ve kullanıcıya ulaşır. yeri ve şeklinin belirlenmesi önemlidir.) gerek kendi içlerinde gerekse birbirleri arasındaki etkileşimleri ve işletme ile çevresi arasındaki ilişkileri yansıtan çeşitli durumların. veri toplama işleminde. Bilgi Kullanıcı ! ✔ Verinin işlenmesi ile oluşturulan bilgi (bir rapor). iş akış sistemi. Muhasebe bilgi sisteminin kapsamı nedir? Bilgi Sistemlerinde Bilgi Akışı Veri ve bilgi. Bu iki kavram genel olarak aynı anlamda kullanılmaktadır. gerekse birbirleri arasındaki etkileşimlerden ve işletme çevresi arasındaki ilişkilerinden doğan olayların gözlenmesi ve kaydedilmesi sonucunda olur. deneyimlerin veya olayların her türlü gösterimidir. Bu aşamalardan birincisi.

Çünkü veri toplamının bir maliyeti vardır. Bilgi karar vericinin olaylara ilişkin bilgisini arttırarak belirsizlik ortamını. Geleceğe ilişkin işletme eylemlerini planlamak için gerekli bilgileri sağlamaya yönelik bir bilgi sistemidir. problemleri çözme. Bilginin temel amaçları olarak. ilgili ve karar verme sürecine dönük olması için bir dizi işleme tabi tutulur. karar verme. Ancak toplanan veriler geçmişle ilgilidir. Ayrıca. planlama. Verilerin bilgi haline gelmesini sağlayan bu işlemler dizisine bilgi işlem denilmektedir. İşletme eylemlerinin kontrolunu yapmak. yönetici bu verilerin hepsinden değil. ikna etme. ilgili ve yeterli olması ve zamanında sağlanması oranında azaltacaktır. Bu nedenle bilginin sağlayacağı yararın onu elde etme maliyetinden fazla olması gerekir. örgütleme ve kontrol etme gösterilebilir. Değerli olan bilgi zamanla değersiz veya değersiz olan zamanla değerli bilgi olabilir. Bu açıdan bilginin değeri özneldir denebilir. problemleri tanıma. Bilgi nasıl oluşur? Veriler bir takım işlemlere tabi tutularak zamanlı ve ilgili bilgi şekline getirilir. Bu işlemlerin neler olduğu Ünite 4’te ele alınmıştır. kararların veriliş zamanına uygun olan. Bu nedenle. yaratılması bilgi sistemlerinin özünü oluşturur. ilgili bilgi kararların konusuna ilişkin olan bilgidir. daha önce belirtildiği gibi. Bu amaçlara yönelik bilgilerin sağlanması. bir iş veya konu veya bir varlık hakkında bilinen şey ya da bilgi kullanıcının bir iş veya konu veya bir varlık hakkında bildikleri şeklinde ifade edilir. toplanan veriler üzerinde bir düzenleme ve işlem yapılarak bunların mevcut koşullarda ve gelecekte kullanılabilecek bilgiler durumuna getirilmesi sağlanır. veriler temel olarak ilgili bilgi şekline gelmeden önce işlenmesi gerekli bilgisel hammaddeler olup. bilgilendirme. Kişiden kişiye ve koşullara göre değişir. ? Bilgi sistemlerinde “veri-işlem-bilgi” akışı ne demektir? MUHASEBE BİLGİ SİSTEMİNİN NİTELİĞİ VE İÇERİĞİ Muhasebe bilgi sistemi genel olarak. ✔ Her bilgi değerli midir? Çeşitli kaynaklardan yaratılacak verilerin tamamının toplanıp bilgi haline getirilmesi işletme açısından her zaman yararlı sonuçlar vermez.✔ ✔ Bilgi ne demektir? Bilgi. ✔ Yönetici ne zaman oluşturulan bilgilerden yararlanır? Yönetici. sağlanan bilginin doğru. ● Yönetimin varlıklar üzerindeki yönetim sorumluluğunu yerine getirmek. Nitekim. Bilginin herhangi bir kullanıcıya ulaştırıldığında belli bir amacı olmalıdır. değerleme. ancak gerekli gördüklerinden yararlanır. ● ● . Ancak bilginin yararlı ve değerli olduğunu saptamak oldukça zordur.52 - . yönetim sürecinde geçmişe. Zamanlı bilgi. Ayrıca bilginin değeri zaman akışı içinde de farklılıklar gösterir. şimdiki zamana ve geleceğe yönelik bilgilerden yararlanır. İşletme fonksiyonlarına dahil bireylerin çok çeşitli faaliyetleri olduğundan bu bilgi kullanıcılarına ulaştırılan bilgilerin de çok değişik amaçları olur.

yatırımlar gibi varlıklar ve bunların kaynakları hakkında bilgilerin ilgililere verilmesi ve buna göre etkinliklerde bulunulması ile sağlanabilir. muhasebe bilgi sistemi. karar sürecine. Sadece buradan elde edilen bilgiler. çalıştırmak ve bunları korumaktır. Bu bilginin olmaması işletme faaliyetlerinin planlanmasını. büyük deftere ve yardımcı defterlere yapılan kayıtlardan oluşan muhasebe sürecinden elde edilir. yeni yaklaşımlar. bilgi işlem teknolojisi ve işletmelerin büyümeleri. Bu bilgiler. yürütülmesini ve kontrol edilmesini olanaksız duruma getirir. tarihi bilgiler olup kararlarda çok az kullanılan bilgiler olmaktadır. Bu faaliyetlerin planlandığı gibi ve verimli şekilde yapılabilmesi.53 - . Bugün işletme yönetiminin bilgi gereksinimi artık geleneksel muhasebe bilgilerinden elde edilen bilgilerle sınırlı kalmamaktadır. İşletme sadece bugün yaşayan bir sistem değildir. işletmenin yaşamını sürdürmesi bakımından zorunludur.✔ Yönetimin varlıklar üzerindeki yönetim sorumluluğu ne demektir? Yönetimin belli başlı sorumluluğu. sabit varlıklar. muhasebe asırlardır işletmenin dili olarak ifade edilir. mal alınır-satılır. planlamaya ve kontrol işlevlerinin yerine getirilmesi için gerekli olan bilgilerin toplanması. biriktirilmesi ve işlenmesine yeni boyutlar getirmiştir. kasa. Muhasebe bilgi sistemi bu özelliği itibariyle geçmişe ait olaylara. işçi çalıştırılır. muhasebe bilgileri. işletmenin sahip olduğu varlıkları amaçlar doğrultusunda ve en verimli şekilde kullanmak. İşletme faaliyetlerinin ileriye yönelik koşullar dikkate alınarak planlanması. bütçeleme gibi geleceğe ilişkin bilgileri işletme yönetimine vermek suretiyle onların geleceği planlamalarına olanak sağlar. yevmiye defterine. içinde bulunulan dönemde yapılmakta olan faaliyetlere ve plan ve bütçelerle gelecekte olabilecek faaliyetlere veya gelinecek durumlara ait bilgiler sağlayan bir bilgi sistemi olmaktadır. Bu nedenle geleceğin planlanması ve ona göre yol alınması gerekir. mal. sadece işletmenin varlıkları ve borçları ile bunlarda değişmeler yaratan mali nitelikteki işlemlere ilişkin bilgiler şeklinde görülür. alacaklar. Bu sorumluluğun yerine getirilmesi ise. çeşitli belgelere. ✔ Muhasebede yevmiye ve büyük defterden sağlanan bilgiler yeterli midir? Yönetimde yeni anlayışlar. planlama. üretim yapılır. ✔ Geleneksel muhasebe bilgileri hangi konulara ilişkindir? Geleneksel olarak. Sürekli ileriye yönelik bir sistemdir. Belirlenen amaçlara ulaşmak için işletmede sürekli olarak bir takım faaliyetler yapılır. Bunun yanında muhasebe bilgi sistemi bunla. para kullanılır. ancak bu faaliyetlerden sorumlu olanlara gerekli bilgilerin verilmesi ile gerçekleştirilebilir. Bu amaçla. Dolayısıyla muhasebe bilgisi. Çünkü işletme faaliyetlerine bağlı olarak çok çeşitli bilgiler gerekli olmaktadır. Bilindiği gibi. ✔ Muhasebe bilgi sisteminin sağlayacağı bilgiler hangi dönemlere aittir? Sistemin sağlayacağı bilgiler dikkate alındığında muhasebe bilgi sisteminin zaman açısından üç boyutlu bir sistem olduğu görülmektedir. Bu sürecin sonunda da bilanço ve kâr-zarar tablosu ortaya çıkarılır. etkin bir işletme yönetimi için temel bilgi niteliğini taşır. Örneğin.

finansal muhasebe ve maliyet muhasebesi. raporlar şeklinde ilgili taraflara iletilir. kaydetmek. stok işlemleri. ücret ve işçilikler. büyük bütün işletmeler için geçerlidir.1’de de gösterildiği gibi muhasebe bilgi sistemi. Geribildirimden gelen mali nitelikteki işlemlere ilişkin veriler veya bilgiler.54 - . Muhasebe bilgi sisteminin kapsamı işletmelerin yapılarına. muhasebe bilgi sistemine: 1. Şekil 5.3’de muhasebe bilgi sistemi kuramsal olarak gösterilmiştir. ✔ Muhasebe bilgi sisteminin yapısı hangi unsurlardan oluşuyor? . Muhasebe bilgi sisteminde oluşan bu eylemler. Muhasebe sisteminde. genel kabul görmüş kavram ve ilkeler çerçevesinde. özelliklerine ve faaliyet konularına göre değişiklikler gösterir. bütçeleme alt sistemlerinden oluşmaktadır. “işletmenin varlıkları ve kaynakları üzerinde değişme yaratan mali nitelikteki ve para ile ifade edilen işlemlere ait bilgileri. İşletme ile çevresi arasında oluşan eylemlerden ve 3. satınalma ve borçlar. muhasebe bilgi sisteminin donanımları değişmiş olur. sistemin öğeleri (elemanları) tarafından belirli ilkelere. 2. gelir ve gider işlemleri. maliyetleme ve maliyet kontrolu. ? Muhasebe bilgi sisteminin niteliği nedir? Muhasebe Bilgi Sisteminin Yapısı Muhasebe bilgi sistemi temel olarak küçük. sayılan sistemlerin tamamının bulunması şart değildir. satışlar ve alacaklar. Kalem veya en basit hesap makinalarından en mükemmel bilgisayarlara değin bütün bilgi işlem araçları değiştiğinde. Burada görüldüğü gibi. sınıflandırmak. Ancak sistemde kullanılan bilgi işlem donanımları ve bunlara bağlı olarak bilgi işlem yöntemleri işletmenin koşullarına göre değişiklik gösterir. ✔ Muhasebe bilgi sisteminde bilgiler nasıl oluşturuluyor? Muhasebe bilgi sisteminin açıklanan temel yapısı ve bu yapı içinde verilen bilgi işlem faaliyetleri sonucunda bilgilere dönüştürülmesi ve bu bilgilerin raporlar şeklinde ilgililere iletilmesi. buna karşın sistemin temel yapısı aynı kalır. bilgi işlem eylemleri sonucunda çıktılara dönüştürülür ve nihayet bu çıktılar. yönergelere ve standartlara göre yapılır. İşletme içinden. Tablo 5. özetlemek.rın tamamını sağlamamakla birlikte büyük bir kısmını verebilecek kapsamdadır. analiz etmek ve yorumlamak suretiyle ilgili kişi veya kurumlara raporlar halinde sunmak” şeklinde ifade edilen muhasebe içeriğini açık olarak ortaya koymuş olmaktadır.

Bu akışa uygun olarak veriler veya bilgiler önce sisteme belgelerle dahil edilir ve daha sonra bir kayıt ortamı içinde bilgi işlem faaliyetleri ile çıktılara dönüştürülerek ilgili yerlere raporlar şeklinde iletilir.4’te muhasebe bilgi sistemindeki geleneksel bilgi akışı gösterilmiştir. Aynı akış Şekil 5. “GİRDİ-İŞLEME-ÇIKTI” akışını izler.3’de yukarıdan aşağıya doğru . Şekil 5.İŞLETME İşletme Dışı Eylemler -2Geri-Bildirim -3İşletme İçi Eylemler -1-3. Muhasebe Bilgi Sistemi.55 - .Geri-Bildirim YÖNETİM G İ R D İ MUHASEBE Yönergeler S İ S T E M İ N Ö Ğ E L E R İ S İ S T E M İ N İ L K E L E R İ BİLGİ SİSTEMİ Yönergeler S İ S T E M İ N İ L K E L E R İ Standartlar S İ S T E M İ N Ö Ğ E L E R İ BİLGİ İŞLEM Kayıt Sınıflandırma Hesaplama Özetleme Saklama Canlandırma Çoğaltma İletme ÇIKTI RAPORLAR Standartlar DEVLET İçin BİLGİ YÖNETİM İçin BİLGİ DİĞER ÜÇÜNCÜ KİŞİLER İçin BİLGİ Geri-bildirim Geri-bildirim Şekil 5.3. Muhasebe Bilgi Sisteminde Veri ve Bilgi Akışı Muhasebe bilgi sisteminde veri veya bilgiler her sistemde olduğu gibi.

başta belirtilen “girdi-işleme-çıktı” akışını izleyerek bilgi işlem eylemleri ile yönetim için yararlı. satışlar ve bunlara bağlı olarak oluşan alacak-borç ilişkileri.4. işçilik kullanımı. muhasebe mizanının tutmaması gibi olaylar.3’de gösterildiği gibi üç kaynaktan sağlanır: 1) İşletme içi eylemler. çıktılardan. buradan da büyük deftere konularına göre hesaplara geçirilir. işletme içi değer hareketleri gibi olaylar işletme içi eylemlere örnek gösterilebilir. Muhasebe bilgi akışı nasıl işlemektedir? Şekil 5.4’de görüldüğü gibi. işletme faaliyetlerine ilişkin değer hareketleri. Nihayet bu işlemin doğruluğunu belirlemek üzere mizanlar çıkarılarak mali tablolar (bilanço. gelir tablosu vb.56 - . Muhasebe Bilgi Akışı. Üretime hammadde verilmesi.GİRDİ İLK İŞLEM BELGELERİ YEVMİYE DEFTERİ -Maddeler- İŞLEME ÇIKTI BÜYÜK DEFTER -Hesaplar- MİZANLAR MALİ TABLOLAR DOSYALAR DİĞER RAPORLAR Şekil 5. bankalarla yapılan mevduat ve kredi işlemleri diğer bir ifadeyle satıcı-müşteri.) ve gereksinim duyulacak diğer tablolar düzenlenir. bozuk. ✔ Geribildirim eylemleri ne demektir? Geribildirim ise. Örneğin. işletme-banka arasındaki işlemler gibi. amortisman. 3) Geribildirim. satın alışlar. olayların sonucundan ve yönetim kararlarından oluşan eylemlerdir. . ✔ İşletme dışı eylemler ne demektir? İşletme dışı eylemler. Açıklanan bu üç kaynaktan sağlanan veriler veya bilgiler (girdiler). kusurlu çıkan malların tekrar işleme verilmesi. işletmenin çevreyle ilişkisinden doğan olaylardır. Burada faaliyetlere ilişkin olaylar belgelere dayanarak tarih sırasına göre yevmiye defterine maddeler şeklinde kaydedilir. Girdilerle çıktılar arasındaki sapmaların düzeltilmesine ilişkin verilen emirler. geribildirim için örnek olaylardır. Dolayısıyla sistemin işleme aşaması başlatılmış olur. ✔ Veri veya bilgiler nerede ortaya çıkar? Muhasebe bilgi sisteminin bu genel yapısı içinde bilgi işleme eylemlerine konu olacak veriler veya bilgiler Şekil 5. olayları kanıtlayıcı ilk işlem belgeleri ile sisteme dahil edilmekte ve bu belgeler bir taraftan düzenlenerek dosyalanırken (veri toplanırken) diğer taraftan yevmiye defterine geçirilmektedir. ✔ “Girdi-Bilgi İşlem-Çıktı (Raporlar)” şeklinde görülmektedir. ilgili ve zamanlı bilgiler durumuna getirilir. ✔ İşletme içi eylemler ne demektir? İşletme içi eylemler işletmede oluşan ve parayla ifade edilen her türlü olaylardır. 2) İşletme dışı eylemler.

. Sistemin çıktılarını büyük oranda girdiler belirleyeceğinden giriş belgelerinin veya formlarının titizlikle düzenlenmesi gerekir. Veri veya bilgilerin kaydını sağlayan belgelere dayanarak. özetleme. ancak doğru. Sınıflandırmada genellikle kodlama sistemleri kullanılır. satılan mamullere. Örneğin. alıcılar gibi ikinci bir ayırımına tabi tutulması ya da üretimde kullanılan ilk madde ve malzemenin. hammadde istek fişleri. işlemlerin yevmiye defteri. satış bölgelerine göre sıralanması da sınıflandırma işlemidir. canlandırma. Böylece işlemlerin konulara göre veya niteliklerine göre kaydedilmesi. cinsine. doğru. alış faturaları. dönen varlıklar. Belirtilen bu bölümleme yanında dönen aktiflerin kasa. Veri veya bilgiler çeşitli şekillerde sisteme dahil edilirler.4’te gösterilen belgeler. tutarın bulunması bir hesaplama işlemi olmaktadır. Doğru. gerçek ve zamanlı çıktılar. ? Kayıt ne demektir? Sınıflandırma Sınıflandırma. perakende satış fişleri. saklama. gerçek ve zamanlı girdilerle sağlanır.) bilgi işlem yöntemlerine göre farklılıklar gösterir. Örneğin varlıkların. veya satışların. sınıflandırma. Bilgi işlem faaliyetlerinin birlikte irdelenmesi gereklidir. Bazen ise. hesaplama gibi bilgi işlem faaliyetlerinin aynı anda yapılması sözkonusu olabilir. yatırımlar gibi bölümlere ayrılması veya maliyet giderlerinin. Verinin bilgiye dönüşmesi için sayılan bu işlemlerin mutlaka sırasıyla ve tamamının yerine getirilmesi sözkonusu değildir. doğru. veri ve bilgilerin toplanmasını ve daha sonra işleme tabi tutulmak üzere belgelendirilerek sisteme girişlerinin sağlanması işlemidir. Örneğin. üretimde kullanıldıkları mamullere göre. direkt işçilik. duran varlıklar. dosyalar ve raporlardan oluşan kayıt ortamında yönetim için gerekli bilgilere dönüştürülmesi amacıyla. hesap planları veya üretim sürecindeki her sipariş partisine ayrı kod numaralarının verilmesi gibi. sınıflandırma. çoğaltma ve iletme işlemleri yapılır. Çünkü mali nitelikteki bir işlem belgelendirilirken kayıt. ticari mallar. satış faturaları gibi. çek. bono. stok kartları gibi kayıt ortamlarına geçirilmesi de bir kayıt işlemidir. Kodlama sistemleri veri veya bilgilerin kolaylıkla sınıflandırılmasını ve bu veri veya bilgilere kolaylıkla ulaşılmasını sağlar. büyük defter. yapılan bir mal satışının belgelendirilmesi bir kayıt işlemini ifade ederken. gerçek ve zamanlı çıktılar ancak. izlenmesi ve raporlanması kolaylaşmış olur. El ile bilgi işlem yöntemi ile bilgisayara dayalı bilgi işlem yöntemine ilişkin belgelerin veya formların aynı olmaması doğaldır. Örneğin. veri amaca göre sadece bir bilgi işlem faaliyeti sonunda da yönetim için bilgi şekline dönüşebilmektedir. gerçek ve zamanlı girdilerle sağlanır.! Unutulmamalıdır ki. Bu nedenle verinin bilgiye dönüştürülmesi için mutlaka bilgi işlem faaliyetlerinin tamamının ve sırasıyla yapılması gerekli olmamaktadır. hesaplama. defterler. formlar vb. ilk madde ve malzeme ve genel üretim giderleri olarak bölümlendirilmesi bir sınıflandırmadır.57 - . kayıt. veri veya bilgilerin belirli sınıf veya kategorilere göre düzenlenmesidir. Dolayısıyla buna bağlı olarak kayıt şekli de değişir. ? Muhasebe bilgi sisteminde veri ve bilgi akışı ne demektir? Kayıt Kayıt. Veri veya bilgilerin bilgi sistemine dahil edilmelerini sağlayan belgeler ile bu belgelere dayanarak yapılan kayıtlar için kullanılan kayıt araçları (defterler. İşletme faaliyetlerine ait verilerin Şekil 5.

sipariş mamul tamamlanıncaya kadar biriktirilmesi bir saklama işlemidir. ay başından ayın son günü. çalışanlara ödenecek ücretlerin hesaplanması. bir sipariş üretimine ilişkin veri veya bilgilerin. ? Özetleme ne demektir? Saklama Saklama. işçi zaman kartlarının ücret hesaplanması için ay başından ay sonuna kadar otuz gün biriktirilerek saklanması. fiili giderlerin bütçelenmiş veya standart giderlerle karşılaştırılıp sapmaların bulunması.? Sınıflandırma ne demektir? Hesaplama Veri veya bilgilere aritmetik işlemlerin veya sağlanmak istenen bilginin veya raporun özelliğine göre matematiksel modellerin veya analiz tekniklerinin uygulanması işlemidir. Biriktirme ve buna göre dosyalama işlemi. Başka bir deyişle sistemlerden sağlanan çok sayıda bilginin anlamlı bir şekilde azaltılarak özetlendiği bir aşamadır. kağıt dökümanlar ve klasörler kullanılırken. Örneğin. disk veya manyetik ortamlar kullanılır. belirli bir mamule ilişkin olarak maliyet tabloları veya belirli bir üretim bölümünün genel üretim giderlerini yansıtan tablolar özetlemeye birer örnektir. veri veya bilgilerin biriktirilmesi ve ileride tekrar kullanılmak amacıyla ilgili dosyalara yerleştirilmesidir. eski bilgilere yeni veri veya bilgilerin eklenmesi veya çıkarılması. gelir tablosu. kaydedilmesi ve hesaplamalara konu edilmesi ile bu veri veya bilgilerin ilgili kişilerce kullanılması aynı zamana rastlamayabilir. Veri veya bilgilerin toplanması. ? Saklama ne demektir? Canlandırma Saklama işlemi ile biriktirilmiş (dosyalanmış) veri veya bilgilerin. bilgi işleme yöntemlerine göre farklılıklar gösterir. ? Hesaplama ne demektir? Özetleme Çok sayıda bilginin daha kullanışlı bir biçime dönüştürülmesidir. Bilanço.58 - . ay sonlarında ücret hesaplaması yapılabilmesi için. Veri veya bilgiler bazı işletme faaliyetleri tamamlanıncaya kadar biriktirilir. Bilgiler yöneticilerin veya işletmeyle ilgili üçüncü kişilerin kullanamayacağı kadar uzun listeler şeklinde ortaya çıkabilir. diğer elektronik bilgi işlem yöntemlerinde mikrofilm. Bu durumun önüne geçilmesi ve işlenen veri veya bilgilerin daha yararlı bir bilgi haline gelebilmesi için belirli veya istenecek şekillerde özetlenmesi gerekir. tekrar kullanılmak amacıyla hazır duruma getirilmesi işlemidir. mamul maliyetlerinin bulunması. Bu aşamaya. El ile bilgi işleme yönteminde. Örneğin. dönem sonunda envanter işlemlerine bağlı olarak dönem kârının veya zararının bulunması da hesaplamaya birer örnektir. Bu nedenle veri veya bilgilerin gerektiğinde tekrar kullanılmak üzere ve yasal olarak saklanması gerekir. Bilgi işlem aşamalarından en önemlisi olan hesaplama çok değişik şekillerde görülür.

işletme yönetiminin ve işletme ile ilgili diğer kişi ve kurumların bilgi gereksinmelerini karşılamak üzere. bunu veren ambar memurunu. kredi veren kurumlara verilmesi de bir çoğaltma işlemi niteliğindedir. borç verenler. Dolayısıyla bu üç tarafa aynı bilginin verilmesi gerektiğinden olayla ilgili belge üç suret düzenlenerek taraflara gönderilir. Personel. Dolayısıyla sistemin işlev görmesi ancak. sistemi çalışır duruma getiren ve sisteme işlerlik kazandıran değişik somut elemanlardır. Bu öğeler. Mali nitelikli işlemler. o sistemin belirlenebilen ve birbirine bağlı olan. devlet) sunulmasıdır.59 - . sınıflandırma. işletmenin finansal durumu ve faaliyetlerine ilişkin yönetim bilgilerinin. Donanım ve Raporlardır. devlete. ? İletme ne demektir? Muhasebe Bilgi Sisteminin Öğeleri Bir sistemin öğeleri. bir bölümden diğer bir bölüme gönderilmesi. Bunun yanında dönem sonu mali tablolarının yönetime. bilgi sistemi içinde bilgi işlem aşamalarına bağlı olarak bir aşamadan diğer bir aşamaya aktarılması. bilgi kullanıcılarının (yönetici ve üçüncü kişiler) yararlanmasına uygun bir şekil alıncaya kadar devam eder. Örneğin. Veri veya bilgilerin. Etkin bir bilgi akışı. veri veya bilgilerin. işletme faaliyetlerine ilişkin veri veya bilgileri toplayan. dolayısıyla bunlara ilişkin veri veya bilgiler çoğu kez işletmenin birden fazla yöneticisini veya bölümünü ilgilendirir.ne kadar dosyalanmış bulunan işçi puantaj kartlarından yararlanma veya mizanların çıkarılması için yardımcı defterlerin (hesapların) kullanılması birer canlandırma işlemidir. ? Canlandırma ne demektir? Çoğaltma Çoğaltma veri veya bilgilerin kopyalar (suretler) şeklinde çoğaltılması işlemidir. he. ? Çoğaltma ne demektir? İletme İletme. ortaklara. bunları kayıt. muhasebe bilgi sisteminin işlevini görmesi için sisteme işlerlik kazandıran elemanlar olmaktadır. sistemi oluşturan ve onu meydana getiren öğelerle sözkonusu olabilmektedir. Muhasebe bilgi sisteminin öğeleri. Haberleşme Araçları. Bu nedenle bir işlemin çıktısı olan bilgi diğer bir işlemin girdisi olur. ? Muhasebe bilgi sisteminin öğeleri nelerdir? Personel Muhasebe bilgi sistemi. hammadde veya malzemeyi alan atölye şefini ve maliyetleri kontrol etme ve hesaplama ile sorumlu kişi veya bölümü ilgilendireceğinden aynı olayla ilgili olarak üç tarafın bilgi sahibi olması gerekir. ilgili taraflara (yönetici. ilk madde ve malzeme ambarından atölyeye bir hammaddenin veya malzemenin verilmesi. ortaklar. ancak etkin ve iyi düzenlenmiş bir iletme (haberleşme) ile sağlanır. bir defterden diğer bir deftere geçirilmesi. bilgi işlem sırasında bir aşamadan diğer bir aşamaya geçişleri.

kapsamına ve bilgi sistemlerine verilen öneme göre değişiklik gösterir. istatistik. veri veya bilgilerin toplanması ve bilgi işlem faaliyetlerine tabi tutulması için gerekli belgelerdir. sistemin işlem yoğunluğuna. zaman. Deneyim işlerin daha güvenli. işletme. fatura. Kayıt ortamını ve haberleşme olanağını yaratan haberleşme araçları işlemleri. saklama. özetleme. çek. hukuk. canlandırma. ✔ Haberleşme araçlarının çeşitleri nelerdir? Haberleşme araçları genel olarak. Bunlara. işçi çalışma kartları. günlük müşteri listeleri. işletmenin genel organizasyon yapısına göre şekillenir. Buna göre muhasebe sistemine düşen bu görevin yerine getirilmesi için konuyu bilen ve sistemi çalıştıran personelin var olması gerekir. kişi (taraflar) gibi değişik yönleriyle ortaya koymak suretiyle. çoğaltma ve iletme işlemlerinin yapılması için gerekli kayıt ortamını oluştururlar. ✔ Haberleşme araçları bilgi işlem yöntemine göre değişir mi? Muhasebe bilgi sisteminde veri veya bilgilerin toplanmasına. yevmiye defteri. mesleki eğitim. şekli ve yapıları bilgi işlem yöntemlerine göre farklılık gösterir. işletme faaliyetlerine ilişkin veri veya bilginin ilk kez kaydedildiği veya geçirildiği belgelerdir.saplama. çoğaltma ve iletme şeklindeki bilgi işlem eylemleri ile işleme tabi tutan ve sonuçta gerekli bilgilere dönüştüren bir sistemdir. bir sistemin maddi. Muhasebe bilgi sistemini yürütecek personelde aranan genel özellikler. doğru ve çabuk yapılmasını sağlayan bir unsurdur. Bu belgeler. poliçe. büyük defter. . somut varlığını belgeler belirleyecektir. Muhasebe personelinin organizasyon yapısı. bono. Kayıt belgeleri. yer. sistemin etkinliğini artıracağı unutulmamalıdır. nicelik. stok kartları örnek gösterilebilir. iş deneyimi ve kişiliktir. ? Muhasebe bilgi sistemindeki personelin nitelikleri nelerdir? Haberleşme Araçları Haberleşme araçları. belgelerinin içeriği. envanter defteri. veri veya bilgilerin genellikle ilk işlem belgelerine dayanarak kaydedilmesi ve işleme tabi tutulması için kullanılan ve devamlılık arzeden belgelerdir. özetleme. perakende satış vesikaları.60 - . ücret bordrosu. 1) İlk İşlem Belgeleri. Mesleki eğitim. puantaj fişleri örnek gösterilebilir. Muhasebe bilgi sisteminde çalışacak personel uygun bir organizasyon çerçevesi içinde görevlendirilir. müstahsil makbuzu. hesaplama. kasa kayıt fişleri. taşıma ve sevk irsaliyeleri. Ancak hangi bilgi işlem yöntemi benimsenmiş olursa olsun. serbest meslek makbuzu. muhasebe. İstenilen deneyime ve mesleki bilgiye sahip olan ve bunlar yanında dürüst ve iş ahlakı olan personelin. yolcu listeleri. sınıflandırma. Bunun yanında personelin niteliği de önem taşır. İlk işlem belgeleri. muhasebe sistemine ilişkin veri veya bilgileri somutlaştırıp kanıtlanabilir duruma getirirler. Muhasebe bilgi sistemi personelinin sayısı. 2) Kayıt Belgeleri şeklinde ikiye ayrılır. saklama. bilgisayar konularında bilgi sahibi olmayı gerektirir. nitelik. gider pusulası. kayıt. iktisat. maliye. işlenmesine ve ilgililere iletilmesine olanak tanıyan ilk işlem belgeleri ile kayıt. Bunlara. El ile bilgi işlem yöntemindeki bir belge ile bilgisayara dayalı bilgi işlem yönteminde kullanılacak bir belge farklı olur. yazışma belgeleri. ilk madde ve malzeme kullanım belgeleri.

yönetimin her düzeyine sunulan ve kontrol amacı taşıyan bütün raporları içerir. Kısaca açıklanan bu muhasebe fişleri şu yararları sağlamaktadırlar: ● ● ● ● Kayıtların düzenli olması Yanlış kayıt olasılığının azaltılması Kayıtların kontrolünün kolaylaşması Aynı nitelikte işlemlerin topluca kaydedilmesi ? Muhasebe fişleri ne demektir? Donanım Muhasebe bilgi sistemi bilindiği gibi veri veya bilgileri yönetsel bilgilere dönüştüren bir sistemdir. 3) Mahsup fişi. mekanik (makinalı) bilgi işlem ve elektronik (bilgisayara dayalı) bilgi işlem yöntemlerine göre yapılmaktadır. bilgisayar gibi donanımlar kullanılır. mali. basit hesap makinaları. işletme faaliyetlerinin seyrini ve sonuçlarını görme ve planlanan hedeflerle karşılaştırma olanağı sağlarlar. Muhasebe fişleri. Bu yöntemlerde veri veya bilgilerin toplanması. Ünite 1) Bir muhasebe bilgi sisteminde bulunacak donanımlar işletmenin koşullarına. daktilo. 2) Kasa tediye fişi. Dolayısıyla yöneticilerin verecekleri kararlara temel olurlar. el ile bilgi işlem. okuyucu. İç raporlar.Ayrıca işletmelerde iş bölümüne göre yapılan işleri kolaylaştırmak ve bölümler arasında kontrol sağlamak için muhasebe fişi denilen belgeler kullanılır. işletmenin kasasına giren paraların ne için ve kimden alındığını ve bu tahsilatın karşılığında hangi hesaba veya hesaplara alacak kaydedileceğini gösteren bir muhasebe belgesidir. gereksinimlere ve işletmenin koşullarına göre farklılıklar gösterir ve sayıları değişir. Mahsup fişi. işletmenin kasasından çıkan paraların ne için ve kime ödendiğini ve bu ödeme karşılığında hangi hesaba veya hesaplara borç kaydedileceğini gösteren muhasebe föyüdür. gelir tablosu. kasa tahsil makinaları. bilanço. 4) Primanotalar (özet föyler) olarak dörde ayrılır. Bilindiği gibi. Bu dönüşümü sağlamak üzere yapılan bilgi işlem faaliyetleri.61 - . Sistemin belirlenebilen maddi ürünleridir. muhasebe bilgi sisteminin çıktılarıdır. işleme tabi tutulması sırasında yönteme göre. bilgi işlem eylemlerinin yoğunluğuna ve buna bağlı olarak da benimsenen bilgi işlem yöntemlerine göre değişiklik gösterir. Kontrol raporları olarak da ifade edilen iç raporlar genellikle yöneticilere. Bu tür raporlara. Kasa tediye fişi. bir günde yapılan çok sayıdaki işlemi kayıt belgelerine topluca geçirmek için kullanılan özet föylerdir. yazıcı. 1) Kasa tahsil fişi. raporlar işletme içi ve işletme dışı bilgi kullanıcılarına yöneliktir. ? Muhasebe bilgi sisteminin donanımı nedir? Raporlar Raporlar. Primanotalar. ? Haberleşme araçları ne demektir? Kasa tahsil fişi. ✔ İç raporlar nelerdir? İç raporlar. para girişleri ve çıkışları (nakit işlemler) dışında kalan işlemlerin kayıtlarının gösterildiği fiştir. (Bkz. performans raporları. bütçeler.

İlkelerin amacı. Çeşitli kişi ve kurumların işletme ile ilgilenme nedenleri. işletmenin durumu ve çalışmalarından haberdar olmaları için sunulan bilgi raporlarıdır. ülkenin ve diğer ülkelerin ekonomik ve sosyal göstergelerinden yararlanılması gibi. deneyim ve mantıktan doğan. muhasebe sisteminin yanısıra çeşitli alanlar da olabilir. raporların elde edilmesine olanak sağlamaktır. gelir tablosu. sermaye piyasalarına açıklanan mali tablolar dış raporlara birer örnektir. Bu açıdan muhasebe bilgi sistemi. bir bakıma çıkarları. Dış raporların kaynağı. ilgililerin çıkarlarını dengeli şekilde gözönünde tutan. Genel kabul görmüş muhasebe ilkelerinin. bilindiği gibi. ✔ Dış raporlar nelerdir? Dış raporlar. Örneğin. satış raporları örnek gösterilebilir. Muhasebe uygulamalarında uyulacak ilkelerin belirlenmesinde ve yeni durumlar ve gelişmeler için yeni ilkeler geliştirmede temel oluşturacak bazı kavramlara gereksinim vardır. muhasebe bilgi sistemindeki muhasebe uygulamalarında farklılıkları azaltmak. sunulacak kişilere veya ilgili oldukları konulara göre değişir. işletme içi ve işletmeler arası karşılaştırmaya uygun mali tabloların. kredi kurumlarına verilen raporlar. işletmeyle ilgili üçüncü kişilere. üretim raporları. ✔ Hangi muhasebe kavramları vardır? ● ● ● ● ● ● ● ● Sosyal Sorumluluk Kavramı Kişilik Kavramı Para Ölçüsü (Parayla Ölçülme) Kavramı İşletmenin Sürekliliği Kavramı Dönemsellik Kavramı Verilerin Güvenilir Olması (Tarafsızlık ve Belgelendirme) Kavramı Değişmezlik (Tutarlılık) Kavramı Tam Açıklama Kavramı . veri veya bilgilerin toplanması bilgi işleme tabi tutulması ve raporlar şeklinde ilgililere sunulması sırasında. ilgililerin farklı gereksinmelerini tatmin edecek nitelikte doğru.yet raporları. yıllık faaliyet raporlarının hazırlanmasında. Bilanço. ? İç ve dış raporların işlevleri nelerdir? Muhasebe Bilgi Sistemi Temel Kavram ve İlkeleri Muhasebe bilgi sistemi. dayanağını oluşturan temel kavramlar ve ilkeler daha önceki muhasebe derslerinde ve kitaplarında açıklandığı için. Bunu sağlamak için. birbirinden farklıdır.62 - . yıllık faaliyet raporları. yararlılıkları genellikle kabul edildikten sonra muhasebe ilkelerine dönüşen. burada sadece sayılmakla yetinilecektir. vergi iadelerine ilişkin raporlar. raporlar hazırlanmasına olanak sağlamak durumundadır. Sözkonusu ilkelerin yaygın olarak ve benimsenerek uygulanmaları nedeniyle bu ilkeler için “genel kabul görmüş” deyimi kullanılmaktadır. çok sayıda ve değişik kurallar uygulanır. ilkelerde olduğu gibi işletme yönetiminin gözlenmesinden edinilen deneyimlerden ve ilgililere ve kamuya hesap verme yükümlülüğünden elde edilir. güvenilir ve zamanında bilgiler. Bu kavramlar. Bu raporlar da iç raporlar gibi. işletmenin mali durumu ve faaliyet sonuçları ile ilgilenen kişi ve kurumların bilgi gereksinmelerini karşılayan bir sistemdir. stok kontrol raporları.

bilgi akış şemalarını.63 - . Gelir tablosu ilkelerinin amacı. ne şekilde. belli bir tarihte işletmenin mali durumunun açıklıkla ve ilgililer için gerçeğe uygun olarak yansıtılmasıdır. satışların maliyetinin. satışların. bilgi işlem eylemlerini ve bunların girdi. hesap planlarını ve personelin görevlerini tanımlayan ve böylelikle sistemin çalışmasını olurlu kılan. nasıl. muhasebe bilgi sisteminin tasarımından sistemin çıktısı olan raporların sistemden alınmasına kadar bütün işlemlerin. sermaye koyan veya sonradan kendilerine ait kârı işletmede bırakan sahip ve hissedarlar ile alacaklıların işletmeye sağladıkları kaynaklar ve bunlarla elde edilen varlıkların muhasebe kayıt. ? Bilanço ilkelerinin amacı nedir? İlkeler. sistemin öğelerini (elemanlarını). ne zaman ve kimler tarafından yapılacağını gösteren açıklamalara ilişkin yönergeleri ve standartları içerir. Yönergeler “yazılı kılavuz bilgiler”. giderlerin. genel kabul görmüş muhasebe ilkelerine dayanmaktadır. kâr ve zararlara ait hesapların ve belli dönemlere ait işletme faaliyeti sonuçlarının sınıflandırılması ve gerçeğe uygun olarak gösterilmesini sağlamaktadır. iktisadi devlet teşekkülleri ve özel sektörün muhasebe uygulamalarına rehber olma amacıyla “İktisadi Devlet Teşekküllerini Yeniden Düzenleme Komisyonu Mali İşler ve Muhasebe Grubu” tarafından hazırlanmış ve daha sonra yeni şekliyle 26. hesap ve tablolarında anlamlı bir şekilde tespit edilmesi ve gösterilmesi yoluyla. sistemin çalışma şekillerini. Gelir tablosu ilkelerinin amacı nedir? Bilanço ilkelerinin amacı. sistemi çalışır duruma getiren açıklamalardan ve bilgilerden oluşur. işlemleri ve teknikleri olan muhasebe uygulaması. “kılavuz el kitapları” veya “talimatnameler” olarak adlandırılan kitapçıklarda bulunur.12. muhasebe bilgi sistemini. işleme. ? Muhasebe bilgi sistemi temel kavram ve ilkelerinin amacı ve işlevi nedir? Muhasebe Bilgi Sistemine İlişkin Genyöntemler Genyöntemler. defter sistemlerini.Varlıklara İlişkin İlkeler .Özkaynaklara İlişkin İlkeler ? Muhasebe yöntemleri. gelirlerin. . Bu yönergeler.● ● ● ● Önemlilik Kavramı Maliyet Esası Kavramı İhtiyatlılık Kavramı Özün Önceliği Kavramı ✔ Hangi muhasebe ilkeleri vardır? Sayılan muhasebe kavramlarına dayalı olan genel kabul görmüş muhasebe ilkeleri de şunlardır: ● ● Gelir Tablosu İlkeleri Bilanço İlkeleri .1992 tarihli Resmi Gazete’nin mükerrer sayısında “Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği” adı ile yayımlanmıştır. çıktı belgelerini.Yabancı Kaynaklara İlişkin İlkeler .

çoğaltma ve iletme faaliyetleri ile çıktılara (bilgilere-raporlara) dönüştürülerek ilgili kişi veya kişilere ve yerlere raporlar şeklinde iletilir. Muhasebe bilgi sistemi. niceliksel ve niteliksel bilgileri gerektiği yer ve zamanda. personel. üretim. sınıflandırma. Yönetim bilgi sistemi para. “personel. kayıt. muhasebe bilgi sistemi yönerge ve standartlardan oluşan genyöntemler ve belirli ilkeler çerçevesinde. Standartlar. örgütleme. malzeme. hesaplama. Bu sistemlere. haberleşme araçları. işletme içi ve işletmeler arası karşılaştırmalara olanak sağlamak amacıyla muhasebenin temel kavramlarına ve genel kabul görmüş ilkeleri çerçevesinde yapılır. işletmenin yapısına bağlı olarak başka alt sistemlerde eklenebilir. 2. makina. kadrolama ve kontrol faaliyetlerinde kullanılması ve özellikle bilgisayarın bir araç olarak yarattığı olanaklar sonucu Yönetim Bilgi Sistemi kavramı ortaya çıkmıştır. insangücü. özetleme.Bu açıklamalar ve bilgiler. donanım ve raporlar gibi öğelerle veri veya bilgileri yönetsel bilgilere dönüştürme olanağı sağlanmış olacaktır. Bilgi sisteminin bu şekilde işlev görmesi. Sonuç olarak. muhasebe bilgi sisteminde tutarlılık ve birlik sağlayan temel unsurlardır. aynı zamanda sistemin etkinliğini ve kontrolunu sağlayacaktır. rapor şeklinde bir standartlaşma olanağı sağlar. Geleceğe ilişkin işletme eylemlerini planlamak için gerekli bilgileri sağlamaya yönelik bir bilgi sistemidir. saklama. teknoloji ve bilgi gibi işletme kaynaklarının amaçlar doğrultusunda en etkin ve verimli bir şekilde kullanılmalarını planlamak. Yönetim bilgi sisteminin temel alt sistemleri. yönetimin gereksinim duyduğu işletme içi ve işletme dışı finansal ve finansal olmayan. canlandırma. Bunlar sistemin tasarımından. örgütlemek ve kontrol etmek için. ? Muhasebe bilgi sistemine ilişkin genyöntemler ne demektir? Hangi işlevi vardır? Özet Yönetim için gerekli olan bilgilerin gerektiği şekilde ve zamanda sağlanması ve bu bilgilerin planlama. sistemin içeriğinde. farklılıkları azaltmak. belirtilen akışa uygun olarak önce sisteme belgelerle dahil edilir ve daha sonra bir kayıt ortamı içinde. Standartlar. Muhasebe bilgi sisteminde veri veya bilgiler “girdi-işleme-çıktı” akışını izler. 1. Bu uygulamalar. Veriler veya bilgiler. pazarlama. belge düzeninde. Sorular . donanım ve raporlar” olarak ifade edilen sistem öğeleri ile sağlanır. çalışmasına ve daha sonra sistemden çıktılar elde edinceye kadar bütün aşamalar için geçerlidir.64 - . personel ve muhasebe (finansal) bilgi sistemleridir. gerekli kişilere kullanabilecekleri şekilde sürekli olarak sağlamak amacı ile kurulan ve çalıştırılan bir sistemler bütünüdür. sistemin çalışmasından sorumlu kişileri belirsizlikten kurtaracak. haberleşme araçları. 3. İşletme eylemlerinin kontrolunu yapmak. yürütme. Yönetimin varlıklar üzerindeki yönetim sorumluluğunu yerine getirmek.

kâr ve zarara ilişkin hesapların ve belli dönemlere ait faaliyet sonuçlarının sınıflandırılması ve gerçeğe uygun olarak gösterilmesi neyin gereğidir? a. Bir alt bilgi sisteminin çıktısı diğer alt bilgi sisteminin girdisidir b. Sosyal sorumluluk kavramının e. satışların maliyetinin. Üretim bilgi sistemi b. Bilanço ilkelerinin . Alt bilgi sistemleri birbirinden bağımsızdır c. Satışların. Dosyalama 4. giderlerin. Muhasebe bilgi sistemi e. Muhasebe süreci d. alt bilgi sistemleri için doğru değildir? a. Bütün alt bilgi sistemleri ancak birlikte hareket ettikleri zaman yönetimin tüm bilgi taleplerini karşılarlar d. Varlıklara ilişkin ilkelerin b. İlk işlem belgeleri b.1. haberleşme kanalları aracılığıyla bütünleşirler e. gelirlerin. Alt bilgi sistemleri. Alt bilgi sistemleri kendi aralarında etkileşime sahip olup birbirleri ile bilgi alış verişi içinde olurlar 2. Aşağıdakilerden hangisi. aşağıdakilerden hangisi yer almaz? a. Satınalma bilgi sistemi 3. Verilerin bilgi haline gelmesini sağlayan işlemler dizisine ne denir? a. Yevmiye defteri d. Bilgi b. Pazarlama bilgi sistemi c. Öz kaynaklara ilişkin ilkelerin c.65 - . Personel bilgi sistemi d. Büyük defter e. Yönetim e. Dosyalar 5. aşağıdakilerden hangisi daima girdi özelliğindedir? a. Mizanlar c. Gelir tablosu ilkelerinin d. Bilgi işlem c. Muhasebe bilgi akışı kapsamında. Temel Yönetim Bilgi Sistemleri kapsamında.

. ne olduğunu verilen örneklerle öğrenmeye çalışınız.. Çalışma Biçimine İlişkin Olarak. Gelir döngüsü satış işlemi ve bunun tahsilatına ilişkin işlemleri kapsamaktadır. Bu işlemler anlatılırken. şu ana kadar görmediğiniz bazı kavramlarla karşılaşacaksınız. veri tabanı ile işlemlerin elle veya bilgisayar destekli olarak işlenmesindeki adımlar üzerinde durulacaktır.Gelir Döngüsü 6 ÜNİTE Bu Ünitede. Bir işletmenin gelir döngüsünü oluşturan işlevler. Bu kavramları ezberlemek yerine.66 - ... veri kaynakları. .

alacak hesapları işleme sistemi ve nakit tahsilatlar işleme sistemleri içinde ele alınacaktır. Bu nedenle de bir işletmenin gelir döngüsü mal ve hizmetlerin müşterilere satılması ile ilgili fonksiyonları kapsar. faturalama. stoklara ilişkin kayıtlar. fiyat kolonuna sahiptir. siparişin kaydedilmesi. çoğunlukla müşteri tarafından hazırlanan satınalma emridir. ? Gelir Döngüsü İşleme Sistemleri nelerdir? VERİ KAYNAKLARI VE GİRDİLER Gelir döngüsünde kullanılan veri esas olarak müşterilerden gelen girdilere dayanır. Müşteri siparişi. işletmenin satış elemanı tarafından belirli bir formda hazırlanır. Bir işletmenin gelir döngüsü işlevi sözkonusu işletmenin pazarlama/ dağıtım ve muhasebe/finans fonksiyonlarının yönetimi altında yerine getirilir. müşterinin kredi durumunun kontrol edilmesi. Ancak bazı durumlarda. Satışların peşin yapılması durumunda alacak kayıtlarının yapılması gereksiz olacaktır. eğer kredili satış yapılmışsa alacak kayıtlarını tutma. gönderilecek malların hazırlanması. satış emirlerini. işlemleri yasal defterlere kaydetme ve gelir işlemini işletmenin finansal tablolarında göstermektir. bazıları da hem mal hem de hizmet satışından elde ederler. mal veya hizmetlerin para karşılığı müşterilere satılmasıdır. nakliye ile ilgili belgeleri. Müşteri hem satış hem de nakit tahsilat işlemlerini başlatır. müşteriden siparişin alınması. Ayrıca satış emrinde müşteri sipariş numarasının yazılacağı bir yer ayrılmıştır. Satış emri.67 - . Kontrol amacıyla önceden numaralanmıştır ve faturanın düzenlenmesine temel oluşturan verileri içeren kolonlarla. Mamul satışında diğer veri kaynakları satış elemanları. Bazı durumlarda bir finans kurumu veya bir banka da veri kaynağı olabilir.GİRİŞ Birçok işletmenin varlığını sürdürmesi elde ettiği gelirlere dayanır. çok kopyalı olarak düzenlenir. . Gelir döngüsü. bazıları hizmet satışından. işletmeye mal satanlar (veya üretim işletmesinde işletmenin üretim fonksiyonu) ve nakliye departmanından oluşur. Söz konusu fonksiyonlar. satış faturalarını ve tahsilat makbuzlarını. Bu nedenle gelir döngüsü pazarlama bilgi sistemi ile muhasebe bilgi sisteminin karşılıklı etkileşimini gerektirir. müşteri siparişine benzemekle birlikte. malzeme hazırlama listelerini. tahsilat ve avans alma. mamul deposu. Bu işlevler gelir döngüsü uygulama sistemleri olan satış emirleri işleme sistemi. Satış emirleri belirli bir biçime sahip olup. bazı önemli farklılıklara sahiptir. müşterilere ilişkin referans ve kredi durumlarına ilişkin kayıtlar. siparişlerin gönderilmesi. müşteri siparişlerini. büyük defter ve finansal raporlama sistemine başlıca girdileri sağlayan döngüdür. banka dekontlarını ve diğer belgeleri kapsar. Gelirin elde edilmesi ile ilgili tüm fonksiyonlar işletmelerin gelir döngüsünü oluştururlar. ? Gelir döngüsünün veri kaynakları nelerdir? Elle tutulan sistemlerde kaynak belgeler. Gelir döngüsünün başlıca amacı. Bazı işletmeler bu gelirlerini mal satışından.

Bu ekranlar basitleştirilmiş kayıt formlarına benzer şekilde tek tek işlemlerin veya yığın işlemlerinin işlenmesi için tasarlanabilir. muhasebe döngüsü için satış işlemlerinin kaydında temel girdileri oluştururlar. Alternatif olarak. Nakliye belgeleri nakliyenin yapılış şekline göre (hava. Bazı dökümanlar da bilgisayara daha az hatayla. Bu program girilen tüm ödemelerin toplam tutarını da hesaplayacak ve sonucu “Girilen Toplam” isimli kutuya yerleştirir. Bu dökümanlar bazı durumlarda terminal aracılığıyla veri girişine dayanarak otomatik olarak yaratılabilirler. Çünkü tahsilat makbuzu müşterilerden yapılan nakit tahsilatların tutarını gösterir. satış iadeleri ve nakit tahsilat işlemleriyle ilgili verilerin girişi için kullanılabilir. kara . NAKİT TAHSİLATLAR TARİH YIĞIN NO KONTROL TOPLAMI GİRİLEN TOPLAM FARK MÜŞTERİ ADI MÜŞTERİ FATURA FATURA TAHSİLAT FATURA NO NO TARİHİ TUTARI TUTARI Şekil 6. Çünkü fatura satış işleminin toplam tutarını ve işlemin ne şekilde (peşin. banka dekontları kaynak belge niteliğindedir. ürünlerin depodaki yerleşimine göre düzenlendiği farklı bir hazırlama listesi düzenlenebilir. Satış emrinin bir kopyası depoya. Bilgisayar destekli sistemlerde.İlave olarak program otomatik olarak önceden hesaplanan “Kontrol Toplamı” ile “Girilen Toplamı”nı karşılaştırarak farkı ekranda gösterir. daha hızlı veri girişini sağlayacak şekilde tasarlanabilirler.1. faturanın yanında kayıt için veri sağlayan diğer belgedir. Bunun yanında banka aracılığıyla yapılan nakit tahsilatların izlenmesinde de. .68 - . Örneğin önceden tasarlanmış ekranlar satış emirleri. sipariş edilen ürün verilerinin. Bunlara ek olarak. deniz. kredili) yapıldığını gösteren belgedir. tren yolu ile) farklılık gösterirler. Ancak bazen bu bildirimler farklı formlarda düzenlenebilmektedir.Satış emrinin bir kopyası müşteriye siparişin kabul edildiğini bildirmek için gönderilir. 1 nolu kontrol tuşuna basıldığında doldurulacaktır. Tahsilat makbuzları. Nakit Tahsilatlar Yığınının Çevrim İçi Girişi. elle tutulan sistemlerde kullanılan çok kopyalı dökümanların hepsi kullanılabilir. Satış faturaları. Açık satış faturaları ve müşteri kütüklerinde saklanmakta olan veriler bu kolonlar için bilgisayar giriş (kayıt) programı tarafından tekrar elde edilecektir. siparişin hazırlanması için gönderilir. nakliye bölümü tarafından bir sevk irsaliyesi düzenlenir ve bunun bir kopyası faturalama departmanına gönderilir. KONTROL TUŞLARI 1 Müşteri/ fatura 2 İptal verisi 3 Yığın sonu 4 Menüye dön 5 Yardım Yukarıdaki ekrana dikkat ederseniz boş kolonlar.Bilgisayarla bilgi işleme departmanının girdi hazırlama bölümü girdi verilerini bilgisayarın okuyacağı forma dönüştürür.

Kütükteki kayıtlar müşterilerle ilgili mal teslim ve fatura adresleri. Kontrol sayısını (self-checking digit) gösterebi- ? Bilgisayara dayalı sistemlerde satış ve nakit tahsilat işlemleri için kodlar ne amaçla ve nasıl kullanılırlar? VERİ TABANI Ana kütükler. Bu kütükte anahtar. Bu kütüklerin içeriği ve sayısı müşteri ve pazar türleri. Bunların kodları da grup kodları olarak tasarlanabilir. bilgisayar kullanımının derecesi ve veri tabanının yapısı gibi faktörlere bağlı olarak işletmeden işletmeye değişebilir. İstenirse müşterilerle . Bu kodlar kullanılarak yöneticiler için de çeşitli satış analizleri yapılabilir. 15 Özel müşteri tanıtımını. istenen yönetsel raporların çeşitliliği. kredi oranı. Satış işlemleri kaydedilirken müşteriler. grup kodlarıdır. Bu kütüklerde yer alan veriler sürekli olarak günlenmelidir.Kodlar Kodlar satışlar. 96 Müşterinin aktif olduğu yılı. ? Bir işletmenin gelir döngüsü veri tabanı hangi tür kütüklerden oluşur? Ana Kütükler Ana kütükler. kredi limitlerinin belirlenmesinde yararlanılır. 9 lir. tarih ve referans kütükleri mal satışı yapan bir işletmenin gelir döngüsü veri tabanını yansıtır.69 - . yani kütükteki her bir müşteri kaydı müşteri hesap numarası ile tanımlanabilir. ürün çeşitleri ve pazarlama kanalları için belirlenen kodlar kullanılır. Alacak Hesapları Ana Kütüğü Kredili müşterilerle ilgili kayıtların tutulduğu kütüktür. satış elemanları. satış bölgeleri. müşteri numarasıdır. İşlemleri açıklayan ve birkaç boyutu içeren kodlar. geçmişteki ödeme durumu. alacak hesapları. Bu kütükte temel olarak müşterilerin tanıtımını sağlayan müşteri hesap numarası ve son hesap kalanı olmak üzere iki veri kalemi vardır. kabul edilen ticari iskonto ve satış faaliyetleri gibi bilgileri içerir. Bu bilgilerden faturaların ve aylık tabloların hazırlanmasında. Müşteriler Ana Kütüğü Her bir müşteriye ilişkin kayıtların bulunduğu kütüktür. işlem kütükleri. telefon numaraları. ticari alacaklar ve nakit tahsilat işlemlerinin anahtar durumundaki yönlerini tanımlanmakta temel rol oynarlar. müşteriler. 120 Alıcılar Hesabını 1 Müşteri sınıfı ve tipini. Örneğin satış işlemlerinin iki temel unsuru müşteriler ve ürünlerdir. stoklar ve açık satış emirleri kütükleridir. 120 1 96 159 formatına sahip bir müşteri kodunda.

Sıralama anahtarı (sorting key) ürün veya stok kalemi numarasıdır. Her bir kayıt müşteriden tahsilat yapılıncaya kadar açık kalır (veya kalanın devri yöntemi uygulanmaktaysadönem sonuna kadar). alacak hesaplarına kayıt için gönderilen satış işlemlerinin ayrıntılarını verir. Fatura düzenlendiğinde alacak hesapları ana kütüğüne sözkonusu alacağın kaydı girilir. Stoklar Ana Kütüğü Mal satışı yapan işletmelerin gelir döngüsü ile ilgilidir.70 - . karşılığında ödeme yapılacak olan satış faturasının numarasını kapsayabilir. Bilgisayar destekli sistemlerde manyetik ortamdaki kayıt. Bilgisayar destekli sistemde çıktı olarak alınan kopya dosyalanmış olabilir veya olmayabilir. Bu kütükte yer alan veriler. depo yerleşim kodu. Bilgisayar destekli sistemlerde müşteri adı ve ürün açıklamaları gözardı edilebilir. yeniden sipariş noktası ve miktarı. açık satış faturaları işlem kütüğü. Kütüğün sıralama anahtarı satış faturası numarasıdır.ilgili tüm veri kalemleri alacak hesapları ana kütüğünde birleştirilebilir. müşterinin hesap numarası. ? Gelir döngüsü veri tabanında yer alan ana kütükler hangileridir? İşlem Kütükleri Sık sık işlenen olaylarla ilgili kayıtları içeren işlem kütükleri. Kütük alacakların azaltılması ve müşterilerin ödemelerini zamanında yapmalarının sağlanması için yararlı bilgiler sağlar. bu veriler son stok durumunu da kapsayacaktır. Nakit Tahsilat İşlem Kütüğü Elle tutulan sistemde nakit tahsilat işlem dosyası herbir cari havale bildiriminin bir kopyasından oluşur. nakit tahsilatlar işlem kütüğü ve diğer işlem kütükleridir. Manyetik ortamda saklanan kayıtlarda diğer kütüklerden sağlanabilecek. Bilgisayar destekli sistemlerde her bir satış emrinin bir kopyası manyetik ortamda saklanır ve sıralama anahtarı genellikle satış emri numarasıdır. Bu veri fatura hazırlanırken müşteri ve stok kütüklerinden alınır. Eğer stok durumu devamlı envanter yöntemine göre izlenmekteyse. Kaydın nakit tahsilat işlemi olarak tanınmasını sağlayan bir kodu da kapsayabilir. açıklaması. Açık Satış Emirleri Kütüğü Henüz gönderilmemiş ve faturası düzenlenmemiş olan satışlarla ilgili satış emirlerinin kopyalarından oluşur. ürün numarası. . son satınalma tarihi ve birim maliyeti içerir. Kütükteki kayıtlar alacak kalanının azalması. müşteri isimleri ve ürüne ilişkin veriler yer almaz. satış iadeleri ve iskontoları ve de diğer düzeltmeler dikkate alınarak sürekli olarak günlenir. Açık Satış Faturaları İşlem Kütüğü Elle tutulan sistemde açık satış faturaları işlem dosyası cari satış faturasının bir kopyasından oluşur ve bu dosyadaki kayıtlar.

Alınan siparişin doğruluğu ve geçerliliği onaylandıktan sonra. faturalama adresi. Bilgisayar destekli sistemde satış emirleri ve faturalarla ilgili veriler açık kütüklerden silindiğinde bu kütüğe aktarılmaktadır. satış emri ve satış faturalarıyla ilgili kodlanmış özet veriyi içerir. Bu aşamada gönderilen gerçek miktarlar. Satış emrinin onaylanmış bir kopyası (4) malların gönderime hazırlanması için depoya gönderilir. satış işlevi müşteriden siparişin alınması (1) ve işlenmesi ile başlar. ürün fiyatlarını ve müşteriye ilişkin isim. ? Satış emirleri işleme sistemi içinde yer alan işlevler nelerdir? Satış Emirleri Yukarıdaki çizimde de görüleceği gibi. Kredili Satış İşlemleri ile İlgili İşlevlerin Veri Akışı.71 - . fiyat listelerini içeren fiyat verisi referans kütüğü ve nakliye ile ilgili mal nakil yolları ve ücretlerinin listelerini içeren nakliye referans kütüğünden oluşur. ? Satışlar tarih kütüğü ne amaçla kullanılır? SATIŞ EMİRLERİ İŞLEME SİSTEMİ Satış emirleri işleme sistemi müşteri siparişlerinin alınması. Malların hazırlanarak müşteriye gönderildiği aşamada fatura hazırlanacağı için bir kopya da (6) faturalamaya gönderilir. 8 Kredi 3 2 Müşteri Satış Emri 1 Faturalama 10 12 Büyük Defter 11 Alacak Ayrıntılar Hesapları 13 Müşteri Verisi 4 5 9 6 7 Depo Nakliye Şekil 6. Aşağıdaki şekil bir satış emirleri işleme sisteminin veri akışını göstermektedir. Kütükteki kayıtlar yararlı olabilecekleri öngörülen sürelerde saklanırlar. bir satış memuru siparişe göre bir satış emri (2) hazırlar. satış tahminleri ve analizlerinin yapılmasında kullanılırlar. . Satışlarla ilgili tarihsel veriyi içeren satış tarih kütüğü. Satış emri sipariş edilen ürünlere ilişkin açıklamaları.Referans ve Tarih Kütükleri Genellikle işlemede kullanılmak için liste biçimindeki verileri içeren referans kütükleri.2. ağırlıklar henüz bilinmemektedir. müşterilere gönderilmesi ve faturaların hazırlanmasını kapsayan prosedürlerden meydana gelir. gönderme adresi gibi açıklayıcı bilgileri içerir. Kütükteki veriler.

