T.C.

ANADOLU ÜNİVERSİTESİ YAYINI NO: 2688 AÇIKÖĞRETİM FAKÜLTESİ YAYINI NO: 1654

AİLE İÇİ UYUMLU ETKİLEŞİM

Yazarlar Prof.Dr. Yahşi YAZICIOĞLU (Ünite 1, 4) Prof.Dr. M. Bahaddin ACAT (Ünite 2) Doç.Dr. Zühal ÇUBUKÇU (Ünite 3) Yrd.Doç.Dr. Ali ERYILMAZ (Ünite 5) Yrd.Doç.Dr. Abdulkadir ÖZTÜRK (Ünite 6) Yrd.Doç.Dr. Pınar GİRMEN (Ünite 7) Doç.Dr. Ayşe AYPAY (Ünite 8)

Editör Prof.Dr. M. Bahaddin ACAT

ANADOLU ÜNİVERSİTESİ

i

İçindekiler
Önsöz .... iv

1. Aile ve Yaşam Döngüsü 2. Ailede İletişim ve Etkileşim 3. Ailede Ebeveynler Arası Etkileşim 4. Geliştirdikleri Tutum Tiplerine Göre Ebeveynler 5. Ailede Mutluluk Faktörleri 6. Ailede Ebeveyn Çocuk Etkileşimi 7. Özgüven Aile Bireyleri Etkileşimi 8. Aile İçi Uyumu Olumsuz Etkileyen Faktörler

...

2

. 26 46 .. 64 .. 88 110 . 124 . 142

iii

Önsöz
Sevgili Öğrenciler, Toplumun en küçük ve temel birimi olarak kabul edilen aile, ilk deneyimlerin kazanıldığı, tutum ve davranışların şekillenmeye başlandığı ortam olarak, bireylerin toplumsallaşmasında büyük öneme sahiptir. Çocuklar içinde bulundukları ailelerde, hem toplumsal rollerine hazırlanır hem de kişiliğini bulur. Ailenin işleyişinde önemle üzerinde durulması gereken konulardan birisi de aile bireyleri arasındaki iletişim ve etkileşimdir. Aile içi iletişim; aile üyelerinin birbirlerine sözel ve sözel olmayan davranışları ile verdikleri tepkileri, mesajları kapsar. Aile içinde kurulacak iletişim ve etkileşimi diğerlerinden ayıran en önemli yönü, iletişim ve etkileşimin deriliği ve etkililiğidir. Etkili bir iletişim, aile üyelerinin karşılıklı olarak birbirlerinin düşüncelerini ve duygularını anlamalarının yanı sıra, uyum içinde yaşamalarına ve çocukların gelişmesi için uygun bir ortam oluşmasına katkı sağlayacaktır. İyi bir iletişimin gerçekleştiği aile ortamında çocuklar daha bağımsız bir kişilik geliştirirler. Duygu ve düşüncelerini açıklama özgürlüğü ve alışkanlığı kazanırlar. Aile içi uyumlu etkileşim kitabı, aile içi etkileşim alanını tanımanız, kavramsal bir görüş geliştirmeniz ve aile içinde uyumlu etkileşim gerçekleştirebilmek için gerekli becerilerle donanmanız amacıyla hazırlanmıştır. Bu amaca yönelik olarak kitapta; aile ve yaşam döngüsü, ailede iletişim ve etkileşim, ailede ebeveynler arası etkileşim, geliştirdikleri tutum tiplerine göre ebeveynler, ailede mutluluk faktörleri, ailede ebeveyn çocuk etkileşimi, özgüven ve aile bireyleri etkileşimi, aile içi uyumu olumsuz etkileyen faktörler konularına yer verilmiştir. Bu konular çerçevesinde; iletişimin tanımına ve ögelerine, etkili dinleme ve konuşma becerilerine, iletişim ve etkileşim engellerine, ebeveynlerin evlilik uyumlarına, ebeveynlerin rol model olmalarına, aile uyumunu etkileyen olumlu ve olumsuz faktörlere, aile yapısı ve sağlıklı ailenin özelliklerine, mutluluk, sevgi, güven, benlik algısı ve saygısı kavramlarına yer verilmiştir. Konuları kendi kendinize çalışarak öğrenmenize olanak sağlayacak biçimde, uzaktan eğitim ilkelerine uygun olarak hazırlanmış bu kitaptaki bilgileri daha kolay ve etkili biçimde öğrenebilmeniz için öncelikle ünitelerin baş kısımlarında yer alan amaçlar bölümünü gözden geçiriniz. Ünitelerin içindekiler kısımlarını inceleyiniz. Ünitelerin içine yerleştirilmiş olan soruların ve tartışma önerilerinin gereğini yerine getiriniz. Ünitelere ilişkin metni çalıştıktan sonra ünite sonundaki özeti okuyunuz. Ünitelerin sonundaki değerlendirme sorularını yanıtlayınız. Konuyla ilgili ayrıntılı bilgi için ünitelerin sonlarındaki kaynaklara başvurunuz. Kitaptaki kimi üniteler için çekilen televizyon programlarını izlemeye özen gösteriniz. Kitabın yararlı olmasını umuyor, başarılar diliyorum.

Editör Prof.Dr. M. Bahaddin ACAT

iv

.

Aile yaşam döngüsünü tanımlayabilecek.1 Amaçlarımız Bu üniteyi tamamladıktan sonra. Aile yaşam döngüsü tiplerini açıklayabilecek. Aile yaşam dönemini incelemenin gereğini ve önemini açıklayabilecek bilgi ve becerilere sahip olabilirsiniz. Ailenin önemini açıklayabilecek. Anahtar Kavramlar Aile İletişim Etkileşim Aile Yaşam Döngüsü Ailenin İşlevleri Döngü Tipleri Geleneksel Aile Geleneksel Olmayan Aile Çekirdek Aile İçindekiler Giriş Aile Ailede Etkileşim ve İletişim Ailenin İşlevleri Aile Yaşam Döngüsü Aile Yaşam Döngüsü Modeli Evrimi Aile Yaşam Döngüsü Tipleri Aile Yaşam Döngüsünde Karşılaşılabilecek Olası Aşamalar Aile Yaşam Dönemlerini İncelemenin Gereği ve Önemi Aile Yaşam Dönemlerinin Belirlenmesinde Kullanılan Modeller 2 . Aile kurmanın gerekliliğini açıklayabilecek. Aileyi tanımlayabilecek.

Roller. 3 . Problem çözme. Söz gelimi ev işlerinden bunalan ve yardım isteyen bir annenin çocuğuna “çok sorumsuzsun. aile içinde de uygulanabiliyorsa. Söz gelimi aile içinde suskun olup da aile dışına çıktığında son derece konuşkan olabilen bireylere çok rastlarız. bu bireylere aile içinde suskun kalmaları öğretilmiştir. Ya da o ailenin. çok dağınıksın” yerine “ev işlerinden çok yoruluyorum en azından odanı sen topla” diyebilmesidir. çözüm önerileri sunulup. yani sağlıklı iletişim aile bireylerinin birbirlerine çekinmeden. Aile sisteminin beş temel fonksiyonu bulunmaktadır. Ailenin sıkıntı yaşayan bir üyesinin kendini anlaşılmış hissedebilmesi. Aile içinde iletişimin olabildiğince açık ve direk olması ailenin sağlıklı olduğunu gösterir. aile içi iletişim. ailelerin sorunlara yaklaşımı ve çözüm şekli ile ilgilidir. ailede sözlü ve sözsüz mesajların nasıl ifade edildiği ile ilgilidir. Benzer şekilde arkadaşlarıyla vakit geçirmek isteyen bir ergenin ailesinin bilgisi dâhilinde ama özelini de koruyarak huzurlu vakit geçirebilmesi de sağlıklılığın göstergesidir. maddi yükü kim üstlenecek. harcamaları kim yapacak gibi maddesel problemler ile aile üyelerinin birbirine karşı yaşayabilecekleri olumsuz duyguların çözümü için nasıl bir yöntem izlenecek gibi duygusal problemlerin çözüm yollarını kapsar. Söz gelimi toplumda anne babanın sorumluluğu olarak kabul edilen özellikler. aile içinde rol dağılımı. Aile. uygun şekilde yardım görebileceğini bilmesi ailenin sağlıklı olduğunun bir kanıtıdır. tartışma ortamı açmadan karşıdakini kırmadan ve söyleyen kırılmadan her şeyi uygun bir dille söyleyebilmesidir. Tartışmalar yaşansa bile yine çözüm bulunabileceğini gösterir. aile bireylerinin çoğu zaman otomatik olarak yerine getirdiği davranış kalıplarıdır. Problemler aile bireyleri tarafından tanımlanabiliyor ve konuşulabiliyorsa. Belki de bu nedenle o bireye “suskun kalma” rolü verilmiştir. duygusal karşılık verme ve duygulara dâhil olma/ olabilme ve davranış kontrolüdür. Duygulara dâhil olabilme ve karşılık verebilme.Aile ve Yaşam Döngüsü GİRİŞ Aile her şeyden önce bir sistemdir. Ailede kimin hangi görevi üstlendiğinden aile içindeki sınırların nasıl korunduğuna kadar geniş bir yelpazeyi içerir. bu davranış kalıpları içinde kalabiliyorlarsa ve bu ailenin her bireyi kendi rolünü aksatmadan yerine getirebiliyorsa bu ailedeki rol dağılımının sağlıklı olduğunu gösterir. Söz gelimi yemeği kim pişirecek. anne babalığının. çözümü konusunda ortak karar alınabiliyorsa çözüme uygun davranışlar uygulanıyor ve sonuçları aile içinde kimse suçlanmadan değerlendirilebiliyorsa bu sağlıklı ailenin bir göstergesidir. yani anne-baba. Bütün bunları bireyler aile içinde öğrenirler. düzeni ve özellikleri vardır. Bu fonksiyonlar aile içinde problem çözme. Bu temel fonksiyonlar genel olarak ailelerin sağlıklı ya da sağlıksız oldukları hakkında bilgi verir. çocuk çocukluğunun bilincinde ise. Ama yine de kendine ait bir yapısı. Ailede ondan daha fazla konuşması gerekli olduğu düşünülen bireyler olduğu için. Aile içi iletişim. Aslında açık ve direk iletişim. aile sistemi ancak onlar suskun kaldıklarında bir arada olmaya devam edebilecektir. aile bireylerinin duygusal durumlarına uygun şekilde karşılık verebilmelerini ortak ya da bireysel etkinliklerini paylaşabilmesidir. ailenin çeşitli fonksiyonlarının karşılandığı. aslında bünyesinde barındırdığı bireylerin kişisel özellikleriyle ilişkilidir.

Aile çocuğun ilk sosyal deneyimlerini kazandığı ortamdır. düzeltilebileceğini aile içinde öğrenebilmiş çocukları barındıran ailedir. gelenek ve göreneklerini yansıtan. Aile çocukların gelişiminde yol gösterici ve kuralları öğretici bir rolü başarı ile oynar. etkili ve adaletli bir görev ve sorumluluk paylaşımı ailenin daha iyi yaşam koşullarına kavuşmasında önemli rol oynar. davranışlarını kontrol etmesinde. Bu ünitede aile ve ailenin yaşadığı dönemler ele alınacaktır. Aileyi bir şekilde etkiler.Davranış kontrolü. Dengeli. Üretim ve tüketim faaliyetleri hep birlikte yapılır. AİLE Aileyi anne-baba ve çocuklardan oluşan en küçük toplumsal kurumdur şeklinde tanımlamak mümkündür. Aile içinde sadece anne ve babanın görev ve sorumluklarının olduğu şeklinde bir yaklaşımda bulunmak doğru değildir. sorumluluğun ise kadında olduğu görüntüsü vardır. Gerçekte ise durumun tam olarak ne olduğunu bilmek imkânsızdır. Aile ve ailenin yaşadığı dönemleri bilmek bireyin kendisini planlaması açısından çok önemlidir. Söz gelimi kırsal kesimde. notlarının kendi sorumluluğunda olduğunu. Bir ailedeki kuralları birebir bir başka aileye uygulamak mümkün olmadığı gibi. Kadın ve erkek birbirlerini sevdikleri. Hiçbir zaman gerçek anlamda bir aile olamaz ve zaten en ufak olumsuz bir etkide derhal şekli. çocuğun kendi kendini cezalandırma kararı vermediği aile sağlıklı ailedir. 4 . Kısaca ailenin temelinde sevgi yatar. Ayrıca her ailenin kendisine özgü bir mahremiyeti olduğu için bilmek için çaba harcamak da gereksizdir. hoşgörü ve anlayışın hâkim olduğu bir ailede büyüyen çocuk kendini ve çevresindekileri seven. Yani karnesinde kırık notlar nedeniyle ailesinin kendisine zarar vereceğini düşündüğü için. Bu aşamalar her ailede yaşanır. Aile ister çekirdek isterse geniş aile olsun her durumda bireylerin birbirlerine karşı görev ve sorumlulukları bulunmaktadır. istedikleri için evlenmeye karar verirler. Çocukların da yaşlarına. cinsel kimliğini kazanmasında. Çocuğun doğru ve yanlışı öğrenmesinde. Aileyi içinde bulunduğu toplumun değer yargılarını kültürünü. yapısı bozulur. kişiliklerine ve yeteneklerine göre görev ve sorumluluk yüklenmeleri gerekir. saygı. aynı kuralların olmasını beklemek de mümkün değildir. ayrıca kendi içinde sadece kendine özel bir düzeni olan. ailenin rolü çok büyüktür. Ayrıca aile sosyal yapısı ile çocuk üzerinde mutlak etkili bir kurumdur. Geniş ailede yetkinin erkekte. fiziksel olarak tehlikeli durumlarda psikobiyolojik ihtiyaçların karşılanması noktasında ve aile üyelerinin sosyal kontrole ihtiyacı olduğunda kendini gösterir. Sevginin olmadığı bir aile ancak şeklen bir aile olur. geleneklerin ağır bastığı geniş aile tipi yaygındır. Bu nedenle yukarıda belirtilen durum sadece görüntüdedir. Sonuç olarak. cinsiyetlerine. Zaten aileyi aile yapan unsurların başında aile bireylerinin birbirlerine karşı olan bu görev ve sorumlulukları gelir. Gelişen ve değişen toplum yapısına bağlı olarak aile yapısı da değişmektedir. Ancak genel anlamda bilimsel bir gerçeklikle olaya yaklaşıldığında her aile kendi içerisinde kendine özgü kurallara sahiptir. Bir aileyi oluşturan aile birliğini kuran ve devam ettiren en önemli öge aile bireylerinin birbirlerine duydukları karşılıklı sevgidir. Bu tip ailelerde görünürde erkek egemendir. Aile düzeni büyüklerin deneyimlerine dayalı kararları doğrultusunda kurulur ve sürdürülür. Bu nedenle bu üniteyi çok dikkatle okuyunuz. Sevginin olmadığı bir yerde aileden söz edilemez. Çocuk sevgisini yaşamak için de annebaba olmanın çok ağır sorumluluğunu hiç yüksünmeden üzerlerine alırlar. gerekli olan durumlarda esneklik gösterebilen ve değişime ayak uydurabilen aileler sağlıklı ailelerdir. dağılır ve parçalanır. çevresiyle iletişim içerisinde bulunan bir kurum olarak tanımlamak mümkündür. Her aile özgündür. Sevgi. Ancak aile ister sağlıklı isterse sağlıksız olsun kurulduğu andan itibaren çözülmesine kadar belirli aşamalardan geçer. Ne çok katı ve değiştirilemez ne de tamamen boş vermiş ya da kaotik davranışlar yerine yeterince esnek ve duruma uygun davranışlar gösterebilmesi ailenin sağlıklı olduğunu gösterir. Eşler çocuk eğitimi konusunda tek söz sahibi olmayı arzu etmelerine karşın birçok durumda bu arzuları gerçekleşmeyebilir. Öte yandan toplumsal eğitim sonucu oluşan çekirdek ailede ise sorumlulukların tamamının. Sevgiyle büyüyen bireylerin ruh sağlıkları yerinde olur. genellikle. bu beş fonksiyonda en azından ortalama ve daha üstünde bir denge tutturmuş. Sağlıklı aile cezalandırılacağını bildiği halde. Hızlı kentleşme ve endüstri alanındaki gelişim aile yapısında değişim ortaya çıkarmıştır. Bunlardan ayrı olarak ailenin yasalarla belirlenmiş görev ve sorumlulukları da bulunmaktadır. bütün aile bireyleri arasında paylaşılmış olduğu görüntüsü vardır.

bu durumun bir anlamı vardır. Aileyi oluşturan bireylerin. Bu konularda ev idaresi programı içerisinde daha ayrıntılı bilgiler verildiğinden burada söz konusu alt başlıklara kısaca değinilmekle yetinilecektir. kişiliğini geliştirmesini. Bir ailede bireylerin özel durumları sağlık sorunları olabilir. Bu durum tıpkı aynı vücutta bulunan organlara benzer. madde kullanımı. Açık ve etkin iletişim mutlu ve huzurlu ailelerin ortak özelliğidir. karşılıklı anlayış ve işbirliği. Söz konusu bu yaptırım gücü. aile üyeleri arasında yetki kullanımı ortaya çıkar. bireyin kendine güvenmesini. Öte yandan yanlış iletişim ve etkileşim veya yetersiz iletişim bir ailede sorunlara yol açan nedenlerin başında gelir. düşmanlık duyguları. Söz gelimi yan yana iki insan. çatışma çözümü. Aile birliğindeki çökme ve çözülmelerin artması toplumsal sorunları da çoğaltır. ilişki ağı. evlilik ya da evlat edinme aracılığı ile bağlı olan bireylerin oluşturduğu bir sistemdir. Aslında pratikte iletişimin olmadığı herhangi bir an bile yoktur. Aile birbirleriyle kan. ikmal ve iaşesi. kimlik kazanmasını. aileyi oluşturan bireylerin aile adına verilen kararlara katılması da sağlıklı bir aile için bir diğer önemli husustur. aile üyelerinin sağlık durumuna göre şekillenir. depresyon. Bu özel durumlar sağlık sorunlarının dışında. Aile bireylerinin karşılıklı açık ve net bir şekilde birbirleri ile konuşmak yerine. sosyo ekonomik durumuna. çocuk ve toplum açısından hem önemli hem de birleştirici rol oynar. ortak düşünceler. Ailede etkileşim ve iletişim konusunda. Ailenin özellikleri. coğrafik yerleşimine. Psikososyal yönden gelişen bireyin en çok etkileşime uğradığı yer aile üyeleri arasındaki ilişkiler ve aile ortamıdır. Öte yandan iletişimin olmadığı ailelerde. sağlık ihtiyaçları. birbiri için fedakârlık. sosyal faaliyetleri. Bu sıkıntılar arasında. Yetki kısaca aile içindeki bir bireyin. endişe ve huzursuzluklar. Bir ailede etkileşim oldukça önemli bir konudur. anında diğer organların ritmini. denge kurma. birliktelik. işleyişini ve fonksiyonelliğini etkiler. Bu durumu öğrenir kabullenir. birbirleri ile kısa sözlerle ya da jest ve mimikler ile iletişim kurma yolunu seçmeleri çoğu kez aksamalara neden olur ve aileyi çok olumsuz etkiler. Uyumlu ve özgür bir aile içinde dengeli ve tutarlı ilişkilerle büyüyen çocuk. büyüklüğüne. kendine ve diğer bireylere sevgi duymasını. Bu tip ailelerde zamanla bireylerde değişik sıkıntılar oluşmaya başlar. Bu ortak yan ise bireylerin. şekline. fakirlik. Böylece ailede karşılıklı güven ortamı kurulur ve bu güven ortamının devamı sağlanır. Organizmayı oluşturan organların birinde görülen arıza. duygu ve düşüncelerini rahat ifade edemedikleri.kendisi ve yaşamla barışık. Bu nedenle aile. Aile bireyleri arasında yaşanan bu ilişkiler. Böyle bir durumda her birey makul derecede. geleceğe güven ile bakma gibi durumlar olağandır. Bir ailede normal iletişim ve etkileşimi engelleyen durumları ise şu şekilde sıralamak mümkündür: 5 . Bir ailede. ailedeki diğer bir bireyin ya da bireylerin tutum ve davranışını değiştirme gücüne sahip olması şeklinde tanımlanabilir. sosyal beceriler edinmesini ve nihayet topluma uyum sağlamasını olanaklı hale getirir. kültürel arka planına. birbirine karşı samimiyet ve sevgi. herkesin kendi dünyasında yaşadığı bir aile yapısında ise sağlıklı bir yapıdan söz etmek oldukça zordur. Aile yaşayan bir organizma gibidir. Genel bir kural olarak ailenin ihtiyaçlarını yani ailenin maddi ihtiyaçları. aileyi oluşturan bireyler birbirinden etkilenir. özgüveni yüksek bir birey olarak yetişir. aynı zamanda kültürel ve toplumsal değerlerinde etkisi altındadır. iyi niyet. bir birey olarak yetişkin yaşamına ulaşabilir. saygı oluşturma gibi alt başlıklarda incelemek mümkündür. kim olduklarını ve nasıl bir kişi haline geldiklerini aile içinde öğrenmeleridir. özürlü üyenin varlığı gibi olması hiçbir şekilde arzulanmayan ama hayatın bir gerçeği olarak herkesin karşılaşabileceği durumlar olabilir. Bu gibi özel durumlar o ailenin bireyinden başlayarak tüm aileyi etkiler. Bir ailede bireylerin duygu ve düşüncelerini rahat bir şekilde ifade edebiliyor olmaları o ailenin iletişim ve etkileşim açısından sağlıklı bir yapıda olduğunun kanıtı sayılır. Dünya üzerindeki bütün aileler az ya da çok farklılıklar ile birbirlerinden ayrılırlar. hiç konuşmasalar bile. Genel olarak aileyi anlatınız. vb ihtiyaçlarını karşılayan üyenin yetkisi yani bir başka anlatımla yaptırım gücü daha fazladır. suçluluk hisleri gibi duygular en çok görülenlerdir. aileyi oluşturan diğer bireylerin ihtiyaç ve isteklerine saygı göstermek durumunda kalır. AİLEDE ETKİLEŞİM VE İLETİŞİM Ailedeki etkileşimleri ise esneklik. Buna karşılık herkesin kendini rahatça ifade edebildiği ailelerde ise bunun tam tersi olarak. Ancak bir tek noktada bütün aileler birleşirler yani bir tek noktada ortak yanları vardır.

derinlemesine konuşmadan kaçınma konuları yüzeysel konuşmalar ile geçiştirme. sağlıksız ailelerdir. Genel olarak bakıldığında. Sorulan soruları cevapsız bırakma ya da kısa cevaplar ile geçiştirme. ailenin psikolojik ve duygusal gücünü oluşturan. düşüncelerini yorumlama ve tahmin yürütme. Emir verme. arabulucu. Samimiyetten uzak kalma. Özveriyi devamlı karşı taraftan bekleme. Bir grubun ideal bir şekilde tüm işlevlerini yerine getirebilmesi. Yapay ilgi gösterme. aile fertlerinin işlevselliklerini sürdürdükleri organizasyonların taleplerini karşılamada onlara yardımcı olmak.• • • • • • • • • • • • • • • • • • Aileyi ve bireyleri ilgilendiren konular üzerinde. Ortak çalışmalara gereken önemi vermeme. karşılıklı saygı ve işbirliğine büyük önem verilmekte olduğu kolaylıkla görülmektedir. Din eğitimi vermek. aile işlevlerinde aile içi iletişime. Karşıdakine kendini ifade etme imkânı tanımama. eleştirme. ailenin asıl görevlerinin üyelerinin kapasitelerini geliştirmek. yersiz şüphe ve tereddüt gösterme. küçük düşürmeye çalışma. Aile üyelerinin birbirini korumasına yönelik ortamı hazırlamak. karşı tarafın hareketlerini. Küçük hataları çok abartma. dış dünya 6 . fikirlere değer vermeme. yalan söyleme. grubun iç dinamiğine bağlı olduğu kadar. Geçmişteki üzücü ve tatsız olayları yerli yersiz sık sık gündeme getirme. ailenin refahı için gerekli olan fiziksel ve ruhsal çevreyi oluşturarak üyelerin doyum sağlamasını temin etmek olarak sıralanabilir. İşlevlerini bir bütünlük ve beraberlik içinde yerine getiremeyen aileler. çocukların sosyalleşmelerini sağlamak. Bireyler üzerinde söz ile baskı kurmaya çalışma. Sık sık öneride bulunma veya kişisel düşünceleri kabule zorlama. Bunları şu şekilde sıralamak mümkündür. uyumlu ve devamlılığı gerekli olan duyguları ortaya çıkarır. Abartılı bir şekilde onaylama veya reddetme. istikrarlı. Çocukların eğitimini planlamak. rol ve ilişkiler. kolaylaştırıcı. Statü sağlamak. Aşırı soru sorma. Alay etme. • • • • • • • Ekonomik ihtiyaçları karşılamak. Suçlama. tehdit etme. uyum sağlayıcı ve birbirlerinden farklı yetenek ve potansiyele sahip bireyler için koruyucu bir sistem olarak görüldüğünde. AİLENİN İŞLEVLERİ Ailenin işlevlerini yedi grup altında toplamak mümkündür. Ailede etkileşim ve iletişim hakkında bilgi veriniz. Konuşmaya ve açıklama yapılmasına gerek duymadan. olumsuz değerlendirmeler yapma. Ailenin işlevleri. Ailedeki işlevler. Olayların olumsuz yönlerini çıkarmaya çalışma. Karşılıklı sevgi ortamı oluşturmak gibi işlevlerdir. Boş zaman faaliyetlerini gerçekleştirmek.

Yani bir aile kurulur gelişir yaşamını devam ettirirken üzerine düşen görevleri yerine getirir nihayet ömrünü tamamlar ve tarihe karışır. rekreasyon alanında boş zaman etkinliklerinin düzenlenmesi. duygu. Sağlıklı aile göstergeleri olarak. ailenin bütünlüğünün korunması ve geliştirilmesi. geçişin başarılı olmasını sağlar. belirli bir süre. toplumdaki hizmet ve olanaklarına. ekonomik alanda aile gelirinin yasal ve ahlaki alandan ayrılmadan artırılması. kuralların ve karar verme süreçlerinin öğretilmesi. yaşam düzeyini artırarak sürdürmeye dönük gayret gösterilmesi bu anlamda ailenin yiyecek. işbirliği. duygusal bağlanmanın derecesinin ayarlanması. karşılıklı saygı. Ailenin işlevlerine ilişkin olarak yukarıda ana hatları ile verilen kavramlardan birisi olan geçiş dönemleri kimlik çatışmalarını yeniden ortaya çıkarır. Beklenen değişimlere ailenin hazırlanması. her ailede görülen. yeni rollere ve stres altında değişen sorumluluklara uyum sağlama kapasitesinin artırılması. Geçişin zamanlaması önemlidir. bir ailede ve yaşamda bireyin oynayabileceği rollerin anlatılması.ani de olabilir. bireyin kendisine saygısı. sosyalleşme alanında kişilerarası ilişkilerin. Rol gerilimi kısaca ailede bireyin rolünün gereğini yapmakta güçlük çekmesi demektir. arkadaşlar. roller netleştirilerek ve roller üzerinde fikir birliği sağlanarak ve nihayet rollerin gerekleri belirli aralıklarla yeniden gözden geçirilerek daha kolay aşılabilir. çevreye tepki vermedeki değişim becerisinin geliştirilmesi. Öte yandan aile içi ilişkiler ve dinamikler çok büyük önem taşır. eğitim alanında çocukların ilgi ve yeteneklerine uygun meslek seçiminin sağlanması. bakım vb ihtiyaçlarının giderilmesi çalışmaları. duygusal bağ. eğitim düzeyinin artırılması. uyum sağlayabilme yeteneğinin kazandırılması ve geliştirilmesi. geçişi başarı ile sağlayan aileler örnek alınarak. zaman. anlaşma ve uzlaşma biçimlerinin anlatılması ve öğretilmesi. Söz konusu bu kavramlar sayesinde aile bireyleri birbirleri ile kaynaşmakta ve birbirlerine sıkı sıkıya bağlanmaktadırlar. Çünkü bunların olumlu veya olumsuz olması ailenin işlevlerini yerine getirmesinde veya getirmemesinde belirleyici olmaktadır. ritüellerden yararlanarak yani gelenek ve göreneklere bakarak.yavaş olabildiği gibi. Sağlıksız ailenin temelinde birbiri ile anlaşamayan. AİLE YAŞAM DÖNGÜSÜ Dünya üzerinde bulunan her şeyin olduğu gibi ailenin de bir ömrü vardır. Geçişler genellikle fark edilirler ya da önceden bilinirler. eve. güç kullanımı ve paylaşımının öğretilmesi. her aile üyesinin denediği bağımsızlık ve özgürlük ile ilgili etkinliklerin düzeyinin otokontrolünün sağlanması. beklenmedik yani kriz şeklinde. mekan kullanımının. yaşamı. aralarında iyi bir iletişim ve etkileşim kuramamış olan eşlerin bulunması söz konusudur.ile ilişkilerine de bağlıdır. Bu durumda yani rolünü gerçekleştirmede güçlük çeken bireylerin varlığında aile geçişlerde daha büyük sorunlar yaşar. duygusal bağların. geçiş dönemlerinde kültürün bulduğu çözümlerden. Bir ailenin işlevleri daha yakından incelendiğinde belli bazı kavramların öne çıktığı görülmektedir. çocuklara ve yakın dostlara karşı sorumlu davranma gibi öğeler ön plana çıkmaktadır. sosyal becerilerin kurulması ve geliştirilmesi. bireyin bireysel kimlik kazanması. Söz konusu bu kavramları kısaca ve ana hatları ile. Ailede geçiş olduğunda rol gerilimi konusu daha fazla önem kazanır. bir başka 7 . Geçiş beklendik yani normatif . bir üyenin eksilmesi. üyelerden birinin hastalanması gibi herhangi bir değişikliğin aile ilişkilerinde ortaya çıkaracak yeni düzenlemelere aile bireylerinin hazırlanması şeklinde sıralamak mümkündür. farklı ego ideallerine sahip olan. Öngörülemez hızlı ve dramatik değişimler ise çoğu kez ailede bir krize neden olurlar ve yine çoğu kez ailede böyle bir dönemin arkasından bir stabilizasyon yani durgunluk dönemi gelir. Bir ailenin yaşamında kilometre taşları olarak adlandırabileceğimiz noktalar ile başlayıp. aile üyelerinin genetik özelliklerine. içinde bulunulan ortama uyum sağlayabilme becerisinin verilmesi. Bu kavramlar aslında aileyi aile yapan kavramlardır. Ailenin sağlıklı veya sağlıksız olması sosyo-ekonomik özelliklerine. Aile kuruluşundan itibaren yaşamı süresince bazı belirli dönemlerden geçer. aileye yeni bir üyenin gelmesi. aile içi ilişkilerin dinamik yapısına bağlıdır. Ailenin işlevlerini sıralayınız. çünkü kimlik aile içindeki rolle yakından ilişkilidir. ilgiler ile ilgili beceri ve bilgilerin verilmesi. işbirliği kurmanın. Rol gerilimi. kişiliklerine. barınma. duyguların ifadelerin sınırlarının belirlenmesi.