Gerçek miktarlar satış emrinin stok istek kopyası üzerine kaydedilerek. ALACAK HESAPLARI İŞLEME SİSTEMİ Yukarıdaki çizim satışla ilgili işlevlerin yanında. Eğer yeni bir müşteriye kredili satış yapılması söz konusuysa yapılacak kredi kontrolü. Eğer işletme kredili satış yapıyor ise müşteri servisinde her bir aktif kredili müşteri için açılacak ayrı bir alacak hesabında müşterinin durumunun izlenmesi gerekir. Bir kopya da gönderilecek malları depodan çekmesi için nakliye departmanına gönderilir (5). Stok kayıtları. işlemlerin defterlere kaydedilmesi (12-13) ile ilgili işlevleri de göstermektedir. büyük defterde satışla ilgili hesaplara kaydedilirken. Faturalamadan gelen faturaların kopyalarına (11) göre. konşimento v. Faturalar ve havale makbuzları (veya diğer tahsilat belgeleri) işlem tutarlarının alacaklar yardımcı defterine kaydedilmesine aracı olurlar. aynı zamanda yardımcı defterlerdeki (11) ilgili hesaplara da kaydedilecektir. sipariş bir görevli tarafından satış emrine uygun olarak hazırlanır. Buradan yevmiye defterine ve büyük defter kaydedilirken primanotanın bir kopyası da alacak hesapları yardımcı defterine kaydedilmek üzere gönderilir. müşterinin kredi alabilirliğinin ve borcunu ödeyebilme durumunun kontrolünü kapsar. müşterinin kredi durumunun kontrol edilmesi ve onayı gerekir. yukarıda da belirtildiği gibi onaylanmış satış emrinin bir kopyası faturalamaya. Kredili satış onaylandıktan (3) sonra. Bu aşamada satışın kendisini de kapsayan birçok işlev tamamlanmıştır. Bu işlemlerden sonra sipariş müşteriye gönderilir (8). yönetimin genel ve özel yetkisini aşıp aşmadığının kontrolüne ilişkindir. Açık satış emirleri ile ilgili belgeleri alan faturalama. Faturalamaya gönderilen kredili satışa ilişkin satış emri açık siparişler olarak dosyalanır.Kredi İşlemleri Eğer satış emri satışın kredili yapılacağını belirtiyorsa. satış emrinin stok kopyası ile sevk irsaliyesi ve diğer nakliyeye ilişkin belgelerin birer kopyalarıdır.72 - . Nakliye belgeleri (sevk irsaliyesi. mallarla birlikte nakliye departmanına gönderilir (7). kabul edilen kredili satış miktarının.b. gerekli incelemeleri yaparak faturayı (10) hazırlar ve müşteriye gönderir. nakliye departmanına gönderilen gerçek miktarlar dikkate alınarak günlenir. Faturalama Nakliye departmanı nakliyeye ilişkin belgeleri faturalamaya gönderir. Bu belgelerin bir kopyası (9) faturalamaya gönderilir. Devamlı müşteriler için yapılan kontrol. her bir faturalı satış tutarı müşterinin hesabının borç tarafına yazılır. Depo Düzenlenen satış emrinin bir kopyası (mal istek kopyası) depoya gelince.) nakliyenin yapılacağı yola göre hazırlanır. Faturalar. Bu belgeler. bir kopyası depoya gönderilir. Nakliye Nakliye departmanı kendi dosyasındaki satış emri kopyası (6) ile depodan gelen kopyayı karşılaştırdıktan sonra gönderme emrini kabul eder. Faturalar bir primanotaya kaydedilir.

Aynı gün boyunca yapılan nakit tahsilatların bir hesap pusulasına listelenerek işletmenin banka hesabına yatırılması tercih edilebilir. nakit tahsilatlar hesabın alacağına kaydedilir. Banka ve çek dışındaki şekillerde yapılan her bir nakit tahsilat. Çevrimiçi işlem sisteminde. müşterilerin hesap kalanları bilgisayarda izlendiğinden alacak hesapları departmanında alacaklar yardımcı defterinin tutulmasına gerek yoktur.73 - . Müşteriye kesilen faturaların birer kopyaları bir satış günlüğünde (primanota) toplanarak özetlenir (yığın toplamı şeklinde) ve bu özete dayanarak yevmiye defterine kayıtlanır. çevrimiçi işlem sistemine veya her iki sistemin bileşimine göre işlenebilir. oradan da günlük deftere kaydeder. İlk yöntemde müşteriye önceki ayların tüm fatura toplamlarını ve devreden bakiyeyi gösteren aylık tablolar gönderilir. Bakiyenin ödenmesi iki şekilde olur. posta havalesiyle. çekle ve doğrudan işletmenin kasasına yapabilirler. Yevmiye defterine kaydedilen tutarlar alacak hesaplarının izlendiği müşteri servisinden gelen kontrol toplamları ile karşılaştırılır ve uygunluk varsa büyük deftere kaydedilir.ken. veriler terminal aracılığıyla girilir ve tek tek ana kütüğe kaydedilir. müşteri hesap numarasına göre sıralanır ve sırayla alacak hesapları ana kütüğüne kaydedilir. Uygunluk olmaması durumunda hata düzeltilir ve alacak hesapları yardımcı defterini işleyen memur hata konusunda uyarılır. İkinci yöntemde ise tüm faturalar açık olarak gösterilir ve böylece kabul edilmeyen faturalar kolaylıkla ayırd edilir. satışlar ve nakit tahsilat işlemleri yığın işlem sistemine. Yığın işlem sisteminde veri manyetik bant veya disk üzerinde biriktirilir. veriler terminal aracılığıyla girilmekle birlikte. Nakit tahsilat memuru toplam tahsilatları önce nakit tahsilat günlüğüne. mekanik bilgi işleme ve bilgisayar destekli (elektronik) bilgi işleme olarak üç temel bilgi işleme sistemi vardır. hemen bir makbuza (kasa tahsil fişi) kaydedilmelidir. Bilindiği gibi elle bilgi işleme. Birincisi “bakiyenin devri yöntemi”dir ki bu yöntemde ödemeler belirli bir faturanın karşılığı olarak değil ödenmemiş bakiye için yapılır. Bunlardan birincisi. Üçüncüsü. İkinci yöntem ise “açık fatura yöntemi”dir. veri akışı bakımından elle tutulan sistemlerden dört temel konuda farklılık gösterirler. NAKİT TAHSİLATLAR İŞLEME SİSTEMİ Müşteriler işletmeye nakit ödemelerini banka yoluyla. herbiri sırayla veya doğrudan ana kütüğe işlenmeden önce bir yığın içinde biriktirilir. Bu yöntemde her bir ödeme belirli bir faturayı karşılamak için yapılır. faturalar bilgisayar tarafından hazırlandığı için faturalama departmanına gerek kalmaz. İki işlem sisteminin birleştirilerek kullanıldığı durumda ise. Bilgisayar destekli sistemler. Biz bu ve izleyen ünitelerde mekanik bilgi işleme sistemini dikkate almadan sadece elle ve bilgisayarla bilgi işleme sistemleri üzerinde duracağız. Daha sonra nakit tahsilatlar buradan büyük deftere aktarılacaktır. Satışların tamamı ödenmedikçe hesapta ödenmemiş bakiye gözükecektir. İkincisi. Bilgisayar destekli sistem kullanılması halinde. Stokların durumu bilgisayarda stoklar ana kütüğünde izlendiğinden depoda stoklar için yardımcı defterin tutulması. BİLGİSAYAR DESTEKLİ İŞLEME SİSTEMLERİ Yukarıda üç grup içersinde ele alınan gelir döngüsü işleme sistemlerinin açıklamaları elle bilgi işlemeye dayanarak yapıldı.

Stoklar ana kütüğü Açık Siparişler Kütüğü Müşterinin siparişi Bilgisayar Destekli Çevrim İçi/Yığın Kredili Satış İşlemleri İşleme Prosedürü Sistem Akış Çizeneği. Sipariş tam olarak hazır olduğunda sipariş kayıt programı müşteriye sipariş kabul bilgisini. Müşteriden Hata ve istisna görüntüsü Müşterinin Siparişi Satış memuru tarafından yapılır Terminal ile sipariş girişi Müşteriler ana kütüğü Sipariş biçimleme Kredi kontrolü ve stok kontrolü yapmak Şekil 6. ? Bilgisayar destekli sistem ile elle tutulan sistem arasındaki temel farklılıklar nelerdir? Kredili Satışların İşlenmesi Kredili satışların bilgisayar destekli işlenmesinde müşteri siparişleri satış departmanındaki terminal aracılığıyla girilir. Siparişler Sipariş belgeleri çıktısı A Hazırlama listesi Sipariş kabulü Satış emri Depoya Müşteriye Emirler N . kredi kontrolunu yapar ve elde siparişi karşılayamaya yetecek mal bulunduğunu onaylar.na gerek kalmaz. Son olarak nakliye departmanı için gerekli nakliye ile ilgili belgeler de bilgisayarda hazırlanacaktır. depoya gönderilecek sipariş hazırlama listesini ve varsa karşılanamayan sipariş kopyasınının çıktısını verir.3. Sipariş kabul edilirse açık siparişler kütüğünde yer alır ve gönderme programı kütüğüne siparişin gönderileceği tarih kaydedilir.74 - . Biçimleme programı verinin tamlığını ve doğruluğunu kontrol eder.

75 - . Bir nakliye programı nakliye için gerekli belgeleri hazırlar. Mallar ambalajlandıktan sonra müşteriye gönderilmek üzere yüklenir. . Burada bir memur malları sayar ve hazırlama listesinden gönderime hazır malların kaydını yapar. Faturalama departmanının yazıcısında nakliye ile ilgili bir belge (sevk irsaliyesi veya konşimentonun bir kopyası) yaratılır. Depodan Hazırlık listesi Nakliye memuru tarafında yapılır Nakliye için gönderilen malların veri girişi Hata ve istisna görüntüsü Hazırlanan mallarla ilgili verinin biçimlenmesi Hazırlama listesi Nakliye kütüğü Nakliye referans kütüğü Nakliye belgeleri dökümü Ambalaj fişi Konşimento İrsaliye 1 2 Nakliye memuru tarafından yapılır Ambalajlı mallara fişler eklenerek gönderilir Nakliye kütüğü N Taşıyıcı ve müşteriye Faturalamaya Şekil 6.? Bilgisayar destekli işleme sistemde satış işlemleri nasıl işlenir? Sipariş edilen mallar depoda hazırlandıktan sonra hazırlayan kişi tarafından hazırlama listesi herhangi bir değişikliği gösterecek şekilde düzeltilir ve nakliye departmanına gönderilir. Bilgisayar Destekli Çevrimİçi/Yığın Kredili Satış İşlemleri İşleme Prosedürü Sistem Akış Çizeneği (devam).4.

76 - .Nakliyeden Nakliye bildirimleri (belgeler) Faturalama memuru tarafında yapılır Yığın toplamlarını hazırla Yığın toplamı Nakliye bildirimleri (belgeler) Yığın toplamını girmek ve fiyat seçmek Hata ve istisna görüntüsü Müşteri ana kütüğü Müşteri faturalama verisi Fatura verilerini biçimleme Nakliye belgeleri Müşteri siparişi A 1 Fiyat referans kütüğü Fatura kütüğü Açık satış emirleri kütüğü Stoklar ana kütüğü Alacak hesapları ana kütüğü Faturaları hazırlama ve kütükleri günleme Büyük defter kütüğü Satışlar tarih kütüğü Gün sonunda döküm alınır Fatura günlüğü Satış 1 2 faturaları Açık satış faturaları kütüğü Alacak hesapları özeti Fatura yığın toplamları Faturalamaya Müşteriye 1 Fatura yığın toplamlarıyla karşılaştırma Alacak raporları memuru tarafından yapılır Kütük Şekil 6. . Çevrimİçi/Yığın Kredili Satış İşlemleri İşleme Prosedürü Sistem Akış Çizeneği (devam).5.

günleme programı alacak hesapları ana kütüğündeki hesapları hemen günler. alacak hesapları yardımcı defterine kaydedilen tutarlarla yığın toplamlarının uygunluğunu onaylar. 4) satış emri satışlar tarih kütüğüne transfer edilerek kapatılır. 7) satışları ve alacak hesaplarını etkileyen toplam tutarlar büyük deftere kaydedilir.Bir günlük nakliye belgeleri biriktirilir ve bir faturalama memuru gönderilen miktarların yığın toplamını hazırlar ve girişini yapar. Çizimde gösterildiği gibi işletmenin posta odasına gelen çekler ve havaleler buradaki görevli bir memur tarafından paraf edilerek yığın toplamı çıkartılır. ürün fiyatlarını seçerek v.1) faturanın çıktısı alınır. İşleme tamamlandıktan sonra çekler kasa görevlisine gönderilir. Bir rapor programı nakit tahsilatların listesini ve gün boyunca kaydedilmiş bulunan bütün müşteri hesaplarının bir listesini yapar.77 - . Diğer bir görevli ise terminal aracılığıyla yığın toplamını ve her bir nakit tahsilatla ilgili toplamı. . Nakit Tahsilatlar İşleme Sistemi Aşağıdaki iki akış çizeneği de bir işletmenin nakit tahsilatlar prosedürünü göstermektedir. Son olarak alacak hesapları memuru. Kasa görevlisi çekler ile bordro programı tarafından önceden hazırlanan bankaya gönderilecek çeklerin listesini karşılaştırır. Gün sonunda esas olarak defterlerle ilgili olarak birkaç özet hazırlanır.b. siparişi faturaya dönüştürür. Günlük olarak veya bir tahsilat yığını girildikten sonra bir bordro programı kasa görevlisinin terminalinde alınan çeklerin bir bordrosunu yaratır. devamı olan ikincisi ise gün sonundaki işlemeyi göstermektedir. Hazırlanan tüm faturalarla ilgili veri işlenene kadar geçici olarak saklanır. satış fatura numarasını ve müşteri kodunu işler. Akış çizeneklerinden birincisi nakit tahsilatların girişi ve bankaya yatırılması. Memur aynı zamanda herbir siparişi terminal ekranında görerek. Tatmin olduğunda çekleri bankaya gönderir. Eğer veri giriş programı müşteri numarasını ve tutarını kabul ediyor ve herbir ödenmiş satış faturasını doğruluyorsa. 6) bir satış faturaları listesi ve alacak hesapları özeti çıktı olarak alınır. Bankaya yatırılacak toplamı doğrulamak için kasa görevlisi nakit tahsilatların bilgisayar tarafından hazırlanan bir listesini alabilir veya bir terminal aracılığıyla o günkü nakit tahsilat kayıtlarına erişebilir. 3) stoklar kayıtlarda gönderilen miktarlar kadar azaltılır. Bu onayla birlikte bir günlük toplam tahsilatları yansıtan bir yevmiye kaydı yapılır ve büyük defter işlem kütüğüne aktarılır. 2) her bir müşterinin hesabı borçlandırılır. Bu çıktılar alacak hesaplarından sorumlu bir memur tarafından havale makbuzlarıyla karşılaştırılır ve alacak hesaplarına kayıtların doğruluğu onaylanır. 5) satış faturaları kütüğünde yeni bir kayıt yaratılır. İşlenirken. havaleler ise alacak hesaplarını izleyen memura bildirilir.

Müşteriden Çekler Havaleler Çeklerin cirosu ve yığın toplamlarının hazırlanması Yığın toplamı Çekler Ödeme Emirleri Nakit tahsilatlarının ve yığın toplamlarının girilmesi Posta Odası memurunca yapılır Çeklerin ve Havalelerin Ayrımı Verilerin Biçimlenmesi ve Müşteri Hesaplarının Günlenmesi Alacak Hesapları Ana Kütüğü Nakit Tahsilat Verisi Nakit Tahsilat Bodrosunun Hazırlanması Havaleler Çekler Nakit Tahsilat Bodrosu Karşılaştırma 1 2 A Kasiyer tarafından yapılır Bankaya Şekil 6.6. Çevrimiçi Nakit Tahsilatı ve Bankaya Yatırılması. .78 - .

6. İŞLEMSEL VE YÖNETSEL RAPORLAR Gelir döngüsü veri tabanı tarafından üretilen işlemsel raporlar. karlılık tabloları ve satış analizleridir. Diğer belge açık satış emirleri raporudur. Alacak hesapları vade programı da. açık satış emirleri raporu ve alacak hesaplarına ilişkin rapordur. Bu rapor. satış emirlerinin numarasına göre veya müşterilere göre düzenlenir. Karlılık raporları. . Bu raporlar performans raporları. her bir siparişin ortalama parasal değeri. tüm kredili müşterilerden olan alacak kalanlarının durumlarıyla ilgili veriyi içerir ve vadesi geçmiş olanları gösterir. kronolojik olarak. yukarıdaki aylık tablolar gibi aynı kütüklerden yararlanılarak hazırlanır. çeşitli mallara veya çeşitli satış bölgelerine ilişkin karlılık durumlarını gösterirler. geç gönderilen siparişlerin yüzdesi ve sipariş tarihi ile siparişin karşılanma tarihi arasındali gün sayısı gibi anahtar performans ölçülerini sağlarlar. Bu liste. aylık raporlar. Bu rapor. Aylık olarak her bir müşteri için ödenmemiş faturaların bir listesi dökülür. Performans raporları.Alacak Hesapları Ana Kütüğü Nakit Tahsilat Verisi A Raporların Hazırlanması Ödeme Emirleri Müşteri Hesaplarının Listelenmesi Nakit Tahsili 1 Günlüğü ve Özeti 2 Nakit Tahsilat Verisi Toplam Tahsilatları Karşılaştırma ve Dengeleme Alacak Hesapları memuru tarafından yapılır Kasiyere Büyük Defter Sürecine Kütük Şekil 6. (devamı) Gün Sonunda İşleme. müşteriye tamamen gönderilmemiş ve faturalanmamış satış emirlerinin listesi olup. yöneticilerin karar vermede yararlandıkları yönetsel raporları da üretir. alacak hesapları.79 - . müşteriler. faturalar ve nakit tahsilat kütüklerindeki bilgilere dayanarak hazırlanır. Gelir döngüsü veri tabanı.

müşteriden siparişin alınması. Nakliye c. nakliye ile ilgili belgeler ve faturadır. satış emri. kasaya veya bankaya tahsilatı. Nakit ödemeler işleme sistemi d. müşteri siparişi. satış işlemlerinin işlenmesi nakit tahsilat işlemlerinin işlenmesi ve alacak hesapları kayıtlarının sürdürülmesinden meydana gelir. Sorular 1. Çevrimiçi bilgisayar destekli sistemlerde satış ve nakit tahsilat verisini girmek için önceden hazırlanmış ekranlar kullanılabilir. Sabit varlıklar işleme sistemi 3.Özet Bir işletmenin gelir döngüsü mal ve hizmetlerin müşterilere satılması ve karşılığında nakit girişinin sağlanmasıdır. Faturalama d. Depolama b. Siparişin alınması ve işlenmesi b. Aşağıdakilerden hangisi gelir döngüsü işleme sistemlerindendir? a. Veri tabanı ana kütükler. siparişin işlenmesi. Aşağıdaki işlevlerden hangisi gelir döngüsünü oluşturan işlevlerden değildir? a. Faturanın düzenlenmesi c. kredi durumunun kontrol edilmesi ve onayı. Nakit tahsilatlar işleme sistemi c. işlemlerin defterlere kaydedilmesini ve gerekli finansal raporların hazırlanmasını kapsar. İşleme elle işleme veya bilgisayar destekli işleme sistemleriyle yapılabilir. alacak hesaplarının izlenmesini. Gelir döngüsünü oluşturan fonksiyonlar. malların hazırlanması ve gönderilmesini. Satınalma . Kredi kontrolunun yapılması 2. malzeme hazırlama ve ambalajlama listesi. İnsan kaynakları işleme sistemi e. Borç hesaplarının izlenmesi d. Gelir döngüsü veri tabanı çeşitli yönetsel ve işlemsel raporlar üretir. Stoklar işleme sistemi b. Gelir döngüsünde kullanılan belgeler. Satış emirlerinin kopyaları hangi departmana gönderilmez? a.80 - . Nakit tahsilatların işlenmesi e. referans ve tarih kütükleri ve işlem kütüklerinden oluşur Veri işleme.

Veri girişi terminal aracılığıyla yapılır b. Kredi 4.81 - . verinin tam ve doğru olmasını kontrol c.e. Açık satış emirleri raporu e. Performans raporları d. Biçimleme programı kredi ve stok kontrolu yapar. Stok durum raporu b. Alacak hesapları raporu c. Biçimleme programı eder. Satış analizleri . Faturalama departmanına gerek kalmaz. 5. Sipariş kabul edilirse alacak hesapları ana kütüğüne kaydedilir d. Aşağıdaki raporlardan hangisi gelir döngüsü veri tabanı tarafından üretilmez? a. e. Satış işlemlerinin bilgisayar destekli olarak işlenmesindeki işlevlerin hangisi yanlış ifade edilmiştir? a.

Bu kavramları ezberlemeyiniz. Çalışma Biçimine İlişkin Olarak.. . Bir işletmenin harcama döngüsünü oluşturan işlevler bordro ve sabit varlıklara ilişkin işlevler hariç tutularak ele alınacaktır.82 - . Harcama döngüsünün veri kaynakları. Bu işlemlerin muhasebeleştirilmesini daha önceki derslerde ele aldınız. Bunun yerine bu kavramları daha önceki derslerdeki bilgilerler birlikte öğrenme yoluna gidiniz. veri tabanı ile işlemlerin elle veya bilgisayar destekli olarak işlenmesindeki adımlar üzerinde durulacaktır. Ancak... bu ünitede bu edinim işlemleri ile ilgili işlemler ve belgeler ele alınacak ve yeni bazı kavramlarla ilk kez karşılaşacaksınız.. Bu ünitede çeşitli varlıklar ile hizmetlerin edinimi ile ilgili işlemler ele alınacaktır.Harcama Döngüsü 7 ÜNİTE Bu Ünitede.

doğalgaz vb. bakım. Hizmetler ile de. Satınalma. VERİ KAYNAKLARI VE GİRDİLER Harcama döngüsünde kullanılan veriler esas olarak stok kayıtlarından ve satıcılardan gelen girdilere dayanır. Diğer kaynak. gereksinim duyulan mal ve hizmetlerin sağlanması. borç hesapları ve nakit tahsilatlar sistemlerinin işletme için önemi ve muhasebe bilgi sistemi içindeki yeri nedir? Bir işletmenin harcama döngüsü işlevleri. Bundan dolayı harcama döngüsü stok yönetim bilgi sistemi ve muhasebe bilgi sisteminin etkileşimini gerektirir. yapılan tüm nakit ödemelerin onaylanmış harcamalarla ilgili olmasının sağlanması. işletme malzemeleri. harcama döngüsü işletmeden fon çıkışını gerektirir. borç hesapları departmanları ve kasanın günlük faaliyetleriyle ilgili verileri ele geçirerek ve kaydederek bu departmanların tekrarlayıcı işlemlerini işler. ? Bir işletmenin harcama döngüsü içinde yer alan işlevlerin nelerdir? Gelir döngüsünün işletmeye fon sağlamasına karşı. Son olarak bu üç sistem. dış finansal tabloların hazırlanmasında da yardımcı olur. sipariş edilen malların teslim alınması ve kontrolu. harcamaların hızlı ve doğru bir şekilde kaydedilmesi ve sınıflanması. Kaydedilen veri daha sonra satınalma emri ve teslim alma raporu gibi kaynak belgelerin yaratılmasında ve işletme içi ve işletme dışı raporların üretilmesinde kullanılır. Bu üç sistem satınalma. edinilen mal ve hizmetlerle ilgili tüm belgelerin ve yönetsel raporların hazırlanması işlevlerini kapsar. mal ve hizmetlere ilişkin faturaların doğruluğunun ve geçerliliğinin onaylanması.) kastedilmektedir. gereksinim duyulana kadar malların depolanması. teslim alma. Açık Satış Emirleri Raporunu henüz tamamlanmamış olan satınalma emirlerini araştırmak için kullanabilir veya nakit ödemeler yöneticisi gelecekte hangi faturaların ödeneceğine karar vermek için nakit gereksinim tahminlerini kullanabilir. su. stok yönetim ve finans/muhasebe örgütsel fonksiyonlarının yönetimi altında yerine getirilir. o işletmenin faaliyetlerini sürdürebilmek için gereksinim duyduğu mal ve hizmetleri edinmek amacıyla yapmış olduğu işlevlerden oluşur. Stok kayıtları birçok satınalma işleminin başlıca kaynağı iken. işletme dışındaki kişi ve kurumlardan sağlanan hizmetler(tamir. ticari mallar ve sabit varlıklar ifade edilmektedir. ? Satınalma. Örneğin satınalma departmanı yöneticisi. borç hesaplarının izlenmesi. “borç hesapları işleme sistemi” ve “nakit ödemeler işleme sistemi” içinde ele alacağız. Sistemler işletmenin tüm tedarik faaliyetleri ile ilgili verileri sağlayarak kayıt sistemini(defterlere) desteklerler. İşletme çalışanlarına ödenen ücretler de bir hizmet karşılığı olmakla birlikte bu ünite kapsamında ele alınmayacaktır. Harcama döngüsünün uygulama sistemlerini oluşturan bu işlevleri “satınalma işlemleri işleme sistemi”. satıcı faturaları veya diğer bir ifadeyle alış faturaları da borç veya ödeme işlemlerinin veri kaynağıdır. Burada mal kelimesi ile hammaddeler.83 - . Mal ve hizmetlerin nakit karşılığı satıcılardan edinimini kapsayan harcama döngüsü. nakit ödemelerin hızlı ve doğru bir biçimde kaydedilmesi ve sınıflanması.GİRİŞ Bir işletmenin harcama döngüsü. elektrik. borç hesapları ve nakit ödemeler sistemleri çeşitli düzeylerdeki yöneticilerin kullanımı için çok sayıda rapor hazırlarlar.

harcama döngüsünü başlatan belge olup.b. Mahsup Fişi. Bazı durumlarda bu belgeler otomatik olarak terminallerden veri girişiyle yaratılabilirler. Örneğin. Satınalma İsteği. Teslim Alma Raporu. Kodlar Kodlar satınalma ve nakit tahsilat işlemlerinin kaydına yardım edebilir. satınalma yöneticisi tarafından imzalanan bir belgedir. çünkü grup kodları birkaç boyutu kapsar. bir kopyası borç hesaplarına gönderilir. ? Harcama döngüsünde işlenen veriler nelerdir ve nerelerden sağlanır? Elle işleme yapan bir işletmede bulunan harcama döngüsünün kaynak belgeleri. Büyük defter hesapları için kullanılan kodlara ek olarak satıcılar. Satınalma Emri. nakit ödeme işlemleriyle ilgili veri girişi için kullanılabilir. biri teslimalma departmanına. satınalma emirleri. Bu fişler daha sonra günlük olarak primanotalara (fiş icmaline) kaydedilir. Satınalma İsteği. Primanotalardan(fiş icmalinden) alınan toplamlar muhasebe defterlerine kaydedilecektir. Alış Faturası. Bu belge konsinye gönderilen veya müşteri tarafından iade edilen malları göstermek için de kullanılır. Sipariş emirleri genellikle çok kopyalı olarak hazırlanır ve bu kopyalardan biri satıcıya. için kodlar girilebilir. işletmenin mal satın aldığı satıcının kodu 320 01 26 01 3 olsun. Bu belgede teslim alınan malların miktarları ve durumları gösterilir. Teslimalma raporunun bir kopyası depoda kalırken. istemi yapan departmanın adı ve onaylayan kişinin adı gibi veriler yer alır. Ödeme Belgesi (Kasa Tediye Fişi) ve diğer belgelerden oluşur.lar departman yöneticileri. v. alıcılar. ödemeler. satınalma departmanı yöneticisi bu belgeye göre satınalma emrini hazırlar. gönderme şekli. Bu kod şu bilgileri içerecektir. Önceden biçimlendirilmiş ekranlar alışlar. miktarı. gerekli olacağı tarih. Bu belgede sipariş edilen malların satın alınacağı satıcının adı ve adresi. Dahası. malları teslim alan kişi tarafından düzenlenen bir belgedir. 320 01 26 01 Satıcılar Hesabı(Büyük Defter Hesabı) Ürün Grubu Satıcının İli Satıcının Özel Kodu . Bir veya birden çok satıcıdan mal vaya hizmet satın alınmasıyla ilgili fatura işletmeye ulaştığında mahsup fişi hazırlanır. Teslim Alma Raporu. satıcı tarih kütükleri. bilgisayara daha az hata ile veri girişini sağlamak için bazı kaynak belgeler yaratılabilir. teslim alma ve depolama departmanları ve üretim işletmelerinde üretim departmanıdır. Satınalma Emri. ürünler. Satınalmalar gibi işlemler kaydedilirken grup kodları önemlidir. Bu fişler bir harcama işleminde borç hesaplarına(satıcılar hesabına) kayıt için kullanılırlar. Bu belge daha önce düzenlenmiş olan satınalma emirleri ile ilişkilendirilir. Yukarıda açıklanan tüm belgeler bilgisayar destekli sistemlerde kullanılabilir. nakit tahsilat ve ödemeler dışında kalan mali karakterli işlemler için kullanılan belgedir. siparişe ilişkin bilgiler yer alır. Bu belgede gereksinim duyulan malın cinsi. satış iadeleri.84 - . biri borç hesaplarına ve bir diğeri de stok kontrole gönderilir.

istenen yönetsel raporların çeşitliliğine. Satıcılar Tarih ve Referans kütüğüdür. Birinci yöntem olan fişli yöntemde. Sipariş edilen her bir kalemin durumunu gösteren kütük olup. Kütük tanıtım verilerini saklamanın yanında içerdiği diğer verilerle satıcı performansının değerlenmesinde ve çeşitli sipariş kararlarının alınmasında kullanılır. Bir çok işletmede satıcılar ana kütüğü her bir satıcıya olan mevcut borcu gösterdiğinden borç hesapları yardımcı defteri olarak kullanılmaktadır. birden çok . Sipariş sadece.3 Sağlama Sayısı VERİ TABANI Bir işletmenin veri tabanı bilindiği gibi ana kütükler. ! Gelir döngüsü veri tabanı ile harcama döngüsü veri tabanını karşılaştırarak benzer ve farklı yönlerini irdeleyiniz. açık yani henüz ödenmesi onaylanmamış satınalma emirlerinin derlenmiş halidir. siparişte ayrıntılandırılmış olan tüm malların kabulü ve teslim alınması tamamlandıktan sonra kapatılır. ortalama teslim zamanı. Bu kütüklerin içeriği ve sayısı işletmeden işletmeye müşteri ve hizmet sağlayanların tiplerine göre. Stoklar Ana Kütüğü ve Açık Fişler Ana Kütüğüdür. Teslim Alma Raporları Kütüğü ve Nakit Ödemeler İşlem Kütüğüdür. bilgisayar kullnımının derecesine ve veri tabanının yapısına göre değişir. İşlem kütükleri. adres. yapılan iadelerin oranı ve o satıcıdan yapılan alışlara ilişkin tarihsel veriler yer alır. Stoklar Ana Kütüğü Depoda saklanan veya bir satıcıdan düzenli olarak sipariş edilen her bir stok kaleminin kaydını içerir. Kütükteki kayıtların ve verilerin sürekli olarak günlenmesi önemlidir Satıcılara ilişkin bilgilerdeki veya hesap durumundaki değişiklikler hemen kütüğe işlenmelidir. Satınalma departmanı. Bu kayıtlar stokları yönetmek ve büyük defterdeki stok kalanlarını desteklemek için kullanılır. Satıcı Ana Kütüğü.85 - . Harcama döngüsü veri tabanındaki ana kütükler. Referans ve Tarih kütüğü ise. işlem kütükleri ve tarih ve referans kütüklerinden oluşmaktadır. Satınalma Emirleri Ana Kütüğü. Satınalma Emirleri Ana Kütüğü Bu kütükte verilen siparişin satınalma emrine ilişkin bilgiler yer alır. Açık Fiş Kütüğü Bilindiği gibi ödemelerin muhasebeleştirilmesinde fişli ve fişsiz olmak üzere iki yöntem vardır. siparişi tam olarak karşılama oranı . telefon numarası. Ana Kütükler Satıcılar Ana Kütüğü Bu kütüğe genellikle uygun bir satıcı seçilirken satınalma personeli tarafından erişilir. alışları izlemede tutmak için alış emirleri ana kütüğünde bir kayıt yaratır. Kütükte satıcılarla ilgili isim. Satıcılara ilişkin bu tanıtım verileri satınalma emirlerinin hazırlanmasında ve ödemelerin yapılmasında kullanılır. iskonto oranı.

Bilgisayar destekli sistemde sadece birkaç temel kalem manyetik ortamda saklanır. depolanması işlevlerini kapsamaktadır. Burada temel ve sıralama anahtarı fiş numarasıdır.86 - . Şekil 7. bir işletmede satınalma işlemleri satınalma isteğinin düzenlenmesi.alış faturası birleştirilerek tek bir ödeme fişi hazırlanır.1’de bir işletmenin satınalma işlemlerinin işlem ve belge akışı görülmektedir. Fiziksel olarak teslimalma raporları çoğunlukla satınalma emri belgesinin ikinci kopyasıdır. bu kütükteki her bir kayıt. Tarih ve Referans Kütükleri Satıcılar Tarih ve Referans Kütüğü Satıcılar referans ve tarih kütüğü her bir aktif satıcı ile ilgili veri özetlerini içerir. Bu nedenle tipik bir teslimalma raporu aynen satınalma belgesinde olduğu gibi bir başlık bölümüne ve teslim almaya ilişkin olarak her bir kalemin tanıtım kodunu. sipariş edilen miktarı. Elle tutulan sistemde nakit ödemeler işlem kütüğü. Bu kütükten alınan veri. her bir ödeme fişi için açık fişler ana kütüğüne kayıt yapılır. SATINALMA İŞLEMLERİ İŞLEME SİSTEMİ Daha önce de belirtildiği gibi. brüt fatura tutarını her bir faturaya yapılan kasa iskontolarını. satınalma emrinin hazırlanması ve satıcıya gönderilmesi. net fatura tutarlarını. kaydedilen ödemenin tarihini. ödeme fişi numarasını (fiş sistemi kullanılıyorsa). Nakit Ödemeler İşlem Kütüğü Bu kütüğün amacı yapılan her bir nakit ödemenin ayrıntılarını kronolojik sıra içinde göstermektir. teslimalınan miktarı ve teslimalma tarihini içeren bir veya birkaç satırı kapsar. Fişli sistemin elle yürütülmesinde borçlar yardımcı defterine gerek kalmayabilir. nakit ödemeler günlüğü olarak isimlendirilir. çek tutarlarını ve çek numaralarını içerir. satıcı tanıtımını. satıcı seçimi. sipariş verilecek satıcıların seçimi ve satınalma eğilimlerinin analizi için kullanılır. açıklamasını. Burada her bir fatura yerine. Elle tutulan sistemde açık fiş kütüğü (dosyası) ödeme fişlerinin kopyalarından oluşur. Bu amaca uygun olarak. Böyle bir sistemde ödenmemiş fişlerin ayrıntıları fiş kayıtlarından belirlenebilir. malların teslim alınması ve teslim alma raporunun hazırlanması. çünkü faturaların ve diğer belgelerin kopyaları erişilebilir bir kütükte saklanmaktadır. Bilgisayar destekli sistemlerde kayıtlar manyetik ortamlarda saklanır. Bu kütükteki kayıt ödeme yapıldığında kapatılmaktadır. . bunun yerine açık (ödenecek) fişler ana kütüğü (dosyası) tüm ödeme yükümlülüklerinin kaydedildiği bir fiş kayıt listesi(primanota) şeklini alır. İşlem Kütükleri Teslimalma Raporları Kütüğü Bu kütük teslimalma rapor belgelerinin işlem kütüğüdür.

Bu istek depodan gelebileceği gibi çeşitli departmanlardan da gelebilir. teslim alma raporu ve fatura olmak üzere dört belge gereklidir. Teslim alma. Satınalma isteğini alan satınalma departmanı. Fatura uygunluk ve tamlık yönünden onaylandıktan sonra (11) borç hesapları departmanına gönderilir ve orada siparişe ilişkin diğer belgelerin kopyaları ile birleştirilir. Borç hesaplarına gönderilen kopya. Satıcının faturası geldiğinde (10) satınalma departmanındaki siparişe ilişkin belgelerle karşılaştırma yapılır. Daha sonra kontrol sonuçlarına göre bir teslim alma raporu hazırlanır. o departman tarafından onaylanır. teslim alınacak malların doğruluğunu ve tamlığını onaylamada kullanılacaktır. Teslim alma departmanındaki kopya. Bu raporun bir kopyası (8) depoya gönderilen mallara eklenir. Satınalma isteğinin isteği yapan departmana veya depoya gönderilen kopyası. Mallar geldiğinde teslim alma departmanındaki satınalma emri kopyası ile satıcının irsaliyesi karşılaştırılarak. dosyadan ilgili belgeleri çekerek çeşitli karşılaştırma ve kontrolleri yapar. ? Satınalma işlemleri üzerindeki kontroller nasıl sağlanabilir? . Satınalma işlemi için satınalma isteği. Satınalma İşlemleri İşleme Sistemi ve Belge Akışı. istenen malları sağlayabileceği bir satıcı seçecektir. Son kopya ise satınalma departmanında açık satınalma emirleri dosyasında fatura gelene kadar saklanır.6 8 Teslim alma 5 1 Depolama 2 9 Ayrıntılar Satıcı verisi Borç Hesapları 4 11 12 Nakit ödeme Satınalma 7 3 Satıcılar 10 13 Şekil 7.1. Depo görevlisi kopyayı imzalayarak borç hesaplarına gönderir (9). BORÇ HESAPLARI İŞLEME SİSTEMİ Borç hesapları departmanı satıcılara yapılacak ödemelerin başlatılmasından sorumludur. Satınalma isteği hangi departmandan geliyorsa.87 - . Teslim alma raporunun bir kopyası (7) açık satınalma emirlerini günlemek için satınalma departmanına gönderilir. Eğer mallar doğrudan istek yapan departmana gönderilirse. bu işlemleri o departmanın yöneticisi yapar. depolama işlevinden ayrı ve bağımsızdır. Her bir fatura borç hesaplarına gelince bir memur. burada istek ile karşılaştırılarak. yakın zamanda gelecek olan alış faturasının bir ön bildirimi niteliğindedir. istekte belirtilen gereksinimleri ne ölçüde karşıladığı incelenir. Satınalma işlemleri işleme sistemi bir satınalma isteğinin (1) yapılması ile başlar. Satınalma emrinin kopyaları satıcıya (3). satınalma emri. depoya veya istek yapan departmana (2) ve teslimalma departmanına (5) gönderilir. Birçok işletmede fatura satınalma departmanı atlanarak doğrudan borç hesaplarına gönderilir. borç hesaplarına (4). malların nicelik ve nitelik olarak kontrolü yapılır. Uygun satıcı seçildikten sonra bir satınalma emri (3) hazırlanır.

Muhasebedeki memur faturada yer alan kalemlere göre stoklar. Nakit ödeme işlemleri yukarıdaki açıklamalardan da anlaşılacağı gibi. Küçük tutarlardaki ödemeler ise bu amaçla kasada bulundurulan paradan karşılanmaktadır. Satıcılar 7 Banka Yardımcı defter 6 Muhasebe Defterleri Nakit Ödemeler İşleme Sistemi ve Veri Akışı. sabit varlık ve yönetim giderleri hesaplarına borç kaydı yapar. 4) birim fiyatların satınalma emriyle uygunluk içinde olduğunu ve 5) tüm hesaplamaların doğru olduğunu belirlemektir. işletme malzemesi. 2) faturalarda yer alan mal veya hizmetler istenenlere uygun olarak sipariş edilmiş olduğunu. Eğer tüm tutarlar uyuşuyorsa defterlere kaydedilir. Bir memur aynı zamanda fişlerin kaydını borç hesapları yardımcı defterinde. 3) mal veya hizmetlerin tam olarak teslim alınmış olduğunu. Bu toplama göre bir yevmiye kaydı yapılır. İnceleme tamamlandıktan ve fatura da dahil olmak üzere satınalma ile ilgili yukarıda belirtilen dört belge onaylandıktan sonra bir fiş takımı olarak toplanır ve günlük olarak dosyalanır. Fişli sistem kullanıldığında her bir alış faturasının ödenmesine ilişkin bir fiş düzenlenir (mahsup veya tediye fişi) ve bu fişler primanotalara kaydedilerek toplamları hesaplanır. Belge sistemi genel olarak tüm uygun belgelerin toplanmasını. Son olarak fişlerin asılları. gerçekte borç hesapları deparmanında başlamaktadır. Fatura onaylanmadan önce bu konularda hiçbir farklı durumun olmaması gerekir. Borç ve alacak kayıtlarının yığın toplamları primanota ile karşılaştırılır.2.2’de bir nakit ödemeler sistemi ve veri akışı görülmektedir. Fişlerin kopyaları harcamalarla ilgili çeşitli hesaplara kaydedilmek üzere muhasebeye gönderilir. . Periyodik olarak fiş takım dosyası gözden geçirilerek ödenmesi gereken fiş takımı dosyadan çıkartılır. Kontrollerin amacı.88 - . 1)satınalmanın onaylanmış olduğunu. onaylanmış kopyaları ise nakit ödemeler departmanına gönderilir (12). Belirli aralıklarla. NAKİT ÖDEMELER İŞLEME SİSTEMİ Nakit ödemeler sistemleri günlük nakit ödemeleri olduğu kadar çek ile yapılan ödemelerin işlenmesi ve kontrolu için tasarlanmaktadır. Şekil 7. satıcıların hesaplarının alacağına yapar. doğrulanmasını ve ödemenin yapılmadan önce incelenmesini sağlamak için bir inceleme tekniğidir. Ödeme verisi Borç hesapları Ayrıntılar 1 4 Nakit ödeme 5 8 İç Denetim 2 3 Şekil 7.Bir satınalma işlemi üzerinde başlıca kontroller belge sistemi kullanılarak elde edilir. İşletmelerde genellikle ödemeler çekle yapılmaktadır. Ödenecek tutar (varsa iskonto) ve diğer kalemler hesaplanır. Belgelerin bu incelemesi “karşılaştırma süreci” olarak isimlendirilir ve belgelerin sürecin adımlarını kanıtladığı varsayılır. kanıtlayıcı belgeleriyle birlikte borcun ödeme tarihine göre düzenlenen bir dosyada saklanır.

. Bu departmanda bir memur fişlerin ve belgelerin doğruluk ve tamlığını kontrol ederek. Sonraki aşamada satınalma emri ile ilgili veri. Nakit ödeme memuru ödeme ile ilgili tüm ispat edici belgeleri mühürleyerek ödeme ile ilgili olarak düzenlenen fişe iliştirir ve dosyalanır. Bu liste stok kontrol yöneticisi tarafından incelenip. satınalma bölümündeki terminal aracılığıyla girilir. Çekler bir primanotaya kaydedilerek toplam ödeme tutarı hesaplanır. Satınalma emrinin bir kopyası çevrim içi açık satınalma emirleri kütüğünde yer alır. gün boyunca işlenen satınalma emirlerinin bir listesi ile stok durum raporunu yazıcıdan döker. ? Satın alınacak siparişleri karşılayabilecek satıcıların seçimi için veriler hangi kütükten ve ne şekilde sağlanır? Çevrimiçi satıcı referans kütüğünden satıcı performans raporları incelenerek. Girilen veriler stok kalem numaralarını. ! Ön muhasebe fişlerinin kullanılmadığı bir işletmede nakit ödeme işlemlerinin nasıl işlediğini ve kontrollerin nasıl olabileceğini tartışınız. Eğer yevmiye toplamları yardımcı defterde borç hesaplarına kaydedilen tutarlara uygunsa büyük defterdeki hesaplara kayıt yapılır (6). seçilen satıcıların kodlarını ve siparişin beklenen teslim tarihini içerir. Satınalma süreci bir mal sipariş listesinin yazıcıdan dökümünün alınması ile başlar. onaylandıktan sonra satınalma departmanına gönderilir. Eğer satınalma emrinin düzeltilmesi gerekiyorsa. Satınalma İşlemlerinin İşlenmesi Depoda veya herhangi bir departmanda satınalma isteğinin hazırlanması için stok kayıtlarının incelenmesi ve yeniden sipariş noktasının altına düşen kalemlerin belirlenmesi gerekir. Her bir satınalma emrine. Gün sonunda program. Sonuçta satıcılar. Bu satınalma emirleri işlem verisi bir biçimleme programı tarafından onaylandıktan sonra bir satınalma işlem kütüğünde geçici olarak saklanır. Ödenecek toplam tutar belirlendikten sonra satıcılar yardımcı defterindeki ilgili hesaplara kayıt yapılarak (2) fişler ve kanıtlayıcı belgeler nakit ödemeler departmanına gönderilir (1). Satınalma yetkilisi satınalma emrini inceler ve onaylar. Bu adım satış işlemleri yığınları. BİLGİSAYAR DESTEKLİ İŞLEME SİSTEMİ Bilgisayar destekli sistem kullanıldığında alışlar ve nakit ödemelere ilişkin işlemler yığın işleme sistemi. stoklar ana kütüğünü günlemek için işlenirken yerine getirilebilir. miktarları. çekleri düzenler ve yetkili kişiye imzalattırarak satıcıya gönderir (4). Bu toplama göre bir yevmiye kaydı yapılır ve büyük defter departmanına gönderilir (3). bilgisayar sistemi özdevimli olarak numara ve tarih verir. Aynı zamanda sipariş edilen kalemlerin miktarları. çevrim içi işleme sistemi veya iki sistemin bileşimi ile yapılır. listede yer alan kalemlerin sağlanabileceği satıcılar seçilir. Onaylanan ve imzalanan satınalma emri satıcıya gönderilir. satınalma yöneticisi satınalma işlem verisini terminal aracılığıyla geri alır değişiklikleri yapar ve düzeltilmiş satınalma emri yazıcıdan alınır. stoklar ana kütükleri ve işlem kütüğünden alınan verilere dayanarak yazıcıdan satınalma emri çıktısı alınır.89 - .genellikle her gün bir memur o gün ödenecek fiş takımını dosyadan çıkarır. stoklar ana kütüğünde kendilerine ayrılan kayıtlar arasında yer alır.

Satın almayı başlat Günleme sırasında yapılmış olabilir Özet veri ve rapor çıktısı Stoklar ana kütüğü Yeniden sipariş listesi Satıcı tarih ve referans kütüğü Satıcı değerlendirme veri ekranı Satıcı seçimi ve listeye kayıt Satınalma Departmanı tarafından yapılır Mal sipariş listesi (çoğaltılmış) Satınalma emri veri girişi İstisna ve hata raporu Satınalma işlem verisini biçimleme ve kütükte saklama Satıcı Ana Kütüğü Satınalma işlem verisi Açık alış emirleri kütüğü Kütükleri günleme ve çıktıları basma Stoklar Ana Kütüğü Satınalma emirleri listesi Satınalma emirleri listesi Stok Durum Raporu Gün sonunda çıktı alınır Satınalma yöneticisi tarafından yapılır İnceleme ve İmza Satınalma yöneticisine Stok yöneticisine Satıcıya Şekil 7.3.90 - . Çevrimiçi Satınalma İşlemleri İşleme Süreci. .

Eğer siparişlerde bir eksiklik varsa. Bir teslim alma programı girilen verileri çevrimiçi açık satınalma emirleri kütüğüyle karşılıklı kontrol eder. teslim alma raporunun hazırlanması Teslimalma raporu Stok Ana Kütüğü Teslimalma işlemleri Ambara ve borç hesaplarına Satıcı Tarih Kütüğü Ana Kütüklerin Günlenmesi Açık Satınalma Sipariş Kütüğü Teslimalma Raporu Kütüğü Karşılanamayan siparişler kütüğü Borç Hesapları Sürecine Şekil 7. Çevrimiçi Teslimalma İşlemleri İşleme Süreci. Sonra sayıları ve malların envanter numaralarını bölüm terminaline satınalma emri numarasıyla birlikte girer.Teslim Alma İşlemlerinin İşlenmesi Teslim alma bölümündeki bir memur önce teslim alınan malları sayar ve gözden geçirir. gelen mallar kabul edilmeyerek işlem Satıcıdan Teslim alınanın sayısı ve kontrolü: Karşılaştırma Ambalajlama fişi Teslimalma Memuru tarafından yerine getirilir Teslim almaların girilmesi İstisna ve Hata Görüntüsü Açık Satınalma Sipariş Kütüğü Teslim alma verisinin biçimlenmesi.4.91 - . Program herhangi bir farkı veya hatayı ekranda gösterir. .

Program önceden numaralanmış iki kopya tediye fişinin basımını gerçekleştirir. Kabul edilmesi halinde. tediye fişlerini. borç hesaplarını izleyen bir memur tutarların doğruluğunu gözden geçirerek bunları teslim alma raporlarındaki miktarlarla karşılaştırır ve fatura yığınının toplamını. satıcı kodlarını. faturaları ve teslim alma raporlarıyla birlikte bir kütüğe alır. Program her bir faturanın tutarını ilgili borç hesabının kalanına ekler. “Satıcı tarih kütüğüne” teslim alma tarihini kaydeder. Teslimalma programı aynı zamanda. Daha sonra da fatura yığını verisi gün sonuna kadar manyetik ortamda saklanır. satınalma sipariş numaralarını. ● ● ? Bir teslim alma programının yerine getirdiği işlevler nelerdir? Borç Hesapları Kayıt Süreci Satıcılardan faturalar alındıkça. Ek olarak program tediye fişlerini bir manyetik disk kütüğünde saklar. faturaları açık faturalar kütüğüne ekler ve ardışık olarak sıralanmış yevmiye fişlerini büyük defter işlem kütüğüne katar. mal kalemlerinin kodlarını. Kayıt zamanı geldiğinde borç hesapları kayıt programı. . Bu işlem yapılmadan önce program. miktarları. Böylece tek bir satıcı ile ilgili birden çok fatura varsa bunlar tek bir fişte birleştirilir. ● Eldeki miktarı arttırarak ve verilmiş sipariş miktarını silerek “stoklar ana kütüğünü” günler . program önceden ardışık olarak numaralanmış olan teslim alma raporunun dökümünü yapar. açık satınalma emirleri kütüğünde görünenlerle miktarları karşılıklı kontrol ederek doğrular.sona erdirilir. Program aynı zamanda bir fiş listesinin ve özetinin dökümünü yapar. yığın toplamlarını tekrar hesaplar ve önceden belirlenmiş olan ve tekrar hesaplanan yığın toplamları arasındaki çelişkileri ekranda gösterir. vade tarihlerini ve her bir faturanın tutarını bölümdeki terminal aracılığıyla girer. girilen verilerin doğruluğunu inceler. ? Borç hesaplarının bilgisayar destekli sistemde izlenmesinin yararları nelerdir? Borç hesapları kaydetme programı veya ilgili bir program satıcılar ana kütüğüne kayıt sırasında çeşitli çıktılar yaratır. faturalaların etkilediği satıcılar ana kütüğünü günler. Hiçbir sınıflamaya gerek yoktur. Bundan böyle tediyeler nakit ödeme işlemlerinde kullanılmak üzere ve referanslar için uygun duruma gelmiştir. Biçimleme programı. Son olarak program yığın toplamını ve verideki herhangi bir hatayı ekranda gösterir. Diğer yandan açık satınalma emirleri kütüğü kontrol edilir (doğrulanır) ve eğer bütün sipariş edilen miktarlar teslim alınmış ve faturalanmış ise satınalma emri kapatılır ve kayıt satıcılar tarih kütüğüne transfer edilir. Raporun bir kopyası mallarla birlikte depoya gönderilir ve burada depo görevlisi tarafından imzalanarak borç hesapları departmanına gönderilir. satıcı koduna uygun olarak fatura verisini sıraya koyar. çünkü program her bir satıcının kaydına doğrudan erişir ve bulunduğu kütükten yeniden elde eder. Siparişlerin teslim alınmayan kısımlarını içeren “açık satınalma emirleri kütüğünde” teslim alınan miktarları kaydeder. Borç hesaplarını izleyen görevli. fatura numaralarını.92 - .

Program ödenen tutarların bir özet ra. Bölümüne Borç Hesapları Bölümüne Rapor Hazırlama Sürecine Kaydetme Sürecine Nakit Ödemeler Sürecine Şekil 7. Daha sonra bir günleme ve çıktı (print) programı ödeme fişlerini satıcı hesaplarına uygun olarak ardışık biçimde (hesap kod sırasına göre) kaydeder.5. satıcı hesap kodlarına göre verileri sıraya koyar. Bu fişler fişin ödeneceği vadeye kadar işlenmek üzere hazırlanır.Satıcılardan Teslim alma Raporları Satıcı Faturaları Teslimalma Raporu Borç Hesapları Memuru Tarafından Yapılır Gözle kontrol.93 - . Sonraki adımda bir sıralama programı. ödeme vadesi gelen fiş yığını kütükten alınır. Çevrimiçi Satınalma İşlemleri-Borç Hesapları İşleme Süreci. Her sabah. yığın toplamlarının hazırlanması Yığın toplamı İstisna ve Hata Gösterimi Satıcı Faturaları Faturalanmış tutarların ve Toplamların Girilmesi Satıcı Faturası Teslim Alma Raporu Girilen Verinin Biçimlenmesi Açık Satınalma Sipariş Kütüğü Borç Hesapları Ana Kütüğü Faturalardan Alınan Borç Verisi Gün sonuna kadar biriktirilir Açık Satınalma Sipariş Kütüğü Borçların ve Diğer Kütüklerin Günlenmesi ve Makbuzların Hazırlanması Satıcının Tarih Kütüğü Tediye 1 Makbuzları Ödenmemiş Faturalar 2 Makbuz ve Özet Açık Faturalar Kütüğü Büyük Defter İşlem Kütüğü Tediye Makbuzları Kütüğü İstisna ve Özet Görüntüsü Maliyet Kontrolü veya Kaynak Yön. Yığın toplamları hesaplanmış ve ödeme verileri manyetik bant üzerine işlenmiştir. Nakit Ödemeler İşleme Sistemi Nakit ödemeler işleme sistemine ilişkin aşağıdaki çizimden de görüleceği gibi tediye fişlerinin basılı kopyası süreci başlatmaktadır.

Son olarak program. Ayrıca.94 - . ödenen faturaları açık faturalar kütüğünden siler ve ödemelerle ilgili bilgileri satıcı tarih kütüğüne yerleştirir.porunu. Çek Dökümü ve Diğer Çıktılar Tediye Verisi Herbir Geçişin Çıktısı Benzer Rapordur Satıcı Tarih Kütüğü Giriş-1 Satıcı Numarasına Göre Sıralama Çek Listesi Likit Ödemeler Özeti Büyük Defter İşlem Kütüğü Çekler (Makbuzları İçeren) A Nakit Ödemeye Finansal Yönetim Kaydetme Sürecine Satıcılara Şekil 7. . ? Elle ve bilgisayar destekli olarak yürütülen nakit ödemeler işleme sistemlerini temel işleyiş bakımından farklılıkları nelerdir? Borç Hesapları Sürecinden Tediye Makbuzu Yığın Toplamı Hazırlanması Yığın toplamı A Tediye Makbuzları Sıralanmış Tediye Verisi Biçimleme İstisna ve Özet Raporu Borç Hesapları Ana Kütüğü Açık Faturalar Ana Kütüğü Günlenmiş Borç Hesapları Kütüğü. çek kayıtlarını ve çekleri yazıcıdan basılı halde verir.6. Yığın Nakit Ödeme İşlemleri İşleme Süreci. herbir ödeme fişinden borçlu tutarları ve hesapları alarak biriktirir ve nakit ödemelerin toplamıyla birlikte borçların toplamı bir günlük fişte özetlenerek büyük defter işlem kütüğüne yüklenir.

siparişin verilmesi. ilk fatura tarihi belirtilerek kütükten doğrudan döküm olarak alınabilir . Bu bilgilere bağlı olarak da nakit gereksinimi belirlenerek. alış faturası. Bu sürecin ürettiği başlıca yönetsel rapor ise. borç yükümlülüğünün geçerliliğinin araştırılması. ekonomik sipariş miktarı formülüyle birlikte satınalma siparişinde kullanılacak olan miktarları sağlar. gelecek dönemde her bir stok kaleminin tahmini kullanımını planlar ve eğer hiç sipariş yapılmazsa mevcut malın hangi tarihte tükeneceğini tahmin eder. Rapor.95 - . satınalma sipariş listeleri. işlemlerin defterlere kaydedilmesi ve gerekli finansal raporlar ile diğer çıktıların hazırlanmasını kapsar. Nakit ödeme işlemlerinin işleme sürecinde üretilen iki önemli rapor. stok durum raporu. ne zaman sipariş verileceği ve kime sipariş verileceği ile ilgilidir. alışlar günlüğü ve özeti ile borçlar raporu yer almaktadır. hangi faturaların daha acil ilgi gerektirdiğini belirlemek için vade tarihlerine göre faturaları sıraya koyar. malların teslim alınması ve depolanması. açık satınalma emri raporu. Bu formattaki bir rapor. Beklenen stok çıkışları raporu. ne kadar sipariş verileceğine ilişkin karar vermeye yardım eder. Satıcı performans raporları ise satıcı seçimine ilişkin kararlara yardımcı olur. teslim alma raporu. Bu rapor son rapordan itibaren her bir stok kaleminin kullanım ve değişim oranını gösterir. Döngünün işlevleri (mal için) gereksinimlerin onayı. Özet Bir işletmenin harcama döngüsü. Veri tabanı işletmelerin gereksinimlerine göre sayısı ve kapsamı deği. satınalma emri. Döngüde kullanılan verilerin birçoğu satıcılardan ve stok kayıtlarından sağlanır. nakit bütçesi veya nakit akış tablosudur. satıcılardan gereksinim duyulan mal ve hizmetlerin satın alınmasını içerir. Faturalar vade tarihlerine göre ayrıldıktan sonra rapor. Bu rapordaki değerler. çek kayıtları ve ilgili nakit ödemeler özet raporu ile nakit gereksinim raporudur. Fiş kayıt ve özeti. ! Bu ünitede ve bundan sonraki ünitelerde kullanılan akış çizeneği sembollerinin anlamlarının kitabınızın sonunda yer aldığını unutmayınız. Bu raporlar öncelikle ödenen tutarları gösterir ve daha sonra belirli günlerde ödenecek tutarları listeler. tediye fişi ve çekten oluşur. teslim alma raporlarının özeti. ✔ Stok yöneticisinin vereceği kararlar için gerekli olan veriler hangi kütüklerden sağlanabilir? Stok yöneticisi tarafından verilen kararlar.İŞLEMSEL VE YÖNETSEL RAPORLAR Satınalma işlemlerinin işlenmesi sırasında üretilebilen işlemsel raporların içinde . Stok kullanım raporu. Bu kararlardan ne zaman sipariş verileceği kararına “yeniden mal sipariş raporu” ve “beklenen stok çıkışları raporu” yardımcı olacaktır. rapor alınacaktır. açık faturalar kütüğündeki veriden hazırlanabilir. Satınalma ve nakit ödeme verisini girmek için çevrimiçi sistemlerde önceden biçimlendirilmiş ekranlar kullanılabilir. denetim izi için önemli bağlantı sağlar Borçlar raporu tüm ödenmemiş faturaları gösterir. Kullanılan belgeler satınalma isteği.

borç hesapları kayıtlarının izlenmesi ve nakit ödemeler işleme sistemlerinden oluşur. Faturalama 3. Veri işleme. Sorular 1. Borç hesapları d. normalde aşağıdaki departmanlardan hangisi satınalma emirlerinin hazırlanmasından sorumlu olmalıdır? a. işlem kütükleri. Satınalma işlemleri işleme sisteminde. Nakit ödemeler b.96 - . Nakit ödemeler b. Harcama döngüsü işleme sistemleri. Satıcı b. Satınalma c. veri işleme sırasında çeşitli işlemsel ve yönetsel raporlar yaratır. Depo 4. Satınalma işlemleri işleme sisteminde. tarih ve referans kütüklerinden oluşur. Faturalama 2. Depolama e. Teslim alma d.şen ana kütükler. Satınalma c. Depolama e. İşlemeler elle veya bilgisayar destekli sistemlerle yapılabilir. Teslim alma d. girilen verileri hangi kütükle karşılaştırarak kontrol eder? . Bilgisayar destekli sistemde bir teslim alma programı. satınalma işlemleri işleme sistemi. Satınalma işlevinin muhasebeleştirilmesini sağlamak için satınalma isteğinin kopyaları aşağıdakilerden hangisine gönderilmelidir? a. Teslim alma e. Nakit ödemeler c. normalde aşağıdaki departmanlardan hangisi satınalma isteğinin hazırlanmasından sorumlu olmalıdır? a.

Açık satış emirleri raporu .a. Nakit ödemeler kütüğü d. Satıcılar referans kütüğü b. Sipariş listeleri e. Borç hesapları kütüğü 5. Aşağıdaki raporlardan hangisi satınalma işlemlerinin işlenmesi sırasında yaratılan yönetsel raporlardandır? a.97 - . Nakit Bütçesi b. Stok durum raporu c. Borçlar raporu d. Stoklar ana kütüğü c. Açık satınalma emirleri kütüğü e.

98 - .. Ünitede ayrıca işletme yönetiminin gereksinim duyduğu raporların ve listelerin neler olduğu da açıklanmıştır. Üretim işlemleri döngüsüyle ilgili veri kaynaklarının neler olduğu.. bu belgelerin işleme sistemi içindeki yeri adım adım ele alınmıştır.Üretim Döngüsü Bu Ünitede.. Bu ünite daha önce gördüğünüz muhasebe dersleri ve özellikle maliyet muhasebesi dersi konularıyla ilişkilidir. . Ayrıca ünitede verilen belge ve rapor örneklerini metinlerle birlikte ele alarak çalışınız.. Bu nedenle gerektiğinde o ders kitaplarındaki konuları gözden geçirmeniz konuyu daha kolay anlamanıza yardımcı olacaktır. 8 ÜNİTE Çalışma Biçimine İlişkin Olarak.

2’de işlemler listesi örneği veril- . Birim ADET ADET ADET ADET KG. donanımları ve yazılımları birbirlerinden farklıdır. depolama. tasarım mühendisliği.5 İnce Yağ Pedal 1. Bu amaçla kullanılan belgeler işletmeden işletmeye farklılık gösterecektir. stok kontrolü.5 Saç Şekil 8. İşlemler listesi mamulü oluşturan her bir parça dikkate alınarak hazırlanır. yapılan işin hangi iş merkezini ilgilendirdiği. ✔ Üretim işlemleri döngüsünde kullanılan belgeler nelerdir? Ürün Ağacı (Malzeme Listesi): Üretim başlamadan önce mamul tasarımı veya ilgili birim tarafından hazırlanan ürün ağaçları. teslim alma. maliyet muhasebesi ve duran varlık muhasebesi fonksiyonlarını içermektedir. Bu belgede. belli bir mamulü oluşturan parçaların bir listesidir. üretim planlama ve üretim ile ilgili diğer birimler üretim işleme döngüsüne veri sağlamaktadır.1’de verilmiştir. Ürün ağacı gibi. Miktar 4 4 1 1 2 3 0. ADET KG. Şekil 8. 19XX Mamul Kodu : 1520010001 Stok No 4114140100 4022120000 4038800000 4113683000 0009705100 0009705300 0009710090 Adı Çamurluk Tekerlek Cam Ön Takım 0.99 - . işlemler listesi de özellikle standart maliyetlerin belirlenmesinde ve işletme bütçelerinin hazırlanmasında kullanılmaktadır. Ürün Ağacı Örneği.450 ? Ürün ağacında hangi bilgiler yer alır? İşlemler Listesi: Mamul üretim için gerekli işlemlerin sırasal olarak belirtildiği belgedir. ÜRÜN AĞACI Mamul Adı : Malzeme Taşıma Aracı Tarih: 01. işçilik ve üretim emirleriyle ilgilidir. Üretim işletmelerindeki bu faaliyetler. işlemin yapılması için hangi makinaların gerekli olduğu ve işlem için gerekli sürenin ne olduğu belirlenir. üretim kontrolü. Bununla birlikte satış. Çünkü işletmelerin büyüklükleri. Ürün ağacı örneği Şekil 8.01.1.GİRİŞ Malzemenin çeşitli işlemlerden geçirilerek mamul haline getirilmesi işlemi üretim döngüsü olarak ifade edilmektedir. üretimde kullanılan malzeme. VERİ KAYNAKLARI VE GİRDİLER Üretim işleme döngüsünde kullanılan veriler genellikle üretim faaliyetleri. faaliyet konuları.

100 - . varsa müşterinin numarası.19XX Standart Süre(dk. ? Satın alma istek fişini kim. satın alma istek fişini düzenleyerek satın alma birimine iletecektir. Mamul Kodu : 1520010001 Sorumluluk Açıklama Otomatik Preste Taşlama Parçaları Birleştirme Boyama Merkezi Kesim Kaynak Montaj Boya Makina Gereksinimi 10 tonluk Pres Hazırlama İşlem Süresi 15 Süresi 2 5 8 3 ! Ürün ağacı ile işlemler listesinin kullanım amaçlarını karşılaştırınız. Satın Alma İstek Fişi: İşletmenin ambarında hiç veya yeterince bulunmayan malzemenin satın alınması için düzenlenen belgedir. işin başlama ve bitiş tarihi gibi bilgiler yer alacaktır. İşlemler Listesi Örneği. Üretim Emri: Sipariş yöntemi ile çalışan işletmelerde alınan siparişler. İŞLEMLER LİSTESİ Mamul Adı : Malzeme Taşıma Aracı Hazırlayan Birim: Planlama Birimi Hazırlama Tarihi: 01. Eğer ambarda varsa istek miktarı kadar malzeme verilecektir. Malzeme istek fişi örneği Şekil 8.01. Üretim emirlerinin hazırlanmasından sonra ürün ağacındaki kalemler ambardan malzeme istek fişi ile çekilecektir. üretilecek mamul miktarı. İşletmede eğer varsa işlemler listesi ve ürün ağacı üretim emrine eklenebilir.3’de verilmiştir. . Bu bilgiler daha sonra stok kartlarına işlenecek ve maliyet bilgileri girilerek işlemler muhasebeleştirilecektir.) İşlem Kodu 002000 002010 002020 002050 : : : : : Şekil 8. Malzeme olmaması veya ilgili malzemenin en az stok düzeyinin altına düşmesi durumunda ise ambar. ne zaman düzenler? Malzeme İstek Fişi: İş merkezinin malzeme gereksinimlerinin karşılanması amacıyla ambardan malzeme çekilebilmesi için düzenlenen belgedir. İlgili iş merkezlerinden ambara malzeme isteği gelecektir.miştir. stok için üretim yapan işletmelerde ise üretim programına uygun olarak hazırlanan bu belgede mamul numarası.2.

? Satın alma istek fişi ile malzeme istek fişi arasındaki farklılık nedir? İşçilik Özeti Kartı: Bir iş merkezinin veya bir çalışanın belli bir iş üzerinde çalıştığı sürenin belirlenmesinde kullanılan belgedir. Malzeme İstek Fişi Örneği. .5 İşçilik Maliyeti: 675. Malzeme hareket kartı örneği Şekil 8./Saat Şekil 8. teslim alınan parça sayısı.4’te verilmiştir.000 Adet Üretim veya Sipariş Kodu : 960012 Malzeme Adı ve Kodu 4022120000 .101 - .000.Tekerlek Açıklama Tümü çelik gövdeli olmalı İstekte Bulunan Birim ve Yetkilisi: Teslim Alan: Teslim Eden: Şekil 8. İşçilik Özeti Kartı. Çalışılan süre. Bu belge üzerinde parçaların gideceği merkezin adı.00 Tamamlanan Parça Sayısı: 100 Adet Onaylayan: Semih KALE Saat Ücreti: 150. Bir merkezde işlemi biten parça bu kartla birlikte izleyen merkeze gönderilecektir.5’de verilmiştir.10.-TL. teslim alan ve teslim edenin adı soyadı ile imzaları gibi bilgiler yer alacaktır. Sorumluluk Merkezi: Montaj İşe Başlama Saati: 08.3. İŞÇİLİK ÖZETİ KARTI Çalışanın Sicil No: Çalışanın Adı Soyadı: 6145827412 Şafak Berk İşlem No: 002020 İş Bitiş Tarihi: 12. işlem gören parçaların hareketine yetki veren belgedir.000. Malzeme Hareket Kartı: İş merkezleri arasında. karşılığında hakedilen ücret ve işlem gören parça sayısı gibi bilgileri içeren kart örneği Şekil 8.19XX İşlem Tanımı: Parçaları Birleştirme Çalışılan Süre (saat): 4.-TL. yapılan ve yapılacak işlemin ne olduğu. iş merkezine geliş ve tamamlanıp bir sonraki merkeze gönderilme tarihi.4.MALZEME İSTEK FİŞİ İstekte Bulunan Birim : Montaj Fiş No : 0010 Tarih : 15.19XX Miktar 4.10.30 Sipariş No: 960012 Tarih: 15.

Satış tahminlerinin yapılmasında gelecek dönemlerde kesinleşen siparişler kesinlikle dikkate alınmalıdır. Satış tahminleri işletmelerin büyüklüğüne ve faaliyet konularına göre günlük. Malzeme Hareket Kartı Örneği.19XX 18. Belgede teslim alınan malzeme ile ilgili bilgiler. Teslim Alma Fişi Örneği.19XX Miktar 4.6’da verilmiştir. Hazırlanan bu satış tahminleri üretim programının hazırlanmasına da temel olacaktır.6.5. üç aylık veya yıllık olarak hazırlanabilir.102 - . Satış Tahminleri: İşletmenin gelecek dönemlerde satış miktarlarının ve birim satış fiyatlarının ne olması gerektiği işletmeler için önemlidir. mamul maliyetlemesinde ve çeşitli işletme kararlarının alınmasında kullanılacaktır.MALZEME HAREKET KARTI Gideceği İş Merkezi Yapılacak İşlemler Sipariş veya Üretim No Sipariş veya Üretim Başlama Tarihi İş Merkezine Geliş Tarihi Teslim Alınan Miktar Teslim Alan Teslim Eden Montaj Parçaların Birleştirilmesi 960012 15.000 Açıklama Tümü sağlam Teslim Eden: Teslim Alan: Şekil 8. haftalık. İşletmesi Sipariş No: 9610002 Malzeme Adı ve Kodu 4022120000-Tekerlek Birim Adet Belge No: 00000125 Tarih: 15. . Bu veri işletme bütçelerinin hazırlanmasında. ? Satış tahminlerinin kullanım amacı nedir? Teslim Alma Fişi: Satın alma işleminin tamamlanıp malzemenin işletmeye teslimi sırasında düzenlenen belgedir.19XX 100 Adet Semih KALE Murat ARSLAN Şekil 8.10.10. TESLİM ALMA FİŞİ Malzeme Gönderen Firma: ŞAFAK Tic. Teslim alma fişi örneği Şekil 8. malzemeyi teslim edenin ve teslim alanın adı soyadı ile imzası gibi bilgiler yer alır. aylık.10.

Bu kartlara bilgiler irsaliye veya faturadan hareketle kaydedilecektir. STOK KARTI İlk Madde ve Malzeme Adı : Stok Numarası : Ambar Yerleşim Yeri : Birim : GİREN Tarih Açıklama Miktar Birim Tutar Fiyat En Çok Bulunması Gereken Miktar : En Az Bulunması Gereken Miktar : Yeniden Sipariş Miktarı : Ortalama Birim Fiyat : ÇIKAN Miktar Birim Fiyat KALAN Tutar Miktar Birim Fiyat Tutar Şekil 8. satıcıya veya ambara iade edildiğinde bu kart üzerine işlenecektir.103 - . Malzeme Stokları Ana Kütüğü Mamul üretimi için gerekli olan malzeme stoklarına ilişkin bilgilerin izlendiği kütüktür. Stok kartlarına kayıt yapılırken kullanılacak belgeler neler olabilir? Tartışınız. üretime gönderildiğinde. donanım ve yazılımları işletmelerin bilgi gereksinimlerini değiştireceği için üretim faaliyetleri ile ilgili olarak kullanılan kütüklerde işletmeden işletmeye farklı olacaktır. faaliyet alanları. Bu kütüklerin bir kısmı diğer işleme döngüleri ile ilgilidir ve ilgili ünitelerden açıklanmıştır. İşletmenin üretim faaliyetleri ile ilgili olan kütüklerden önemli olanlar bu bölümde incelenecektir.7. Fatura işletmeye ulaştığında ise miktar bilgisi liralandırılacaktır. Stok Kartı Örneği. ! ! Stok değerleme yöntemleri ve stok kartları ile ilgili bilgi için maliyet muhasebesi ders kitaplarınıza bakınız. Stok kartı örneği Şekil 8. VERİ TABANI İşletmelerin üretim faaliyetleri ile ilgili oluşturdukları kütükler çok çeşitlidir.7’de verilmiştir. üretime verilen (çıkan) ve stoklardaki mevcut miktarı (kalan) göstermelidir.Stok Kartı: İşletmenin sahip olduğu malzeme stoklarının izlendiği belgedir. Büyük defter ana kütüğü. Malzeme stoklarına ilişkin her bir kayıt satın alınan (giren). Satın alınan malzemeler maliyet tutarları üzerinden karta kaydedilirken. sadece miktar bilgileri girilecektir. satıcılar ana kütüğü bunlara örneklerdir. . İşletmelerin büyüklükleri. üretime gönderilen malzeme belirlenen stok değerleme yöntemi esas alınarak maliyetlendirilecektir. İşletme için olanaklı ise siparişler ile ilgili bilgiler de kayıtlarda yer almalıdır. Malzeme satın alındığında. Malzeme satın alındığında fatura henüz düzenlenmemişse.

Herhangi bir malzeme unsuruna ulaşılmak istendiğinde “stok numarası” kullanılacaktır. . Yarı Mamul Stokları Ana Kütüğü İşletmelerde üretimde olan mamullere ilişkin maliyetlerin izlendiği kütüktür. Bir çok işletmede bu amaçla birden çok malzeme ambarı oluşturulmaktadır.104 - . İlgili siparişin veya işin numarası genellikle kütükten erişim için kullanılan kayıttır. ? Malzeme stoklarının gruplandırılması niçin önemlidir? Elle bilgi işlenen bir ortamda da malzeme hareketleriyle ilgili olarak için Şekil 8. MALİYET İZLEME KARTI İşin veya Siparişin Adı: lam kezi III Üretim Miktarı: Maliyet Maliyet Maliyet Başlama Tarihi:Merkezi I Merkezi II İş veya Sipariş No:Bitiş Tarihi: TopMekr- DİREKT İLK MADDE VE MALZEME MALİYETİ Tarih Fiş No Kodu Miktar Toplam Direkt İlk Madde ve Malzeme Maliyeti DİREKT İŞÇİLİK MALİYETİ Tarih Kart No İş Kodu Süre Toplam Direkt İşçilik Maliyeti GENEL ÜRETİM MALİYETİ (GÜM) İş Yükleme Toplam Maliyet Ölçüsü Oranı GÜM Merkezleri Toplam Genel Üretim Maliyeti Toplam Üretim Maliyeti Birim Üretim Maliyeti Şekil 8. Maliyet İzleme Kartı Örneği.8. Bu nedenle stok numaralarının belirli bir düzen içinde olması kullanıcılara kolaylık sağlayabilir. Bu kütük belirli bir sipariş veya iş (stok için üretim yapılıyorsa) ile ilgili olabilir.7’de verilen stok kartları kullanılmaktadır. Örneğin malzeme stokları gruplandırılabilir ve her bir grup için grup kodu oluşturulabilir. Dönemler itibarıyla bu kütükteki “malzeme stokları toplamı” ile büyük defter ana kütüğündeki “malzeme stokları hesabının” karşılaştırılarak kontrol edilmesi olası hataların önlenmesine yardımcı olacak bir muhasebe kontrolüdür.

Maliyet bilgileri yarı mamuller ana kütüğünde olduğu için bu kütük içinde ayrıca yer almayacaktır. ? Açık üretim emirleri kütüğüne kayıtlar ne zaman yapılır? Hangi bilgiler bu kütükte yer alır? Ürün Ağacı Kütüğü İşletmenin malzeme stoklarının ve üretim maliyeti içindeki malzeme maliyetinin belirlenmesi için önemli olan bu kütük.9’da verilmiştir. Bu kütükteki bilgilere ulaşmak için üretim emri numarası kullanılabilir. Üretim Emri Numarası Müşterinin Numarası(varsa) Müşterinin Adı(varsa) Müşteri Sipariş Numarası(varsa) Sipariş Alınma Tarihi Üretime Başlama Tarihi Üretimin Tamamlanma Tarihi Mamul Numarası Mamul Tanımı Miktarı ve Ağırlığı İş Merkezleri Kontrol Sonuçları Şekil 8. ? Mamul stokları ana kütüğü ne zaman kullanılır? Açık Üretim Emirleri Kütüğü Üretimine başlanan siparişlerin veya işlerin maliyet verileri hariç.Elle bilgi işlenen bir ortamda her bir sipariş veya iş için bir kart açılacaktır. Mamul Stokları Ana Kütüğü Üretimi tamamlanarak satışa hazır hale gelen mamuller üretim hattından mamul ambarına gönderilecektir. Üretim ile ilgili olarak açık üretim emirleri kütüğünde yer alacak bilgilerden bazıları Şekil 8.105 - . Bu kütükte çeşitli nedenlerle işletmeye işlem görmek için iade alınan mamuller (satış iadeleri) ile ilgili bilgilerde yer alabilir. Elle işlenen bir bilgi sisteminde. Bu kart örneği Şekil 8. mamullerle ilgili stok kartları oluşturulacak ve mamul hareketleri bu kart üzerinde izlenecektir.9. Mamul stokları ana kütüğü. Üretim Faaliyeti İle İlgili Veriler.8’de verilmiştir. her bir mamul içindeki malzemelerin ne olduğu bilgisini içerir. miktar ve hangi aşamada olduğuna ilişkin bilgileri içeren kütüktür. Üretilen mamul miktarının girilmesi ile kütük çalışacak ve üretimde kullanılan malzemelerin ambardan çıkı. Bu kütükten herhangi bir mamule erişebilmek için mamul kodu gereklidir. mamul ambarına ulaşan mamullerin izlenmesinde kullanılan kütüktür.

Sorumluluk Merkezleri Tarih Kütüğü. kayıtların zamanlı olarak yapılamaması. Ancak çevrimiçi bilgi işleme sisteminin kullanılması işletmeler için daha uygun olabilir. üretim faaliyetlerinin gecikmesi. . Bunlar: ● ● ● ● ● ● ● ● Makina İş Yükleme Kütüğü. Standart Maliyetler Referans Kütüğü. taleplere zamanında cevap verilememesi nedeniyle pazar kayıplarının ortaya çıkması. Üretim Emirleri Tarih Kütüğü. Bu da çalışılan sürenin hesaplanması amacıyla belge kullanımını ortadan kaldıracaktır. Örneğin çalışanların zaman kartlarını çevrimiçi çalışan bir makinada işlemeleri sonucu bilgi direkt olarak personel veya muhasebe birimine ulaşacaktır. belge kullanımının artmasının daha fazla personel istihdamını gerektirmesi. Tüm bu problemler ve teknolojik gelişmeler üretim işlemlerinin bilgisayarlı bir ortamda yürütülmesi sonucunu doğurmaktadır. Diğer Kütükler İşletmeler üretim faaliyetleri ile ilgili yukarıda açıkladıklarımız dışında da bazı işlem. Bu kütük stoklar ana kütüğü ile bütünleşik olarak çalışacaktır. İş Akışı Listesi Kütüğü. ? ✔ Üretim işlemlerinin elle işlenmesinin sakıncaları nelerdir? Yığın işleme sistemi üretim işleme sisteminde başarıyla uygulanabilir. ÜRETİM İŞLEME SİSTEMİ Bir üretim işlemleri döngüsü şu aşamaları içerir: ● ● ● ● ● Siparişin Alınması(veya üretim emri hazırlanması) Üretim ve Malzeme Gereksinim Planlaması Üretim İşlemleri Üretimin Tamamlanması ve Maliyet Muhasebesi İşleme sistemi ister elle isterse bilgisayarla olsun belirtilen bu aşamaların geçilmesi gereklidir. Açık Siparişler Kütüğü. Bunlar. GÜM’nin sağlıklı bir şekilde izlenememesi vb. Üretim işlemlerinin elle işlenmesi durumunda işletme çeşitli problemlerle karşı karşıya kalacaktır. referans ve tarih kütüklerine gereksinim duyarlar.şı gerçekleşecektir.dir. Malzemenin maliyet bilgisi miktar bilgisi ile ilişkilendirildiğinde ise üretilen mamul içindeki malzeme maliyeti belirlenecektir.106 - . Çevrimiçi bilgi işleme sisteminin kullanılmasının işletmeler için yararları nelerdir? ● Sistem içinde kullanılan belgeler önemli ölçüde azalacaktır. GÜM Yükleme Oranı Referans Kütüğü. Üretim Çizelgesi Kütüğü.

Standart mamullerle ilgili olarak işletme için iki durum olabilir. İşletmenin ambarında varolan standart mamullerle ilgili sipariş fişinin hazırlanmasından sonra. sipariş tutarı kütükteki mamul miktarından düşülecektir. Eğer stokta sipariş edilen miktar yoksa. Emniyet stoku bulundurulmaması buna bir örnektir. gereksiz stok bulundurulması ortadan kalkacaktır. miktarı. Girişi yapılan siparişlerle ilgili gerekli kontroller ve müşterilerin kredibilitesi ile ilgili incelemeler yapıldıktan sonra. programın gerisine düşmesi veya çeşitli makinaların çok fazla hatalı parça üretmesi gibi bilgilere kolaylıkla ulaşılacaktır. Üretim faaliyetleriyle ilgili kontroller sağlıklı bir şekilde yapılabilecektir. Sipariş numarası. ağırlığı ve alıcının adı bu bilgilerden bazılarıdır. ? Müşterinin işletmeye özel bir sipariş vermesi ile standart bir mamul siparişi vermesi arasında siparişin alınmasıyla ilgili ne gibi farklılıklar vardır? . Bu şekilden de izleyebileceğiniz gibi müşteriden siparişin alınmasıyla birlikte sipariş bilgilerinin terminalden girişi yapılacaktır. Siparişin Alınması Bir işletmede siparişin alınması ile ilgili işlemler Şekil 8. sevk edilmek üzere gönderecektir. kabul edilen siparişler “açık siparişler kütüğüne” kaydedilecektir. sipariş edilen miktar “Stokta Bulunmayan Mamul Raporuna” kaydedilecektir. Üretim çizelgelerindeki değişiklikler kolaylıkla gerçekleştirilebilecektir. ● ● ● ● Bunlar da doğal olarak üretim maliyetlerinin düşürülmesine yardımcı olacaktır. Sipariş fişini alan ambar memuru mamulleri hazırlayarak. Üretimin. İşletme ayrıca. sipariş fişini düzenleyecektir. mamul ile ilgili özellikler “tasarım” bölümüne iletilecek ve üretim için gerekli çalışmaların yapılması sağlanacaktır. Sevkiyat memuru mamulleri teslim alarak sevk ile ilgili bilgilerin girişini yapacaktır. Sevkiyat ile ilgili bilgiler faturanın düzenlenmesi için de kullanılacağından bunların saklanması gereklidir. bu belge günün belli saatlerinde mamul ambarına gönderilecektir. Stok kayıtlarının sürekli olarak güncel olması nedeniyle. Eğer alınan siparişler işletmenin ürettiği standart mamullerle ilgili ise “mamul stokları ana kütüğü” devreye girecektir. Üretime ilişkin kayıtlar güncel olacak ve bunlara ilişkin sorgulama çok hızlı bir şekilde gerçekleştirilecektir.● İşlemin olduğu anda sisteme girilmesi nedeniyle hatalar önemli ölçüde azalabilecektir. ● Sipariş edilen mamullerin özel olması durumunda ise.10’da verilmiştir.107 - . ● Eğer stokta sipariş edilen mamul varsa. Bunlardan sonra yapılacak olan belgelerin düzenlenerek mamulün müşteriye sevk edilmesidir.

Sipariş Alınması İle Akış Çizeneği. İşletme özel bir sipariş aldığında. müşteri siparişlerinin özellikleri. Bu işlem sonucunda ürün ağacı kütüğü ile işlemler kütüğünün günlenmesi sağlanacaktır. Üretim ve Malzeme Gereksinim Planlaması Üretim planlaması aşaması Şekil 8. Bunlar. siparişin özelliklerinin belirlenmesi neden önemlidir? . bu siparişe ilişkin bilgilerin girişini yapacaktır.10. satış tahminleri ve stokta bulunmayan mamul raporudur.108 - . ? Özel bir sipariş alındığında.Müşteriden Müşteri Siparişi Sipariş Verisi Girişi İstisna ve Hata Görüntüsü Alıcılar Hesabı Ana Kütüğü Siparişin ve Müşteri Kredisinin Kontrolü Sipariş İşlem Kütüğü Mamul Stokları Kütüğü Kütükleri Günleme ve Belgeleri Hazırlama Açık Siparişler Kütüğü Stokta Bulunmayan Mamul Raporu Sipariş Özel Sipariş Üretim Planlamaya Tasarıma Siparişlerin Mamul Ambarlarına Gönderilmesi Siparişlerin Nakliye İçin Hazırlanması Nakliye Verisi Girişi Faturalama Nakliye Verisi Nakliye Belgelerinin Dökümü Ambalajlama Belgesi Konşimento Müşteriye Şekil 8.11’de de gösterildiği gibi üç temel girdi ile başlar.

11. ✔ Üretim planlaması ile ilgili oluşturulacak raporlar nelerdir? ● Açık üretim emirleri kütüğünün günlenmesinde kullanılan “üretim emirleri”. Satış tahminleri ve stokta bulunmayan mamuller raporu ise mamul stoklarının olması gereken düzeye (noksanlık varsa) çıkarılması amacıyla kullanılacak girdilerdir. ● .109 - . Bu bilgiler “üretim çizelgeleme programı” yardımıyla işlenecek ve planlama ile ilgili çeşitli raporlara ulaşılacaktır. Her bir üretim emri ile ilgili olan “malzeme hareket kartları” ve “malzeme istek fişleri”. Üretim Planlaması Akış Çizeneği. Kütükleri Günleme Açık Üretim Emirleri Kütüğü Makina İş Yükleme Kütüğü Üretim Çizelgesi Kütüğü Malzeme Listesi İşlemler Listesi Alınan Siparişler Üretim Emri Malzeme Hareket Belgesi Malzeme İstek Fişi Gözden Geçirilmiş Üretim Çizelgesi Malzeme Gereksinim Raporu Müşteri Bilgilendirme Üretim İşlemleri Üretim Yerlerine Satın Almaya Şekil 8.Tasarımdan Satış Tahminleri Stokta Bulunmayan Mamul Raporu Siparişlerin Özellikleri Üretim Planlama Elemanı Tarafından Yürütülür Verisi Girişi Üretim Gereğinin Belirlenmesi Kütükleri Günleme Mamul Bazında Üretim Gereksinimi Ürün Ağacı Kütüğü İşlemler Kütüğü Verisi Girişi Gün Sonunda Giriş Yapılır Malzeme Stokları Kütüğü Üretim ve Malzeme Gereksiniminin Belirlenmesi.

● Üretim emirlerini öncelik sırasına göre düzenleyen. Müşteriler ile üretim planlama personelinin kullanımı amacıyla hazırlanan “ürün ağaçları” ve “işlemler listesi”. Bu maliyetlerin belirlenmesinde “standart maliyetler kütüğündeki” standart birim maliyetler ve GÜM yükleme oranlarından yararlanılacaktır. Üretim için ambardan malzeme çekildiğinde. Bu işlemler sonucunda. Bu işlem sadece ilgili iş merkezine yapılan malzeme miktar çıkışını içerecektir. Bu bilgilerin girilmesinden sonra satıcı performans bilgilerini de içeren “sipariş verme programı” çalıştırılacak ve en iyi satıcı seçilerek “satın alma emri” düzenlenecektir. Malzemelerin işletmeye teslimi ile birlikte “açık satın alma kütüğündeki” bilgiler değişecektir. Bu işlemden sonra teslim fişi düzenlenerek malzeme ambara teslim edilmiş olacaktır. Şekil 8-12’de bu işlemler açıklanmıştır. ● Üretim emirleri ile ilgili olarak yapılan işlemler sonucunda “açık üretim emirleri kütüğü” günlenecektir. Siparişlerle ilgili malzeme isteklerinin girilmesi ile malzeme stokları kütüğündeki bilgiler son haline getirilecektir. Gerekli malzemelerin neler olduğuna ilişkin bilgiler “malzeme gereksinim raporundan” elde edilecektir. gerekli verileri satın alma terminalinden girecektir. Malzemeler işletmeye ulaştığında teslim alma birimi gerekli kontrolleri yapacak ve satın alma emri numarasını girerek “açık satın alma emri kütüğündeki” bilgilerle karşılaştıracaktır.110 - . ambar memuru malzeme istek fişindeki bilgilerin girişini yapar. Üretim emirlerinin yerine getirilmesi için gerekli olan malzemelerin listesini gösteren “malzeme gereksinim raporu”. Üretimle ilgili olarak katlanılan direkt malzeme. ? Açık satın alma kütüğündeki bilgiler ne zaman değişecektir? Üretim İşlemleri ve Maliyet Muhasebesi Üretim işlemlerinin başlayabilmesi için üretim emirlerinin iş merkezlerine iletilmesi gereklidir. ● ● İşletme gerekli olan malzemeleri sipariş edeceği zaman . üretim başlama tarihini ve ilgili iş merkezlerini tanımlayan “gözden geçirilmiş üretim çizelgesi”. Üretimin başlamasından sonra mamul oluşturmak için işçilik ve malzemeye gereksinim duyulacaktır. Üretim emirleri ile ilgili olarak kullanılacak olan makinalara iş yüklemesiyle ilgili “makina iş yükleme kütüğü” günlenecek ve böylece hangi makinanın iş yükü olduğu hangilerinin serbest olduğu izlenebilecektir. Üretim ile ilgili olarak kullanılan malzeme ve tahakkuk eden işçilik maliyetlerine ilişkin bilgiler üretim süresince kaydedilecektir. ● ● ● ? Üretim işleminin tamamlanmasıyla birlikte hangi kütüklerde değişiklikler olacaktır? . direkt işçilik ve GÜM toplamının izlenmesinde kullanılan yarı mamul stokları kütüğü değişecektir. Verilen sipariş ayrıca “açık satın alma emri kütüğüne” kaydedilecektir. Ayrıca her çalışan üretim işleminin tamamlanmasıyla kartı kullanarak işçilik verilerinin girişini yapacaktır.

! Üretim maliyetlerinin yarı mamullere. ikincisi üretim maliyetlerinin yarı mamullerden mamullere aktarılması ile ilgilidir. Bu amaçla gereksinim duyulan ve düzenlenen belgeler: ● ● Tamamlanan üretim emirleri raporu.13’de . yarı mamullerin de mamullere aktarılması ile ilgili muhasebe fişleri niçin düzenlenir? Üretim işlemlerinin tamamlanmasından sonra yapılacak işlemler Şekil 8. Tamamlanan mamullerle ilgili bu işlem “açık üretim emri kütüğündeki” ilgili emrin kapatılmasına neden olacaktır. Üretimin tamamlanması ile birlikte mamullerin istenen özellikleri taşıyıp taşımadığı kontrol edilecektir. Muhasebe fişleri. Üretim İşlemleri Akış çizeneği. Muhasebe fişlerinden biri üretim maliyetlerinin yarı mamullere aktarılması ile ilgili iken.111 - .İş Merkezinde Yürütülür Personel Bilgileri Malzeme Hareket Listesi Ambar Memuru Tarafından Yürütülür Malzeme İstek Fişi Veri Girişi Veri Girişi Makina İş Yükleme Kütüğü Standart Maliyet Kütüğü Kütükleri Günleme ve Durum Raporu Basımı Yarı Mamul Stokları Kütüğü Malzeme Stokları Kütüğü Açık Üretim Emri Kütüğü Muhasebe Fişi Günlük Üretim Raporu Muhasebeye Üretim Planlamaya Şekil 8. Eğer istenmeyen sonuçlar varsa bunlar için “Kabul Edilmeyen Siparişler Belgesi” düzenlenecektir.12. Bu noktada yapılması gereken bir diğer işlem de üretilen mamul ve yarı mamullerin maliyetini belirlenmesidir. İstenen özellikteki mamuller ya mamul ambarına ya da müşteriye sevk edilmek üzere sevkiyat birimine gönderilecektir.

112 - . . RAPORLAR VE DİĞER ÇIKTILAR Üretim işlemleri ile ilgili olarak düzenlenecek işlem listelerinin bir çoğu stoklar ve üretim emirleri ile ilgilidir. Daha önce açıkladığımız ürün ağaçları ile işlemler listesi bunlara örneklerdir. Bu raporda ambarda eksik olan mamuller belirtilecek ve üretim emri verilecektir. verilmiştir. Üretim İşlemlerinin Tamamlanmasından Sonraki İşlemlerin Akış Çizeneği.Gözlemci İzleme Merkezi Tarafından Yürütülür İzleme Sonuçlarının Girilmesi Kütük Günleme Kabul Edilmeyen Sipariş Belgesi Nihai Malzeme Hareket Belgesi Açık Üretim Emirleri Kütüğü Mamul Stokları Kütüğü Ambar Memuru Tarafından Yürütülür Verisi Girişi Kütükleri Günleme ve Durum Raporu Basımı Yarı Mamul Stokları Kütüğü Üretim Emirleri Tarih Kütüğü Tamamlanan Üretim Emirleri Raporu Muhasebe Fişi Üretim Planlamaya Muhasebeye Şekil 8. İşletmenin üretim faaliyetleri için gerekli olan malzemelerin bir listesi de işletme faaliyetleri için gerekli bir diğer listedir. Üretim ile ilgili düzenlenecek listelere bir diğer örnek Stokta Bulunmayan Mamul Raporudur.13. Bunların yanında işletmenin üretim faaliyetleri ile ilgili olarak şu raporlar düzenlenebilir: Üretim Faaliyet Raporu: İş merkezlerinde yürütülen üretim faaliyetlerinin hangi durumda olduğunun izlenmesi amacıyla düzenlenecek olan rapordur.

sorgulamanın daha kolay ve hızlı yapılmasına olanak sağlayacaktır. stokta bulunmayan mamuller raporu. (2) Üretim ve Malzeme Gereksinim Planlaması. açık üretim emirleri kütüğü. Bu kütüklerden bazıları. üretim faaliyet raporu. kayıt hatalarını ve gereksiz stokları azaltacağı gibi. depolama. Bu belgelerinden yararlanarak veriler işlenecek ve çeşitli raporlar elde edilecektir. üretim planlama. . Çünkü her işletmenin faaliyet konusu. ? Üretim işlemleri döngüsü ile ilgili olarak düzenlenecek belge ve raporlar nelerdir? Tüm bu listelerin ve raporların şekli ve içeriği yazılımı hazırlayan programcı ile destek hizmeti veren muhasebeci ve işletmenin diğer yöneticileri tarafından belirlenecektir. (3) Üretim İşlemleri. teslim alma fişi ve stok kartları bu amaçla kullanılacak belgelere örneklerdir. (5) Maliyet Muhasebesi. üretim ve diğer üretimle ilgili birimler üretim işlemleri döngüsü içinde yer almaktadır. Ancak yaygın olarak kullanılan raporlar ve listeler.malzeme istek fişleri. üretim süresi kartları. Özet Bir işletmedeki satış. Üretim işleme sisteminde ise yapılacak işlemler şu aşamaları içerir: (1) Siparişin Alınması(veya üretim emrinin hazırlanması).’dir. stoklar ana kütüğü. ürün ağacı. Bu amaçla kullanılan yazılımlar çeşitli kütüklerden oluşur. tasarım mühendisliği. Çünkü böyle bir sistemin kurulması döngü içinde kullanılan belgelerin sayısını. Bu raporlar işletme amaçlarına göre işletmeden işletmeye farklılıklar gösterebilir. üretim emirleri listesi. yarı mamuller ana kütüğü. üretim emirleri. (4) Üretimin Tamamlanması. Tüm işletmelerde aynı belgelerin kullanılması doğal olarak düşünülemez. malzeme hareket kartları. Bu birimler arasındaki bilgi akışı kullanılacak belgeler ile sağlanacaktır. Verilerin işlenmesinden sonra işletme yönetimin istediği raporlar ve listeler düzenlenebilecektir.Malzeme Durumu Raporu: Belli bir döneme ilişkin satın alınan ve üretime verilen malzemelerin neler olduğunun ve miktarlarının izlenmesinde kullanılan rapordur. Üretim işlemleri döngüsü için en uygun işleme sistemi “çevrim içi işleme sistemi”dir. mamul durumu raporudur. büyüklüğü. ürün ağacı kütüğü vd.113 - . Mamul Durumu Raporu: İşletmenin mamul ambarında yer alan mamul stoklarının neler olduğunun ve miktarlarının izlenmesinde kullanılan rapordur. teslim alma. sahip olunan donanım ve yazılım desteği birbirinden farklı olacaktır. satış tahminleri. mamul stokları ana kütüğü. satın alma istekleri. Ürün ağaçları. malzeme durumu raporu. işlemler listesi.

Üretim faaliyetleri ile ilgili sorgulamaların kolaylıkla yapılabilme- . Teslim Alma Fişi 2. Ürün Ağacı 3. Veri girişi hatalarının önemli ölçüde azalması c. İşlemler Listesi e. Ürün Ağacı Kütüğü e. Aşağıdakilerden hangisi üretim işlemleri döngüsünde kullanılan girdi niteliğindeki belgelerden biri değildir? a. Ürün Ağaçları b Satın Alma İstek Fişi c. Üretim Süresi Kartları d. Satın Alma İstek Fişi b. İş merkezinin malzeme gereksinimlerinin karşılanması amacıyla ambardan malzeme çekilmesi amacıyla düzenlenen belge aşağıdakilerden hangisidir? a. Üretim çizelgelerinde kolaylıkla değişiklik yapılması e. Mamul Durumu Raporu e.114 - . Belge düzenleme yükünün azalması b. En fazla stokla çalışmaya olanak sağlaması d. Malzeme İstek Fişi c. Üretimine başlanan siparişlerin veya işlerin maliyet verileri hariç miktar ve hangi aşamada olduğuna ilişkin bilgileri içeren kütük aşağıdakilerden hangisidir? a. Stok Kartı d. Üretim Çizelgesi Kütüğü c.Sorular 1. Açık Üretim Emirleri Kütüğü 4. Yarı Mamul Stokları Ana Kütüğü d. Aşağıdakilerden hangisi üretim işlemleri döngüsünde çevrim içi bilgi işleme sisteminin kullanılmasının faydalarından biri değildir? a. Üretim Emirleri Tarih Kütüğü b.

Açık Sipariş Kütüğü d.İşlemler Kütüğü e.İşlemler Kütüğü . Mamul Stokları Kütüğü .si 5.Standart Maliyet Kütüğü b.Yarı Mamul Stokları Kütüğü c. Ürün Ağacı Kütüğü . İşletmenin özel bir sipariş alması ve tasarım birimde gerekli çalışmaların yapılmasından sonra aşağıdaki kütüklerden hangilerinde değişmeler olacaktır? a. Malzeme Stokları Kütüğü . Alıcılar Hesabı Ana Kütüğü.115 - . Açık Üretim emirleri Kütüğü .

. Üniteyi çalışırken veri kaynaklarını (girdileri) bilgi işleme sistemi ile bütünleştirmeye çalışınız.. Çalışma Biçimine İlişkin Olarak. Veri kaynaklarının neler olduğunu öğrenmeden. İşletme faaliyetlerinin sürdürülmesinde vazgeçilmez iki unsur olan işletmenin çalışanları ile işletmenin faaliyetlerinde kullandığı maddi duran varlıklara ilişkin işlemlerin işlenmesindeki adımlar üzerinde durulacaktır.Diğer İşleme Döngüleri 9 ÜNİTE Bu Ünitede.116 - . işleme sistemine geçmeniz anlamanızı güçleştirecektir....

iş performans değerlemesi vb.1'de zaman kartı örneği verilmiştir. ✔ Bordro ve personel bilgi işleme sisteminde veri kaynakları neler olabilir? Personel bilgi formu. sicil numarası. Bordro sistemi özellikle büyük ölçekli işletmelerde. durum değişikliği. Aksi halde işletme yapılacak yanlış uygulamalar sonucunda cezai müeyyidelerle karşı karşıya kalacaktır. Bu bilgiler işe alma. zaman kartları. ödeme işlemleri ve personelle ilgili bilgilerin raporlamasına ilişkin tüm aşamaları içerir. Bordro ve personel sisteminin iyi bir şekilde işleyebilmesi için işletmedeki ilgili kişilerin mevzuatı çok iyi bir şekilde bilmesi bir diğer gerekliliktir. Ayrıca bu veya oluşturulacak diğer bir formda personelin kesintileri tutarının izlenmesi de gerekebilir. sigorta primi tutarı vb. Zaman kartlarının kullanım amacı nedir? . ? ? Personel bilgi formunda hangi bilgiler yer alacaktır? Zaman Kartları: Çalışanların işletmede çalışarak geçirdikleri zamanların izlenmesinde kullanılan belgedir. İşçi işyerine geldiğinde ve ayrıldığında bu kartı optik okuyucudan okutacaktır. çalışanlara ödemeleri. çalışma süresi fişleri ve ödeme çekleri bordro ve personel bilgi işleme sisteminde veri kaynaklarıdır. Etkin bir sistemin oluşturulabilmesi için iyi bir işçi-işveren ilişkisinin kurulması ön şarttır. çalışma dönemi gibi bilgiler yer alacaktır. Sosyal Sigortalar Kurumu'na primlerle ilgili bildirge verme zorunluluğu vb. Personel Bilgi Formu: Bu formda çalışanlarla ilgili bilgiler yer alır. vergi kesintilerine ilişkin beyanname verilme zorunluluğu. devlet için gerekli olan raporları ve işletme içi gerekli olan diğer raporları üretir. Personel ve bordro sistemi ücretlerden kesilen vergiler ile özel indirimlere ilişkin bilgileri. bilgileri içerecektir.117 - .BORDRO VE PERSONEL İŞLEMLERİ DÖNGÜSÜ Bordro ve personel sistemi. Ancak bu uygulamalar sıklıkla değiştiği için uygulamadaki gerçek rakamların ve hesaplamaların neler olduğu bu ünitede ele alınmayacaktır. ? Etkin bir bordro ve personel bilgi işleme sistemi için nelere dikkat edilmelidir? Veri Kaynakları ve Girdiler Bordro işleme sisteminde kullanılan veriler genellikle zaman kartlarından ve personel departmanı tarafından üretilen dökümanlardan sağlanır. Şekil 9. Örneğin. Örneğin ödenen gelir vergisi tutarı. Bu belgede işçinin adı soyadı. gerekli bordro raporlarının ve yönetimin personele ilişkin istediği raporların zamanında ve doğru olarak sağlanması amaçlarına hizmet eder. Sistem. faaliyetler içinde en karmaşık olanıdır.

......1................ 3..Herkes kendi kartı üzerinde işlem yapmak zorundadır.... Zaman Kartı Örneği............ Ay : .. Sabah Gün 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 Geliş Gidiş Öğleden Sonra Geliş Gidiş Diğer Geliş ZAMAN KARTI İlgili Olduğu Yıl : ....................... 2..................118 - ... Kısım : ... Adı-Soyadı : ........................................::::::::::: ŞİRKETİ Çalışanın.. Şekil 9.....................Başkasının kartı üzerinde işlem yapan ceza görür................. İşi : ..Kartını basmayan çalışmamış sayılır............. Normal Çalışma Fazla Mesai Tatil Bayram Gidiş Toplam 1.............. ......

Çalışma Süresi Fişleri: Bu fişler belirli bir iş veya sipariş için çalışılan sürenin belirlenmesinde kullanılmaktadır. İşçi her bir işe başladığında (farklı işe), başlama ve bitiş süresini bu fişe kaydettirecektir. Eğer mümkünse bu fişte bu süre içinde işlem gören parça sayısı da yazılmalıdır.

? ?

Çalışma süresi fişi nedir?
Ödeme Çekleri: Bordro işlemleri ile ilgili olarak düzenlenen bir başka belgedir. Çalışanların dönem içinde hakettikleri kök ücret, fazla mesai ve diğer eklentiler ile kesintilerin gösterildiği belgedir. Bu belge dip koçanlı olarak hazırlanabileceği gibi, zarf şeklinde de hazırlanabilir. Şekil 9.2'de ödeme çeki örneği verilmiştir.

Ödeme çeklerinde hangi bilgiler yer alır?

Şirketin Adı : ............................ Çalışanın Adı : ........................ KAZANÇLAR NORMAL HAF.TATİLİ HASTALIK YILLIK İZİN BİRİM TUTAR

Şirket Kodu : ...................... Ücreti(Günlük) : ................ KESİNTİ BİLGİLERİ SİG. % SİG. GÜNÜ VERGİ GÜNÜ SİG.MATRAHI GV. MATRAHI BİR.GV.MATR BİR.GV. YASAL KESİNTİLER SİG.PRİMİ GELİR VER. DAMGA VER. TUTAR

Kısım : ............... SSK İşyeri Sicil No: ............. Çalışanın SSK Sicil No: ............. Ay : ............. ÖZEL KESİNTİLER İŞ AVANSI TOPLU AVANS NORMAL AVANS TUTAR

TOPLAM

TOPLAM

TOPLAM NET ÖDENEN

BORDRODA BELİRTİLEN İSTİHKAKIMI NAKDEN VE TAMAMEN ALDIM. İMZA: ..........................

Şekil 9.2. Ödeme Çeki Örneği.

Veri Tabanı
Bordro işlemleri ile ilgili olarak kullanılacak kütükler; bordro ana kütüğü, personel referans ve tarih kütüğü, zaman kayıt işlem kütüğü, ödeme işlem kütüğü ve karşılaştırma referans kütüğüdür. Bordro Ana Kütüğü: Bu kütük işçinin kazançlarına ilişkin bilgileri içerir. Bu kütük her bir ödeme dönemi sonunda ödeme çeklerinden alınan bilgilerle günlenir. Bu kütük ile ilgili önemli olan nokta, kütükteki kayıt ve verilerin güncelliğinin sağlanmasıdır. Örneğin bir işçinin evlenmesi durumunda soyadı değişiyor ise, bu değişikliğin çok hızlı bir şekilde kütükte yer alması gerekir. - 119 -

Personel Referans ve Tarih Kütüğü: Bordro ana kütüğünün tamamlayıcısı durumundaki bu kütükte, çalışanlara ilişkin finansal ve finansal olmayan bilgiler yer alır. Çalışanın adresi, becerileri, görevi, eğitim durumu, performansı, medeni durumu vb. bilgiler bu kütükte yer alabilecek bilgilere örnektir. Tüm bu bilgiler bir tek kütükte olabileceği gibi, istenirse birden çok kütükte de olabilir. Bu kütüklerin işlem görmesi personel departmanında olabileceği gibi, bordro departmanında ve/veya veri işlem departmanlarında da olabilir. Zaman Kayıt İşlem Kütüğü: Bordonun düzenlenmesinde kullanılan bu kütükte belirli bir döneme ait zaman kartlarının kopyaları yer almaktadır. Ödeme İşlem Kütüğü: Manual bir sistemde numara sırasına göre düzenlenmiş ödeme çeklerinin kopyalarından oluşan bu kütük; bilgisayarlı bir sistemde bu bilgiler manyetik bir ortamda çek ödeme işlem kütüğündeki kayıtlara benzer bir şekilde düzenlenecektir.

?

Karşılaştırma Referans Kütüğü: İşletmedeki çeşitli iş grupları için ödenen ücretlerin ne olduğunun izlendiği kütüktür.

Bordro ve personel bilgi işlem sisteminde kullanılan kütükler nelerdir?

Bordro ve Personel İşlemleri İşleme Sistemi
Şekil 9.3'de bordro uygulama sistemi veri akış çizeneği gösterilmiştir;
1 ÜRETİM 2
ÇALIŞMA SÜRESİ İŞLEMLERİ

PERSONEL

BORDRO VERİLERİ 3 BORDRO İŞLEMLERİ 6 Ayrıntılar ÖDEME YAPILACAK KİŞİ VEYA KURUM

10

4

5 7

ÖDEME İŞLEMLERİ

12 11

MALİYET DAĞITIMI

BORÇ HESAPLARI

BANKA

8 13 9
MUHASEBE DEFTERİNE KAYDETME

İÇ DENETİM

VERİ AKIŞI 1. Yetkilendirme 8. Muhasebe Fişi 2. Çalışma Süresi Özeti 9. Muhasebe Fişi 3. Zaman Kartları 10. Ödeme Çekleri 4. Çalışma Süresi Raporu 11. Çek Föyü(Fişi) 5. Bordro Kaydı 12. İptal Edilen Çekler 6. Ödeme Çekleri 13. Banka Raporu 7. Çek Föyü (Fişi) Şekil 9.3. Bordro Uygulama Sistemi Veri Akış Çizeneği.

- 120 -

Banka Yetki Verme ve Bilgilendirme Yetki Verme ve Bilgilendirme

Ödeme

Çalışma Süresi İşlemleri

Maliyet Dağıtımı

Bordro

Borç Hesapları

Muhasebe

İç Denetim

Personel

Üretim

Çalışma Süresi Fişleri Çalışma Süresi Fişleri Bordro Dağıtımı Mahsup Fişi Bordro Hazırlama İşçi Zaman Kartları Karşılaştırma Bordro Listesi Bordro Listesi Çek Ödeme Çekleri Muhasebe Fişi Çek Muhasebe Fişi 1 2 Çek ve Muhasebe Fişinin Hazırlanması Muhasebe 2 Fişi Mahsup Fişi

İşe Alma, Süre Belirleme ve İndirimler

Mutabakat İmza, Gözden Geçirme ve Dağıtım Işçi Zaman Kartları Ödeme Çekleri

Muhasebe Fişi

- 121 -

Banka Hesabına Para Yatırma

Mutabakat Hesap Özeti

Hesap Özeti

Bordro Raporu

Bordro Raporu

Şekil 9.4. Bordro Uygulama Sistemi.

?

Şekil 9.4'te ise, bordro uygulama sistemindeki işlemlerin akışını gösteren çizim verilmiştir. Gerek Şekil 9.3, gerekse Şekil 9.4'te verilen her bir özellik şu departmanlar içinde yer almaktadır. Personel Departmanı: Personel departmanı, şirket bordrosunda yer alan her kişiyi işe yerleştirmekten, ödemeleri belirlemekten ve ödemelerden kesintiler yapmaktan sorumludur. Bunlardan herhangi birinde değişiklik yapma yetkisi personel departmanında veya yetki verdiği bir departmana(veya kişiye) ait olmalıdır. Personel fonksiyonu zaman kartlarını düzenlemek ve bordroları hazırlamak işlemlerinden ayrı olarak ele alınmalıdır.

Personel departmanının görevi nedir?
Zaman Kartlarını Düzenleme Departmanı: Bu departman zaman kartının ve çalışma süresi fişlerinin hazırlanması ve kontroluyla ilişkilidir. Bir üretim işletmesinde saatlik çalışan bir kişi, işe başladığında ve işi bitirdiğinde saate basacaktır. Ödeme dönemi sonunda, çalışanın zaman kartı işçinin çalışma süresini gösterecektir. Bu departman, zaman kartlarının toplanmasından ve bunların üretimden gelen çalışma süreleri özeti raporu ile karşılaştırılmasından sorumludur. Çalışma süresi özeti raporu üretimdeki işçilerin çalışma sürelerini gösterir. Zaman kartlarının üretimden gelen çalışma süreleri özeti raporu ile karşılaştırılmasından sonra bunlar bordro departmanına gönderilecektir. İşletmede çalışan maaşlı memurlar varsa bunlara ilişkin işlemler doğal olarak saat ücreti alan işçiler gibi olmayacaktır. Eğer işletme maaşlı çalışanlardan da zaman kartı istiyor ise, işlemler doğal olarak saatli çalışanlarınki gibi olacaktır. Eğer maaşlılar için bir süre hesaplaması yapılmayacaksa, atölye şefinin veya kontrolörün onayı bordro işlemlerini başlatmak için yeterli olacaktır.

?

Zaman Kartlarını Düzenleme Departmanının görevleri nelerdir?
Bordro Departmanı: Bordro departmanı hesaplamaların yapılmasından ve bordronun hazırlanmasından sorumludur. Burada dikkate edilmesi gereken nokta bordronun hazırlanmasının ücrete esas olan girdi verilerinin hazırlanmasından bağımsız olduğudur. Personel verileri personel departmanından; zaman kartları ise zaman kartları düzenleme departmanından alınacaktır. Ücret bordrosu net ücretin (Brüt Ücret - İndirimler) hesaplanmasına ilişkin hesapları ve bilgileri içerecektir. Bordronun hazırlanmasından sonra, ödeme çekleri imzalanmak, gözden geçirilmek ve dağıtılmak üzere nakit (kasa) birimine gönderilecektir. Ücret bordronun bir nüshası da personelin hesabına kaydedilebilmesi için muhasebe departmanına (Personele Borçlar) gönderilecektir.

?

Bordro departmanının görevleri nelerdir?
Başarılı bir bordro sistemi için üzerinde durulması gereken bazı noktalar şunlardır:

İşletmelerde çalışanlara ücret avansı ödeniyorsa, karşılaştırmanın kolay yapılabilmesi için avans ödemesinin ayrı bir bordro hesabında gösterilmesi, Ücretin bankadan ödenmesi durumunda, banka hesap özetinin(bordroya ilişkin) bağımsız olarak karşılaştırılması (kontrolü), Ödemelerde bağımsız bir kişiden yararlanmak. Bu kişi personel, zaman kartlarını düzenleme departmanı ve bordro hazırlanması de- 122 -

partmanından bağımsız olmalıdır. Ne personel departmanı, ne zaman kartlarını düzenleme departmanı, ne de bordro departmanı personele ait ödeme çeklerinin düzenlenmesinden sonra ödeme çeklerine erişememelidirler.

Bilgisayar Destekli İşleme Sistemleri
Bordro ve Personel işlemleri için çevrim içi sistem uygulanabilir olmakla birlikte, yığın işleme sistemi çok daha uygundur. Şekil 9.5'te yığın işlem sistemi uygulaması görülmektedir. Bordro ve personel ile ilgili işlemler zaman kartlarının yığın haline getirilip(toplanıp), bordro departmanına teslim edilmesi ile başlayacaktır. Sistem içinde çalışanların çalışma süresi fişleri düzenlemedikleri kabul edildiğinden, bordro düzenleme memuru zaman kartlarından hareketle yığın toplamları alacaktır. Bu toplam çalışılan saatler, çalışanın sicil numarası ve zaman kartlarının sayısı esas alınarak oluşturulacaktır.

?

Bordro ve personel bilgi işleme sistemi için uygun olan işleme sistemi hangisidir?
Bu işlemlerden sonra zaman kartları yığını, veri işleme departmanına aktarılacaktır. Burada zaman verileri manyetik teyp üzerine kaydedilecek ve biçimlenecektir. Bilgisayarın ilk çalışmasında veriler çalışanların sicil numaralarına göre sıralanacaktır. İkinci çalışmada ise zaman verileri ödeme çeklerinin hazırlanması amacıyla işleme tabi tutulacaktır. Program aynı zamanda çalışanların bordro ana kütüğünü günleyecek ve bordro dökümünü (payroll register) verecektir. Ödeme çekleri ile dökümün bir kopyası çeklerin onaylanıp dağıtılacağı birim olan kasaya gönderilecektir. Programın ikinci kez çalışması aşamasında ayrıca bordro ile ilgili verilerin yasal defterlere kaydedilmesi de sağlanmış olacaktır.

İşlemsel ve Yönetsel Raporlar
Bordro kayıtlarına ek olarak bordro raporları, indirim ve gelir kayıtlarını, vergileri, işçilik dağıtım özetini, maliye ve diğer devlet kuruluşlarına yönelik çeşitli rapor ve formları içerir. İşçilik dağıtım özetinin çeşitli büyük defter hesaplarına dağıtılan brüt ödemeleri göstermesi özel bir önem arzetmektedir. Personel yöneticilerinin gereksinim duydukları raporlar ise şunlardır; meslek kategorilerine göre bir ay içindeki değişmeleri gösteren "personel durum raporları", her bir meslek kategorisi için karşılaştırma yapılabilecek diğer işletmelerle karşılaştırmalı "ortalama ödeme oranı", işe devamsızlık edenler ve geç kalanlara ilişkin raporlar, fazla mesai ödemeleri raporu, pazarlama elemanları için satış primlerinin ve dolaylı işçilik maliyetlerinin analizlerini yapan raporlar.

Devletle ilgili olan ilişkiler nedeniyle düzenlenecek raporlar nelerdir?
İşletmenin çalışanları ile ilgili işlemler nedeniyle çeşitli kamu kuruluşları ile ilişkileri olacaktır. Bu ilişkiler sonucunda bazı raporların (beyanname ve bildirgelerin) bu kuruluşlara sunulması gerekir. Bu amaçla hazırlanacak raporlardan bazıları, sunulacak kuruluşlar ve verilme zamanları aşa-

- 123 -

124 - . ğıdaki tabloda verilmiştir. Tasdik Edilir Edilmez Personel Memurunca Yapılır Değişiklik Verisi Girişi Geçiş 1 İşgören numarasına göre sıralama İşgören Kayıtlarına Erişme ve Değişiklik Yapma Sıralanmış Zaman Verisi İşgören Bordro Ana Kütüğü Geçiş 2 İşgören Kütüğünü Günleme ve Çekleri Hazırlama İstisna ve Özet Raporu Bordro 1 2 Ödeme Çekleri Büyük Defter İşlem Kütüğü Bordro Bölümüne Vezneye Kaydetme Sürecine Şekil 9. Yığın Ücret Ödeme İşlemleri İşleme Süreci.5.Zaman Tutucudan Zaman Kartları Bordro memuru tarafından yürütülür Yığın Toplamı Hazırlanması Yığın toplamı Veri işleme departmanı tarafından yürütülür Zaman Kartları Personel Biçimleme İstisna ve Hata Raporu Bordro İşlem Kayıtları Zaman Verisi Değişiklik. .

Maddi Duran Varlık Edinimi: İşletmenin yeni bir maddi duran varlığa gereksinim duyması veya mevcut bir varlığı değiştirmek istemesi bilgi işlem faaliyetlerinin başlaması sonucunu doğuracaktır. 2) maddi duran varlıkların kullanımı süresi içinde korunması (bakım-onarımı).) sonra gerekliliği . MDV işleme sistemi içinde ele alınan faaliyetler nelerdir? Satın Alma ve Teslim Alma Satıcılar Hesabı ve Ödemeler Maddi Duran Varlık Muhasebesi Muhasebe Maddi Duran Varlık Edinimi Maddi Duran Varlığın Korunması Maddi Duran Varlık Elden Çıkarılması Şekil 9. İzleyen ayın 15 günü mesai saati sonuna kadar Aylık Bildirge dar. 3) kullanım süresi sonunda bunların elden çıkarılmasını kapsar. İzleyen ayın son günü mesai saati sonuna ka4 ayda bir(31 Ocak .31 Eylül). İşletmelerde sıklıkla karşılaştığımız maddi duran varlıklara örnekler şunlardır: ● ● ● ● ● ● Arazi ve Arsalar Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri Binalar Tesis. İzleyen ayın 15.6. Bu istekle ilgili gerekli çalışmalar yapıldıktan (fayda-maliyet analizi vb. günü mesai saati sonuna kadar. Makine ve Cihazlar Taşıtlar Demirbaşlar ? Bütçe İşletme faaliyetlerinde kullanılmak üzere edinilen ve tahmini yararlanma süresi bir yıldan fazla olan bu fiziki varlıklara ilişkin faaliyetler bu işleme sistemi içinde ele alınmaktadır. Maddi Duran Varlıklar İşleme Sistemi ve Örgütsel Birimler Arasındaki İlişki.31 Mayıs . 10 ve daha çok işçi çalıştıranlar izleyen ayın 20. 4 Aylık Bildirge İşe Giriş Bildirgesi İşten Çıkış Bildirgesi Sosyal Sigortalar Kurumu Sosyal Sigortalar Kurumu Bölge Çalışma Müdürlüğü Bölge Çalışma Müdürlüğü MADDİ DURAN VARLIK İŞLEME SİSTEMİ İşletmenin faaliyetlerini sürdürebilmesi için maddi duran varlıklara (MDV) gereksinim vardır.125 - . Bu işleme sisteminin faaliyetleri ile örgütsel birimler arasındaki ilişki Şekil 9. Bu faaliyetler.20 Ekim). 1) maddi duran varlıkların edinimi.6'da verilmiştir.20 Nisan 20 Temmuz . günü mesai saati sonuna kadar.Rapor (Beyanname-Bildirge) Muhtasar Beyanname Verilecek Kuruluş Vergi Dairesi Verilme Zamanı 1-9 işçi çalıştıranlar 3 ayda bir (20 Ocak .

? belirlenirse. Maddi duran varlık bir yerden bir başka yer taşınıyorsa bu bilgi kesinlikle kayıt altına alınmalıdır. Bu işlemlerin işletmenin muhasebe defterlerine kaydedilmesi de unutulmaması gereken bir diğer işlemdir. tahmini hurda değeri. Hazırlanan bu belge onay için üst yönetime sunulacak ve onay alındıktan sonra bir kopyası satınalma departmanına gönderilecektir. muhasebe departmanı da bu işleme sistemine veri sağlamaktadır. Bu satın alma isteği ancak işletme yönetimi tarafından onaylanırsa. azalan kalanlar vb. Satın alma departmanı ise satıcı firmalardan teklifler alacak ve en uygun olan seçilecektir. maliyetlere yansıtılmalı ve işletmenin bilançosunda gösterilmelidir. Eğer kullanım süresi içinde maddi duran varlığın değerini artırmak için veya kullanım süresini uzatmak için yapılan harcamalar varsa. ilgili birimin yöneticisi satın alma isteğinde bulunacaktır. MDV Satınalma İstek Belgesi örneği Şekil 9. ? MDV Satınalma İstek Belgesinde yer alacak bilgiler nelerdir? . satılabilir veya yenisiyle değiştirilebilir. Bu bilgiler edinim maliyeti. Bu işlemler doğal olarak edinimde olduğu gibi işletme üst yönetiminin onayını gerektirmektedir.) amortisman tutarı hesaplanmalı. Bununla birlikte. MDV edinimi ile ilgili yapılacak işlemler nelerdir? Maddi Duran Varlığın Korunması: Maddi duran varlığın korunabilmesi için öncelikle yapılması gereken bunlara ilişkin tüm bilgilerin kaydedilmesidir. Bu amaçla kullanılacak belgeler şunlardır: MDV Satınalma İstek Belgesi: Yatırıma ilişkin analiz sonuçlarının da ekleneceği bu belge. Ayrıca işletmede kullanılan hesaplama yöntemine göre (normal. onaylanmış satın alma isteği satın alma departmanına gönderilecektir. ? MDV'ların korunması ile kastedilen nedir? Maddi Duran Varlığın Elden Çıkarılması: Maddi duran varlığın ekonomik ömrünü tamamlaması durumunda MDV hurdaya çıkarılarak depoya konabilir. yapılması düşünülen satın almaya ilişkin bilgileri içermektedir.7'de verilmiştir. Bundan sonraki işlemler ise faturanın işletmeye gelmesi ve ödeme işlemleri ile ilgilidir. bunların maddi duran varlığın maliyetine eklenmesi gereklidir. ? MDV hangi durumlarda elden çıkarılacaktır? Veri Kaynakları ve Girdiler Bu işleme sisteminin temel girdileri yeni MDV gereksini olan birimlerin yöneticilerinden sağlanan verilerdir. tahmini kullanım süresi ve kullanıldığı birimdir (yer). Bu aşamada teslim alma fişi düzenlenecek ve varlık istekte bulunan birime teslim edilecektir.126 - . Satın alma işleminin gerçekleşmesi ile birlikte maddi duran varlık işletmeye ulaşmış olacaktır.

.... .. maddi duran varlıklara özgü olan "maddi duran varlık ana kütüğü" ve "maddi duran varlık işlem kütüğü" gerekli olan diğer kütüklerdir..... Açıklama Yatırım Sınıflaması : .. çekler........ Genel Müdür ...... 4...... fatura............. Tarih .. 2.............Örneğin. 3............ Şirketi MDV Satınalma İstek Belgesi Proje Adı MDV Cinsi 1.. muhasebe fişleri vb.................7.......................127 - ....... MDV Satınalma İstek Fişi..... ödeme belgeleri.... irsaliye....... Diğer ....... Maliyet Azaltımı ... yenisiyle değiştirilmesi veya satılması durumunda kullanılır..... İnceleme ve Onay : İmza Talep Eden ........ ? MDV Aktarma Belgesi: Bu belge maddi duran varlıkların bir departmandan bir diğer departmana taşınması... Fabrika Müdürü ..... teslim fişi... Toplam Yatırımın Amacı ve Tanımı : İstek Yapan Birim Hesap Kodu Tutar Belge No: .... Genişletme ............ MDV Aktarma Belgesinin kullanım amacı nedir? Diğer Kaynak Belgeler: Maddi duran varlıklar ile ilgili işlemler harcama işlemlerini de içerdiği için Ünite 7'de açıklanan bazı belgeler de kaynak belgeler olarak kullanılır......... Bu belge üzerinde işlemle ilgili kişinin imzası ile işletme üst yönetiminden yetkili kişi veya kişilerin imzası bulunmalıdır. Tarih : ... 5................... Şekil 9........................... İkame .. .......... Veri Tabanı Ünite 7'de harcama ile ilgili kütüklerle birlikte..... Bölüm Yöneticisi ...... . ...............

Bu belgeler elle hazırlanan belgelerdir. amortisman oranı ve tutarı ile birikmiş amortisman tutarı bilgileri bu kütükte yer alır. Program. Maddi Duran Varlık İşlem Kütüğü Maddi duran varlıklarla ilgili işlemleri içeren kütüktür.8'de maddi duran varlıklar işleme sisteminin bilgisayarlı ortamdaki işleyişi yer almaktadır. İşlemsel ve Yönetsel Raporlar Maddi duran varlıkların durumunu ve işlemsel eylemleri yansıtan raporlar aşağıdaki gibi sıralanabilir. Bir biçimleme programı girilen verilerin doğruluğunu inceler ve daha sonra bir kayıt programı maddi duran varlıklar ana kütüğündeki ilgili kayıtları günler. tahmini ekonomik ömrü. büyük defteri etkileyen bu işlemler için ardışık olarak numaralanmış yevmiye fişlerini hazırlar ve bir manyetik disk kütüğüne kaydeder.Maddi Duran Varlık Ana Kütüğü Her bir maddi duran varlığa ilişkin bilginin izlendiği kütüktür. Maddi duran varlık kodu. çeşitli türdeki maddi duran varlık işlemlerine ilişkin işlemlerle (örneğin. Bu kütük için önemli olan nokta. ? MDV işleme sisteminde kullanılacak uygun bilgi işleme sistemi hangisidir? Nedenlerini tartışınız. ? MDV işleme sisteminde kullanılan kütükler nelerdir? Maddi Duran Varlık İşleme Sistemi Maddi duran varlıklara ilişkin veri girişinde çevrimiçi bilgi işleme sistemi uygundur. kayıtların sürekli olarak güncel tutulması gereğidir. İşletmenin diğer uygulamalarında geniş biçimde çevrimiçi terminaller kullanılmaktadır. satın alma tarihi. değer artıran harcamaların maddi duran varlığın maliyetine eklenmesi ve birimler arasındaki aktarmalar bu işlemlere örneklerdir. mevcut olanın satılması. bir maddi duran varlığın edinilmesi. Maddi duran varlıkların edinimi. kullanılmama nedeniyle aktiften çıkarma. Böylece işleme sistemleri arasında uyum sağlanabilecektir. maddi duran varlıklara ve amortismanlara ilişkin raporları üretir. Bunun nedenleri şunlardır: ● Maddi duran varlık işlemlerinin niceliği göreli olarak azdır. maddi duran varlık işlemlerine ilişkin belgeleri aldığında bölümdeki bir terminalden veri girişini gerçekleştirir. Ay sonunda veya isteniyorsa daha sık aralıklarla bir çıktı programı. satıcının adı. Bu nedenle yığın işlemeden elde edilecek avantajlar da göreli olarak az olacaktır. bir yerden bir başka yere transferi ve elden çıkarılması) ilgili belgelerle başlamaktadır. Maddi duran varlıklara ilişkin amortisman tutarları bu kütükte yer almayacaktır. Spesifik nitelikteki bazı maddi duran varlıklara ilişkin günlenmiş bilgiye her an ve çabuk biçimde erişilebilir. Akış çizeneği. ● ● Şekil 9. Muhasebe bölümünde maddi duran varlıkların izlenmesi ve işlenmesi ile görevli bir memur. bulunduğu birim. tahmini hurda değeri. cinsi. Amortisman işlemleri dönem sonunda envanter işlemleri ile birlikte muhasebeleştirilecektir. .128 - .