Ekonomik bağımsızlığını sağlamış yeni evliler. 6. Söz gelimi aynı adı taşıyan bir dönem. Bu genel özellikler her ailede ailenin yapısına özelliklerine bağlı olarak özel önem kazanır. Yeni bir aile oluşturmaya hazırlık.Üniversite çağında çocuğu olan. 5.Çocuksuzlar ve yeni çocuklular. Aile yaşam döngüsü olarak adlandırılan söz konusu bu dönemleri kısaca evlilik.Bir veya daha fazla çocuğu olan çiftler. Kazandığı bu özel öneme dayalı olarak da süresi azalır ya da uzar. okuldan mezuniyet işe ya da daha ileri eğitime başlama. 2. çocukların evden ayrılması. Cowles ve Tough 4 aşama Loomis 4 aşama . 2.Yaşlı aileler 1.İlköğretim ve lise çağında çocuğu olan. Aile bu krizden başarı ile çıkarsa çok güzel bir deneyim kazanmış olur. 4. • Döngünün her aşamasında aile çeşitli sorunlarla yüz yüze gelir. 3. İşte bir ailenin kuruluş hatta bazen kuruluş hazırlıkları aşamasından başlayarak ailenin yaşamını tamamladığı döneme kadar geçen süre içerisinde yaşadığı ve her ailede o ailenin özelliklerine bağlı olarak süresi.Kendine yetmeyi öğrenmiş çocuğu olan çiftler. 4. 3. Aile bu durumda ortaya çıkan krizle uğraşmak zorunda kalır. farklı görevler yüklenirler ve üzerlerine düşeni yapmaya çalışırlar. 2. kimi aileler. Bunun dışında o aile için kazandığı anlam farklılaşır. Bu gayret ona yeni beceriler kazandırır. güçlenir. eşlerin ölümüne kadar geçen bu süreçte. Zimmerman ve Galphin 4 aşama Kirkpatrick. bir aile için çok anlamlı önemli ve o aile için yaşamsal değeri olabilirken bir başka aile için son derece sıradan bir dönem olarak kalabilir. 3. Küçük çocuklu aileler. “yaşam döngüsü” olarak isimlendiren bu evreleri tamamlayabilir. Aileden ayrılan çocuklar. Tablo 1. Evden ayrılış. 4. Aile bu yeni duruma uyum sağlayamazsa kriz yaşanır. aile bireyleri her aşamada farklı roller. Söz konusu bu dönemlerin her birinin kendine özgü özellikleri vardır. 2. Yani aile birliği.14-36 yaş arası çocuğa sahip büyük çocuklular. kurulduktan sonra çeşitli evrelerden geçerlerken. farklı sorumluluklar.Yaşlı çiftler 1. 4.dönemin kilometre taşına kadar devam eden bu dönemler hemen her ailede birkaç istisna dışında mutlaka yaşanır. okul yılları ve adölesan dönem. Geç hayatı olan aileler 1. Genelde ailenin özelde aile bireylerinin bu dönemlerde yaşadıklarına bağlı olarak oluşan ve oluşabilecek muhtemel durumlar aşağıda belirtilmiştir. Aksi durumda aile yaşam döngüsünü tamamlayamadan süreç bitebilir. O nedenle var gücü ile bu sorunları çözmeye uğraşır. Üzerlerine düşen görevleri yerine getirirken farklı ilişkiler kurmak zorunda kalırlar ve kendilerini sürekli olarak bir değişimin içerisinde bulurlar. • Aile yaşam döngüsü çeşitli yazarlara göre farklı sayıda döneme ayrılarak incelenmektedir. 3. Evliliğin başlamasından. Aileyi güçlendirir. Yetişkin çocuklu aileler. kimileri ise tamamlayamaz. Yaşamını devam ettirebilmek için bu sorunları çözmek zorundadır. Çeşitli yazarların aile yaşam döngüsüne ilişkin belirledikleri dönem sayıları ve bu dönemlere verdikleri isimler bu konuda daha iyi bir fikir sahibi olabilmek ve karşılaştırmalı olarak kolaylıkla görebilmek için tablo 1’de gösterilmiştir. Değişimin gerektirdiği farklı aşamalara bağlı olarak değişik deneyimler yaşarlar.1: Aile Yaşam Döngüsü Aşamaları Belirleme Araştırmaları Özet Tablosu Araştırmacı Caret ve McGoldrick Aşama sayısı 6 aşama Temel aşamalar 1.Yaşlı aileler 8 Sorokin. önemi ve ailenin yaşamında oynadığı rolü değişebilen dönmeler “aile yaşam döngüsü” kavramı adı altında incelenir. çocukların doğumu. dulluk gibi kavramlar altında incelemek mümkündür. emeklilik.Küçük çocuklular.Okul öncesi çocuklu.

2.Çocuksuzluk. 2.Yetişkinlik çağında çocuğu olan aileler.(2009)’dan derlenmiştir.Yalnız yaşayan ve emekli 1.Okul çağında çocuğu olan aileler. 4. 5. 7.Evde çocuğu kalmamış aile reisinin hala çalıştığı yuvalar.Tüm çocukları evden ayrılmış orta yaşlı aileler. 6. 7.) aileler. 7. 6.Bebekli aileler.Evde çocuğun olmadığı dönem arkadaşlık. 3. 10.Evlilik bağı olmaksızın birlikte yaşayanlar.Çocuksuz genç boşanmışlar.Bekârlık. 8.Yeni evliler.Son çocuğun aileye katılmasıyla gelen istikrar.Evden ayrılmış çocukların geri döndüğü (boşanma.Okul çağında çocuğu olanlar.Küçük çocuklu yuva.Emekli oluncaya kadar orta yaşlı aileler.Dulluk (Rodgers bazı aşamaları kendi içinde de aşamalarına bölerek toplamda 23 aşamalı bir döngüyü esas almıştır).Yaşlı aileler. 2. İlk çocuktan son çocuğun doğumuna kadar genişleme. 3. 9. 8.Yalnız yaşayan ve çalışan.Büyük çocuklu yuva. 6.Okul öncesi çocuğu olanlar. 4.Emeklilik 1.Üniversite çağında çocuğu olanlar. 3. 3. 6. 5. 2. 4. (Yazarlar.Eşlerden birinin ölümü 1. 9. 4.Bebekliler. 7.Okul öncesi çocuğu olan aileler. 2. 4. 5. 5.Lise çağında çocuğu olanlar. 7. 9. 9 .Çocukların evden ayrılmasıyla başlayan küçülme.Yeni evli çocuksuz çiftler. 7.Evden ayrılmış çocuğu olan yuvalar. 2. 3. diğerlerinin eksiklerini tamamlayacak şekilde sırasız saymaktadırlar.Aile reisinin de emekli olduğu yuvalar. 3.Son çocuğun doğumu. 8. 6. 10. 5.Geç evlenmiş çiftler.İlköğretim çağında çocuğu olanlar. 7.İlk çocuğun doğumu.Genç ve orta yaştaki evlenmemişler.Bigelow 7 aşama Glick 7 aşama Duvall ve Hill 7 aşama Rodgers 10 aşama Wells ve Gubar 9 aşama Duvall 8 aşama Schiffman ve Kanuk 10 aşama 1. 4.Emeklilikten ölüme kadar yaşlı aileler 1.Kuruluş.İlk çocuğun evlenmesi. 6.Çocuklu genç boşanmışlar. 5.Çocuksuz evliler.Son çocuğun evlenmesi.Eşi ölmüş dullar.) Kaynak: Özdemir ve ark.İlk çocuğu geç olan çiftler.Okul çağı.Çocuksuz-yeni aileler. 1. 5. ekonomik nedenler vs.Çiftlerden birinin ölümü. 4. Çiftlerden diğerinin de ölümü 1.İlkinden sonuncusuna çocukların evden ayrılması. yaşam dönemlerini birbiri peşi sıra gelecek şekilde değil. 6.Genç yetişkin aileler.Okul öncesi ve yeni çocuklular.Geri dönen çocuğu olanlar. 2.Ayrılan çocuğu olan aileler.Çocuklu orta yaşlı boşanmışlar. 8.İlk evlenme. 3.Ergenlik döneminde çocuğu olanlar.

yaşam aşamalarından etkilenir. daha yaşlı ve daha genç aileler ile akrabalık bağlarının kurulması Eş kaybının yaşanması ve yalnız yaşama alışma Aile evinin kapatılması veya yaşlılığa uyarlanması Emekliliğe uyum 6.Orta yaşlı ebeveyn 8. Aile Yaşam Döngüsünün Aşamaları ve Bu Aşamalara Eşlik Eden Gelişimsel Görevler Aile yaşam döngüsünü daha iyi anlayabilmek açısından evreleri tablo haline getirilerek Tablo 2’de verilmiştir. bu model tipik olarak bağımsız / oluşum aşaması ile başlar ve bir çözülme aşaması ile son bulur. Tablo 1. bebeği benimseme uyum sağlama. askere gönderilmeleri. 2007’ den uyarlanmıştır.hala.dayı.Yukarıda kısaca anlatıldığı gibi her ailenin bu evreleri belirtilen sıra ile yaşaması ve tamamlaması söz konusu olmayabilir.Çocuk sahibi olma 3. Ya da bu çemberi tamamlayamabilir. Bazı evreleri hiç yaşama şansı olmadan bir başka evreye atlayabilir. evlilik.Okul öncesi dönem 4. ve 4. ikinci baharın başlaması. Bu iki uç arasındaki aşamalar değişkenler tarafından belirlenen.Ebeveynin yaşlanması Kaynak: Tuğlu ve Öztürk Şahin. Bu modellerin her biri.Ergenlik Karı –anne Koca – baba Bebek (ler) Karı –anne Koca – baba Çocuk (lar) Karı –anne Koca – baba Çocuk (lar) Karı –anne Koca – baba Çocuk (lar) Karı –anne(nine) Koca – baba(dede) Çocuk(lar) (amca. gelişimini üstlenme Ebeveyn ve bebek için uygun ev ortamını oluşturma Okul öncesi çocuğun gelişim ihtiyaçlarına uyum Ebeveynin enerjisinin tükenmesi ve mahremiyet kaybıyla baş etmeleri Okul çağı ailelerine uyum Çocukların eğitimlerini sağlama Ergen çocukların özgürlük ve sorumluluk dengesini kurma Ebeveynin yaşlanması nedeni ile ebeveyn sonrası yaşamın planlanması Büyüyen çocukların geleneklere göre hayata hazırlanması. 10 . evreleri aynı zamanda ikinci kez yeniden ilkinden daha değişik olarak yaşarlar.Evlenme Ailenin durumu Karı . Birçok aile bu evrelerden sadece bir kısmını yaşar. ele karışma Evlilik ilişkisinin yeniden kurulması. Ya da boşanmış kadın ve erkekler çocukları varsa ve tekrar evlenirlerse tablodaki 1. evliliğe hazırlık. yaşam döngüsü kavramına eşsiz bir yaklaşım sunmaktadır.2: Aile Yaşam Döngüsünün Aşamaları ve Bu Aşamalara Eşlik Eden Gelişimsel Görevler Aşamalar 1. Her model için değişik aşamaların sayısının ve açıklamasının farklı olması büyük olasılıkla yaşam aşamalarını belirleyen değişkenlerin farklı uygulamalarından kaynaklanmaktadır. Örneğin bir çocuk yetişkinliğe geçtiğinde de ebeveyniyle ölene kadar aynı evi paylaşabilir.Okul çağı 5. AİLE YAŞAM DÖNGÜSÜ MODELİ EVRİMİ Aile yaşam döngüsü aşamaları alışılmış bir model olarak tasvir edilmektedir.teyze) Karı –anne(nine) Koca – baba(dede) Karı –anne(nine) Koca – baba(dede) Dul anne/baba Gelişimsel Görevler Uyumlu bir evlilik ilişkisi oluşturma Evliliği düzene koyma Akraba ağına katılma benimseme benimsenme Gebeliğe hazırlanma ebeveynlik sözü Bebek sahibi olma.Koca 2. işe başlatılmaları. Daha önce kurulduğu gibi.Cocukların büyümesi 7. Daha öncede belirtildiği gibi çeşitli yazarlar tarafından ortaya konmuş çok sayıda aile yaşam döngüsü modelleri geliştirilmiştir. Aile yaşam döngüsü nedir? Kısaca bilgi veriniz.

Ancak bir 'geri dönüşüm' olduğu hiçbir şekilde bildirilmeden bazı eski aşamalarına geri dönebilir. Kuruluş: Bu dönem evlilikle başlar ve ilk çocuğun doğumuna kadar devam eder. Adler sevginin dostça işbirliği olduğunu söyler.AİLE YAŞAM DÖNGÜSÜ TİPLERİ Aile yaşam döngüsü “bağımsızlığı” ile başlangıç aşamalarında bir “seriyi” veya “oluşumu” ve “çözünme” ya da “sonuçlandırılma” ile de emekliliği kapsamaktadır. etnik köken. ailedeki sorumlulukları paylaşmaları ve problemleri çözme yolları da oldukça önemlidir. 6. geniş aileyi (çekirdek aile ve onlarla birlikte ikamet eden en az bir büyükbaba) göz ardı eder. Duvall. Geleneksel aile yaşam döngüsü üç farklı aile tipinden ikisini içermektedir. Özellikle boşanmalar 11 . Ayrıca eşlerin ortak kararlar almaları. 3. • Araştırmalar hangi ilkenin daha çok uygulandığını ortaya koyamamıştır. Bireyin ne zaman evlendiği doğrultusunda toplumun belirlediği belirli bir zaman bile vardır. Eş seçimi konusunda başka bir sorunda neden evlenildiği sorunudur. Bu dönemde eşlerin birbirini mutlu edecek yaşam biçimini bulmaları cinsel etkileşim örüntülerini keşfetmeleri en önemli görevleri arasındadır. 5. çiftin birbirleriyle. Evli çift (çocuk yok) Çocuklu aile (en büyük çocuk 30 aylık) Okul öncesi çocuğu olan aile (en büyük çocuk 30 ay – 6 yaşında) Okul çağında çocukları olan aile (en büyük çocuk 6 – 13 yaşında) Ergen çocukları olan aile (en büyük çocuk 13 – 20 yaşında) Genç erişkenler yetiştiren aile (ilk çocuğun evi terk etmesinden sonuncuya kadar) Orta yaşta anne – baba boşalmasından emekliliğe kadar) (yuvanın eşin Üyeleri yaşlı aile (her iki emekliliğinden ölümlerine kadar) (0) Evlilik öncesi: Bu dönemde iki sorun izlenir. Bu ilke karşıtların birbirini çektiği gerçeğine dayanır. 1. Psikolojik gelişim. Bu yeni rolde. aile birliğinin kurulması ile güçlenen ve zamanla zayıflayan ve nihayet temel birimin dağılması ile sona eren kodlanmış bir seriyi takip eder. Geleneksel modellerde bir aşamadan diğerine geçişler birbirini takip eder. Eş seçiminde benzerlik ve bütünlük ilkesi olmak üzere iki tane ilke vardır: • Benzerlik ilkesi: Sınırlı bir bireyler gurubu içinde. ana babalarıyla ve bir bütün olarak toplumla olan ilişkileri görülür. din. ırk. yeni evli bir çifti (kocası ve eşi) ve çekirdek aileyi (eş ve bir veya daha fazla çocuk) içerirken. Yani. eğitim ve kişilik benzerliğine dayanılarak seçim yapılır. 4. yaş. Fakat toplumsallaşma sürecindeki daha az çatışmanın yaşanması ve anne – baba isteği gibi nedenlerden dolayı benzerlik ilkesinin daha çok uygulanabilir nitelikte olduğu söylenebilir. Bunlar “eş seçimi“ ve “sevgi ilişkisi” dir. her iki tarafında birbirlerinin çıkarlarını düşünmek ve toplumla birlikte uyum içerisinde hareket etmenin gerekliliğini belirtir. Evliliğin ilk yılları oldukça zorlu yıllardır ve bu konularda başarısızlıklar olduğu takdirde boşanmalar olmaya başlar. 8. sınıf. ailede yaşam döngüsünü sekiz aşamada ele almıştır: 1. Bu ilke benzerlerin birbirini çektiği gerçeği üzerine kuruludur. evliliğe ilerleyen. Bütünlük ilkesi: Eşlerin özellikle kişilik açısından farklı ve tamamlayıcı özellikleri nedeniyle seçildiğini savunur. cinsel çekim ve aşk gibi etkenler evliliği çağrıştırır. Sosyolog Reuben Hill dokuz dönüm noktası saptamıştır. Geleneksel aile yaşam döngüsü: Geleneksel aile yaşam döngüsü bekârlık aşaması ile başlayan. 2. Adler karşılaşılan sorunlarla başa çıkmak. Aile yaşam döngüsünü geleneksel ve geleneksel olmayan yani çağdaş olarak iki gruba ayırarak incelemek mümkündür. 7. Evlilikle beraber bekârlık rollerinden evli çift rolüne geçilir.

Resmi ilişki: İlişki çok azdır. Böylece çocuklar annelerine karşı düşman olabilmektedirler. gebeliğe karşı olumsuz tutumları. Yetişkin çocuk ya da çocukların sorunları aileyi oldukça fazla meşgul eder. bununla beraber sigara. Vekil anababa ilişkisi: Ölüm. Ayrıca ailenin harcamalarının çok arttığı bir dönemdir. Aile ise ekonomik yönden kendini hazırlamıştır. Aile özellikle yetişkin çocuklarının olağan harcamalarını karşılamada zorlanır.evliliğin ikinci ve dördüncü yılları dolaylarında fazladır. rol değişimlerini kabul edilmemek. Hofmann. Yeni ana babalar: Bu dönem gebelik ve ilk çocuğun doğumuyla başlar ve eşlerin anne ve babalığa doğru rol geçişi söz konusudur. Okul öncesi aile: ailedeki çocuk 3 ila 6 yaşları arasındadır. 2. Anne. 6. 8. anne-çocuk ilişkisinde ne gibi etkilerinin olacağını araştırmıştır. kötü evlilik gibi nedenler değil de henüz anne-baba olma yolunda eşlerin yeterli bir hazırlığa sahip olmamalarıdır.babalığa ilişkin yetersiz duygular ve bebek ile ilgili deneyim eksikliğidir. Neugarten ve Weinstein beş tür anne-babalık biçimi saptamıştır. annenin çalışmasını. Le Mosters evliliğin bu dönemini incelemiş ailenin %83 ünde ilk çocuğun doğumu ile beraber bunalım yaşadıklarını belirtmiştir. Buraya kadar eşler ilişkilerini oluşturmuştur. Bu sorunlar aile ve çocukta bunalımlara yol açabilir. Ailenin oldukça aktif olduğu bir dönemdir. anne. Bu dönemde karşılaşılan sorunların başında çiftlerin yaşlanan anne ve babalarına bakmalarıdır. Fakat bunun nedenini kişilik uyumsuzluğu. 5. 4. Yerleştirme yeri olarak aile: Çocuklar bu dönemde evlenirler ve evden ayrı yaşamaya başlarlar. babalar torunlarıyla sadece sevmek için ilgilenirler. Evliliğin ilk yılları gibi 40-45 yaşları arası da boşanmaların en çok olduğu dönemdir. Ergen ailelerin kurallarını sınamaya başlar. Buda kızgınlık ve kıskançlığa neden olabilir. sadece belli günlerde buluşmayla sınırlı kalır. Birdwilsell ise sorunun. Bu zaman annenin menopoz sıkıntılarına rastlar. Bu biyolojik değişim “ boş yuva “ olgusu ile de birleşince anneler için bunalım başlar. Ergen ve aile için oldukça zor bir dönemdir. Anne babalarının ölümün beraberinde getirdiği duygularla başa çıkma sorunları gelir. işlerini sevmeyen anneler ise çocuklarıyla daha az ilgilenmektedirler. Bu dönemde çalışan anne tekrar işe döner. Çocukların yetişmesi konusunda anne-babalar çocukla etkileşim içerisinde büyürler. Anne-baba birbiriyle olan ilişkileri sürdürürken. Çalışan işlerini seven anneler çocuklarına daha iyi davranmalarına karşın. Fakat aileye üçüncü bir kişi olan bebeğin katılması eski dengeyi bozabilir. 3. boşanma gibi nedenlerden torunlara bakmayı içerir. Toplumsallaşma süreci içerisinde anne-babalar çocuklarına toplumun kurallarını ve değerlerini öğretirken aynı zamanda çocukları tarafından da toplumsallaştırılırlar. Bu dönemdeki konular çocuklar için okul. Genç yetişkinli aile: İlk çocuk 22 yaşında ya da daha büyüktür. onların bakımıyla ilgilenmezler. Bir başka sorunda anne-babaların. Bu çalışmadıkları için kendilerini iyi hissetmeyen anneler içinde geçerlidir. Bunlar. Okul çağı ailesi: Bu dönem. meslek seçimleri ve eş seçimleridir. Yaşam koşulları. Ana-babalık sonrası aile: Son çocuğun aileden ayrılması ile ortaya çıkan dönemdir. Eğer anne-babalar ilgilerini ailesi üzerisinde yoğunlaştırmışsa bu dönem onlar için zor ve sıkıntılı bir dönem olacaktır. aile için bir yer bulmak. • • • Keyif arama ilişkisi: Büyük ana. Ayrıca çocuklardaki bağımsızlık artar. ailenin en büyük çocuğunun okula gitmesi ile başlar. genel uyumsuzluk anne ve babanın müdahalesi gibi durumlar evliliğin yine ilk yılların da karşılaşılan sorunlardır. eşlerin evlilikten gerçek olmayan beklentileri sonucu ortaya çıktığını belirtir. Ergen çocuklu aile: En büyük çocuğun ergenliğe ulaşmasıyla başlar. maddi olanak sağlamak ve çocuklarını yetiştirmek konusunda arayış içerisine girerler.baba bu uyumsuzlukların nedenleri Knox ‘ a göre. 7. büyükanne ve büyükbaba olmaları konusundaki rol değişimleridir. çiftlerden cok toplumdan kaynaklandığını söyler. Koller ilk yıllarındaki boşanmanın büyük ölçüde. alkol ve uyuşturucu kullanmaları kaygısı ortaya çıkar. Ayrıca baba mesleğinin doruğuna çıkmak için çalışır ve eşinden uzaklaşır. Araştırmalar sonucu gençlerin kendi kuşaklarıyla ve ailesi ile dayanışma içerisinde olduğunu göstermiştir. maddi durumlar. 12 .

Geleneksel olmayan aile haneleri şunlardan oluşur: • • • • • • Çocuksuz çiftler Geç evlenmiş çiftler İlk çocuklarına geç sahip olmuş çiftler Bir veya daha fazla çocukla evliliğe başlamış çiftler Bekâr ebeveynler Genişletilmiş aileler Evli olmayan çiftler Çocuksuz boşanmış kişiler Bekâr kişiler Boşanmış kişiler Aile olmayan haneler ise şunlardan oluşur • • • • 13 . boşanma ve çocukların yokluğu gibi sosyodemografik faktörlerdir. Gelişimsel açıdan bakılacak olursa. son çocuğun evden ayrılması ve dulluktur. evlenme. Genç yetişkinlikte bütün toplumsal çevreler içinde yine aile çevresi ağırlığını korur. Gelir düşüşü ile beraber yaşam standardında da düşüş görülür. ergenlikten yetişkinliğe geçişte önemli dönüm noktaları aile ile ilgilidir. son çocuğun doğumu. Yaşlılık ailesi: Bu son dönem eşlerin emekli olması ile başlar. çağdaş aile yaşam döngüsü düzeni mutlaka kodlanmış bir seriyi takip etmez. çünkü evlenmeden birlikte yaşayan ya da boşanmış. Geleneksel aile yaşam döngüsünün aksine. Geleneksel olmayan aile yaşam döngüsü: Geleneksel aile yaşam döngüsü çağdaş yerli ve yaşam düzenlemelerinin ilerlemelerinin bir sonucu olarak artık yeterince kendini sembolize edememektedir. Çalışan kadını dikkate almayışı açısından da eksiktir. Sağlık sorunları ortaya çıkar. Hill’in bu aşama görüşü sınırlıdır. Genç yetişkinler orta yaşlı olduklarında da yaşlı ana-babalarıyla ilişkileri sürer. Bu durumun geleneksel olmayan aile yaşam döngüsünün hem geleneksel olmayan aileleri ve hem de geleneksel olmayan hane kapsamasından kaynaklandığını söylemek mümkündür. gösterdiğini iddia edilebilir.• • 9. Uzak ilişkiler: Toplumsal ya da coğrafi açıdan mesafeli olan ilişkilerdir. Ailenin sağduyusu olma ilişkisi: Büyükanne ve büyükbabanın deneyimlerinden yaralanmaktır. Çağdaş bir yaşam döngüsü buna karşılık gelenekselden herhangi bir şekilde sapma. Aile döngüsü içinde en önemli dönüm noktaları. yeniden evlenmiş çiftlere uygulanamaz. Geleneksel olmayan düzenlemeler kültürel değişiklikler sonucudur ve bunlar gecikmiş evlilik. ilk çocuğun doğumu. Bununla birlikte ortaya çıkan boş zamanı değerlendirilmesi bu zamanlardaki sorunlardandır. Aile yaşam döngüsü yetişkin rollerinde bir takım geçişler ve aşamalarla belirlenir.

Bu yönü ile Hill’ in modelinde cevap bulamayan soruların da cevabını vermekte ve bu nedenle önem kazanmaktadır. Öte yandan Gilly ve Enis de geleneksel olmayan aile yaşam döngüsü konusunda bir model hazırlamışlardır.2006 Şekil 1’in incelenmesinden kolaylıkla anlaşılabileceği gibi model boşanmış kişilere ait çeşitli seçenekleri içermektedir. Geleneksel akış Dönüştürülmüş akış Geleneksel aşamalar Geleneksel olmayan aşamalar Şekil 1.1: Murphy ve Staples’e ait Geleneksel olmayan aile yaşam döngüsü modeli Kaynak: Koekemoer. 14 . E.Murphy ve Staples’e ait Geleneksel olmayan aile yaşam döngüsü modeli Şekil 1 de şematik olarak gösterilmiştir. Konunun daha iyi anlaşılmasını sağlamak açısından bu model de Şekil 2’de verilmiştir.