129 - . Maddi duran varlık amortisman giderleri listesi. Maddi duran varlık transfer raporu. Önceki Sabit Varlık İşleme Adımlarından Alışlar-Borçlar Sürecinden (Edinilen Varlığın) Tediye Makbuzu Varlıkların Elden Çıkarılması Düzeltme (Varlıkların Transferi vd.● ● ● ● ● ● Maddi duran varlık edinim raporu. . Maddi duran varlık hurda değeri raporu.8. Maddi duran varlığı kullanımdan çekme raporu.) Varlık muhasebesi memuru tarafından yapılır Sabit Varlık Veri Girişi İstisna ve Hata Görüntüsü Girilen Verinin Biçimlenmesi Sabit Varlık Kütüğü Günleme Kaydetme Sürecine Büyük Defter İşlem Kütüğü Sabit Varlıklar Ana Kütüğü Ay Sonunda Çıktı Üretimi Yerleşime Göre Sabit Varlıklar Sabit Varlık Amortisman Listesi Büyük Defter İşlem Kütüğü Kaynak Yöneticisine Muhasebeye Kaydetme Sürecine Şekil 9. Çevirimiçi MDV İşleme Sistemi. Maddi duran varlık vergi raporu.

çalışma süresi fişleri ve ödeme çekleridir. ödeme işlemleri ile personel raporlamasına ilişkin tüm aşamaları içermektedir. Maddî duran varlık işleme sistemi için en uygun işleme sistemi çevrimiçi bilgi işleme sistemidir. muhasebe fişleri vb. teslim fişi. Bu işlem sonucunda maddi duran varlıklar ana kütüğü günlenmiş olacaktır. aktarma veya korunma) ilgili belgenin girişi klavyeden yapılacaktır.Kaynak yönetimi için analizler ve projeksiyonlar sağlayan raporlar ise şunlardır: ● ● Maddi duran varlık yerleşim raporu. Amortismanı tamamlanmış ancak hâlâ kullanımda olan maddi duran varlıklar raporu. Bordro ve personel bilgi işleme sistemi için uygun olan işleme sistemi yığın işleme sistemidir. Çünkü bordro ve personel işlemleri işletme içi bilgi gereksinimi kadar işletme dışı (vergi dairesi ve SSK) bilgi gereksinimi için de önemlidir. Maddi duran varlık işleme sistemi ile ilgili olarak kullanılan önemli veri kaynakları (girdiler) satın alma istek belgesi ve aktarma belgesidir. işlenmek üzere veri işleme birimine (bordro departmanı veya yetkilendirilmiş bir kişi veya birim) gönderilerek bordroların hazırlanması sağlanacaktır. . zaman kartları.'de kullanılmaktadır. ● ? MDV işleme sistemindeki işlemsel ve yönetsel raporlar neler olacaktır? Özet Bordro ve personel sistemi. Bu işlemlerin etkin ve iyi bir şekilde başarılabilmesi için işçi ve işveren ilişkilerinin sağlıklı bir şekilde oluşturulması gerekir. Amortisman projeksiyon raporu. sadece bordronun hazırlanması yeterli değildir. Doğaldır ki. zaman kartlarının yığın haline getirilmesi işlemidir. Zaman kartları üzerinde gerekli hesaplamaların yapılmasından sonra bu bilgiler. kullanım süresi içinde bunların korunması ve çeşitli nedenlerle bunların elden çıkarılması maddi duran varlık işleme sistemi içinde ele alınan faaliyetleri oluşturur. Bordro ve personel işlemleri bilgi işleme sisteminde sıklıkla karşılaşılan veri kaynakları. Bunların yanında irsaliye. ödeme belgeleri. elden çıkarma. Maddi duran varlıkların edinimi. fatura. Maddi duran varlıkla ilgili işlem ortaya çıktığında (edinim. personel bilgi formu.130 - . Böyle bir sistemde öncelikle yapılması gereken. Bunun dışında personelle ilgili gerek işletme içi gerekse işletme dışı diğer raporlar hazırlanmalıdır.

Aşağıdakilerden hangisi personel birimi için doğrudur? a. Bordro ve personel bilgi işleme sistemi için en uygun olan bilgi işleme sistemi aşağıdakilerden hangisidir? a.131 - . Üretimde çalışan işçilerin üretim birimleri bazında çalışma sürelerini hesaplamak e. Zaman Bölüşümlü Sistemler d. Ödeme çeklerini imzalamak d. İletişim Sistemleri 4. Aktarma Belgesi 2. Çalışanların işletmede çalışarak geçirdikleri zamanların izlenmesinde kullanılan belge aşağıdakilerden hangisidir? a. Üretimden gelen çalışma sürelerini zaman kartları ile karşılaştırmak b. Çalışma Süresi Fişleri e. Personel Bilgi Formu b. Çevrimiçi-Gerçek Zamanlı Bilgi İşlem Sistemi c. Çevrimiçi İşleme Sistemi b. Maddi duran varlıkların kullanım süresini uzatmak amacıyla yapılan yatırım d. Zaman Kartları d. Maddi duran varlıkların edinimi b.Sorular 1. Maddi duran varlık çalıştırılması amacıyla malzeme satın alınması c. Aşağıdakilerden hangisi maddi duran varlık işleme sistemi faaliyetlerinden biri değildir? a. Yığın Bilgi İşlem Sistemi e. Zaman kartlarını düzenlemek ve bordro hazırlamak c. Ödeme Çekleri c. Maddi duran varlıklara ilişkin amortisman tutarının hesaplanma- . Kişileri işe yerleştirmek 3.

Maddi duran varlıkların yenilenmek üzere satılması 5. Maddi Duran Varlık Ödeme İşlem Kütüğü .sı e. Maddi Duran Varlık Referans Kütüğü e. Maddi Duran Varlık İşlem Kütüğü c. Maddi Duran Varlık Ana Kütüğü b. Maddi Duran Varlık Tarih Kütüğü d.132 - . Maddi duran varlıklara ilişkin bilgilerin izlendiği kütük aşağıdakilerden hangisidir? a.

10 .133 - ÜNİTE Gelir. harcama. maddi duran varlık vb. bu üniteyi daha çabuk anlamanıza yardımcı olacaktır. işleme döngüleri ile ilgili işlemlerin muhasebe defterlerine kayıt süreci ile işletme faaliyet sonuçlarını gösteren finansal raporların hazırlanma süreci üzerinde durulmaktadır..Kaydetme ve Raporlama Döngüsü Bu Ünitede.... . Çalışma Biçimine İlişkin Olarak. Bu ünitedeki konular daha önceki muhasebe derslerinde ele alınan konuların bilgisayar uygulamalarıdır. bordro. Bu nedenle daha önceki muhasebe derslerindeki konuları ve bu kitabınızın daha önceki ünitelerde açıklanan işleme döngüleri konularını gerektiğinde geri dönerek çalışmanız.

hesapların alacakları tarafları toplamına eşit olması gereklidir. ● Verilerin Toplanması: Mali karakterli işlemler muhasebe kayıtlarının temel öğesidir. Mali karakterli işlemlerin bazıları gruplandırılarak muhasebeleştirilirken. Uygun bir kaydetme ve raporlama döngüsü. envanter kayıtlarının yapılabilmesine olanak sağlamalı. tek tek muhasebeleştirilebilir. Burada unutulmaması gerekli olan işlemlerin ardışık olarak kaydedilmesidir. Bunların sağlanmasından sonra. ? Uygun bir kaydetme ve raporlama döngüsünün sahip olması gerekli özellikleri nelerdir? Bunların başarılabilmesi için kaydetme ve raporlama döngüsünün şu fonksiyonları yerine getirmesi gereklidir. hesaplar arasında borç ve alacak eşitliklerini sağlanma (mizan). her döneme ilişkin finansal tabloların zamanlı ve güvenilir bir şekilde elde edilmesine olanak sağlamalıdır. ● ● ● ? Muhasebe kontrollerinin oluşturulmasının kaydetme döngüsü açısından önemi nedir? ● Finansal Raporların Hazırlanması: Kaydetme ve raporlama döngüsü tarafından üretilen en yaygın finansal raporlar bilanço ve gelir tablosudur. hesapların borç ve alacak taraflarına yapılan kayıt tutarları ile hesap kalanları bilgileri yer alacaktır. Bu amaçla yapılması gerekli işlemlerden biri uygun hesaba kaydedilip kaydedilmediği ile işlemle ilgili muhasebe kaydının borç ve alacak taraflarının birbirine eşit olup olmadığının kontrol edilmesidir. işlem muhasebe defterlerine kaydedilecektir. Verilerin Saklanması: Büyük defterde. İşlemler ister gruplandırılarak. bir işletmenin finansal tablolarının hazırlanabilmesi için gerekli olan bilgileri sağlamaktadır. Satınalma ve satış işlemleri mali karakterli işlemlere örneklerdir. isterse tek tek muhasebeleştirilsin çeşitli formlar ve muhasebe fişleri deftere kayıtlardan önce kullanılacaktır. İşleme: Toplanan veriler muhasebe defterlerine kaydedilmeden önce bazı işlemlerden geçecektir. Hesap kalanlarının güncel olması verilerin günlük defterden büyük deftere aktarılması ile sağlanacaktır. bazıları ise. Bilindiği gibi çift taraflı kayıt sistemi gereği hesapların borç taraflarının toplamının. Bunların yanında işletme faaliyetleri ile ilgili satışların ma. Bunu ötesinde girilen verilerin anında kontrol edilmesi bir diğer muhasebe kontrol yöntemidir. Mizan düzenleme olarak ifade edilen bu işlem muhasebe kontrollerinden biridir. ● ● ● ● ● tüm mali karakterli işlemleri hızlı ve tam olarak kaydetmeli. Örneğin müşterilerin kredi sınırlarının belirlenmesi ve bunun aşıldığında uyarı alınması gibi. mali karakterli işlemleri uygun hesaplarda sınıflandırmalı.GİRİŞ Kaydetme ve raporlama döngüsü. Ayrıca her bir mali karakterli işlemin genel kabul görmüş muhasebe ilkelerine göre kaydedilmesinin sağlanması gereklidir. Finansal tabloların veya raporların belirli sıklıkla ilgililer tarafından kontrolü de muhasebe kontrollerine bir diğer örnektir.134 - . Muhasebe Kontrollerinin Oluşturulması: Sınıflandırma muhasebe bilgi sisteminin bir parçasıdır ve belirli muhasebe kontrollerini içerir.

işletmenin mali karakterli işlemlerini oluşturmakta. Sınıflandırma çeşitli hesapları muhasebe defterlerinde izlemek için gereklidir. Kaydetme ve Raporlama Döngüsü Finansal Raporlama Satış Döngüsü Tahsilat ve Ödeme Döngüsü Alacak Hesapları Sipariş Alma İşlemi Faturalama Tahsilat Kaydetme Satış Analizi Borç Hesapları Ödeme Satın Alma Bordro Bordro Döngüsü Harcama Döngüsü Stok İşlemleri Zaman Kartı İşlemleri Şekil 10. Ayrıca işletmenin yönetsel amaçlı raporlara da gereksinimi olabilir. Şekil 10-1’de tüm bu döngüler arasındaki ilişkiler yer almaktadır. kâr dağıtım tablosu ve öz kaynaklar değişim tablosu hazırlanan diğer tablolardır.liyeti tablosu. fon akım tablosu. Planlama ve kontrol amaçlı bütçeler bunlara örnektir. Ayrıca. faturanın ilişkilendirileceği bir diğer döngü kaydetme ve raporlama işlemleri döngüsüdür. ! Harcama ve bordro döngüleri ile kaydetme ve raporlama döngüsü arasındaki ilişkileri inceleyiniz.1.135 - . tahsilat ve ödeme işlemleri döngüsü ile bordro işlemleri döngüsüdür. İşleme Döngüleri Arasındaki İlişkiler. harcama döngüsü. bu işlemlerin işletmenin muhasebe defterlerine kaydedilerek ve sonuçta finansal raporların hazırlanması ise kaydetme ve raporlama döngüsünü oluşturmaktadır. işlemleri. ? Veri ve hesapların sınıflandırılması ve kodlanmasının muhasebe açısından önemi nedir? İŞLEME DÖNGÜLERİ ARASINDAKİ İLİŞKİLER İşletmelerde yaygın olarak kullanılan işleme döngüleri daha önceki ünitelerde de ele aldığımız gibi gelir döngüsü. kütükleri ve diğer öğeleri tanımlamak için kullanılır. . faturalama ve satış analizi işlemleri gelir döngüsü içinde ele alınırken. Örneğin bir satış işleminde siparişin alınması. ● Veri ve Hesapların Sınıflandırılması ve Kodlanması: Kaydetme ve raporlama döngüsü uygun bir sınıflandırma ve kodlama sistemi ile başarılabilir. satış sonucu ortaya çıkan alacak ve bu alacağın tahsili işlemleri tahsilat işlemleri dönüsü ile ilişkilendirilmektedir. Kodlama ise hesapları. Bu döngüler ile ilgili işlemler doğaldır ki. nakit akım tablosu.

dönem ayarlamaya ilişkin işlemler vb. Fon Akım Tablosu. İşlemlerin muhasebe fişlerine kaydedilmesinden sonra yapılması gereken bunların muhasebe defterlerine kaydedilmesi işlemidir. alacakları tahsil etmek. Değerleme işlemleri. Bunlar: ● İşletmenin esas faaliyet konusu ile ilgili işlemler.136 - . ✔ İşletmelerdeki mali karakterli işlemler nasıl sınıflandırılır? İşletmede muhasebe işlemlerine konu olan mali karakterli işlemleri üç başlık altında ele almaktayız. Şekil 10. Şekilde de görüldüğü gibi işlemlerle ilgili belgeler düzenlendikten sonra.) .2’de girdi kaynaklar ve muhasebe sistemi içindeki akışı gösterilmiştir. büyük defter. Sabit varlık satın almak veya satmak vb. Günlük. Gelir Tablosu. Envanter işlemleri. Mal satın almak. ● ● Yapılan kayıtların mizanlar yardımıyla doğruluğu belirlendikten işletme için gerekli olan raporlar hazırlanacaktır. düzeltme işlemleri.VERİ KAYNAKLARI VE GİRDİLER Muhasebe defterlerine kayıt yapılabilmesi için çeşitli girdiler kullanılmaktadır. satmak. bunlar ilgili muhasebe fişlerine kaydedilecektir. Arızi (olağandışı) işlemler. Bunlar. borçları ödemek vb. ● ● ● ● ● ● ● ● Bilanço. Öz Kaynaklarda Değişim Tablosu ve Çeşitli Yönetsel Raporlar (İşletme Bütçeleri vb. kasa defteri ve kambiyo senetleri defteri ile birlikte işlemler yardımcı defterlere de kaydedilecektir. Kar Dağıtım Tablosu. Satışların Maliyeti Tablosu. Nakit Akım Tablosu.

DÖNEMSONU ENVANTERİ DÖNEMSONU BİLANÇOSU MUHASEBE FİŞİ .. Muhasebe fişlerini kasa fişleri ve mahsup fişi olarak iki ana grupta ele almaktayız. TABLOLAR GÜNLÜK İŞLEMLER . Kasa fişleri.137 - .2. kasa tahsil ve kasa tediye fişleri olarak iki başlık altında ele alınmaktadır. KANITLAYICI BELGELER GÜNLÜK DEFTER -Maddeler- KESİN MİZAN KASA DEFTERİ BÜYÜK DEFTER -MaddelerKAMBİYO SENETLERİ VD. her türlü ödeme için düzenlenen fiş kasa tediye fişidir. ? Muhasebe fişlerinin muhasebe sistemi içindeki yeri nedir? Belgeler Muhasebe kayıtları bir işletmede ister elle tutulsun isterse bilgisayarla tutulsun. Bilgisayar kullanılan bir sistemde ise defterlere kayıt işlemi fişlerin kesilmesi işleminden sonra öz devimli olarak bilgisayar tarafından gerçekleştirilecektir. İşletmenin yapmış olduğu her türlü tahsilat için düzenlenen fiş kasa tahsil fişi iken. DÖNEMBAŞI ENVANTERİ -Açılış EnvanteriENVANTER DEFTERİ DÖNEMBAŞI BİLANÇOSU -Açılış BilançosuGELİR TABLOSU VD. ✔ Bilgisayarlı bir ortamda muhasebe kayıtları nasıl yapılır? Böyle bir ortamda yapılacak işlemler adım adım aşağıda açıklanmış- . DEFTERLER AYLIK MİZANLAR GENEL GEÇİCİ MİZAN DÖNEMSONU MUHASEBE İŞLEMLERİ -Envanter İşlemleri- Hesapların açılışı ve günlük işlemler Envanter kayıtları Şekil 10. kayıtlar için temel olan belge “muhasebe fişleri”dir. Eğer işletmedeki mali karakterdeki işlem bir ödeme veya tahsilat işlemi değilse düzenlenecek muhasebe fişi mahsup fişidir. Fişlerin düzenlenmesinden sonra elle muhasebe kayıtlarının tutulması durumunda fişler muhasebe defterlerine aktarılacaktır. Girdi Kaynaklar ve Muhasebe Sistemi İçindeki Akışı.

işletmenin faaliyet konusuna ve işletme büyüklüğüne göre değişecektir. Ayrıca ana mönüde hangi alt mönülerin yer alacağı işletmenin sahip olduğu yazılıma. günlük defter. “Hesap Planı İşlemleri”. Bir genel muhasebe mönüsü örneği Şekil 10.3. Alt mönülerin neler olacağı programcı ile destek hizmeti sağlayan muhasebeci ve işletmenin diğer ilgilileri tarafından belirlenecektir. Yeni fiş girişi işleminde ise işlemin niteliğine göre muhasebe fişinin düzenlenmesi işlemleri yer alır. Genel Muhasebe Personel Programı Ödeme Tahsilat Programı Müstahsil Programı Kasa Program İş Sonu İkinci Adım: Ana mönüden Genel Muhasebe mönüsüne geçildiğinde.138 - . kasa defteri. Şekil 10. Defter ve raporlar ise. Fiş basımında ise belli bir döneme ait veya belirli bir fişin basımı işlemleri yer alacaktır. “Fiş Girişi ve Güncelleştirme İşlemleri” ile “Defter ve Raporlar” alt mönülerine ulaşılacaktır. kambiyo senetleri defteri. Birinci adım: Muhasebe kayıt işlemleri ile ilgili olarak yapılacak ilk işlem “ana mönü”den genel muhasebe alt mönüsüne geçmektir. Hesap planı işlemleri. hesap planı girişi ve düzeltme ile listeleme işlemlerini içerebilir. hesap durum raporları (cari hesaplar). büyük defter ve diğer defter dökümlerini) içerecektir. defterleri ve dökümleri (muhasebe fişleri. . donanım desteğine. yardımcı defterler. Fiş girişi ve güncelleştirme işlemi mönüsündeki işlemler eski veya yeni fiş ile fiş basımı olabilir. ANA MÖNÜ Stok Programı Üretim Programı Sipariş Programı Faturalama Programı Cari Hesap Programı Çek Senet Programı Bankalar Programı Muhasebe Entegreasyonu Şekil 10.tır. Ana Mönü Örneği. Eski fiş işleminde daha önce girişi yapılan fişlerin düzeltilmesi veya iptal edilmesi işlemleri yer alır.4’te verilmiştir.3’de bilgisayar ekranında bir ana mönüde yer alabilecek alt mönüler görülmektedir.

5 ve Şekil 10.139 - . Bundan sonra yapılacak olan ise işlemin türüne göre gerekli verileri girerek muhasebe fişini düzenlemektir. Fiş Girişi ve Güncelleştirme Mönü Örneği.ANA MÖNÜ GENEL MUHASEBE Hesap Planı Fiş Girişi ve Güncelleştirme Defter ve Raporlar Program Sonu Şekil 10.5’te fiş girişi ve güncelleştirme mönüsünde işlemin eski fişlerle mi. Bunlar “tahsil fişi”. Burada da görüldüğü gibi muhasebe fişleri ile ilgili kullanıcıya üç seçecek sunulmaktadır.6’da ise. . ANA MÖNÜ GENEL MUHASEBE FİŞ GİRİŞİ VE GÜNCELLEŞTİRME Fiş No: Kasa Hesabı Kodu: Hesap Kodu Hesap Adı Açıklama Borç Alacak Fiş Tarihi: Eski Fişler Yeni Fiş Fiş Basımı Açıklama: Şekil 10. Muhasebe fişleri ve girişlerine ilişkin işlemlerin görüntüsü ise Şekil 10. Bu aşamadan sonra kullanıcılar defter veya fiş dökümlerine bilgisayar çıktısı olarak ulaşabilirler.6’da verilmiştir. Şekil 10. yeni fişlerle mi veya fiş basımıyla ilgili mi olduğu belirtilmektedir. Genel Muhasebe Alt Mönüsü Örneği.4. “tediye fişi” ve “mahsup fişi”dir. “Yeni Fiş Girişi Mönüsü” verilmiştir. Şekil 10. Üçüncü Adım: Fiş girişi ve güncelleştirme mönüsüyle muhasebe fişlerinin düzenlenmesi uygulamalarına ulaşılır.5. Daha önce de ifade ettiğimiz gibi muhasebe fişlerinin düzenlenmesinden sonra mali karakterli işlemler muhasebe defterlerine öz devimli olarak kaydedilmiş olmaktadır.

Ayrıca işletmenin tüm hesaplarına ilişkin hesap kalanları yine bu kütükteki kayıt toplamından elde edilecektir. Ayrıca bu kapsam içinde işletmenin gelecekteki faaliyetleri ile ilgili olan bütçelerin ele alınması gereklidir. Hesap kalanı (dönembaşı) Hesabın borç toplamı (dönem için) Hesabın alacak toplamı (dönem için) Hesabın borç toplamı (ilgili ay için) Hesabın alacak toplamı (ilgili ay için) Hesabın kalanı (borç veya alacak) Bu kayıtların bir araya getirilmesiyle de işletmenin hesap planı oluşturulacaktır. VERİ TABANI Kaydetme ve finansal raporlama ile ilgili kütükler işletmeden işletmeye farklılıklar gösterecektir.6.140 - . Yeni Fiş Mönü Örneği. Bu kayıt kapsamında ele alınması gerekli unsurlar şunlardır: ● ● ● ● ● ● ● ● Hesabın numarası ve adı. Hesap grubu. Büyük Defter Ana Kütüğü Bu kütükte yer alan her bir kayıt tek bir büyük defter hesabı ile ilgilidir. Bir işletmedeki kaydetme ve finansal raporlama ile ilgili kütükleri şunlardır.ANA MÖNÜ GENEL MUHASEBE FİŞ GİRİŞİ VE GÜNCELLEŞTİRME YENİ FİŞ GİRİŞİ Fiş No: Kasa Hesabı Kodu: Hesap Kodu Hesap Adı AçıklamaBorç Alacak Fiş Tarihi: Tahsil Fişi Tediye Fişi Mahsup Fişi Açıklama: Şekil 10. Çünkü her işletmenin faaliyet konusu ve büyüklüğü birbirinden farklıdır. ? Büyük defter ana kütüğünün kullanım amacı nedir? .

gelecek beş yıl veya daha uzun süreyi de kapsayabilir. açıklama vb. işlem tarihi. kolon veya satır genişlikleri vb. Bu kütük işletmenin finansal analiz yapması için gerekli olan bilgilerin üretilmesinde kullanılmaktadır. bölümler. sorumluluk merkezi ana kütüğü ile birlikte sorumluluk raporlarının hazırlanmasında kullanılır. Raporun veya kolonların başlığı. Bu kütük. Bu kütükte bir işletmede yer alan birimler. bilgiler bu kütükte yer almaktadır. iş merkezleri ve sorumluluk merkezlerine ait fiili gelirler ile maliyetler yer alır. Bu kütükteki fişler ilgili ay ile ilişkilidir. ? Bütçe ana kütüğünün kullanım amacı nedir? Finansal Raporları Hazırlama Kütüğü İşletmenin hazırlayacağı finansal tabloların çeşitli şekillerde düzenlenmesi gereklidir. Bütçelenmiş tutarlar aylık olarak düzenlenebileceği gibi. ? Büyük defter tarih kütüğünün kullanım amacı nedir? Sorumluluk Merkezleri Ana Kütüğü Yönetim için gerekli olan sorumluluk raporlarının hazırlanmasında gerekli olan kayıtların yer aldığı kütüktür. Daha önce örneğini verdiğimiz muhasebe fişinde de görüldüğü gibi fiş üzerinde şu bilgiler yer alacaktır: ● ● ● ● ● fiş numarası. Bu işlemler için kullanılan kütük finansal raporları hazırlama kütüğüdür. .Büyük Defter Tarih Kütüğü İşletmenin geçmiş dönemlere ait hesap kalanlarının aylık olarak izlendiği kütüktür. borçlanan ve alacaklanan hesap isimleri. Bu fişlerin dökümü bir anlamda işletmenin o dönemdeki mali karakterli işlemlerinin bir bütün olarak görünmesi demektir. ? Güncel muhasebe fişi kütüğünün kullanım amacı nedir? Muhasebe Fişi Tarih Kütüğü: Önceki aylara ilişkin muhasebe fişlerinden oluşan kütüktür. işlem tutarı.141 - . gelir ve gider tutarları yer alır. ? Sorumluluk merkezleri ana kütüğünün kullanım amacı nedir? Bütçe Ana Kütüğü İşletmenin gelecek döneme ilişkin çeşitli sorumluluk merkezlerinin bütçelenmiş varlık. borç. ? Finansal raporları hazırlama kütüğünün kullanım amacı nedir? Güncel Muhasebe Fişi Kütüğü Büyük deftere kaydedilen mali karakterli işlemlere ilişkin tüm ayrıntıları içeren muhasebe fişlerinden oluşan kütüktür.

Kayıt işlemleri. Bu mali karakterli işlemler satış. ödeme ve tahsilat. ilgili büyük defter hesap kodunu.). günlük işlemeden iki tür çıktı sağlar.7. ? Mali karakterli bir işlem muhasebe defterlerine kaydedilmeden önce yapılması gerekli işlem nedir? Kaydetme döngüsü. Bu defter ciltlenmemiş ve yazıcıdan dökülebilecek yapraklar halindedir. İkinci çıktı ise “mizanlar”dır.142 - .’de verilmiştir. Günlük defter.7. bu çıktıları üretmek için aylık .KAYDETME DÖNGÜSÜ Yukarıda ele aldığımız kütükler doğal olarak diğer işleme döngüleriyle ilişki içindedir. Kayıt İşlemleri İşleme Süreci. Çeşitli mali karakterli işlemlerden doğan veriler. işlemin kaynağını(muhasebe fişi numarası vb. Bunlardan ilki “günlük defter”dir. öncelikle muhasebe fişlerine işlenmekte daha sonra muhasebe bölümünde veri girişlerini yapan bir memur tarafından bir terminal aracılığıyla girilmektedir. işlemlerin tarihini. Kontrol işleminden sonra işlemler kaydedilecektir. borçlu ve alacaklı tutarları ve yığın toplamlarını içerir. Şekil 10. . Satış Sürecinden Nakit Tahsilat Sürecinden Alışlar/Borçlar Sürecinden Nakit Tediye Sürecinden Bordro Sürecinden Sabit Varlıklar Sürecinden Tekrar Etmeyen Özel İşlemlerden Muhasebe Fişi Satış İşlemlerinin Özeti Nakit Tahsilatlar İçin Yevmiye Föyleri Satınalma İşlemlerinin Özeti Nakit Tediye İşlemlerinin Özeti Bordro İşlemlerinin Özeti Sabit Varlık İşlemlerinin Özeti Yevmiye Kaydı Girişi Girilen Yevmiye Kayıt Verisinin Biçimlenmesi İstisna Hata Görüntüsü . işlem türünü ve kodunu. . Defter. Girilen bu verilerin doğruluğu bir biçimleme programı yardımıyla hesapların borç ve alacak tarafları toplamının eşitliği veya muhasebe hesap kodunun doğruluğu gibi konular kontrol edilmektedir. satınalma. Süreç. Kaydetme işlemleri ile ilgili süreç Şekil 10. maddi duran varlık ve diğer işlemler sonucunda ortaya çıkmaktadır. Ayrıca program. bordro işlemleri. Ortaya çıkan mali karakterli işlemler muhasebe defterlerine kayıt programı yardımıyla kaydedilecektir. mali karakterli bir işlemin ortaya çıkmasıyla başlayacaktır. Günlük Olarak Büyük Defter Hesaplarının Günlenmesi ve Çıktıların Çökümü Büyük Defter Muhasebe Fişi Yevmiye Kayıt Listesi Mizan Muhasebeye Muhasebeye . Daha önceki ünitelerde bu işlemler ile ilgili döngüler üzerinde durmuştuk. elle tutulan muhasebedeki defter biçiminden oldukça farklıdır. diğer işleme döngülerinden gelen verilerinin kaydedilmesi ve finansal rapor ve tabloların yaratılmasını içerir.

aysonu muhasebe kayıt sürecini göstermektedir. . . Muhasebeden Muhasebeden Düzeltme Yevmiye Kaydı Kodlama Formu Standart Düzeltm Yevmiye Kayıtları Yığın Toplama Hazırlama Yığın Toplamı Düzeltme Yevmiye Kaydı Kodlama Formu İstisna ve Hata Görüntüsü Düzeltme Girişi .143 - . Aysonu Muhasebe Kayıt Süreci. Geçiş-1 Büyük Defter Hesap Nosuna Göre Sıralama İstisna ve Özet Raporu Ay Sonunda Sıralanmış Yevmiye Veri Girişi Geçiş-2 Büyük Defterin Günlenmesi ve Çıktıların Dükümü Muhase be Fişi Büyük Defter Mizan Yevmiye Kayıt Listesi Muhasebeye . Bundan başka yevmiye kayıtlarının yığın toplamı hazırlanarak terminalden girişi yapılmaktadır. Yevmiye Veri Girişi Girilen Verilerin Biçimlenmesi Şekil 10. ? İşletmelerde ay sonların yapılan kayıtlar nelerdir? Şekil 10. Örnek olarak o aya ilişkin çeşitli sabit varlıkların amortisman tutarını yansıtan ayarlamalar verilebilir. Muhasebeye . Her ayın sonunda ise bu girişler geçici bir kütüğe aktarılmaktadır. Ay sonu kayıtlarının bir çoğu standart olarak birtakım düzeltme ve ayarlamaların yapılmasını içermektedir. İşletmede bu standart ayarlamaların yevmiye kaydı muhasebeciler tarafından oluşturulmakta ve manyetik disk kütüğüne işlenerek saklanmaktadır.8.muhasebe fişleri kütüğüne yevmiye kayıt verilerini önceden numaralanmış muhasebe fişleriyle birleştirerek kopyalar.8.

maliyetlerin ilgili maliyet yerlerine dağıtımı tablosu ve hesapların dönemler itibarıyla karşılaştırması raporudur. Dönemsel karşılaştırmanın ötesinde. Tahsilatları ve ödemeleri esas alan “nakit analiz tabloları”. büyük defter ana kütüğü. ? İşletme faaliyet sonuçlarının değerlendirilmesi amacıyla kullanılan raporlar nasıl sınıflandırılır? Raporlama İşlemleri İşleme Süreci Bütçe ana kütüğü. ● ● Hazırlanan bu yönetsel raporlar dönemsel karşılaştırmaların yapılabilmesi için bütçelenmiş rakamları da içermelidir. Bu raporların bir çoğunda işletmenin mevcut finansal tablolarındaki bilgiler kullanılmaktadır.RAPORLAMA DÖNGÜSÜ Muhasebe kayıt sistemi tarafından üretilen finansal raporları üç ana grupta sınıflandırılabilir.’da finansal rapor üretme süreci verilmiştir. sorumluluk merkezleri bazında hazırlanan raporların ayrıca bütçelenmiş ve fiili rakamları da içermesi karar verme açısından daha sağlıklıdır. Mizanlar bu grup raporlara verilebilecek en önemli örnektir. işletmenin sorumluluk merkezleri arasında karşılaştırmalar yapılabilmesi için bu raporların sorumluluk merkezleri bazında da hazırlanması gerekir. Diğer örnekler. her bir hesap için düzenlenecek hesap detayları. nakit akım tablosu. Finansal tabloları kullananların sağlıklı kararlar verebilmeleri için. büyük defter tarih kütüğü ve muhasebe fişi ana kütüğünden gelen verileri kullanan bir rapor üretme programı gerekli olan raporları üretecektir. Büyük Defter Analiz Raporları: Bu raporlar muhasebe defterlerine yapılan kayıtların doğruluğunun analiz edilmesinde kullanılmaktadır. Finansal Tablolar: Gerek işletme içi kullanıcılar. Bilânço. gerekse işletme dışı kullanıcılar için finansal tablolar hazırlanmalıdır. Bu raporlara bir kaç örnek: ● Mamuller. finansal tabloların destekleyici dipnot bilgilerine sahip olması gereklidir. . Yönetsel Raporlar: Özellikle işletme yöneticilerinin karar almalarında gerekli olan bazı raporlar da muhasebe kayıt sistemi tarafından üretilmektedir. Müşterileri ve alacak tahsilat sürelerini esas alan “alacak analiz raporları”dır. fon akım tablosu.9. satış bölgeleri veya pazar payları esas alınarak hazırlanan “satış analiz raporları”. satışların maliyeti tablosu. gelir tablosu. Şekil 10. kâr dağıtım tablosu ve öz kaynaklar değişim tablosu düzenlenecek finansal tablolara örnektir.144 - . Doğaldır ki.

çek. bono. bu fişler daha sonra mu. poliçe vb. Bu bilgiler kaydetme ve raporlama döngüsü tarafından sağlanmaktadır. Amaçlara uygun bir kaydetme ve raporlama döngüsünün oluşturulması için şu fonksiyonların yerine getirilmesi gerekir: ● ● ● ● ● ● Verilerin toplanması İşleme Verilerin saklanması Muhasebe kontollerinin oluşturulması Finansal raporların oluşturulması Veri ve hesapların sınıflandırılması ve kodlanması Kaydetme ve raporlama döngüsü için üzerinde durulması gerekli önemli konu veri kaynakları ve girdilerinin neler olduğudur. Finansal Rapor Üretme Süreci. Cari Büyük Defter Raporu Büyük Defter Ayrıntısı Karşılaştırmalı Hesap Listesi Gelir Tablosu Bilanço Fon Akış Tablosu . . Özet İşletmeler faaliyet sonuçlarını gösteren finansal tablolarını düzenlerken çeşitli bilgilere gereksinim duyacaklardır. ile muhasebe fişleridir. serbest meslek makbuzlar. Muhasebeye Muhasebeye . Üst Yönetime ! Bu ünitede ve bundan sonraki ünitelerde kullanılan akış çizeneği sembollerinin anlamlarının kitabınızın sonunda yer aldığını unutmayınız. Bütçe Kütüğü Büyük Defter Tarih Kütüğü Büyük Defter Kütüğü Muhasebe Fişi Kütüğü Ay Sonunda Aylık Finansal Raporların Üretilmesi Şekil 10. gider pusulaları.145 - .. İlk işlem belglerinden hareketle muhasebe fişlerine kayıtlar yapılacak. Bu açıdan muhasebe sürecini ele aldığımızda en önemli belgeler ilk işlem belgeleri olarak ta ifade edilen faturalar.9.

2. Aşağıdakilerden hangisi uygun bir kaydetme ve raporlama döngüsü için gerekli değildir? a. Bordro işlemi e. finansal tablolar ve yönetsel raporlar olarak üç ana grupta ele alınır. Ancak işletmelerde bu işleme döngüsü için sıklıkla karşılaşılan kütükler şunlardır: ● ● ● ● ● ● ● Büyük Defter Ana Kütüğü Büyük Defter Tarih Kütüğü Sorumluluk Merkezleri Ana Kütüğü Bütçe Ana Kütüğü Finansal Raporları Hazırlama Kütüğü Güncel Muhasebe Fişi Kütüğü Muhasebe Fişi Tarih Kütüğü İşletmeler faaliyet sonuçları ile ilgili bilgileri işletme içi ve işletme dışı kullanıcılara raporlar yardımıyla sunarlar. Ödeme işlemi c.146 - . Bu raporlar. büyüklükleri. b. Yönetsel raporlar ise. Analiz sonuçları kullanıcılara zamanlı olarak sunulabilmelidir. Mali karakterli işlemler uygun hesaplarda sınıflandırılmalıdır. d. Büyük defter analiz raporları. İşletmelerin faaliyet konuları. İşletmenin faaliyet sonuçlarını gösteren tablolar ise. büyük defter analiz raporları. Sorular 1. Sipariş alma işlemi . finansal tablolardır.hasebe defterlerine aktarılacaktır. c. Tahsilat işlemi b. Finansal tablolar zamanlı ve güvenilir olarak elde edilebilmelidir. Kaydetme işlemi aşağıdaki işlemlerden hangisi ile doğrudan ilişkili değildir? a. Stok işlemi d. e. özellikle işletme yöneticilerinin karar almalara yardımcı olur. Mali karakterli işlemler hızlı ve tam olarak kaydedilebilmelidir. Mizan eşitliği sağlanabilmelidir. sahip oldukları donanım ve yazılım vb. muhasebe defterlerine yapılan kayıtların doğruluğunun analiz edilmesinde kullanılır. unsurlar kaydetme ve raporlama döngüsünün veri tabanının oluşturulmasında önemlidir.

Kaydetme işlemi mali karakterli bir işlemin ortaya çıkmasıyla başlar. Sipariş Programı 5. Gelir Tablosu c. Yeni Fiş Girişi mönüsünün alt mönüsü aşağıdakilerden hangisi olabilir? a. Maliyet Dağıtım Tablosu b. Fon Akım Tablosu . Hazırlanan finansal tablolarda geçmiş yıl verilerinin bulunması gereklidir. Kaydetme döngüsündeki veri tabanı işletmeden işletmeye farklılık gösterir. Satışların Maliyeti Tablosu e. Fiş Basımı b. Bilanço d. Bilgisayar kullanılan ortamlarda günlük deftere ve büyük deftere kayıtlar kullanıcı tarafından yapılır.147 - . Hesap Planı e. d. Defter ve Raporlar d. Defterlere kayıt yapılmadan önce muhasebe fişlerine kayıt yapılır. Aşağıdakilerden hangisi finansal tablolardan biri değildir? a. Mahsup Fişi c. e.3. c. 4. b. Aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? a.

Veri yönetiminin özellikleri.Veri Tabanı Sistemleri 11 . .. Çalışma Biçimine İlişkin Olarak. Bilgisayarla bilgi işleme için verilerin organize edilmesi ve yönetilmesinde kullanılan kavram ve tekniklerin gözden geçirilmesi gereklidir. yararları ve sakıncaları veri tabanı yaklaşımıyla ele alındıktan sonra. veri tabanı sistemlerinin düzenlenmesinde ve uygulamaya geçirilmesinde gerekli olan aşamalar ve muhasebe içi kontrol ve güvenlik ölçümlerinin neler olduğu ele alınacaktır. veri tabanı sistemlerinin yönetiminde kullanılan yazılımların işlevleri ve bileşenleri tanıtılacak. Bu amaçla ilk dört ünitede ele alınan bilgi işleme ile veri düzenlemesi ve yapılandırılması konularında varsa. eksik bilgilerinizi tamamlayınız. veri tabanı sistemlerinde kullanılmakta olan modeller üzerinde durulacaktır... Ayrıca.148 - ÜNİTE Bu Ünitede..

Veri tabanı yaklaşımında uygulamaların her biri için veri tabanı ve programlar arasında bilgisayar yazılımının özel bir türü olan veri tabanı yönetim sistemi dahil edilir. işletmeleri ciddi finansal ve ekonomik problemlerle karşı karşıya bırakmaktadır. Kütük yaklaşımında uygulamalar birbirlerinden bağımsız olarak ele alınır ve herbir uygulama için ayrı kütükler oluşturulur.1. Stoklar Ana Kütüğü) Satış İşlemleri Programları Satın Alma İşlemleri Programları Satış Girdileri Satış Çıktıları Satın Alma Girdileri Satın Alma Çıktıları Şekil 11. Ancak günümüzde kütük yaklaşımı birçok işletmeye yeterli gelmemekte ve bu nedenle işletmeler veri tabanı yaklaşımını uygulama yoluna gitmektedirler.2) Kütükler (Ticari Alacaklar. (Bkz. veri yönetiminde veri tabanı yaklaşımının kullanımını artırmıştır. Veri Tabanı Yaklaşımında ise veri bir kaynak olarak ele alınır ve veri ortak bir veri temelinde tüm uygulamalar için saklanır. . Stoklar Ana Kütüğü gibi) Kütükler (Açık Alım Siparişleri.1'de kütük yaklaşımı gösterilmiştir. Veri tabanı yaklaşımını uygun bilgisayar donanım ve yazılımıyla birleştiren Veri Tabanı Sistemleri (VTS). saklayamamaları veya onlara ulaşamamaları. Geleneksel veri yönetimi yaklaşımında verinin düzenlenmesi ve kullanımı için veriye erişilmesinde kütük ve kayıt yönetimi üzerinde yoğunlaşılmıştır. işletmelerin veri kaynaklarını da etkin bir şekilde yönetmelerine olanak sağlayacaktır. Bu yüzden günümüzde birçok işletme yöneticisi veri kaynaklarının yönetimine özel bir önem verilmesi gerektiğine inanmaktadır. İşletmelerin uygun verileri toplayamamaları.GİRİŞ Çağımızın bilgi çağı haline gelmesi veri kaynaklarının önemini giderek arttırmaktadır. Şekil 11. Bununla birlikte son yıllarda bilgisayar donanım ve yazılımlarındaki gelişmelere bağlı olarak veri tabanı teknolojisindeki gelişmeler. VERİ TABANI YAKLAŞIMI Veri yönetimi denilince daha önceleri akla hemen kütük yaklaşımı gelirken artık günümüzde birçok işletme bu yaklaşım yerine veri tabanı yaklaşımını kullanmaktadır.149 - . kullanıcıların bilgi gereksinimlerini çok daha etkili bir şekilde karşılarken. Şekil 11. Kullanıcıların gereksinimleri değişiklik göstermiyorsa ve uygun bir kütük ve kayıt yapısına sahiplerse kütük yaklaşımı işletmeler için oldukça etkin olabilir. Kütük Yaklaşımı.

Şekil 11. Kütük yaklaşımıyla veri tabanı yaklaşımı arasındaki farklılıkların daha açık bir şekilde ortaya koyulabilmesi kütük yaklaşımının eksik yönlerini ortaya koymakla sağlanabilir.150 - . ✔ Kütük yaklaşımının. Veri Tabanı Yaklaşımı. Hatta aynı veri kalemleri birden fazla kütükte yer almış olabilir. Doğaldır ki. veri tabanı yaklaşımına göre eksiklikleri nelerdir? Kütük yaklaşımının eksikliklerini şöyle ele alabiliriz.Veri Tabanı (Tüm Uygulamalar İçin Veri) VTYS Yazılımı Satış Uygulama Programları Satın Alma Uygulama Programları Satın Alma Girdileri Satış Girdileri Satış Çıktıları Satın Alma Çıktıları Şekil 11. Örneğin stok kalemlerinin numaraları (ve belki de tanımları).3'te kütük yaklaşımının geçerli olduğu bir ortamda satış ve satın alma işlemleri nedeniyle stoklar ana kütüğünün tekrarlanmış olduğu görülmektedir. açık satın alma siparişleri kütüğünde ve satıcılar kütüğünde tekrarlanmış olabilir. stoklar ana kütüğünde.2. Fazla Veri Kullanımı Kütük yaklaşımında her bir uygulamaya ilişkin veri kendi kütüğünde saklandığı için birden fazla uygulama olduğunda gereksinim duyulan kütükler için veri tekrarlanmak zorunda kalınacaktır. fazla veri saklanması işletmeler için ilave saklama yeri mali- .

? Fazla verinin sakıncaları nelerdir? Veri Tutarsızlığı Kütük ve veri fazlalığının bir sonucu olarak verinin özellikleri ve değerleri arasında tutarsızlıklar olma olasılığı vardır. . Bu tutarsızlık bilgi kullanıcılarının yanlış karar vermelerine neden olacaktır. Ancak. Programlar genellikle uygulamalarda kullanılan kütüklerdeki kayıt yapıları ve veri adlarıyla doğrudan bağlantılıdır. satın alma uygulamaları programında STOK NO adıyla tanımlanmış olabilir. maliyetli ve güç bir iştir. ? Kütük yaklaşımında veri tutarsızlığı nasıl ortaya çıkar? Veriye Erişememe Kütük yaklaşımıyla sağlanabilecek olan bilgiler genellikle önceden tasarlanmış ve programlanmış raporlardan oluşmaktadır.151 - . Kütük Yaklaşımlı İşlem İşleme Uygulamalarında Kütük Fazlalığı.yetidir. İşleme Adımları İşleme Adımları . Satın Alma İşlemleri İşleme Sistemi Şekil 11. Ticari Alacaklar Ana Kütüğü Açık Satış Sipariş Kütüğü Stoklar Ana Kütüğü . Eğer işletme satın alma işlemlerindeki stoklar ana kütüğünü günlememişse (A) cinsi malzeme satın alma ile ilgili stoklar ana kütüğünde 1000 birim olarak görülecektir. Örneğin stok kalemlerine göre düzenlenmiş stok durum raporu gibi. Uygulama programları büyük ölçüde erişilen veriye ve veri saklama birimine bağlı olduğu için esneklik sağlanamaz. Bu işlem sonucunda satış işlemlerinin saklandığı kütükte (A) cinsi malzeme 900 birim görülecektir. bir işleme özgü rapor özellikle birden fazla uygulamayla ilgili veriye dayanıyorsa genellikle istenildiği anda hemen hazırlanamazlar. Örneğin stok kalemleri numarası satış uygulamaları programında CİNSİ adıyla. Stoklar Ana Kütüğü Açık Satın Alma Sipariş Kütüğü Satıcının Önceki Kütüğü Tahsilat Raporları Kütüğü . Çünkü kütükler uygulamalar arasında bütünleşik (entegre) değildir ve raporların üretilmesi için yeniden programlama gerekir. Örneğin işletmenin stoklarındaki 1000 birim (A) cinsi malzemenin 100 birimini sattığını kabul edelim. ? Veriye erişememenin nedenleri nelerdir? Esnek Olmama Mevcut kütük yaklaşımlı uygulamaları değiştirmek ve yeni uygulamalar geliştirmek oldukça zaman alıcı.3. Girdiler Çıktılar Girdiler Çıktılar Satış İşlemleri İşleme Sistemi .

. ? Kütük yaklaşımının esnek olmamasının nedenleri nelerdir? VERİ TABANI YAKLAŞIMININ ÖZELLİKLERİ Kütük yaklaşımının yukarıda sözünü ettiğimiz eksiklerinin ve sorunlarının üstesinden gelebilmek için veri saklamada kullanılan bir diğer yaklaşım veri tabanı yaklaşımıdır. Bu da ancak. Veriyi etkileyen değişiklikler verinin kullanıldığı tüm uygulama programlarında değil sadece VTYS'de yapılır. .152 - . Böylece her bir değişiklik ayrıntılı ve kapsamlı bir programlamayı gerektirdiği için yeniden programlama sözkonusu olduğunda kütüklerin revize edilmesi ve her değişiklikte yeni raporların alınması gerekli olur. veri tabanı ve uygulama programları arasına Veri Tabanı Yönetim Sistemi (VTYS) olarak bilinen bir yazılım setinin dahil edilmesiyle sağlanır. Veri bağımsızlığı. Kütükler konsolide edilebilir olmalarına rağmen bu kütüklerdeki büyük ölçekli kayıtları işleme ve kağıda dökme işlemi oldukça yavaş ve zaman alıcıdır.4. Veri tabanı yaklaşımının özellikleri şunlardır: Veri Bağımsızlığı Veri Tabanı Yaklaşımının esası olan veri bağımsızlığı. Kütük yapılarının birbirleriyle ilgili verileri birleştirme kapasiteleri sınırlıdır.4'te bu ayırım gösterilmiştir. Veri tabanı yaklaşımıyla birbirleriyle mantıksal bağlantılı veri kütüklerinden oluşan büyük bir veri havuzunun oluşumu sağlanacaktır. Veri Tabanı Yaklaşımında Veri Bağımsızlığı. değişikliklerin veri tabanı yaklaşımında kütük yaklaşımına göre daha çabuk. verinin ilgili uygulama programlarından ayrı olarak ele alınmasıdır. Veri Tabanı . VTYS. Şekil 11. Uygulama Programı A VTYS Uygulama Programı B . VT yaklaşımında. bir veri tabanına kaydedilen veriler hem onun kullanımını sağlayan bilgisayar yazılımlarından hem de verilerin saklanmış olduğu ikinci bellek alanlarından bağımsızdır. verinin uygulama programlarından ayrılmasını sağlamasının yanısıra verinin mantıksal görünüşünü fiziksel görünüşünden de ayırır. Şekil 11. kütük yaklaşımında saklama birimindeki kayıtların yeri ve fiziki saklama aracının yapısına göre programlar sıklıkla yazılmalıdır.Ayrıca. . Verinin mantıksal görünüşü kullanıcıların veri tabanındaki verinin genel yapı ve ilişkileri konusunda sahip oldukları bakış açısıdır. Fiziksel görünüş terimi ise verinin fiziki depolama aracında fiili olarak düzenlenmesini ve manipülasyonunu ifade eder. Esnek olmamanın diğer bir nedeni de kütük yaklaşımında her bir kütüğün sadece kullanılan veri yapısı tipini temsil etmesidir. daha kolay ve daha az maliyetle yapılmasına olanak sağlar.

Veri bütünleştirmesinin olmaması halinde satışlar. kullanıcıların veri tabanından gereksinim duydukları verilere daha çabuk ve kolay ulaşmalarına olanak sağlamasıdır. Bir veri tabanındaki tüm veriler kullanıcıların ortak sahipliğindedir. ? Veri tabanı yaklaşımında değişiklikler nerede yapılır? Veri Standartlaştırması Bir veri tabanı içindeki veri kalemleri standart tanımlara sahiptir. Bunun sonucunda veri setleri birlikte hareket edecekler ve içerdikleri veriler tutarlı ve büyük ölçüde güvenilir olacaktır. Bu yüzden depolanmış bu veriler. Bu yüzden girişi yapılan veri kalemleri sadece bir kez işlenir. ? Veri standartlaştırmasının faydası nedir? Bir Kez Veri Girişi ve Depolaması Veri. veri kalemlerinin girişinin yapılmasıyla bu durumdan etkilenen tüm veri setlerinin aynı anda güncelleştirilmesinin sağlanmasıdır. Bu yüzden muhasebe. pazarlama ve üretim bölümündeki kullanıcılar aynı veri tabanını kullanabilirler. depolama gereklilikleri azalacak ve veri bütünleştirilmesi sağlanacaktır. Örneğin bir veri seti birbiriyle bağlantılandırılmış olan iki ya da daha fazla kütüğün kayıtlarından oluşabilir.153 - . ? Veri setlerinin bütünleştirilmesinin etkileri nelerdir? Ortak Veri Kullanımı İlişkili verilerin bütünleştirilmesi. Aslında programcılar ve diğerleri verinin fiziksel olarak nasıl depolandığı konusunda bilgi sahibi olmadan da uygulama programlarını değiştirebilirler veya yeni programlar geliştirebilirler. Eğer verinin mantıksal görünüşünde veya uygulama programlarında bir değişiklik yapılırsa bu değişiklikler fiziki görünüşü etkilemeyecektir. ortak veri kullanımının bir özelliğidir.Veri tabanı yaklaşımında işlemlerle ilgili yapılacak değişiklikler mantıksal görünüşü veya uygulama programlarını etkilemeksizin verinin fiziki olarak depolandığı yerde yapılabileceği için verinin fiziki olarak depolandığı yer daha etkin bir şekilde kullanılabilir. Örneğin satış miktarını temsil eden bir veri kalemi sadece bir isim veya koda sahip olacaktır. veri temeline erişen her bir uygulama programı ile uyumlu olacaktır. Veri setleri kütük ve kayıtların yanısıra mantıksal olarak ilişkili entegre veri gruplarını da kapsar. ayrı ve bağımsız veri kütükleri olarak işlem görecektir. Veri Bütünleştirilmesi Veriler "veri setleri" olarak adlandırılan esnek yapılar aracılığıyla organize edilir. Birincisi. Ancak ortak kullanım ile kastedilen tüm kulla. Bunun sonucu olarak işleme zamanı en aza inecek. veri tabanına sadece bir kaynaktan girilir. bordro ve alacaklar gibi her bir muhasebe uygulaması. Veri setleri bütünleştirmenin ikinci faydası. ? Veri seti neleri kapsar? Veri setlerinin bütünleştirilmesinin faydası iki başlıkta ele alınır.

Veri Tabanında Fiziki Depolama Genel Veri Seti (Bütüne ait mantıksal bakış) VTYS . Üretim Kullanıcıları Şekil 11. Eğer veri genel setini bir şehrin haritasına benzetirsek alt veri setleri de bu haritadaki mahalleleri veya diğer ilgilenilen konuları gösteren haritanın parçaları olacaktır.154 - . Genel veri setinin belirli kullanıcıların işine yarayacak şekildeki parçalarına alt veri seti adını verebiliriz.5. Alt veri seti tekniği her bir bireysel kullanıcı için mantıksal görüşü basitleştirebileceği gibi. Uygulama Programı: İşleme Uygulama Programı: Gerekli Raporların Belirlenmesi Uygulama: Özel Sorgu Programlanmış Finansal Raporlar Talep Raporu İstenen Kayıtların Görüntüsü Muhasebe Kullanıcıları Pazarlama Kullanıcıları . yetersiz kullanıcıların veri tabanını kullanmamaları için de uygun bir ortam sağlayacaktır. Aslında tipik bir kullanıcının kendi sorumluluklarını yerine getirebilmesi için genel veri setinin sadece bir bölümüne gereksinimi vardır. Şekil 11. Üç Alt Şema. Hem genel hem de alt veri setleri VTYS tarafından sağlanmaktadır.5 genel ve alt veri setleri arasındaki ayrımı göstermektedir. Alt Veri Seti I Alt Veri Seti II Alt Veri Seti III . .nıcıların tek bir veri tabanından yararlanmaları demek değildir. ? Şema ve alt şemayı tanımlayınız? .

veri kaynakları ve VTYS'nin çalışmasından sorumludur. verileri alarak sürekli bir şekilde kontrol etmekte ve korumaktadır. aynı anda güncelleştirildiği için tutarsızlıklar ortadan kaldırılacak. Verinin bir kez girişinin yapılması. veri bağımsızlığı ve standarlaştırılması yoluyla da yüksek bir esneklik sağlanacaktır. Veri tabanı yöneticisi.Merkezi Veri Yönetimi Daha önce de belirttiğimiz gibi VTYS. işlenmesi ve veri setlerinin bütünleştirilmesiyle veri fazlalığı ortadan kaldırılabilir. VTYS ve işletim sistemlerini içeren büyük bir belleğe ve bilgi isteklerini girmek ve sistemden istemek için gerekli terminallere sahip olmalıdır. Veri tabanı yaklaşımı aslında kütük yaklaşımının eksikliklerinin çoğunu ortadan kaldırmış veya büyük ölçüde düzeltmiştir. Gereksinim duyulan donanım. İşlem sonucunda etkilenen tüm veriler. VT yaklaşımı ile ilgili sakıncalar şunlardır: Maliyetli Olması Veri tabanı yaklaşımının gerektirdiği donanım ve yazılımlar oldukça pahalıdır. Veri Tabanı Yöneticisinin işlevleri. veri gereklerinin tanımını yapmak.155 - . Veri en geleneksel şekliyle "veri tabanı yöneticisi" olarak bilinen merkezi bir birim tarafından yönetilir. Veri tabanını korumaya alarak ve kullanıcılar ile uygulama programları için mantıksal görünüş sağlayan VTYS. şifre gibi yardımcılarla da veri güvenliğini sağlamaktadır. .1'de görüldüğü gibi özetlenebilir. verinin yapılandırılmasını ve veri tabanı yaklaşımının özelliklerine uygun çalışmasını sağlamaktır. ? Veri tabanı yöneticisinin işlevleri nelerdir? VERİ TABANI YAKLAŞIMININ YARARLARI Veri tabanı yaklaşımının faydaları Tablo 11. Kullanıcıların veriye ortak sahipliği ve veriler arasındaki kapsamlı ilişkinin sonucu olarak veriye erişim iyileştirilmiş olacaktır. Bunlara ek olarak genellikle sistem geliştirme personelinin VTYS'nin ve ilgili yazılımların kurulması ve modifikasyonunda özel bir eğitime sahip olması da maliyetleri artıran bir diğer sakıncadır. ? Veri tabanı yaklaşımının yararları nelerdir? VERİ TABANI YAKLAŞIMININ SAKINCALARI Veri tabanı yaklaşımının faydaları yanında bazı sakıncaları da vardır. Bu yüzden tüm işletmeler için veya bir işletmedeki her bir durum için VT yaklaşımı uygun bir yaklaşım olmayabilir.

Veri Tabanının Özellikleri ile Sağladığı Yararlar ve Olumlu Sonuçları Arasındaki İlişki. . işleme süresi minimize edilir ve veriler büyük ölçüde güvenilirdir Gereksinim duyulan bilgi hızlı ve daha kolay bir şekilde sağlanabilir.Tablo 11.1. Özen Gereksinimi Ortak bir veri tabanı büyük ölçüde tüm uygulama programları için geçerli olduğundan veri tabanının çok iyi bir şekilde korunması gereklidir. ? Veri tabanı yaklaşımının sakıncaları nelerdir? VERİ TABANI YÖNETİM SİSTEMLERİ VTYS. Bölüm yöneticilerini kendi bölümlerine ait verileri merkezi bir veri grubuna vermek istemeyebilirler ve bu da veri tabanının faaliyete geçmesini geciktirebilecektir. Başlangıçtaki Direnmeler Veri tabanı yaklaşımı kütük yaklaşımından çok farklı olduğu için işletme faaliyetlerinde genellikle bazı karışıklıklara ve çalışanların direnmelerine yol açabilir. Özellikler Bağımsız veri Standart veri Birkez veri girişi Veri entegrasyonu Veri entegrasyonu Paylaşımlı veri sahipliği Sağlanan Yararlar Artan esneklik Karşılaşılan Sonuçlar Uygulama programları daha kolay. Fazlalığın azaltılması tutarsızlığın elimine edilmesi İyileştirilmiş erişim . . veri seçme ve onları tekrar çağırma ve çeşitli çıktı ve raporlar elde etmesine olanak sağlayan yazılımlar toplamıdır. Depolama alanı korunur. veri tabanı sisteminin kalbidir ve verinin fiziki depolanması ile uygulamalar arasında bir tampon olarak işlev gömesine olanak sağlar. veri kaynakları günlenmiş olarak korunur ve kullanıcıların özelleştirilmiş isteklerini karşılamak için mevcuttur . çok çeşitli türdeki kullanıcılara ve onların gereksinimlerine yanıt verilebilir Yetersiz kişilerin depolanmış veriye erişimi önlenmiştir. daha çabuk ve daha ucuza değiştirilebilir. VTYS. Çünkü. Merkezileştirilmiş veri yönetimi İyileştirilmiş veri güvenliği ve koordinasyonu . Sistem geliştirme personeli alışık olmadıkları bir ortamda çalışmaktan dolayı güçlüklerle karşılaşabilirler. veri tabanı çalışamaz hale gelirse uygulamanın hiç biri çalışamayacaktır. VTYS kullanıcının kütük yaratma ve onları günlemesine. bağımsız veri tabanlarını destekleme ve yönetme yeteneğine sahip bir yazılım sistemidir. Bu problemin üstesinden gelmenin bir yolu tüm verilerin yedeklenmesidir.156 - .

Şekil 11.6 bu çevresel faktörleri ve onların VTYS'nin üç kritik bileşeniyle olan ilişkilerini gösterir. sorgu ve istekler ana kütük kayıtlarına veya geçmişten veya açık döküman veya rapor kütüklerinden veriye gereksinim duyacaktır. Belirli kullanıcılar (örneğin bordro departmanından) işlem dökümanlarının girişini yığın işleme için yapabilirler. VTYS'nin uygun bir şekilde işlevini yapabilmesi için uygulama yazılımlarının. VTYS'inde ilk etkileşim kullanıcıların işletmenin bilgisayar sistemine eriştikleri zaman gerçekleşir. Diğer kullanıcılar da (örneğin maliyet muhasebecileri) belekteki verilere erişim veya belirli konulara ait özel istekleri çevrim içi terminallerle girebilirler. Veri Tabanı Yönetim Sisteminin Çevresi. Gereksinim duyulan verinin . Veri girişi veya sorgu / istek yapıldıktan sonra (işlem kodu veya diğer ulaşım girdisi yardımıyla) işletim sistemi uygun yazılımı ana belleğe yükleyecek ve işlemeye başlayacaktır. Diğer bazı kullanıcılar (örneğin satış siparişleri bölümü) işlemlerin girişini kullanılan işleme programlarınca belirlenmiş olan işlem kodlarını veya anahtar sözcüklerle birlikte çevrim içi terminaller veya mikro bilgisayarlarla yapabilirler. Uygulama programları veya diğer kullanıcı yoğunluklu yazılımlar işlemleri veya sorgu/istekleri işlemeye başladıklarında veri tabanından veriye gereksinim duyacaklardır. İşlem Dökümanları Yığın Giriş / Çıkış Araçları Raporlar Çıktı Dökümanları Hizmet Yazılımları . yazılım ve donanım arasındaki karşılıklı etkileşimleri ortaya koyarak bu çevreyi daha iyi anlayabiliriz. işletim sistemi ve donanımla uyumlu olması gerekir. Şekil 11. Çevrim İçi Veri Girişi . İşleme genellikle ana kütüklerden kayıtlara gereksinim duyarken.6. Kullanıcı yoğunluklu yazılımlar işlem için gereksinim duyulan veriyi elde etmek için VTYS'ni kullanacaktır. Kullanıcı Arabirimi Uygulama Yazılımı Sorgu Dili ve Rapor Yazıcı Çevrim İçi Uygulama Programları Yığın Uygulama Programları Veri Tabanı Yönetim Sistemi Sistem Yazılım Arabirimi Veri Tabanı Görüntüler Veri Manipülasyon Dili Veri Veri Tanımlama Tanımlama Dili Dili İşletim Sistemi Veri Yapıları ve Kütükler .157 - . Kullanıcı.VTYS'nin Çevresi VTYS'nin çevresi kullanıcılar ve onların uygulama yazılımlarından veri tabanına kadar olan geniş bir aralığı kapsar. .

alanların uzunluğu ve karakter türü gibi fiziksel durumların tanımlarını sağlar. VTD. Verinin yönetilmesi ve organizasyonu için VTYS standart bileşenler olarak "veri tabanı kontrol sistemi". VTYS işletim sistemine özel talimatlar sağlar. ana dil arabirimi. mantıksal veri yapıları ve bazı fiziksel açılarla ilişkili tüm ilgili görüşleri içerir. Veri Tabanı Kontrol Sistemi (VTKS) VTKS veya veri tabanı yöneticisi VTYS'nin çeşitli bileşenlerini kontrol eder. "veri sözlüğü" ve "veri manipülasyonu diline" sahiptir. yeniden çağrılması ve güncelleştirilmesine ilişkin işlevlerini yerine getirebilmesini sağlayan anahtar bileşendir. Aynı zamanda veriyi yerleştirme ve ona ulaşma yollarını belirlemek için fiziki depolama düzenlemeleriyle ilgili tanımlara da bağlıdır. Veri Tanımlama Dili (VTD) VTD veri tabanının mantıksal yapısının her bir kullanıcı için şema ve alt şemaları da içerecek şekilde tam olarak tanımlamasını. "veri tanımlama dili".158 - . Veri Sözlüğü Veri sözlüğü VTYS veya ilişkili yazılım tarafından sürdürülen verinin saklandığı (emniyete alındığı) yerdir. Bir işletme birden fazla veri tabanı kullansa veya bazı uygulamalarda kütük yaklaşımını tercih etmiş olsa bile sadece bir tane veri sözlüğüne sahip olur. VTYS'nin veri tabanındaki verinin depolanması. ? Veri tabanının çevresel faktörleri nelerdir? VTYS'nin İşlevsel Bileşenleri Günümüzde tüm işletmeler tarafından uygulanabilecek VTYS bulunmamaktadır. İşletim sistemiyle de doğrudan doğruya iletişimde bulunan VTKS. Bu noktada VTYS istekte bulunan uygulama yazılımı veya diğer yazılımlarla ana belleğin çalışma alanına taşınan istenen verinin kontrolüne devam eder. Normalde bireysel veri kalemleri çevresinde organize edilir. VTYS için temel veya standart bir bileşenler seti sağlanır ve bunun yanısıra değişik seçenekler de işletmelere sunulur. Sonuç olarak bir veri sözlüğü.niteliklerini ortaya koymak için VTYS istekte bulunan kullanıcının alt şemalarına dayanır. Daha da fazlası şifre gibi güvenlik araçlarının belirlenmesine de yardımcı olur. VTD'deki yazılı ifadeler. Ayrıca veri tabanında istenilen değişiklikleri yapabilmesine da olanak sağlar. . bir uygulama programındaki ve veri tabanındaki talimatları bir arabirim oluşturarak birbirine bağlar. ekran formatlayıcısı. karmaşık veri yapılarındaki kayıtlar ve veriler arasındaki ilişkileri de sağlar. Son olarak işlenmiş her bir veri (örneğin güncelleştirilmiş kütük kayıtları) VTYS ve işletim sistemi aracılığıyla veri tabanına geri transfer edilir. Böylece bir veri sözlüğü. "hizmet yazılımları" ve "güvenlik" yazılımlarıdır. Bir veri sözlüğü işletme tarafından tüm uygulamalarda kullanılan verinin toplamını kapsar. rapor yazıcısı. Bunun yanında seçenekli bileşenler ise sorgulama dili. uygulanmış veri tanımlama dilinde yer alan bilgilerin duplıkasyonunu temsil eder.