2: Gilly veEnis’e ait Geleneksel olmayan aile yaşam döngüsü modeli Kaynak: Koekemoer. Buna karşılık tek birey göz ardı edilmektedir. Zaten bugüne kadar yapılan da budur. Her model aileye ait yaşam döngüsünü belirli bir açıdan anlatabilmekte ama bir başka açıdan zayıf kalmaktadır. sınıflandırma sistemi değil evli çiftler ile birlikte yaşayanlar arasındaki ayrımı açıkça ortaya koyamamaktadır. Ayrıca. O nedenle genel anlamda aileyi temsil edecek bir yaşam döngüsü modeli oluşturmak imkânsızdır.2006 Şekil 2’nin incelenmesinden kolaylıkla anlaşılabileceği gibi model yaş. 15 . Şüphesiz gelecekte de yeni modeller geliştirilecektir. Bir başka anlatımla her model aileye ait bir ögeyi yaşam döngüsü modeline dâhil edebilirken başka ögeleri dışarıda bırakmak zorunda kalmaktadır. Geliştirilen bu modelde tecrübeye dayanan Bulgulardan yararlanılmıştır. Geliştirilen bu model Şekil 3’ te verilmiştir. Sadece mümkün olduğunca daha fazla aileyi kapsayabilecek daha fazla aileyi uyarlanabilecek modeller oluşturulabilir. Murphy ve Staples ile Gilly ve Enis modellerinde yaş aralıkları farklıdır. E. birlikte yaşamayı da içeren medeni durum ve çocukların bulunduğu veya bulunmadığı aşamaların olduğu dört farklı durumdan üçünü birleştirmektedir.Evlilik Çocuğun gelmesi yada ayrılması Boşanma / ölüm Yaşlanma Şekil 1. Çünkü dünya üzerinde bulunan her aile tektir. Yani kısaca her modelin kendine göre üstün ve zayıf yanları bulunmaktadır. Buraya kadar anlatılan yaşam döngüleri modellerinin bir arada ve bütünsel olarak incelenmesinden üzerinde anlaşılmış herhangi bir aileyi tam olarak temsil edebilen bir yaşam döngüsü modelinin olmadığı anlaşılmaktadır. Yeni geliştirilecek modellerde aynen gbugünkü modellerde olduğu gibi ailelere kısmen uyarlanabilecektir. Bütün bu açıklamaların ışığında geleneksel olan ve olmayan aile yaşam döngülerinin bir arada bulunduğu bağlamsal b ir aile yaşam döngüsü modeli geliştirilmiştir. Bu son derece doğal bir durumdur. Değil bir başka örneği benzeri bile yoktur. Özgündür.

ahlak kuralları benimsemek. yeni evlilik dönemi. inisiyatif kullanmak. Model hazırlanırken aile yapısının gelecekteki durumu da tahmin edilmeye çalışılmış ve ona göre bir model hazırlanmaya çalışılmıştır. aile yaşam döngüsünde sözü edilen her aşamayı yaşayamayabileceği de belirtildi. Buna göre bir ailenin kuruluş aşamasından başlayarak. Ayrıca her ailenin.Geleneksel aşamalar Geleneksel olmayan aşamalar Geleneksel akış Geleneksel olmayan akış Ebeveyn evi Dul Şekil 1.2006 Şekil 3’te geleneksel olan ve olmayan aile yaşam döngüleri bir arada gösterilmeye çalışılmıştır.tr/turkiye-de-aile-ve-aile-yasam-dongusu-cn131. bu güvene dayanarak bağımsız bir iş kurmak. AİLE YAŞAM DÖNGÜSÜNDE KARŞILAŞILABİLECEK OLASI AŞAMALAR Buraya kadar verilen bilgilerden her ailenin birbirinden farklı olduğu ve her ailenin bu nedenle kendine özel bir yaşam döngüsüne sahip olduğu üzerinde duruldu. E.com. dulluk ve nihayet tek başına kalma aşamalarından geçer.3: Geleneksel olan ve olmayan aile yaşam döngüleri modeli Kaynak: Koekemoer. anne-babalık. kendi ayakları üzerinde durmak. Konu ile ilgili daha ayrıntılı bilgiler http://www. çocuk yetiştirme. yaşlılık. edinmek için linkini ziyaret Konuyu daha iyi anlayabilmek için “Türkiye’de aile ve aile yaşam döngüsü” isimli makaleyi okuyabilirsiniz. yetişkin çocukların evden ayrılması. kişiliğini bulmak. bir birey olarak ben tek başıma varım demek. Bağımsızlık denince bireyin geldiği köken aldığı aileden farklı bir birey olmak. toplumdaki diğer bireyler ile 16 . Yine bu nedenle bu zorluk nedeni ile her aileye uygun bir yaşam döngüsü modeli oluşturmanın imkânsızlığı da belirtildi. Bu bilgiler ışığında bu bölümde ailenin geleneksel yapıda olup olmadığına bakmaksızın sıradan herhangi bir ailenin yaşayabileceği aşamalar kısaca ana başlıkları ile açıklanmaya çalışılacaktır. çocuğu okula gönderme. kendine özgü bir kimlik oluşturmak. söz verme sözleşme yapma kurallarını öğrenmek uygulamak. bağımsızlık.html edebilirsiniz. emeklilik. boş yuva. hamilelik ve doğum.sekam. ergenlik.

eşlerin “fiziksel”. olumlu bir gelişim çevresi oluşturma. babalık rollerini yüklenme. toplumsal yaşama katılma. aile üyeleri dışında birisi ya da birileri ile yakınlık kurmak anlaşılmalıdır. Bu ani durum aile için yeni düzenlemeleri gerektirir. Her aşamaya ilişkin olarak. kendisinden önceki ve sonraki aile üyelerine destek sağlama. Boş yuva aşaması aile yaşam döngüsünün zor aşamalarından birisidir. uyum sağlama kavramlarının başarılı bir şekilde uygulanmasının beklendiği bir aşamadır. maddi kayıplar gibi sorunlar ailenin yaşam döngüsünü etkiler. 17 . sadakat. sorunları görmezden gelme gibi duyguların yaşandığı bir dönem olma özelliğindedir. evlenmek üzere sözleşmek. yüceleştirme ve yanılsama kendini zayıf ve güçlü yanları ile tanıma şeklinde belirtmek mümkündür. Ayrıca bu aşamada köken aile bireylerine olan ilgi artar. seçilen eşe ilişkin soru ve kuşkular. Okul öncesi dönemi başlıca çocuğun aile dışına çıkmasına izin veren bir ebeveyn-çocuk ilişkisine geçme. onların çocuklarına karşı büyükbabalık/büyükannelik rollerini benimseme ve oynama. “duygusal”. bazı duyguları paylaşmak. sorunları ve tipik davranışları dikkate alınmalıdır. yaşamını gözden geçirerek. Yaşam döngüsü içerisinde aile bireylerinin yaş dönemlerinde içinde bulundukları durum ve üstlenecekleri görevler Tablo 3’te gösterilmiştir. “çift” olma kimliği edinme. ona yardım etme. kavramlarının güncellik kazandığı bir aşamadır. ortak yaşam stili oluşturmak. çocuğun ihtiyaç ve ilgilerini doyurma. emeklilikle değişen aile ve sosyal rollere uyum sağlama. onların bağımsızlıklarıyla başa çıkabilme. yakınlık oluşturmak ve çift olmak kavramlarını içerir. rolleri belirlemek yani aile içi rollerde ve cinsel kimliklerde anlaşmaya varmak. Nişanlılıkta yaşanan duyguları ise anksiyete yani yürek darlığı aşırı sıkıntı bunaltı. sınır oluşturmak yani Köken ailelerle. arkadaşlık. duygusal destek. cinsellik. ilgileri geliştirme. problem çözme becerilerini geliştirmek.ilgiyi paylaşmayı öğrenme ve nihayet köken ailelerle ilişkilerin yeniden düzenleme kavramlarını içermektedir. Yaşlılık döneminde aile üyelerinden birisinin hastalığı ya da ölümü. Evlilik ise evlenmeden önce birbirini kaybetme korkusu. ortak karar almayı öğrenme ve uygulama. Bir ailede yaşanan nişanlılık dönemi ise kısaca.benzerlikler bulmak ve onlarla ortaklıklar kurmak. kendi aralarında ve arkadaşlarla olan ilişki düzeyini belirlemek. çocuk bakımı dışında yeni ilgiler geliştirme. Ergenlik aşaması ergenin daha bağımsız olmasına izin verme. Aile terapisti terapi sürecinde ailenin yaşam döngüsünü özellikle göz önünde bulundurmak durumundadır. Yeni evlilikkarşılıklı bağımlılık döneminde ailenin finansman kaynaklarını yönetmek. yeni gelecek bireye ailede yer açma ve büyüyen aile yapısına uyum sağlama. aile sisteminde yaşlı bireyin bilgeliği ve tecrübeleri için saygın bir yer oluşturma. kişilerarası ilişkide derinleşmek. büyüyen çocuklarla yetişkin yetişkine ilişki kurma. “sosyal” ve “entellektüel-ruhsal” nitelikleri. evlendikten sonra kendisini kaybetme korkusu. kimlik pazarlığı. doyumun en yüksek noktada olma. ailede ortaya çıkan kayıplarla başa çıkma. evliliğin gerekleri ve gerçekleri üzerine düşünmek. Bu gibi durumlarda yapılması gereken en akılcı yol profesyonel yardım almaktır. çocuğun eğitimdeki başarısını geliştirme. öncelikleri belirlemek.ilişkide rollerin uyumu yani rollerin tanımları üzerinde antlaşmak ve rollerde değişiklik yapmaya dair antlaşmak gibi kavram ve duyguları içermektedir. evden ayrılmış artık birer yetişkin olmuş çocukların kariyer sorunlarını yeniden ele alma ve çözme. Artan bu ilgiye gereken olumlu tutum ve davranışın geliştirilmesi ve uygulanması da beklenir. mahremiyetin azalmasına uyum sağlayabilme. beklentileri belirleme. Erken çocukluk – çocuk yetiştirme dönemi ise. yaşlanan bedene. Bazen evlilik sorunlarını belirginleştirebilir ve boşanmaya yol açabilir. evdeki ilgi ve enerji talebine. ortak ruhsal ve duygusal gelişim amaçları belirlemek. birbirleriyle zaman geçirmek. hobi ve ilgileri bulmak ortak olanlarını geliştirmek ya da ortak hale getirmek. yeni doğana bakma. sağlamak. rekabeti öğrenmek. aile üyeleri dışında birisine bağımlılık yaşamak. konularının başarı ile gerçekleşmesinin beklendiği bir aşamadır. evliliğe uyum. olgunlaşma ve bağımlılık. Balayı dönemi. Çocukların evden ayrılması ise çocuklar olmaksızın aileye yeniden odaklanma. kayıplar. başlarına bağlanmayı keşfetmek. ortak değerler benimsemek gibi konu ve kavramları özümsemekle geçen bir aşamadır. öğrendiklerini sonraki kuşaklara aktarma ve nihayet ölüme hazırlanma konularında uygun etkinliklerin yapılmasının istendiği bir dönemdir. karşıdakinin ihtiyaçlarını kendi ihtiyaçlarının önüne koymayı yani bencil olmamayı öğrenmek. cinsel rol çatışmaları. Büyüklüğü ve süresi aileye bağlı olarak değişen bir kriz yaşanmasına neden olur. annelik. Bu gibi durumlarda aile terapisti önemli rol oynar. rekabet etmek. Emeklilik aşaması.

ailenin kaynakları ve bu kaynakları kullanma biçimi gibi birçok özellikler bakımından yıllara göre farklılık gözlenir. her yeni aşamada mevcut görevlere eklenen yenilerin neler olduğu tanımlanmıştır. uyum ve uyumsuzluklarla süren evrensel bir yaşamdır. Örneğin. Aile üyelerinin gelişimsel görevleri. büyümesi. Ancak aile yaşamı kriz. Sözgelimi ergendeki bağımsız olma isteği. sınır dağılmaları Krizler dışında stabil sınırlar Ailenin. yeni amaçlar Evlilikle ilgili çatışmalar çözümleme Diğerlerinin üretkenliğini destekleme Diğerleri ile zayıf ilişkiler ya da ilişki fantezileri Yaşlanma ve can sıkıntısı ile yakınlığın tehditi Yakınlığı sürdürme ya da bitirme Yeniden değerlendirm e. çoğunlukla çocukların doğumu esas alınmaktadır. genç ve yetişkin bireyler haline gelip evlenmesi gibi çeşitli değişikliklerle devam eder. “Gelişimsel görevler” sütununda ise. ailede rol. yeni bağlanmalar Flört.3: aile bireylerinin yaş dönemlerinde içinde bulundukları durum ve üstlenecekleri görevler Yaş dönemi Bireysel görevler Evlilik görevleri Yakınlık Güç Sınırlar 18-21 Köklerini geliştirme 22-28 Yetişkinliğe hazırlık 29-31 30’lu yaşlara geçiş 32-39 Durağanlık Otonomi Geliştirmek Köken ailede ayrılma. çatışma. çocukların doğumu. Evlilikle başlayan aile yaşamı bir süreç olarak. sınır oluşturmak Çatışma çözümü yöntemleri geliştirme Güç ve baskınlık için keskin rekabet Karar verme ve baskınlık yöntemleri geliştirilmesi Dışardaki gücün içerde sınanması Çatışma artışı (Güven sarsılması vs) Ölüm korkusu ile kontrol ve baskınlık Arkadaşlar. potansiyel sevgililer Evlilik dışı geçici ilişkiler Evlilik Derin ilişkiler. Aile yaşam döngüsünde karşılaşılabilecek olan aşamaları anlatınız. Aile yaşamı belli özelliklerine göre incelenirken. arkadaşların kaybı Yaşlanma. Kuşkusuz bu başlıkta sayılanlar dışında başka görevler de vardır. görev ve sorumluluklar. uzun süreli amaçlar İç ve dışın uyumunu sağlamak Öncelikleri güncellemek Üretkenlik Yakınlığın artması Çekirdek ailenin sınırları 40-42 Orta yaş geçişi 43-59 Orta yaş yetişkinliği 60 + Yaşlılık Geçmişi değerlendirme. hastalık ve ölümle uğraşma Tablo 3’teki “bireysel görevler” sütunu. Ev yönetim faaliyetleri.Tablo 1. henüz çocuklar doğmadan iki kişilik olan ailedeki sorumluluklar. aile bireyleri arasındaki ilişkiler. yakınlık kurmak İş ve eş seçimi Derin fakat ikilemli yakınlıklar Mesafe. başlangıç yıllarında. söz. sıklıkla birbiriyle çatışır ve aile yaşamındaki çoğu gerilimin nedeni bu çatışmalardır. ailenin onu sorumlu ve olgun görmek beklentisiyle çatışmaktadır. nişan Kırılgan yakınlıklar Güç denemesi Ebeveynle çatışmalar Meslek özdeşimi. 18 . evlenip karı-koca olan bir çiftin sonraki evrelerde karıkocalığa ek olarak hangi rolleri üstleneceğini göstermektedir. Karı-koca bir evrenin gerektirdiği görevleri hakkıyla yerine getirirse sonraki aşamanın görevlerinde daha başarılı ve mutlu olacaktır. çocukların doğumundan sonraki yıllarda değişebilir.

Aile Ekonomisi-Beslenme. yaptıkları araştırmalar sonucu belli olayları geçiş noktaları olarak kabul etmişler ve aile yaşamını dönemlere ayırarak her dönemin karakteristik özelliklerini belirlemişlerdir. Ev İdaresi. Örneğin ilk çocuğun doğuşu yalnızca ‘eş oluşturan ana baba’ olmaya doğru bir rol değişikliği getirmemekte. Aile yaşam döngüsündeki bu tarihsel değişimler aile yaşam döngüsünün de değişmesine neden olmuştur. Aile Bilimleri vb. bu dönemlerin özelliklerinin bilinmesine ihtiyaç vardır. aile bireylerinin birbirleri ile olan ilişkilerinin biçimlenmesinde. Böylece kurdukları yuvalarında çıkabilecek olası sorunları ve çözüm yollarını daha evlenmeden öğrendikleri. eğitim alanında çalışan araştırmacılar daha kapsamlı araştırmalar yapabilme imkânına sahip olurlar. daha sağlam temeller üzerine oturturlar. eğitim. beslenme ve sağlık. birey üzerindeki toplumsal ve psikolojik etkilerde de dikkati çekmektedir. henüz aktif yılları yaşayan bir ailede büyük çocuk herhangi bir nedenle evden ayrılabilir ve eş zamanlı olarak daralma yıllarının özellikleri de gözlenebilir. Ev ve aile ihtiyaçları için üretim yapan üreticilere hangi hizmeti ve malı üretmeleri konusunda ipuçları verir. evlilikten son çocuğun yetiştirilmesine kadar geçen süre son yüzyıl içerisinde giderek kısalmıştır. Aile yaşam dönemleri her ailede aynı çizgide devam etmediği gibi her dönemi keskin hatları ile birbirinden ayırmak da çoğu zaman mümkün değildir. Mal ve hizmetlerin üretimine yön verir. başlangıç yıllarından itibaren gelecekle ilgili her konuda plan yapması kolaylaşır. Aile ile ilgili sorunların nedenlerinin anlaşılması ve çözüm yollarının önerilmesinde bilim adamalarına sağlıklı fikirler verir. ev. şu anda üyesi olduğu ailesini daha iyi tanıma şansına kavuşur. Aileyi incelemede esas alınacak bir çerçevenin çizilmesi ve bütün aileleri kapsayacak bir modelin geliştirilmesi düşüncesi 20. Ev yönetim etkinliklerinin düzenlenmesinde. • • • • AİLE YAŞAM DÖNEMLERİNİN BELİRLENMESİNDE KULLANILAN MODELLER Aile yaşam dönemlerinin ve her dönemin özelliklerinin belirlenmesi ile ilgili çalışmalar. için yuvalarını daha sorunsuz. Ev Yönetimi. eğlence. amaçlar ve değerlerin oluşumunda. Türkiye’de bu konuda yapılan çalışmalar yeni olmakla beraber üniversitelerin. yüzyılın ilk çeyreğinde ortaya atılmıştır. alanlarında eğitim veren ilgili birimlerinde devam etmektedir. Aileye hazır bir yol haritası sunar. Sorunların çözümü kolaylaşır. 19 .AİLE YAŞAM DÖNEMLERİNİ İNCELEMENİN GEREĞİ VE ÖNEMİ Ailenin geçiş noktalarını ifade eden yaşam dönemleri. öncelikle Avrupa ülkelerinde ve ABD’de başlamıştır. Aile yaşam dönemlerini incelemenin gereği ve önemi aşağıda maddeler halinde verilmiştir: • • Her birey. aile. özellikleri bakımından bir birinden farklılık gösterir. Orta yaşlı büyük ana babalar. Evlenecek olan gençleri ev ve aile hayatı hakkında sistematik bilgi edinme imkânını yakalarlar. Aile yaşam döngüsünü oluşturan olaylar toplumsal ve kültürel değişimlerin etkisi altındadır. Aile yaşam döngüsündeki bu tür olaylar. Böylece ailenin. Örneğin. Ayrıca çiftlerin ana babalık sonrası dönemi uzamıştır. Örneğin. Herhangi bir ailede bazen bir dönem devam ederken diğer dönemin özellikleri de gözlenebilir. hukuk. Ülkeler. dört kuşaklı ailelerin ortaya çıkmış olması bu değişimlerin bazı örnekleridir. ev yönetimi. roller ve sorumlulukların belirlenmesinde. ekonomi. aynı zamanda benlik kavramı ve güdülenmeyle ana babalarda çözülmemiş çocukluk çatışmalarını da uyandırmaktadır. Toplumbilim. özetle istenen yaşam standardına ulaşmada.

siyasetçiler aile yaşam döngüsüne dair bilgiler aracılığıyla toplumu daha iyi tanıma ve özgün çözümler geliştirme fırsatını bulabileceklerdir.0 Geniş aile % 0. Dolayısıyla ABD toplumunun 100 yıl önceki durumu bugünkü Türkiye’ye benzemektedir. Elde edilecek aile yaşam döngüsü aşamaları yardımıyla aile içinde yaşanan olayları çok daha iyi analiz etmek mümkün olabilecektir. yeni kavramsallaştırmalar. Aile yapısı ve aile yaşam döngüsü üzerine yapılan çalışmaların ülkeden ülkeye farklı sonuç vermesi olağan bir durumdur. Bu nedenle Türk ailesinin kendine has aile yaşam döngüsünü ortaya çıkarmak. yy Amerikan ailelerinin %80i çekirdek aile. ekonomik sorunlar ve rahatlamalar aile yaşam döngüsü boyunca gözlendiğinde daha iyi anlaşılabilir hale gelecektir. Aile bağları Türk toplumunda batılılara göre hala daha güçlüdür. Aile yaşam döngüsünün bir sonraki aşaması öngörülebilir olduğundan aile üyelerinin karşılaşacakları zorluklarla ilgili kendi kendilerini bilgilendirmeleri bu sağlanamasa bile en azından ilgili bilim çevrelerince uyarılabilmeleri mümkün hale gelebilecektir. çocukların yaşının büyük olmasına rağmen ailede anne-baba tarafından hala çocuk olarak algılanması. Bu nedenle aile yaşam döngüsü aşamalarının tespit edilmesi ile aile konusunda birçok araştırmada kullanılabilecek ülkemiz şartlarına uygun geçerliliği olan bir ölçek geliştirilmiş olacaktır.Türkiye’de Aile Araştırmaları ve Aile Yaşam Döngüsü Türkiye’de 2006 yılında TÜİK tarafından yapılan araştırmaya göre rakamlar. Bugün ABD’de daha az geniş aile ve daha fazla oranda tek başına yaşayanlar bulunmaktadır.0 Tek kişilik hane % 80. Örneğin otorite değişmeleri. yaşayan ailelerin büyük çoğunun çekirdek aile yapısına sahip olduğunu göstermektedir: Buna göre ailelerin • • • • % 6. yeni ölçekler geliştirilmesine yol açılabilecektir. Başka ülkelerde yapılan çalışmaların olduğu gibi diğer ülkelerde de geçerli olması belki farklı zaman dilimlerinde mümkün olabilir. yaşanan psikolojik sorunlar. Bu nedenle ABD’de yapılan bir araştırmanın olduğu gibi Türkiye’de de geçerli olduğunu söylemek yanıltıcı olur. Aslında aile yaşam döngüsü bir tür ölçektir.7 Çekirdek aile % 13. Türk aileleri için yaşadığımız zaman diliminde geçerli olan Aile Yaşam Döngüsü’nün tanımlanmış olması ayrıca aşağıdaki faydaları da sağlayabilecektir: • • Ortaya çıkartılabilecek aile yaşam döngüsü ve aşamaları doğal olarak aile ilgili birçok çalışmada kullanılabilecektir. ilgili bilim alanlarında çalışan bilim adamlarımızın üstlenmesi gereken sorumluluklardan birisidir. %12–15 geniş aile. aile konulu araştırma yapacak bilim adamlarının araştırmalarında göz önüne almaları gereken temel bir değişkenin ortaya çıkarılmasını sağlayacaktır.3 Öğrencilerden/işçilerden oluşan hane şeklindedir. Aile yaşam döngüsünün ortaya konmuş olması en başta aile konusunda psikolojik terapi yapma yolunu açabilecektir. 20 • • • • . Aile daha yakından tanındıkça kamu kuruluşlarının yöneticileri. Ülkemizde nişanlılık dönemine atfedilen önem. Geleneksel aile tipinin oransal olarak azlığı ve yalnız yaşayanların oranının yüksekliği dikkat çekicidir. Kısacası aile yapısı ve yaşam döngüsü üzerindeki çalışmaların ülkelere has olması gerekmektedir. geleneksel ailelerde yeni evlilerin büyüklerin yanına yerleşerek yaşamaları durumları kültürel farklılıkların varlığını ve derinliğini göstermektedir. Aile yaşam döngüsü yardımıyla aileler için yeni istatistikler tutmak mümkün olabilecektir. Aile Yaşam Döngüsünü Tespit Etmenin Faydaları Aile yaşam döngüsünün belirlenmesi. ABD’de yaklaşık 100 yıl önce yapılan çalışmalara göre 19. % 3–5 ise tek başına yaşayanlardan oluşmuştur. Yeni araştırma konuları. Bu istatistikler yardımıyla aile bugün olduğundan çok daha fazla derinlemesine araştırılabilecektir.

21 . geliştirecekleri stratejilere yardım edilmiş olacaktır.• • Tüketim olgusuyla ilgili kamu kuruluşlarının. Aile içi kariyerler tespit edilerek kariyer basamakları geçiş dönemindeki zorluklar ortaya çıkartılabilecektir. Aile yaşam döngüsü yaklaşımı. • • • Aile yaşam dönemlerinin belirlenmesinde kullanılan modelleri kısaca anlatınız. yerel yönetimlerin. Aileleri çalışma konusu olarak ele alan sivil toplum kuruluşları ve kamu kuruluşları bu sayede Görevlerini daha bilinçli olarak yapabilir bir konuma gelebileceklerdir. Bu durumun bir sonucu olarak da bu kurum ve kuruluşlar bu tür problemlerin olumsuz etkilerini azaltmak amacıyla çalışma yapma imkânına kavuşabileceklerdir. Örneğin aile içinde yaşanması muhtemel problemlerin ortaya çıkacağı aile yaşam döngüsü aşamalarından belli olan konular aile ile ilgili olarak belirli sorumlulukları üstlenen kamu kuruluşları ya da sivil toplum kuruluşları tarafından önceden öngörülebilir hale gelecektir. Araştırmacılar bireysel davranışlar ile aile yaşam döngüsü arasındaki ilişkinin kurulması ile yeni çalışma alanları bulabileceklerdir. ailenin özellikleri ile faaliyetleri ve etkileri arasından daha anlamlı ilişkiler kurulmasını anlamlı hale getirmektedir. sivil toplum örgütlerinin.

kurulduktan sonra çeşitli evrelerden geçerlerken. güçlenir. aynı kuralların olmasını beklemek de mümkün değildir. Ayrıca her ailenin kendisine özgü bir mahremiyeti olduğu için bilmek için çaba harcamak da gereksizdir. Aksi durumda aile yaşam döngüsünü tamamlayamadan süreç bitebilir. geleneklerin ağır bastığı geniş aile tipi yaygındır. Genelde ailenin özelde aile bireylerinin bu dönemlerde yaşadıklarına bağlı olarak oluşan ve oluşabilecek muhtemel durumlar aşağıda belirtilmiştir. Yaşamını devam ettirebilmek için bu sorunları çözmek zorundadır. Eşler çocuk eğitimi konusunda tek söz sahibi olmayı arzu etmelerine karşın birçok durumda bu arzuları gerçekleşmeyebilir. sorumluluğun ise kadında olduğu görüntüsü vardır. Yani aile birliği. bütün aile bireyleri arasında paylaşılmış olduğu görüntüsü vardır. Üzerlerine düşen görevleri yerine getirirken farklı ilişkiler kurmak zorunda kalırlar ve kendilerini sürekli olarak bir değişimin içerisinde bulurlar. Gerçekte ise durumun tam olarak ne olduğunu bilmek imkânsızdır. kimi aileler. Bu tip ailelerde görünürde Erkek egemendir. 22 . Aile ister çekirdek isterse geniş aile olsun her durumda bireylerin birbirlerine karşı görev ve sorumlulukları bulunmaktadır. eşlerin ölümüne kadar geçen bu süreçte. Aile bu durumda ortaya çıkan krizle uğraşmak zorunda kalır. Aile bu yeni duruma uyum sağlayamazsa kriz yaşanır. Bu gayret ona yeni beceriler kazandırır. Gelişen ve değişen toplum yapısına bağlı olarak aile yapısı da değişmektedir. O nedenle var gücü ile bu sorunları çözmeye uğraşır. Hızlı kentleşme ve endüstri alanındaki gelişim aile yapısında değişim ortaya çıkarmıştır. Her aile özgündür. Değişimin gerektirdiği farklı aşamalara bağlı olarak değişik deneyimler yaşarlar.Özet Aileyi anne-baba ve çocuklardan oluşan en küçük toplumsal kurumdur şeklinde tanımlamak mümkündür. Aile bu krizden başarı ile çıkarsa çok güzel bir deneyim kazanmış olur. Bu nedenle yukarıda belirtilen durum sadece görüntüdedir. Evliliğin başlamasından. “yaşam döngüsü” olarak isimlendiren bu evreleri tamamlayabilir. Ancak genel anlamda bilimsel bir gerçeklikle olaya yaklaşıldığında her aile kendi içerisinde kendine özgü kurallara sahiptir. genellikle. farklı sorumluluklar. Üretim ve tüketim faaliyetleri hep birlikte yapılır. farklı görevler yüklenirler ve üzerlerine düşeni yapmaya çalışırlar. Söz gelimi kırsal kesimde. Döngünün her aşamasında aile çeşitli sorunlarla yüz yüze gelir. Geniş ailede yetkinin erkekte. Bir ailedeki kuralları birebir bir başka aileye uygulamak mümkün olmadığı gibi. Öte yandan toplumsal eğitim sonucu oluşan çekirdek ailede ise sorumlulukların tamamının. Aile düzeni büyüklerin deneyimlerine dayalı kararları doğrultusunda kurulur ve sürdürülür. kimileri ise tamamlayamaz. Aileyi güçlendirir. aile bireyleri her aşamada farklı roller.