159 - . Rapor Yazıcı Rapor yazıcı veya hazırlayıcısı. Metin içindeki başlık.7'de görülen formdaki gibi sadece boşlukları doldurarak hesap kalanı 1. depolanan alanların uzunluğu ve karakter türünü. kullanıcıların veri tabanından bilgi istemelerine izin veren bir dildir.000. Veri Manipülasyon Dili Veri manipülasyon dili uygulama programcıları veya bilgili terminal kullanıcılarının veri tabanı ile iletişimini sağlamak için kullanılan bir dildir.dan büyük olan tüm kayıtları görebilirler. Ana Dil Arabirimi Ana dil arabirimi olarak bilinen erişim yazılımının bir türü birçok VTYS'nin ana bilgisayarında yer alan COBOL gibi bir dilde yazılmış olan uygulama programların VTYS ile uyumlaşmasını sağlar. Veri Sorgulama Dili Veri sorgulama dili. yetkili kullanıcıları ve güvenlik sınırlandırmalarını ve veri kalemlerinin kaynaklarını içerebilir. Örneğin Şekil 11.● ● veri dökümantasyonunun bir türü olarak.7. DELETE. veri tabanından yeniden elde edilmesine ve çıkarılmasına olanak sağlar. kayıt veya diğer veri yapılarını. günlenmesine. Veri Sorgulama İşlemi. ● Her bir veri kaleminin yer aldığı veri sözlüğündeki bir tanım her bir veri kaleminin adını ve tanımını. Sorgulama dili veri tabanının birbirini etkileyen araştırmalarına olanak sağlayan çeşitli komutları sağlar. DISPLAY.000. sorgulama diline benzer bir işlev görür ve kullanıcıların bilgi gereksinimlerini karşılamaya yardım eder. Kullanımı kolay olduğu için programlama bilmeyen kullanıcılar da programcıların yardımı olmaksızın sorgulama yapabilirler.. sütun veya toplamlarla ilişkilendirilen isteklere göre özel raporlar sağlar. Ekran Biçimleyici Ekran biçimleyici programcılara ve kullanıcılara önceden biçimlenmiş ekranları ve görüntüleri geliştirmede kullanılır. . ADD gibi komutlar kullanır.Şekil 11. manipüle edilmesine. Bu amaçla veri manipülasyon dilleri PRINT. bilgi sisteminin düzenlenmesi ve değiştirilmesine yardımcı olarak ve standardize edilmemiş ve yetkilendirilmemiş veriyi engellemede bir kontrol aracı olarak hizmet sunar. verinin kullanıcılar tarafından kolaylıkla depolanmasına. Veri manipülasyon dili.000. kullanılan çıktıları.000. İSİM HESAP NUMARASI HESAP KALANI > 1. kullanılan uygulama programlarını.

Veri tabanı içeriği Veri tabanı kullanımları İstenen raporlar İstenen Bilgi Mantıksal veri yapıları Basit doğrusal Liste Ağaç Ağ Erişim yöntemleri Sırasal İndeksli sırasal Rassal Kavramsal Yapılandırma Aşaması ● Mantıksal Düzenleme Aşaması ● ● ● Fiziksel Düzenleme Aşaması ● ● ● Uygulama Şekil 11.160 - .Hizmet Yazılımları Yeni kütüklerin ve veri yapılarının yüklenmesi. .8'de de görüldüğü gibi veri tabanı sistemleri için veri yapılandırması dört aşamayı gerektirir. Kavramsal Yapılandırma Aşaması Bir işletmenin genel veri tabanı. güç kesintilerini veya olağan aksiliklerin olması durumunda veri setlerinin kurtarılması ve veri iletişim ağlarıyla bağlantı kurulabilmesi gibi görevlerin yerine getirilebilmesi için kullanılan yazılımlardır. Güvenlik Yazılımları Verilere. ? VTYS'nin işlevsel bileşenleri nelerdir? VERİ TABANI SİSTEMLERİNİN GELİŞİM AŞAMALARI Aşağıdaki Şekil 11. işe yaramayan kayıt ve verilerin temizlenmesi verilerin yedeklenmesi için manyetik disklere aktarılması. kavramsal yapılandırma (gerekliliklerinin tanımlanması) aşaması. yetkisiz kişilerin erişimini ve iki farklı kullanıcının aynı anda aynı veriye ulaşma girişimini önleyen yazılımdır. fiziksel düzenleme aşaması ve uygulamaya koyma aşamasıdır. veri tabanı kullanıcılarının sorumluluklarını yerine getirmeleri için gereksinim duydukları tüm verilerin kaynağıdır. Veri Tabanı Yapısı. Bu aşamalar.8. Bu yüzden veri tabanı geliştirmede ilk adım gereksinim duyulan verilerin. mantıksal düzenleme aşaması. ve çeşitli veri kalemleri ve setleri arasındaki ilişkilerin tümünün toplanmasıyla veri gereksiniminin tanımlanması aşamasıdır.

Bunlardan birisi işletmedeki her bir uygulama ve kullanıcının gereksinimlerinin analiz edilmesi ve daha sonra bunların birleştirilmesidir. Şekildeki ilişkilerin çoğu bire karşı çoktur.) ve olaylar (satış işlemleri vb.) faaliyetler (üretim işleri vb.Veri gereksiniminin tanımlanmasında iki farklı yaklaşım kullanılabilir. 1 Büyük Defter Kayıtlar Ç Satın Alma 1 Neyi Tedarik Ç Stok Kalemleri Ç Ç Stoklama Adres 1 Nerde 1 Nakit Miktarı Ç Kimden 1 Banka Hesabı . nesneler (stok kalemleri vb. Birim-İlişkiler modeli en basit olarak bölümler arasındaki ilişkileri gösterir. Şekil 11. Burada üç tür ilişki vardır: bire karşı çok (1:Ç).9'da birim-ilişkiler modellerinin işletmenin harcama faaliyetlerini içeren bölümü yer almaktadır. Birim-İlişkiler Diyagramı Örneği. çoğa karşı çok (Ç:Ç) ve bire karşı bir (1:1). Örneğin satıcılar (bir birim) stok kalemlerini (diğer bir birim) sağlar. Bire karşı bir ilişki ise satıcı ile satıcının iş adresi arasında ortaya çıkmaktadır. Çünkü bir stok kalemi birden çok satıcıdan sağlanabileceği gibi. kişiler (müşteriler gibi). 1 Kayıtlar Ç Ç Nakit Hareketleri Ç Kime Ç Kimden 1 Ç 1 Satıcı 1 Kime 1 Depo Şekil 11. paralel kenarlar birimlerarası ilişkileri temsil eder. banka hesabından çekilir ve para ödeme işlemleriyle devam eder. Bununla birlikte çoğa karşı çok ilişki satıcılar ile stok kalanları arasında ortaya çıkmıştır.) gibi işletmenin temel ve sürekli birimlerini ve bu birimler arasındaki ilişkileri içerir. Dikdörtgenler birimleri temsil ederken. Burada ele alınan unsurlar.161 - . bir satıcı birden çok stok kalemi sağlayabilir. Kavramsal yapılandırma modeli yaklaşımının temelinde veriye yönelik kavramsal veri modeli vardır. Bu model işletmenin faaliyetlerini ve faaliyetleriyle ilgili çevreyi ele alır. Diğer yaklaşım ise işletmenin tümü için "kavramsal bir veri modeli" geliştirilmesi ve daha sonra geliştirilen modelin çeşitli parçalarının ilişkili veri kalemleri ve setlerine ayrıştırılmasıdır. para.9. . Bu birimler (departman-bölüm) ve birimler arası ilişkileri ortaya koyacak model "Birim-İlişkiler (Entity-Relationship)" modelidir.

Kavramsal model tamamlandıktan sonra veri tabanı tasarımcıları gereksinim duyulan veri kalemlerini kullanıcılarla görüşerek belirleyeceklerdir. Giriş noktası olarak işlev gören kayıtlar işaretlenir ve fiziki erişim yöntemleri belirlenir. Veri tabanındaki birimler arasındaki mevcut ilişkiler "şema" veya "veri tabanı modeli" olarak da adlandırılan "mantıksal veri yapısı" tarafından tanımlanır. birincil ve ikincil anahtarlar seçilir. Mantıksal düzenleme aşamasında kavramsal modeller şema ve alt şemalara dönüştürülür. Set düzenlemeleri ise veri yapıları diyagramlarından birbirine yakın kayıtların her çifti arasında sahip-üye durumlarını inceleyerek başlar. eldeki miktarı. ! VTYS seçildikten sonra fiziki düzenlemenin geri kalan kısmı seçilen veri modelinin türüne bağlı olur. Veri tabanı kullanıcıların etkin karar alabilmeleri için gereksinim duydukları bilgiyi sağlayabilecek şekilde yapılandırılır. gruplandırılır ve uygun bir sırayla düzenlenir. Bu yapı içinde dört düğüm (nodes) vardır. Her bir veri kalemi için sonuçlar veri sözlüğüne kaydedilir. pazarlama kolaylığı. müşteri verileri.162 - . Örneğin bir stok kalemiyle ilgili veri kalemleri muhtemelen stok kaleminin numarasını. bilgileri kapsayacaktır. Ağaç ve ağ yapılarında bu yöntem sabitleştirilen göstericileri içerir. önceki aşamada seçilen veri modeliyle en uyumlu çalışacak VTYS'nin tercih edilmesi gerekir. Bu bölümde ağaç ve ağ modelleri için kayıt ve setlerin düzenlenmesini ele alacağız. Ağaç yapısında veriler arasındaki ilişkiler hiyerarşik bir yapı biçiminde açıklanmıştır. birimler arasındaki sistematik ilişkileri tanımlamalı ve düzenlemelidir. VTYS'nin seçiminde. birim-ilişkiler diyagramından alınan veri kalemlerinin listelenmesiyle başlar. VTYS'nin seçimi zor ama önemli bir karardır. .) Kayıt düzenlemeleri. birim maliyetini. işletim sistemlerine uyumluluk gibi diğer özellikler de önemlidir. kredilendirme işlemleri. Fiziki Düzenleme Aşaması Veri tabanı yapısının fiziki düzenleme aşaması veriye erişim yöntemleriyle ilgilidir. depolama (saklama) araçlarındaki verinin tasarımı ve fiziki sunumuyla ilgilidir. fatura kaydı ve fatura dökümüdür. Kararlaştırılan veri kalemleri kümesi birim-ilişki diyagramında her bir birim sembolüne veya uygun olduğunda ikisi paralel kenar kutularına iliştirilmelidir. Daha sonra kapsam dahiline giren veri kalemleri isimlendirilir. Bunlar. yeniden sipariş miktarını vb. Bu aşamada seçilecek VTYS ve kayıt veya tabloların ve ilgili bağların yapılandırılması sözkonusu olur.(Ağaç ve ağ modelleri için Ünite 3'e bakınız. alan uzunlukları kararlaştırılır. tanımını. Fiziki düzey. Piyasada çok sayıda VTYS paketleri olduğu için fiyat. Ağaç yapısına ilişkin bir örnek olarak alıcılar (müşteri) kütüğü Şekil 11. sorgulama zamanlaması. Mantıksal Düzenleme Aşaması Temel görevi veri tabanı düzenlemek olan bir analist.10'da gösterilmiştir. işlem etkinliği.

Uygulama için kullanılan VTYS karmaşık veri nesneleri ve aralarındaki ilişkileri göstermek için yüksek düzeyli yapıları sağlamalıdır.10. Uygulama Aşaması Uygulama ile kastedilen özellikle VTYS'nin kontrolü altındaki bir makinada faaliyette bulunan veri tabanı sistemine aktarılmasıdır. her bir fatura sadece bir tek müşteri ile ilgili iken. fatura kaydındaki "müşteri numarası (iki ok) ile ilişkilendirilmiştir. Kredilendirme İşlemleri . Veri Manüpilasyon Dili (VMD) komutlarının uygulama programlarına dahil edilmesini. iyi tasarım kararlarını yansıtabilmelidir. Müşteri Verileri Müşteri Numarası Müşteri Adı Adresi Şehir Kodu Kredibilitesi Hesap Bakiyesi . Bu örnekten de anlaşılacağı gibi. Miktar Birim Fiyat Tutar Şekil 11.163 - .Bu ağaç yapısı örneği aşağıda verilmiştir. Bu örnek içinde "müşteri verileri" ağacın kökünü oluşturmaktadır. Yapının dalları ise kredilendirme işlemleri. Müşteri Numarası İşlem Kodu İşlem Tarihi İşlem Tutarı Fatura Kaydı Fatura Numarası Fatura Tarihi Müşteri Numarası Fatura Toplamı Fatura Dökümü Fatura Numarası Malın Kodu Malın Cinsi . her bir müşterinin birden çok faturası olabilir. Veri tabanı uygulamasıyla ilgili faaliyetler. ● ● ● ● . Örnek veri ve testlerle veri tabanını yüklemeyi. İyi bir uygulama. Veri tabanına üretim verilerini yüklemeyi içerir. Ağaç Yapısında Müşteri Hesabı Verileri. fatura kaydı ve fatura dökümüdür. Bu ilişki tek veya iki ok ile gösterilmiştir. Gerekli olduğunda veri tabanını değiştirmeyi. ● Veri Tanımlama Diliyle (VTD) veri tabanı tanımlarını biraraya getirmeyi. Örneğin müşteri verisi olan "müşteri numarası (tek ok)".

karmaşıklık ve özen gösterme gereksinimi de VT yaklaşımının . Veri Erişim Prosedürlerini Korumaya Alma Bireysel veri setleri ve veri kalemleri üzerinde tam bir koruma sağlamak için kullanıcı kod ve şifreleri sistemi oluşturulmalıdır. Aksi takdirde verinin standartlaştırılması ve güvenliği tehlikeye düşebilir ve veri yönetim prosedürleri çökebilir. Veri kalem ve setlerine standartlaştırılmış işlemler verilmesini. esnekliğin artırılmasını ve erişimin iyileştirilmesini kapsar. Bu kontroller ve güvenlik ölçülerinden önemlileri şunlardır: Sağlıklı Sistem Geliştirme Prosedürleri Yeni veri kalemlerinin eklenmesi ve VTYS'nin modifikasyonu gibi veri temelindeki tüm değişiklikler dikkatlice kontrol edilmelidir. Bu yüzden VT yaklaşımının yararları fazlalığın azaltılmasını. veri bütünleştirilmesini. tutarsızlığın ortadan kaldırılmasını. Diğer taraftan maliyet. Fazlalık tutarsızlığa ve dolayısıyla verinin güvenilirliğini yitirmesine neden olur. ortak veri sahipliğini ve merkezi veri yönetimini sağlamasıdır. Bu yüzden temel işlevi şemanın kurulması ve tanımlanmasıdır.164 - . Bir Veri Tabanı Yöneticisinin ve Belki de Bir Güvenlik Yöneticisinin Örgüte Eklenmesi Veri tabanı yöneticisi veri tabanının dizaynı ve kontrolünden sorumlu olmalıdır. Son işlevi ise bütçeler hazırlayarak. Aynı veriyi aynı anda birden fazla kullanıcının erişimini engellemek için bir kilit mekanizması getirilebilir. Diğer işlevi kullanıcı kodları ve şifreleri tanımlamak ve diğer güvenlik işlemlerini sağlamaktır. Veri Tabanı Yaklaşımı olarak bilinen alternatif yaklaşım kütük yaklaşımının bu eksikliklerini gidermiş ya da en aza indirmiştir. politikalar teklif ederek ve programcılar ve kullanıcılarla iletişim kurarak VTYS'ni idare etmektir. bir kez veri girişini. Mükemmel Belgelendirme Özellikle veri sözlüğü kapsamlı olmalı ve güncelleştirilmelidir. Kütükler bireysel (tek) uygulamalara bağlı olduğundan kütüklerde ve veride genellikle fazlalık ortaya çıkar. Veri Tabanı Yaklaşımının özellikleri veri bağımsızlığını. Üçüncü işlevi veriyle ilgili tüm değişiklikleri kontrol etmektir. Örneğin bazı duyarlı veri kalemlerine erişmek için üç ayrı şifre koyulabilir. Özet Geleneksel kütük yaklaşımı bazı ciddi eksikliklere sahiptir. veri standartlaştırılmasını.VERİ TABANI KONTROLLERİ VE GÜVENLİK ÖLÇÜLERİ İşletmenin faaliyetleri ve kararlarındaki önemi ve özen gereksinimi nedeniyle bir veri tabanı kontrol ve güvenlik araçlarıyla donatılmalıdır. veri ilişkilerini belirlemeyi ve veri sözlüğünü içerir.

veri erişim prosedürlerini korumaya alma ve yeni bir veri tabanı yöneticisinin veya güvenlik yöneticisinin örgüte dahil edilmesiyle başarılabilir. Veri Tanımlama Dili ve Veri Manipülasyon Dilidir. Faaliyet yöneticisi d. Veri tabanı yönetim sistemleri d. Programlama yöneticisi c. Amaç yaklaşımlı sistemler c. Bir örgütün veri tabanının belgelendirilmesi ve kontrolünün genel sorumluluğuaşağıdakilerden hangisi tarafından yerine getirilir? a. Sorular 1. İlişkisel model kayıtlar ve veri kalemleri arasında önceden tanımlanmış kesin ilişkilere sahip değildir. Veri tabanı yöneticisi b. mantıksal düzenleme. Gerekliliklerin belirlendiği kavramsal aşama.165 - . VT ile ilgili kontrol ve güvenlik. Uygulama programları ile veri tabanı arasında bir geçiş olarak hizmet verir ve hedeflerini yerine getirmek için işletim sistemiyle doğrudan iletişim kurar. Sistem analiz yöneticisi e. Bir VTYS. sağlıklı sistem geliştirme prosedürleri. İlişkiler kullanıcıların istekleri doğrultusunda yeni tablolarla yaratılır. fiziksel düzenleme ve uygulama aşamalarıdır. belgelendirme. Veri tabanı sistemlerinin geliştirilmesi dört aşamayı içerir. merkezi bir veri tabanında veri saklamayı. Operatör 2. Uzman sistemler b. sürdürmeyi ve ondan veri elde etmeyi sağlayan bir bilgisayar yazılımıdır. VTYS'nin temel bileşenleri VT Kontrol Sistemi. Hypertext sistemler e. Aşağıdakilerden hangisi günümüzdeki veri tabanı teknolojisinin temel taşıdır? a. Çevrimdışı sistemler .uygulama güçlükleridir.

Ortak Veri Kullanımı e.166 - . Bilgi sisteminde saklanan ve yeniden çağrılan en küçük veri bloğu. Anahtar veri c. Veri Sorgulama Dili e. Veri Manipülasyon Dili d. Başlangıçtaki Direnmeler c. Verilere Özen Gösterimi d. Aşağıdakilerden hangisi veri tabanı yöneticisi tarafından veri tabanının genel mantıksal yapısını tanımlamada kullanılır? a. Kullanıcılar b. Alan : Birim-İlişkiler Veri Model : Düğüm İlişkisel Model : : Kayıt : . Raporlama 5. Aynı Verinin Birden Çok Girilmesi Sözlük ve Kavramlar Dizini Ağaç Yapısı : Her bir düğümün bir bölümü temsil ettiği ve her düğümün ağacın bir üst düzeydeki diğer bir düğümle ilişkili olduğu mantıksal veri yapısı. Bir veri tabanındaki bölümler arasındaki ilişkileri gösteren kavramsal model. Aşağıdakilerden hangisi Veri Tabanı Yaklaşımının sakıncalarından birisi değildir? a. Veri Tabanı Yöneticisi b. Tekrarlanan grupların eş anlamlısı. Aşağıdakilerden hangisi bir veri tabanının genel mantıksal yapısına işaret eder? a. Genel Veri Seti d.3. Belirli bir dönemi ilgilendiren alanlar grubu. Veri Tanımlama Dili c. Maliyetli Olması b. Veri tanımlama Dili 4. Ağ e. Veri tabanını iki boyutlu tabloların bir toplamı olarak gören mantıksal veri yapılandırması.

Bir kullanıcının kütük yaratma ve günle mesine. veri seçimi ve yeniden çağırmasına ve çeşitli çıktı ve raporlar elde etmesine olanak sağlayan bilgisayar programı. Veri Sorgulama Dili Veri Tabanı Sözlüğü : : Veri Tabanı Yönetim Sistemi : . Bir veri tabanındaki veri kalemlerinin isimlerinin toplanması ve onların standartlaştırılmış veri tanımlarıyla sunumu.167 - .Veri Manipülasyon Dili : Bir veri tabanından veri günlemesi. manipüle edilmesi ve çıkartılması için komutlar dizisi. Kullanıcının veri tabanından bilgi istemesine izin veren komutlar dizisi. edit edilmesi.

168 - ÜNİTE Verinin gereksinim duyan taraflara iletilmesinde kullanılan iletişim ağlarını yapıları ve türleri itibariyle ele alıp yararları ve sakıncaları üzerinde durulduktan sonra. 12 .. İletişim ağları bilgi işlemede teknolojinin çok yoğun kullanımını gerektirmekte ve ülkemizde işletmeler tarafından çok yaygın olarak kullanılmamaktadır. Bu nedenle muhasebedeki çeşitli uygulamaları ünitede anlatılanlarla bağdaştırmanız konuyu anlamanızı kolaylaştıracaktır. . Bu nedenle çevrenizde ünitede anlatılanlarla sıklıkla karşılaşamayabilirsiniz..İletişim Ağları Bu Ünitede. Çalışma Biçimine İlişkin Olarak... ağ tasarımındaki önemli noktaların neler olduğu açıklanacaktır.

Bu ağda yer alan unsurları kısaca ele alalım. Çevrim İçi Disk Depolama MİB . Günümüzde işletmelerin faaliyetlerini farklı yerlerde sürdürmeleri.1 bir veri iletişim ağını göstermektedir. Doğaldır ki. Şekil 12. Modem . depolanması ve ayrıştırılması ile başarılabilir. Birimler arasındaki bu iletişim. işlemesi. Bu iletişim. bu birimler arasında iletişimin kurulmasını zorunlu kılmaktadır. . Bu da ancak. . telefon. Daha sonra işletmeye özgü önemli bazı ağlarla yaygın bilgisayar ağları incelenecek ve veri iletişimini de kapsayacak şekilde sağlam bir bilgi sisteminin tasarımını etkileyen önemli konular üzerinde durulacaktır.GİRİŞ Bir bilgi sisteminin esas görevi ilgili kişilere yönetsel karar almada yardımcı olacak bilgileri sağlamaktır. Modem Terminal Şekil 12. ? Veri iletişim ağları kullanımının artış nedenleri nelerdir? VERİ İLETİŞİMİNİN ESASLARI Veri iletişim ağları. verilerin coğrafi olarak toplanması. bu ünitede verilecek bilgiler bir muhasebecinin veri iletişimi ve bilgisayar ağlarının yapılandırılması konusunda bilmesi gereken temel bilgilerdir.169 - . İLETİŞİM AĞLARI Coğrafi olarak birbirinden ayrı yerlerde olan birimler (bu aynı binadaki ofisler arasında da olabilir) arasındaki veri iletişimi geleneksel olarak mektup.1. Veri iletişim ağları dünyada 1970’li yıllardan beri yaygın olarak kullanılmaya başlamıştır. Veri İletişim Ağı. Bilgi teknolojisisindeki son gelişmeler bilgi sistemlerinin bu görevi yerine getirme kapasitelerini artırmıştır. Ağları anlamak için öncelikle ağ yapılarının temelini oluşturan veri iletişim temellerinin ne olduğunu anlamak zorundayız. faks gibi araçlarla sağlanırken artık elektronik olarak da sağlanabilmektedir. modelleri ve özellikleri itibarıyla çok çeşitli olsa bile tipik bir ağ terminal. veri iletişim sistemleri yardımıyla elektronik olarak yapılabilmektedir. Veri iletişim teknolojisindeki gelişmeler ve farklı yerleşim yerlerindeki birimlerin koordinasyon ve zamanlı bilgi gereksinimlerinin artması veri iletişim ağlarının kullanımını artırmıştır. iletişim kontrol birimleri ve bunları birleştiren kanallardan oluşur. Modem İletişim Kontrol Birimi Modem Terminal . modem. merkezden uzaktaki kişilerin de sanki aynı yerdeymişçesine aynı veriye ulaşmalarına olanak sağlar. Kullanıcılar ile bilgi sisteminin belirli noktaları arasındaki uzaklıkları birbirine bağlayabilmek için veri iletişim sistemi bir gerekliliktir.

2. kütüklere veri gönderme ve işleme için verinin düzeltilmesi ve biçimlenmesi.2) . . Veri İletişiminde Modem Kullanımı. (Şekil 12.? Tipik bir veri iletişim ağının unsurları nelerdir? VERİ İLETİŞİM AĞININ DONANIMI Terminaller Bir terminalin kullanım şeklini iki başlık altında ele alabiliriz. ? Veri iletişim ağları açısından terminaller nasıl sınıflandırılır? Modemler Telefon hatları yardımıyla veri aktarımını sağlayan modem. Sayısal Sinyaller Kablo Arabirimi Modem Örneksel (Analog) Sinyaller // Telefon Hatları Modem Sayısal Sinyaller Kablo Arabirimi . genellikle bir mikro bilgisayardır ve ağdaki diğer birimlerle iletişim kurabilir. Bu dönüştürme işlemi modemler aracılığı ile gerçekleştirilecektir. örneksel sinyallerin ise sayısal sinyallere dönüştürülmesi gerekir. Bu arada telefon hatlarının kullanılması durumunda sayısal sinyallerin.170 - . Birinci kullanım şeklinde “terminal” bir giriş-çıkış aracıdır. Şekil12. örneksel sinyallere. Yardım olmaksızın kendiliğinden ağdaki bilgisayarla iletişim kuramayan bu terminaller veri girişi yapmak veya sorgulamalara yanıt vermek amacıyla kullanılmaktadır. Akıllı terminaller olarak ifade edilen ikinci kullanımda ise terminal. Telefon hatlarının çoğu sadece örneksel sinyallerle çalışmaktadır. bir araçtan gelen (terminal gibi) sayısal sinyalleri (0 ve 1’leri) örneksel (analog) sinyallere dönüştüren araçtır. Bu durumda terminal. ? Bir bilgisayardan çıkan sayısal sinyallerin diğer bilgisayara sayısal sinyal olarak gönderilmesi gerekir. Modem kullanımı niçin gereklidir? . Ana Bilgisayar . bir görüntü aracı olabileceği gibi bir klavye veya yazıcı da olabilir. işlemlerin ve işleme sonuçlarının saklanmasını sağlayabilir.

Bu telefon hatlarının çok geniş bir alanda mevcut olmaları. Sisteme birden fazla giriş ve çıkış biriminin eklenmesi durumunda ise bir kontrol mekanizmasına gereksinim duyulacaktır. hat derecesi gönderim türü. çeşitli işletim faaliyetlerini yerine getirmek ve merkezi bellek birimine doğrudan bağlantı sağlamaktır. çok sayıda uzun mesafeli konuşmalar için tasarlanmıştır. ? İletişim kontrol birimi unsurları nelerdir? Merkezi İşlem Birimi Herhangi bir bilgisayar sisteminde olduğu gibi. Bir diğer araç olan fiber optik kablolar ise çeşitli cam veya plastik liflerden oluşur ve veriyi yoğunlaştırılmış hafif dalgalarla gönderir. Bilgisayara dayalı sistemlere veri iletişimi eklendiğinde “iletişim işlem birimi”. Telefon kabloları yanında bakır ve aliminyum karışımından yapılan “Coaxial Kablolar”. Daha ucuz ve küçük olmalarının yanısıra tek bir fiber optik kablo bir saniyede milyonlarca bitlik bir hacmi taşıyabilir. bunların iletişim ağlarında yaygın olmaları sonucunu doğurmaktadır. Son yıllarda gelişme gösteren uydu gönderimi ve mikro dalga veri gönderimi diğer iletişim . ağlardaki merkezi işlem birimleri de bazı önemli işlevlere sahiptir. Verinin bir yerden diğer bir yere hareketi şu faktörlere bağlıdır. ● ● ● ● ● bağların özelliği. işletim sistemine ev sahipliği yapmak. Böyle bir sistem ana bellek birimindeki işletim sistemince kolaylıkla kontrol edilebilir. ? Merkezi İşlem Biriminin görevleri nelerdir? İLETİŞİM KANALLARINDA VERİNİN HAREKET ETMESİ Donanım araçlarından sonra veri iletişiminin dinamik yönü üzerinde durabiliriz. “çok düzeyli kanal” ve “toplayıcılardan” oluşan iletişim kontrol birimleri gerekli olur. Bağların Özelliği İletişim hattı ya da kanalı farklı şekillerde karşımıza çıkabilir. protokol ve iletişim hat servisinin türü. Ancak bir ağ içindeki merkezi işlem biriminin asıl rolü iletişim sorumluluğudur.İletişim Kontrol Birimleri Tek bir merkezi işlem biriminin aynı yerdeki bir giriş ve çıkış birimlerine bağlanması bir bilgisayar sistemi için en basit yapıdır.171 - . Bunlar. Bu hatlar ses iletişimini sağlamanın yanısıra örneksel (analog) sinyaller aracılığıyla veri gönderimine de olanak sağlarlar. Bu yüzden hem mesajları dönüştürmeli ve ağdaki gerekli diğer işlevleri yerine getirmeli hem de işlevleri yürüten iletişim işlem birimlerinin eylemlerini koordine etmelidir. Posta servisinin dışında en yaygın araç elektrik hattı veya kablosudur.

dağıtımlı ağlar ve bölgesel ağlardır. veri iletişim araçları arasında hangi verinin gönderileceğine ilişkin ilişkileri belirler. Hat Derecesi İletişim hatları onların gönderim hızına göre derecelendirilir. modem ve merkezi işlem birimi gibi gerekli iletişim ve bilgi sistemi araçlarıyla bağlantılı olması gerekir. Mesaj gönderiminde kullanılan iletişim kanallarıyla ilgili sınıflandırma: Seri veya paralel gönderim sözkonusudur. İşlevsel olabilmesi için ağın terminal. Dar band hatlar düşük oranda (45-300 bps). Protokol Protokol. Seri gönderimde tüm mesaj tek bir kanal kullanılarak gönderilirken. Ağlar bazı açılardan birbirinden farklı olduğu için tek bir ağ şekli sözkonusu değildir. Bunlar merkezileştirilmiş ağlar.172 - . Sayısal gönderimde modem kullanımına gereksinim olmaz iken. Gönderim Türleri İletişim malzeme ve hatlarına bağlı olarak. Gönderim biçimiyle ilgili sınıflandırma: Örneksel (analog) veya sayısal(dijital) gönderim söz konusudur. Gönderimin yönüyle ilgili sınıflandırma: Burada tek bir yöne gönderim olabileceği gibi farklı zamanlarda farklı yönlere veya aynı zamanda farklı yönlere gönderim olabilir. ses band hatları yüksek oranda (3009600 bps). kamu hatları ve geniş alanlı telefon hatları (WATS) olmak üzere üç servis türü vardır. ? Verinin hareketinde önemli olan faktörler nelerdir? İLETİŞİM AĞ YAPILARI Geniş alan iletişim ağı iki ya da daha fazla kullanıcı yerini birbirine bağlayan birbirleriyle bağlantılı iletişim kanallarından oluşur. Hızın yüksekliği gönderilen verinin hacminin de büyüklüğü demektir. gönderim araçları birkaç başlık altında toplanmaktadır. ? İletişim ağlarındaki iletişim ve bilgi sistemi araçları nelerdir? . Bunlar. parçalar halinde farklı kanallar kullanılarak gönderilecektir. İletişim Hat Servisinin Türleri Özel hatlar. ● ● ● Gönderim yönüyle ilgili sınıflandırma Gönderimin biçimiyle ilgili sınıflandırma Mesaj gönderiminde kullanılan iletişim kanallarıyla ilgili sınıflandırma. Ağlar donanım ve yazılımları itibarıyla sınıflandırılabilirler. paralel gönderimde mesajlar. örneksel gönderimde ise modem kullanımı bir gerekliliktir.araçlarıdır. geniş band hatlar ise çok yüksek oranda (yüz milyonlarca bps) gönderimde bulunur.

Her bir terminal kullanıcısı doğrudan bağlantı için sıra beklemek zorunda olmadığından en iyi hizmet bu türde sağlanır. Merkezileştirilmiş ağlar farklı şekilde yapılandırılabilirler veya noktadan noktaya hatlar. (Konunun kolaylıkla anlaşılabilmesi için modemler gözardı edilmiş ve tüm gönderimlerin sayısal olduğu varsayılmıştır. Bursa ve Diyarbakır’daki dört satış ofisindeki terminallerle merkezileştirilmiş bilgisayar sistemine bağlamış olabilir. Şekil 12.3 aynı terminal seti ve merkezi işlem birimi sözkonusu olduğunda bu üç temel çeşidi gösterir. her terminali merkezi işlem birimine doğrudan ayrı ayrı bağlar. çok noktalı hatlar. Noktadan Noktaya Terminal .) ? Merkezileştirilmiş ağların türleri nelerdir? Noktadan noktaya ağ. ! Örneğin bir işletme ana bilgisayarını ve çevrim içi disk depolamasını merkez ofisin olduğu İstanbul’da konumlandırmış ve Ankara. tek bir merkezi işlem birimi ve ona bağlanmış bir ya da daha fazla terminalden oluşur.173 - .Merkezileştirilmiş Ağlar Merkezileştirilmiş bir ağ. . Ancak diğer türlere göre çok fazla iletişim hattını gerektirir ve özellikle kullanılan hatlar özel hatlar olduğu için oldukça pahalı olur. Çok Noktalı (Multidrop) . Terminal Merkezi Bilgisayar Sistemi Terminal Terminal b. noktalar aracılığıyla merkezi işlem birimiyle bağlantılı olan tek bir iletişim ağına bağlar. Çok noktalı hat. . çok düzeyli hatlar olarak çeşitlendirilebilirler. birkaç terminali. Terminal Terminal Merkezi Bilgisayar Sistemi . İzmir. Terminal Terminal a.

Çok düzeyli hat ise. MO RT MO:Modem LT:Yerel Terminal RT:Uzaktaki Terminal CO:Kontrolcü RJE:Uzaktaki İş Giriş İstasyonu Yerel Hatlar Kamu Telefon Hatları Özel (Kiralanmış) Hatlar MO RT Şekil 12. Çok Düzeyli (Multiplexed) . .3. Hat Türünü de İçeren Merkezi Ağ. .4. Şekil 12. Sadece özel hatlar kullanılabildiği için esnek değildir ve hat noktasına bağlı olan terminallerin tümü bağlantı hattındaki bir bozukluk nedeniyle hizmet dışı kalacakları için güvenilirliği fazla değildir.174 - . Ancak sadece tek bir terminal gönderimde bulunacağından terminal kullanıcıları hizmet için beklemek zorundadır. . Şekil 12. Terminal Merkezi Bilgisayar Sistemi Terminal Multiplexor Terminal Terminal c. Geniş merkezileştirilmiş ağlar iki ya da daha fazla türün bir bileşimini içerebilir. RT CO CO MO MO RT RT MO LT MO Çevrim İçi Veri Tabanı Merkezi İşlemci İletişim İşlemcisi MO MO MO MO LT MO RJE RT MO Multiplexor LT MO MO CO RT . bir hat paylaşım aracıyla bir terminaller grubunu merkezi işlemciye bağlar. Toplam iletişim ağı uzunluğu minimize edildiğinden ekonomik olması en önemli üstünlüğüdür.. Merkezi Ağ Türleri.4 bu üç türü de içeren bir ağ yapısını göstermektedir.

Merkezileştirilmiş ağ yapısı içinde personelin merkezde olması. ? Dağıtımlı ağ nedir? Merkezi olmayan bilgisayar sistemiyle eş anlamlı mıdır? Dağıtımlı veri işleme için değişik yapılar vardır. Dağıtımlı ağların merkezi olmayan bilgisayar sistemiyle karıştırılmaması gerekir. Merkezi olmayan bilgisayar sistemleri bilgisayarlar arasında iletişim hatları olmaması nedeniyle dağıtımlı ağlardan farklıdır. onların uzaktaki kullanıcıların gereksinimlerini ve içinde bulundukları koşulları anlamalarını güçleştirebilir. Bireysel işleme birimleri başka zamanlarda sanki merkezi olmayan bilgisayarlarmış gibi davranmalarına rağmen ağdaki işleme birimlerinin tümü bir zaman aralığı üzerinde toplam işleme yükünü paylaşırlar. Dağıtımlı ağlarda dağıtılmış veri işleme sözkonusudur. Bu yüzden ağın dizaynı zor ve devam ettirilmesi de maliyetlidir.5 bu yapıların dördünü göstermekte ve dağıtımlı ağın bir ana bilgisayar ve uzaktaki işleme birimleriyle bağlantılandırılmış dört küçük bilgisayar olduğunu varsayımıyla oluşturulmuştur. Merkezi işlem birimindeki bir bozulma veya aksaklık ağın tamamının çökmesine neden olabilecektir. Eğer gerekliyse dönüştürülüp ve ayrıntılı bir şekilde işlenmesi için ana bilgisayara gönderilecektir. Diğer taraftan yoğun gönderim trafiği işlemlerin ve sorgulamaların ertelenmesine neden olmaktadır. kullanıcı ağırlıklı bir yapıyı temsil eder. Dağıtılmış veri işleme ile kastedilen. Üçüncü bir sakıncası merkezi ağın hassasiyetidir.175 - . Diğer bir deyişle dağıtımlı bir ağ. İşlemlerin çoğu genellikle mikro veya mini bilgisayarlar aracılığıyla yürütülür. İşlem verileri toplanıp. doğruluk ve tamlıkları kontrol edildikten sonra yığınlanacaktır. çeşitli coğrafi yerlerde ve bu yerler arasındaki veri iletişiminde işlemenin bir karışımıdır.✔ Merkezileştirilmiş ağların sakıncaları nelerdir? Merkezileştirilmiş ağ geniş bir merkezi işlem birimciyle işlevde bulunduğu için nisbeten karmaşıktır. Bu işleme yapılarından ilk ikisi temel olarak veri giriş işlevlerinden oluşmaktadır. Dağıtımlı Ağlar Dağıtımlı ağ. Merkezi ağların diğer bir sakıncası bunların esnek olmaması ve uzaktaki kullanıcılara hemen yanıt verememesidir. . Şekil 12. işlem gücünün ve belki veri yönetimi görevinin dağıtıldığı veya bölündüğü bir bilgisayar ağıdır.

Diğer bir fark. Yığın Veri Düzeltmesi ve Girişi Yığınlanmış İşlemler Ayrıntılı Veri Geçici Veri Saklama Ayrıntılı Veri Özet Veri Çevrim İçi Veri Düzeltmesi ve Girişi Yazıcı İşlem . Bu raporlar ya yerel olarak ya da merkezi olarak işlenmiş bilgilere dayanacaktır. düzeltilip ve yerel olarak saklanan ana kütüklere karşı işlenmesidir.5. düzeltilmesi. Diğer iki işleme yapısı uzaktaki bir yerde tam bir veri işlemeyi kapsar. düzeltilmiş verinin uzaktaki yerde uygun işleme zamanına kadar geçici olarak depolanmasıdır. Diğer bir durum ise. Dağıtımlı Veri İşleme Sisteminin İşlevleri. Çevrim İçi Veri Düzeltme ve İşleme . . Çevrim İçi Disk Saklama Ana Bilgisayar İletişim İşleme Birimi Yönetim İçin Raporlama Özet Veri Yığın Veri Düzeltmesi ve Girişi Yığınlanmış İşlemler Özet Veri Yerel Veri Tabanı Yazıcı Yönetim İçin Raporlama . Gereksinim duyulduğunda özet raporlar ana bilgisayar tarafından hazırlanır ve uzaktaki işleme birimine gönderilir. sıralanması ve yerel bir veri tabanında ana kütüklere karşı sıralı olarak işlenmesini ifade eder. Ana bilgisayarda işlendikten sonra veriler merkezi bir veri tabanında saklanır. İşlem Şekil 12. dönüştürülmesi.. tek tek işlemlerin girilip. yığın verinin girilmesi. Her iki durumda da uzaktaki bir yazıcı gereksinim duyulan yönetsel raporları hazırlar. Bir durum. ! Bu işleme yapısı merkezi ağlardaki terminallerce yerine getirilen işlevlerden çok farklı değildir. Belki tek fark gönderim işleminden önce tüm hataların yakalanması ve düzeltilmesinin sağlanabilmesi için verinin uzaktaki işleme birimi tarafından düzeltilmesidir. uzaktaki bir işleme birimiyle yığınlanmış verinin girişine oldukça benzeyebilir. Örneğin merkezi bir ağın özelleştirilmiş bir terminalden uzak bir iş girişi. ve sadece özet veri veri tabanına gönderilir.176 - .

İki Temel Dağıtımlı Ağ Yapısı. Orta Büyüklükte Bilgisayar Sistemi b. özel veya WATS hatlarını kullanabilirler. 6. Her bilgisayar komşusuyla doğrudan iletişim kurar. Dağıtımlı ağların en belli başlı yararları şunlardır: ● ● Kullanıcı gereksinimlerini karşılayabilme Olanakların optimal kullanımı . Uzak yerleşim yerleri arasında doğrudan iletişim yoktur.177 - . . Halka ağı her bölümün kendi veri işleme olanağını sürdürmesine izin verir. Dağıtılmış bilgisayar. Halka Türü . Küçük Bilgisayar Sistemi Merkezi (Ana) Bilgisayar Sistemi a. Küçük Bilgisayar Sistemi Şekil 12. ticaret işletmeleri ve sigorta işletmeleri gibi firmalarda merkezi ağların yerini almıştır. kapalı bağlantılı bilgisayarlar döngüsüdür. Yıldız türü Küçük Bilgisayar Sistemi Küçük Bilgisayar Sistemi Küçük Bilgisayar Sistemi . İşleme eyleminin bir kısmının mikro bilgisayarlara aktarılmasıyla ağ tamamen dağıtılmı ağ şekline dönüşebilir. mesaj ve sorguları merkez bilgisayara yollamalı veya ondan almalıdır. Halka çeşidi.Çeşitleri Dağıtımlı ağların iki temel şekli yıldız ve halka şeklindedir. tüm veri. Ağda ne tek bir bilgisayar hakimdir ne de bir değiştirme aracı olarak hizmet görür. Şekil 126’da bu iki çeşit görülmektedir. Yıldız Çeşidi bir merkezi veya ana bilgisayar ile ağın merkezinden yayılan dağıtılmış bilgisayarlardan oluşur. Küçük Bilgisayar Sistemi Küçük Bilgisayar Sistemi Orta Büyüklükte Bilgisayar Sistemi . Yararları Dağıtımlı ağlar üretim. Merkezi ağ çeşitlerinde olduğu gibi kamu.

Masa üstü çalışma alanı olan iş istasyonları bir kişiye veya birbirine çok yakın bağlı bir gruba hizmet verir. modemleri ve işletme faaliyetlerini yönetmek için gerekli diğer araçları kapsar. terminalleri.● ● ● Ağ faaliyetlerinin güvenilirliği İşleme olanaklarının bölünebilirliği ve basitliği Bazı maliyetlerin azaltılması Sakıncaları (Yetersizlikleri) Dağıtımlı ağların belki de en büyük sakıncası kontrol ve güvenlikle ilgilidir. pazarlama vb. Bölgesel ağ unsurlarının çoğu tüm ağlar için ortak olmakla birlikte bu unsurların yerel alan ağlarına özgü bazı şekilleri de vardır. Bir bilgisayar ağı olan bölgesel ağlar donanıma. ağ hizmet yazılımı. ağ kontrol birimi ve bağlantı birimidir. Bölgesel ağları oluşturan iş istasyonları bir terminal. bölgesel ağ ile ya diğer bölgesel ağ ya da geniş alanlı bir ağ arasındaki arabirim olan iletişim aracıdır. Bölge ile genellikle bir bina veya binalar grubu ifade edilir. Dağıtımlı ağlarda nisbeten küçük bilgisayarların kullanılması ve işletim sistemlerinin karmaşık olmaları nedeniyle kontrol ve güvenlik sisteminin kurulması ve sürdürülmesi oldukça zordur. bir işletmede sıklıkla görülen araçlardır. Bölgesel ağın. Örneğin bir işletme için bölgesel ağ ana ofisi binasının sınırları içinde yerleştirilmiş olan üst yönetim ofisi. İletişim hatları istasyonları birbirlerine bağlamak için kulla. manyetik diskleri.178 - . ağ dışına mesaj göndermesine ve dışardan mesaj almasına olanak sağlar. İletişim Hatları Bölgesel ağlardaki her bir iş istasyonu diğer iş istasyonlarıyla iletişim kurabilmelidir. uygulama yazılımları ve muhtemelen bir VTYS’dir. Ana istasyon olarak da adlandırılan ağ kontrol birimi birkaç iş istasyonunu ve mesajların uygun bir şekilde gönderilip gönderilmediğini kontrol eder. İşletim sistemleri her bir iş istasyonuyla ilişkilidir. faks aracını. muhasebe bölümü. işleme birimi ve belki de bir yazıcı ve disk saklama biriminden oluşur. Donanım Bir yerel alan ağındaki donanım genellikle işlem birimlerini. iletişim hatlarına ve yazılıma sahiptir. ? Dağıtımlı ağların yararları ve sakıncaları nelerdir? Bölgesel Ağlar İşletme yöneticileri ve çalışanlar tarafından kullanılan terminaller ve mikro bilgisayarlar. Bölgesel ağ tarafından gereksinim duyulan ek iki donanım aracı. Yazılım Bölgesel ağ içinde gereksinim duyulan yazılımlar. Bağlantı birimi ise. bölümülerdeki mikro bilgisayarla birbirlerine bağlanmış olabilir. işletim sistemleri. Dağıtımlı ağların diğer bir sakıncası ise daha fazla bilgisayar donanımı gerektirmesidir.

satış noktası sistemleri. sisteme eklenmiş olan erişim aracına ve mesajları kabul etmek için saklama yeri (örneğin posta kutusu) olan bireyler arasında iletişime olanak sağlayan bilgisayara dayalı bir ağdır. Müşteriden gelen bir rezervasyon talebi terminaller aracılığıyla girilir. Elektronik Posta Sistemleri (EPS) EPS. Aynı zamanda merkezi veri tabanından finansal performans ve diğer konularla ilgili veri de alabilirler. Örneğin bir işletme satış. SNS’lerin çoğunda terminaller daha sonra satış verisini merkezi ağla merkezi işlem birimine gönderir. Bunlar elektronik posta sistemleri. SNS çoğu. Son yıllarda geliştirilen özelleştirilmiş ağlar giderek artmaktadır. elektronik veri değiştirme sistemleri ve otomatik ofis ağlarıdır. satış verilerinin depolanması ve özetlenmesinden daha fazlasını yapar. Bununla birlikte işletmeler artan bir şekilde bazı önemli işlevlere tahsis edilmiş olan özelleştirilmiş bilgisayar ağları geliştirmektedir. Aslında onların en önemli yararları yerine getirdikleri çeşitli destekleyici işlevlerinden kaynaklanmaktadır. Bu ağlar entegre olduklarından bu iki amacı da gerçekleştirilebilir. Bu elektro-mekanik kasaların yerini aslında bir mikro işlemci içeren akıllı terminaller olan elektronik kasalar almıştır.179 - . Müşteri olarak bu sistemlerle süpermarketlerde. Bunların çoğu uzak yerleşimlerden çeşitli işlem verilerini toplamak ve veriyi ya merkezi olarak ya da yerel olarak işlemek için işletmeler tarafından kullanılır. Uçuşlarda mevcut koltuklar çevrim içi kütüklerde korunur. Rezervasyon görevlisi sistem aracılığıyla diğerleri ile de iletişim kurabilir. Bölümdeki terminallerin tümü bir mağaza kontrolcüsü olarak adlandırılan iletişim aracıyla merkezi işlemciyle bağlantılandırılır. Tüm mikro bilgisayarlar ağdaki diğer tüm iş istasyonları ile elektronik posta değişimi yapabilir. elektronik fon transferi sistemleri. ? Özelleştirilmiş ağ nedir? Özelleştirilmiş (tahsis edilmiş) ağa ilişkin bilinen bir örnek havayollarının rezervasyon sistemidir. Örneğin kredi kartıyla ödeme yapmak isteyen bir müşteri. Şekil 12-7 bir perakendeci mağazanın bir bölümünde kontrol istasyonundaki bir SNS terminalini gösterir. Kredi kontrolünde faaliyetsel bir destek sağlar.nılır. Satış Noktası Sistemleri (SNS) Bilgisayara dayalı SNS perakendeci firmaların bilgi sistemlerinde devrim yaratmıştır. Ek olarak sistem bilet parasının hesaplanması gibi işlemleri de yapar. SNS terminalleri ürüne ait veriyi ya anahtarlar yardımıyla ya da üründe optik olarak okunan bar kodları yardımıyla elde ederler. Eğer istenen koltuk mevcutsa kayıtlar bu rezervasyonu da gösterecek şekilde günlenir. Bu tür perakendecilerde artık manual ve elektro-mekanik kasalar tarihe karışmıştır. departmanlı mağazalarda hatta kitapçılarda bile karşılaşmaktayız. kartını kasiyere verecek ve kasiyer de kartı terminale bağlan. ÖZELLEŞTİRİLMİŞ AĞLAR Günümüzde çok çeşitli bilgisayar ağları kullanılmaktadır. Bu özelleştirilmiş ağlar ya önemli işlemlerin işlenmesi veya gereksinim duyulan bilginin iletilmesine yardım için tasarlanmışlardır. alış ve üretim faaliyetlerinden doğan işlem verilerini bilgisayar ağları aracılığıyla toplar ve işler.

. çeşitli kalemlerin satışını yansıtmak için stoklar ana kütüğünü günler. Bankaların çoğu bölümünde çevrim içi terminaller çok yaygındır. Bu terminaller merkezileştirilmiş ağlarla ana bilgisayarlara bağlanır. Orada merkezileştirilmiş çevrim içi kütüklerde numara müşterinin kredi kayıtlarına karşı kontrol edilecektir. bu hafta müşteri başına ortalama satış miktarını vb. . Ağlar. Daha sonra miktarlar satış slipinde listelenir ve ayrıntısıyla tanımlanır. Yöneticiler için diğer bilgiler. Yönetim İçin Raporlama . Diğer faaliyetsel destek ise ürün fiyatlarıyla ilgilidir. Bir kalemin stok düzeyi yeniden sipariş için önceden belirlenen stok düzeyine ulaştığında sistem o kalemi o mağaza için otomatik olarak sipariş eder. Üçüncü desteği de hem faaliyetsel hem de karar alma ağırlıklıdır. Sistem. Eğer bir sorun çıkmazsa sistem satış verisini kabul edecek ve terminalde yeşil ışık yanacaktır. İşlem Satış Noktası Terminali Mağaza Kontrolcüsü Modem Modem Merkezi İşlemci Sorgulama İçin Görsel Görüntüleme Müşteri ve Stok Ana Kütüğü . Daha sonra kredi kartının numarası büyük bankalar tarafından oluşturulan kredi merkezine gönderilecektir. . Örneğin bir yönetici son bir gün veya bir saat içindeki satışlarla ilgili bilgiyi. terminale bir kalem tanımlandığında otomatik olarak uygulanacaktır. müşterilerin fonla ilgili işlemlerini gönderen ve işleyen bilgisayarlı çevrim içi sistemler olan EFT sistemleri olarak giderek daha fazla kullanmaktadır.180 - .mış bir okuma aracına verecektir. elde edebilir. çevrim içi sorgulamalar veya basılı kopyalar yardımıyla elde edilebilir. Şekil 12. Perakendeciler İçin Çevrim İçi Satış Noktası Ağı. Eğer sorun çıkarsa kırmızı ışık yanacak ve veri reddedilecektir. Merkezi yerleşim yerinde veya mağaza kontrolündeki çevrim içi kütüklerde saklanan fiyatlar.7. ? Satış noktası sistemlerinin sağladığı destekler nelerdir? Elektronik Fon Transfer Sistemleri (EFT) Finansal kurumlar bilgisayara dayalı ağların uygulamasında ilk olmuşlardır.

EVD sistemleri hızla büyümektedir. satış faturası için veriyi hazırlar ve veriyi elektronik olarak perakendeciye geri gönderir. İşleme maliyetlerini ve gecikmeleri. bayan kıyafeti üreten bir firma EVD aracılığıyla satıcılara siparişte bulunabilir. perakendecinin (satıcı) hesabına alacak yazılır. Bir müşteri alım yaptığında müşterinin bankadaki hesabına borç. miktarı perakendecinin banka hesabına borç satıcının banka hesabına alacak yazılacak şekilde EFT sistemine gönderir. Örneğin. Daha sonra satıcı aynı EVD sistemi aracılığıyla üretici firmaya faturayı gönderir. . Stok kaleminin stok düzeyi yeniden sipariş noktasının altında kaldığında sistem bunu EVD sistemine bildirir. Entegre Edilmiş Bir Elektronik Veri Değişim Sistemi. Perakendecinin EVD sistemi. Son olarak EFT sistemi perakendecinin ve satıcının kayıtlarında doğru kalanların yansıtılması için ödeme işlemini onaylatır. SNS satılan miktar kadar stok mevcutlarını azaltır. Müşteri Perakendecinin Satış Noktası Sistemi Yeniden Sipariş Edilen Stok Verisi Perakendecinin EVD Sistemi Müşteri Ödemeleri (Borç) Perakendeci Ödemeler (Borç) EFT Sistemi (Bankalar) Alım Siparişleri Faturalar Satıcı Tahsilatları (Alacak) Satıcının EVD Sistemi Şekil 12. Sipariş edilen mallar gönderildikten sonra satıcının EVD sistemi. stok düzeylerini ve tahsil edilmemiş alacakları azaltmıştır.8. O zaman perakendecinin EVD sistemi alım emri için veri hazırlar ve veriyi elektronik olarak uygun satıcıya gönderir.181 - . Sadece kağıt akışının azaltılmasını değil faaliyetlerin iyileştirilmesini de sağlamıştır. Şekil 12-8 temel satıcılarla ve EFT sistemiyle veri değişimini sağlayan bir EVD’nin perakendecinin SNS’nin entegrasyonunu gösterir. bir firmanın bilgisayar sisteminden diğer bir firmanın bilgisayar sistemine veri değiştokuşunu sağlayan bilgisayara dayalı ağlardır.Elektronik Veri Değişimi Sistemleri (EVD) EVD sistemleri. Bu tür bir EVD sistemi SNS ve/veya EFT sistemiyle entegre olabilir.

Bilgisayar ağı olarak kullanılan iki temel yapı merkezi ve dağıtımlı ağlardır. Bilgisayarlı ağlar bir dizi özelleştirilmiş gereksinimleri karşılamak için oluşturulmuştur. Dağıtımlı bir ağ merkezi işlemciyi içerse bile en azından bazı işleme işlevleri bu dağıtılmış işlemciler tarafından yapılır. Olası türleri yıldız. özel hatlar ve WATS hatlarıdır. İletişim hizmetlerinin temel türleri kamu hatları. entegre bir veri tabanı. Üstünlükleri hesaplama gücü. Dağıtımlı bir ağ ise birleştirilmiş bir yapı içinde bağlantılandırılmış işlemcilerden oluşur. iletişim işlemcisi ve multiplexor gibi iletişim kontrol birimlerini ve merkezi işlemciyi kapsar.182 - . Noktadan noktaya. Bu tür ağlar elektronik posta sistemini. otobüs ve ağaçtır. Modem d. Yerel alan ağları iş istasyonlarından. Telefon kartları yardımıyla veri aktarımını sağlayan ve bir araçtan gelen sayısal sinyalleri örneksel (analog) sinyallere dönüştüren araç aşağıdakilerden hangisidir? a. Üstünlükleri kullanıcı gereksinimlerine cevap vermeyi. Veri iletişiminde kullanılan donanım.Özet Veri iletişimleri coğrafi olarak birbirinden ayrılmış bilgi sistemlerini birbirine bağlar. Muhasebeciler veri iletişimi ve kullanılan bilgisayar ağları konusunda bilgili olmalıdır. satış noktası sistemini elektronik fon transferi sistemini ve elektronik veri değişim sistemini kapsar. Eksik yönleri ise yeterli kontrol ve güvenliğin sürdürülmesindeki güçlük. modemleri. Merkezi bir ağ temelde merkezi işlemci ve bağıntılı terminallerden oluşur. hizmet birimlerinden ağ kontrolcülerden ve diğer donanımdan oluşur. kapsamlı bir kontrol sistemi ve profesyonel işgörende yoğunlaşmıştır. Sorular 1. halka. Merkezi İşlem Birimi c. Dağıtımlı bir ağ yıldız. Terminal b. Yazıcı . halka. Veri iletişim teknolojisindeki son gelişmeler yerel alan ağlarını ve çeşitli ağ hizmetlerini kapsar. İletişim Kontrol Birimi e. hiyerarşik olarak çeşitlendirilebilir. terminalleri. çok noktalı (multidrop) hatlar veya çok düzeyli (multiplexed) hatlar şeklinde çeşitleri vardır. ağ faaliyetlerinin güvenirliliğini ve işleme olanaklarının modülerliğini ve basitliğini içerir. nisbeten yüksek donanım maliyeti ve koordinasyondaki güçlüktür. Veri tabanı da ya bölüştürülmüş olarak ya da çoğaltılarak dağıtılabilir. Eksik yönleri ise nisbeten karmaşık olması ve esnek olmaması. uzaktakı kullanıcıların gereksinimlerine yanıt verememesi ve hatalar nedeniyle kolayca zedelenebilir olmasıdır. sofistike bir işletim sistemi. İletişim kanalları metal veya fiber optik kablolar olabilir veya gönderimler uydu veya mikro dalgalarla yapılabilir. Tercih edilecek ağ yapısı firmanın bütün olarak işleme gereksinimlerine ve örgüt felsefesine bağlı olarak seçilmelidir.

Dağıtımlı Ağ c. Olanakların optimal kullanımı d. Özelleştirilmiş Ağlar b. Elektronik Fon Transfer Sistemleri d. Elektronik Posta Sistemleri c. Satış Noktası Sistemleri b. Elektronik Veri Değişimi Sistemleri e. Çok Düzeyli Merkezileştirilmiş Ağ e. Aşağıdakilerden hangisi dağıtımlı ağların yararlarından biri değildir? a. Birkaç terminali noktalarla merkezi işlem birimine bağlayan iletişim ağı aşağıdakilerden hangisidir? a. Satış Noktası Sistemleri 3. Bir ürüne ait veriyi ya anahtarlar yardımıyla ya da üründe optik olarak okunan bar kodları yardımıyla elde eden ve bunları merkezi ağla merkezi işlem birimine gönderen ağ yapısı aşağıdakilerden hangisidir? a.2. Çok Noktalı Merkezileştirilmiş Ağ . Bölgesel Ağ b. Kullanıcı gereksinimlerini karşılayabilme b. Kontrol ve güvenilirliğin kolay olması c. Noktadan Noktaya Merkezileştirilmiş Ağ d. Tek bir merkezi işlem birimi ve ona bağlanmış bir ya da daha fazla terminalden oluşan iletişim ağı yapısı aşağıdakilerden hangisidir? a. Bölgesel Ağlar c. Maliyetlerin azaltılması 4. Bölgesel Ağlar 5. Ağ faaliyetlerinin güvenilirliği e. Merkezileştirilmiş Ağlar e.183 - . Dağıtımlı Ağlar d.

Akıllı Terminal Bağlantı Bölgesel ağlar bps Çok Düzeyli Kanal Gönderim Kontrol Birimi Modem Toplayıcılar Mikro Bilgisayar Mini Bilgisayar . Toplayıcılar birkaç mesajı eş zamanlı olarak tek bir hat üzerinden gönderebilirler. : Bilgisayarın ana işlem biriminin bazı özelliklerine sahip (bellek ve bilgi işleme) bir şekilde donatılmış ve bağımsız bir şekilde belli bilgilerin işlenmesini üzerine alabilen bir giriş / çıkış aygıtıdır. : Her iki yönde bilgi gönderiminin olanaklı olduğu kanal. bilgi işlem gücüne göre donanımın ucuzlaması ve hacmin küçülmesi bakımından avantajlı hale gelen bilgisayarlardır. : Bir bilgi kaydını başka bir bilgi kaydına bağlayan bilgi öğesi. : Çok düzeyli kanala benzeyen toplayıcılar bir hat bölüşüm aracıdır. bir bilgisayar sistemindeki ana işlem birimi. çok sayıda bilgisayarı kapsayan ağ. ana işlem birimleri tek bir entegre devre olarak üretilmiş bilgisayarlardır. bilgisayar donanım yapısı bakımından donanım yazılım işbirliğinde yeni yaklaşımların bir arada kullanıldığı. : Saniyedeki bit ya da bayt miktarını gösteren ölçü birimi. : Teknolojide yaşanan hızlı gelişmenin ürünleriyle. giriş / çıkış birimleri ve yan bellek gibi birimlerarası uyumlaştırmayı ve kontrolu sağlayan birimdir. : Genellikle kişisel bilgisayar terimi ile eş anlamlı olarak kullanılmaktadır. Yani. Bu kanal çok sayıda giriş / çıkış birimine ve bunların farklı hızlarına uygun bir biçimde hizmet verir ya da düşük hıza sahip giriş / çıkış birimlerinin ana işlem birimine bağlanmasında kullanılır.184 - . : Uzak yerleşimlere bilgi gönderimine olanak sağlayan araç. : Ana işlem biriminin kontrolunu ve bölümleri arasındaki uyumlaştırmayı ayrıca. genel müdürlük veya bölge).Sözlük ve Kavramlar Dizini Ağ : Bilgisayarların. birbirine bağlı olduğu ve bilgi alışverişinin gerçekleştirildiği sistemdir. : Belli bir bölgeyle sınırlandırılmış (fabrika. : İletişim olanaklarıyla bir yerden bir yere bilgi göndermek.