7 e.Kendimizi Sınayalım 1. Genişleme d. 80 b. Bir yuva kurmak istedikleri için b. 6 d. Duygusal davranış tutumu b. 6 d. 50 e. Genişletilmiş aileler. Küçük hataları çok abartma e. e. 5. 40 . Aile içi iletişim d. Bir arada yaşamaya kendilerini mecbur hissettikleri için d. 8 evrimi döngüsünü kaç 8. Duygulara dahil olma d. Statü sağlamak. b. b. Türkiye’de 2006 yılında TÜİK tarafından yapılan araştırmaya göre çekirdek ailelerin oranı yaklaşık ne kadardır? a. Sağlık c. Aşağıdakilerden hangisi aile sisteminin temel fonksiyonlarından birisi değildir? a. d. Gelişme c. Dini eğitim vermek. istedikleri için c. Birbirlerini sevdikleri. Duygulara dahil olma e. Ekonomik ihtiyaçaları sağlamak. Aşağıdakilerden hangisi bir ailede normal iletişim ve etkileşimi engelleyen durumlardan birisi değildir? a. Yapay ilgi gösterme b. Duvall. 4 b. Çocuksuz çiftler. c. Bekar ebeveynler. Başlangıç 7. 5 c. Abartılı bir şekilde onaylama ya da reddetme c. Beslenme b. 60 d. Aşağıdakilerden hangisi ailenin işlevlerinden birisi değildir? a. Büyüklerinden öyle gördükleri için 3. 70 c. Aşağıdakilerden hangisi aile yaşam dönemlerinin özelliklerinin bilinmesine ihtiyaç gösteren ögelerden birisi değildir? a. Duygusal anlar yaşamak için e. Yetişme e. ailede yaşam aşamada ele almıştır? a. Aşağıdakilerden hangisi geleneksel olmayan aile hanelerinde bulunmaz? a. c. Geç evlenmiş çiftler. 5 c. Özveriyi daima karşıdan bekleme 4. Toplumsal yapıyı planlamak e. Toplumsal iletişim d. Aile yaşam döngüsü modeli aşağıdakilerden hangisi ile başlar? a. Eğlence 10. Aşağıdakilerden hangisi kadın ve erkeğin evlenmeye karar verme nedenidir? a. Emekliler. 7 e. Eğitim e. 8 23 6. Loomis aile yaşam döngüsünü kaç aşamada incelemektedir? a. d. Karşılıklı sevgi ortamı oluşturmak. Bağımlı olma b. 9. 4 b. Problem çözme 2. Aile içinde rol dağılım c.

sorumluluğun ise kadında olduğu görüntüsü vardır. 24 Sıra Sizde Yanıt Anahtarı Sıra Sizde 1 Aileyi anne-baba ve çocuklardan oluşan en küçük toplumsal kurumdur şeklinde tanımlamak mümkündür. Bir ailede. 8. c Yanıtınız yanlış ise “Aile Yaşam Döngüsü Tipleri” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Gelişen ve değişen toplum yapısına bağlı olarak aile yapısı da değişmektedir. bütün aile bireyleri arasında paylaşılmış olduğu görüntüsü vardır. Zaten aileyi aile yapan unsurların başında aile bireylerinin birbirlerine karşı olan bu görev ve sorumlulukları gelir. Sıra Sizde 2 Ailedeki etkileşimleri ise esneklik. işleyişini ve fonksiyonelliğini etkiler. birliktelik. Her aile özgündür. çatışma çözümü. Bu tip ailelerde görünürde Erkek egemendir. aynı kuralların olmasını beklemek de mümkün değildir. Üretim ve tüketim faaliyetleri hep birlikte yapılır. 9. a Yanıtınız yanlış ise “Aile Yaşam Döngüsü” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. c Yanıtınız yanlış ise “Ailede Etkileşim ve İletişim” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. geleneklerin ağır bastığı geniş aile tipi yaygındır. genellikle. 10. Aile yaşayan bir organizma gibidir. Eşler çocuk eğitimi konusunda tek söz sahibi olmayı arzu etmelerine karşın bir çok durumda bu arzuları gerçekleşmeyebilir. Ayrıca aile sosyal yapısı ile çocuk üzerinde mutlak etkili bir kurumdur. Öte yandan toplumsal eğitim sonucu oluşan çekirdek ailede ise sorumlulukların tamamının. kimlik kazanmasını. aileyi oluşturan bireyler birbirinden etkilenir. 4. Hızlı kentleşme ve endüstri alanındaki gelişim aile yapısında değişim ortaya çıkarmıştır. Bu konularda ev idaresi programı içerisinde daha ayrıntılı bilgiler verildiğinden burada söz konusu alt başlıklara kısaca değinilmekle yetinilecektir. 2. kişiliğini geliştirmesini.Kendimizi Sınayalım Yanıt Anahtarı 1. Ayrıca her ailenin kendisine özgü bir mahremiyeti olduğu için bilmek için çaba harcamak da gereksizdir. Organizmayı oluşturan organların birinde görülen arıza. Psikososyal yönden gelişen bireyin en çok etkileşime uğradığı yer aile üyeleri arasındaki ilişkiler ve aile ortamıdır. Gerçekte ise durumun tam olarak ne olduğunu bilmek imkansızdır. b Yanıtınız yanlış ise “Aile” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Bu durum tıpkı aynı vücutta bulunan organlara benzer. a Yanıtınız yanlış ise “Aile Yaşam Dönemlerinin Kullanılan Belirlenmesinde Modeller” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Bu nedenle yukarıda belirtilen durum sadece görüntüdedir. yetkinin erkekte. d Yanıtınız yanlış ise “Ailenin İşlevleri” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. anında diğer organların ritmini. Söz gelimi kırsal kesimde. a Yanıtınız yanlış ise “Giriş” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Aile düzeni büyüklerin deneyimlerine dayalı kararları doğrultusunda kurulur ve sürdürülür. 3. Aile bireyleri arasında yaşanan bu ilişkiler. Geniş ailede . 7. Bir ailede etkileşim oldukça önemli bir konudur. kendine ve diğer bireylere sevgi duymasını. denge kurma. sosyal beceriler edinmesini ve nihayet topluma uyum sağlamasını olanaklı hale getirir. 6. a Yanıtınız yanlış ise “Aile Yaşam Döngüsü Modeli Evrimi” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 5. bireyin kendine güvenmesini. ilişki ağı. Ancak genel anlamda bilimsel bir gerçeklikle olaya yaklaşıldığında her aile kendi içerisinde kendine özgü kurallara sahiptir. saygı oluşturma gibi alt başlıklarda incelemek mümkündür. e Yanıtınız yanlış ise “Aile Yaşam Döngüsü Tipleri” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. b Yanıtınız yanlış ise “Aile Yaşam Dönemlerini İncelemenin Gereği ve Önemi” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Bir ailedeki kuralları birebir bir başka aileye uygulamak mümkün olmadığı gibi. Aile ister çekirdek isterse geniş aile olsun her durumda bireylerin birbirlerine karşı görev ve sorumlulukları bulunmaktadır.

Vatandaş. Family Life Cycle Theory. ergenlik. Torlak.C. (2009) Sosyal Problemleri Çözmede Aile Yaşam Döngüsünün Önemi.2009 Kaynak: http://notoku.Sıra Sizde 3 Ailenin işlevlerini yedi grup altında toplamak mümkündür. yetişkin çocukların evden ayrılması. Söz gelimi aynı adı taşıyan bir dönem bir aile için çok anlamlı önemli o aile için yaşamsal değerli olabilirken bir başka aile için son derece sıradan bir dönem olarak kalabilir. Türkiye’de bu konuda yapılan çalışmalar yeni olmakla beraber üniversitelerin. Söz konusu bu dönemlerin her birinin kendine özgü özellikleri vardır. Kazandığı bu özel öneme dayalı olarak da süresi azalır ya da uzar. dulluk ve nihayet tek başına kalma aşamalarından geçer. Ev Yönetimi. • Ekonomik ihtiyaçları karşılamak. alanlarında eğitim veren ilgili birimlerinde devam etmektedir. İşte bir ailenin kuruluş hatta bazen kuruluş hazırlıkları aşamasından başlayarak ailenin yaşamını tamamladığı döneme kadar geçen süre içerinde yaşadığı ve her ailede o ailenin özelliklerine bağlı olarak süresi ve önemi ve ailenin yaşamında oynadığı rolü değişebilen dönmeler “aile yaşam döngüsü” kavramı adı altında incelenir. Ev İdaresi.4 s. Aile ve Toplum Dergisi.E.Ö.Yıl 11c. (2003). Sıra Sizde 4 Dünya üzerinde bulunan her şeyin olduğu gibi ailenin de bir ömrü vardır. çocuğu okula gönderme. bir başka dönemin kilometre taşına kadar devam eden bu dönemler hemen her ailede birkaç istisna dışında mutlaka yaşanır.. anne-babalık. Ülkeler.. yaptıkları araştırmalar sonucu belli olayları geçiş noktaları olarak kabul etmişler ve aile yaşamını dönemlere ayırarak her dönemin karakteristik özelliklerini belirlemişlerdir.16. çocuk yetiştirme. Textures and Threads: Spiritual Care and Therapy./#ixzz1uluL1Euz 25 . Aile üyelerinin birbirini korumasına yönelik ortamı hazırlamak. Aile Ekonomisi-Beslenme. Sıra Sizde 6 Aile yaşam dönemlerinin ve her dönemin özelliklerinin belirlenmesi ile ilgili çalışmalar.com/aile-yasamdongusu/. Yararlanılan Kaynaklar Koekemoer.Ş. bağımsızlık. Çocukların eğitimini planlamak. An Investıgatıon Into The Family Life Cycle Withıi a South African Context P. Yani bir aile kurulur gelişir yaşamını devam ettirirken üzerine düşen görevleri yerine getirir nihayet ömrünü tamamlar ve tarihe karışır.com/farkli-aile-ile-yasamdonemlerinde-yonetim/. Din eğitimi vermek. Karşılıklı sevgi ortamı oluşturmak gibi işlevlerdir./#ixzz1ulu2gp55 Kaynak: http://notoku. Bunları şu şekilde sıralamak mümkündür. Bir ailenin yaşamında kilometre taşları olarak adlandırabileceğimiz noktalar ile başlayıp. yeni evlilik dönemi. Aile Bilimleri vb.7-18. yüzyılın ilk çeyreğinde ortaya atılmıştır.VanKatwyk. yaşlılık. öncelikle Avrupa ülkelerinde ve ABD’de başlamıştır. • • • • • • Statü sağlamak. Aile kuruluşundan itibaren yaşamı süresince bazı belirli dönemlerden geçer. 95-104. belirli bir süre. Aileyi incelemede esas alınacak bir çerçevenin çizilmesi ve bütün aileleri kapsayacak bir modelin geliştirilmesi düşüncesi 20.L. boş yuva. Boş zaman faaliyetlerini gerçekleştirmek. (2006). Özdemir. Bu genel özellikler her ailede ailenin yapısına özelliklerine bağlı olarak özel önem kazanır. Buna göre bir ailenin kuruluş aşamasından başlayarak.. hamilelik ve doğum. emeklilik. Sıra Sizde 5 Ailenin geleneksel yapıda olup olmadığına bakmaksızın sıradan herhangi bir ailenin yaşayabileceği aşamalar kısaca ana başlıkları ile açıklanmaya çalışılacaktır. Bunun dışında o aile için kazandığı anlam farklılaşır.

etkin kullanabilecek. Anahtar Kavramlar İletişim Etkileşim Konuşma Dinleme Etkileşim Ortamı Dil Soru Empati Güven “Biz” Bilinci İçindekiler Giriş “İletişim” ve “Etkileşim” Kavramları İletişim Süreci ve Etkili İletişim Ailede Güçlü Etkileşim İçin Beceriler Ailede Güçlü Etkileşim Ortamı Oluşturma Teknolojik Araçlar ve Aile İçi Etkileşim İletişim ve Etkileşimde Engeller 26 . etkin kullanabilecek. Ailede güçlü etkileşim ortamı oluşturabilecek bilgi ve becerilere sahip olabilirsiniz. Aile içi etkileşimi güçlendirecek becerileri tanıyarak.2 Amaçlarımız Bu üniteyi tamamladıktan sonra. İletişim sürecini oluşturan öğeleri tanıyarak. İletişim ve etkileşim kavramlarını açıklayabilecek.

Diğer sosyal topluluklara göre daha uzun süreli ve yüksek düzeyde derinlikli etkileşim süreçlerinin yaşandığı varsayımı ile aile bireylerinin birbirlerini tanıdığı. hukukî olarak varlığı kabul edilen ve bireyleri arasında kan bağı temel alınarak tanımlanan bir topluluk olmakla birlikte. Bu varsayıma dayalı bir yaşam birlikteliği olarak kabul edilen aile yaşamında etkileşim ve iletişim sürecinin kalitesi düştüğünde aile birlikteliği 27 . Aile. öncelikle bu unsurların çok iyi tanınması gerekmektedir. sahip olunan iletişim becerilerine ve bunun kullanım durumuna göre biçimlenmektedir. onu oluşturan bireyler arasındaki iletişim sürecinin nasıl işlediğine bağlıdır. Sosyal yaşamın en önemli yapı taşı ailedir. Aile. uydu sistemleri. İletişim ve etkileşim süreci üzerinde durulurken. Bu özellik onu sosyal yaşamın bir parçası haline getirir. Bilgisayarlar. Nitelikli. Bugün insanlığın ulaştığı yüksek medeniyet. Etkili iletişim için. toplu halde yaşayan insanoğlunun bağlı olduğu en önemli topluluk olarak görülebilir. büyük oranda bu yetinin etkin kullanılması amacına hizmet etmek üzere tasarlanmaktadır. Toplum yaşamındaki ahenk de büyük oranda bu etkileşimin niteliğine göre şekillenir. temelde insanların bu paylaşım gücünün artışıyla açıklanmaktadır. Bu unsurlara hâkim olan bireyler duygu ve düşüncelerini başkalarına kolaylıkla aktarabilmekte. insanlar başkalarıyla etkileşim kurmak durumunda kalırlar. birbirlerine güvendikleri ve birbirlerini anladıkları kabul edilir. duygu. düşünce ve isteklerini başkalarına ifade edebilmesi ve başkalarının bu yöndeki iletilerini anlamlandırarak ona tepki verebilmesidir. Ayrıca. Bu tür teknolojiler bir yandan iletişim ve etkileşim için bir güç olarak kullanılabilirken. ailenin devamı ve niteliği de büyük oranda onu oluşturan bireylerin karşılıklı paylaşım ve etkileşim gücüne göre şekillenmektedir. bu durum aile fertlerinin diğer yaşam alanlarına da yansımaktadır. İletişim sürecinde yaşanan aksama veya sorunlar aile yaşamını doğrudan etkilemekte. bunları etkili kullanmak iletişim becerisinin gücünü de belirlemektedir. bilgi ve deneyimleri başkalarına aktarmanın tek yolu bu becerilerin kullanılmasıdır. çağımızda süreci etkileyen bu unsurların göz ardı edilmemesi gerekir.Ailede İletişim ve Etkileşim GİRİŞ İnsanoğlunun sahip olduğu en önemli yetilerden biri. en önemli özelliği bireyleri arasında kurulduğu varsayılan bir iletişim ve etkileşim sürecidir. iletişim ve bilişim çağı olarak tanımlanmaktadır. Toplumun diğer katmanlarına ve yaşam formlarına yansıyan bu aksaklık ve sorunlar toplumsal anlamda çözülmesi gereken problemlere zemin oluşturulmaktadır. Gelişen son dönem teknolojileri. diğer yandan bunların olumsuz etkileri de olabilmektedir. Günümüz bir etkileşim. ortak bir yaşam alanı oluşturmada başarılı olabilmektedirler. uyumlu ve mutlu bir aile yaşamı. Etkileşimin niteliği. İnsanoğlunun oluşturduğu bütün topluluklarda olduğu gibi. Dolayısıyla insanlığın oluşturduğu medeniyetin devamı ve gelişmesi bu temel becerilerin nitelikli kullanılmasına bağlıdır. İletişim süreci çeşitli unsurlardan oluşan ve dış etkiye açık bir sistematik özellik taşımaktadır. Toplum halinde yaşamanın bir gereği olarak. İnsanoğlunun sahip olduğu birikim. GSM teknolojileri. Onu diğer sosyal topluluklardan ayıran en belirleyici özelliği bireyleri arasında yaşandığı varsayılan etkileşimin derinliğidir. internet gibi teknolojiler buna örnek verilebilir.

iletişim kavramının tam olarak tanımlanması için yeterli olup olmayacağı bir başka tartışma konusudur. Geniş anlamıyla iletişim. İletişim. fikirlerin. anlamlandırma becerisine sahiptir. Duygularını. basit malumat ve verilerin paylaşımı şeklinde anlaşılırsa. düşüncelerini ve bilgilerini paylaşma isteği insanın doğasının bir gereği olarak ortaya çıkmaktadır. düşünce ve malumatların başkalarının anlam dünyasıyla buluşturulması ve onların da benzer bir anlam oluşturmuş olmarını gerektirmektedir. Bu nedenle aile yaşamının devamlılığı. 28 . Bir anlamda iletişimin gerçekleşmesinin bunlara bağlı olduğu söylenebilir. Bir bireyin anlam dünyasında oluşanlar dillendirildiğinde ya da iletildiğinde. Bu mesajları başkalarına çeşitli yollarla aktarabilmektedir. İnsanlar karşılıklı etkileşim süreci içine girerek. “iletişim. insanoğlunun doğuştan getirdiği anlama ve anlatma becerilerinden söz etmek gerekir. insan doğasına aykırı bir durum olduğundan. iletişimin en önemli oluşma gerekçelerinden bir diğeridir. İnsanların etkileme ve etkilenme özelliği sonucu gerçekleşen bir süreç olarak iletişim. İnsanın yaşamını tek başına sürdürmedeki zorluğu dikkate alındığında paylaşım isteği içinde olduğu görülmektedir. Bir anlamda bu paylaşımlardan yoksunluk. önemli sorunların çıkmasına neden olmaktadır. Aksine burada “bilgi paylaşmak” kavramıyla duyguların. Bu bölümde aile yaşamı için önem taşıyan bu iki unsur üzerinde durulacak ve çeşitli boyutlarıyla ele alınacaktır. bir mesaja sahip olma. İnsanoğlunun anlatacakları vardır ki bunlar onun taşıdığı mesajlardır. bir isteğin gerçekleşmesi ve bir ihtiyacın karşılanması sonucu ortaya çıktığı söylenebilir. Ayrıca başka kaynaklardan gelen mesajları. iki insanın bir araya gelmesiyle var olduğu kabul edilen bir süreçtir. Dolayısıyla iletişim kazaları veya iletişim sorunlarının da büyük oranda anlamın ortak kılınması sürecinde yaşanan zorluklardan kaynaklandığı söylenebilir. Bir beceri olarak kabul edildiğinde iletişim. İletişim bir beceri olarak görüldüğünde. İLETİŞİM VE ETKİLEŞİM KAVRAMLARI İletişim. İnsanın paylaşma isteği ve ihtiyacı. doğalarının gereği olan bu paylaşımları yaşarlar. Bu durumda iletişim olgusunun insanda var olan bir yetinin kullanılması. iletişimin gerçekleştiğini söylemek güçtür. onu aktarabilme ve başka kaynaklardan gelen mesajları anlamlandırabilme yetisi olarak tanımlanabilir. Ancak burada “bilgi” sözcüğüne yüklenen anlam.” şeklinde bir tanımlama da yapılmıştır. “Bilgilerin paylaşılması” tabirinin. malumatların paylaşılması kastedilmektedir. Bu nedenle. bunu alan kişinin anlam dünyasında benzer bir anlam oluşturmuyorsa iletişim gerçekleşmemiştir yahut -en azındaneksik oluşmuştur. kavramının bir beceri olma özelliğinden söz edileceği gibi. anlamın ortak kılınmasıdır. Bir kişinin anlam dünyasında oluşan duygu. sağlıklı bir birey için bu paylaşımın en etkili şekilde oluşması beklenmektedir. herhangi bir bilginin paylaşılması eylemi olarak tanımlanmaktadır. iletişim kavramı oldukça sınırlandırılmış olur. aile içi iletişim ve etkileşime göre şekillenmektedir. iletişim insanoğlunun içten gelen bir isteği veya ihtiyaçlarını en etkili şekilde gerçekleştirme aracı olma özelliği ön plana çıkarılarak da tanımlanabilir. Paylaşılmak istenen mesaj başkası tarafından alınıp anlamlandırılmadığında. Buradan yola çıkılarak. iletileri alma.zarar görmeye başlar. sosyal yaşamın varlığının da temellerini oluşturur.

Bireyin. Alıcının iletileni. Sosyal etkileşimin gerçekleşmesi bu anlamda birden fazla kişinin varlığı ile bunların niyet. Bu durum uzun süre devam ettiğinde. bir süre sonra ortak yaşama alanlarını yitirir ve sosyal guruba yabancılık hissetmeye başlar. Bu durum insanların bir arada yaşaması olgusunu doğurmuştur. İki veya daha fazla kişinin etkilenime girmesiyle meydana gelen davranış değişikliği etkileşim olarak tanımlanmaktadır. İnsanoğlu -doğası gereği. Bu açıdan iletişim. yönünü büyük oranda belirleyen ve sosyal yaşamın kalitesinin en önemli belirleyicisidir. Bu açıdan iletişim. bireyin kendisini ve çevresini değiştirmekte kullandığı önemli bir araç işlevi görür. yaşamını tek başına sürdürmede önemli sınırlılıkları bulunmaktadır. İletişim. İletişim süreci sistem olarak ele alındığında bir kaynak ve kaynağın sahip olduğu mesaj. algıları farklılaşmaktadır. Bu nedenle sağlıklı bir aile yaşamı için. karşılıklı olarak birbirlerinden etkilenerek ortak yaşam alanları oluşturmaya başlar ve birbirlerini kabul etme ihtimalleri fazlalaşır. kalitesini. Bireyleri arasında etikelenmenin sınırlı olması gettolaşma. Başkalarıyla etkileşime geçmeyen birey. Dolayısıyla iletişim ve etkileşim bir arada gerçekleşir. Bu süreçte karşılıklı olarak iki birey arasında bir etkilenim gerçekleşir ki buna etkileşim adı verilebilir. Başkalarının desteğini alarak ve başkalarına destek olarak -karşılıklı bir şekilde. bunları aktarmak için uygun bir ortamın bulunması ve mesajın onu alacak bir alıcıya ulaşması gerekir. güçlü bir iletişim ağı ve buna dayalı etkili bir etkileşim süreci hedeflenmektedir. döngüsel bir sistem özelliği taşımaktadır. İletişim kurmak isteyen kişi mesaja sahip kaynak olarak iletişime geçmek istediği kişiyi etkileyerek bir etkileşim süreci başlatır. başkalarına mesaj da gönderilir. duygu ve düşüncelerin insan toplulukları arasında sözel veya bedensel hareketler kullanılarak değiş tokuş edilmesini sağlayan toplumsal etkileşim süreci olarak tanımlanması mümkündür. 29 . İletişim. Sosyalleşme sürecinin en temel aracı olarak iletişimin. bir paylaşma eylemi olarak çift yönlü bir süreçtir. sosyal yaşamın mahiyetini. etkileşim. iletişim sürecinin önemli bir sonucu ve parçası olarak gerçekleşir. gruplaşma ve sosyal bölünmelere neden olur. Uzaklaşma sürecinin aile bağlarını önemli oranda etkilediği bilinmektedir. Etkileşimin istenen sonucu doğurabilmesi bu süreçte yer alan bireylerin karşılıklı güven. Etkileşim karşılıklı bir etkilenme olarak kabul edilebilir. süreci tamamlamaya yetmemektedir. İletişim. bunun alıcı tarafından iletilene en yakın şekilde anlaşılması ve buna uygun tepki verilmesi süreci olarak tanımlanabilir. toplumu oluşturan fertler arasındaki etkileşimin sınırlanmış olmasının yattığı söylenebilir. süreç bireyin sosyal guruptan tamamen kopmasıyla sonuçlanır.istek ve ihtiyaçların daha kolay karşılanması mümkün olabilmektedir. süreci oluşturan temel bileşenler ve bu bileşenlerin eşzamanlı çalışmasıyla gerçekleşir. Etkileşim. buna bağlı olarak aile fertlerinin birbirlerine ilişkin duyguları. Oysa birbiriyle etkileşime geçene bireyler. duyarlılık ve anlayışına bağlıdır. Bireyde karşılaştığı varlıklardan etkilenme duyarlılığı gelişmiştir. bir mesajın uygun kanallar kullanılarak kaynaktan alıcıya iletilmesi. Fikirlere kaynaklık etmenin yanında. birbirlerinden etkilenme düzeyi çok yüksek olan bireylerin oluşturulduğu bir sosyal topluluk olarak hayâtiyetini. Aileler. istek ve duyarlığına bağlıdır. sınırlı becerileri onun tek başına. Bireyler iletişim süreci içinde karşılıklı etkilenir ve değişime uğrarlar.çevresini etkilemek ve çevresinden etkilenmek özelliğine sahiptir. Etkileşim olmadan iletişimin gerçekleşmesi mümkün değilken. yaşamını istediği şekilde sürdürmesinin güçleştirmektedir.İnsanın doğası gereği. bunları aktarma gücü ve becerisine sahip olunması gerektiği gibi. Uygun kanallar kullanarak mesajını ortak hale getirmek ister. İletişimin sistem yaklaşımı açısından ele alınması gereken bir süreç olduğu da unutulmamalıdır. Sosyal yabancılaşmanın temelinde. İletişim süreci sadece başkalarından mesaj alınmasıyla gerçekleşmez. Aile içi iletişim sınırlandığında etkileşim de azalmakta. aile içi etkileşimin düzeyine bağlı olarak devam ettirir. iletilmek istenene en yakın oranda almış olması ve bunu aldığını belli edecek şekilde tepkide bulunmasını gerektirmektedir. iletişim kurarak bu etkilenme ve etkileme sürecini istenen hedefe yöneltmesi mümkündür. Sonsuz istek ve ihtiyaçlarıyla. Ancak iletinin alıcıya ulaşması. başlangıç noktası olarak kabul edilebilir.

Aile içi ilişkilerin düzenlenmesinde iletişim. Aynı mesajı ileten farklı kişilerin iletişim sürecinden aldıkları farklı sonuçların nedeni büyük oranda burada yatmaktadır. Kaynak iletecek bir mesajı olan kişidir. en uygun sembol ve kanalı seçilmesi. Hükmedici bir kişilik yapısına sahip. aile üyeleri arasında açık iletişim kurmak ve etkilenim sürecini başlatmaktır. 30 . onu oluşturan temel öğelerin eşzamanlı şekilde bir araya gelmesiyle oluşan döngüsel bir süreç olduğu söylenebilir. kodlama-kod açma. Bal satan güler yüzlü bir gencin hikâyesini anlatır Sadi. inandırıcılığına ve kaynağın mesajı hangi kodlar kullanarak ilettiğine bağlı olarak şekillenmektedir. Genç adamın sattığı zehir bile olsa herkes onu alır içermiş. Bu öğeler kaynak. mesajın iletilmesinden sonra alınacak dönütlerin doğru değerlendirilmesi kaynağın iletişim yeterliğiyle doğrudan ilişkilidir. Kaynağın sahip olduğu deneyim ve birikimler de iletişim sürecini önemli oranda etkilemektedir. paylaşacağı bir mesaja sahip ve süreci başlatacak iletiyi gönderen kişi. seçilen mesajın iletilmesi için elverişli zaman ve mekânın belirlenmesi. etkileme ve yansıma olarak sıralanabilir. alıcı. ancak günün sonunda tek dirhem dahî bal satamamış. Amacın gerçekleşmesi.1: İletişim süreci ve öğeleri. Bu bal satıcısı gencin güler yüzü sayesinde çok fazla müşterisi varmış. Ertesi gün kendisi de asık ve ekşi suratıyla bağıra çağıra bal satmaya çalışmış. Ancak çatışmaların aza indirgenmesinin yegâne yolu. alıcının verilmek istenen mesajı verilmek istendiği şekliyle anlayabilmesine. Şekil 2. İLETİŞİM SÜRECİ VE ETKİLİ İLETİŞİM İletişimin. iletişim sürecinin başlatıcısı. İletişim süreci büyük oranda onun sahip olduğu bazı becerilere bağlı olarak şekillenir. Kaynağın dil yeterliliği yani iletmek istediği mesajı en iyi şekilde aktarabileceği sembol ve araçları seçebilmesi iletişim sürecinde önemli rol oynar. Hakkında yeterli bilgi ve deneyimi olmadığı bir konuda kişinin başlatacağı iletişimin istenen sonucu vermesi beklenemez. O gün hiç para kazanamayan adam eve asık suratla döndüğünde. kaynak öğesinin taşıması gereken özellikler bulunmaktadır.Aile yaşamında uyum ve çatışmaların bir arada yaşanması olasıdır. tutumları da süreçte rol oynar. süreçte yer alan bireylerin bu faktörlerin farkına varmalarına ve bunları kontrol edebilme yetilerine bağlı olduğu söylenebilir. İletilecek mesaja ve alıcıya. uyumun sağlanması ve çatışmanın çözüme ulaştırılabilmesi için yegâne çözüm yoludur. Ayrıca kaynağın kişiliği. Basit anlamıyla kaynak. kurum ya da topluluktur. kaba saba bir adam bu gencin satışının fazlalığını görmüş ve kazancını kıskanmış. insanlara karşı agresif tutumlar benimsemiş bir bireyin kuracağı iletişimin niteliğini büyük oranda bu özellikler belirleyecektir. iletişim isteği ve niyeti olan.” demiş. ileti. Bir gün asık suratlı. Sadi’nin Bostan isimli eserinde yer alan aşağıdaki hikâyecikte bu durum çok iyi açıklanmaktadır. İletişim sürecini başlatan unsur olarak. eşi “Suratı ekşi olanın balı da ekşi olur. Bu temel öğelerin birlikte uyum içinde çalışmasıyla gerçekleşen bir süreç olarak iletişimin anlaşılması ve etkili iletişim gerçekleşmesi.