185 - ÜNİTE Bu Ünitede. bunların kullanılabileceği alanlar ve sağlayabilecekleri destek düzeyleri belirtilecek ve etkin bir KDS’nin bileşenleri üzerinde durulacaktır. Çalışma Biçimine İlişkin Olarak.... . Ünite 11 ve 12’yi kavradıktan sonra. bu üniteyi çalışmanız konuları daha kolay kavramanızı sağlayacaktır. Son olarak da karar alma sürecinde insan uzmanların yerine geçebilecek olan uzman sistemler üzerinde durulacaktır. Karar alma düzeyindeki kişilere karar alma sürecinde yardımcı olacak Karar Destek Sistemleri (KDS) ele alınacak.Karar Destek Sistemleri ve Uzman Sistemler 13 ..

GİRİŞ Karar alma düzeylerindeki kişilerin bilgiye erişebilmesinin yanısıra karar alma sürecinde onlara yönetsel destek sağlanması da son derece önemlidir. Ancak işleme sisteminin ürettiği bilgiler hazırlanmış raporlarda yer alır ve daha sonra da faaliyetsel veya karar destek sistemlerine iletilir.1 genel bilgi sisteminin sınıflaması olarak bu destek sistem türlerini göstermektedir. Buradaki üç farklı yaklaşımın temel amacı işletme amaçlarına yönelik bilgi üretmektir. Bu yüzden ünitede karar destek sistemlerinin geliştirilmesi üzerinde durulacaktır. Örneğin siparişlerin listelenmesi ve kredilerin onaylanması gibi. Muhasebecinin ilgi nedenlerini üç noktada toplayabiliriz: ● Muhasebecinin ana görevlerinden birisinin karar vermede ilgili bilgi sağlamak olması nedeniyle muhasebeciler karar süreci ve ilgili modellerle ilgilenirler. Bilgi sistemi işletmenin örgütsel ve fiziksel özelliklerini yansıttığı için şekildeki her bir bölüm işletmenin yönetsel ve faaliyetsel düzeylerini ifade etmektedir. Bu sistemleri geliştirme ve kullanmanın maliyetlerine karşı bunların yararlarını değerleme sorumluluğu da genellikle muhasebeciye verilen bir görevdir. İşleme Sistemleri Daha önceki ünitelerde de belirttiğimiz gibi işleme sisteminin temel amacı işletmenin günlük faaliyetlerinin işlenmesi ile ilgilidir.1’de görüldüğü gibi işleme sistemi ile en üstteki karar destek sistemleri . ? İşleme sisteminin ürettiği bilgiler nasıl kullanılır? Faaliyetsel Destek Sistemleri (FDS) Amacı işletme faaliyetlerinin planlanması ve kontrolüne yardım etmek olan FDS. Daha sonra diğer bir destek sistemi olan uzman sistemler üzerinde durulacaktır. faaliyetsel destek sistemi ve karar destek sistemi olmak üzere üç farklı şekilde sınıflandırılabilir. Bu nedenle FDS özellikle orta ve alt düzey yöneticilerin kısa dönemli taktik planlama ve faaliyetsel kontrol kararlarıyla ilgilenir. İşletmenin yönetsel kararlar almasına yardımcı olacak bilgiler işleme sistemi tarafından üretilmektedir. Şekil 13. Bilgi sistemi bir işletmenin örgütsel ve fiziksel özellikleri dikkate alınarak işleme sistemi. ● ● ? Muhasebecilerin Karar Destek sistemleriyle ilgisi hangi noktalardadır? Bu yüzden faaliyetsel ve karar destek sistemleri üzerinde durulup bilgi sistemlerine sağlanabilecek bazı destek düzeyleri belirlenecektir.186 - . Şekil 13. Gereksinim duyulan veri kalemlerinin çoğu muhasebe işlemlerinden elde edildiği ve çıktılar finansal tablolar olarak ifade edildiği için girdi ve çıktılar konusunda muhasebeci bilgi sahibi olmalıdır. Karar destek sistemlerinin geliştirilmesi muhasebeciyi de yakından ilgilendirmektedir. işletmenin kısa dönemli planlanmış görevleri ile problemler üzerinde durur.

Destek Sistemlerinin Türleri. Belirlenmemiş ya da kısmen belirlenmiş görevlere ilişkin karar alma sürecinde yöneticilere yardım için tasarlanır. hem gündelik(rutin) işlem verilerini hem de gündelik olmayan verileri iç veya dış kaynaklardan sağlamaktadır. ? Faaliyetsel destek sisteminin kullanım alanı nedir? Gündelik Olmayan Veri (Dış Kaynaklardan) Karar Destek Sistemleri Stratejik ve Taktik Planlama Kararları Gündelik Olmayan Veri (İç Kaynaklardan) Faaliyetsel Destek Sistemleri Faaliyetsel Kontrol ve Kısa Dönemli Taktik Planlama Kararları İşlem Verisi (Dış Kaynaklardan) İşleme Sistemleri Faaliyetsel Eylemler BİLGİ SİSTEMİ Veri Akışı Eylem ya da kararlara önderlik eden bilgi akışı Şekil 13.arasında yeralan FDS. KDS’nin dört temel niteliği vardır. Böyle bir yapı içinde. karara katılan yönetici veya yöneticilerin karar verme etkinlikleri KDS sayesinde gelişebilecektir. KDS’nin ilgilendiği uzun dönemli ve nisbeten planlanmamış olan kararlar çoğunlukla stratejik yapıdadır. KDS’nin amacı alınan kararların verimliliği değil kararın geçerliliği ● ● . kararların kalitesini artırmak için bireylerin entellektüel niteliklerini bilgisayarın yetenekleriyle birleştirir. ● ● KDS hem verileri hem de modelleri kullanır. onları desteklerler. FDS çoğunlukla sistemin kendisi tarafından alınan kararları içerirken.1. Yani KDS daima bir ya da daha fazla yöneticinin katılımını gerektirir. Karar Destek Sistemleri (KDS) Bir KDS. zaman bölüşümlü ve gerçek zamanlı olabilir. KDS. işletmenin üst ve orta düzey yöneticilerine günlük faaliyetlerin ötesinde karar almalarında yardımcı olur. Bir FDS etkileşimli. Bununla birlikte bir yıllık planlamada bazı taktik planlama kararları da yer alabilir. Kestirilemeyen veya kısmen kestirilebilen problemlerle uğraşan karar verme düzeyindeki yöneticiler için bilgisayara dayalı bir destek sistemidir. Yönetsel yargıların yerine geçmezler. KDS’deki kararlar asla sistem tarafından tek başına alınamazlar.187 - .

● ● ● ● Yeni geliştirilen bir ürün pazara sunulmalı mı? Yeni üretim olanakları nerede konumlandırılmalı? Başka bir firma satın alınmalı mı. Bir Karar Destek Sisteminin Bileşenleri. KDS Veri Tabanı KDS Model Tabanı KDS Kullanıcı Arabirimi Şekil 13. KDS yardımıyla çözümlenen kararlar aşağıdaki gibidir. Terminal veya Mikro Bilgisayar Kullanıcı Daha da fazlası KDS kullanan bir yönetici belki de belirli faktörlerin değerini değiştirmek ve sonuçları gözleyerek ilgili verilerle etkileşimli bir şekilde denemeler yapmak için modelleri kullanabilir. Böylece KDS kullanan bir yönetici ilgili raporlama sisteminden raporları elde edebilir (Örneğin kârlılık raporlama sisteminden). Çıktı tarafında ise programlanmış raporlar kadar işleme özgü raporlar da hazırlanabilir. Böylece KDS bir yöneticinin karmaşık problemli durumlarla ilgili olarak geniş bir bakış açısına sa- . Bilgisel destek hem veri toplama hem de rapor üretme yoluyla sağlanır.(etkinliği)dir. Karar alma sürecinde bu yöneticiler çevrelerinden yardım alırlar. faaliyetlere dahil edilmeli mi? Her faaliyet birimi için bütçelenmiş net gelir ve yatırımın geri dönme oranı ne olmalı? ● Maksimum satış ve kâr artışı için ürünlerimizin fiyatları nasıl olmalıdır? ? KDS’nin kullanıldığı işletmecilik eylemleri nelerdir? KDS kavramı aslında yeni değildir. Karar almayla ilgili verilerin toplanması ve analiz edilmesi yöneticilerin en çok gereksinim duydukları yardımlardır. Yöneticiler daima stratejik ve taktik kararları almak zorundadır. ? Karar destek sistemlerinin temel nitelikleri nelerdir? KDS.2. gerçek iş yaşamında birçok problemli durumda kullanılır. Girdi olarak büyük ölçüde işletme dışı kaynaklardan sağlanan işlemsel veriler kadar gündelik (rutin) olmayan veriler de toplanır. Bununla birlikte yönetici bir terminal veya mikro bilgisayar aracılığıyla KDS’den işleme özgü raporlar da isteyebilirler.188 - .

hip olmasını ve önemli faktörlerin etkileşimlerini incelemesini olanaklı kılar. Şekil 13. Bu yüzden bir yönetici alternatif karar seçimlerini görebilir ve daha doğru olarak değerleyebilir. Bir veri tabanı günlük olmayan veri ve planlama verisinin bir çeşidini ve ilgili özetlenmiş işlemleri içerir. KARAR DESTEĞİNİN DÜZEYLERİ Bilgisayara dayalı destek sistemlerinin tümü çeşitli nedenlerle aynı derecede karar desteği sağlayamazlar. Girdi Veri Veri Saklama Sistemi Veri İşleme Sistemi Model Veri Sistemi Karar Seçimi Öneri Sistemi Karar Alma Sistemi Çıktılar . Bir kullanıcı arabirimi ise yöneticilerin veya diğer kullanıcıların veri ve model tabanlarıyla çalışmalarına olanak sağlar. .3 değişik destek düzeylerini göstermektedir. şirket modelleri ve portföy modelleridir. destek tasarımını en iyi duruma getirmek olduğu için öncelikle bu düzeyler üzerinde duralım. Bir KDS’nin bileşenleri Şekil 13. Bir KDS.2’de görülmektedir. Destek Düzeyi:1 Bu en alt düzey destek sistemi veri toplayacak ve daha sonraki kullanımlar için işlenmeden saklayacaktır. Sonuç olarak bir KDS.3. Bir model tabanı ise yeni model yaratma araçları kadar karar modelleri ve istatistik tekniklerinin bir dizisini kapsar. .189 - . tahsis edilmiş ve model tabanlı olmakla birlikte bazı noktalarda FDS’den farklıdır. KDS türü modeller. zaman paylaşımlı. işletme yöneticilerinin karar alma yetenekleri üzerinde yoğunlaşan ve artıran “bir idareci beyin destek sistemi”dir. Yeni ürünü pazara sunup sunmama kararı buna bir örnektir. 1 2 3 4 5 Şekil 13. KDS’nin model tabanı FDS’nin model tabanında bulunan modellerden farklıdır. uygun kararı geliştirecek. model yardımıyla veriyi işleyecek ve en uygun alternatifi seçerek kararı uygulamaya koyacaktır. sistemden gereksinim duyduğu veriyi çağıracak. finansal planlama modelleri. Zamanlılık KDS için çok önemli bir faktör değildir. Destek Sistemleri Tarafından Sağlanan Destek Düzeyleri. Bu yüzden bir KDS gerçek zamanlı bir sistem olarak tanımlanamaz. Bu modeller FDS modellerindeki optimizasyon prosedürlerinden ziyade simülasyonu kullanma eğilimindedir. Bu sistem pazar verilerini toplayacak ve geri kalan tüm adımları karar verici yerine getirecektir. Bir destek sisteminin tasarımındaki amaç. FDS gibi genellikle etkileşimli. Karar verici kararın gerektirdiği problemi tanımlayacak.

Destek Düzeyi:2 Bu düzeyde sistem veriyi toplamakta. Karar verici kişilerin yeri tamamen sistem tarafından bir modele devredilmiş olur. Karar verici daha sonra sonuçları çağırır. 3. ? Bir destek sisteminin sağladığı destek düzeyleri nelerdir? BİR KDS’NİN BİLEŞENLERİ Etkin bir KDS şekil 13-2’de gösterilen temel unsurların uygun bir karışımını içerir. KDS’nin etkili olabilmesi için veri ilgili ve doğru olmalıdır. Örneğin karar modeli üretilen ürünlerin güney bölgesindeki depoya taşınması için en iyi yolu önerebilir. bir KDS tarafından içerilen karmaşıklığın derecesini gösterir. İç kaynaklardan seçilen verilerin de tamamı işleme konu değildir. Şekil 13. Destek Düzeyi:4 Bu düzeyde sistem. Örneğin sistem.4.2’nin daha geliştirilmiş bir şekli olan Şekil 13. alternatif eylemlerin sonuçlarını tahmin etmek için bir model kullanır. Ekonomik sipariş miktarı karar modelini kullanarak sistem yeniden sipariş edilecek kalemlerin optimal miktarını kararlaştırır. Destek Düzeyi:5 Bu düzeyde sistem karar vermek ve onu otomatik olarak uygulamaya koymak için bir karar modeli kullanır. Girdiler KDS’de kullanılan veriler dış kaynaklardan ve iç kaynaklardan elde edilir. . Daha sonra karar verici bu sonuçları ve ilgili tüm analizleri çağırarak önerilen kararı kabul eder veya reddeder ve daha sonra kararı uygulamaya koyar. Ancak karar verici şimdi çalışmak için daha fazla kullanılabilir bilgiye sahiptir. karar seçimini yapar ve kararı uygulamaya koyar.190 - . yöneticiye nakit akım tablosu ve geçmişteki nakit düzeylerinin eğilimini sağlar ve bu bilgilere dayanarak yönetici kısa vadeli banka kredisi alıp almama kararını verir. Karar verici daha önce sıralanan tüm karar işleme aşamalarını yerine getirir. beklenen alternatifler için sonuçları kıyaslar. talep doğrultusunda veriyi işlemekte ve analiz etmektedir. Destek Düzeyi:3 Bu düzeyde sistem. model kriterlerini en iyi karşılayan belirli bir alternatifi belirleyerek işlemi daha ileriye götürür. Karar verici bu önerilen yolu seçebilir de seçmeyebilir de. Her bir bileşen çok sayıda unsuru ve faaliyeti içerdiğinden etkin bir KDS’nin tasarımı oldukça güçtür. Ancak sistem. düzeydeki gibi aynı tarzda bir karar modeli kullanır. Bu destek düzeyinin en iyi örneği stok sipariş kararıdır. Çünkü modelde dikkate alınmayan bir faktör nedeniyle farklı bir yol tercih edilebilir. Birkaç farklı fiyatın şahıslar üzerindeki etkilerini tahmin etmek için fiyatlama modellerinin kullanılması buna bir örnektir.

Bir Karar Destek Sisteminin Yapısı. belirli modeller sürekli bir temelde genişletilir. Bir model tabanı. finansal ve sayısal modellerden oluşur.. kolaylıkla ulaşılabilecek bir veri tabanında saklanmalı. Karar Verici Şekil 13. Herhangi bir andaki model seti geçici olarak model tabanında yer alabilir.4. KDS’de kullanılacak veri. . izlenebilmeli ve kapsamlı olmalıdır. bir KDS’nde analiz yeteneği sağlayan gündelik ve özel istatistiksel. KDS’nce gereksinim duyulan veri. bir örgütün gereksinimlerine ve yapısına yanıt verecek şekilde ve birden fazla kişi ve birden fazla uygulama için kullanılabilecek şekilde organize edilmiş birbiriyle ilgili veriler toplamıdır. gözden geçirilir veya yenilenir. Karar Destek Veri Tabanı Finans Personel İçsel Veri Girdileri Kullanıcı Arabirimi Veri Manipülasyonu ve Analizi Bilgiyi Yeniden Çağırma Emir Dili Menüsü Çıktılar . firmanın işlevlerine ve firmanın kilit karar vericilerine yardım eden modelleri kapsamalıdır. Veri Tabanı Bir veri tabanı. Bununla birlikte makul düzeyde tam bir model tabanı stratejik ve taktik planlamaya. Buna ek olarak belirli modelleri içeren model tabanı işletmeden işletmeye de farklı olabilir. Çoğu işletmede KDS’nce kullanılacak veri tabanı faaliyetsel işlevlere hizmet veren veri tabanından farklıdır. Model Tabanı Karar modellerinin bir kısmı çevrim içi model tabanında yer alır. Veri Tabanı Dışsal Veri Girdileri İşlem Verisi Üretim Pazarlama . Model Tabanı Modelleme Dili Stratejik Model Modeller Tabanı Taktik Modeller Model Oluşturma Blokları .191 - . faaliyetsel veri tabanından özel olarak yüklenmelidir.

1. anlaşılabilir ve zamanlı bilgiler sağlamalıdır. bir model kriterinde istenen düzeye ulaşmak için faktörlerin gereksinim duyulan düzeyini belirlemek için kullanılır. Faktörlerin değerlerinde değişiklik yapmak için karar modeli kriterlerinin duyarlılığını gösterir. Örnek: Bir kullanıcı satış değerleri ve her yıl hesaplanan net gelir yardımıyla gelecek beş yıl için firmanın bütçesini çıkartabilir. Eğer Ne analiz tekniği. Bir karar verici problem durumları ve karar sonuçlarını anlayabilmek için verilerle denemeler yapabilmelidir. dil. Finansal Bir Modelle Kullanılabilen Manipülasyon ve Analiz Teknikleri.000 liralık artış yaparsak gelecek yıl firmamızın işçilik maliyetlerindeki artış ne olacaktır?" diye sorabilir. kritik değerleri ve gelecek dönemlerdeki kriterleri verilen cari veriler ve beklenen değişim oranları doğrultusunda tahmin eder. Yapay zekaların uygulandığı üç temel alan . grafik sunumlara kadar çok farklı şekillerde olabilir. Örnek: Firmamız gelecek yıl % 25'lik bir pazar payına sahip olmak için ne kadarlık satış hacmine sahip olmalı ● ● ● Çıktılar Etkin bir KDS kullanıcıya ilgili.1’de kullanılan tekniklerin kullanımına olanak sağlamalıdır. insan davranışlarıyla (anlama. ? Bir KDS’nin etkin olabilmesi için hangi bileşenlere sahip olması gerekir? UZMAN SİSTEMLER (US) Yapay zekalar (YZ). Model kurucular bilgi işleme uzmanları ve programcılardır. ● Zaman temelli simülasyon tekniği.Veri Manipülasyonu ve Analizleri Veri değerlerini karar modeline aktarmak ve kriter değerlerini kararlaştırmak pek basit bir işlem değildir. Çıktılar cetvel şeklindeki çıktılardan. Duyarlılık analizi tekniği eğer ne analizinin özel bir çeşididir. Tablo 13.192 - . faktörlerin varsayılan değişikliklere ve koşullara nasıl cevap verceğini ortaya koymak için kullanıcılara "eğer ne" sorusu sorma olanağı tanır. Bu yüzden etkili bir KDS Tablo 13. Örnek: Eğer gelecek yıl birim satışlar % 10 düşerse firmamızın net gelirinde (model kriteri) ne etkisi olacaktır? Hedef araştırma analizi tekniği. İnsan Arabirimi KDS’de yer alan kişiler model kurucular ve karar alıcı kullanıcılardır. problem çözme gibi) birleştirdiğimiz karakteristikleri sergileyen sistemler olan zeki bilgisayar sistemlerinin tasarımıyla ilgili bilgisayar teknolojisi ve yazılım gelişiminin bir parçasıdır. Kullanıcılar/ karar alıcılar ise karar almada KDS’nin yardımına gereksinim duyan yöneticilerdir. Örnek: Bir kullanıcı "Eğer 1 Ocak'ta ücretlerde saat başına 20. öğrenme.

laboratuarlarda ve diğer iş yerlerinde önemli fiziki işlevlerin yerine getirilmesini sağlayan robotların geliştirilmesinde kullanılmaktadır. maden keşfi gibi alanların yanısıra aktif-pasif yönetimi. Uzman sistemler (us) ise. Özelleştirilmiş bilgi ve uzman insanların nedenselleştirmelerini sembolik olarak birleştirmek için bilgi mühendisliğinin bir türünü kullanan uzman sistemlerden. Bu bilgi toplamı. Doğal diller kolaylıkla kullanılabilen arabirimlerinin geliştirilmesinde kullanılmaktadır. Çözümlere nasıl ulaşıldığına ilişkin bir açıklama sağlamadır. Bunun dışında. ? US’in sağlayacağı yararlar nelerdir? US’e ilişkin ana fikir. ● ● ● Uzman sistemler ile KDS arasındaki farklılığı şöyle örneklendirebiliriz. Robotikler. . bir işle ilgili bilgi toplamı olarak ifade edilen uzmanlığın insandan bilgisayara aktarılmasıdır. bir uzman sistem yargılar ve kullanıcılara insan bir uzmanın yapacağı şekilde belirli karar seçimlerinde öneride bulunur.“doğal diller”. Aynı zamanda karar verme durumundaki kişilerin verimliliklerini artırır ve uzmanlaşmaya yardımcı olur. US’ın yetenekleri. Sonuç çıkarsama yeteneklerini kullanarak karmaşık problemleri etkili ve verimli olarak çözmek için bu uzmanlığa başvurma. Problemleri veri yerine cevaplar sağlayarak çözme. Satranç oyuncusu satranç öğrenmek veya diğer bir insan rakibine karşı yapması gereken hamleleri önermesi için yardım amacıyla bir bilgisayar programını kullanıyorsa KDS sözkonusudur. bilgi toplamını kullanarak sonuç çıkarsama yapabilir ve spesifik bir sonuca ulaşabilir. doğal dillerin ve robotiklerin aksine bilgi işleme ve analiz fonksiyonlarını yürütebilir. işletme planlaması. tıbbi inceleme. bazı özel ve genellikle dar kapsamlı problemli alanlarda karar alma ve/veya problem çözmede insan uzmanla kıyaslanabilecek bir performans düzeyine ulaşabilir. Bir uzman sistem. bilgisayarda saklanarak kullanıcıların gereksinim duyduklarında bilgisayardan çağrılacaktır. “robotik” ve “uzman sistemlerdir”. Daha sonra bir insan uzman gibi uzman olmayanlara öneride bulunur ve eğer gerekliyse önerinin altında yatan mantığı açıklar. UZMAN SİSTEM YAPILANDIRILMASI US’in yapılandırılmasında ve kullanımında yer alan üç temel faaliyet geliştirme. Bir uzman sistem zor bir problemin çözümünde veya karar vermede bir ya da daha fazla uzman insanın davranışlarını taklit eden bilgi tabanlı bir bilgisayar yazılımıdır. danışma ve iyileştirmedir.193 - . iç kontrol değerlemesi ve hata analizleri gibi karmaşık işletme uygulamalarında yararlanılmaktadır. ● Bir ya da daha fazla uzmandan uzmanlık elde etmek ve ölümlü uzmanların bilgilerini gelecek dönemlere aktarmak. Bilgisayar. Örneğin popüler bir satranç oyuncusu bilgisayara karşı satranç oynadığında uzman sistemler sözkonusudur. Uzman sistemler kararların etkinliğini artırdığı gibi karar verme hızını artırmaktadır. fabrikalarda.

Veri manipülasyon ve analiz unsurları “zaman tabanlı simülasyon”. Bu amaçla kullanılan sistemler işleme sistemi. düzeltme kurallarının eklenmesi ve bazı kuralların çıkarılmasını içerir. Danışma Sistem bir kez geliştirildikten sonra kullanıcılara transfer edilir. Düzey) doğru sıralanan beş düzeyi kapsar. özellikle üst düzey yöneticiler tarafından alınacak uzun dönemli stratejik ve taktik planlama kararlarında kullanılmaktadır. zaman paylaşımlı ve gerçek zamanlıdır. model tabanı. FDS’nin sahip olduğu gerçek zamanlı olma yeteneğinin dışındaki yeteneklerin tümüne sahip olup. KDS. uzman kişilerden ve/veya dökümanlardan elde edilen bilgiyle bilgi tabanının oluşturulmasını içermektedir. Kullanıcılar öneri istediklerinde US’e gelirler. İyileştirme. Bilgisayara dayalı modern FDS etkileşimli. Sistem faaliyete geçtikten sonra ek iyileştirmeler de yapılır. “eğer ne analizleri”. sistemin girdileri. Etkili bir bilgisayara dayalı KDS’nin unsurları.194 - . yeni kuralların. “duyarlılık analizleri” ve “hedef bulma” gibi teknikleri kapsar. işletmenin tamamına yönelik modeller ile finansal planlama ve portföy türleriyle ilgili tüm kararları yerine getirecek modelleri içerir. Veri tabanı günlenmiş ve ayrıntılı verileri içerirken. İyileştirme US’ler geliştirme aşaması boyunca birkaç kez iyileştirilirler. daha karmaşık modeller ve unsurlarla ilgilenir. ? Bir uzman sistemin yapılandırılmasında ve kullanımındaki temel faaliyetler nelerdir? Özet Bir bilgi sisteminin amaçlarından biri de karar vermede yöneticilere destek sağlamaktır. Bazı FDS sabitleştirilen karar modellerini içerir ve belirli bir kullanıma hizmet eder. Kullanıcının yanıtlarını aldıktan sonra bir sonuca ulaşma çabasına girişir. veri tabanı ve model tabanıdır. Bu çaba hangi araştırma tekniğinin kullanılacağına ve bilgi tabanındaki kuralların probleme nasıl uygulanacağına karar veren sonuç çıkarsama aracı tarafından yerine getirilir. İşleme sistemi. .Geliştirme Bir US’in geliştirilmesi. FDS orta ve alt düzey yöneticiler tarafından kısa dönemli kararlar almaya yönelik çabalar içerir. US kullanıcıya belirli bir olay hakkında gerçekleri sağlamak için soru sorarak kullanıcıyla tek yönlü bir diyalog yürütür. Bilgisayarlı bir KDS. faaliyetsel destek sistemi ve karar destek sistemidir. Karar destekleri verinin toplanması ve saklanmasından (Düzey 1) yöneticilerin karar vermelerine (5. Sistemin girdileri iç ve dış kaynaklardan sağlanan ilgili ve doğru verilerdir. gündelik veri işleme faaliyetlerine yönelik iken.

195 - . Uzman sistemin tek amacı günlük işlemlerin işlenmesidir. Aşağıdakilerden hangisi KDS’nde kullanılan analiz tekniklerinden biri olamaz? a. Eğer Ne Analizi tekniği d. . d. Uzman sistemler. Yorumlayıcı e. Uzman sistemlerin içerdiği unsurlar veri tabanı ve model tabanından ziyade bilgi tabanlarını ve sonuç çıkarma araçlarını kapsar. Uzman sistemler zaman içinde iyileştirilebilirler. Uzman sistem olay hakkında gerçekleri öğrenmek için tek yönlü diyalog yürütür. Sorular 1. Zaman Temelli Simulasyon Tekniği b. Veri Manüpilasyonu ve Analizi 2. b. e.KDS’nin çıktıları. Model Tabanı d. Bilgi tabanı. Uzman sistemler yönetsel karar almada kullanılmalarına rağmen bazı destek sistemlerinden önemli şekilde farklıdır. c. Aşağıdakilerden hangisi uzman sistemler için doğru değildir? a. Hedef Araştırma Tekniği 3. uzman kişilerin özel bir nedenselleştirme tabanlı dil aracılığıyla kodlanan bilgilerinden yararlanılarak geliştirilir. Duyarlılık Analizi tekniği e. Uzman sistemler birçok işletmede kullanılmaktadır. uzman kişilerden ve dökümanlardan elde edilen bilgiyle oluşturulur. Stratejik Modeller c. istek doğrultusunda hazırlanan grafik veya metin şeklindeki basılı veya ekranda hazırlanan raporları içerir. Dışsal Veri Girdileri b. Kullanıcılar öneri istediklerinde uzman sisteme başvurabilirler. Dikey Yüzdeler Analizi Tekniği c. Aşağıdakilerden hangisi karar destek sistemi bileşenlerinden biri değildir? a.

Bir işletmede üst ve orta düzey yöneticilerin karar almalarında yardımcı olmak üzere veri işleme prosedürlerinin ve yargılarının model tabanı seti olan sistem aşağıdakilerden hangisidir? a. Faaliyetsel destek Sistemleri Sözlük ve Kavramlar Dizini Arabirim : Genelde iki sistem. Karar Destek Sistemleri e. Model Tabanı b. Zeki Terminaller c. Uzman Sistemler b. Robotikler d. Elektronik Fon Transferi Sistemleri (EFT): : Daha çok finansal kurumlarca kullanılan ve merkezileştirilmiş ağlarla ana bilgisayara bağlanan ter minaller aracılığıyla müşterilerin fonla ilgili işlemlerini gönderen ve işleyen bilgisayarlı çevrim içi sistemlerdir. Karar Destek Sistemleri c. İşlem İşleme Sistemleri d.4.196 - . : Bilgisayarın işletim sistemiyle doğrudan etkileşimde bulunarak kullanıcı ya da diğer aygıtlara hizmet götürdüğü sistem. Bir problemin çözümünde veya karar vermede bir ya da daha fazla uzman insanın davranışlarını taklit eden bilgi tabanlı bir bilgisayar yazılımı olan sistem aşağıdakilerden hangisidir? a. Faaliyetsel Destek Sistemleri e. Etkileşimli Sistem . Elektronik Posta Sistemleri (EPS) : Sisteme eklenmiş olan erişim aracına ve mesajları kabul etmek için saklama yeri olan bireyler arasında iletişime olanak sağlayan bilgisayara dayalı bir ağdır. Karar Alma Sistemleri 5. alt sistem ya da birimler arasındaki ilişkiyi göstermek için kullanılan terim.

: İşlemler oluştuğu anda bilgisayar tarafından işlenir ve sonuçlar anında istenilen yere ulaştırılır.197 - . : Gereksinim duyulan model setlerinin toplamıdır. : Telefon kartlarıyla veri aktarımını sağlayan araçlardır. : Tek bir coğrafik bölgeyle sınırlandırılmış alandaki terminaller ve bilgisayarlar arasında iletişim sağlayan ağlardır. Bilgi girişi ve çıkışı çevrim içi aygıtlarla yapılır. Bir araçtan gelen sayısal sinyalleri analog sinyallere veya analog sinyalleri sayısal sinyallere dönüştürür. Yerel Alan Ağlar Zaman Paylaşmak Veri Tabanı . Gerçek Zamanlı Modem Model Tabanı Satış Noktası Sistemleri (SNS) : Daha çok perakendeci firmalarca kullanılan ve ürüne ait veriyi anahtarlar veya üründe optik olarak okunan bar kodlar yardımıyla okuyarak satış verisinin merkezi ağla merkezi işlemciye gönderildiği ağlardır. : Birçok kullanıcının işlerini aynı anda yürütebilen bir işletim düzenidir. zaman bölüşümlü sistemlerde bütün kullanıcılar bilgisayarı sadece kendileri kullanıyormuş gibi davranabilirler ve hizmet görürler. : Bir örgütün gereksinimlerine yanıt verebilecek şekilde birden fazla kişi ve birden fazla uygulama için kullanılabilecek şekilde organize edilmiş birbiriyle ilgili veriler toplamıdır.Elektronik Veri Değişim Sistemleri (EVD) : Bir firmanın bilgisayar sisteminden diğer bir firmanın bilgisayar sistemine veri değiş tokuşunu sağlayan bilgisayara dayalı ağlardır.

..Muhasebe Bilgi Sisteminin Geliştirilmesi 14 . Bu bakımdan bu ünitede ele alınan sistem geliştirme çabalarının mahiyetini ve muhasebe bilgi sistemi geliştirme ilkelerinin herbirinin ne anlam ifade ettiğini ve neyi amaçladığını kavramak bu ünitenin ve bundan sonraki ünitelerde ele alınan tasarım ve uygulama konularının anlaşılmasını kolaylaştırır. muhasebe bilgi sistemi geliştirme ilkeleri ve sistem analizi konuları üzerinde durulacaktır. Muhasebe bilgi sisteminin geliştirilmesi için yapılacak çalışmalar ve bu çalışmalarda dikkate alınacak ilkeler bir bilgi sisteminin kurulması ve çalıştırılması için büyük önem arz eder..198 - ÜNİTE Bu Ünitede. Muhasebe bilgi sisteminin yeni kurulması veya mevcut olan bir sistemin geliştirilmesi için yapılması gereken sistem geliştirme çalışmalarının ne olduğu açıklanacaktır. Çalışma Biçimine İlişkin Olarak. Bu amaç doğrultusunda sistem geliştirme çalışmalarının mahiyeti...

işletmenin muhasebe bilgi sisteminin veya bir alt sisteminin kurulması veya mevcut sistemin değiştirilmesi veya tamamlanması için sistemin tasarımından kullanılmasına kadar ve daha sonra kontrol edilmesi dahil adım adım yapılacak bütün işlemleri kapsar. ✔ Sistem geliştirme çalışmaları geliştirilecek her sistem için aynı mıdır? Sistem geliştirme çalışmaları. bir çözüm veya çıkış yolunun aranması ve en uygun çözüm yolunun zamanında ve en düşük maliyetle uygulanmaya konulması amaciyle yapılan bir plan veya çalışmalar bütünü olarak tanımlanabilir. kurulmasına karar verilen muhasebe bilgi sisteminin veya bir alt sisteminin çalışır duruma getirilmesi ile son . ✔ Sistem geliştirme çalışmaları nasıl yürütülür? Sistem geliştirme çalışmaları. bir konu etrafında düşüncenin yoğunlaşması. kurulması ve çalışır duruma getirilmesi veya var olan bir sistemin yeni ihtiyaçlara ve gelişmelere cevap verecek duruma dönüştürülmesi ancak. maliyet muhasebesi veya bunların alt sistemi olarak satışlaralacaklar. ücret-işçilik alt sistemleri veya nakit bütçeleri alt sistemleri için de aynıdır. Muhasebe bilgi sisteminin kapsamı işletmelerin koşullarına. ✔ Sistem geliştirme çalışmaları ne zaman başlar? Sistem geliştirme çalışmaları genellikle üst yönetimin böyle bir çalışma için duydukları gereksinme ile başlar. Sistem geliştirme çalışmaları birbirini izleyen şu dört aşamadan oluşur: ● ● ● ● Planlama (Ön Araştırma) Ön Tasarım Ayrıntılı Tasarım Uygulama Bu dört aşama daha sonra açıklanacağı gibi kendi içinde bir takım alt aşamalara ayrılır. “sistem geliştirme çalışmaları” ile mümkündür.SİSTEM GELİŞTİRME ÇALIŞMALARI Muhasebe Bilgi Sistemi. İzlenecek yol. Proje genel anlamda. yeni ihtiyaçlara cevap verecek şekle getirilmesi veya bilgi sisteminde mevcut bir problemin giderilmesidir. kurulması istenen her sistem için. sistem geliştirme çalışmaları ve bu çalışmalar sırasında uyulacak ilkeler temel olarak aynı kalır. yapılması gereken sistem geliştirme çabaları her sistem için yapılacaktır. işletme eylemlerinin kontrolunu olurlu kılmak ve geleceğe ilişkin işletme eylemlerini planlamak için gerekli bilgileri sağlayan ve birçok alt sistemden oluşan bir bilgi sistemleri dizisi olarak tanımlanmıştı. Fakat buna karşılık. Sadece ele alınan konular ve elde edilmek istenen amaçlar farklı olur. Bu çalışmalar. Çalışmalarda ana konu muhasebe bilgi sisteminin veya alt sistemlerinin işletmede yeni kurulması veya kurulu olan sistemin iyileştirilmesi. Böyle bir sistemin tasarımı. örneğin genel muhasebe. faaliyet yapılarına ve yönetim anlayışlarına göre bazı farklılıklar gösterir. Aşamalar sistem geliştirme çalışmalarını gerektiren nedenlerin saptanması ile başlar.199 - . yönetimin varlıklar üzerindeki yönetim sorumluluğunu yerine getirmek. Bu farklılıklar sistem geliştirme çalışmalarını etkiler. Bu gereksinme bir bilgi sisteminin kurulmak istenmesi veya işletmede mevcut muhasebe bilgi sistemindeki yetersizliklerin veya aksamaların giderilmek istenmesi sonucu ortaya çıkar. genellikle bir proje ve sistem analizi çerçevesinde yürütülür.

örgütlenmesi. diğer bir ifadeyle. ne şekilde. ✔ Sistem geliştirme ilkeleri nasıl olabilir? Muhasebe bilgi sisteminin veya herhangi bir alt bilgi sisteminin başarısını belirleyecek olan belli başlı Muhasebe Bilgi Sistemi Geliştirme İlkeleri şunlardır: ● ● ● ● ● ● ● Uygun Maliyet İlkesi Raporlama İlkesi İnsan Etkeni İlkesi Örgüt Yapısı İlkesi Esnek Olma İlkesi Açık ve Anlaşılabilir Olma İlkesi Veri Biriktirme ve Süreçleme İlkesi ? Muhasebe bilgi sistemi geliştirme ilkeleri ne demektir? Hangi temel ilkeler vardır? . ancak uzun deneyimler sonucu geliştirilen ve sistem tasarımında yol gösterici birer rehber niteliğindedir. endüstri mühendislerinden. vergi uzmanlarından. Planlama ve Ön Tasarım aşamaları Ünite 15’te. ekonomik ve etkin bir muhasebe bilgi sistemi ancak bir takım ilkelere uyularak var edilebilir. Nitekim. sistemin yapısının ve çalışma düzeninin sağlanması ancak sistemin tasarımı sırasında uyulacak birtakım ilkelerle mümkündür. sistemin içeriğine bağlı olarak. Ekip. Bütün bunların beklenildiği gibi meydana getirilmesi. sistemin kendisini oluşturan unsurların (öğelerin) neler olduğunu ve sistemin içinde yapılması gereken işlemlerin. neyle. Ayrıntılı Tasarım ve Uygulama aşamaları da Ünite 16’da açıklanacaktır.200 - . amaca hizmet edecek bir yapının oluşturulmasında en önemli etkendir. sistem analistlerinden.bulur. ne zaman ve kimler tarafından yapılacağını gösteren açıklamalara ait yönergeler ile sağlanır. yöneticilerden. Sistemin yapısı ve çalışma düzeni. nasıl. Muhasebe bilgi sistemi geliştirme ilkeleri. yürütülmesi ve kontrol edilmesinden sorumlu olacaktır. ? Sistem geliştirme çalışmaları ne demektir ve hangi amaca yöneliktir? MUHASEBE BİLGİ SİSTEMİ GELİŞTİRME İLKELERİ Sistem belirli bir amaca varmak. bir eylemi gerçekleştirmek için yapılması gerekli işlemleri yapmak üzere birbirine bağımlı bir araya getirilmiş unsurların oluşturduğu bir yapı ve çalışma düzenidir. ✔ Sistem geliştirme çalışmaları kimler tarafından yürütülür? Muhasebe bilgi sistemini geliştirme çalışmaları genellikle bir ekip tarafından yürütülür. kesin yasalar değil. Bu ekip sistem geliştirme çalışmalarının planlanması. muhasebecilerden. bilgisayar uzmanlarından ve ilgili olabilecek diğer elemanlardan oluşur. işletmecilerden. ✔ Sistem geliştirme ilkelerinin işlevi nedir? Sistem ilkeleri.

sistemin parayla ölçülemeyen yararları arasında sayılabilir. Bu bilgilerin etkin bir şekilde ilgili yerlere iletilmesi. Bilindiği gibi muhasebe bilgi sisteminin ana amacı. ortaklara. ancak raporlarla olur. tutarlı bir şekilde bilgi sağlamak ve iç kontrolu olurlu kılmak amacıyla uygun bir maliyetle geliştirilmelidir. Nitekim.Uygun Maliyet İlkesi Muhasebe bilgi sistemi. Genellikle iki maliyet biçiminde ortaya çıkar. Raporlama ilkesi ne demektir? . bütün bilgi sistemlerinde olduğu gibi. formlar ve donanım (bilgi işlemde kullanılan araçlar) gibi sistem öğelerine harcanacak olan ve parayla ifade edilebilecek “görünür maliyetler”dir. ✔ Uygun maliyet ilkesi ne demektir? Raporlama İlkesi Muhasebe bilgi sistemi. Çünkü sistemin temel çıktısı raporlardır. haberleşme araçları. Uygun maliyetin saptanması oldukça karmaşık bir sorundur. bilgi sağlamaktır. gecikmeli bir faturalama işleminden doğacak mali sıkıntı veya sistemin vereceği yanlış bilgiler sonucu gerekli olabilecek ek maliyetler gibi. işletmede var olan personel veya donanımla yapılan bilgi işlem eylemlerinin maliyetlerinde bir tasarrufun sağlanması veya sistemle sağlanacak bir kontrol ile depolarda daha az veya daha çok mal bulundurma sonucu elde edilebilecek parasal tasarruflar gibi yararlar örnek gösterilebilir. Bunlar tamamen karar verme durumundaki yöneticilerin sübjektif değer yargılarına bağlıdır. Bu nedenle iç ve dış raporlamanın sistem içinde birlikte düşünülmesi gerekir. Bunlardan birincisi personel. Böylelikle yukarıdaki soruya verilecek yanıt. Ancak dış raporlamayı da (devlete. Çünkü iç ve dış bilgi kullanıcıları tarafından istenecek bilgiler aynı muhasebe bilgi sisteminden sağlanır. kredi kurumlarına ve kamuya) içeren bilgi sistemidir. Uygun maliyetin saptanmasında. görünmez maliyetlere koşut olarak parayla ölçülmeyen yararların da ikincil (tali) durumda kalacağı açıktır. yönetimin gereksinmelerine uygun olarak. sistemin işletmeye sağlıyacağı ölçülebilir yararların karşılaştırılmasına bağlıdır. sistemin yalnızca dış raporlamaya veya yalnızca iç raporlamaya yönelik olması gerçeklerle bağdaşmaz. sistem için harcanan maliyetin uygunluğundan söz etmek yerindedir. genel olarak sistemden sağlanacak ve ölçülebilecek yararların sistem maliyetini (görünür maliyet) karşıladığı veya geçtiği durumlarda. içe ve dışa yönelik olarak ektin bir raporlama düzeni sağlayacak şekilde geliştirilmelidir. Uygun maliyet ilkesi Muhasebe Bilgi Sistemi Geliştirme İlkelerinin en önemlisidir. Bu nedenle uygun maliyetlerin saptanmasında temel etken görünür maliyetlerdir. Görünmeyen maliyetlerin önceden saptanması veya önceden kestirimi zordur. İkincisi ise zaman zaman ortaya çıkabilecek ve önceden kestirilemeyen “ görünmeyen maliyet”dir. sistem için harcanan parayla. Muhasebe bilgi sistemi genellikle işletme içi eylemlere yönelik bir bilgi sistemidir.201 - ? . Örneğin. ✔ Uygun maliyetin ölçüsü nedir? Uygun maliyetin ölçüsü. Yararlara örnek olarak. Bunun yanında bilgi işlem eylemlerinde sağlanacak çabukluk ve zamanlı bilgi süreçleme gibi yararlar.

Dolayısiyle işletme. ? İnsan etkisi ilkesi ne demektir? Örgüt Yapısı İlkesi Muhasebe Bilgi Sistemi. ancak belirli temellere dayalı sağlam bir sosyal yapı ve bu sosyal yapıyı oluşturan kişilerin sistemi benimsemeleriyle mümkündür. kontrol noktalarının ve çalışma alanlarının doğru olarak saptanmasına olanak tanımaz. Ancak her kişinin beklentileri eski deneyim ve görgülerine göre farklılıklar gösterir. değişiklikler karşısında yeni-baştan düzenleme gerektirmeksizin. İşletmenin yeni bilgi ve kontrol gereksinmelerine civap vermek.İnsan Etkeni İlkesi Muhasebe bilgi sistemi. Bu nedenle. bilgi gereksinmelerinin neler olabileceği saptanamaz. Örgüt içindeki yeri ve buna bağlı olarak yetki ve sorumlulukları iyi tanımlanmamış bir yöneticinin. bu özellikleriyle üzerinde durulması gerekli önemli bir konu olmaktadır. Bu açıdan sağlıklı bilgi akışı ve gerekli yerlere gerekli bilginin verilmesi ancak tanımlanmış bir örgüt yapısı içinde olabilmektedir. Esnek bir sistem ise. Sistemin sosyal yapısı. işletme değişen iç ve dış koşullardan sürekli etkilenir. Yine aynı şekilde iyi tanımlanmamış bir örgüt. Dinamik bir sistem olarak işletme sürekli bir gelişme süreci içinde olur. Açık bir sistem olarak ise. İnsan etkeni ilkesinde ikinci önemli bir konu sosyal yapıyı oluşturan kişilerin sistemi benimsemeleridir. yeni gereksinmelere yalnızca yeni bir takım eklerle cevap verebilen bir sistemdir. belirli ve açıkça tanımlanmış bir örgüt yapısı içinde işlev görecek şekilde geliştirilmelidir. karar merkezlerinin. Çünkü sistemin etkinliğinden insanlar sorumludur. İşletme dinamik ve açık bir sistemdir. farklı ortamdan gelen ve değişik özellikleri olan kişilerin birbirleriyle olan ilişkilerinde. Örneğin.202 - . iş yaşamı dışındaki sosyal durumlarının ve geçmişteki görgü ve deneyimlerinin doğurduğu belirli ümit. bekleyiş ve isteklerle gelirler. Etkin bir muhasebe bilgi sistemi. gerek gelişme sürecinden gerekse iç ve dış koşullardan doğan değişikliklerle karşı karşıya kalır. ancak değişikliklere uyum sağlayan esnek bir sistemle mümkün olabilir. Böylelikle bunlara yönelik bilgi gereksinmeleri karşılanamaz. Muhasebe bilgi sisteminin çalışmasından sorumlu kişiler. sistemin sosyal yapısını oluşturur. belirli temellere dayanan bir çalışma düzeninin sağlanması gerekir. Muhasebe Bilgi Sisteminde kullanılan bir hesap planının veya kodlama yönteminin yeni gereksinmeler karşısında bir takım eklerle kullanılabilirliğini devam ettirmesidir. Bu kişiler sistemin sosyal yapısına girerken. Benimsetilmeyen bir sistemin çalışma olanağı yoktur. Kişiler bu beklentilerini sistemin sosyal yapısında gerçekleştirmek isterler. esnek bir şekilde geliştirilmelidir. ? Örgüt yapısı ilkesi ne demektir? Esnek Olma İlkesi Muhasebe Bilgi Sistemi. insancıl etkenleri dikkate alarak geliştirilmelidir. ? Esnek olma ilkesi ne demektir? .

Bu bakımdan ilk kaydın doğruluk ve ayrıntı derecesi oldukça önemlidir. Bir sistemin etkin olması. ancak sistemin veya alt sistemlerinin ve sistem içindeki işlemlerin iyi bir şekilde tanımlanmasıyla sağlanır. bilgi işleme konu olacak verilerin doğru ve gerekli ayrıntılarla ilk kayıtlarının yapılması gerekir.203 - . bilgi girdilerine göre kararlar veren ve bunlara göre tavır takınan ve bir kişiye bağlı olan bir yönetim alanı veya birimidir. işletmenin karar merkezlerindeki ve karar merkezleri arasındaki fiziksel akış (malzeme. zamanlı ve ilgili yönetsel bilgi sağlayacak şekilde geliştirilmelidir. işlenmesi ve bilgiye dönüştürülmesi ve karar . Bu nedenle başlangıçta ayrıntı derecelerinin çok iyi saptanması yararlı olmaktadır. Bir bilgi sistemi değişik karar merkezleri etrafında tasarımı yapılarak geliştirilir. sistem içindeki eylemlerin kolaylıkla izlenebilmesi amaciyle. Yeni bir sistemin kurulması başlı başına yeni bir sistemin tasarımıdır. ? Açık ve anlaşılabilir olma ilkesi ne demektir? Veri Biriktirme ve İşleme İlkesi Muhasebe Bilgi Sistemi. para akışı gibi) ile bilgi akışında ortaya çıkan problemleri gidermek veya söz konusu akışları iyileştirmek için yapılacak çalışmalar bütünüdür.Açık ve Anlaşılabilir Olma İlkesi Muhasebe Bilgi Sistemi. gerekse bilgi akışlarına ilişkin faaliyetlerin yürütülmesinden sorumlu olan. ✔ Veri biriktirme ve süreçleme ilkesi ne demektir? SİSTEM ANALİZİ Muhasebe bilgi sistemini geliştirme çalışmalarının yeni bir sistemin kurulması veya mevcut olan sistemin değiştirilmesi veya ihtiyaca cevap verecek duruma getirilmesi için yapılan çalışmalar olduğunu belirtmiştik. değişik karar merkezlerinde verinin toplanması. başka bir deyişle anlamlı. Buna bağlı olarak işletmeler daha kolay bir şekilde yapılır. zamanlı ve ilgili yönetsel bilgilerin elde edilmesi verilerin sistemdeki ilk kayıtlarına bağlıdır. Bir ekonomik olayın ortaya çıkması durumunda. Açık ve anlaşılabilir işlemlere dayalı bir sistem kişiler tarafından karmaşık bir sisteme nazaran daha çabuk öğrenilebilir. gerek fiziksel. Dolayısiyle bilgi sisteminin kendisi. Muhasebe bilgi sisteminin geliştirilmesi ile ilgili bu ilke. mal. Bunun için sistem analizi çalışmalarının yapılması gerekir. İlk kaydın gerekli ayrıntıda olması daha sonra sistemden çok amaçlı bilgilerin alınmasına olanak sağlar. ✔ Sistem analizi ne demektir? Sistem analizi. açık ve anlaşılabilir bir şekilde geliştirilmelidir. karmaşık olmasını gerektirmez. Muhasebe bilgi sisteminden istenen etkinliğin sağlanması. Açık ve anlaşılabilir bir sistem. Mevcut olan sistemin değiştirilmesi veya ihtiyaca cevap verecek duruma getirilmesi ise. ✔ Karar merkezi ne demektir? Karar merkezi. mevcudun ne olduğunun anlaşılması. anlamlı. işletmelerdeki açıklık ve anlaşılabilirlik sistemin çalışmasından sorumlu kişilerin sistemi izleyebilmelerini kolaşlaştırır. varsa problemlerin belirlenmesi ve bu problemlerin çözümlerinin bulunması ve sistemin tamamlanması ve sisteme ilavelerin yapılması demektir. veri veya bilgilerin sistem içindeki “girdi-işleme-çıktı” şeklinde akışlarıyla ilgilidir.

204 - . yargı. Maliyet-Etkinlik Analizi Sistem Analizi İşlemleri. İşletmedeki bilgi akışında bazı aksaklıklar.1’de birbirle- . yaratıcılık. Sistem analizine başlanmasının temel nedenleri. ✔ Sistem analizinde nelerden yararlanılır? Sistem analizinde kantitatif teknikler kullanıldığı kadar. Problem çözme ve tasarımı kapsayan sistem geliştirme çabalarında sistem analizi uygulamaları olarak altı temel işlem vardır: ● ● ● ● ● ● ● Problemin tanımlanması Sistem analizi çalışmalarının programlanması Seçenek çözümlerin geliştirilmesi Seçeneklere yönelik modellerin kurulması Seçeneklerin maliyet-etkinlik analizlerinin yapılması Seçeneklerden birinin seçimi Seçilen seçeneğin uygulamaya konulması.1. yeni gereksinmeler. problem çözme. Mevcut bilgi sistemi istenildiği gibi işlem görmüyor olabilir. izlenmesi ve değerlen mesi. yeni fikirler ve teknolojinin uygulanması ve mevcut uygulamaların geliştirilmesi gibi olaylardır. Amaçlara varmak ve faaliyetlerde etkinlik sağlamak için mutlaka var olan problemleri ortadan kaldırmak gereklidir. gecikmeler ortaya çıkabilir.merkezleri arasında veri veya bilginin akışı şeklinde irdelenir. Aşağıdaki akış şemasında birbirini izleyen söz konusu işlemler ve bu işlemlerin birbirleri ile ilgileri gösterilmiştir: Bilgi kullanıcıyönetici ile sistem analistinin karşılaşması Problemin Tanımlanması Seçeneklerin Geliştirilmesi Seçenekler istenenleri karşılıyor mu? Hayır Evet Modellerin Kurulması Şekil 14. düzensizlikler. Ekonomik olarak kabul edilebilir mi? Hayır Evet Seçimin Yapılması Hayır Olduğu gibi kabul edildi mi? Evet Çözümün-Modelin uygulamaya konulması Belirtilen ve Şekil. sağ duyu ve deneyim gibi kalitatif faktörlerden de yararlanılır.

Bu çalışmalar. raporlama. veri biriktirme ve süreçleme ilkelerine uyulması gerekir. d. kurulması istenen her bilgi sistemi için aynıdır.? ri ile ilgileri gösterilen sistem analizi işlemleri (aşamaları) Sistem Geliştirme Çalışmalarının temelini oluşturur. uygun maliyet. Sistem Geliştirme Çalışmalarının aşamaları olarak daha önce sayılan planlama (ön araştırma). c. kurulmasını. ön tasarım. istenilen bir sistemin istenildiği şekilde kurulması veya geliştirilmesi sırasında muhasebe bilgi sistemi geliştirme ilkeleri olarak ifade edilen. sistem analizine dayanır. Sistem geliştirme çalışmaları. ön tasarım. diğer bir ifadeyle.205 - . işletmede yeni bir bilgi sisteminin kurulmak istenmesi veya işletmede mevcut muhasebe bilgi sistemindeki yetersizliklerin veya aksamaların giderilmek istenmesi sonucu ortaya çıkar ve ön araştırma. Sistem geliştirme çalışmaları kurulması istenen her bilgi sistemi için aynıdır. Sistem geliştirme çalışmalarından beklenen sonucun elde edilmesi. örgüt yapısı. ayrıntılı tasarım ve uygulama aşamaları sistem analizi çerçevesinde yürütülür. Sistem analizinin hedefi ve içeriği nedir? Özet Muhasebe bilgi sisteminin tasarımı. seçeneklerin geliştirilmesi. Sistem geliştirme çalışmalarını oluşturan dört aşama da bu çerçevede ve ayrıntılı olarak gerçekleştirilir. Sistem geliştirme çalışmaları genel kabul görmüş muhasebe ilkelerine dayanır. çalışmaların programlanması. genellikle bir proje ve sistem analizi çerçevesinde yürütülür. açık ve anlaşılabilir olma. kurulması ve çalışır duruma getirilmesi veya var olan bir bilgi sisteminin yeni ihtiyaçlara ve gelişmelere cevap verecek duruma dönüştürülmesi sistem geliştirme çalışmaları ile gerçekleştirilir. seçeneklerden en uygun olanının seçilmesi ve uygulamaya konulması işlemleridir. problemin tanımlanması. Sistem geliştirme çalışmaları genellikle bir proje ve sistem analizi çerçevesinde yürütülür. Bu aşamaların temeli. esnek olma. insan etkeni. Sistem geliştirme çalışmaları. ön tasarım. Sistem geliştirme çalışmaları bir bilgi sisteminin tasarımını. çalışır duruma getirilmesini kapsar. Nitekim planlama. ayrıntılı tasarım ve uygulama aşamaları olarak birbirini izleyen dört aşamada yürütülür. Sistem geliştirme çalışmaları için aşağıdakilerden hangisi doğru değildir? a. b. Sorular 1. Sistem analizi genel olarak. ayrıntılı tasarım ve uygulama aşamalarından oluşan sistem geliştirme çalışmaları izleyen ünitelerde belirtilen çerçeve içinde ayrı ayrı ele alınarak açıklanaçaktır. .

e. Sistem geliştirme çalışmaları kurulan ya da geliştirilen sistemin kontrol edilmesini de kapsar. 2. Muhasebe bilgi sistemi geliştirme ilkeleri kapsamında aşağıdakilerden hangisi yer almaz? a. Değişmezlik İlkesi b. Örgüt Yapısı İlkesi c. Raporlama İlkesi d. Uygun Maliyet İlkesi e. İnsan Etkeni İlkesi

3. İşletmenin açık ve dinamik bir sistem olması, sistem geliştirme çabalarında, aşağıdaki ilkelerden hangisinin sürekli gözönünde tutulmasını gerektirir? a. Örgüt Yapısı İlkesi b. Esnek Olma İlkesi c. Açık ve Anlaşılabilir Olma İlkesi d. Veri Biriktirme ve Süreçleme İlkesi e. İnsan Etkeni İlkesi

4. İşletmenin karar merkezlerindeki ve karar merkezleri arasındaki fiziksel akış ile bilgi akışında ortaya çıkan problemleri gidermek veya sözkonusu akışları iyileştirmek için yapılacak çalışmalar bütününe ne denir? a. Yönetim Bilgi Sistemi b. Bilgi İşlem c. Sistem Analizi d. Sistem Organizasyonu e. Süreçleme

5. Sistem analizi işlemlerinin başlangıcı nedir? a. Problemin tanımlanması b. Sistem analizi çalışmalarının programlanması c. Seçeneklere yönelik modellerin kurulması d. Seçeneklerin maliyet-etkenlik analizlerinin yapılması e. Seçeneklerden birinin seçimi

- 206 -

Muhasebe Bilgi Sisteminin Ön Tasarımı

15
- 207 -

ÜNİTE

Bu Ünitede...
Muhasebe Bilgi Sisteminin kurulması veya mevcut sistemin iyileştirilmesi ve genişletilmesi için yapılan sistem geliştirme çalışmalarının ilk iki aşaması olan çalışmaların planlanması ve ön tasarım aşamaları açıklanacaktır. Bu nedenle, sistem geliştirme çalışmalarının nedenleri, çalışma planı, sistem sınırlarının geliştirilmesi, bilgi gereksinmelerinin saptanması, sistem amaçlarının geliştirilmesi, sistem kısıtlayıcılarının ve kaynaklarının belirlenmesi, çıktıların, girdilerin, süreçleme işlemlerinin belirlenmesi, sistem öğelerinin saptanması, maliyet-etkinlik analizi konuları üzerinde durulacak ve bunların nasıl yapılacağı anlatılacaktır.

Çalışma Biçimine İlişkin Olarak...
Muhasebe bilgi sisteminin geliştirilmesi birbirini izleyen aşamalarla gerçekleştirildiğinden, her bir aşamanın başlı başına iyi öğrenilmesi yanında, aşamalar arasındaki ilişkinin de iyi öğrenilmesi bu ünitede anlatılan konuların anlaşılmasını kolaylaştırır.

MUHASEBE BİLGİ SİSTEMİ GELİŞTİRME ÇALIŞMALARININ PLANLANMASI
Sistem geliştirme çalışmalarının ilk aşaması çalışmaların planlanmasıdır. Ön araştırma olarak da ifade edilen planlama aşaması, üst yönetimin veya işletmedeki diğer bilgi kullanıcılarının, yönetim faaliyetleri için gerekli bilgileri etkin bir şekilde ve zamanında sağlayacak olan muhasebe bilgi sistemine veya herhangi bir alt bilgi sistemine duyacakları gereksinme ile başlar. Bu nedenle önce bilgi sisteminin kurulmasını gerektiren nedenler belirlenir?

Nedenlerin belirlenmesi ne açıdan yarar sağlar?
Sistem geliştirme çalışmaları nedenlerinin saptanması, çalışmaların ne yönde olabileceği saptanır. İşletmedeki mevcut sistem mi düzeltilecek yoksa, yeni sistem mi kurulacak? Buna göre sistem analizi ve tasarım işlemleri yapılır. Çalışmaların yönü genel bir şekilde belirlendikten sonra, belirlenen bu yöne göre, sistemin tasarımından, çalışır duruma gelinceye kadar yapılacak çalışmalar ve çalışmaların yürütülebilmesi için gerekli para, eleman ve zaman gösteren bir eylem planı hazırlanarak, bir rapor şeklinde yönetime sunulur. Üst yönetim bu rapora göre sistem geliştirme çalışmalarının devamına ve kesilmesine ilişkin kararını verir. Planlama aşamasının belinlenen bu içeriği aşağıda açıklanacak olan, sistem geliştirme çalışmaları nedenlerinin saptanması ve eylem planınınhazırlanması alt aşamaları ile gerçekleştirilir.

?

Sistem geliştirme çalışmalarının ilk aşaması olan planlama aşamasının içeriği nedir?

Sistem Geliştirme Çalışmaları Nedenlerinin Saptanması
Sistem geliştirme çalışmalarının yönünü belirlemek için çalışmaları gerektiren nedenlen saptanır. Sistem geliştirme çalışmaları genel olarak iki yönde yürütülür: 1) İşletmede yeni bir muhasebe bilgi sistemi veya yeni bir alt bilgi sisteminin kurulması, 2) Mevcut sistemin düzeltilmesi. Sistem geliştirme çalışmaları, bilindiği gibi, işletmede bilgiye ve dolayısiyle bilgi sistemine duyulan bir gereksinmeyle başlamaktadır. Bu gereksinme temel olarak yeni gelişmelerden veya işletmede mevcut bilgi sisteminden doğan aksamaların veya yetersizliklerin giderilmek istenmesinden kaynaklanır.

Ne gibi yeni gelişmelerden söz edilebilir?
Sistem geliştirme çalışmalarını gerektiren yeni gelişmeler genel olarak iki noktada ortaya çıkar. Birincisi; bilgi işlem teknolojisinde, özellikle bilgisayar teknolojisinde görülen hızlı değişmelerin yarattığı yeni olanaklar. İkincisi; yönetim biliminde, işletmecilik uygulamalarında görülen yeni yönetim teknikleri ve yeni uygulamalar. Mevcut bilgi sistemindeki aksamalar, yönetimin etkinliğini önemli derecede azaltır. Mevcut bilgi sisteminin yönetime gerekli bilgileri zamanında ve içerikte sağlayamaması alınacak kararları olumsuz yönde etkileyebilir. Bu durum yeni bir sistemin kurulmasını veya mevcut sistemin yeniden düzenlenmesini veya tamamlanmasını gerekli kılar.

Yeni gereksinmeler sistem çalışmalarını gerektirir mi?
İşletmelerin giderek büyümesi; karmaşıklaşması veya yapının değişmesi, beraberinde yeni gereksinmeleri ve konuları ortaya çıkarır. Büyü- 208 -

yen, karmaşıklaşan bir işletmenin yönetimi daha çok bilgiye gereksinim duyacaktır. Bu durum işletmede yeni bir bilgi sisteminin kurulmasını veya en azından mevcut bilgi sisteminin yeniden gözden geçirilmesini ve yeni isteklere cevap verebilecek duruma getirilmesini zorunlu kılacaktır. Sözgelimi, işletmenin büyüyüp bir holding şekline gelmesi durumunda, ana şirketin bünyesinde ve tüm bağlı şirketleri kapsayacak genişlikte yeni bir muhasebe bilgi sistemi kurma gerekliliğinin doğması gibi.