Yaşlı insanların. Alıcının özellikleri dikkate alınmadan gerçekleştirilecek bir ileti gönderme sürecinin başarı şansı oldukça azalacaktır. Bu durumun nedenleri ve soruna ilişkin çözüm önerileriniz neler olabilir? Mesaj alıcı tarafından alındıktan sonra anlamın ortak kılındığının belirlenmesi. kaynağın kendini kontrol imkânı oluşur. yazı. Cahil insan kendi kendinin bile düşmanıdır. peki… Anne: Bak hala konuşuyor! 31 . sus cevap verme! Çocuk: Tamam. ebeveylerle çocuklar arasında iletişimi koparan ilginç örneklerdendir. dili zehirli olduğundan gönlünü yaralar. kaynak ile alıcı arasında oluşan yanlış anlamaların kaynağını oluşturmaktadır. deneyimi. Cahil ile sakın latife etme. kültürü gibi birçok öğeden söz edilebilir. Bu nedenle iletişim sürecinde ne söylediğimiz kadar bunu neyle ve nasıl söylediğimiz de büyük önem taşımaktadır. kodlanmış mesajın alıcıya ulaşmasını sağlayan araç olarak tanımlanabilir. alıcının niteliklerinin de kaynağın sahip olduğu özellikler kadar özelliğe sahip olması beklenir. Alıcı. Yansımaya izin verilmeyen ileti gönderme süreçlerinde hedeflenen iletişim ortamının çok uzağına düşülebilir. (Hz. Ancak iletiye yüklenen anlam “kod”un dilde. çizimler alıcı tarafından kod açma sonucu anlam kazanır.Ali). el gibi vücut hareketleri yoluyla kodlanmış şeklidir. alıcının kullandığı dil. Kelimelerle kodlanmış mesajın iletilmesi için yüz yüze iletişimde ses ve sesin iletimini sağlayan hava bir kanal olarak görülürken. yanlış anlaşılmaların giderilmesi ve iletişim sürecinin sürdürülmesi alıcı tarafından verilecek geri bildirime göre şekillenir. Anlamın ortak kılınması için. Alıcının mesajı alması iletişim sürecinin ilk aşamasının gerçekleştiğini gösterir. Kaynak mesajını kodladıktan sonra bunun fiziksel olarak iletilmesine ihtiyaç duyulur. İletişim süreci bu geri bildirimle tamamlanarak ya yeni bir süreç için başlangıç olur ya da sonlanır. kelimelere yüklediği anlam. “İleti” olarak tanımlanacak alıcının mesajı almasından sonra anlamın ortak kılınması ile “-şim” eki alarak iletişim olarak tanımlanır. Bunlar beş duyu organımızdan biri veya birkaçına mesajın ulaşmasını sağlayan araçlardır. uzaktan yapılan bir iletişimde telefon benzeri araçlar da kanal olarak kullanılmaktadır. çünkü cahil ne gelirse söyler diline (Anonim). kültürde ne anlama geldiğine ve içinde bulunulan bağlama göre de şekillenmektedir. Burada kullanılan kod açma işlemi.” Bu üç özlü sözden yola çıkarak. Burada kodlamanın nasıl gerçekleştiği. Nasihat verme şeklinde gerçekleşen ancak çocukların bunlardan ne anladığı tam olarak kestirilemeyen konuşmalar bazen bir iç konuşmaya dönüşmekte ve alıcı mesajlara kendini kapatabilmektedir. kaynağın zihninde oluşan anlam veya objenin söz. başkasına dost olması nasıl beklenir (Sokrates). İleti. Kanal. yaşı. Aslında tek başlarına kaldıklarında bir anlam ifade etmeyen birtakım sesler. gençlerin kendilerini dinlemediği. “kod”un kaynak ve alıcı tarafından nasıl anlaşıldığı büyük önem taşımaktadır. gençlerin ise büyüklerin kendilerini anlamadığı yönünde yakınmaları bilinmektedir. iletişim sürecinde kaynağın gönderdiği iletiye hedef olan kişi veya kişilerdir. iletişim sürecinde kaynağın niteliğiyle ilgili neler söylenebilir? İletişim sürecinde kaynağın sahip olduğu ve paylaşmak istediği duygu düşünce veya bilgi gibi uyaranların kaynak tarafından kodlanmış haline “mesaj” ya da “ileti” adı verilir. Çoğumuzun duyduğu aşağıdaki diyalog. ne yaptı! Çocuk: Şey… Anne: Tamam. Geri bildirimle. Anne-babaların özellikle çocuklarıyla kurdukları iletişim süreçlerinde bu tür durumlara sıklıklar rastlanır. Burada. ne bu elbisenin hali. İletinin kodlanışı büyük oranda dille ilgilidir. Anne: Cevap ver. yüz.“Cahil ile sohbet etmek güçtür bilene. işaretler. resim.

dinleme becerisindeki birikimle yakından ilgilidir. ortam. alıcının ne hissettiği ve ne anladığı anlaşılmadan gönderilen mesajların bir etkisi olmayacaktır. öğrenilebilir ve öğretilebilir bir dil becerisidir. radyo dinleme. Rahatsızlıklara katlanın. Dinleme. Fikirleri dinleyin. Dinleme. Bu tür durumlarda etkili bir iletişimden söz etmek. sosyal yaşamda etkileşimin en yoğun yaşandığı ve etkileşime en çok ihtiyaç duyulan topluluktur. geçmiş deneyimler gibi birçok unsur gelen mesajın anlamını farklılaştırmaktadır. ders dinleme. 8. 9. Öncelikle temel iletişim becerileri konusunda ailelerin yetkin olmaları ve aile yaşamında bazı temel özelliklerin hayata geçmesini sağlamaları gerekir. Dinleme eğitiminin sonunda diğer dil etkinliklerinde -konuşma. okuma ve yazma. kültür. etkileşim için fizikî mekân varlığı yeterli değildir. oyun ve sinema filmi izleme. Bunlar için öykü dinleme. müzik dinleme etkinlikleri önerilebilir. Bunu sağlamak için aile bireylerinde bulunması gereken bazı becerilerden söz edilebilir. 7. dinleme ise bir amaç doğrultusunda yapılır. İlgi alanlarını belirleyin. 32 . 4. Esnek olun.önemli gelişmeler olmaktadır. Zihinleri açık tutun. İçeriği tartışın. bireyin işitme ve görme organları aracılığıyla aldığı konuşma gibi duyumları anlamak amacıyla dikkat harcaması olarak tanımlanabilir. Aynı fizikî mekânı paylaşarak oluşturulmuş bir topluluk olmakla birlikte. işitmeden çok farklıdır. şiir dinleme. Bu yetinin dil öğrenimi için temel teşkil ettiği söylenebilir. etkili bir dinleme için aşağıdaki stratejiler önerirler: 1. Dinleme çalışması yapın. Gelen mesajı yakalamak tek başına yeterli değildir. Söyleyen. Zihinleri antrenmanlı tutun. sağlıklı iletişim kurmada en temel yoldur. 5. Bunun yanında etkileşim ortamını güçlendirmek için güven ortamı oluşturmak. İletilerden alıcının yeni yaşantılar kazanması ise. 6. İletişim sürecinde öğrenmenin gerçekleşebilemsi için “kaynak” tarafından iletilenlerin. gelen mesaja anlam yükleme ve anlamlandırmadır. Karşılıklı bir etkilenim yaşanması gereken süreçte. Etkin Dinleme Becerisi İletişim sürecinde etkililiği belirleyen temel becerilerden biri. 2. Etkili aile içi iletişim için ailelerin hem iletişimi oluşturan öğeleri ve özelliklerini hem de sürecin etkin bir şekilde çalıştırılması için yapılması gerekenleri çok iyi bilmesi beklenmektedir. İlk dil etkinliği dinlemeyle başlar.Aile içinde benzer diyaloglar sıklıkla yaşanmaktadır. Campell ve diğerleri (1996) yaşam boyu devam edecek bir dinleme alışkanlığı geliştirilmesi gerektiğinden söz ederken. Burada dinleme. “alıcı” tarafından paylaşılması gerekir. empatik davranış geliştirmek gibi bazı temel özellikler de söz konusudur. AİLEDE GÜÇLÜ ETKİLEŞİM İÇİN BECERİLER Aile. 11. söylenen. Genel anlamda “dinleme”. soru sorma. Aile içi paylaşım ve etkilenimin en üst düzeyde olması ve etkileşimin çok güçlü olması gerekir. iletişimi başlatma ve sürdürme gibi temel becerilerden söz edilebilir. sesli okuma. Bu nedenle dinleme. 10. Olayı vurgulayın. hatta iletişimden bahsetmek mümkün değildir. İşitme isteğimiz dışı gerçekleşir. Aile hayatının devamı bu etkileşimin niteliğine bağlıdır. 3. Heyecanı artırın. konuşma. Doğuştan sahip olunan duyma yetisidir. sunmayın. Çünkü yakalanan mesajın ne anlama geldiğini belirleyen çeşitli faktörler bulunmaktadır.

“Söylediğimi değil. artık en küçük şeyleri bile birbirimize söyleyemiyoruz. Çocuk: Karnım ağrıyor. Bunun. Dinlemede yapılan hatalar benzer sonuçların doğmasına neden olmaktadır. Etkin dinleme. başka uyaranlara dikkatin kayması. Anne ile çocuk arasında oluşan yabancılaşma temelde birbirlerini anlamaktan vazgeçmeleridir. Bu tür yanlış dinleme davranışları. yalnızlaşma ve yabancılaşma sürecine girmeye başlamıştır. iletişimde anlamaya ve iletişimi sürdürmeye odaklı bir beceri olduğu söylenebilir. Ancak derin 33 . Bu durum iletişiminde önemli bir engel olarak görülmektedir. duymak istediğini anlıyor. anne sadece kendisinden izin istediğini varsaymış. Çocuk: Anne… Anne: (sırtı. seçerek dinleme. Oysa çocuk. aile yaşamını yüzeysel ve derin olmayan ilişkilere/etkileşimlere götürmektedir. muhatabın söyledikleriyle birlikte. saplanmış dinleme. Anneyle etkileşime geçmek isteyen çocuk. etkin dinleme olmadan da dinlemenin yapılabildiği veya edilgen dinlemenin de gerekli olduğu durmların olduğu söylenebilir. ‘Niye?’ diye sorar ve bana çok kızardı. görünüşte dinleme. Etkin dinleme becerisi kullanıldığında. Bu tür davranışlar sonuçta televizyon. Aşağıdaki diyalogda yaşananlar yüzeysel etkileşim ve iletişimin doğurduğu durumlardır. Aileye çocuklar katıldığında ise yetişkinler arasında kurulan bu iletişim ve etkileşim ağına onların dâhil edilmesi ikinci aşamada gerçekleştirilmesi gereken bir durumdur. dönük önündeki işle uğraşırken) Söyle. Etkin dinleme. bir süre sonra otoriteye farklı bir boyun eğme davranışı göstererek kendini gizlemeye ve anne beklentileri yönünde yüzeysel tepkiler vermeye başlamıştır. Birbirini tanıyan ve anlayan bireylerin oluşturduğu ailelerde sorunlarla çok daha kolay baş edilebilir ve mutlu aileye ulaşılabilir. tuzak kurucu dinleme. Zamanla bu yalanların beni rahatsız etmediğini de anladım. dinlenenin yanlış anlaşılmasına neden olmakta ya da anlamın oluşmasına engel olmaktadır. birbirini dinlemeyen veya dinleme becerisi gelişmemiş aile fertlerinden kaynaklandığı söylenebilir. birbirlerinin paylaşma ihtiyaçlarını karşılayabilmeleri öncelikle bununla mümkündür. ilgi toplamak için çabalarken. annesiyle olan ilişkisini şöyle açıklıyor: “Öyle bir noktaya geldi ki. Etkin dinleme. saatlerce bilgisayarın başından kalkmıyor” yakınmaların temelinde bu tür anne baba davranışlarının yattığı söylenebilir. sadece gelen mesajın iyi anlaşılması için değil. izin vererek sorunu çözdüğünü sanmıştır. İletişim ve etkileşimin derinleşmesi. Aile yaşamında derin etkileşim ve iletişim yaşantılarına ihtiyaç vardır. iletişimin sağlıklı bir şekilde devamı için de gereklidir. telefon ve bilgisayar gibi araçlara bağımlılıkla sonuçlanabilir. 2002). ama söylüyordum. Aile içi yüzeysel iletişim ve etkileşim yaşantılarının. dinleme hatalarından arındırılmış ve aşağıda sayılacak davranışları içeren. Bu durum.”(Gordon.Aile içi iletişimde çocuklarla ebeveynler arasında yaşanan birçok iletişim kazasının. kaynak ile alıcıyı içine alan bir yöntem olarak tanımlanmaktadır. etkileşim ihtiyacı karşılanmadığı için. dinleme becerisindeki kusurlardan kaynaklandığı söylenebilir. Bazı durumlarda bunun gerekli olduğu. “Çocuğu televizyonun başından alamıyorum. aslında söylemek istedikleri de anlaşılabilir. alıcı ve kaynağın birbirlerini etkin dinlemelerine bağlıdır. Örneğin okul… Sınavlarımın iyi geçmediğini söylediğimde. alıcı bunu kabul eder ve dinlediğini gösteren davranış ile süreci devam ettirir. Yalan söylemekten hoşlanmıyorum. televizyonu açabilir miyim? Anne: Evet.” diye düşünen çocuk. Eşlerin birbirlerini tanımaları. Ben de yalan söylemeye başladım. Bu hatalar. Sonunda gerçek duygularını göstermeden konuşan iki insana dönüştük. ezber cevaplar. Edilgen dinlemede kaynak mesajı iletir. iletişim sürecinde sahip olunması gereken temel beceriler arasında sayılmaktadır. Evinden kaçan on üç yaşındaki bir kız. yüzeysel dinleme şeklinde sıralanabilir. edilgen dinlemeden farklı olarak. savunucu dinleme.

Bu işaret ve simgeler.sözün nereye varacağını tahmin edeceğimiz yanılgısıdır. Konuşma Becerisi Konuşma. Konuşma. Etkin dinleme için konuşma ve dinleme periyodunu ayarlamak gerekir. baba ön kabulle çocuğun bilgisayarda oyun oynamak istediğini düşünerek. Bu sorular dinleme sürecinde konunun detaylarının açılmasına zemin hazırlayacaktır. edilgen dinlemeye geçmek anlamına gelmemelidir. iki kulak”. Çünkü söylenen ile anlaşılan arasında farkın büyük olması durumunda. canım sıkıldı. gerekli dönütün verilmesiyle süreç devam ettirilir.etkileşim gerektiren ortamlarda bu dinleme davranışı yetersiz kalmaktadır. anlamın oluşması için kullanılacak araçlardır. “Baba!. “Tamam baba. baba… Burada çocuğun aslında söylemek istediği ile anlaşılan arasındaki farkın giderilmesi hedeflenmektedir. seninle dışarı çıkalım diyecektim. düşünen ve düşündürendir. muhatabın sözünü bitirmesini engelleyebilir. bir söyle” atasözü ile “Bir ağız. Konuşma bireyler arasındaki en önemli etkileşim aracıdır. Etkin bir konuşma becerisine sahip birey. oyun oynuyorsun” diye cevap verdiğinde çocuğun tepkisi. aynı zamanda muhatabınızın ona değer verdiğinizi ve onu önemsediğinizi düşünmesini sağlayacaktır. Bu nedenle etkin dinlemede beklenen davranışlardan bir diğeri ön yargısız dinlemedir. hayvanların çıkardığı seslere konuşma demek doğru olmaz. çocuklar ve yakın çalışma arkadaşları gibi. Bu durumda baba. bu orantıyı en iyi şekilde açıklamaktadır. kişinin duygu ve düşüncelerini sözle bildirmesidir. Sözün bitmesini beklemek ve sabırlı olmak gerekir. “İki dinle. Yanlış anlaşılmadan kaynaklanan arızî durumlar kolaylıkla çözümlenebilir. ‘anlıyorum’ gibi kısa süreli ve iletişimi sürdürmeye dönük tepkiler verilmelidir. Çocuk: Peki.. soru soran. “Hep bilgisayar başındasın. çocuğun kendini kapatmasına neden olmuştur. Özellikle anne-baba-çocuk ilişkilerinde bu tür dinleme davranışına çok gereksinim duyulur. Söz tamamlandığında. 34 . Çocuk: Baba işin ne zaman bitecek? Baba: Bilgisayarda oyun mu oynamak istiyorsun? Çocuk: Hayır baba. Ayrıca dinleme sürecinde öze dönük sorular sorulması da tavsiye edilebilir. Bunun yanında uzun süreli tepkisizliğin doğuracağı sorunların giderilmesi için ‘evet’. Soru sorma becerisi başka bir başlıkta detaylı ele alınacağından. peşin kabulle çocuğun oyun için bilgisayarı istediğini varsaymış. Dinlemede yapılan en önemli hatalardan biri de çok iyi tanıdığımızı düşündüğümüz kişilerin -özellikle eş. başkalarının ilgileneceği ön kabulüyle düşündüklerini dil ve ses kalıpları halinde aktarmasıdır. Bu tür durumlarda etkin dinlemeye ihtiyaç duyulmaktadır. Dinleme davranışını etkili hale getiren bir diğer araç da sorulardır. İletişim en önemli ilkelerinden biri göz temasıdır. İnsanoğlunun birikimlerini başkalarıyla paylaşmada kullandığı en eski yollardan biridir. Ayrıca dinlerken not almanın da bazı durumlar için yansıtmaya imkân vermesi açısından önemli faydaları olmaktadır. onu anlamak yerine peşin hüküm vermiş. Dinlerken verilen ânî tepkiler. sonuç farklılaşabilirdi. Bu durumda konuşanın sözünü tamamlamasına fırsat vermeden ön yargıyla yaklaşılmakta ve iletişim kazalarına neden olunabilmektedir. araya girerek muhatabın kendini ifade etmesinin engellenmesi olarak anlaşılmamalıdır. Diyalogun farklı gelişmesi durumunda. Konuşma sadece seslerden oluşan bir dizilim değildir. Bilgisayar başında projeyi tamamlamaya çalışan babasına çocuk. ileride bazı arızî durumların ortaya çıkma ihtimali bulunmaktadır. Dinleyenin konuşan ile kuracağı göz teması asıl söylenmek istenin daha iyi anlaşılmasına imkân verecektir. bireyde oluşan anlamı başkalarına aktarmak için kullanılan bir işaret ve simgeler sistemidir.” şeklinde olacaktır. burada kısaca dinleme sırasında dinlemeyi aktif hale getirecek sorular sorulabileceğini vurgulamak yeterli olacaktır. Dinlemede yapılan genel hataları ve bunların sonuçlarını açıklayın. Bu anlamda. Bu. İşin ne zaman bitecek?” diye sorduğunda. Konuşanın. vazgeçtim. Baba: Aşağıda bisikletini hazırla on dakika sonra ben de sana katılırım. Başka bir ifadeyle etkin dinleme. Bu. Bu durum ortamda rahatsızlık oluşturacaktır.

Benzer şekilde her konuşma için iyi bir başlangıç planlamak gerekir. istersen konuşalım. Sözcük dağarcığının fakirliği. bu konuda öğrenme potansiyelinin göstergesidir. aşağıdaki eksiklik ve yetersizliklerle okula gelebilmektedirler: • • • • • • • • Çekingenlik. Etkili konuşma için gerekli bazı koşullardan söz edilebilir. İlk çocukluk döneminde çocuklar Türkçeyi konuşuyor olmalarına rağmen. Konuşmada fiziksel görünümün önemli bir rol oynadığı unutulmamalıdır. Bunun yerine “Zamanı daha iyi değerlendirmen için bazı yollar var. Konuyu başka bilgilerle desteklemek.” demeniz onda sizi dinleme isteği uyandıracaktır. Konuşmanın etkililiği. iletişimin niteliğini büyük oranda belirlemektedir. Dağınık konuşmak. Bu durumda uzun süreli bir konuşma mümkün olamayacaktır. coşkudan uzak bir ses tonuyla yapılan konuşmanın sürdürülebilirliği şüphelidir. Çevredeki kişilerin konuşmaları taklit edilerek gerçekleşen bu ilk konuşma. çocuğun sizi dinlemeye istekli olmasını bekleyemezsiniz. Birincisi konuşmayı başlatmak. Bunların başında konuya hâkimiyet gelmektedir. Konuşmanın çeşitli faktörlerden etkilendiği göz önünde bulundurularak konu. konuşmanın anlaşılırlığı ve etkinliğini artıracaktır. ikincisi konuşmayı sürdürmek. Konuşmada düşüncelerin olumlu cümlelerle ifade edilmesi yapıcı yaklaşımı ortaya koyar. bu üç açıdan sorgulanabilir. Konuşmanın yalın hali ilk çocukluk yıllarında hayata geçmektedir. ses tonu ve el işaretlerinden de oluşur. Konuşmayı sürdürme aşamasında bunların önemli rol oynayacağı unutulmamalıdır. Çökmüş bir vücut görüntüsü. konuşmanın etkililiğini artıran diğer unsurlardır. Yerel ağızla konuşmak. Kısa ve yetersiz konuşmak. Gergin veya asık bir surat konuşma için pek uygun değildir. Konuyu tek başına bilmek de yeterli olmayabilir. konuşmanın etkililiğini artıracaktır. Kişiler doğrudan kendilerini hedefleyen konuşmalara karşı savunmaya geçer ve söyleneni dinlemek yerine savunmalarını hazırlarlar. Konuşmayı başlatmak için karşınızdakinin sizi dinlemek isteyeceği bir başlangıç önerilebilir. Konuya yapıcı yaklaşan konuşmacının etkisi daha fazla olacaktır. Karşınızdaki muhatabı iknâ etmek için. üçüncü iknâ etmektir. İletişim sürecinde kaynağın kullandığı en önemli araç olan konuşma becerisinin etkililiği. dinleyici ve ortam ayarı. En azından muhatabın bundan pek keyif almayacağı söylenebilir. Öğrenmeyle gelişebilecek konuşmanın fiziksel. Hakkında yeterli bilgiye sahip olunmayan bir konuda konuşmak güçtür. 35 . Bunların her birindeki gelişmeler konuşma becerisinin niteliğini belirler. bunu konuşalım. senin için önemli bir sorun. Örneğin çocuğa “Zamanın boşa harcıyorsun. çocukların fikirlerini rahatça açıklayabilmeleri için yararlı olacaktır. psikolojik ve toplumsal olmak üzere dört niteliği bulunmaktadır. Etkili iletişim için konuşmada üç kritik evreden söz edilebilir. Yine oluşturulacak sıcak bir atmosfer. Burada bireyin etkili konuşma modelleri belirlemesi ve onları takip etmesi önemlidir. kaynak olarak saygınlık ve güvenirlilik özelliklerine dikkat etmek gerekir. Bunun yanında konuşmanın doğrudan muhatabı hedef almaması iknâ edici konuşma için önem taşımaktadır.” dediğinizde. Gereksiz şeyler söylemek. Bunun yerine gülümseyen ve konunun mahiyetine göre ciddiyet düzeyi ayarlanmış bir görünüm. Konuyu destekleyecek başka bilgi alanlarına hâkim olup bunları birlikte kullanmak. Sesi ayarlayamamak. Konuşmada hedeflenen bir diğer nokta iknâ etmektir. sana bazı önerilerim olabilir. dolayısıyla bir düşünce alışverişidir. Coşku ve neşe. Konuşurken el kol hareketleri yapmak… Etkili konuşma sadece kullanılan sözcüklerden değil. ayrı ayrı ele alınmalıdır. konuşmanın etkililiğini artıracaktır.Konuşma yaşantılarımızı başkalarıyla paylaşma. fizyolojik.

hangi tür sorunun kullanılması gerektiği de önem arz etmektedir. onların çözüm üretmeleri için fırsat yakalamalarını sağlayacaktır.” dediğinizde çocuk savunmaya geçerek yapması gerekenlerle ilgili söyleyeceklerinizi dinlemek yerine aslında ne kadar çabaladığını size ispatlamaya yönelecektir. Anne babalar. muhatabın kendisini açması istenen bir durumda yargılayıcı soru sormak da işe yaramayabilir. Örnek: “Uzun süre televizyon izlediğinde. İletişimde kullanılacak soru türleri şöyle sıralanabilir: Kapalı Uçlu Sorular Bu tür sorular genel olarak onay almak amacıyla kullanılırlar. Özellikle etkileşimin derinleştirilmesi hedeflenen durumlarda kullanılmaları önerilir. Örnek:“Ödevi bu gün teslim etmemiz gerekiyor. çocuğun konu hakkında daha detaylı bilgi vermesi için onu konuşmaya teşvik edebilir. yemekten sonra mı yapalım?” Yönlendirici Sorular İnsanların karşılaştıkları farklı durumların sonuçları hakkında düşünmelerini sağlamaya dönük sorulardır. Konuşmayı başlatmak için kullanılan “evet-hayır” ile cevaplanacak bir soru işe yaramayacağı gibi. Cevapları evet veya hayır gibi bir kelime veya cevabı kesin bir cümleciktir. Konuşmanın başlatılmasında ve sürdürülmesinde etkilidir. ne zaman. yönlendirme. gözdağı verme. Özellikle muhatabın bilgi alması istendiğinde bu tür sorulardan yararlanılabilir. Bu tür bir durum ortaya çıktığında. bu bilgiye dayalı karar vermesini sağlamaktır. duygularını düşüncelerini ifade etmesi bekleniyorsa bu tür sorulardan uzak durulmalıdır. Bunun yerine bir öğrencinin başarısı için neler yapması gerektiği ve ne kadar çabalaması gerektiğine yönelik bir diyalog çocuğu daha fazla iknâ edecektir.Örneğin çocuğa “Bunları nasıl düzeltmeyi düşünüyorsun? Çabalaman gerekiyor. onun doğru yerde kullanılmasına bağlı olduğu gibi. Örnek: “Bu gün servis geç mi gelecek? Normalde servise saat sekizde biniyordun. kuralı hatırlatma. uyarma. oluşan sessizliği kırmak için “Sen öğretmenin yerinde olsan nasıl davranırdın?” sorusuyla. etkili iletişim becerisine sahip kişiler sessizliği kırmaya yarayan sorular sorarlar. Örneğin. niçin. kim” gibi soru kiplerini içeren ve 5N 1K olarak kodlanan sorular bunlara örnek verilebilir. öğüt vermedir. anne babanın çözümünü dayatır. Bu tür ifadeler çocuğun kendi çözümünü bulmasından çok. Gönderilen iletiler uzadığında veya dinleyen kişinin kabul edip etmediği merak edildiğinde kullanılabilirler. Bunun yerine neler hissedildiğinin ifade edilmesi. Bunun için gönderdikleri ileti türleri. 36 . Bu tür sorular iletişimin tekrar başlamasını sağlayacaktır. geriye çalışmak için ne kadar zamanın kalacağını düşünüyorsun?” Sessizliği Kırmaya Dönük Sorular İletişim sürecinde ortaya çıkan sessizliğin önemli sıkıntılara neden olduğu ve ortamda bulunan herkesin bundan olumsuz etkilendiği bilinir. Sorunun gücü. Dolaylı veya doğrudan bilgi verme şeklinde ortay çıkarlar. Özellikle muhatabın konuşması isteniyorsa. Dolaylı bilgi sorularında amaç muhatabın bilginin doğruluğunu test etmesidir. Şimdi mi tamamlayalım. nasıl.” Doğrudan bilgi sorularında ise amaç muhatabın bilgiyi kabul ettikten sonra. İletişim sürecinde muhatapların birbirlerinin düşüncelerini almak ve konuyu yönlendirmek amacıyla sıklıkla bu araca başvurdukları söylenebilir. çocuklarını iknâ etmek için. Çocuk kendini sürecin dışında hisseder ve etkileşime geçmekten kaçınır. Bu nedenle etkili iletişim için soru türlerinin ve kullanım yerlerinin bilinmesi önemlidir. Açık Uçlu Sorular Bu tür sorular muhatabın konuşmasını sağlamak. genellikle çocuklarının ne yapmaları gerektiğini söyleme yolunu seçmektedirler. “Ne. bireyi düşünmeye sevk eden güçlü uyarı etkisine sahip önemli bir araçtır. emir verme. Bilgilendirme Soruları Bilgi alma veya bilgi verme amacıyla sorulan sorulardır. ondan bilgi almak amacıyla kullanılır. okulda yaşanan sorunun detaylarını öğrenmek isteyen ebeveyn. Muhatabın etkin dinlemesine yardım ederler. nerede. Soru Sorma Becerisi Soru.

Yaşanan duygunun abartı. Empati iki aşamada gerçekleşir. Aileyi oluşturan bireylerin birbirlerine ilişkin geliştirdikleri bu duygusal bağ. Kendi içinde güven bunalımı yaşayan birinin başkalarına karşı güven geliştirmesi zordur. karşılıklı suçlama. onların yaş ve gelişim seviyelerine uygun beklentiler oluşturmak. Bilinç dışı oluşan duygu bulaşması ise başka birinin duygusal durumunun taklit edilmesi yoluyla bu duyguların kendisinde de ortaya çıkmasına yol açmaktır. kendi duygu ve düşüncelerinden soyutlanarak muhatapla aynı özellikleri yaşıyormuş gibi özdeşleşir. Bu nedenle şüphe davranışını tetikleyecek ortam ve tutumlardan uzak durulması gerekir. Güven karşılıklı gelişen bir duygu olup tek yönlü güven duygusu arızî bir durumdur. Birey. ne hissettiği. Ortak hedefi benimsememiş ve bunun önemini kabul etmeyen kişilerin ortak grup kurmaları neredeyse 37 . Güven duygusunun kaybolması. Gizlilik ve gizem ise tersi bazı duyguların yeşermesine neden olabilir. empati ve biz bilincinin oluşması gereklidir. Şüpheyle yaklaşım. Bu sayede iletişim kolaylaşır. Bu nedenle ebeveynlerin çocuklarına güven duyduklarını onlara yaşatmaları gerekir. gereksiz olduğunu düşünen bir kişinin o duyguyu yaşayanla empati kurması zordur. Hayatında hiç sınava girmemiş veya sınavın sonuçları hakkında fikri olmayan bir kişinin sınav stresi yaşayan öğrenciyi anlaması mümkün değildir. Ailede Biz Bilinci Modern zamanlarda en önemli toplumsal sorunların başında bireyselleşme ve ben merkezli birey sayısındaki artış gelmektedir. Gizli kapaklı şeyler yapıldığı duygusu oluştuğunda.AİLEDE GÜÇLÜ ETKİLEŞİM ORTAMI OLUŞTURMA Güçlü etkileşim için aile bireyleri arasında kurulmuş olması gereken bağlar söz konusudur. Empati Empati. Yaşamlarında birbirlerinde gizleyecekleri hiçbir şeyin olmayacağına ilişkin bir kanaatin oluşması güven duygusunu besleyecektir. sempatiden ve duygu bulaşmasından farklıdır. aile yaşamının niteliğini de belirlemektedir. Topluluk olmak. Güvenmediğiniz birinden size güvenmesini beklemeniz doğru olmaz. Güveni destekleyen en önemli faktörlerden bir diğeri tutarlılıktır. Aşırı mükemmeliyetçi. Empati kurmak sosyal ilişkilerde birçok kolaylık sağlamaktadır. güven bağının oluşmasını destekleyen bir durumdur. Sempati bir başkasının içinde bulunduğu ya da başından geçen bir durum için üzülerek. Empatinin ikinci aşaması kabul etmedir. Bu nedenle muhatabın yaşadığını yargılamadan olduğu gibi kabul etmek gerekir. Empati bir anlamda özdeşleşme sürecidir. güven duygusuna zarar veren en önemli etkendir. aileden beklenen olumlu duygusal gelişimi sağlama görevinin yerine getirilmesi güçtür. Güven duygusunun oluşması için temel koşullardan biri şeffaflıktır. Birinci düzey karşınızdakinin yaşadığı veya hissettiklerini anlamaktır. Aile içi sorunların ve çatışmaların. İlişkilerde tutarlı olmak. Kişinin karşısındaki insanı anladığını ve onu önemsediğini göstermesini sağlar. şüphe ve korku duygularının oluşmasına zemin hazırlar. Güven duygusunun önemli kaynaklarından biri de öz güvendir. ortaya çıkan bu tür etkileşim ortamından kaynaklandığı söylenebilir. Beklenti düzeyini düşürmek. Bu duyguların yaşanmaması halinde kurulacak etkileşim yüzeysel olacaktır. Bu nedenle önce eşler birbirlerine karşı olabildiğince açık olmalıdır. Önce eşler arasında kurulması gereken bu bağ. başka bir ifade ile o an içinde bulunduğu durumu kendisi yaşıyormuşçasına farkında olma sürecidir. Ailede Güven Ortamı İki veya daha fazla kişi arasında kurulan inanmaya dayalı bağ olarak tanımlanan güven duygusu etkileşimin niteliğini belirleyen önemli faktörlerden biridir. sevgi ve saygı duygularının yok olmasına neden olur. muhatabın ne düşündüğü. beklenti düzeyi yüksek ebeveynlerin bunu yapabilmesi zordur. Güçlü etkileşim ortamı için güven. Bu nedenle ebeveynler çocuklarıyla kurdukları ilişkilerinde tutarlı olmaya özen göstermelidir. Bunun için bilişsel bazı özelliklere sahip olmak gerekir. kişinin kendini daha iyi hissetmesini sağlamaya yönelik davranışlar sergilemedir. Yüzeysel etkileşimle. Empati. güven olarak tanımlanan bağ zarar görmeye başlar. daha sonra çocukların katılımıyla daha da güçlenerek aile etkileşimin derinleşmesine hizmet eder. ortak bir amaç için bir arada bulunmayı gerektirir. başarabilecekleri görevler verip bunu kendi başlarına yapmaya izin vermek önerilebilecek bazı tedbirlerdir.

TEKNOLOJİK GELİŞMELER VE AİLE İÇİ ETKİLEŞİM Gelişen teknoloji yaşam biçimlerimizi büyük oranda değiştirmiştir. Değer verilmeyen bireylerin oluşturduğu bir grubun değerli kabul edilmesi güçtür. Kitle iletişim araçları yoğun bir uyarıcı bombardımanına tutmakta. yine nüfusu hızla azalma eğilimine giren ülkelerde ailedeki çocuk sayısının azalması bu nedene bağlanmaktadır. tersi ortamlardan ise bir an önce kurtulmak istemektedir. görev ve sorumluk alma yeteneği kazanamamış bir bireyden yaşamda biz olma yetkinliği beklemek imkânsıza yakındır. İletişim sorunun çözümü için çaba harcamak yerine sorunu unutmak amacıyla bu tür 38 . aileyi oluşturan diğer fertlerle duygu birliği. Çocuklar için de durum farklı değildir. duyarsızlık gibi arızî durumların ortaya çıkmasına neden olabilmektedir. birbirleri için fedakârlık yapma. Evden kaçışın nedenlerini bu duygunun az yaşanmasında aramak gerekir. Onların da temel ihtiyaçlarından biri önemsenme ve değerli kabul edilme durumudur. sorumluluklardan kaçış için bir sığınma alanına dönüşebilmektedir. paylaşma ve bireysel gelişime önemli katkılar sağlayabilmektedir. Yüzeysel ilişki ağları. Birey olma yetisini kazanmış. Aile bireyleri bir arada geçirdikleri zamanlarda aynı mekânları paylaşmalarına rağmen ayrı yaşayabilmektedir. Çok önemli hale gelenler en değerli olanlar. Grubun dışarıdan algılanan değerini artırmanın en önemli aracı onu oluşturan teker teker her bir bireyin yüklendiği değerdir. Aile. hedef birlikteliği ve sorumluluk paylaşımı gibi özellikleri kazandıracak yaşantılara da ihtiyaç vardır. değerli kabul edilen bireylerden oluştuğunda. Aile içinde birey olmanın öz güvenini kazandıracak bir ortama ihtiyaç olduğu gibi. Belirli bir kullanım süresiyle sınırlı tutulduklarında bireysel gelişime katkı sağlama potansiyeli yüksek bu araçlar. sorumluluk paylaşma. ortak hedef oluşturma ve bunun için sorumluklar üstlenmeye gönüllü olmaktır. sen sorumlusun.imkânsızdır. Aile fertlerinden beklenen. Aile kurumunun sağlığı ve devamı. Televizyon. Eşler birbirlerine bu duyguyu aile içinde yaşattığı oranda ev yaşamı keyifli olabilmektedir. daha sonra çocuklar için benzer bir bilincin oluşması için gayret gösterilmelidir. internet gibi kişiyi edilgen olmaya iten araçlar bir süre bağımlılık düzeyinde bireyleri etkileyebilmektedir. bu tür ortamlarda mutlu olmaktadır. Aile yaşamının en önemli sorun kaynaklarından biri sen-ben çatışmasıdır. Son yıllarda gelişmiş toplumlarda boşanma oranlarındaki hızlı artışın bundan kaynaklandığı düşünülmekte. Ailedeki bireyler birbirlerine “sen. Oysa bu tür araçlar etkili kullanıldıklarında sosyalleşme. Yoğun uyarıcı bombardımanı altında kalan birey pasifize olabilmekte ve özellikle etkin olmayı gerektiren etkileşimlerden uzaklaşabilmektedir. Bilişim teknolojisi araçları ile kitle iletişim araçlarının sunduğu çoklu uyarıcı ortamına alternatif cezbedici bir ortamın oluşturulmasındaki güçlük ailede iletişim ve etkileşimin güçlendirilmesinde engel oluşturabilmektedir. sosyal yaşamı sınırlamaya başlayan bağımlılık düzeyinde uzun süreli kullanımlarıyla özellikle etkileşim ve iletişim süreçlerine zarar verebilmektedir. Aile ortamının bu duyguyu ne ölçüde desteklediği bu açıdan büyük önem taşımaktadır. hızla vazgeçme ve sorumluluk bilincinin körelmesi. sana ait” gibi bir dil kullanması aile kurumunun çatırdamasına neden olacaktır. Bu tür araçlar bazı durumlarda yaşanan iletişimsel sorunlardan. senin görevin. Bu. Ailede “ben olma” ile “biz olma” arasındaki dengenin korunması gerekmektedir. bilgisayar oyunları. karşılıklı olarak birbirlerini tanımak için ayıracakları zamanların önemli bir kısmını bu tür araçların pasif alıcıları olarak harcayabilmektedir. bireylerin karşılıklı etkileşim içine girmelerini zorunlu kılacak zamanları iyice azaltmaktadır. büyük oranda bu duygunun gelişmesine ve ailedeki bütün fertlerce benimsenmesine bağlıdır. öncelikle ebeveynler arasında yaşanmalı. Aile yaşamında ebeveyn ve çocuklar. İnsanoğlunun yaşamak istediği en başat duygulardan biri de önemsenmek ve değerli kabul edilmektir. aileye yüklenen değer de artmaktadır. Birey önemsendiği ve değerli kabul edildiği ortamlarda bulunmaktan haz duymakta. daha az önemsenenler daha az değerli olarak algılanmaktadır. varlıklar. En küçük topluluk olan ailenin de ben merkezli bireylerle oluşturulmasında önemli güçlükler bulunmaktadır. kurallar önem sırasına göre bir değer yüklenimine sahiptir. Değer Yüklü Ortam Yaşamda durumlar. nesneler.

ama bu alışkanlık yeni şeyler öğrenme.araçlara sığınıldığında. Televizyon. çok fazla ve uzun süreli seyirle birlikte geliyor. http://www. Bu engeller iletişim ortamının oluşmasını önledikleri gibi. iletişim ve etkileşimi güçlendirmede teknoloji destekli araçlardan nasıl yararlanılabileceğini açıklayın. bir kişinin medya alışkanlıkları üzerinde kontrol sağlayabilmek. Yine kültür farklılıkları nedeniyle kullanılan kelimelere yüklenen anlam farklılıkları gerekli önlemler alınmadığında eşler arasında sorunların doğmasına neden olmaktadır. Aile bireyleri televizyon izlemekten boşalan bu yeni zaman diliminde ne yapacaklarını şaşırmışlar ve ancak ikinci haftada bu duruma alışmaya başlamışlar. Aslında araştırmacıların söylediği. "Çocuklarımı değişik oyunlarla oyalamaya çalıştım ama imkânsızdı. Ancak.kişilerin hayatının geri kalanının kalitesiyle. Çoğu kişi için ilk 3-4 gün en kötüsüymüş. bu yokluk dönemini tamamlamayı başaramamış. başka etkinliklerin de sıklıkla yaşandığı evlerde bile. bu ailenin boş zamanlarını yeni bir etkinliğe bağlı olacak şekilde yeniden düzenlemesi gerçekten kolay değil. sorun daha büyüyerek bireyin karşısına çıkmakta. Hiçbir şey yapmadık. Bunun karşılıklı bir ilişki olduğu ve bir kısır döngünün oluştuğu ifade edilmektedir. İnsanların beraber olmaktan hoşlanmamalarının mı televizyon bağımlığına neden olduğu. bir çeşit bağımlılık oluşturmaya başlıyor ve ciddi bir şekilde ele alınması gerekiyor. aile içi yabacılaşma süreci hızlanmaktadır. aktif yaşam sürme gibi isteklere karışmaya başladığında. oluşan iletişim ortamının sağlıklı olmasının önüne geçebilmekte veya kurulan iletişim süreçlerinde çatışmaların doğmasına neden olabilmektedir. bu tür bir iletişimin bireyin gerçek ihtiyacını karşılamaktan uzak olduğu vurgulanmaktadır. Evlerde yalnızca bir televizyonun olduğu yıllarda yapılan bir araştırmada TV'nin bozulduğu zamanlar için aile bireyleri "Korkunçtu. niteliğiyle pek ilgilenmiyorlar. Bu yüzden de. İlkinde iletişim kuramama hali olarak isimlendirilecek durum. kolay yoldan rahatlama ve kaçış için sınırlı dozlarda yararlı olabilir belki. bugün daha önce olmadığı kadar cesaret gerektiriyor. Aile içinde oluşan bu tür iletişim ve etkileşim ortamı aile bireylerini birbirinden uzaklaştırarak farklı gurupların içine itebilmekte. TV setleri her yere yayılmış durumda ve bu küçük ekranlar -ki aslında artık dev boyutluları tercih ediliyor. Örneğin. televizyon seyretmeyi tümüyle bırakmak gerektiği değil. Bu ilk birkaç gün boyunca tüm ev işlerinin yarısından çoğunun düzeni bozulmuş. İletişimi sınırlayan faktörlerin başında dille ilgili engeller gelmektedir.denizce. Aile içinde “ben ne 39 . Asıl sorun. Kocam ve ben konuşarak vakit geçirmeye çalıştık". cümlenin yapısı. yoksa televizyon bağımlığın mı insanlarla bir arada olmaya engel olduğu hâlâ tartışılmaktadır.asp Yukarıdaki internet adresinden alınan aşağıdaki metni okuyarak. aksamış. ardından bunlar bireyin üstesinden gelemeyeceği büyük problemlere dönüşebilmektedir. temelde iletişim becerilerinden yoksunlukla ilgilidir. çocuklarla iletişim kurulurken uzun cümlelerin kurulması anlaşılmayı zorlaştıracağı gibi. Aile içinde günlük yaşamın idâmesi için gerçekleştirilen zorunlu iletişim yüzeysel ve sığ bir etkileşim ağıyla gerçekleştirilebilmektedir. kısa birkaç cümleyle kurulan bu tür bir iletişim ve buna bağlı oluşan etkileşim gereksinime dayalı iletişim olarak adlandırılmakta. İLETİŞİM VE ETKİLEŞİMDE ENGELLER İletişimin etkisini düşüren ve iletişim engeli olarak görülen birtakım durum ve faktörler söz konusudur.com/tvbagimlilik. TV onların da bir parçası olmuştu" gibi çarpıcı açıklamalar yapmışlar. Aile içinde bu tür iletişim sorunlarının oluşmasının ve iletişimde engellerin ortaya çıkmasının çeşitli nedenleri vardır. çocukların sıkılmaları ve başka uyaranların etkisi altına girmesi sonucunu doğuracaktır. Hatta çok az televizyon izlenen. cümlenin uzunluğu gibi çeşitli etmenler dilin etkin kullanım durumuna göre ortaya çıkabilecek engeller arasındadır. Birkaç kelime. Kullanılan kelimeler. Eğer bir aile boş zamanının aslan payını televizyon seyretmeye ayırıyorsa. araştırmalar için bir hafta ya da bir aylığına televizyon seyretmeyi bırakmaya gönüllü ailelerin pek çoğu.

Bu tür duygular iletişim sürecinin en önemli engelleri olarak sıralanabilir. daha iyi iletişimi nasıl kurabilirim kaygısının -karşılıklı olarak. Yeterli zaman harcanmadan iyi bir sonucun elde edilemeyeceği de unutulmamalıdır. İletişimde ortaya çıkan bu tür engelleri gidermenin en etkili yolu karşılıklı saygı ve güvene dayalı bir ortamın oluşturulmasıdır.söyledim ki şimdi?” cümlesi sıklıkla duyulur. korku.bütün aile bireylerince paylaşılması ve bunun için çaba harcanması gerektiği unutulmamalıdır. Aile içinde iletişimin derinleşmesini olumsuz etkileyen ve gündelik iletişimle yetinilmesine neden olan bazı anne baba davranışlarından söz edilebilir. Bunun yanında etkili iletişim becerilerinin ve bazı iletişim tekniklerinin kullanılması sorunların giderilmesine yardımcı olabilir. tedirginlik. İletişimde bir diğer engel psikolojiktir. kaygı gibi bazı duyguları ortaya çıkarabilmektedir. eleştirme. Sürekli savunma konumuna geçen birey gelen mesajın mahiyetini anlamaya çalışmak yerine muhataba nasıl savunma hazırlayacağının telaşı içine girmektedir. suçlama davranışları gelmektedir. birey ortamdan hızla uzaklaşmaya başlayacaktır. genel olarak kültürel anlam farklılaşmasından kaynaklanabilmektedir. emek. beceri ve zaman gerektirir. Ayrıca güvensizlik ortamının oluşturduğu olumsuzlukla. 40 . Bunların başında sürekli uyarı mesajları iletmek ve gözdağı verme çabası içine girme. Örneğin aşırı katı tutumlara sahip bir babanın çocuklar üzerinde oluşturacağı korku ortamı iletişimi kesmektedir. Bu cümlenin söylenmesine neden olan ortam. Bireylerin sosyal rol ve konumları. İyi. Bazı kabuller bireylerin iletişim sürecinde heyecan. Bunun için aile fertlerinin birbirleriyle ve birbirleri için geçirdikleri zamanları yeniden düşünmeleri gerekir. iletişim sürecinde olumsuz bazı etkilere neden olabilmektedir. Aile içinde de bu duyguların oluşmasına neden olacak bir ortam doğabilmekte ve aile içinde iletişim olumsuz etkilenmektedir. Temelde. yargılama. güzel ve keyif verici sonuçlar.

açık uçlu sorular. İletişim başlatma. Yoğun uyarıcı bombardımanı altında kalan birey pasifize olabilmekte ve özellikle aktif olmayı gerektiren etkileşimlerden uzaklaşabilmektedir. Çeşitli soru türleri bulunmaktadır. suçlama davranışları olumsuz anne baba tutumları olarak sıralanabilir. Etkin dinleme. bilgileri. iknâ etmek şeklinde üç kritik evreden söz edilebilir. iletişim kuramama sorununu doğurmaktadır. Sorunun gücü onun doğru yerde kullanılmasına bağlı olduğu gibi hangi tür sorunun kullanılması gerektiği de önem arz etmektedir. konuşma ortamının ve muhatabın özelliklerinin etkili olduğu unutulmaması gereken hususlardır. empati ve biz bilincinin oluşması gerekir.Özet İletişim yaşamımızın önemli bir parçası olup. yönlendirici sorular şeklinde sıralanabilir. aile içi yabacılaşma sürecini hızlandırmaktadır. Güçlü etkileşim için aile bireyleri arasında güven. Bu nedenle iletişim aynı zamanda paylaşım isteğinden doğan bireysel bir ihtiyaçtır. fikirlerin. İletişimi sınırlayan faktörlerin başında dille ilgili engeller gelmektedir. Bilişim teknolojisi araçları ile kitle iletişim araçlarının sunduğu çoklu uyarıcı ortamı iletişimde bazı sorunlar doğurmaktadır. Soru. bireyi düşünmeye sevk eden güçlü uyarı etkisine sahip önemli bir araçtır. muhatabın kendini ifade etmesine teşvik edecek bir dinleme etkinliği olarak tanımlanabilir. konuşmayı sürdürmek. yargılama. Aile içi iletişimde aile fertleri arasında yaşanan birçok iletişim kazası. Etkin dinleme becerisi kullanıldığında muhatabın söyledikleriyle birlikte aslında söylemek istedikleri de anlaşılabilir. Etkin dinleme için muhatabın bazı özelliklerinin farkında ve amaca uygun bir dinleme sürecinin yaşanması gerektiği söylenebilir. Geniş anlamıyla iletişim herhangi bir bilginin paylaşılması eylemi olarak tanımlanmaktadır. İnsanoğlunun sahip olduğu birikimi. sürdürme ve zenginleştirmenin önemli araçlarından biri sorulardır. deneyimleri başkalarına aktarmasının yegâne yolu bu becerilerin kullanılmasıdır. kapalı uçlu sorular. Aile içinde oluşan bu tür iletişim ve etkileşim ortamı aile bireylerini birbirlerinden uzaklaştırarak farklı gurupların içine itebilmekte. . Etkili iletişim ve etkileşim için etkin dinleme. Bu nedenle duyguların. Güçlü etkileşim ortamı için güven. Bu duyguların yaşanmaması halinde kurulacak etkileşim yüzeysel olacaktır. İletişim engelleri olarak isimlendirilen bazı faktörlerin iletişim sürecini olumsuz etkilediği söylenebilir. Aile ortamı bu bireysel ihtiyacın en etkili şekilde giderilebileceği ortamlar olmalıdır. Aile içinde günlük yaşamın idâmesi için gerçekleştirilen zorunlu iletişim yüzeysel ve sığ bir etkileşim ağıyla gerçekleştirilebilmektedir. saygı ve empatik yaklaşım şeklinde bazı duygusal bağların kurulmuş olması gerekir. konuşmayı başlatmak. bu temel becerilerin etkin kullanılmasına bağlıdır. Konuşmada. başkalarının bu yöndeki iletilerini anlamlandırarak onlara tepki verebilmektedir. Sosyal yaşamda ortaya çıkan sorunlar büyük oranda iletişimde ortaya çıkan aksamalardan kaynaklanmaktadır. Paylaşım yaşamak insanoğlun en önemli ihtiyaçlarından biridir. bilgilendirme soruları. etkili konuşma becerilerine sahip olmak gerekir. malumatların paylaşılması olduğu göz ardı edilmeden etkili iletişim ortamın kurulması için çaba harcanmalıdır. isteklerini başkalarına ifade edebilmekte. Aile içi iletişim ve etkileşimde gelişen teknolojinin etkisi de söz konusudur. İletişim ve etkileşimin derinleşmesi alıcı ve kaynağın birbirlerini etkin dinlemelerine bağlıdır. Bunlar çocuklarla kurulacak iletişimde önemli engeller arasında sayılmaktadır. dinleme becerisindeki hatalardan ortaya çıkar. Aile içinde sürekli uyarı mesajları iletmek ve gözdağı verme çabası içine girme. 41 Konuşmayı başlatmak için dinleyenin dinlemek isteyeceği bir başlangıç önerilebilir. Bu nedenle medeniyetimizin devamı ve gelişmesi. Etkili iletişim için konuşmada. Aksi halde aile fertlerinin birbirine yabancılaşmasıyla sonuçlanan bazı sorunların ortaya çıktığı görülmektedir. İletişim becerilerinden yoksunluk. Toplu halde yaşayabilmek için bu becerinin etkili kullanımına büyük ihtiyaç vardır. Bunlar. sosyal yaşamın en önemli aracıdır. kullanılan sözcük ve cümlelerin. İletişimde bir diğer engel de psikolojiktir. eleştirme. İnsanoğlu iletişim becerisiyle duygu ve düşüncelerini.

Anlamak c. c. Alıcının kendi görüşünü paylaşması e. Ekonomik durum b. Muhatabın hoşlandığı alanları fark etmek e. aile içinde şüphe ve korku duygularının oluşmasına zemin hazırlayıp. Duygudaşlık c. Yerleşik hayata geçiş yapmak 2. Sorunları çalışarak aşabiliriz. sevgi ve saygı duygularının yok olmasına neden olur? a. Empatik davranış d. Alıcının vücut dili d. Çocuğun programı açıklaması izleme gerekçelerini . Düşünme d. İletişim d. Anlamın ortak kılınması c. Konu hakkında bilgi sahibi olmak 7. Bütçemizin yeniden düzenlenmesi gerekecek. Etkileşim e. Gidilecek tatil yerlerinin karşılaştırılarak karar verilmesi e. Vücudun duruşunu ayarlamak c. Aşağıdakilerden hangisi etkili konuşma için sahip olunması gereken ön koşul özelliklerdendir? a. 10. Hangisi empatinin ilk aşamasıdır? a. Barınma e. Ses tonunu ayarlamak b. Küslükler 4. Kabul b. Kaynağın konuşma biçimi 5. e. Paylaşmak 9. Vücut yapısı d.Kendimizi Sınayalım 1. Aşağıdakilerden hangisinin olmaması. Durum değerlendirmesi yapmalıyız. Mutluluk 3. Yemeğin tadı ve lezzeti hakkında konuşmak d. Sosyal etkileşim c. Sosyal yansıtma 8. Başkalarıyla etkileşim kurmak d. b. Çocuğun acıktığını söylemesi c. Durulma e. Kurallara uymak c. Söylenenin işitilmiş olması b. Aşağıdakilerden hangisinin iletişim sürecini olumsuz etkileyeceği söylenebilir? a. Kişilik özellikleri e. Ben merkezcilik b.“Bilgilerin paylaşılması” ifadesinin iletişimi tam olarak karşılayıp karşılamadığının en önemli belirleyicisi aşağıdakilerden hangisidir? a. Geniş tipli aile kurmak e. Çocuğun sıkıntılarını açıklaması b. Aşağıdaki ifadelerden hangisi ailede biz bilincine zarar veren dile bir örnektir? a. Odanın toplanmasına yardım edebilir misin? d. Aile içi iletişimin sınırlanması ve etkileşimin azalmasıyla aşağıdakilerden hangisinin oluşması beklenir? a. Yabancılaşma b. Konuşmak b. Aşağıdakilerden hangisi insanların etkileme ve etkilenme özelliği sonucu gerçekleşen süreçtir? a. Dinleyene doğru dönmek d. Bunlar benden çok senin görevin. Etkileşim d. İnsanlar topluluk halinde yaşamını sürdürebilmek için aşağıdakilerden hangisini öncelikle yerine getirmek zorundadır? a. Ticaret b. Hangisi gereksinime dayalı iletişim olarak isimlendirilebilir? a. Yasal düzenlemeler 42 6. Oturma biçimi c. Güven ortamı e. Ulaşım c.

b Yanıtınız yanlış ise “İletişim ve Etkileşimde Engeller” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Bu durumlar iletişim ve etkileşimin düzeyini olumsuz etkilenmektedir. c Yanıtınız yanlış ise “İletişim ve Etkileşim Kavramları” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Sıra Sizde Yanıt Anahtarı Sıra Sizde 1 İletişim sürecinde muhatabın sahip olduğu özelliklerin önemli bir belirleyici olduğu. 7. 43 . Sıra Sizde 3 Edilgen dinleme. 10. 2. 5. 6. ailece amaçlar belirlenerek amaçlara uygun ve paylaşıma zemin olacak bir teknoloji kullanımı üzerinde durulmalıdır. d Yanıtınız yanlış ise “Ailede Güçlü Etkileşim Ortamı Oluşturma” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. a Yanıtınız yanlış ise “Ailede Güçlü Etkileşim Ortamı Oluşturma” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 3.Kendimizi Sınayalım Yanıt Anahtarı 1. b Yanıtınız yanlış ise “Ailede Güçlü Etkileşim Ortamı Oluşturma” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Farklı kuşakların aynı kelimeye farklı anlamlar yüklediği. kullandıkları dilin farklılaştığı bilinmelidir. yüzeysel dinleme. a Yanıtınız yanlış ise “İletişim ve Etkileşim Kavramları” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 8. İnsanların konuşurken deneyimlerinin etkisinde oldukları unutulmamalıdır. Sıra Sizde 2 Kuşak çatışmasının iletişim sürecine yansıması dikkate alınmalıdır. Sıra Sizde 4 Edilgen bir teknoloji kullanıcısı olmak yerine. c Yanıtınız yanlış ise “Giriş” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Bilgi sahibi olunduğu kadar iletişim kurulabilmektedir. tuzak kurarak dinleme. muhataba yönelmeme dinleme hataları olarak sıralanabilir. kiminle iletişim kurulduğunun iyi tasarlanması gerektiği unutulmamalıdır. b Yanıtınız yanlış ise “İletişim Süreci” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. e Yanıtınız yanlış ise “Etkili Konuşma” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 4. 9. d Yanıtınız yanlış ise “İletişim Süreci” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz.

pdf http://notoku..edu.pdf http://www. Ailemizin Sırları Sevgi k.hayatguzellik. Etkili İletişim.edu. Varolmak Gelişmek Uzlaşmak. Demiray. (2002). E. Baltaş. Dobson.. İstanbul:Optimist. Dökmen.com/ilkogretim/kitleiletisim-araclarinin-onemi?i=300701DE02 http://www. Türkçe Öğretimi ve Tam Öğrenme.com/ikna-kavrami/ Dökmen.php http://sbe. (2010) Starbucks Mucizesi. T. Demiray. (2004).eyvahbosaniyorum. Gordon. İstanbul:Nesil Yayınları.com/cocugum-coksinirli-ne-yapmaliyim.tr/2003 202BulentYilmaz.vitaminegitim. Demirel. Varol. İletişim Çatışmaları ve Empati. Baltaş. Eğilir. A. (2001). (2003). İstanbul:Arion Yayınları.Ö. Ankara: Pegem A Yayıncılık. S.. Keşkesiz bir yaşama için iletişim. 44 .cu. İstanbul:Sistem Yayıncılık. (ed. (2008). İstanbul:Sistem Yayıncılık.hacettepe.com/iletisim-veislevleri/. Güngörmüş. J. Yavuzer. W.Yararlanılan Kaynaklar Aydoğmuş. Z. İstanbul:Bilge. Thomson. İstanbul:Sistem Yayıncılık.tr/dergi/sayi_19/4-%20(7196.pdf http://turkoloji. İstanbul: Rota.tdkdergi. Ankara: Anı Yayıncılık.ailehekimince. (1994).cu.edu.erciyes.org/Issues/Volume1/No.edebiyatdergisi. Ankara:Pegem Akademi. A. K. Davaslıgil. Köknel.tr/TDA/2008_1/2008Ika ratas.gov. A.tr/GENEL/aylin_gorgun_b aran_aile_ici_iletisim.edu. (2009). Ana-Baba Okulu. Navaro.). Dyer. Oktay... Ü.htm http://turkoloji.pdf http://www. (2002). İnternet Adresleri http://www. R. Ağaç Yaşken İstanbul:Beya Balina Yayınları. A.com/aileiciilet.html http://notoku. Genel İletişim. (2002). Türkçe Öğretimi.1/sefayuc e. Sever.pdf http://turkoloji.html http://www. Ö. (ed. İstanbul:Remzi kitabevi. (2004). Çocuklar Büyüyor. Ankara:Pegem Akademi. Rogge. U.. Hatalı Alanlarımız. J. (2001).cu.. Cüceloğlu D. Korkmazlar.). Dili.jlls. Durmuş./#ixzz1xIRk6Xjp http://www.. İstanbul:Remzi kitabevi.com/iletisimin-tanimi-veogeleri/. Konuk.. (2004).pdf http://www.). H. Ü.edu. Ü. (2004).%20syf.. Ergenlik Dönemi. Michelli. Razon. Etkili Anababa Eğitimi. N./#ixzz1xIcrqbyu http://notoku. U. (2005). W.tr/HALKBILIM/koksal_ge nc_sozel_dunyadan_sanal_dunyaya. J. O..com/kiskancliginkiskacindan-kurtulun. L. İletişim İstanbul:Arion Yayıncılık.tr/HALKBILIM/33. U. (2004). Ü. P.