?

Sistem geliştirme çabalarının nedenlerinin saptanmasının yararı nedir? Sistem çalışmalarını gerektiren ne gibi nedenler vardır?

Çalışma Planının Hazırlanması
Muhasebe bilgi sisteminin veya bir alt sisteminin kurulması veya yeniden düzenlenmesi ile ilgili durum genel hatlarıyla belirlendikten sonra, sistem geliştirme çalışmalarını bir bütün olarak gösterecek bir çalışma planı (eylem planı) hazırlanır. Bu planda, sistem geliştirme çalışmalarının ön tasarım, ayrıntılı tasarım ve uygulama aşamalarında, diğer bir ifadeyle sistemin tasarımından kurulmasına ve çalıştırılmasına kadar olan muhtemel işlemler ve gerekli para, çalışma ekibi ve zaman belirtilir. Çalışma planı genellikle iki bölümde hazırlanır. İlk bölümde ön tasarım aşaması, ikinci bölümde ayrıntılı tasarım ve uygulama işlemleri gösterilir.

Çalışma planının bölümlerinde hangi bilgilere yer verilir?
Çalışma planının ön tasarıma ilişkin ilk bölümlerinde, ön tasarım aşamasındaki işlemlerin nasıl, ne kadar sürede, kaç kişiyle ve kimler tarafından yapılacağı ve bunun maliyetinin ne olacağı belirtilir. Planın ikinci kısmında ise, bu kez bu bilgiler ayrıntılı tasarım ve uygulama aşamalarının işlemleri için açıklanır. Çalışma planında belirtilen bu bilgiler, kuşkusuz tahmini bilgiler olacaktır. Planın daha isabetli ve gerçeklere daha yakın olması bakımından, belirtilen bilgiler yanında, çalışmalar sırasında ortaya çıkması muhtemel olumsuz gelişmeler ve yeni ilaveler karşısında yapılabilecek işlemleri de yansıtması gerekir. Çalışma planı bu içerikte hazırlandıktan sonra bir rapor şeklinde yönetimin onayına sunulur. Yönetim bu rapor yardımıyla ve gerekirse karşılıklı görüşme ile sistem geliştirme çalışmalarının, yani muhasebe bilgi sistemi veya bunun herhangi bir alt sisteminin kurulması ile ilgili çalışmaların kesilmesi veya devamı yönünde karar verecektir. Verilen karar olumsuz ise, çalışmalar sona erdirilir. Kararın olumlu olması durumunda da, çalışma ekibi ön tasarım aşamasını başlatarak çalışmalarını sürdürür.

?

Çalışma planı ne demektir? Çalışma planına dayanarak yönetimin vereceği kararlar ne yönde olabilir?

ÖN TASARIM
Ön tasarım aşaması, üst yönetimin çalışma ( ön araştırma) raporunu onaylamasıyla başlar. Bu aşamada kurulması veya yeniden düzenlenmesi düşünülen muhasebe bilgi sisteminin veya bir alt sisteminin modeli genel bir çerçeve içinde tasarımı yapılır. Daha sonra geliştirilen modelin maliyet etkinlik analizi yapılır. İşlemler tamamlandıktan sonra, bütün işlemleri içeren bir fizibilite (yapılabilirlik) raporu üst yönetime sunulur. Bu aşamada yapılacak işlemler sırasıyla Şekil 1’de gösterilmiş olup, her biri aşağıda ayrı ayrı açıklanacaktır.

- 209 -

Sistem Sınırlarının Belirlenmesi
Sistem sınırları, kurulması düşünülen muhasebe bilgi sisteminin veya bir alt sisteminin içeriğini belirler. Bilindiği gibi muhasebe bilgi sistemi; finansal muhasebe, maliyet muhasebesi, bütçeleme ile bunların alt sistemleri olan satışlar ve alacaklar, satınalma ve borçlar, stok işlemleri, maliyetleme ve maliyet kontrolu, gelirler, giderler vb. alt bilgi sistemlerinden oluşmaktadır. Muhasebe bilgi sisteminin sınırları, “sistemin kapsamı ne olacaktır?” sorusuna verilecek cevapla belirlenir. Bu aşamada bu soruya verilecek cevap genel bir çerçeve içinde belirlenir. Burada sadece hangi faaliyet sistemlerine ilişkin bilgi akışının düzenleneceği veya hangi bilgi sisteminin kurulacağı ortaya çıkarılır. Örneğin, satışlar, satınalma, üretim faaliyetleri veya bütün mali nitelikli işlemler ya da muhasebe bilgi sisteminin tamamı gibi.

Muhasebe bilgi sisteminin içeriği hep aynı mıdır?
Muhasebe bilgi sistemlerini oluşturacak alt bilgi sistemleri işletmenin koşullarına göre farklı olabilmektedir. Üretim işletmesi ile ticaret işletmesi veya hizmet işletmesinde, hatta aynı konudaki işletmelerde bile muhasebe bilgi sisteminin içeriği bir bütün değişir. Bir işletmede maliyetleme ve maliyet kontrolu alt sistemi bulunurken, örneğin ticaret işletmesinde bu alt sistem bulunmaz. Dolayısiyle iki ayrı işletmedeki sistemlerin adı aynı olabilecek, örneğin genel muhasebe, ancak içerikleri ve işlem yoğunları farklı olabilecektir.

?

Sistem sınırları ne demektir? Nasıl belirlenir?

Bilgi Gereksinmelerinin Saptanması
Bilgi gereksinmeleri, belirlenen sistem içeriği çerçevesinde saptanır. Bilgi gereksinmelerinin saptanmasındaki amaç, sistemden ne tür bilgilerin istenebileceğini belirlemektir. Ayrıca bilgi gereksinmelerinin saptanması, sistemin bu istekleri karşılamaya yönelik bir şekilde geliştirilmesine olanak sağlayacaktır. Bu şekilde sistemin ilgisiz bilgiler sağlaması önlenir.

Bilgi gereksinmeleri nasıl saptanır?
Bilgi gereksinmeleri, sistemi kuracak kişi veya kişilerin yöneticilerle yapacağı ortak çalışmalar ve görüşmeler ile saptanır. Bu ortak çalışmalar ve görüşmeler sırasında, yöneticilerden, işletme faaliyetlerini yönetirken ne tür bilgilere gereksinme duyacakları öğrenilir. Ancak yöneticilerin kendilerine hangi bilgilerin gerekli olacağını görüşme sırasında tam olarak düşünüpsöylemeleri ve ilerde karşılaşacakları konuları şimdiden kestirmeleri ve bunun için gerekli olacak bilgileri belirtmeleri zordur. Bu durumun mutlaka göz önünde bulundurulması gerekir. Bilgi gereksinmelerinin saptanmasında yöneticilerin özellikleri ve yönetim sürecinin yapısı ve işletmenin dinamikliği önemli etkendir. Bu açıdan çalışma ekibinin sadece yöneticilerle görüşmede saptadığı bilgi gereksinmeleri ile yetinmeyip, belirtilen etkenleri gözden uzak tutmayarak bilgi gereksinmelerini saptaması gerekir. Çünkü işletmede kurulacak muhasebe bilgi sistemine yalnızca bugünkü bilgi gereksinmelerinin yansıtılması durumunda, kısa bir süre sonra işletmenin isteklerine cevap veremez ve gelişme süreci karşısında etkinliğini önemli derecede kaybeder.

- 210 -

bilgi gerek. ? "Bilgi gereksinmeleri hangi çıktılarla karşılansın?” sorusuna nasıl yanıt aranır? Çıktıların belirlenmesinde genellikle kullanılan yaklaşım.? Bilgi gereksinmeleri neden saptanır ve saptanırken hangi faktörlere dikkat edilir? Sistem Amaçlarının Belirlenmesi Bu aşamada gereksinim duyulan bilgilerden yararlanarak “kurulacak sistemin neler yapacağı ve dolayısiyle neler sağlıyacağı” belirlenir. Örneğin.” şeklinde ifade edilen bir bilgi isteği. işletmede mevcut bilgi işlem donanımları (bilgisayar vb. bilgi işlem elemanları. kurulacak yeni sistemin modelinin geliştirilmesi işlemlerinin başlangıcıdır. ? Sistem amaçları neye göre belirlenir? Belirlenen amaç neyi gösterir? Sistemin Tasarımı İle İlgili Kaynakların ve Kısıtlayıcıların Belirlenmesi Kaynaklar ve kısıtlayıcılar. Buna göre sistemin amacı. Sisteme ilişkin kayıtların ve kısıtlayıcıların saptanması ile.). ? Bilgi sisteminin tasarımı ve kurulması ile ilgili kaynaklar ve kısıtlayıcılar ne demektir? Çıktıların Belirlenmesi Çıktıların belirlenmesi. Kaynaklar kurulacak yeni sistemin kullanabileceği veya yararlanabileceği olanaklardır. genel amaçların mümkün olduğu kadar bölümlere ve işletme eylemlerine ya da yönetime göre alt amaçlar şeklinde de belirtilmesi gerekir. Mevcut kaynakların ve kısıtlayıcıların saptanarak gözönünde bulundurulması yanında engel olabilecek olanların değiştirilebileceği veya iyileştirileceği de düşünülmelidir. saptanan bilgi gereksinmeleridir. Bu nedenle burada yapılacak iş. yasal zorunluluklar. “işletme faaliyetlerinin kontroylunu mümkün kılmak için gerekli bilgileri sağlamaktır” şeklinde belirlenir. “Bilgi gereksinmeleri hangi çıktılarla karşılansın?” sorusuna yanıt aramaktır. eleman yetersizliği ve elemanların yeni sisteme karşı direnmeleri gibi. genel bir ifadeyle. Bu şekilde belirlenen sistem amacı. işletme politikaları. döküman.211 - . Örneğin. muhasebe elemanları. para. para gibi. sistem geliştirme çalışmalarını ve kurulacak sistemi olumlu veya olumsuz yönde etkileyecek faktörlerdir. Kısıtlayıcılar ise. bir yönetici tarafından “Maliyetleri kontrol etmek için bana hammadde ve işçilik kullanımlarına ilişkin bilgiler gereklidir. Örneğin. Sistemin neler yapacağı ancak bilgi gereksinmelerinden anlaşılacaktır. sistemden neler beklediğini ortaya koyar. kurulması düşünülen sistemin tasarım işlemlerini sınırlayan veya engelleyen işletme içi veya işletme dışı etkenlerdir. yeni kurulacak bilgi sisteminin işletmenin koşullarına uygunluğu sağlanır. Sistem çıktıların belirlenmesinde hareket noktası. bilgi gereksinmelerinin karşılanması durumunda yöneticilerin bu bilgilerle ne yapabileceklerini göstermektir. Sistem modelinin oluşturulması bakımından. programları.

✔ Girdilerin içeriği belirlendikten sonra ne yapılmalıdır? Girdilerin içeriği belirlendikten sonra. satıcılardan gelen bir fatura. ? Çıktılar nasıl belirlenir? Girdilerin Belirlenmesi Sistem girdilerinin belirlenmesi. kayıt. Ancak. direkt işçilik. Nitekim temel olan her çıktının ilgili yere gelmesi ve istenilen bilgileri vermesidir. girdilerin belirlenmesi oldukça önemli ve güç bir işlemdir.sinmelerine bağlı olarak sorulacak bir dizi sorunun yanıtlanması şeklinde olur. sistem çıktılarının oluşturulabilmesi için gerekli olan veri ve bilgilerin saptanması demektir. farklı kaynaklardan ve farklı şekilde sağlanacak veri veya bilgilerin doğru bir şekilde belirlenmesine bağlı olduğu da unutulmamalıdır. Bilgi işlem faaliyetleri istenen çıktıların elde edilmesi için girdiler üzerinde yapılacak olan. Bu listenin hazırlanması sırasında üzerinde önemle durulması gereken konu. sınıflama. farklı kaynaklardan ve farklı şekillerde sağlanır. miktarı. Çünkü her çıktının listede içeriğine ve dağıtım yerine göre belirlenmesi “girdi-işleme-çıktı” şeklindeki sistem modelinin geliştirilmesinde yararlı olacaktır. çıktıların istenildiği şekilde oluşturulmasının. “ne yolla”. Bu açıdan. tablo vb. sakla- .) dikkate alınarak. bu iki durumun (içerik ve dağıtım yeri) gözönünde bulundurulması ile elde edilir. ? Çıktıların oluşması için gerekli olan girdiler nasıl belirlenir? İşleme Aşamasının Belirlenmesi İşleme bilindiği gibi.212 - . Söz konusu soruları şu şekilde belirlemek mümkün: ● ● Çıktılar hangi bilgi gereksinmelerini karşılayacaktır? Bu gereksinmeleri karşılayacak çıktılar ne şekilde olmalıdır ve neleri içermelidir? Çıktılarda yer alacak bilgilerin ayrıntı derecesi ne olmalıdır? Kaç suret gereklidir ve her bir suret nereye gönderilecektir? Çıktılar ne zaman gerekli olacaktır? ● ● ● ✔ Çıktılar nasıl bir nitelik taşımalıdır? Yukarıdaki sorular veya daha ilave edilebilecek sorular çerçevesinde saptanacak çıktılar. Sözgelimi. Veri veya bilgiler. girdileri çıktılara dönüştüren bilgi işlem faaliyetlerini içerir. Çıktıların kullanıcılar tarafından etkinliği. hesaplama. hangi üretim biriminde kullanıldığı. özetleme. bu girdileri oluşturan verilerin “nereden”. fiyatı. müşteriden alınan bir senet veya işçilerin çalışma kartı gibi. her bir çıktının içeriğine ve dağıtım yerlerine göre belirlenmesidir. Örneğin. daha sonra günlük. “kimden” sağlanacağı saptanır. Girdilerin belirlenmesinde öncelikle herbir sistem çıktısı (rapor. “ne şekilde”. “ne zaman”. bu çıktıların oluşturulabilmesi için hangi veri veya bilgilerin gerekli olacağı bir liste halinde saptanır. bir maliyet raporunun oluşturulabilmesi için kullanılan hammaddenin cinsi. genel üretim giderleri payı gibi verilerin belirlenmesi gibi. haftalık ve aylık gibi esaslara göre bir liste şekline getirilir.

Böylelikle girdilerle çıktıları birbirlerine bağlayan bilgi işlem faaliyetlerinin saptanması sonucu sistemin “girdi-işleme-çıktı” şeklindeki bilgi akışı ortaya çıkarılır. aylıkhazırlanan bir ücret bordrosunda (çıktı) yapılacak işlemin bu aşamada yalnızca “çalışılan sürenin ücretle çarpımı” şeklinde ifadesi olmalıdır.ma. bu seçimle birlikte. insan. Bilindiği gibi. Kesintiler. çoğaltma ve iletme işlemleridir. ortaya çıkmış olan yeni sistem modeline ait öğeler saptanır. ancak bilgisayarın ayrıntılı özelliklerine ve seçimine girilmez. zamlar.213 - . sistem ayrıntılı bir şekilde geliştirildiğinde ele alınmalıdır. dağıtım gibi ayrıntılar daha sonraki ayrıntılı tasarım aşamasında. Bu belirleme genel bir yaklaşımla yapılır. ✔ Çıktıların elde edilmesi için bilgi işlem faaliyetlerinin tamamının yapılması mutlaka gerekli midir? İstenen bir çıktının elde edilmesi için her zaman bütün bilgi işlem faaliyetleri gerekli olmayabilir. özetlemenin. hesaplamanın. Bu nedenle öncelikle yeni sistemin gerektirdiği sistem maliyetleri ile bu sistemin sağlıyacağı yararların saptanması gereklidir. dosyalamanın ve diğer işlemlerin nasıl. Örneğin. ön tasarım aşamasında ayrıntılara inmeden genel bir çerçeve içinde yapılır. raporlar ve donanımdır. Sistem maliyetleri. ? Sistem öğeleri nelerdir? Sistem öğelerinin belirlenmesi ile ne tamamlanmış olur? Sistemin Maliyet-Etkinlik Analizinin Yapılması Maliyet etkinlik analizi 14’üncü ünitede açıklanan “uygun maliyet ilişkisi” çerçevesinde yapılır Söz konusu ilkeye göre sistem uygun bir maliyetle geliştirilmelidir. sisteme hayatiyet kazandıran bu öğelerdir. bu da sistemin modelinin kurulması demektir. sistemin çalışmasını sağlayacak olan. Çünkü. İşleme işlemlerinin belirlenmesi ile sınıflandırmanın. ? İşleme işlemleri nelerdir? İşleme işlemlerinin belirlenmesi sonucunda ne elde edilir? Sistem Öğelerinin Belirlenmesi Muhasebe bilgi sisteminin öğeleri. Bu saptama işlemi. ne şekilde yapılacağı genel hatlarıyla tanımlanarak sistem içinde yapılması gereken işlerin neler olduğu ve nasıl yapılacağı belirlenmiş olur. canlandırma. sistemin çalışmasını mümkün kılan. haberleşme araçları (belgeler). raporlar ve donanım gibi sistem öğelerinin gerektirdiği tüm har- . örneğin bilgi işlem faaliyetlerinin bilgisayarla yapılacağı belirtilir. Öğelerin seçilmesi ile. Bu nedenle çıktıların oluşumunu sağlayacak işlemlerin her bir çıktı için ayrı ayrı saptanması gerekir. Bu aşamada. bu akışın kimler tarafından hangi araçlarla ve ne tür haberleşme araçlarıyla yapılacağının belirlenmesi gerekir. kurulması düşünülen muhasebe bilgi sisteminin veya bir alt sisteminin genel yapısı oluşturulmuş olur. “girdi-bilgi işlem faaliyetleri-çıktı” şeklindeki bilgi akışı ve bunu gerçekleştirecek personel donanımı ve haberleşme araçları ortaya çıkmış olur ki. Girdi ile çıktı arasındaki boşluk bu işlemlerle doldurulur. Girdi-işleme-çıktı şeklindeki bilgi akışının belirlenmesindn sonra. Burada yalnızca. haberleşme araçları.

Yeni sistem bu koşulun gerçekleşmesi ve gerçekleşme olasılığı olması durumunda onaylayacağı açıktır. Maliyetler her bir öğe (unsur) için tahmin esasına göre ayrı ayrı saptanır.camaları içerir. Tarih : II. Sözkonusu maliyetler. sağlanacak kazançlardır. eğitim giderleri. geliştirilen muhasebe bilgi sistemi modeline ilişkin bütün bilgilerin bir rapor şekline getirilmesiyle son bulur. Tarihçe Sistem geliştirme çalışmalarının ne zaman. Burada sistemin neler yapacağı. GİRİŞ A. TANITIM Yeni kurulacak sistemin kısa bir anlatımı. Bu bölüm bir bakıma yeni sistemin yönetime benimsetilmesi amacını güder. sistemin kurulmasına ne zaman başlanabileceği gibi durumlar aşağıdaki açıklamalar kaynak gösterilerek anlatılır. . daha sonra bu çalışmanın başlangıç tarihi ve kim tarafından yürütüldüğüne ilişkin bilgiler yer alır. sorunları nasıl çözümleyeceği. bilgi işlem faaliyetlerinde sağlanacak çabukluğun ve zamanında bilgi elde etmenin yaratacağı kazançları da unutmamalıdır. sistemin çalışmasından sorumlu olacak personelin ücretleri. Rapor yapılan tasarım işlemlerinin bir özeti şeklinde düzenlenir. kontrol olanağı sağlanması bakımından yapılacak tasarruflardan. B. Sağlanacak yararlar. sistemin kurulması veya genişletilmesi ile personelden. Ayrıca bu parasal kazançlar dışında parasal olmayan örneğin. ✔ Sistemin maliyetine karşılık sağlanacak yararlar neler olabilir? Belirlenen maliyetlerle karşılaştırmak üzere yeni kurulacak veya düzenleştirilecek ya da genişletilecek sistemin sağlayacağı yararlar saptanır. kırtasiyeden veya sözgelimi stok seviyesinin düşürülmesinden. vb. sistemin maliyetini aşması veya en azından maliyetlere eşit olmasıdır. ? Sistemin maliyet etkinlik analizinin yapılması için nelerin belirlenmesi gerekir ve maliyet etkinlik analizinin ölçüsü nedir? Ön Tasarım Aşaması Bulgularının Öneri Olarak Oluşturulması ve Yönetime Sunulması Ön tasarım aşaması. Maliyetler ve sağlanacak yararlar karşılaştırıldığında temel olan sistemden sağlanacak yararların. sistemin gerektirdiği donanım bedeli ve bu donanımın cari giderleri ile yeni formların ve diğer malzemelerin ortaya çıkardığı giderler örnek olarak gösterilir. Aşağıda bir görüş vermesi bakımından bir örnek verilmiştir: BAŞLIK : Projenin Adı I. Bu maliyetlere ayrıca.214 - . Amaç ve Kapsam Sistem geliştirme çalışmalarının amaçları ve kapsamı açıklanır. sistem geliştirme çalışmaları için ödenecek tutarın da (ilk kuruluş gideri olarak) eklenmesi gerekir. nasıl ve kimin gereksinmesi sonucu başlatıldığı.

SİSTEM GELİŞTİRME ÇALIŞMALARININ SONUÇLARI Mevcut sistemin sorunları ve iyi yönleri açıklanır. Yeni Sistem İçin Gerekli Kaynaklar 1. Yeni sistemin amaçları 2. sistemin kurulması durumunda sistem için gerekli olacak para. UYGULAMA Burada sistemin kurulması durumunda. personelin ve bilgi işlem yönteminin açıklanması şeklinde olmalıdır. yalnızca yeni sistemin kurulması ile giderilecek sorunlar olmalıdır. Giriş 1. donanım ve personele ilişkin bilgiler verilir. Para 2.III. VI. girdiler. Yönetim bu rapora dayanarak sisteme ilişkin kararını verecektir. Ancak burada açıklanacak sorunlar. belgelerin. süreçleme ve çıktı açısından bilgi-işleme eylemlerinin yürütülmesi için gerekli formların. VII. VIII. Girdi 2. Personel Bu bölümde. Verilen karar genellikle şu dört doğrultuda olabilecektir: . DEĞERLEME Maliyet-etkinlik analizi ve sonuçlarının kısa anlatımı. YENİ SİSTEM A.215 - . EKLER Çalışma ekibi tarafından yukarıdaki şekilde hazırlanan rapor. C. Yeni sisteme ilişkin kısıtlayıcılar ve olanaklar 3. İşleme 3. IV. Anlatım. (ön araştırma aşamasında hazırlanan plan çerçevesinde). V. Yeni sistemi eski sistemle karşılaştırma olanağı yaratmak için mevcut sistemin anlatımı özellikle. yeni sistem modelinin paralelinde olmalıdır. Donanım 3. ayrıntılı tasarım ve uygulama aşamalarında yapılacak işlemler ve bu işlemlerin yapılması için gerekli zaman belirtilir. Sistemin içeriği B. daha sonra yönetimin onayına sunulur. Yeni Sistemin Tanımı 1. MEVCUT SİSTEM İşletmede mevcut bilgi sisteminin kısa bir anlatımı yapılır. Çıktı Teknik ayrıntılara inmeden girdi-süreçleme-çıktı şeklindeki bilgi akışının ve sistemin çalışmasını olurlu kılacak sistem öğelerinin kısa anlatımı.

Bu işlem. sistem geliştirme çalışmalarının ön tasarım. Planlama aşaması sonucunda üst yönetime sunulan çalışma planının kabulünden sonra. Sistem geliştirme çalışmalarının ertelenmesi. Çalışmaların yönü belirlendikten sonra. Sistem geliştirme çalışmalarının kesilmesi. 3. sistemin maliyet-etkinlik analizi yapılır ve nihayet bütün bu çalışmaların sonucu bir rapor olarak hazırlanır. 4. sistem amaçları ve sistem tasarımı ile ilgili kaynaklar ve kısıtlayıcılar belirlenir. Bu planda.1. sistem sınırları belirlenir. Böylelikle sistem geliştirme çalışmalarının “ayrıntılı tasarım” aşaması başlatılarak çalışmalara devam edilir. bilgi gereksinmeleri saptanır. temel olarak sistem geliştirme çalışmalarının devamı veya kesilmesi şeklindedir. yeni kurulması veya yeniden düzenlenmesi düşünülen muhasebe bilgi sisteminin veya bir alt sisteminin modelinin genel bir çerçeve için tasarımı yapılır. Raporun sunulmasından sonra yönetim çalışmaların devamı veya kesilmesi veya düzeltilmesi yönünde karar alır. çıktılar. personel ve zaman belirtilir. çalışmalar devam ettiriglir. çalışmalar sona erdirilir. anlaşılacağı gibi. ? Ön tasarım aşaması nasıl bir raporla sonuçlandırılmalıdır? Raporun incelenmesinden sonra nasıl bir sonuca varılabilir? Özet Sistem geliştirme çalışmalarının ilk aşaması çalışmaların planlanmasıdır. 2) Varolan sistemin düzeltilmesi.216 - . Bunun için. Devamı yönünde alınan karardan sonra sistem geliştirme çalışmalarının ayrıntılı tasarım ve uygulama aşamalarına geçilerek. Buna karşın karar olumlu ise. Çalışmalar genel olarak iki yönde yürütülür: 1) İşletmede yeni bir muhasebe bilgi sistemi veya yeni bir alt bilgi sisteminin kurulması. Bu dört olasılı durum. çalışmalara devam edilir. Bu aşamada ilk önce bilgi sisteminin kurulmasını gerektiren nedenler belirlenir. 2. Önerilen yeni sistemde bazı düzeltmelerin veya değişikliklerin yapılması. girdiler ve işleme işlemleri ile sistem öğeleri saptanır. çalışmaların ne yönde olabileceğini ortaya koyar. Sistem geliştirme çalışmalarının onaylanması (devam ettirilmesi). . sistem geliştirme çalışmalarının bundan sonraki kısmını bir bütün olarak gösterecek bir çalışma planı hazırlanır. ayrınıtılı tasarım ve uygulama aşamalarında yapılacak çalışmaları ve bunlar için gerekli para. yönetimin verdiği karar olumsuz ise.

Yapılabilirlik raporunun hazırlanması c. Sistemi kuran uzmanın görüşü e. Geçmişe dönük bilgi üretilmemesi 3. Çıktıların belirlenmesi e. Sistemin çalışmasını sağlayacak bir maliyet e. Muhasebe bilgi sistemi geliştirme çalışmalarının planlanmasına nereden başlanır? a. Kurulacak sistemin maliyet-etkinlik analizi yapılırken aşağıdakilerden hangisi uygun maliyet olarak kabul edilir? a. Sistem ilkelerinin belirlenmesi 4. En yüksek maliyet b. Olabildiğince çok bilgi üretme c. En düşük maliyet c. Girdilerin belirlenmesi b. Yeni kurulacak ya da geliştirilecek olan sistemin ön tasarımına nereden başlanır? a.Sorular 1. kurulacak yeni sistemin modelinin geliştirilmesi için başlangıç noktası nedir? a. Sistemin maliyet-etkinlik analizinin yapılması 5. Girdilerin belirlenmesi b. Girdilerin belirlenmesi d.217 - . Üst yöneticilerin görüşleri b. Süreçleme işlemlerinin belirlenmesi d. Sağlanacak faydanın altındaki maliyet . Bilgi gereksinmelerine göre. Sistemin maliyet-etkinlik analizinin yapılması 2. Muhasebe bilgi sisteminin kurulması ya da geliştirilmesi sırasında "sistemden sağlanacak bilgi gereksinmeleri saptanırken" özellikle dikkat edilmesi gereken nedir? a. Çıktıların belirlenmesi d. Yeni sistemin hiçbir ek maliyet gerektirmemesi d. Yöneticilerle ortak çalışma d. İşleme işlemlerinin belirlenmesi c. Sistem öğelerinin belirlenmesi e. Sistemin kurulmasını gerektiren nedenlerin belirlenmesi b. Sistem sınırlarının belirlenmesi c. Sistem öğelerinin belirlenmesi e.

Bu ünitenin amacı. Bu amaç doğrultusunda. veri temelinin ve sistem belgelerinin geliştirilmesi. ayrıntılı tasarımın planlanması.. donanımın seçilmesi. . ön tasarımdan sonra muhasebe bilgi sisteminin kurulmasına ve çalışmaların devamına karar verildiğinde. Bu yaklaşımla çalışıldığında bu ünitenin anlaşılması kolaylaşacaktır. kodlama işleminin yapılması. bu amaca yönelik olan bu ünitede özellikle birbirine bağlantılı olarak açıklanan her aşamanın iyi öğrenilmesi ve her aşamanın diğer aşamalarla ilişkisinin iyi anlaşılması gereklidir. Çalışma Biçimine İlişkin Olarak. sistemin personelinin eğitilmesi ve yetiştirilmesi.. ayrıntılı tasarım ve uygulama aşamalarında hangi işlemlerin yapılacağını açıklamaktır..Muhasebe Bilgi Sisteminin Ayrıntılı Tasarımı ve Uygulaması 16 . Sistemin kurulması ve uygulamaya alınması ancak birbirini izleyen ve dikkatlice yapılan bir dizi işlemle mümkün olduğundan. alt sistemlerin tanımlanması.218 - ÜNİTE Bu Ünitede.. sistemin denenmesi ve sistemin uygulamaya konulması konuları üzerinde durulacaktır. bilgi işlem faaliyetlerinin belirlenmesi. işletmenin örgütsel yapısının yeniden düzenlenmesi ve sistem dökümanlarının hazırlanması. sistem amaçlarının hazırlanması.

bu aşamada yapılacak olan işlemlerin planlanması ile başlar.1.AYRINTILI TASARIM Ayrıntılı tasarım. çalışmalar ilerledikçe ve ayrıntılara inildikçe etkinliğini yitirebilmektedir. .1. ? Ayrıntılı tasarım aşamasının amacı nedir? Ayrıntılı Tasarımın Planlanması Ayrıntılı tasarım aşaması. sistem modelinin uygulamaya uygun bir şekile getirilmesidir. zaman içinde küçük çaptaki projeler (çalışmalar) için etkinliğini büyük oranda sürdürür.’de gösterilmiş olup. Bu faaliyetlerin temel amacı. bu iki aşamanın tekrar ve özenle planlanmasına bağlıdır.219 - . Nitekim. bu işlemlerin her biri aşağıda ayrı ayrı açıklanacaktır. Sistem çalışmalarının ilk aşaması olan planlama (ön araştırma) aşamasında yapılan planda sapmaların ortaya çıkması kaçınılmaz olmaktadır. Ancak büyük projelerde. Çünkü geniş kapsamlı çalışmalarda. Bu nedenle ayrıntılı tasarım aşamasının ve onu izleyen uygulama aşamasının etkin bir şekilde yürütülmesi. diğer bir ifadeyle geniş kapsamlı sistem geliştirme çalışmalarında bütün işlemler için yapılan planlama. Ayrıntılı tasarım aşamasında yapılacak işlemler sırasıyla Çizim 16. ilerideki çalışmaları önceden tam olarak kestirmek oldukça güç olmaktadır. Ayrıntılı Tasarım Aşaması. Ayrıntılı Tasarımın Planlanması Alt Sistemlerin Tanımlanması Bilgi İşleme Faaliyetlerinin Belirlenmesi Kodlama İşleminin Yapılması Veri Temelinin Geliştirilmesi Sistem Belgelerinin Geliştirilmesi Donanımın Seçilmesi İşletmenin Örgütsel Yapısının Yeniden Düzenlenmesi Sistem Dökümanlarının Hazırlanması Şekil 16. ancak ayrıntılı tasarım çalışmalarının tamamlanmasıyla mümkündür. ön tasarım aşamasında kurulması tasarlanan ve genel hatlarıyla belirlenen muhasebe bilgi sisteminin veya alt sistemlerden birinin ayrıntılı bir şekilde tanımlanması faaliyetlerini içerir. Yapılacak planlama. muhasebe bilgi sisteminin fiili olarak iş hayatına geçirilmesi.

Girdi formlarının geliştirilmesi. aşağıdaki şekle uygun bir rapor hazırlanır: AYRINTILI TASARIM VE UYGULAMA AŞAMALARINA İLİŞKİN İŞ PLANI I. Yazılım gereksinmesini belirlemek. 6. AYRINTILI TASARIM 1. 2. Ayrıntılı tasarımın dökümanının yapılması. 2. Faaliyet sisteminin şemasını çizmek. 7. 3. ayrıntılı tasarım ve uygulama aşamalarında yapılacak işler ayrıntılı bir şekilde belirtilir. 6.1. Girdi ve çıktı formlarının belirlenmesi. Çıktı formlarının geliştirilmesi. 4. Tekrarlı ve tekrarlı olmayan kararları saptamak. 5.1. Alt sistemlerin ayrıntılı olarak tekrar tanımlanması.2. II. nasıl ve ne şekilde kimler tarafından ve neyle yapılacağı belirlenerek.3. Daha sonra kalınan yerden nelerin. Sistemin çalıştırılması için örgütsel yapının oluşturulması. İç ve dış bilgi gereksinimlerini saptamak. 8.1. Sistemin sınanması.1.) 4. Yöneticilerle ilgili kişilerle görüşmek. 2. 3.2. 2. 4. Veri temelinin veya ana dosya veya dosyaların tasarımının yapılması. Donanımın alınması. Proje amacının örgüte anlatılması veya yazılı olarak dağıtılması. Dosyaların kurulması.220 - . Bilgi akışının şeklini çizmek. (Donanımla sistemin uyumluluğunu sağlamak. 2. Uygulama eylemlerinin programlanması. 5. 7. Personelin yetiştirilmesi. 3. Uygulamanın örgütlenmesi. . Bilgisayarların veya donanımın sisteme katkısının belirlenmesi. şimdiye kadar yapılan işlerin neler olduğunu saptamaktır. 3.2.3. Yazılımın geliştirilmesi.✔ Planlamada hangi konular belirtilmelidir? Bu aşamada yapılacak planlamada.2. 5. Planlamanın çıkış noktası. 3. Donanım gereksinmesini belirlemek. Formların alınması (bastırılması). 4. UYGULAMA 1. Depolanacak bilgileri belirlemek. 5.

? Ayrıntılı tasarım neden planlanır? Alt Sistemlerin Tanımlanması Ön tasarım aşamasında. işletmede kurulması öngörülen sistem genel hatlarıyla düşünülerek sınırları belirlenir. sistemin çalıştırılması sırasında kolaylıklar sağlar.221 - . ele alınan sistemin diğer alt sistemlerle ilişkisi üzerinde önemle durulması gerekir. kaynak ve maliyetleri yansıtması bakımından oldukça önemli bir göstergedir. ? Alt bilgi sistemlerinin tanımlanması ne demektir? Nasıl yapılır? Bilgi İşlem Faaliyetlerinin Belirlenmesi Ayrıntılı tasarımın bu alt aşamasında girdi ve çıktılar arasındaki bilgi işlem faaliyetleri ayrıntılı olarak belirlenir. Bu da sistemi çalıştıracak kişilere. Ayrıntılı olarak belirlenen bilgi işlem faaliyetleri aynı zamanda sistemin çalışmasını. Sözgelimi. yalnızca. Bu şekilde sistemin bütün girdileri ve çıktıları arasındaki boşluk doldurulmuş olur. Yukarıda örnek olarak verilen “iş planı”. Böylelikle ayrıntılı tasarım ve uygulama aşamalarındaki çalışmaları etkin bir şekilde ve kontrollü olarak yürütme olanağı doğacaktır. bunun alt sistemleri genel muhasebe. maliyet muhasebesi vb. ✔ Alt sistemlerin ayrı ayrı tanımlanmasının yararı nedir? Alt bilgi sistemlerinin birbiriyle bağımlı. Bilgi işlem faaliyetleri. hatta varsa daha alt sistemler için ayrıntılı olarak belirlenir. Bu ilişkinin gözönünde bulundurulması. Her bir alt sistemin ayrı ayrı tanımlanması. buna karşın. ayrıca sistemin bütünü açısından önemli yararlar sağlamaktadır. Çalışmalara ilişkin zaman. kurulması düşünülen sistemi oluşturan her bir alt bilgi sistemi ayrı ayrı tanımlanır. ancak ayrı ayrı tanımlanması. Kurulması ön görülen sistem bir takım alt sistemlerden oluşuyor olabilir. kurulması düşünülen sistem. brüt ücretten kesintiler indirilerek hesaplanır şeklinde gösterilmeyecek. personele ödenecek ücret. Her bir alt sistem inceleme konusu yapılarak sistemin girdi. Bunların bütünün birer parçası oldukları unutulmamalıdır. örneğin genel muhasebe veya maliyet muhasebesi ya da diğer herhangi bir alt bilgi sistemi tanımlanırken. muhasebe bilgi sisteminin bir bütün olarak bilgi akışını ortaya çıkarır. Ayrıntılı tasarımın bu alt aşamasında. olacaktır. Sözgelimi sistemin bütünü daha anlaşılabilir olur. Başka bir anlatımla sistemden yönetsel bilgilerin alınabilmesi için veriler üzerinde yapılacak işlemler saptanır. kesintilerin tek tek neler olduğu ve bu kesintilerin ne şekilde hesaplanıp brüt ücretten nasıl düşüleceği ayrıntılarıyla belirtilecektir. Bu saptama işlemi ön tasarım aşamasında genel bir yaklaşımla belirlenen bilgi işlem faaliyetlerinin devamı olarak ve alt sistemlere indirgenerek yapılır. muhasebe bilgi sistemine dahil her alt sistem için. kaynak ve maliyet unsurları bu plan aracılığı ile kontrol edilebilecektir. bir bütün olarak muhasebe bilgi sistemi ise. Bu nedenle bir alt bilgi sistemi. Sistemin izlenmesi.9. ayrıntılı tasarım ve uygulama aşamalarında yapılacak işlerin neler olduğunu ve bu işler için gerekli olan zaman. işleme ve çıktıları belirlenir. girdi ve çıktıların (bilgi akışının) saptanmasında sistemler arası birçok tekrarı önleyecektir. hatırlanacağı gibi. Sözgelimi. daha açık bir ifadeyle sistem içinde yapılması gerekli . Ancak bu alt sistemleri bağımsız birer sistem olarak düşünmemek gereklidir.

Düzenli ve yararlı bir kodlama. ancak veri veya bilgilerin sistem içinde düzenli bir şekilde sınıflandırılmaları ile mümkündür. düzenli ve sınıflandırmanın amaçlarına cevap verebilen bir kodlama sistemine bağlıdır. B6) ve plaka numaraları (26 AS 803) çok bilinen örneklerdir. nümerik (sayısal) veya alfanümerik kodlardan biri kullanılır. tutarlı ve kullanılabilir olmalıdır. ! Alfabetik kodlar özellikle vitaminlere verilen ve harflere dayalı kodlardır. Ayrıntılı vitamin kodları (B1. Etkin ve işlerliği olan bir sınıflandırma ise. Kodlama sistemi ilerdeki değişikliklere cevap verebilecek şekilde nek olmalıdır. B. Sınıflandırmaya bağlı olarak. Sırasal Sayı Kod Sistemi. örgüt içindeki ilgili kişilerin kolaylıkla anlayabilecekleri şekilde olmalıdır. veri veya bilgilerin sistemdeki akışlarının belirli bir sınıflandırma çerçevesinde yapılabilmesi için zorunlu bir gereksinmedir. B2. C vitaminleri gibi. Bu düzenleme. ? Bilgi işlem faaliyetlerinin ayrıntılı olarak belirlenmesi ne demektir? Ne gibi sonuçlar yaratır? Kodlama İşleminin Yapılması Kodlama veri veya bilgilerin sistematik bir düzenlemesidir. ✔ Kodlama sistemi. Bunlar. ● Sırasal sayı kod sistemi (desimal -onluk.222 - . Örnek 1: 4XXX Satın alma (belirli bir grup) 41XX Üretim malzemeleri satın alma . Blok Kod Sistemi ve Anlamlı Sayı Kod Sistemidir.sistem): Belirli bir grubu gösteren ve birbirini izleyen sayılardan oluşan bir kodlama sistemidir. ● Kodlama nasıl ve ne kullanılarak yapılabilir? Kodlama işlemlerinde alfabetik. muhasebe bilgi sisteminin bütün alt sistemleri için anlamlı. A. Alfanümerik kodlar ise harflere ve sayılara dayalı kodlardır. Bu sistemi çalıştıracak personele çalışmalarında izleyecekleri yolu gösterecektir. Kodlama ve sınıflandırma birbirine bağımlı ve iç içe girmiş iki kavramdır. es- ● Kodlama sistemi.olan işlerin neler olduğunu ve nasıl yapılacağını açık bir şekilde ortaya koyacaktır. etkin bir kodlama sisteminin seçiminde genellikle şu ilkeler gözönünde bulundurulmalıdır: ✔ Kodlama işleminde ne gibi hususlar dikkate alınmalıdır? ● ● Her kod yalnızca bir unsuru simgelemelidir. Örneğin. Muhasebe bilgi sistemi açısından önemli olan kodlama genellikle nümerik kodlamadır. Nümerik kodlama genellikle üç sisteme göre yapılır.

Kesit Üretim Şekli 1 = Sıcak hadde 2 = Soğuk hadde 3 = Döküm 3.“ 15001 ve üstü “ = 2 = 3 = 4 = 5 Eğitim kurumlarına satışlar = 3 Orduya satışlar Devlete satışlar = 4 = 5 ? Blok kod sistemi nedir? Kodlama nasıl yapılır? ● Anlamlı sayı kod sistemi: Değişik nitelikleri ve nicelikleri belirten bir kodlama sistemidir. envanter. 2. ? Sırasal sayı kod veya desimal sistem nedir? Kodlama nasıl yapılır? ● Blok kod sistemi: Belirli nitelikleri ve nicelikleri gruplar şeklinde gösteren bir kodlama sistemidir. ÖRNEK:2 Kodlama Grubu = 1 Sınıflama Kodlama Grubu ÖRNEK:1 Sınıflama Toptan Satışlar 0 -1000 TL. Kodları oluşturan her sayı (kesit) o malın veya malzemenin bir özelliğini yansıtır.Kesit (Cinsi) 1 = Kare 2 = Yuvarlak 3 = Levha 4 = Altıgen 4. Örneğin. iş.Kesit (Kaynağı) 1 = Yerli 20 2 = İthal 20 20 ? 40 . satın alma.“ 5001-10000TL.Kesit (Boyut) 01 = 1/4 x 02 = 1/2 x 03 = 3/4 x 04 = 1/4 x 1. işçi ve satış bölgelerinin kodlanmasında kullanılır. kadar = 1 Satışlar Perakende satışlar = 2 1001-5000 TL.“ 10001 -15000TL. 60 Çelik Örnek 2: 1XXX Dönen Varlıklar 10XX 100X 101X 1011 1012 Hazır Değerler Kasa Alınan Çekler Cüzdandaki Çekler Tahsildeki Çekler Sırasal sayı kod sistemi en yaygın kodlama sistemi olup genellikle hesap planlarında.223 - . 37-42 çelik ST.411X 4111 4112 Çelik satın alma ST.

bilgi işlem faaliyetlerinde kolaylık ve çabukluk sağlayacaktır. “22201” şeklinde kodlanacaktır. ● kil- Daha sonra dosyalar benimsenen bilgi işleme yöntemine göre şelendirilir. Bu dosyaların yeri. kişilerdir.5 = Boru 40 05 = 1/2 x 06 = 3/4 x 40 Bu sistem özellikle bir malı veya malzemeyi çok yönüyle belirtmek için kullnılır. Finansal bilgi sisteminin etkinliği dosyaların düzenlenmesine ve kullanışlarına çok yakından bağlıdır. Bu nedenle sistem tasarımı sırasında kodlama işlemleri üzerinde dikkatle durulması gerekmektedir. Kodlama işlemi ne demektir? Kodlamanın ne yararları vardır? Veri Temelinin Geliştirilmesi Ayrıntılı tasarımın bu alt aşamasında işletmenin bütün bölümleri tarafından ve farklı amaçlarla kullanılabilecek tüm veri veya bilgileri içeren dosyalar (veri tabanı) düzenlenir. dosyaları kullanacak alt sistemler ve kişi veya kişiler dikkate alınarak saptanır. ! Kişi veya kişiler. bilgi işlem personeli. sözgelimi. diskler. Zira sistemdeki veri veya bilgiler nitelikleri bakımından birbirinden çok farklıdır. ! Dosyaların düzenlenmesinde nasıl bir yol izlenebilir? Dosyaların düzenlenmesi işlemlerinde hangi verilerin veya bilgilerin nerede ve ne şekilde depolanacağı belirlenir. muhasebeci vb.224 - . Dosyalar bilgi işlem yöntemine göre klasörler. Aynı zamanda yanlış anlaşılmaları en aza indirecektir. veri veya bilgileri bir arada ve güvenlik içinde saklama olanağı yaratmalıdır. veri veya bilgilere kolaylıkla erişilebilecek şekilde düzenlenmelidir. Ayrıca dosyaların sayısı. ithal malı yuvarlak bir çelik. CD Rom şeklinde olabilir. dosyalar arası ilişkilere ve muhasebe bilgi sisteminin kapsamına bağlı olacaktır. işletmede karar verme durumunda olan yöneticiler. dosyaların içeriklerine. ? ✔ Anlamlı sayı kod sistemi nedir? Kodlama nasıl yapılır? Yukarıda kısaca açıklanan kodlama. veri veya bilgileri kullanabilecek şekilde içermelidir. 1/4 x 20 boyutlarında soğuk haddelenmiş. Muhasebe bilgi sistemi içinde farklı amaçlarla kullanılabilecek çok sayıda dosyaların olacağı açıktır. Bu düzenleme işleminde genellikle aşağıdaki aşamalar izlenir: ● ● Veriler veya bilgiler konularına göre ayrılarak dosyalar saptanır. . kasetler. Dosyalar. Bu nedenle dosyaların düzenlenmesi sırasında aşağıdaki ilkelerin göz önünde bulundurulması yararlı olacaktır: ● Dosyalar. Dosyalar kaydedilmemiş verilerden veya bilgilerden oluşur. ● ● Dosyalar.

kuralları olmayan fakat buna karşın oldukça ayrıntılı işlemlerdir. stok kartları.225 - . analiz raporları. Bir belge aynı zamanda hem girdi hem de çıktı olabilmektedir. Ancak sistem içindeki bu farklı belgeler birbirlerinden tamamen bağımsız değillerdir. puantaj kartları. Bu nedenle belgelerin gelişti. birbirine bağlı bir dizi soru ve soruların yanıtlanması şeklinde yürütülür. renk ve suret bakımından da ayrıcalık gösterirler. geliştirilecek belgelerin düzeyine bağlı olduğu unutulmamalıdır. Bu işlemlerin başarılı bir şekilde yürütülmesinde en önemli etken sistem analistlerinin ve muhasebecilerin ve işletme faaliyetlerinin bunlar tarafından iyi tanınmasıdır. Belgelerin geliştirilmesi basit. boyut. faturalar. muhasebe bilgi sistemine dahil bir alt sistemin çıktısı olabilirken diğer bir alt sistemin girdisi olabilmektedir. üretim birimleri raporu. Zira söz konusu belge. kapsamı açıklıyor mu? Belgenin numarası olmalı mıdır? Belgenin düzeni ne olmalıdır? Belge standart olmalı mıdır? Yukarıdaki sorunların yanıtlanması ile oluşturulacak belgelerin çokluğu ve birbirinden farklılığı. kullanım kartları. amaçları bakımından olduğu kadar kapsam. Muhasebe bilgi sisteminde. belgelerin geliştirilmesini güçleştiren temel etkenlerdir. hammadde istek kartları. Bu farklı belgeler (formlar). Örneğin. genellikle. bütçe formları. Söz konusu sorular şunlardır: ✔ Belge geliştirmek için hangi sorular sorulabilir? ● ● ● Hangi veri veya bilgiler sorulmalıdır? Bu veri veya bilgiler nasıl kaydedilmelidir? İşletmenin hangi bölüm veya bölümleri tarafından kaydedilmelidir? ● Bu bölüm veya bölümlerdeki hangi kişi veya kişiler tarafından kaydedilmelidir? ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● Kayıt ne zaman yapılacaktır? Kaç suret olmalıdır? Belgenin amacı nedir? Bu amaç gerekli midir? Bu amaç için başka belge veya belgeler kullanılabilir mi? Bu belge diğer belgeler tarafından kullanılabilir mi? Belge başka alt belgelere ayrılmalı mıdır? Belgenin kapsamı ayrıntılı mı. dağıtım tabloları. üretim programı kartları. ödeme kartları. bu amaçla çok sayıda ve birbirinden farklı sistem belgesi bulunur. Ancak sistemin etkin bir şekilde işlerliği. yoksa özet şeklinde mi olmalıdır? Belgenin kapsamı amaca hizmet ediyor mu? Belgenin başlığı. mamül gönderme kartları. işlenmesi ve iletilmesi için sistem belgelerine gereksinme vardır. Belgelerin geliştirilmesi işlemleri. iş tahsis kartları gibi. maliyet kartları.? Dosyalama ne demektir? Nasıl yapılır? Sistem Belgelerinin Geliştirilmesi Verilerin veya bilgilerin kaydedilmesi.

Örnek olarak aşağıdaki dökümanlar sayılabilir: ● Tüm sistemin bilgi akış şeması. ne şekilde. muhasebe bilgi sisteminin kapasitesini.rilmesinde temel ilke. ? İşletmede yeni bir muhasebe bilgi sistemi kurulduğunda işletmenin örgütsel yapısında yeniden düzenleme gerekli olablir mi? Olabilirse neden? Sistem Dökümanlarının Hazırlanması Ayrıntılı tasarım aşaması. kullanılabilirlik ve işlerlik olmalıdır. “yetki ve sorumluluk” ilişkileri ve “görevler” gibi konular açısından işletmenin örgütsel yapısı. eski şekliyle olduğu gibi bırakılarak. yeni sistemin gereksinmelerine göre yeniden düzenlenmelidir. işletmede kurulması ve teslim tarihi gibi konularda belirlenir. Donanım seçimi yapıldıktan sonra da. Sözleşmede. Hatta. donanım olarak kasa kayıt ve hesap makinalarının kullanılacağı veya elektronik bilgi işlem yönteminin benimsenmesi durumunda ise donanım olarak bilgisayarın kullanılacağı kararlaştırılmaktaydı. ne zaman ve kimler tarafından hangi araçlarla ve hangi belgelerle veya formlarla yapılacağını açıklayan ve bunlara ilişkin bilgileri içeren belgelerdir. ? Sistem donanımı ne demektir? Seçilirken hangi hususlara dikkat edilir? İşletmenin Örgütsel Yapısının Yeniden Düzenlenmesi Yeni kurulan bir muhasebe bilgi sistemi veya bir alt bilgi sistemi işletmede bir örgütlenmeyi zorunlu kılabilir. değişik satıcı firmalardan gelen ve kendi donanımlarının özelliklerini gösteren satış önerileri ışığında sisteme en uygun olan donanım seçilir. Ayrıntılı tasarımın bu alt aşamasında ise. donanımın satın alınacağı veya kiralanacağı ayrıca donanımın bakımı. eski yetki ve sorumluluklarla çelişir durumda olması. yeni sistemin çalışmasını engelleyebilir. muhasebe bilgi sisteminin kapasitesine ve tasarlanan bilgi akışına (girdi-işleme-çıktı) cevap verebilecek nitelikteki donanımın seçimi yapılır. sistemin çalışmasını önemli oranda ve olumsuz yönde etkiler. öneriler almak üzere. ? Sistem formları ne demektir? Nasıl geliştirilir? Donanımın Seçilmesi Ön tasarım aşamasında hatırlanacağı gibi. Hazırlanan bu rapor donanım satışı yapan ilgili firmalar. donanım. bilgi işlem faaliyetlerinin yapılacağı yönteme göre genel bir yaklaşımla belirlenmekte ve makinalı bilgi işlem yönteminin benimsenmesi durumunda. işletmede bir bütün olarak yeni bir muhasebe bilgi sisteminin geliştirilmesi uygulamada bazı aksamalara neden olabilmektedir. muhasebe bilgi sistemine göre yeni tanımlanmış yetki ve sorumlulukların. . Sistem dökümanları muhasebe bilgi sistemini tanımlayan ve sistemin çalışmasını olurlu kılan dökümanlardır. gönderilir. donanımı seçilen firma ile ilişki kurulup. açıklık. Bu dökümanlar muhasebe bilgi sistemindeki bütün işlemlerin nasıl. Sözgelimi. dahasonra. Bu nedenle muhasebe bilgi sisteminden beklenen yararı sağlamak ve bu yönde sistemin etkinliğini arttırmak amacıyla işletmenin örgütsel yapısı. Donanım seçiminin yapılabilmesi için. işletmenin olanaklarına göre söz konusu firmayla sözleşme yapılır. “Ast-üst”. sistem dökümanlarının hazırlanması işlemleriyle son bulur.226 - . bilgi akışını ve işletmenin olanaklarını yansıtan bir rapor hazırlanır.

? Sistem dökümanları ne demektir? Belli başlı sistem dökümanları nelerdir? UYGULAMA Sistem geliştirme çalışmalarının ilk üç aşaması olan planlama (ön araştırma).’de gösterilmiş olup. Sistem Araçlarının Hazırlanması Şekil 16. Girdi. hesap planları. Bu açıdan uygulama aşaması sistem geliştirme çabalarının en pahalı aşamasıdır. bir bütün olarak muhasebe bilgi sistemini somut bir şekilde ortaya koyarlar. Bu dökümanlar sistemi. gerekse maliyet yönünden iyi bir şekilde programlanması gerekir. Yeni bir sistemin uygulamaya konulması. modeli geliştirilen sistemi uygulamaya koymak suretiyle hayata geçirmek ve sistemi çalıştırmaktır. Bunun için yapılacak işlemler “uygulama aşaması” çerçevesinde yürütülür. Ancak yukarıda sayılan sistem dökümanları her sistem için temeldir. Dolayısıyla yapılacak işlerin gerek zaman. Kodlama belgeleri. Uygulama aşamasında yapılacak işlemler Şekil 16. donanımın alınması. ön tasarım ve ayrıntılı tasarım aşamalarının sonunda kurulacak muhasebe bilgi sisteminin veya alt sistemlerden birinin modeli belirlenmiş olur. ● ✔ Sistem dökümanları işletmelere göre farklılıklar gösterir mi? Sistem dökümanları her sistemin özelliğine göre. Sistemin çalışmasından sorumlu olacak personelde olması gerekli nitelikler ve bu personele ilişkin iş tanımları. Sistemin Denenmesi Sistemin Uygulanmaya Konulması Sistemin Değerlemesi ve İzlenmesi . sistemin öğelerini ve sistemin çalışmasını tanımlayarak.● ● ● ● ● ● Herbir alt sistemin bilgi akış şeması. Uygulama Aşaması.227 - . bu işlemler aşağıda tek tek Sistem Personelinin Eğitilmesi ve Yetiştirilmesi açıklanacaktır. Sistem bilgisayara dayalı ise. Donanımı tanıtıcı belgeler. tip tablolar vb. sistemi çalıştıracak kişileri belirsizlikten kurtaracaktır. personelin yetiştirilmesi. Böylelikle sistemin düzenliliği ve buna bağlı olarak etkinliği sağlanır. Sistem dökümanları. formların hazırlanması gibi işlerin yapılması demektir. Veri temeline ilişkin dosya veya dosyalar. gerek içerik gerekse sayısal bakımından bazı farklılıklar gösterir. çıktı ve işleme belgeleri veya formları.2. sistem programları. Çalışmaları yürüten ekibin bundan sonraki işi.2.

228 - . . yeni kurulan sistemin etkin bir şekilde çalışmasını mümkün kılmak için sistem personelinin eğitilmesi ve yetiştirilmesi faaliyetlerini içerir. Bu faaliyetlerin temel amacı. personelin sistemi benimsemelerine de katkısı olacağı unutulmamalıdır. personelin seçimi çalışmalarıyla başlar. bilgisayar programlama işlemleri tamamlanır. iş tanımlarından ve bunlara benzer belgelerden yararlanarak anlatılmalıdır. bilgi akış şemalarından. yeni sistemin gerektirdiği yeni çalışma düzenine ve ortamına uyumlarını sağlamak ve böylelikle sistemin etkin bir şekilde çalışmasını mümkün kılmaktır. Uygulama aşamasının bu alt aşamasında ise. sistemin çalışmasını sağlayacak. sisteme en uygun olan donanım seçilmiş ve ilgili firma ile bir sözleşme yapılmıştı. yeni bilgi işleme işlemleri. sisteme işlerlik kazandıracak olan sistem belgelerinin ve donanımın sağlanması ile ilgili çalışmaları kapsar. yeni personel istihdamına gidilmez. Donanımın yerleştirilmesi işlemleri sırasında sistem belgeleri de bastırılarak hazırlanır. sistemin etkin bir şekilde çalışmasını sağlayacağı gibi. personelin. örgüt şemalarından. Bu yaklaşımla sistem personeline. ? Neden. Hatırlanacağı gibi ayrıntılı tasarım aşamasında satıcı firmalardan gelen satış önerileri ışığında. yeni görevlerini ve sorumluluklarını kimlerle. sistemin çalıştırılması ve devam ettirilmesi için yeterli ise. Sistemin fiziki. ne şekilde ve nasıl yürütecekleri açıklıkla ve tereddüte yer vermeyecek şekilde sistem belgelerinden. Personelin eğitilmesi ve yetiştirilmesi işleminin. donanımın işletmeye getirilmesi ve uygun bir plana göre yerleştirilmesi işlemleri yapılır. Sistem personelinin eğitilmesi ve yetiştirilmesi. yeni araçlar ve yeni teknikler getirmektedir. yeni çalışma düzeni. somut araçlarının sağlanması daha önce ayrıntılı tasarım aşamasında yapılan çalışmalar çerçevesinde yürütülür. aksi durumda yeni personel istihdamına gidilir. Zira yeni sistem beraberinde yeni donanım. nerede. neden. Sistem personelinin yeni çalışma düzenine ve ortamına uyum sağlamaları ancak bu personelin eğitilmesi ve yetiştirilmesi ile mümkündür.? Uygulama aşamasının özelliği nedir? Bu aşamada hangi işlemler yapılır? Sistem Personelinin Eğitilmesi ve Yetiştirilmesi Uygulama aşamasının bu alt aşaması. Bu nedenle yapılacak ilk iş işletmedeki mevcut personelin bir değerlemeye tabi tutulmasıdır. Değerleme sonuçlarına göre mevcut personel. Böylelilkle sistem fiziki olarak çalışır duruma getirilir. konferanslar veya iş başında yetiştirme programları düzenleyerek ya da personele kılavuz el kitapları vererek yürütülür. ne zaman. sistem personelinin eğitilmesi ve yetiştirilmesi gereklidir? Ne gibi sonuçlar yaratır? Sistem Araçlarının Hazırlanması Sistem araçlarının hazırlanması. Sistem personelinin eğitilmesi ve yetiştirilmesi faaliyetleri seminerler. ✔ Personel seçiminden sonra hangi işlemin yapılması gerekir? Personel seçimi çalışmaları tamamlandıktan sonra bu personelin eğitilmesi ve yetiştirilmesi faaliyetlerine başlanır.

yeni bilgi işlem işlemlerinin ve yeni raporlama düzeninin deneyden geçirilmesi demektir. Buna göre elde edilecek sonuçlar daha sonra eski sistemin sonuçları ile karşılaştırılır. teknikleri) yerine yeni genyöntemlerin yürürlüğe konulması şeklinde yürütülür. geliştirildiği şekilde işlev yapıp yapmayacağının denenmesi gereklidir. Her iki yaklaşımda temel amaç. yeni sistemin belirli bir kesiminin veya alt sistemlerden birinin sonuçlarını görmektir. programların. Bu rapor acaba. sözgelimi. Sistemin denenmesi. teknik olarak sistemi oluşturan öğelerin ve sistemin girdi-işleme-çıktı şeklindeki bilgi akışını. bunların önceden düzeltilmesi sağlanmış olur. ilgili kişiye sistem analistinin tasarladığı gibi gerekli bilgiyi verebilmekte midir? Bu soruya verilecek yanıtın olumlu veya olumsuz olması. Ayrıca sistemin gerçek koşullar ışığında ne şekilde çalışacağı da izlenebilmektedir. Bu işlemler birbirinden bağımsız değil- . 1) Eski donanımın yeni donanımla değiştirilmesi. sistemin iyi bir şekilde geliştirilip geliştirilmediğini yansıtan önemli bir gösterge olacaktır. sistemdeki olası aksamaları ortaya çıkarmak ve bunları önceden düzeltmektir. Bu gereklilik sistemin başarısını arttırmada önemli bir etkendir. Geliştirilen yeni sistemin gerek birinci yaklaşıma gerekse ikinci yaklaşıma göre denenmesi arasında önemli bir fark yoktur. 3) Eski genyöntemlerin (sistem yönergeleri. yeni formların. yeni donanımın. eski sistemin yeni sistemle değiştirilmesi ya da işletme yeni kurulan bir işletme ise. kendi bilgi gereksinmesine yanıt verip vermeyeceği araştırılır. yeni sistemin ilk kez işletmeye uyarlanması işlemlerini içerir. Bu karşılaştırma işlemi yeni sistemin zayıf ve üstün yönlerini ortaya çıkaracaktır. ? Sistemin denenmesi ne demektir? Nasıl gerçekleştirilir? Sistemin Uygulamaya Konulması Sistemin uygulamaya konulması aşaması. bu bilgiyi kullanacak kişinin (yöneticinin). ✔ Açıklanan birinci deneme yaklaşımının dışında. Zira geliştirilen sistemin denenmesi. sistem başka ne şekilde denenebilir? İkinci yaklaşım. yeni çalışma genyöntemlerinin. işletmenin işlenmiş eski verilerini almak ve bu verileri yeni sistemin düzenine göre yeniden işlemek suretiyle yeni sistemin istenildiği gibi çalışıp çalışmadığını saptamaktır. standartları. Eski sistemin yeni sistemle değiştirilmesi işlemleri genellikle. yeni bilgi toplama şekillerinin.? Sistem araçlarının hazırlanması ne demektir? Sistemin Denenmesi Geliştirilen yeni sistemin fiili olarak çalışır duruma gelmeden önce. Böylelikle yeni sistemin aksayan yönleri var ise. sistemdeki olası aksamaları ortaya çıkarttığı gibi. sistem öğelerini kullanarak girdi-işleme-çıktı bilgi akışı sonucunda elde edilen bir bilginin rapor edilmesi halinde. Örneğin.229 - . Bu denemenin yapılmasında iki yaklaşımdan yararlanılır: Birinci yaklaşım. 2) Eski bilgi işlem yönteminin yeni bilgi işlem yöntemiyle değiştirilmesi. bu aksamaların önceden düzeltilmesine olanak sağlar.

Birlikte ele alınması gerekir. sistem ilkeleri. açık ve anlaşılabilir olma ve veri biriktirme ve süreçleme ilkelerine uyumluluğu oranında başarılı olacağı unutulmamalıdır. sınıflama. Dördüncü yaklaşım şeklin de. . Sistemin değerlemesi. insan etkeni. bu işlemler yeni sistemin diğer kısımları için de yapılarak. yeni sistemin başarısızlığından dolayı işletmede meydana gelebilecek aksamaların görülmesine olanak sağladığından iyi sonuçlar vermektedir. Ancak bu yaklaşım. Zira her üç işlemin yapılmasıyla yeni sistem bir bütün olarak işletmede kurulmuş olur. eski sistemin tamamen iptal edilip yerine yeni sistemin uygulamaya konulması şeklindeki direkt yaklaşımdır. İşletmenin koşullarına göre dört yaklaşımdan birine göre uygulamaya konulan yeni sistem böylelikle işletmedeki konumunu almış ve sürekli işlevine başlamış olacaktır. sistemin uygun maliyet. Üçüncü yaklaşıma göre. İkinci yaklaşım. yeni sistemin uygulamaya konulması işlemleri tamamlanır. Bu yaklaşım özellikle eski sistemin geçerliliğini tamamen yitirmiş veya yeni sistemin az sayıda alt sistemden oluşması durumunda geçerlidir. Bu açıdan söz konusu ilkeler.dirler. sistem ilkeleri ışığında yapılır. yeni sistemin eski sistemle birlikte uygulamaya konulmasıdır. Sözgelimi. Çünkü aynı işlemler hem eski sistemde hem de yeni sistemde yapılır. ✔ Yeni sistemin uygulamaya konulmasında nasıl bir yol izlenebilir? Yeni sistemin uygulamaya konulması işlemlerinin yürütülmesinde dört temel yaklaşım vardır: Birinci yaklaşım. Örneğin. Yeni sistemin ilk kez işletmeye uyarlanması durumunda. geliştirilen sistemin amaca ne oranda hizmet ettiğini yansıtan temel göstergelerdir. eski sisteme göre yürütülen veri toplama. amaca hizmet edecek bir yapının oluşturulmasında en önemli etkenlerdir. işletmenin bölümleri itibarıyla eski sistemin bölüm bölüm terkedilmesi ve yeni sistemin bu bölümlerde uygulamaya konulması şeklindedir. Yeni sistem tam olarak çalışır duruma geldiğinde eski sistem terkedilir. esnek olma. Bu yaklaşım diğer yaklaşımlara göre pahalıdır. ? Sistemin uygulamaya konulması ne demektir? Sistemin uygulamaya konulmasında farklı yollar var mıdır? Varsa bunlar nelerdir? Sistemin Değerlemesi ve İzlenmesi Sistem çalıştırılmaya ve çıktılar sistemden alınmaya başlandıktan kısa bir süre sonra sistemin başarılı olup olmadığını saptamak amacıyla bir değerlemeye tabi tutulmalıdır.230 - . raporlama. örgüt yapısı. Yani işletmede mevcut bir sistem olmadığından yukarıdaki değiştirme işlemlerine doğal olarak gerek olmayacaktır. bir maliyet muhasebesi alt sistemin işletmenin bir üretim bölümünde veya bir işletmenin aynı üretimi yapan birkaç atölyesi olması halinde sistemin bu atölyelerden önce birinde sonra diğerlerinde uygulamaya konulmasıdır. Bu yaklaşım çerçevesinde. sistem direkt olarak uygulanmaya konulur. Hatırlanacağı gibi. eski sistem kısım kısım terkedilir ve terkedilen bu kısımlarda yeni sistem yine aynı şekilde kısım kısım veya alt sistemler şeklinde uygulamaya konulur. dosyalama terkedilerek.

Sistemin değerlemeye tabi tutulması yeterli midir?
Yeni sistem uygulamaya konulup çalıştırıldıktan sonra, yalnızca sistem değerlemesi ile yetinilmemelidir. Bunun yanında sistemin etkinliğini devamlı kılmak için, sistemin sürekli olarak izlenmesi, uygulamaya konulduktan sonra unutulup kendi haline bırakılmaması gereklidir. Sistemin izlenmesi, gerek tasarım aşamalarında gerekse sistemin uygulamaya konulması ve çalıştırılması sırasında gözden kaçan veya unutulan bazı ayrıntıların sonradan dikkate alınmasına olanak sağlayacaktır. Ayrıca sistemin önceden tasarlandığı şekilde işlev yapıp yapmadığı da görülebilecektir. Sistemin izlenmesi işlemi süreklilik göstermeli, bir defaya özgü olmamalıdır. Belirli dönemler itibariyle tekrarlanmalıdır. Bu şekilde bir izleme, sistemin zaman içinde daha iyi bir düzeye getirilmesine olanak yaratacaktır.

?

Sistemin değerlemesi ve izlenmesi ne demektir? Ne gibi yararları vardır?

Özet
Muhasebe bilgi sisteminin ön tasarımından sonra kurulmasına ve çalışmaların devamına karar verildiğinde, ayrıntılı tasarım ve uygulama aşamalarına devam edilir. Ayrıntılı tasarım aşamasında, sistem modeli uygulamaya uygun bir şekilde getirilir. Bunun için, yapılacak işlerin planlaması yapılır. Daha sonra sırasıyla; alt sistemler tanımlanır, bilgi işlem faaliyetleri belirlenir, kodlama işlemleri yapılır, veri temeli ve sistem belgeleri geliştirilir, donanım seçilir, işletmenin örgütsel yapısı yeniden düzenlenir ve sistemi açıklayan dökümanlar hazırlanır. Bütün bu işlemler yapıldıktan sonra, kağıt üzerindeki sistemi hayata geçirmek için gerekli faaliyetlere başlanır. Uygulama aşaması denilen bu aşamada; sistem personeli eğitilir ve yetiştirilir, sistem araçları hazırlanır, sistemin denemesi yapılır ve sistem uygulamaya konulur. Sistem çalıştırılmaya ve kullanılmaya başlandıktan sonra, sistem kendi haline bırakılmaz, sistem değerlemeye tabi tutulur ve sürekli izlenerek etkinliği korunmaya çalışılır.

Sorular
1. Aşağıdakilerden hangisi, sistemin ayrıntılı tasarımından sonra yapılır? a. Ön tasarım. b. Donanımın belirlenmesi. c. Sistem belgelerinin geliştirilmesi. d. Sistemin uygulanması. e. Sistem sınırlarının belirlenmesi. - 231 -

2. Alt sistemler tanımlanırken aşağıdakilerden hangisi yapılmaz? a. Her bir alt bilgi sistemi ayrı ayrı tanımlanır. b. Sistemin genel hatlarıyla sınırları belirlenir. c. Her bir alt sistemin girdi-işleme-çıktıları belirlenir. d. Alt sistemlerin birbiriyle ilişkisi kurulur. e. Sistemin bir bütün olarak bilgi akışını ortaya koymak için her alt sistem birbiriyle bağımlı fakat ayrı ayrı tanımlanır.

3. 1 DÖNEN VARLIKLAR 15 STOKLAR 153 TİCARİ MALLAR 1535 (X) MALI Yukarıda verilen kodlar hangi kodlama sistemine göre düzenlenmiştir? a. Alfanümerik kod sistemi. b. Alfabetik kod sistemi. c. Sırasal sayı kod sistemi. d. Blok kod sistemi. e. Anlamlı sayı kod sistemi.

4. Sistem geliştirme çalışmalarında son aşama nedir? a. Planlama b. Ön araştırma c. Ön tasarım d. Ayrıntılı tasarım e. Uygulama

5. Yeni sistemin uygulamaya konulması işlemlerinin yürütülmesi kapsamında aşağıdakilerden hangisi yapılmaz? a. Eski sistemin aksayan yerlerine yeni sistem uyarlanır. b. Eski sistem tamamen terkedilip yeni sistem uygulanır. c. Eski sistem bölüm bölüm terkedilerek yeni sistem bu bölümlere uygulanır. d. Eski sistem işlevsel bakımdan kademe kademe değiştirilerek yeni sistem uygulanır. e. Yeni sistem tam olarak çalışıncaya kadar eski sistemle birlikte uygulanır.

- 232 -

Hesap Planları

17
- 233 -

ÜNİTE

Bu Ünitede...
Bu ünitenin amacı, muhasebe bilgi sisteminin yeni kurulması veya mevcut olan bir sistemin geliştirilmesi için yapılması gereken sistem geliştirme çalışmalarının ne olduğunu açıklamaktır. Bu amaç doğrultusunda, sistem geliştirme çalışmalarının mahiyeti, muhasebe bilgi sistemi geliştirme ilkeleri ve sistem analizi konuları üzerinde durulacaktır.

Çalışma Biçimine İlişkin Olarak...
Muhasebe bilgi sisteminin geliştirilmesi için yapılacak çalışmalar ve bu çalışmalarda dikkate alınacak ilkeler bir bilgi sisteminin kurulması ve çalıştırılması için büyük önem arz eder. Bu bakımdan bu ünitede ele alınan sistem geliştirme çabalarının mahiyetini ve muhasebe bilgi sistemi geliştirme ilkelerinin herbirinin ne anlam ifade ettiğini ve neyi amaçladığını kavramak bu ünitenin ve bundan sonraki ünitelerde ele alınan tasarım ve uygulama konularının anlaşılmasını kolaylaştırır.

HESAP PLANININ AMACI VE İŞLEVİ
Mali nitelikteki işlem ve olaylarla ilgili veri veya bilgilerin yönetsel bilgilere dönüştürülmesi, bilindiği gibi bilgi işlem faaliyetleriyle olmaktadır. Bilgi işlem faaliyetleri sonucunda elde edilecek yönetsel bilgilerin istenildiği şekilde ve içerikte olabilmesi için, bu yönetsel bilgilerin girdisi olan veri veya bilgilerin etkin ve düzenli bir şekilde toplanması ve kaydedilmesi gerekir. Bilgi kullanıcıları için gerekli bilgilerin yararlı ve kullanılabilir olması, mali nitelikteki veri veya bilgilerin ilk işlem belgeleri ile belgelendirilmeleri ve bu belgelere dayanarak muhasebe fişleri aracılığıyla muhasebe kayıtlarının yapılmasına bağlıdır. Bu nedenle veri veya bilgilerin düzenli, doğru ve gerekli ayrıntılarıyla kaydedilmeleri gerekir. Veri veya bilgilerin muhasebe kayıtlarına geçirilmesinde işletmenin faaliyet konusuna, büyüklüğüne ve yönetimin muhasebe bilgilerinden yararlanma durumlarına göre çok sayıda, hatta yüzlerce, bazen binlerce hesap kullanılır. Hesapların bir kısmı büyük defterde bir kısmı ise yardımcı defterlerde yer alır. Büyük defterde yer alan hesaplara ana hesaplar, yardımcı defterdekilere ise, yardımcı veya tali hesaplar denilir. Bu dağınık ve çeşitli hesapların bir düzen içinde olmaları gerekir. Ancak bu şekilde kayıt işlemlerinin belirli bir düzene göre yapılması, ayrıca aynı olayların sürekli olarak aynı hesaplara kaydedilmeleri sağlanır. Bu da “Hesap Planları” ile mümkündür.

Hesap planı neyi sağlamaktadır?
“Hesap Planı, işletmelerde mali nitelikteki işlem ve olayların kaydedilmesi için tutulan hesapları, muhasebenin temel kavramları ve ilkeleri çerçevesinde sistemli bir şekilde bölümleyen ve aynı olayların sürekli olarak aynı hesaplara kaydedilmesini sağlayan bir yönergedir.” Bu tanıma uygun olarak hazırlanan bir hesap planı, kayıt işlemlerinin düzenli olmasını sağlar. Hesap planı dış görünüş itibariyle kayıtlarda kullanılan hesapların isimlerinin ve numaralarının bir listesi gibidir. Ancak temelde işletmenin genel hesap düzeninin bir organizasyonu olup, muhasebe sisteminin çatısını oluşturur. Hesap planları aynı tür hesapları bir hesap grubu içinde bir araya getirir. Hesap grupları içinde toplanan hesaplar da yapılarına ve özelliklerine göre kısımlara ayrılırlar. Bu sınıflandırma ile aynı veya benzeyen olayların her zaman aynı hesaba kayıtları sağlanmış olur.

Muhasebe işlemlerinin farklı kişiler tarafından yürütülmesinin ortaya çıkaracağı durumları önlemek için ne yapılmalıdır?
İşletmelerin büyümesi, muhasebe işlemlerinin farklı yerlerde ve farklı kişiler tarafından yürütülmesi gereğini ortaya çıkarmıştır. Aynı olaylar karşısında, farklı kişilerin aynı kayıtları yapabilmesi, ancak bir hesap planı (organizasyonu) ile mümkündür. Muhasebe işlemlerinin farklı kimseler tarafından yürütülmesi zorunluluğu, hesap planları ile birlikte, hesap planının nasıl uygulanacağını belirten açıklamaları içeren el kitaplarının hazırlanmasını da gerektirir.

?

Hesap planı ne demektir? Amacı ve işlevi nedir?

HESAP PLANININ TAŞIMASI GEREKEN ÖZELLİKLER
Muhasebe bilgi sisteminin önemli bir unsuru olan hesap planının, kendisinden beklenen sonucun elde edilmesi için aşağıdaki özelliklere sahip olması gerekir: Hesap planı işletmenin bünyesine uygun olmalıdır. İşletmenin faa- 234 -

liyet konusu, hukuki yapısı ve organizasyon şekli, kullanılacak hesapların farklı olmasını gerektirir. Bir ticaret işletmesi ile bir üretim işletmesinin veya bir şahıs şirketi ile sermaye şirketinin hesap planının kapsamı farklı olur. Bunun yanında küçük bir işletmede çok ayrıntılı bir hesap planı uygulamak, hemen hemen hiç kullanılmayan çok sayıda hesabın planda yer alması nedeniyle planın kullanılmasını güçleştirir. Diğer yönden büyük bir işletmede kısıtlı, dar bir plan uygulamak, gereksinim duyuldukça plana ek yapma zorunluluğu yaratacağından plan sistemsiz bir duruma gelir.

?

Hesap planı işletmenin bünyesine ve büyüklüğüne uygun olmalı mıdır?
Hesap planı aynı olayların sürekli aynı hesaplara kaydedilmelerini sağlamalıdır. İşletmelerin büyümesi, faaliyetlerde ve görevlerde uzmanlaşma muhasebe işlemlerinin işletmenin değişik birimlerinde ve farklı kişiler tarafından yapılmasını gerektirmiştir. Bu nedenle hesap planı, aynı olayların sürekli, aynı hesaplara kaydedilmelerini sağlayacak şekilde açık ve anlaşılabilir olmalıdır.

?

Hesap planı aynı olayların aynı hesaplara kaydedilmesini sağlamalı mıdır?
Hesap planı, içerdiği hesaplarla işletmenin varlıkları ile bu varlıkların kaynakları, muhasebe dönemine ait gelir ve giderleri hakkında açık, anlaşılabilir ve doğru bilgi elde edilecek yapıda olmalıdır. Hesap planı, belirtilen konulara ilişkin genellemelere gitmeden, örneğin “diğer alacaklar, diğer borçlar” gibi genel hesaplarda önemli birikmelere yer vermeden gerekli açıklıkta hesap ayrıntılarını içermelidir.

?

Hesap planındaki hesaplar açık ve anlaşılabilir olmalı mıdır?
Hesap planındaki sınıflandırma ve kodlama, muhasebe kayıtlarının ilgili hesaplara hatasız ve genel kabul görmüş muhasebe ilkelerine uygun olarak yapılmasını sağlamalıdır. Bu özellik, muhasebe bilgilerinin sistematik bir şekilde düzenlenmesini ve bilgilerin muhasebe sistemindeki akışlarının belirli bir sınıflandırma çerçevesinde yapılmasını sağlayacaktır. Örneğin para işlemleri ve senede bağlı alacakların döner aktifleri içinde ve kasa ile alacak senetleri kapsamında ele alınmasıdır.

? ? ?

Hesap planında sınıflandırma ve kodlama nasıl olmalıdır?
Hesap planı, sadece muhasebe işlemlerinin kaydını yapacaklar değil muhasebe bilgilerini kullanacak kişiler de dikkate alınarak sınıflandırılmalıdır. Hesap planının içeriğini oluşturan hesaplar belirlenirken muhasebe bilgilerini kullanacak işletme içi ve işletme dışı kişilerin durumu da dikkate alınmalı ve buna göre hesaplar seçilmelidir.

Hesap planı bilgi kullanıcılarının ihtiyaçlarını dikkate almalı mıdır?
Hesap planı, özellikle faaliyet konuları farklı işletmelerden oluşan bir holding topluluğunda konsolide tabloların hazırlanmasına olanak sağlayacak şekilde olmalıdır. Bir holding şirkette, çok sayıdaki şirket birbirleriyle ticari ilişki içindedir. Örneğin bu şirketler arasındaki ilişki, diğer işletmelerle olan ticari ilişkilerden ayrılmalıdır.

Hesap planı hangi özellikleri taşıması gerekir?

- 235 -

✔ Muhasebe sisteminde veri ve bilgilerin toplanması ve kaydedilmesinde farklılıkları ortadan kaldırmak için ne yapılabilir? Muhasebe bilgi sistemi içinde veri veya bilgilerin toplanması. Varlıklar. Bu.236 - . Hesapların kodlanması. Hesapların belirlenmesi ve bunların gruplandırılmasında biçim ve içerik bakımından farklı yaklaşımlar olmakla birlikte. muhasebe uygulamalarında farklılıkları azaltmak. Hesapların ana ve yardımcı hesap olarak belirlenmesi. İşletmenin yapısını ve bünyesini bilmek faaliyetlerin nerede ve nasıl yapıldığını anlamaya ve varlıklar. ● ● ● ● Hesapların oluşturularak isimlendirilmesi. işletme içi ve işletmeler arası karşılaştırma olanağı sağlamak için hesapların oluşturulmasında muhasebe ilkelerine uyularak hesaplar seçilir. borçlar. İşletmenin yapısını ve bünyesini (işletmenin iş akışını ve mali durumunu) inceleyerek hesapları saptamak.HESAP PLANININ DÜZENLENMESİ Bir işletmenin hesap planı yapılırken şu konuların bilinmesi ve incelenmesi gereklidir: ● ● hesapların yapılarını bilmek. genel kabul görmüş yakla. Yönetime etkisi ve yararı (sorumluluk ve kontrol için) olacak raporhazırlamak için gerekli hesapları belirlemek. ● ları ● ✔ Hangi hesap grupları vardır? Hesap planı yapılırken. gelir. ✔ Hesaplar. sermaye. gelir ve gider işlemleri ile ilgili hesapların nitelikleri etkisiz ve hatasız bilinmelidir. borçlar. Muhasebe ilkelerine uymak. bilgi işleme tabi tutulması ve raporlar şeklinde ilgililere sunulması sırasında. sermaye. gider ve maliyet türleri ve yerlerine ilişkin hesapları belirlemeye olanak tanıyacaktır. ● Hesapların işleyişini ve kullanışını açıklayan yönergenin hazırlanması. istenen ve istenebilecek raporların hazırlanmasına olanak sağlar. Belirlenen bu konular çerçevesinde bir hesap planı şu aşamalara göre düzenlenir. ? Hesap planı nasıl düzenlenir ve bu düzenleme nelerin bilinmesini gerektirir? HESAP PLANLARINDA HESAP GRUPLARININ BELİRLENMESİ Hesap planının bünyesini hesap planında yer alan hesaplar oluşturur. Hesap gruplarının belirlenmesi. sistemin çıktıları olan raporlara göre belirlenmeli midir? Hesaplar muhasebe bilgilerini ve raporlarını kullanacak kişilerin bu gereksinmelerini karşılamak amacıyla muhasebe bilgi sisteminin çıktılarına göre belirlenir. bu planda yer alacak hesapların yapılarının ve işleyişlerinin çok iyi bilinmesi gereklidir.

Genel muhasebe ile maliyet muhasebesi bir bütün oluşturur. maliyet hesapları ilave edilir. Maliyet muhasebesi ile genel muhasebe arasında devamlı bağlantı vardır. b) İkici (Dualist) Sistem. verilmemesi durumuna göre hesap planlarının düzenlenmesinde değişik sistemler ortaya çıkmıştır. bilanço hesapları olarak aktif hesaplar ve pasif hesaplar. ? Birci sistem ne demektir? b) İkici Sistem: Gider yerleri ve gider taşıyıcıları hesaplarını içermeyen hesap planlarına ikici (dualist) hesap planları denir. Bu sistemde maliyet muhasebesi kayıtlarına temel oluşturmak üzere çeşitli tablolar da kullanılır.şım. Temel olarak ikici sisteme ait hesap planları bilançoya göre bütünleme yöntemine dayanarak yapılmaktadır. Bu şekilde maliyet muhasebesi ile genel muhasebe aynı hesap planı içinde bütünleşebilir. Bu sisteme göre düzenlenen hesap planlarında maliyet muhasebesi ile ilgili hesaplara hemen hemen hiç yer verilmez. Bunlar. Bu sınıflandırmada tüm hesaplar genel (finansal) muhasebeye ilişkin hesaplar olmaktadır. hesapların bilanço düzenlenmesindeki ilkelere göre belirlenmesi ve gruplandırılmasıdır. ticari) muhasebe ile maliyet (işleme) muhasebesi birarada yürütülür. Bu açıdan hesap planında hem genel muhasebeye hem de maliyet muhasebesine ilişkin hesaplar yer alır. a) Birci (Monist) Sistem. ✔ Bilanço düzenlenmesindeki ilkelere göre hesap grupları nelerdir? Bilanço düzenlenmesindeki ilkelere göre.237 - . ✔ Hesap planında genel muhasebe ile maliyet muhasebesi hesaplarına birarada yer verilebilir mi? Hesap planında genel muhasebe ile maliyet muhasebesi hesaplarına birarada yer verilip. Bunun yerine sadece genel muhasebeye ait hesaplara yer verilir. üretim işletmelerinde. Bu sistemde genel (finansal. ? Hesap planlarında hesap gruplarının belirlenmesi ne demektir? Üretim işletmelerine ait hesap planlarının hazırlanmasında hangi sistemler bulunmaktadır? TEKDÜZEN GENEL HESAP PLANLARI Genel hesap planı. Maliyet muhasebesi giderlerin ayrıntısını muhasebeden almakla yetinir. Bu sistemde genel muhasebe ile maliyet muhasebesi birbirinden ayrı olarak yürütülür. Bu hesaplara. bir ülkenin bütün işletmeleri için veya belirli bir işkoluna giren işletmeler için uygulanması önerilen veya zorunlu tutulan tek düzen bir hesap planıdır. Üretim işletmelerine ait hesap planlarının hazırlanmasında iki ana sistem bulunmaktadır. a) Birci Sistem: Gider yerleri ve gider taşıyıcıları hesaplarını içeren hesap planlarına birci (monist) hesap planları denir. Böyle bir hesap planının sağlayacağı yararlar şöyle belirtilebilir: ● Ülkedeki veya aynı iş kolundaki benzer işletmeler arasında karşı. Birci sistem genellikle küçük ve orta büyüklükteki işletmelerde başarı ile uygulanabilmektedir. sonuç hesapları olarak da gelir hesapları ve gider hesapları olarak sınıflandırılır. Maliyet muhasebesi kapsamına giren konular ve işlemler çeşitli tablolarda yapılır ve izlenir. bilindiği gibi hesaplar.

mali tablolar aracılığı ile ilgililere . ● ● ✔ Tekdüzen hesap planının sakıncaları olabilir mi? Tekdüzen hesap planı belirtilen bu yararları yanında. ● Ülkenin ekonomisini oluşturan işletmeler arasında hesap birliği sağlanarak. bilanço esasına göre defter tutan gerçek ve tüzel kişilere ait teşebbüs ve işletmelerin faaliyet ve sonuçlarının sağlıklı ve güvenilir bir biçimde muhasebeleştirilmesi.01. Bunu önlemek için genel hesap planındaki hesap grupları temel alınarak. Bu çalışmaların bir sonucu olarak meydana getirilen ve 01. Bu planlar genel hesap planına göre daha ayrıntılı planlardır. Tekdüzen Hesap Çerçevesi. Sermaye Piyasası Kurulu ve Türkiye Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler ve Yeminli Mali Müşavirler Odaları Birliği tarafından genel hesap planları konusunda çalışmalar yapılmıştır. Ülkede terim birliği sağlanarak muhasebe eğitimi ve uygulamasında gelişmeler sağlanır. Çünkü işletmeler kendileri için özel hesap planlarını hazırlarken ilgili işkoluna ait genel hesap planını temel almakla beraber kendi özelliklerine de planda yer vermek zorunluluğundadırlar. Mali Tabloların Düzenlenmesi ve Sunulması. Muhasebe Politikalarının Açıklanması. Bu planların değişik işletmelerin özelliklerinin gerektirdiği esnekliğe sahip bulunması gerekir. İktisadi Devlet Teşekküllerini Yeniden Düzenleme Komisyonu. Genel kabul görmüş muhasebe kavram ve ilkelerine uygun standart mali tabloların düzenlenmesine yardımcı olmak suretiyle sermaye piyasasına açıklık getirilir.238 - . değişik işkolları için ayrı genel hesap planları geliştirilir.laştırmalar yapılması sağlanır. Ülkemizde genel hesap planı oluşturulması yönünde çalışmalar uzun yıllardır sürdürülmektedir.1994 tarihinden itibaren uygulanması istenen TEKDÜZEN HESAP ÇERÇEVESİ ve HESAP PLANI 26. ✔ Düzenlemenin amacı ne olabilir? Bu düzenleme. Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu Tek-düzen Muhasebe Koordinasyon Devamlı İhtisas Komisyonu. 1964 yılından başlamak üzere günümüze kadar.1992 tarihli Resmi Gazete’nin mükerrer sayısında “Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği” içinde yayımlanmıştır. işletmelere ait bilgilerin birleştirilmesi yoluyla ülkenin ekonomisi hakkında bilgiler elde edilmesi kolaylaşır. Hesap Planı ve İşleyişi.12. her işletmenin kendi yapısına ve bünyesine uymayan bir hesap planı uygulamasına neden de olur. ? Tekdüzen hesap planı ne demektir? Ne gibi yararları vardır? Ülkemizde bu çerçevede uygulanan hesap planı var mıdır? MUHASEBE SİSTEMİ UYGULAMA GENEL TEBLİĞİ Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği ile. konularında düzenlemeler yapılmıştır. Mali Tablolar İlkeleri. ● ● ● ● ● Muhasebenin Temel Kavramları.

belirlenen muhasebe usul ve esaslarına uymaları için yeterlidir. ilgili mevzuat hükümleriyle aykırılığın mali rapor ve beyannamelerinin düzenlenmesi sırasında giderilmesi işletmelerin sorumluluğundadır. Yapılan düzenlemenin kapsamına bilanço esasına göre defter tutan gerçek ve tüzel kişiler girmektedir. vergi muafiyet ve istisnalarından yararlanmaları. İşletmelerle. ● Muhasebe bilgilerinin karar alma durumunda bulunan ilgililere yeterli ve doğru olarak ulaştırılmasına. Aracı Kurumlar ve Yatırım Ortaklıkları. alanlarda faaliyet gösterenler dahil). Bu teşebbüs ve işletmelerin ticari esaslara göre faaliyet göstermeleri. belirlenen “Muhasebenin Temel Kavramları”na. ✔ Belirlenen kapsama girmeyen teşebbüs veya işletme yok mudur? Bilanço esasına göre defter tutmakla beraber faaliyet konuları itibariyle farklı muhasebe tekniği kullanmak durumunda bulunan. özel kanunlarının bulunması. “Muhasebe Politikalarının Açıklanması”na ve “Mali Tablolar İlkeleri”ne uymaları kaydıyla Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği’nin diğer zorunluluklarını yerine getirmekle yükümlü tutulmamışlardır. Farklı işletmeler ile aynı işletmenin farklı dönemlerinin karşılaştırılmasına. Muhasebe terim birliğinin sağlanması suretiyle anlaşılabilir olmasına.239 - . ● ● ● ● ? ✔ Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği hangi amaçlara ulaşmayı hedeflemiştir? Düzenlemede getirilen esaslara uyulması zorunlu mudur? Yapılan düzenlemede öngörülen usul ve esaslara uyulması zorunlu olup.sunulan bilgilerin tutarlılık ve karşılaştırılabilirlik niteliklerini koruyarak gerçek durumu yansıtmanın sağlanması ve işletmelerde denetimin kolaylaştırılması amacıyla yapılmıştır. bu zorlukları yerine getirmelerine engel değildir. Bu çerçevedeki teşebbüs ve işletmeler Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği ile belirlenen muhasebe usul ve esaslarına uymak zorundadırlar. yöneliktir. ● ● ● Banka ve Sigorta Şirketleri Özel Finans Kurumları. Dolayısıyla yapılan bu düzenleme. Finansal Kiralama Şirketleri (factoring vb. hukuki yapılarının farklılığı. Menkul Kıymet Yatırım Fonları. Mali tablolarda yer alan hesap adlarının tüm kesimler için aynı anlamı vermesine. ● ? Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği hangi konuları içermektedir? Bu tebliğ ülkemizdeki muhasebe uygulamalarına hangi yeni uy- . Teşebbüs ve işletmelerin kamu idare ve müesseselerine ait olması. ilgililer arasında güven unsurunun oluşturulmasına.

muhasebe sistemlerini Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği ile 1. 4.1.1994 tarihinden itibaren kullanılması öngörülen Tekdüzen Hesap Çerçevesi ve Hesap Planı doğrultusunda kurmak zorundadırlar. 2. TEKDÜZEN HESAP ÇERÇEVESİ VE HESAP PLANI İşletmeler. Tekdüzen Hesap Çerçevesinde hesap sınıfları ve hesap grupları şu şekilde belirlenmiştir: A. 8.gulamaları getirmiştir.TEKDÜZEN HESAP ÇERÇEVESİ HESAP SINIFLARI 1. 3.240 - . 5. 7. 6. DÖNEN VARLIKLAR DURAN VARLIKLAR KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR ÖZKAYNAKLAR GELİR TABLOSU HESAPLARI MALİYET HESAPLARI SERBEST NAZIM HESAPLAR 1 DÖNEN VARLIKLAR 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 2 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 3 30 31 32 33 34 35 HAZIR DEĞERLER MENKUL KIYMETLER TİCARİ ALACAKLAR DİĞER ALACAKLAR STOKLAR GELECEK AYLARA AİT GİDERLER VE GELİR TAHAKKUKLARI DİĞER DÖNEN VARLIKLAR DURAN VARLIKLAR TİCARİ ALACAKLAR DİĞER ALACAKLAR MALİ DURAN VARLIKLAR MADDİ DURAN VARLIKLAR MADDİ OLMAYAN DURAN VARLIKLAR ÖZEL TÜKENMEYE TABİ VARLIKLAR GELECEK YILLARA AİT GİDERLER VE GELİR TAHAKKUKLARI DİĞER DURAN VARLIKLAR KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR MALİ BORÇLAR TİCARİ BORÇLAR DİĞER BORÇLAR ALINAN AVANSLAR . 9.

36 37 38 39 4 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 5 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 6 ÖDENECEK VERGİ VE DİĞER YÜKÜMLÜLÜKLER BORÇ VE GİDER KARŞILIKLARI GELECEK AYLARA AİT GELİRLER VE GİDER TAHAKKUKLARI DİĞER KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR MALİ BORÇLAR TİCARİ BORÇLAR DİĞER BORÇLAR ALINAN AVANSLAR BORÇ VE GİDER KARŞILIKLARI GELECEK YILLARA AİT GELİRLER VE GİDER TAHAKKUKLARI DİĞER UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR ÖZKAYNAKLAR ÖDENMİŞ SERMAYE SERMAYE YEDEKLERİ KÂR YEDEKLERİ GEÇMİŞ YILLAR KÂRLARI GEÇMİŞ YILLAR ZARARLARI DÖNEM NET KÂRI (ZARARI) GELİR TABLOSU HESAPLARI 60 BRÜT SATIŞLAR 61 SATIŞ İNDİRİMLERİ (-) 62 SATIŞLARIN MALİYETİ (-) 63 FAALİYET GİDERLERİ (-) 64 DİĞER FAALİYETLERDEN OLAĞAN GELİR VE KÂRLAR 65 DİĞER FAALİYETLERDEN OLAĞAN GİDER VE ZARARLAR (-) 66 FİNANSMAN GİDERLERİ (-) 67 OLAĞANDIŞI GELİR VE KÂRLAR 68 OLAĞANDIŞI GİDER VE ZARARLAR (-) 69 DÖNEM NET KÂRI (ZARARI) 7 MALİYET HESAPLARI 7/A SEÇENEĞİ 70 71 72 73 74 75 76 77 MALİYET MUHASEBESİ BAĞLANTI HESAPLARI DİREKT İLK MADDE VE MALZEME GİDERLERİ DİREKT İŞÇİLİK GİDERLERİ GENEL ÜRETİM GİDERLERİ HİZMET ÜRETİM MALİYETİ ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME GİDERLERİ PAZARLAMA SATIŞ VE DAĞITIM GİDERLERİ GENEL YÖNETİM GİDERLERİ .241 - .

HESAP PLANI 1 10 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 11 110 111 112 113 114 115 DÖNEN VARLIKLAR HAZIR DEĞERLER KASA ALINAN ÇEKLER BANKALAR VERİLEN ÇEKLER VE ÖDEME EMİRLERİ (-) DİĞER HAZIR DEĞERLER MENKUL KIYMETLER HİSSE SENETLERİ ÖZEL KESİM TAHVİL.242 - . SENET VE BONOLARI .78 FİNANSMAN GİDERLERİ 7/B SEÇENEĞİ 79 790 791 792 793 794 795 796 797 798 799 8 9 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 0 GİDER ÇEŞİTLERİ İLK MADDE VE MALZEME GİDERLERİ İŞÇİ ÜCRET VE GİDERLERİ MEMUR ÜCRET VE GİDERLERİ DIŞARIDAN SAĞLANAN FAYDA VE HİZMETLER ÇEŞİTLİ GİDERLER VERGİ. RESİM VE HARÇLAR AMORTİSMANLAR VE TÜKENME PAYLARI FİNANSMAN GİDERLERİ GİDER ÇEŞİTLERİ YANSITMA HESAPLARI ÜRETİM MALİYET HESABI (SERBEST) NAZIM HESAPLAR (SERBEST) B. SENET VE BONOLARI KAMU KESİMİ TAHVİL.

116 117 118 119 12 120 121 122 123 124 125 126 127 128 129 13 130 131 132 133 134 135 136 137 138 139 14 15 150 151 152 153 154 155 156 157 158 159 16 17 18 180 181 182 183 184 GELECEK AYLARA AİT GİDERLER VE GELİR TAHAKKUKLARI GELECEK AYLARA AİT GİDERLER GELİR TAHAKKUKLARI STOKLAR İLK MADDE VE MALZEME YARI MAMULLER-ÜRETİM MAMULLER TİCARİ MALLAR DİĞER MENKUL KIYMETLER MENKUL KIYMETLER DEĞER DÜŞÜKLÜĞÜ KARŞILIĞI (-) TİCARİ ALACAKLAR ALICILAR ALACAK SENETLERİ ALACAK SENETLERİ REESKONTU (-) VERİLEN DEPOZİTO VE TEMİNATLAR ŞÜPHELİ TİCARİ ALACAKLAR ŞÜPHELİ TİCARİ ALACAKLAR KARŞILIĞI (-) DİĞER ALACAKLAR ORTAKLARDAN ALACAKLAR İŞTİRAKLERDEN ALACAKLAR BAĞLI ORTAKLIKLARDAN ALACAKLAR PERSONELDEN ALACAKLAR DİĞER ÇEŞİTLİ ALACAKLAR DİĞER ALACAK SENETLERİ REESKONTU (-) ŞÜPHELİ DİĞER ALACAKLAR ŞÜPHELİ DİĞER ALACAKLAR KARŞILIĞI (-) DİĞER STOKLAR STOK DEĞER DÜŞÜKLÜĞÜ KARŞILIĞI (-) VERİLEN SİPARİŞ AVANSLARI .243 - .

244 - .185 186 187 188 189 19 190 191 192 193 194 195 196 197 198 199 2 20 21 22 220 221 222 223 224 225 226 227 228 229 23 230 231 232 233 234 235 236 237 238 239 24 TİCARİ ALACAKLAR ALICILAR ALACAK SENETLERİ ALACAK SENETLERİ REESKONTU (-) DİĞER DÖNEN VARLIKLAR İNDİRİLECEK KATMA DEĞER VERGİSİ DİĞER KATMA DEĞER VERGİSİ PEŞİN ÖDENEN VERGİLER VE FONLAR PERSONEL AVANSLARI SAYIM VE TESELLÜM NOKSANLARI DİĞER ÇEŞİTLİ DÖNEN VARLIKLAR DİĞER DÖNEN VARLIKLAR KARŞILIĞI (-) DURAN VARLIKLAR VERİLEN DEPOZİTO VE TEMİNATLAR ŞÜPHELİ ALACAKLAR KARŞILIĞI (-) DİĞER ALACAKLAR ORTAKLARDAN ALACAKLAR İŞTİRAKLERDEN ALACAKLAR BAĞLI ORTAKLIKLARDAN ALACAKLAR PERSONELDEN ALACAKLAR DİĞER ÇEŞİTLİ ALACAKLAR DİĞER ALACAK SENETLERİ REESKONTU (-) ŞÜPHELİ ALACAKLAR KARŞILIĞI (-) MALİ DURAN VARLIKLAR 240 BAĞLI MENKUL KIYMETLER 241 BAĞLI MENKUL KIYMETLER DEĞER DÜŞÜKLÜĞÜ KARŞILIĞI (-) 242 İŞTİRAKLER 243 İŞTİRAKLERE SERMAYE TAAHHÜTLERİ (-) 244 İŞTİRAKLER SERMAYE PAYLARI DEĞER DÜŞÜKLÜĞÜ .

MAKİNA VE CİHAZLAR TAŞITLAR DEMİRBAŞLAR DİĞER MADDİ DURAN VARLIKLAR BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR (-) YAPILMAKTA OLAN YATIRIMLAR VERİLEN AVANSLAR MADDİ OLMAYAN DURAN VARLIKLAR HAKLAR ŞEREFİYE KURULUŞ VE ÖRGÜTLENME GİDERLERİ ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME GİDERLERİ ÖZEL MALİYETLER DİĞER MADDİ OLMAYAN DURAN VARLIKLAR BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR (-) VERİLEN AVANSLAR ÖZEL TÜKENMEYE TABİ VARLIKLAR ARAMA GİDERLERİ HAZIRLIK VE GELİŞTİRME GİDERLERİ DİĞER ÖZEL TÜKENMEYE TABİ VARLIKLAR BİRİKMİŞ TÜKENME PAYLARI (-) VERİLEN AVANSLAR GELECEK YILLARA AİT GİDERLER VE GELİR TAHAKKUKLARI GELECEK YILLARA AİT GİDERLER GELİR TAHAKKUKLARI .KARŞILIĞI ( -) 245 BAĞLI ORTAKLIKLAR 246 BAĞLI ORTAKLIKLARA SERMAYE TAAHÜTLERİ (-) 247 BAĞLI ORTAKLIKLAR SERMAYE PAYLARI DEĞER DÜŞÜKLÜĞÜ KARŞILIĞI (-) 248 DİĞER MALİ DURAN VARLIKLAR 249 DİĞER MALİ DURAN VARLIKLAR KARŞILIĞI (-) 25 250 251 252 253 254 255 256 257 258 259 26 260 261 262 263 264 265 266 267 268 269 27 270 271 272 273 274 275 276 277 278 279 28 280 281 282 283 284 285 286 287 MADDİ DURAN VARLIKLAR ARAZİ VE ARSALAR YER ALTI VE YER ÜSTÜ DÜZENLERİ BİNALAR TESİS.245 - .

246 - . TAKSİT VE FAİZLERİ ÇIKARILMIŞ BONOLAR VE SENETLER ÇIKARILMIŞ DİĞER MENKUL KIYMETLER MENKUL KIYMETLER İHRAÇ FARKI (-) DİĞER MALİ BORÇLAR ALINAN DEPOZİTO VE TEMİNATLAR DİĞER TİCARİ BORÇLAR DİĞER BORÇLAR ORTAKLARA BORÇLAR İŞTİRAKLERE BORÇLAR BAĞLI ORTAKLIKLARA BORÇLAR PERSONELE BORÇLAR DİĞER BORÇ SENETLERİ REESKONTU (-) .288 289 29 DİĞER DURAN VARLIKLAR 290 291 GELECEK YILLARDA İNDİRİLECEK KATMA DEĞER VERGİSİ 292 DİĞER KATMA DEĞER VERGİSİ 293 GELECEK YILLAR İHTİYACI STOKLAR 294 295 296 297 298 299 3 30 300 301 302 303 304 305 306 307 308 309 31 32 320 321 322 323 324 325 326 327 328 329 33 330 331 332 333 334 335 336 337 338 TİCARİ BORÇLAR SATICILAR BORÇ SENETLERİ BORÇ SENETLERİ REESKONTU (-) ELDEN ÇIKARILACAK STOKLAR VE MADDİ DURAN VARLIKLAR DİĞER ÇEŞİTLİ DURAN VARLIKLAR STOK DEĞER DÜŞÜKLÜĞÜ KARŞILIĞI (-) BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR (-) KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR MALİ BORÇLAR BANKA KREDİLERİ UZUN VADELİ KREDİLERİN ANAPARA TAKSİTLERİ VE FAİZLERİ TAHVİL ANAPARA BORÇ.

247 - .339 34 340 341 342 343 344 345 346 347 348 349 35 36 DİĞER ÇEŞİTLİ BORÇLAR ALINAN AVANSLAR ALINAN SİPARİŞ AVANSLARI ALINAN DİĞER AVANSLAR ÖDENECEK VERGİ VE DİĞER YÜKÜMLÜLÜKLER 360 ÖDENECEK VERGİ VE FONLAR 361 ÖDENECEK SOSYAL GÜVENLİK KESİNTİLERİ 362 363 364 365 366 367 368 VADESİ GEÇMİŞ ERTELENMİŞ VEYA TAKSİTLENDİRİLMİŞ VERGİ VE DİĞER YÜKÜMLÜLÜKLER 369 ÖDENECEK DİĞER YÜKÜMLÜLÜKLER 37 370 371 372 373 374 375 376 377 378 379 38 380 381 382 383 384 385 386 387 388 BORÇ VE GİDER KARŞILIKLARI DÖNEM KÂRI VERGİ VE DİĞER YASAL YÜKÜMLÜLÜK KARŞILIKLARI DÖNEM KÂRININ PEŞİN ÖDENEN VERGİ VE DİĞER YÜKÜMLÜLÜKLERİ (-) KIDEM TAZMİNATLARI KARŞILIĞI MALİYET GİDERLERİ KARŞILIĞI DİĞER BORÇ VE GİDER KARŞILIKLARI GELECEK AYLARA AİT GELİRLER VE GİDER TAHAKKUKLARI GELECEK AYLARA AİT GELİRLER GİDER TAHAKKUKLARI .

389 39 390 391 392 393 394 395 396 397 398 399 4 40 400 401 402 403 404 405 406 407 408 409 41 42 420 421 422 423 424 425 426 427 428 429 43 430 431 432 433 434 435 436 437 438 TİCARİ BORÇLAR SATICILAR BORÇ SENETLERİ BORÇ SENETLERİ REESKONTU (-) DİĞER KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR HESAPLANAN KDV DİĞER KDV SAYIM VE TESELLÜM FAZLALARI DİĞER ÇEŞİTLİ YABANCI KAYNAKLAR UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR MALİ BORÇLAR BANKA KREDİLERİ ÇIKARILMIŞ TAHVİLLER ÇIKARILMIŞ DİĞER MENKUL KIYMETLER MENKUL KIYMETLER İHRAÇ FARKI (-) DİĞER MALİ BORÇLAR ALINAN DEPOZİTO VE TEMİNATLAR DİĞER TİCARİ BORÇLAR DİĞER BORÇLAR ORTAKLARA BORÇLAR İŞTİRAKLERE BORÇLAR BAĞLI ORTAKLIKLARA BORÇLAR DİĞER BORÇ SENETLERİ REESKONTU (-) KAMUYA OLAN ERTELENMİŞ VEYA TAKSİTLENDİRİLMİŞ BORÇLAR .248 - .

249 - .439 44 440 441 442 443 444 445 446 447 448 449 45 46 47 470 471 472 473 474 475 476 477 478 479 48 480 481 482 483 484 485 486 487 488 489 49 490 491 492 493 494 495 496 49 49 499 DİĞER ÇEŞİTLİ BORÇLAR ALINAN AVANSLAR ALINAN SİPARİŞ AVANSLARI ALINAN DİĞER AVANSLAR BORÇ VE GİDER KARŞILIKLARI KIDEM TAZMİNATI KARŞILIĞI DİĞER BORÇ VE GİDER KARŞILIKLARI GELECEK YILLARA AİT GELİRLER VE GİDER TAHAKKUKLARI GELECEK YILLARA AİT GELİRLER GİDER TAHAKKUKLARI DİĞER UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR GELECEK YILLARA ERTELENEN VEYA TERKİN EDİLEN KATMA DEĞER VERGİSİ TESİSE KATILMA PAYLARI DİĞER ÇEŞİTLİ UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR .

5 50 500 501 51 52 520 521 522 523 524 525 526 527 528 529 53 54 540 541 542 543 544 545 546 547 548 549 55 56 57 570 58 580 59 590 591 6 60 600 601 602 61 610 611 ÖZKAYNAKLAR ÖDENMİŞ SERMAYE SERMAYE ÖDENMEMİŞ SERMAYE (-) SERMAYE YEDEKLERİ HİSSE SENETLERİ İHRAÇ PRİMLERİ HİSSE SENEDİ İPTAL KÂRLARI M.D.V.250 - . YENİDEN DEĞERLEME ARTIŞLARI İŞTİRAKLER YENİDEN DEĞERLEME ARTIŞLAR DİĞER SERMAYE YEDEKLERİ KÂR YEDEKLERİ YASAL YEDEKLER STATÜ YEDEKLERİ OLAĞANÜSTÜ YEDEKLER DİĞER KÂR YEDEKLERİ ÖZEL FONLAR GEÇMİŞ YILLAR KÂRLARI GEÇMİŞ YILLAR KÂRLARI GEÇMİŞ YILLAR ZARARLARI (-) GEÇMİŞ YILLAR ZARARLARI(-) DÖNEM NET KÂRI (ZARARI) DÖNEM NET KÂRI DÖNEM NET ZARARI (-) GELİR TABLOSU HESAPLARI BRÜT SATIŞLAR YURTİÇİ SATIŞLAR YURTDIŞI SATIŞLAR DİĞER GELİRLER SATIŞ İNDİRİMLERİ (-) SATIŞTAN İADELER (-) SATIŞ İSKONTOLARI (-) .

251 - . SATIŞ VE DAĞITIM GİDERLERİ (-) GENEL YÖNETİM GİDERLERİ (-) DİĞER FAALİYETLERDEN OLAĞAN GELİR VE KÂRLAR İŞTİRAKLERDEN TEMETTÜ GELİRLERİ BAĞLI ORTAKLIKLARDAN TEMETTÜ GELİRLERİ FAİZ GELİRLERİ KOMİSYON GELİRLERİ KONUSU KALMAYAN KARŞILIKLAR FAALİYETLE İLGİLİ DİĞER GELİR VE KÂRLAR DİĞER FAALİYETLERDEN OLAĞAN GİDER VE ZARARLAR (-) REESKONT FAİZ GİDERLERİ (-) KOMİSYON GİDERLERİ (-) KARŞILIK GİDERLERİ (-) .612 613 614 615 616 617 618 619 62 620 621 622 623 624 625 626 627 628 629 63 630 631 632 633 634 635 636 637 638 639 64 640 641 642 643 644 645 646 647 648 649 65 650 651 652 653 654 655 656 657 658 DİĞER İNDİRİMLER (-) SATIŞLARIN MALİYETİ (-) SATILAN MAMULLER MALİYETİ (-) SATILAN TİCARİ MALLAR MALİYETİ (-) SATILAN HİZMET MALİYETİ (-) DİĞER SATIŞLARIN MALİYETİ (-) FAALİYET GİDERLERİ (-) ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME GİDERLERİ (-) PAZARLAMA.

252 - .659 66 660 661 67 670 671 672 673 674 675 676 677 678 679 68 680 681 682 683 684 685 686 687 688 689 69 DİĞER GİDER VE ZARARLAR (-) FİNANSMAN GİDERLERİ (-) KISA VADELİ BORÇLANMA GİDERLERİ (-) UZUN VADELİ BORÇLANMA GİDERLERİ (-) OLAĞAN DIŞI GELİR VE KÂRLAR ÖNCEKİ DÖNEM GELİR VE KÂRLARI DİĞER OLAĞANDIŞI GELİR VE KÂRLAR OLAĞANDIŞI GİDER VE ZARARLAR (-) ÇALIŞMAYAN KISIM GİDER VE ZARARLARI (-) ÖNCEKİ DÖNEM GİDER VE ZARARLARI (-) DİĞER OLAĞANDIŞI GİDER VE ZARARLAR (-) DÖNEM NET KÂRI (ZARARI) 690 DÖNEM KÂRI VEYA ZARARI 691 DÖNEM KÂRI VE DİĞER YASAL YÜKÜMLÜLÜK KARŞILIKLARI (-) 692 DÖNEM NET KÂRI VEYA ZARARI 7 70 700 701 71 710 711 712 713 72 720 721 722 723 73 MALİYET HESAPLARI (7/A SEÇENEĞİ) MALİYET MUHASEBESİ BAĞLANTI HESAPLARI MALİYET MUHASEBESİ BAĞLANTI HESABI MALİYET MUHASEBESİ YANSITMA HESABI DİREKT İLK MADDE VE MALZEME GİDERLERİ DİREKT DİREKT DİREKT DİREKT İLK İLK İLK İLK MADDE MADDE MADDE MADDE VE VE VE VE MALZEME MALZEME MALZEME MALZEME GİDERLERİ YANSITMA HESABI FİYAT FARKI MİKTAR FARKI DİREKT İŞÇİLİK GİDERLERİ DİREKT DİREKT DİREKT DİREKT İŞÇİLİK GİDERLERİ İŞÇİLİK GİDERLERİ YANSITMA HESABI İŞÇİLİK ÜCRET FARKLARI İŞÇİLİK SÜRE (ZAMAN) FARKLARI GENEL ÜRETİM GİDERLERİ .

RESİM VE HARÇLAR AMORTİSMANLAR VE TÜKENME PAYLARI FİNANSMAN GİDERLERİ GİDER ÇEŞİTLERİ YANSITMA HESAB ÜRETİM MALİYET HESABI (SERBEST) NAZIM HESAPLAR (SERBEST) ? İşletmeler.253 - .730 731 732 733 734 74 740 741 742 75 750 751 752 76 760 761 762 SABI 77 770 771 772 78 780 781 782 79 790 791 792 793 794 795 796 797 798 799 8 9 0 GENEL GENEL GENEL GENEL GENEL ÜRETİM ÜRETİM ÜRETİM ÜRETİM ÜRETİM GİDERLERİ GİDERLERİ GİDERLERİ GİDERLERİ GİDERLERİ YANSITMA HESABI BÜTÇE FARKLARI VERİMLİLİK FARKLARI KAPASİTE FARKLARI HİZMET ÜRETİM MALİYETİ HİZMET ÜRETİM MALİYETİ HİZMET ÜRETİM MALİYETİ YANSITMA HESABI HİZMET ÜRETİM MALİYETİ FARK HESAPLARI ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME GİDERLERİ ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME G İDERLERİ ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME GİDERLERİ YANSITMA HESABI ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME GİDER FARKLARI PAZARLAMA SATIŞ VE DAĞITIM GİDERLERİ PAZARLAMA SATIŞ VE DAĞITIM GİDERLERİ PAZARLAMA SATIŞ VE DAĞITIM GİDERLERİ YANSITMA HESABI PAZARLAMA SATIŞ VE DAĞITIM GİDERLERİ FARK HEGENEL YÖNETİM GİDERLERİ GENEL YÖNETİM GİDERLERİ GENEL YÖNETİM GİDERLERİ YANSITMA HESABI GENEL YÖNETİM GİDER FARKLARI HESABI FİNANSMAN GİDERLERİ FİNANSMAN GİDERLERİ FİNANSMAN GİDERLERİ YANSITMA HESABI FİNANSMAN GİDERLERİ FARK HESABI GİDER ÇEŞİTLERİ (7/B SEÇENEĞİ) İLK MADDE VE MALZEME GİDERLERİ İŞÇİ ÜCRET VE GİDERLERİ MEMUR ÜCRET VE GİDERLERİ DIŞARIDAN SAĞLANAN FAYDA VE HİZMETLER ÇEŞİTLİ GİDERLER VERGİ. muhasebe sistemlerini Tekdüzen Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği’nde verilen Tekdüzen Hesep Çerçevesi ve Hesap Planına göre kurmaları konusunda zorunlu tutulmuşlar mıdır? .

Sınıflandırma ve kodlamanın.1992 tarihli Resmi Gazete’nin mükerrer sayısında Muhasebe Sistemi Uygulama Tebliği yayınlamıştır. Hesap planı aynı olayların sürekli aynı hesaplara kaydedilmesi- . ● ● ● ● ● Muhasebenin Temel Kavramları. maddelerine dayanarak Maliye Bakanlığı 26. Muhasebe Politikalarının Açıklanması. b. işletmelerde mali nitelikteki işlem ve olayların kaydedilmesi için tutulan hesapları. muhasebenin temel kavramları ve ilkeleri çerçevesinde sistemli bir şekilde bölümleyen ve aynı olayların sürekli olarak aynı hesaplara kaydedilmesini sağlayan bir yönergedir. Muhasebe bilgilerini kullanacak kişiler de dikkate alınarak hesapların sınıflandırılması. konularında düzenlemeler yapılmış ve işletmelerin 1.254 - . muhasebe sisteminin çatısını oluşturur. Aynı olayların sürekli aynı hesaplara kaydedilmelerini sağlaması. Aşağıdaki ifadelerden hangisi bir hesap planında bulunması gereken özellik değildir? a. Muhasebe bilgi sisteminin önemli bir unsuru olan hesap planının kendisinden beklenen sonucun elde edilmesi için.Özet Hesap planı. Bu tebliğ ile.1. Sorular 1. Hesap Planı ve İşleyişi. Tekdüzen Hesap Çerçevesi. Konsolide tabloların hazırlanmasına olanak sağlayacak şekilde olması gereklidir.12. İşletmenin varlıkları ve bu varlıkların kaynakları ile gelir ve giderleri hakkında açık. Hesapların dış görünüşü itibariyle kayıtlarda kullanılan hesapların isimlerinin ve numaralarının bir listesi gibidir. Mali Tabloların İlkeleri Mali Tabloların Düzenlenmesi ve Sunulması. Ancak temelde işletmenin genel hesap düzeninin bir organizasyonu olup.1994 tarihinden itibaren bu düzenlemelere uymaları zorunlu tutulmuştur. ● ● ● İşletmenin bünyesine ve büyüklüğüne uygun olması. ● ● ● Vergi Usul Kanunu’nun 175 ve mükerrer 257. anlaşılabilir ve doğru bilgi elde edilecek yapıda olması. muhasebe kayıtlarının ilgili hesaplara hatasız ve genel kabul görmüş muhasebe ilkelerine uygun olarak yapılmasını sağlaması. Hesap planı işletmenin bünyesine ve büyüklüğüne uygun olmalıdır.

100. anlaşılabilir ve doğru bilgi elde edecek yapıda olmalıdır. b. Hesap planı muhasebe bilgilerini kullanacak kişileri de dikkate alarak sınıflandırılmalıdır. Hesapların oluşturularak isimlendirilmesi c. Çok farklı yapıdaki işletmelerin aynı hesapları kullanmasını zor. 1 10 100 100. Hesapların bilançoya ne şekilde aktarılacağının belirlenmesi b. e. Hesapların kodlanması e. Aşağıdakilerden hangisi tekdüzen genel hesap planlarının sağlayacağı yararlardan değildir? a. e.50 Yabancı Para Kasası e.255 - . c.500 Dolar Yukarıda sınıflandırılmış ve kodlanmış olarak verilen hesap planında ana hesap nedir? a. Hesap planı bir işletme için bir kez yapılmalı ve değiştirilmemelidir. 1 Dönen Varlıklar b. 100 Kasa d. İşletmelere ait bilgilerin birleştirilmesi yoluyla ülke ekonomisi hakkında bilgi elde etmeyi kolaylaştırır. Standart mali tabloların düzenlenmesine olanak sağlayarak sermaye piyasasına açıklık getirir. d.ni sağlamalıdır. 2. Ülkede terim birliği sağlayarak muhasebe eğitimi ve uygulamasında gelişmeler sağlar. Hesap gruplarının belirlenmesi d. 100. 10 Hazır Değerler c. c. Benzer işletmeler arasında karşılaştırma olanağı sağlar. d. Hesapların işleyişini ve kullanılışını açıklayan yönergenin hazırlanması 3.500 Dolar 4.50 DÖNEN VARLIKLAR HAZIR DEĞERLER KASA Yabancı Para Kasası 100. Hesap planı işletmenin mali durumu ve faaliyet sonuçları hakkında açık. Bir hesap planı oluşturulurken aşağıdaki işlemlerden hangisine yer verilmez? a.

İşletme ve Finans Dergisi. CHAMBERS... George H. Ankara Üniversitesi Basımevi. 1992. Muhasebe standartları e. Sayı 2. Inc.. "Bilgisayar Kullanılan Muhasebe Sistemlerinde Sağlama Sayısı Kavramı ve Önemi”.Theory and Practice. The Pitmann Press. E. 1982. Muhasebenin temel kavramları b. South-Western College Publishing. 1982. Allyn and Bacon. Zlatkovich. BOWE. Data Base Management Systems. ERDOĞAN.12. Melih . George. “Veri Tabanı Teknolojisi”. Ankara.Vural. Eskişehir Anadolu Üniversitesi İ.F. 1996. Fahir.. Publishing Co.. Civelek. New Jersey. Mali tablo standartları d. W. BODNAR. Dergisi. GELINAS. İstanbul. Ankara. Prentice Hall. Englewood Cliffs. Boston. İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi Muhasebe Enstitüsü Yayını. 5. Maurice. Muhasebe Organizasyonu. Allan E. 1981. Andrew D. 1969. BRABB J. Accounting Information Systems and Business Organizations. Accounting Information Systems. Accounting Information Systems.. Accounting Information . Allyn and Bacon Inc.. Mali tabloların düzenlenmesi ve sunulması Kaynakça BİLGİNOĞLU. 1985. Oram. CARDENAS. “Bir Bilgi Sistemi Olarak Muhasebe”. Addison-Wesley.. Melih Erdoğan.Financial Information Systems . Boston. Nurten. Yıl 4. Ferda Halıcı. Computer Auditing. Alfonso.. DOĞAÇ. Mac Kean. Robert E. Barry. 1987. USA.256 - . Bilgisayar Terimleri Sözlüğü. Halladay.B.1988.la- yarak herkesin aynı dili konuşmasına olanak sağlar. Business Data Processing. ÇUBUKÇU. Charles T. Cilt VI. KÖKSAL. CUSHING. Illinois State University. Rahman. ERDOĞAN.İ. V Yayınları. Mart Nisan 1989. Asuman . 1988. Muhasebede Bilgisayar Kullanımı. No:54. 26. Muhasebe politikalarının açıklanması c. Eskişehir.. William S. Sayı 36-37. 1993. MAWDUDUR. Ankara. ERDOĞAN. Massachusetts. London. Bilişim Terimleri Sözlüğü. James B. 1981. Hopwood.1992 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği kapsamındaki “Tekdüzen Hesap Çerçevesi ve Hesap Planı” ile getirilen düzenleme kapsamında aşağıdaki konulardan hangisi yer almaz? a. Faruk. Aydın.. Ulric J. Gerald.. Sinan. Bilgisayar Dergisi. Schlosser. Melih . F. Uğur .

Fevzi. 1995. Accounting Information Systems. 1990. İstanbul. Decision Support and Expert Systems: Management Support System. John Willey Sons Inc. Guide to Accounting Controls. Donald. Computer in Business Management. Automatiser le Travall Comptable. Wu. YOUSSEF. Mehmet. Ağaç Yayıncılık.. Ankara. İstanbul. Computer In Business: An Introduction. 1980. Simkin. 1978. Paris.. USA. YAZICI. Yıl 10. Stephen A. Uludağ Üniversitesi Basımevi. ----------------. 1976. Mark G.. ----------------. James.257 - . Teknolojik Gelişmeler Karşısında Muhasebe Eğitimi ve Uygulamaya Getirdiği Sorunlar. 1984. MENARD. Muhasebe Bilgi Sistemi. Sayı 36.. Accounting Information Systems. Sayı 76. Sait. Reston Publishing Company. İşletme Fakültesi Muhasebe Enstitüsü Dergisi. ----------------. New York. 1979.. John Wiley & Sons. Accounting and Information Systems. Sistem Yaklaşımı Açısından Finansal Bilgi Sistemi ve Maliyet Muhasebesi Alt Sistemi Uygulaması. Virginia. New York. IX Muhasebe Eğitimi Sempozyumu. New York. 1990. System Analysis and Design. 1983. Jean-Paul. İç Kontrol Sistemi ve İç Denetim İşlevi Bağıntısı. EDP. SEVGENER. Second Edition. SANDERS.Price Waterhouse. Les Editions d’organization. 1975. TURBAN. SÜRMELİ. H. TAŞÇI.Muhasebenin Temel Kavramları ve Tekdüzen Hesap Planı. Eskişehir. 1984. 1985. Bilgisayar Dergisi. Mc Graw Hill Inc. Frederick. O’BRİEN. New Jersey. New York. 1983. Türkiye Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler ve Yeminli Mali Müşavirler Odaları Birliği Yayınları No: 18.. Joseph. 1987. Hayri. . Bursa. Printice-Hall International Editions. Irwin Inc. M. 1991. İstanbul. SÜRMELİ. Richard D. W. Fevzi.Systems. H. Fatih Yayınevi Matbaası. Mutlu. WILKINSON. MOSCOVE. Leon. Eskişehir. 1991. Grolier Inc. 1988.Biyolojik Mikroyongalara Doğru. Bilgisayar Tarihi. Efraim. Macmillan Publishing Company. Cemalettin N. “Tekdüzen Hesap Çerçevesinin Muhasebe Eğitiminde ve Bilgisayar Uygulamasındaki Önemi”. İstanbul Üniversitesi. İşletme Yönetiminde Bilgisayarlar. Emin. 1994. ÜLGEN.

c 5. e 3. c 4. c 3. a 5. e 4. c 2. b 5. a 4. a ÜNİTE 11 1. d . d ÜNİTE 2 1. c 2. b 5.258 - . a ÜNİTE 7 1. a 2. b 4. c 2. d 2. c 5. b 3. d 5. c 5. d 2. b 5. b ÜNİTE 3 1. a ÜNİTE 14 1. d 2. b 4. d 2. a ÜNİTE 4 1. c 4. d 2. a ÜNİTE 10 1. e 4. c 5. e 3. d 3. b 2. d 4. d 5. c 2. a 2. c ÜNİTE 6 1. b 4. b 3. a 4. a 3. c 3. e 3. b 3. a 5. c 3. b 4. d 4. a 2. c 2. c 2. d 2. c 4. a ÜNİTE 15 1. d 2. b 5. b 5. b 4. e 3. d ÜNİTE 9 1. b 3. e ÜNİTE 13 1. e 3. d 5. e 5. a ÜNİTE 8 1. d ÜNİTE 12 1. c 4. b 3. e ÜNİTE 16 1. b 5. a ÜNİTE 5 1. c 4.Ünitelerin Sonunda Yer Alan Soruların Yanıtları ÜNİTE 1 1. e 3. c 4. e 5. a 3. a ÜNİTE 17 1.

259 - .Akış Çizeneği Sembolleri İŞLEM BANT HAZIRLAMA KARAR DEVAM (Bağlantı) RASSAL ERİŞİM BELLEK BİRİMİ (Manyetik Disk) ÇEVRİM DIŞI BELLEK BELGE GİRİŞ / ÇIKIŞ KLAVYE (Giriş Birimi) İŞLEM AKIŞI DELİKLİ ŞERİT DELİKLİ KART ÇEVRİM İÇİ BELLEK GÖSTERİCİ BİRİM EL İŞLEMİ BAŞLA / DUR .