.

Ebeveyn davranışlarının çocuklara rol model olması konusunu açıklayabilecek bilgi ve becerilere sahip olabilirsiniz. Ebeveyn olmanın anlamı ve önemini açıklayabilecek. Yakın ilişkileri nitelendiren özellikleri belirleyebilecek. Yakın ilişki kavramını tanımlayabilecek.3 Amaçlarımız Bu üniteyi tamamladıktan sonra. Ebeveynler arasındaki uyum ve dayanışmada yer alan belirleyicileri ifade edebilecek. Anahtar Kavramlar Yakın İlişki Ebeveyn Olmak Aşk Evlilikte Dayanışma Algılanan Destek Rol Model Olma Romantik Yakınlık Evlilik Uyumu Ebeveyn İhtiyaçları Ebeveyn Duyarlılığı İçindekiler Giriş Ebeveyn Olmak: Anlamı ve Önemi Yakın İlişkiler Uyum ve Dayanışma Ebeveyn Davranışları 46 . Ebeveynler arasındaki uyum ve dayanışmanın önemini açıklayabilecek. Ebeveynler arasındaki yakın ilişkinin önemini ifade edebilecek.

eşler arasındaki iletişim ve problem çözme.org/fransizca-aile-birlesimi. Etkileşimin sağlıklı olması. Aile içi iletişim. Erişim Tarihi: 07.06. Aksi durumda evlilik uyumunun bozulmasıyla eşler arası problemlerin yaşanması söz konusu olabilmektedir. Evliliklerde yaşanan problemler hem eşlerin psikolojik ve bedensel problemler yaşamalarına neden olabilmekte ve hem de bir ebeveyn olarak çocuklarıyla olan iletişimlerini olumsuz etkileyebilmektedir. Evlilik ilişkisi. dile getirebilmeleri için karşılıklı etkileşim içinde olmaları gerekir. Eşlerin birbirlerine ruhsal. Kaynak: http://www. zorluklarla baş etme davranışlarının geliştiği evliliklerdir. eşler arasındaki duygu ve düşüncelerin karşılıklı açık ve doğru olarak iletilmesidir.Ailede Ebeveynler Arası Etkileşim GİRİŞ Ailede iletişim. mesajların paylaşılması yolu ile zamanla gelişen ve kişilerarası ilişkilerde birlikteliği gerektiren etkileşim mekanizmasıdır. iletişim ağlarının ve etkileşim rollerinin oluşturduğu bir sistem olarak görülmektedir. toplumsal.2012 47 . Sağlıklı evlilikler olumlu ilişkilerin büyüyerek devam ettiği.html.fransizcakursu. aile üyeleri arasındaki bilgi alışverişidir. cinsel beklentilerini ve mesajlarını ortaya koymaları.

yakınlık deneyimlerinin ve yakınlık davranışlarının bir araya gelmesiyle oluşmaktadır. zenginleştirici. Her birey bazen doyurucu olan. ana-baba ve çocuk arasında gerçekleşen ilişkiler ve arkadaşlık ilişkilerinin tümünü kapsamaktadır. aktif dinleme gibi sözel ya da sözel olmayan tepkileri içermektedir. Bu görüş ebeveynliğe geniş bir bakış açısı getirmektedir. geliştirici hem de kaygılandıran. Bu ilişkileri birbirinden ayıran temel nokta. evliliğe ait ve ailesel beklentiler. bazen olmayan aile ilişkileri ve yetişkin olarak arkadaşlık ve romantik bir ortakla yakın ilişki içerisinde yer almıştır. güvenlik duygusunu. otoriter. meslek ve güvenlik. Duyguların sözelleştirilmesi yakınlık deneyimlerinin temelini oluşturmaktadır. nasıl hissettiklerine ve nasıl davrandıklarına ilişkin benzerlikleri ve farklılıkları açıklamak amacıyla diğer bireylere yakın olmaya çalıştıkları bir süreç olarak ele almaktadır. ilişkinin. iki arkadaş arasında. birlikte zaman geçirme. Ebeveynlik hem doyum sağlayıcı. birlikte konuşmaktan. Ebeveyn duyarlılığının ve kontrolünün niteliği üç ebeveynlik tarzını tanımlamaktadır. Ebeveyn olmanın temel görevi. çekicilik. Bunlar. iyilik halini ve yetenekleri. duygusal bağlanma ve sürekli etkileşimi içeren yakın ilişkilerle çok yoğun ilgilenmektedirler.EBEVEYN OLMAK: ANLAMI VE ÖNEMİ Ebeveyn olmak bir çocuğun gelişme ve hayatta kalması için bakım. gülmekten. birbiri için özel olduğu düşünülen şeyler yapmaktan. Yaşam boyunca kurulan yakın ilişkilerin kalitesi. Hotfield (1988) yakınlığı. Birçok insan için ideal yaşam. Bir insan. psikolojik ve fiziksel sağlığı. bazen yalnız bırakabilen bir durum haline dönüşebilmektedir. zevk gibi bireylerin yakınlık etkileşimleri boyunca algıladıklarının ve hissettiklerinin tümünü içermektedir. Prager (1995) yakınlığın iki alt boyutu olduğunu belirtmiştir. evlilik. aynı zamanda aile içi ve dışında çocukların tüm kapasitelerini geliştirmelerine olanak sağlayan koşulları yaratmaktır. ilişkinin niteliğine bağlı olarak yakınlık etkileşimlerinin farklılık göstermesidir. sevecen bir dokunuş. birey için anlam ifade etmektedir. eğitim düzeyi. yaş. romantik ilişkiler. aşk. sıcaklık. karı-koca arasında ya da pek çok kişi arasındaki ilişkiyi tanımlamak amacıyla kullanılabilir. deneyimler. 48 . ihtiyaç ve desteğinin sürekli olarak sağlanması şeklinde tanımlanmaktadır. yalnızca çocukların yaşamını devam ettirmesine yardımcı olmak ya da uygun disiplin yöntemlerini kullanmak değil. yaşamının her döneminde yakın ilişkiye sahipse. Sözel paylaşımlar ise anlamlı bir gelişim. göz teması kurmaktan ve fiziksel temastan hoşlanmayı içeren bir yönü olarak ele alınmaktadır. demokratik ve izin verici ebeveyn tutumlarıdır. ödüllendirici. Ebeveynlik dönemine girmenin kişisel bazı özelliklerin yanı sıra. Yakınlık deneyimleri. Yakınlık davranışları ile bireylerin yakın ilişkilerde iken sergilemiş oldukları gözlenebilir davranışları ifade edilmektedir. İnsanlar kişisel katılım. kendini açma. mutlu ve sağlıklı olabilir. Yakın ilişkiler. sevgi. arkadaşlık gibi diğer insanlarla yakın ilişkiler anlamına gelmektedir. gülme ve ağlama gibi duygu ifade eden tepkilerle cinsel paylaşımı içermektedir. birbirinin yokluğunda özlem duyma. Yakınlık etkileşimleri. bireylerin nasıl düşündüklerine. Bu davranışlar. Yakın ilişki kavramı anne-çocuk arasında. Yakın ilişkiler içinde yer alan duygusal ilişki. Ebeveyn olmanın temel görevi nedir? YAKIN İLİŞKİLER Yakınlık kavramı. psikolojik. bireyin kendisini değerli ya da değersiz görmesini arttırıp azaltabilir Yakın ilişkiler yaşamın çok önemli bir yönünü oluşturmaktadır. sosyal ve ekonomik kaynaklar gibi çeşitli doğal olay ve sosyal durumlardan da etkilenebildiği görülmektedir.

Çift ilişkisinde destek alış verişi vardır. Böylece ilişkide her bir konu üzerinde konuşulup uzlaşılabilir. Yakın ilişkileri destekleyen etkenler nelerdir? Evlilik. birbirlerine destek olur. Evlilik. birbirinden farklı ilgi. 4. 2. Yakınlık etkileşimlerinde bireylerin birbirlerine karşı olumlu duygular beslemeleri gerçeğinin varlığında birbirlerini sevmeleri de gerekmektedir. İlişkinin sağlıklı devamı için belirli ve önceden tahmin edilebilir özelliklerin yanı sıra esnek olması da önemlidir. 1995). 2011). kendi gereksinimi kadar diğer kişinin gereksinimini de göz önüne alır. Çift olmak. farklı değerler ve dünya görüşünden oluşan ilk bakış açısının ve geçmişin birbiriyle birleşmesi demektir. Sonuç olarak yakınlık etkileşimleri. Birbirlerine güvenen bireyler. birbirlerini aldatmayacaklarının farklındadırlar. çocuk yapmak ve yetiştirmek gibi amaçlarla kurdukları ilişkiler sistemi olarak tanımlanmaktadır. ‘şimdi’ ve ‘gelecek’ vardır. bireylere birbirlerine güven duyabileceklerinin olanağını sunar. Başka deyişle ilişki karşılıklıdır. 49 . Her eş. Bubenzer ve West (1992) çift ilişkisinin özelliklerini şu şekilde vurgulamışlardır: 1. 6. 3. her iki taraf hem alıcı hem verici konumundadır. yaşantıları paylaşmak. Çift ilişkisi isteyerek yürütülen bir ilişkidir.Şekil 3. Çift ilişkisi belirli ve gelişen olma özelliklerinin dengeli bir şekilde bulunduğu bir ilişkidir. istek ve ihtiyaçlara sahip iki insanın birlikte yaşamak. Bu ilişkinin isteyerek sürdürülmesi ilişkiyi rahat yaşanır hale getirirken yine de devamı için karşılıklı çaba harcanması gerekir. Bağlılık: Bağlılık birlikte zaman geçirmeyi ve birlikte aktivitelerde bulunmayı ifade etmektedir. Çiftler ‘geçmiş’ hikâyeleriyle ‘geleceğe’ bağlanırken ilişkinin ‘şimdi’ ayakta kalması için geleceğe yönelik planlar yaparlar. Güven: Güven yakın ilişkilerde bulunan bireylerin birbirleri için neyin istenen olduğunu bilmeleri anlamına gelmektedir. Kavuncu. yakın ilişkiler kapsamında incelenen kavramlardan birisidir. 3. Yakın ilişkileri destekleyen üç etken bulunmaktadır. 5. 1. Çift ilişkisinde ‘geçmiş’. 2. Sevgi: Yakınlık etkileşimi göstermek ile sevgi arasında doğrudan bir ilişki olduğu görülmektedir. karşılarındaki kişilerin onlara zarar vermeyeceklerinin.1: Yakın İlişkiler (Prager. çift ilişkisinde bireylerin bireyselliğine saygı duyulur ve destek verilir (Velidedeoğlu. Çiftlerden her birinin bireyselliği söz konusudur.

50 . Saygı. Yakınlık etkileşimleri. Duyguların sözelleştirilmesi yakınlık deneyimlerinin temelini oluşturmaktadır. Ardından garson fakir bir insana rastlar ve aldığı bahşiş ile ona yiyecek bir şeyler alır. sıcaklık. Bu hikâye karikatürize edilmiş bir örnek ama gerçekten de sevgi insanlar arasında pozitif iletişimi sağlar. yakınlık deneyimlerinin ve yakınlık davranışlarının bir araya gelmesiyle oluşmaktadır. Bu durumda hangi filmi izleyecekleri konusunda uzlaşır. sorumluluğu açığa çıkarır. sorumlulukları kadar eğlenceyi de paylaşmaları anlamına gelecektir. Fromm (1968) sevgiyi dört ögeyle açıklamıştır: İlgi. Küçük kızın sevgi dolu bakışı kederli olan kişinin içinde güzel duygular uyandırır. Arkadaşı böyle bir sevgiyle hatırlanmaktan mutlu olur ve o sırada yemek yediği lokantada kendisine servis yapan garsona bolca bahşiş verir. Fakir kişide kendisine verilen yemeğin bir kısmıyla yolda gördüğü aç. Karnı doyan köpek gece vakti dolaşırken bir apartmanda yangın çıktığını görür ve havlamaya başlar. Bilgi. 2010)”. kendini açma. Sevgi kavramına ilişkin tek bir tanımlama yapmak mümkün değildir. aralarında duygusal yakınlaşmanın sağlanması ve sağlamlaşması açısından önemli görülmektedir. insanların yaşamlarında öncelikli olarak aradıkları duygulardan biridir. birlikte isteyerek zaman geçirdikleri. Sevgi ve Güven Sevginin gücünü açıklamak için şu hikâyeyi anlatalım. kişisel ilişkilerin özel bir unsuru ya da bir özelliği. sevdiğimiz şeyin büyümesi ve yaşaması için gösterdiğimiz ilgidir. film seçimi konusunda eşlerden biri duygusal filmleri tercih ederken. susuz ve soğuktan titreyen bir köpeğin karnını doyurur. Eşlerin her birinin boş zamanlarında yapmayı isteyebilecekleri değişik etkinlikler vardır. bir insanın bir diğerine karşı duyduğu belli bir duygu olarak birçok şekilde tanımlanmaktadır. diğeri macera filmlerini tercih edebilir. bir başka zaman da diğerinin tercih ettiği filmi izleyebilirler. Köpeğin sesi apartman sakinlerini uyandırır. Sorumlu olmak yanıt vermeye hazır olmak demektir. gülme ve ağlama gibi duygu ifade eden tepkilerle cinsel paylaşımı içermektedir. karşılıklı uyum ve anlayışı ortaya çıkarır. İlgi ve bakım sevginin bir başka unsurunu. zevk gibi bireylerin yakınlık etkileşimleri boyunca algıladıklarının ve hissettiklerinin tümünü içermektedir. Etkinlikte bulunma eşlerin paylaşımının gerekli olduğu bir alandır. Koca apartman yangından kurtulur (Tarhan. aktif dinleme gibi sözel ya da sözel olmayan tepkileri içermektedir. sevecen bir dokunuş. Çiftlerin bu etkinlikleri sırasında hoş vakit geçirmeleri. çekicilik. ebeveynlerin birbirlerine karşı sorumluluk duygusu taşıdığı. birlikte aynı filmi izlemeleri gerekmediği gibi. üyeler arasında açık iletişimin olduğu. Sevgi. birbirlerini daha yakından tanımaları. Sevgi kavramı birçok şekilde tanımlanmaktadır. Goethe Sağlıklı aile yapısı. Örneğin. Adam bu duyguların etkisiyle daha önceden kendisine hediye almış bir arkadaşını arayıp teşekkür eder. sevgi. Yakınlık deneyimleri. Sözel paylaşımlar ise anlamlı bir gelişim. Sevgi. Sorumluluk. Yakınlık davranışları ile bireylerin yakın ilişkilerde iken sergilemiş oldukları gözlenebilir davranışları ifade edilmektedir.Bu konuyla ilgili daha ayrıntılı bilgi edinmeniz için “Yakın İlişkiler Psikolojisi” adlı kitabı okuyabilirsiniz. Bu davranışlar. “Küçük bir kız çocuğu bir gün kederli ve üzüntülü bir insana sevgi ile bakar. birbirlerini sosyal açıdan destekledikleri. olumsuzluklar karşısında eşlerin birbirlerine kenetlendiği bir sistemdir. Bir çeşit kişisel ilişki. Yakın İlişkileri Nitelendiren Özellikler Birlikte Etkinlikte Bulunma Ortak etkinlikler ve ilgiler. bir keresinde birinin. Bunların bazılarına birlikte katılıyor olmaları.

Esas olarak evlilik sevgi. 3) İlişki duygusal olarak önemlidir. 51 .). Ali/Ayşe olmaksızın yaşamak. G ve McLaughlin. insanların yaşamları boyunca kurdukları çok sayıda farklı ve önemli duygusal bağın özel bir türüdür. sevilen kişiyle sıkı bir bağ kurmanız. Ne zaman Ali/Ayşe ile beraber olsam yalnızca onu seyrederek saatler geçiriyorum. Sevgi kendini adama ile birlikte aynı zamanda içe bakıştır. 2002). sevilen kişinin mutluluğuyla. kendimi çok mutsuz hissederdim. Kendini adama. sürdürme ya da bağlanma deneyimleri bebeklikte başlar ve büyük ölçüde öncelikle anne ile etkileşimler üzerine kuruludur. Örneğin: Bağlılık: Eğer Ali/Ayşe ile beraber olmasaydım. İlişkide bağlılık da temel özellik. sevilen kişi karşısında dikkatliliktir. Sonuç olarak sevgi. Sevecen ve yakın ilişkilerde insanlar birbirine bağlı olmak üzere yaratılmıştır. Evlilik kurumunu oluşturan sevgi ihtiyacıdır. bağlılık. duygularınızla düşüncelerinizi. Bir insanı tanımadan saygı duymak olanaksızdır. İlgi ve saygı eğer bilgi tarafından yönlendirilmezse kör kalır. tek başına her şeye yetmese de her türlü ilişkiyi başlatan bir unsur olarak evliliğin temel taşlarından birisidir. Evlilikte sevgi. Ali/Ayşe için hemen hemen her şeyi yaparım. Rubin (1970) insanların birini sevdiklerini söylediklerinde. Bağlılık ile söylenmek istenen şey. Lauster (2000)’a göre. ruhsal sağlık belirtisi ve hayattır. Kendini onaylama. Romantik ilişki yaşayan iki bireyin aynı zamanda birbirlerine bağlanmış olması beklenir. Ainsworth (1989) duygusal bağları tanımlamak için beş ölçüt öne sürmüştür: 1)Duygusal bir bağ geçici değildir. sevilen kişiyle mümkün olduğunca çok bir arada olmayı ve ondan duygusal destek görmeyi istemektir. başka insanlarla olduğundan farklı bir biçimde paylaşmanız demektir (Wilson.. sevilen kişi ile önem kazanmaktadır. bir insan eğer kendisini bir başka insana verebiliyorsa. saygı ve güven bağına dayanır. Bağlılık Hiç kimse bir ada olarak yaratılmamıştır. Saygı. C. 5) Birey istemsiz olarak bu kişiden ayrıldığında stres yaşar. sevecenlik ve içtenlik olarak belirlemiştir. Bağlanma. İlişki kurma. Sevgi düşünme durumunda değil içe bakışta oluşur. zaman içinde süreklilik gösterir. ne demek istediklerini kesin olarak belirlemeye çalışmıştır. sevginin üçüncü bir ögesi olan saygıyı içermelidir. benim birinci görevim onu neşelendirmektir. İçtenlik ise. Sevecenlik: Eğer Ali/Ayşe kendini kötü hissediyorsa. süreç ve durum olarak kişinin varlığını onaylamasıdır. Sevgi insanın doğal bir ihtiyacıdır. İnsanlar içebakış durumunda iseler tüm mücadele ve gerginliklerin bir sonu olduğunu düşünürler ve duygularını dikkate aldıklarında bir şeyi sevmeye hazır olduklarının farkına varırlar. benim için çok zor olurdu. bireyler için mutluluk ve bir sevinç kaynağı olarak değerlendirilmektedir ve kişisel başarı ile maddi varlıklar. sevginin kişinin öz benliği üzerine kurulu olmasıdır. Bu ilişki ya da yakınlığın düzeyi ve içeriği pek çok etkene göre değişir (Bireyin yaşı. Rubin sevginin ögelerini. Sevecenliğin anlamı.Sorumluluk. 4) Birey duygusal bağı olan kişiyle ilişkiyi ya da yakınlığı sürdürmek ister. D. insanın kendi mutluluğu kadar (ya da daha bile fazla) ilgilenmesidir. 2) Duygusal bağ yerine başka herhangi birisinin koyulamayacağı belli bir kişiyi içerir. Sevgiyi saygı ve güvenle besleyip doğru yönetmek evliliğin sağlıklı yürümesi için gerekli koşulları hazırlar. bireyin güven aramasıdır. bütünüyle kendine yeten bir kadın ya da erkek yoktur. adayabiliyorsa sevmektedir. diğer kişinin olduğu gibi büyüyüp gelişmesine duyulan ilgidir. Çoğu zaman romantik bir ilişki. Bunların yanında sevgi. İçtenlik: Ali’ye/Ayşe’ye neredeyse bütün sırlarımı söyleyebileceğimi hissediyorum. çevresel koşullar vb.

olumlu ve anlamlı kişilerarası ilişkiler geliştirmek ve sürdürmek için yaygın bir güdüye sahiptirler. İnsanlar arasında aşkın her dönemde değişik boyutları oldu. Aşık olma. bazen kötü. Etkileşim bireylerin birbirlerinin varlığında davranışlar ortaya koymaları. etkileşim içindeki bireylerin eşin tercihleri. güdüleri ve davranışlarını temel alarak birbirlerinin deneyimlerine göre ya da birbirlerinin deneyimlerini etkileyerek davranma tarzı. en naif özelliklerinden biri sayılabilir. insan gibi vahşi bir yaratığın en olumlu. aynı zamanda onların gelecekteki olası davranışlarını da belirler. Moss ve Schwebel (1993)’e göre yakınlık. insanlığın doğuşundan bugüne kadar insanoğlunun birbiriyle etkileşimi sonucunda doğal olarak ortaya çıkan. Karşılıklı bağımlılık yakın ilişkilerde çiftler arasındaki etkileşime odaklanır. aşık olma.Shaver. duygusal yakınlığı gerektirir. arkadaşlıkların pekiştirilmesinde. Temkinli Bağlanma: Temkinli bağlananlar. insanların yaşamları boyunca kurdukları çok sayıda farklı ve önemli duygusal bağın özel bir türüdür. Özellikle yakınlık. sevilenlerin iyilik ve mutluluğu isteme ve bunun için çalışma gibi niteliklerini taşımaktadır. birbirleri için ürünler yaratmaları ya da birbirleri ile iletişim kurmaları anlamına gelir. Bu nedenle. ilişkiyi yaşayanları aynı zamanda yakın etkileşim ve deneyimlere de götürür. Sürekli olarak aşık oldukları kişiyi kaybetme korkusuyla yaşarlar. çünkü kişilerarası ilişkiler bir etkileşimdir. Bir eşe tamamıyla güvenmek onlar için çok zordur. Oral ÇALIŞLAR Aşk. Bağlanma. Bağlanma. Aşk. “Büyük romantik yeğinlikle sevme” olarak tanımlanmaktadır. Yakınlık aşk habercisi. bireylerin sosyal gelişimlerini kendilerini kontrol etme düzeylerini ve fiziksel sağlıklarını etkiler. bazen acı. birisine doğru çekilme. Etkileşim sadece çiftlerin mevcut davranışları ya da kazançlarını etkilemez. 52 . bazen mutluluk veren. ulaşılması gereken bir koşul olmaktan daha çok işlenmesi gereken bir süreçtir. genellikle kendileri ve başkaları hakkında olumlu bir bakış açısına sahiptirler ve bir eşle duygusal bir yakınlık kurmada ve karşılıklı dayanışmada rahattırlar. Yakın davranışlar yakın ilişkileri sağladığı gibi. Yakınlık. ancak değişmeyen bir yanı da vardı: Delicesine sevmekti aşk. birbirlerine doğru güçlü bir biçimde çekilen insanların duygularını derinleştirmeleri ve ilişkiyi sürdürmek istemeye başlamalarıyla doğar. aşkla örtüşür ya da aşkın sonucu olarak görülebilir ve bir anlamda bu üç bakış açısının üçü de doğrudur. genel olarak yüksek fiziksel uyarılmayı. çok fazla samimiyete ve yakınlığa izin vermede tereddütlü davranırlar. Hazan ve Bradshaw (1988) üç bağlılık türü olduğunu belirtmişlerdir: Güvenli Bağlanma: Güvenli bağlananlar. Aşık olma. bazen iyi biten bir duygudur. Romantik aşk. aşk ve yakınlık hepsi ayrı ancak yine de romantik ilişkileri etkileyen ilişkili olgulardır. İnsanların yaşamlarında öncelikle aradıkları duygular nelerdir? Aşk Aşk. gelişim dönemlerinin başarıyla atlatılmasında. davranma derecesi olarak tanımlanır. arkadaşlar ve aile ilişkilerinin tümü bireyin yaşamı için önemlidir. mutlu bir evliliğin oluşmasında ve psikoterapötik başarının gerçekleşmesinde tamamlayıcı role sahiptir. eşleriyle mümkün olduğu kadar sıkı bir yakınlık kurmak isterler. kalıcı. insanlar ne büyük acılar çekip ne büyük mutluluklar yaşadılar. Romantik ortaklar. Karşılıklı bağımlılık. İnsanlar az sayıda. Aşk uğruna. aşk yaşama ve sevmenin eşit aralıklarla sıralandığı bir boyut olarak ele alınabilir. Bu duygu. herkes tarafından yaşanılmayı beklenen. Kaygılı Bağlanma: Kaygılı bağlananlar. artan duygusallığı ve sevilen kişinin sık sık düşünülmesini içerir.

Bilişsel yakınlık: Sevgililerin paylaştıkları bilişsel değişimlere ve bireylerin bilişsel dünyalarını derin bir şekilde fark etmelerine işaret eder (değerler. İki genç evlenmek için umutsuzca çareler ararlar. sevgilisinin ümitleri. Karşılıklılık: Karşılıklılık kavramı. Ölüm dairesini çizer ve kendini hapseder. Mahmud’a deli gibi âşıktır. Yezidiler tarafından öldürülmüş. Buradaki olumlu kelimesi. biçim ve tarihlerde yer almaktadır. Çıldırır. zayıf ve güçlü yanları hakkında derin bir düzeyde bilgiye sahip olur. Fiziksel yakınlık: Paylaşılan fiziksel etkileşimi ifade etmektedir. Yezida ile Mahmud kaçmaya karar verirler. Diğer dokuz kardeşi hala namuslarını temizlemekten bahsetmektedirler. (Mungan. Babası Miro Ağa kızını görmeye bile gelmemiştir. Çoğu zaman romantik bir ilişki. Bağlılık: Bireylerin ilişkileri süresince yaşadıkları deneyimlerin sonucunda. birbirlerine özen gösterirler. yalnızlık ve depresyon yaşamaktadırlar. Birbirlerine bakmaktan hoşlanırlar. köye hudut yapılmıştır. Yezida her gün saçının bir örüğünü çözer. Yezida cesedinin Mahmud'un yanına gömülmesini istemektedir ama buna bile izin yoktur. Bağlılık yakınlığın diğer boyutlarının gelişmesine olanak tanıyan bir kaynak olarak ele alınmıştır. Davranışsal özellikler: Sevgililer birbirlerine fiziksel olarak yakın olduklarında mutluluk hissederler. Hotfield (1988)’e göre romantik yakınlıkta bulunanlar. uğruna kendini asmaya bile kalkmıştır fakat Mahmud bu evliliği kabul etmez. ilişkilerin nasıl başladığı. Irmağın kenarında dolaşırken Yezida. karşılıklı etkileşime ve bireylerin enerjilerini ilişkilerini sürdürmek için kullanmalarına işaret etmektedir. Romantik bir ilişki yaşarken. Bu nedenlerle birbirlerine yakın olmaya çalışırlar. köyün ağası Havvas Ağa Mahmut’un. davranışsal ve bilişsel özellikler ortaya koymaktadırlar: Bilişsel özellikler: Yakın ilişkide bulunan bireyler. Sevdiklerini dinlerler. sevgilisinin kesik eliyle karsılaşır. kızgınlık. Duygusal yakınlık: Bireylerin paylaştıkları duygusal değişimleri ve sevgililerin birbirlerinin duygusal dünyalarını fark etmelerini ifade etmektedir. Mahmut dilek ağacına yeşil mendil bağlarken Yezidi köyünde görülmüştür. Romantik ilişki yaşayan iki bireyin aynı zamanda birbirlerine bağlanmış olması söz konusudur. ideolojisi. Duygusal özellikler: Yakın ilişki yaşayan bireyler. Bu yüzden. Bağlılığın olumlu olduğu belirtilmiştir. Günlerce kimseyle konuşmaz Yezida. Yezida’nın saçlarına kırk gün boyunca birer tane örgü yapar. korkuları. yakın ilişki yaşayan birey. 53 . Sevgililerine karşı yoğun sevgi duygularına sahiptirler. seçilen kişinin ardından önem kazanmaktadır (Burger. sevgilileriyle birlikte olmayı istemeleri bağlılık olarak tanımlanmaktadır. Sevgi ve özenin yoğunluğundan dolayı bireyler. köyün ileri gelenlerinden biri olan Teyfo Ağanın kızıyla evlenmesini ister. farklı kişi. bireyler için mutluluk ve bir sevinç kaynağı olarak değerlendirilmektedir ve kişisel başarı ile maddi varlıklar. işler kötüye gittiğinde kıskançlık. 2006). Bu arada. amaçlar ve değer bilgileri gibi). kırk gün sonunda kırkıncı örüğünü de çözer ve kendini ölüme teslim eder. ağaca yeşil mendil bağlayan eli kesilmiş. Oyun biter”. Teyfo Ağa’nın kızı Güllüşah. Mahmud dilek ağacının yanında. Kendileriyle ilgili karmaşa ve zıtlıkları sevgililerine bildirmede rahattırlar.Romantik Yakınlık “Mahmud ile Yezida birbirine düşman Müslüman ve Yezidi köylerinin gençleridir ve birbirlerine sevdalıdırlar. kırkıncı gün kırkıncı örgü tamamlanır. kendini parçalar. ta ki Mahmud'un anası Eyşan Ana gelene kadar. devam ettiği ve sonlandığı. birbirlerine karşı kendilerini ifade etmeye karşı isteklidirler. 1995). değerleri. düşünce şekli. sevgililerin birbirlerini çekici kılan ve bundan dolayı duygusal ve fiziksel etkileşime girmelerini sağlayan bir öge olarak tanımlanmasını ifade etmektedir. Kendileri hakkında karşı tarafa bilgi vermek amacıyla kendilerini açığa vururlar. bu ilişkiye özgü olarak duygusal. Bu duygusal çatışmalar ilişkinin bozulmasında önemli etkiye sahiptir. Moss ve Schwebel (1993) romantik yakınlığı beş etkenle açıklamışlardır. geliştiği.

UYUM VE DAYANIŞMA Toplumun temel kurumlarından biri olarak nitelendirilen aile yapısında evlilik olgusu yer almaktadır.Eşler arasında karşılıklı bağımlılık ne ifade eder? Etkili İletişim Kılavuzu Romantik bir ilişkide etkili iletişim için aşağıdaki yolların izlenmesi önerilmektedir. Güler. A. Özgüven (2000)’e göre evlilik. kurumsallaşmış bir yol. açık ve güvenilir ilişkinin. etkili bir iletişimin olduğu. Açılmayla özel yaşamı dengeleyin. kişisel sorunların çözülmesinde işbirliği yapmaya. bireyler arasında ilişkilerin olumlu ve geliştirici olduğu bir yapıdır. gelişimlerini destekleyici roller içindedirler. Her aile bireyinin birbirleri ile ilişkileri belli. Ailenin karşılaştıkları sorunları birlikte çözmeye. Her evlilik bir yaşam ortaklığıdır. • • • • • • • • • • • Eşinize ona yönelik duygularınız konusunda güvence verin. toplumsal yönden devletin kontrol. kişisel farklılıkların yaşanabildiği ve bireylerin maddi manevi ihtiyaçlarını karşılayabildiği. aile ilişkisinin kurulduğu eşler arasında birliğin. Olumlu ve güler yüzlü olun. A. yaşantıları paylaşmak. duygusal paylaşıma ve birlikte zaman geçirmeye isteklidirler. Bu ortaklığın başarıyla sürmesi uyum ve dayanışma ile sağlanabilir. saygı ve birbirlerinin gelişimine destek söz konusudur.. (2009). çocuk yapmak ve yetiştirmek gibi amaçlarla yaptıkları bir sözleşmedir. Kaynak: Dönmez. Aile birliğinin gerçekleşmesi evlilikle başlar. paylaşım. kızgınlık ve cinsellikle ilgili duyguların yaşanabildiği en doğal ilişki biçimidir. 54 . ilişkinizi önemseyin. Evlilik kavramı aile kavramına göre daha belirgin bir kavramdır. Kendinizi ortağınızın yerine koyun. Ortağınızın sözünü yalnızca aynı fikirde olduğunuzu belirtmek için kesin. Evlilik. açık ve uyum içinde her biri hissettiklerini ve düşündüklerini açıkça söylemeye eğilimlidir. kabul. Bireyler arasında işbirliği. Yakın İlişkiler Psikolojisi. “Sen” ya da “ben” gibi. Ailede eşler birbirlerinin gereksinimlerine karşı duyarlı. yakınlık. hak ve yetkisi bulunan yasal bir ilişki sistemidir. karşı cinsten iki kişinin birlikte yaşamak. kişisel ve toplumsal olarak çeşitli işlevlerinin olmasından kaynaklanmaktadır. yakınlık. Büyükşahin. İşlevsel aile.. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım. İyi bir dinleyici olun. karı-koca olarak birbirine bağlayan. Uyum ve dayanışmanın olduğu aile işlevseldir.. kötü bakmayın ya da gözlerinizi döndürmeyin). M. Bu durum evliliğin. doğacak çocuklara belli bir statü sağlayan. bir kadınla bir erkeği. Evlilik. sevgi. dürüstlük. Sır saklamamayı bir ilke haline getirin. bir ilişkiler sistemi. Eşinize önem verin. Duygularınız hakkında açık olun. Bir yaşam biçimi olarak evlilik olgusuna birbirinden çok farklı kültürlerde evrensel düzeyde rastlanabilmektedir. Sözsüz iletişiminizde olumlu olun (örneğin. dayanışma. Başer.. Ailenin değerleri. bireysel sözcükler yerine “biz” gibi ilişkisel sözcükler düşünün. bireylerin doğal davranabildiği. kuralları ve aile içi roller bellidir. Eğer daha fazla yakınlık istiyorsanız göz temasını artırın. I. Taluy. Nur.

ilişkilerin yeniden düzenlenmesi demektir (Gülerce. bir çift. eşlerin birbirlerine açılması. bağlılık. Evlilik bir iletişim ve etkileşim sistemidir. fiziksel çekim. benzer ilgi ve aktiviteleri paylaşmaları. İletişim bilgi ve becerilerinin arkasında gönül zenginliği. Ebeveynler arasında iyi bir ilişki bulunan. Eşlerin. Bu etkileşim biçiminin uyumluluğu oranında. çocuklarının geleceğini düşünen ve geleceğe iyimser bakan. Uyumlu bir evliliğin ön koşullarından birisi sağlıklı bir iletişimdir.) kökenli bozucu etkenlerle sarsılabilmektedir. Eş ilişkileri içerisinde işlevi olan bu dengeler. diğeri için mutlaka bir mesaj niteliği taşır. hem bir sürekliliği hem de bu süreklilik içinde devam eden hareketi ifade eder. vb.Uyum ve Dayanışmada Yer Alan Belirleyiciler Ebeveynlerin Evlilik Uyumu Evlilik iki insanın birbirlerinin sevgi. birbirlerine derin duygularla bağlı oldukları bir birimdir. sevgi. vb. Evlilikte eşlerin mutluluk algılarının üst düzeyde olması ve hem evlilikten hem de birbirlerinden hoşnut olarak doyum sağlaması evlilikte uyumu da beraberinde getirmektedir. devam eden ilişki sürecinin durumunu. Evlilik. 55 . duygu ve düşünceleri paylaşmaları gereklidir. bu dengeler evliliği sürdürücü ya da bozucu rol oynayabilmektedir. aralarında yakın ilişkilerin bulunduğu. Evlilik uyumu. evlilik kurumu içinde sosyal. 1996). ekonomik. belirli bir ilişki içine girmiş olduklarını. ortak amaç. bu nedenle. kültürel ve bireysel (hastalık. Eş ilişkisi. ilgi alanları ve cinsel yaşam gibi faktörlerdir. o da kendi bildiğini yapsın” anlayışı. mekânı. evlenme yaşı. mesajı veren kişi mesajın sorumluluğunun bilincinde olmalıdır. ait olma. İki insan birlikte olmaya başladıkları andan itibaren. uygun biçimde ifade etmeleri ailenin sağlıklı bir şekilde devam etmesini sağlayacaktır. ekonomik etkileşimlerle birlikte cinselliğin yaşanması ile karakterize edilir. iletişimin temel varsayımına aykırı düşer. Bu aynı zamanda. mutlu olma gibi psikolojik ihtiyaçlarının karşılandığı. paylaşmaya ilişkin bir takım durumlarda) değiştirmeye ve yeni etkileşim biçimlerini denemeye başlamaktadırlar. Eşler arasındaki uyum. yönünü kavramsallaştırır. “Ben kendi bildiğimi yaparım. biyolojik birleşme ve sosyal bütünleşme ötesinde bir sözleşme. olumlu ve olumsuz tutumlar. bireylerin kendilerini açma ve özgürce ifade edebilme davranışları aile sisteminde uyumun bir göstergesidir. ebeveynlerin olumlu ve olumsuz duygularını. daha önceki veya bireysel yaşam biçimlerini (hiç değilse aynı zamanı. Evlilik ve aile sistemi içindeki iletişimin açık seçikliği. fiziksel çekicilik. İletişimin gerçekleşmesi için. kültürel. sadakatsizlik vb. yani iki kişilik bir psikolojik sistem oluştururlar. sosyal. bir bütünleşme ve karşılıklı memnuniyeti sağlayan sorumluluk almayı içermektedir. Aile sisteminde uyumun göstergeleri nelerdir? Bu konuyla ilgili daha ayrıntılı bilgi edinmeniz için “Aile Okulu” adlı kitabı okuyabilirsiniz. etkileyicilik. açık iletişim kuran evlilik sisteminin sağlıklı bir aile yapısını temsil ettiği belirtilmektedir. birbirleriyle etkileşim halinde oldukları. ilişkideki tüm alanları etkileyebilen önemli etkenlerden biridir. dış sosyal dünya ve kendi iç dünyalarıyla. Evlilik ilişkisi içinde her bir eşin davranışı. Ebeveynlerin birbirlerine ve çocuklarına gereken düzeyde ilgi göstermeleri ve rollerinin gereklerini yerine getirmeleri. çocuklar. anlayış ve hoşgörü olmalıdır. Zamanla eş ilişkisinde olumlu ve olumsuz faktörlerin birlikte işlerlik gösterdiği bir denge kurulmakta. sosyo-ekonomik durum. birbirlerinin düşünüş ve beklentilerini hesaba katarak davranmaları gerektiğini görebilmeleri gerekir. kök aileleriyle. Evlilikte mutluluğu belirleyen faktörler.

1991) Kişilerarası ilişkilerde yaşanan duyarlılıklar (ebeveyn.) ve durumun özelliklerinin (bir çatışmanın tartışılması. Çocuk Ne Yaşıyorsa Onu Öğrenir Eğer bir çocuk sürekli eleştirilmişse.Duyarlılık Duyarlılık. kişilerarası ilişkilere duyarlılığa sahip bireylerde kolaylıkla incinme ve kırılma. birbirine sahip olma ve birbirine ait olma duygusu. diğerlerinin yanında iken yanlış bir şeyler yapmamaya özen gösterme gibi yaşantılara neden olarak kişilerarası ilişkilerde problemler yaşanmasına (ilişkinin bozulması dahil) yol açan bir durumdur (Boyce ve diğ. cinsel doyumla mutlu bir yaşam sürme. evliliklerinin sağlıklı bir şekilde devam etmesi için bir temel oluşturmaktadır. odalarını dekore etme tarzları. toplumun temel taşı. 56 . aşağılama gibi olumsuz duygularını dışavurumunun evliliklerin devam etmesi için temel olduğu ileri sürülmektedir. gerginlik. evlilik kalitesi için önemlidir. yakın ilişkilerde eşlerde “empati kurma”. Ebeveynlerin ilişkilerinde. Ebeveyn İhtiyaçları Evlilikte eşler. Evliliklerde ilişkiye hâkim olan (pozitif/negatif) duygusal iklim. Ebeveynlerin duygularını ifade etme becerisi. kendini diğerlerinden daha aşağı görme. Ebeveynler çocuklarına giydirdikleri kıyafetler. Ebeveynlerin her birinin deneyimledikleri duygularının türü. birçok duygusal ve sosyal birliktelik ve paylaşım.). Kınama ve ayıplamayı öğrenir. Evlilik ilişkisinde sert (öfke. Ebeveynlerin Algıladıkları Sosyal Destek Destek.) ya da yumuşak (üzüntü. bağlılık vb. Duyguları ifade etme becerisinin. yalnızlık vb. eşlerin. ilişki etmenlerinin (içtenlik. yaratıcı yeni bir durum) tümünün ebeveynlerin destekleyici davranışa ilişkin algılarını etkilemektedir. EBEVEYN DAVRANIŞLARI İnsanın içinde doğup büyüdüğü. Eğer bir çocuk kin ortamında büyümüşse. birçok ilişki olumsuzluğunu azaltabilir ve hem arkadaşlıklar hem de ebeveyn ilişkileri için güçlendirici bir etki sağlayabilir. çocuk sahibi olma duygularını yaşamaktadırlar. duyguların ifade edilip edilmediği ya da nasıl ifade edildiği evliliğin devamı için önem taşıyan faktörlerdir. Kavga etmeyi öğrenir. iletişim sorunlarının çözümünde işlevsel olan insan ilişkileri becerilerine sahip olmaları gereklidir. duyguları. Uyumlu bir evliliğin sürmesi açısından eşlerin her ikisinin de. Bu duyguların ifade ediliş şekli sonucunda.) belli bir aşamadan sonra reddedilme duyarlılığına dönüşebilmekte ve yakın ilişkilerin bozulmasına neden olabilmektedir. Yakın ilişki içinde olan iki insanın dönem dönem iletişim çatışması yaşaması kaçınılmazdır. öfke. incinme vb. onlara aldıkları oyuncak çeşitleri. aşağılama. kişilik özelliklerinin (depresyon.. romantik ortak vb. sevgi ve koruma gördüğü aile. kendi tutum ve davranışları gibi birçok yolla cinsiyete ilişkin kalıp yargıları çocuklarına aktarırlar. bireyin birincil sosyalleşme kaynağı ve hayat boyu var olması nedeniyle korunması gereken sosyal bir kurumdur. Kişilerarası ilişkilerde duyarlılığa sahip bireyler için. üzüntü. diğerlerinin sözel ya da sözel olmayan iletişim biçimleri. yakın arkadaş.) olarak nitelendirilen duyguların ifade edilişine bağlı olarak kişilerin yakın ilişkide bulundukları eşlerine ilettikleri ya da onlardan aldıkları mesajlar da değişmektedir. Ebeveyn davranışlarının çocuk üzerindeki etkisini anlatan örnek bir metni inceleyelim. diğerleri tarafından önemsenip değer verilmediğine ve buna paralel kötü davranıldığına inanma. düşünceleri ve davranışları oldukça önemlidir. yakınlık. “önemseme”. “anlayışlı olma” gibi tepkiler ortaya çıkabilir. şiddet vb.

Eğer bir çocuk sürekli utanç duygusuyla eğitilmişse. psikolojik. ana-baba tavrı ve bunun sonucunda oluşan benliğin gelişimini içerir (Kağıtçıbaşı. güç ilişkisi. tamamlayıcı ebeveyn rollerine sahip olabilme. Sosyalleşme değerleri. Aile sınırları: Ego sınırları. birbiriyle etkileşim içinde olan iki alt sistemi içerir: Sosyalleşme değerleri ve aile etkileşimi. Aynı zamanda aile daha geniş. tarihsel süreç içerisinde rolü ve işlevi sürekli olarak değişen ve yeniden yapılanan bir sistemdir. çiftlerin evlilik birlikteliklerine ait özellikler. 1975: akt: Cüceloğlu. 2011). hukuksal ve benzeri yönleri bulunan toplumsal bir kurumdur (Sayın.Eğer bir çocuk alay edilip aşağılanmışsa. Ebeveynlerin evlilik ilişkilerinin sağlıklı olması ve evliliklerinden doyum sağlamaları hem çocuğun gelişimi açısından hem de ebeveynlerin yaşam kalitelerinin artması bakımından önemlidir. Aile. Aile etkileşimi. Kendini suçlamayı öğrenir. Bu dünyada mutlu olmayı öğrenir (Nolte. Bu konuyla ilgili daha ayrıntılı bilgi edinmeniz için “Yeniden İnsan İnsana” adlı kitabı okuyabilirsiniz. Eğer bir çocuk aile içinde dostluk ve arkadaşlık görmüşse. karşılıklı ilişkilerin belirli kurallarla bağlandığı o güne dek toplumda oluşturulmuş maddi manevi zenginlikleri kuşaktan kuşağa aktaran. 1990). bireye veya gruba verilen önemle. biyolojik ilişkiler sonucu insan türünün devamını sağlayan. yüreklendirilmişse. Eğer bir çocuk hakkına saygı gösterilerek büyütülmüşse. 57 . değerleri ve davranışlarından oluşmaktadır. çocuğun ekonomik veya psikolojik değerleriyle oluşur. Fleck (1980) sağlıklı aile fonksiyonlarını içeren beş parametre önermektedir: Liderlik: Ebeveynlerin kişilik yapıları. toplumsallaşma sürecinin ilk ortaya çıktığı. Ebeveynlerin Rol Model Olması Aile. Kendini sevmeyi öğrenir. biyolojik. Eğer bir çocuk kabul ve onay görmüşse. aile üyelerinin tavırları. sosyal sistemlerle de sürekli etkileşim halindedir. Eğer bir çocuk övülmüş ve beğenilmişse. İnançlı olmayı öğrenir. Sabırlı olmayı öğrenir. nesil sınırları ve aile toplum sınırlarını içerir. Takdir etmeyi öğrenir. duyguları. Eğer bir çocuk desteklenip. ekonomik. utanmayı öğrenir. Sıkılıp. Eğer bir çocuk hoşgörüyle yetiştirilmişse. bağımlılık-bağımsızlıkla. aile üyeleri arasındaki ilişki formları. 1998). Kendine güven duymayı öğrenir. Aile. Aile sistemi. ebeveynlerin güç ve disiplin yöntemlerini kullanmalarının sonucudur. Adil olmayı öğrenir. toplumsal. Eğer bir çocuk güven ortamı içinde yetişmişse.

yapıcı. ya da “kadınlık”. Kriz durumlarında pozitif davranabilme yeteneği. işbirliği gibi sosyal becerileri gelişmiş. yakın ilişkide olduğu insanlar ve sosyal çevresi arasında. yetiştiğiniz aile işlerinin nasıl yürütüldüğünü ve şu an ki ve gelecekteki ailenizde böyle işlerin nasıl yapılmasını istediğinizi görmektir. ailenin krizle başa çıkma yolları ve aileden ayrılan bireylerin yeni hayatlarına uymaları konularını içerir (akt: Canel. Yakın İlişkiler Psikolojisi. toplumun kadına ve erkeğe yüklediği anlamları ve beklentileri içeren kültürel bir yapıyı. sonraki dönemlerde hangi ilişkilerin şekilleneceğini belirler. İşlerin siz büyürken olduğu gibi mi yürümesini istersiniz? Yoksa farklı yapılmalarını mı istersiniz? Neden? Ev/aile işleri açısından nasıl toplumsal cinsiyet yapıyorsunuz? “Toplumsal cinsiyeti nasıl ortadan kaldırıyorsunuz?” Kaynak: Dönmez. duygu ve düşüncelerini özgürce ifade edebilen. çocukları doktora götürmeye kadar düzenli olarak yapılan 10-15 ev işini listeleyin. Gladding (2002)’e göre sağlıklı ailenin genel özelliklerini aşağıdaki gibi özetlemek mümkündür: Aile üyelerinin birbirlerine ve aileye bağlı olması. Yakın etkileşimler ve ilişkiler. Taluy. Bireyin uymak zorunda kalabileceği çevresel koşullar bu ilişkilerden etkilenir. Aile birey için önemli bir modelleme aracıdır. boş zaman aktiviteleri. Aile içerisinde etkili iletişim örüntülerinin varlığı... Birlikte zaman geçirmeye istekli olması. Bireyin ilk sosyalleşmesi ailede başlar. paylaşma.. Toplumsal Cinsiyet Rollerine Bir Bakış Yetiştiğiniz aileyi düşünün. “erkeklik” davranış kalıplarını. aile içi denge. Yaşamın erken dönemlerindeki yakınlık etkileşimleri. çamaşır yıkma. çocuk bakımı. Görev/Amaç Performansı: Ailenin üyelerinin bakımını üstlenmesi. konuşmalarının sentaksı ve netliği. İletişim: Aile üyelerinin birbirlerine karşı sorumlulukları. gelişiminin her evresinde değişen ihtiyaç ve durumlara uyumunu etkiler. davranış kontrolü ve rehberlik. Çocuğun çevresindeki kurallara. toplumsal yaşamın temel kurallarını öğrenir. Günlük yaşamda rollerin benimsenmesinde genellikle kız çocukları annelerini. M. Çocukların doğumlarıyla birlikte temas ettikleri ilk sosyalleştirme araçları genellikle ebeveynleridir. akran ilişkileri ve bu konuda ailenin onlara sağladığı yol göstericilik. toplumsal cinsiyet kapsamında tanımlanan. kendisi.. Sonra her bir işin yanına genelde o işi yapan kişiyi yazınız. şu an ki ya da gelecekteki evinizde. aile üyelerinin soyut ve metaforik düşünce yapılarının doğasıdır. Çağdaş toplumun. üyelerin birbirlerine karşı sergiledikleri sözlü ve sözsüz iletişimin miktarı. her işin yanına onu aslında kimin yapması gerektiğine inanıyorsanız onun ismini yazınız. kişi kendi davranışlarını ayarlamak zorunda kalabilir Hayat içinde doğal ve gönüllü bir öğrenme modelinin uygulandığı aile yaşantısında birey. başkaları ile olumlu sosyal ilişkiler kurabilen bireylere ihtiyacı vardır. Zira bireyler erken çocukluk döneminde daha çok taklit yoluyla öğrenirler. Bu da anne-babaların küçük yaştan itibaren çocukları ile kuracakları sağlıklı iletişime ve onlara karşı olumlu tutum ve yaklaşımlarına bağlıdır. babalık. kadınlığın ve erkekliğin sosyal ortamlarda ifade ediliş biçimini öğrenirler.Sevgi: Bireyler arası yakın duygusal ilişkiler. Aile üyelerinin birbirlerine minnettarlık duyuyor olması. öncelikle ebeveynler olmak üzere bütün aile bireylerinin tutum ve davranışlarında etkileşim ve iletişim biçimlerinde demokratik bir duyarlılık içinde bulunmaları gereklidir. Eğer bir işi birden fazla kişi yapıyorsa hepsinin isimlerini yazınız. erkek çocukları ise babalarını model olarak almaktadır. 2007). 58 . I. özgüveni olan. Ailede gerçekleştirilen sosyalleşmenin demokratik temelde şekillenmesi için. insan olmanın gerektirdiği. Aile üyelerinin birbirlerinin rol beklentilerine uygun davranabilmeleri (akt: Canel. Aile üyelerinin birbirlerini cesaretlendirmeleri. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım. onların davranışları ile ilgili bir bilgi kazanır. normlara ve geleneklere göre bireyselleşmesi sosyalleşme süreci olarak tanımlanmaktadır. desteklemeleri. Çocuk. A. yardımlaşma. Aile işleri nasıl yürütülüyordu? Yemekleri hazırlama. Güler. Diğer insanların ilişki kurma tarzına uyabilmek için. Büyükşahin. 2007). aile üyelerinin kendilerini ifade ediş tarzları. yaratıcı. A. Başer. yaşam boyu sürecek karşılıklı uyum süreci başlamış olur. anne-babayı model alarak. Çocuğun doğumuyla birlikte. kişinin tüm hayatında. Nur. (2009). Ailede gördükleri modeller üzerinden bireyler annelik. aile üyelerinin birbirlerinin duygularına karşı toleransları ve duygusallık kavramlarını içerir. Buradaki amaç. Daha sonra farklı renkte bir kalem alarak. elektrik süpürgesi ile temizlik yapma ve çimleri biçmekten.

evliliğe ait ve ailesel beklentiler. Eşlerin birbirlerine ruhsal. Eşler arasındaki uyum. bu dengeler evliliği sürdürücü ya da bozucu rol oynayabilmektedir. karı-koca arasında ya da pek çok kişi arasındaki yakınlığı niteler. bireyler için mutluluk ve bir sevinç kaynağı olarak değerlendirilmektedir ve kişisel başarı ile maddi varlıklar. ilişkinin. Aksi durumda evlilik uyumunun bozulmasıyla eşler arası problemlerin yaşanması söz konusu olabilmektedir. eşler arasındaki duygu ve düşüncelerin karşılıklı açık ve doğru olarak iletilmesidir. kişisel bazı özelliklerinin yanı sıra. dile getirebilmeleri için karşılıklı etkileşim içinde olmaları gerekir. bazen mutluluk veren. ilişkideki tüm alanları etkileyebilen önemli etkenlerden biridir. toplumsal ve cinsel beklentilerini ve mesajlarını ortaya koymaları. Romantik yakınlık: Romantik bir ilişki. sosyal ve ekonomik kaynaklar gibi çeşitli doğal olay ve sosyal durumlardan da etkilenebildiği görülmektedir. toplumsal ve cinsel beklentilerini ve mesajlarını ortaya koymaları ve dile getirebilmeleri. Yakın ilişki kavramı anne-çocuk arasında. hem bir sürekliliği hem de bu süreklilik içinde devam eden hareketi ifade eder. bireyler için mutluluk ve bir sevinç kaynağı olarak değerlendirilmektedir ve kişisel başarı ile maddi varlıklar. herkes tarafından yaşanılmayı beklenen. birlikte isteyerek zaman geçirdikleri. insanlığın doğuşundan bugüne kadar insanoğlunun birbiriyle etkileşimi sonucunda doğal olarak ortaya çıkan. insanların yaşamlarında öncelikli olarak aradıkları duygulardan biridir. Ebeveynlik döneminde bireyin. Eşlerin. ebeveynlerin birbirlerine karşı sorumluluk duygusu taşıdığı. Etkileşimin sağlıklı olması. belirli bir ilişki içine girmiş olduklarını. devam eden ilişki sürecinin durumunu. bazen iyi biten bir duygudur. sevilen kişi ile önem kazanmaktadır. birbirlerinin düşünüş ve beklentilerini hesaba katarak davranmaları gerektiğini görebilmeleri gerekir. psikolojik. birey için anlam ifade etmektedir. bir insanın bir diğerine karşı duyduğu belli bir duyu olarak tanımlanmaktadır. bazen acı. yönünü kavramsallaştırır. Etkinlikte bulunma eşlerin paylaşımının gerekli olduğu bir alandır. göz teması kurmaktan ve fiziksel temastan hoşlanmayı içeren bir yönü olarak ele alınmaktadır. Sevgi ve güven: Sevgi. meslek ve güvenlik. ihtiyaç ve desteğinin sürekli olarak sağlanmasıdır. mutlu ve sağlıklı olabilir. Yakın ilişkiler içinde yer alan duygusal ilişki. Eşlerin açık iletişim kurarak. birlikte konuşmaktan. Zamanla eş ilişkisinde olumlu ve olumsuz faktörlerin birlikte işlerlik gösterdiği bir denge kurulmakta. “Büyük romantik yeğinlikle sevme” olarak tanımlanmaktadır. Yakın ilişkiler yaşamın çok önemli bir yönünü oluşturmaktadır. kişisel ilişkilerin özel bir unsuru. birlikte zaman geçirme. birbirlerini sosyal açıdan destekledikleri. duygu ve düşünceleri paylaşmaları gereklidir. Çoğu zaman romantik bir ilişki. çocuklarının geleceğini düşünmeleri ve geleceğe iyimser bakmaları. deneyimler.Özet Ebeveyn olma bir çocuğun gelişme ve hayatta kalması için bakım. benzer ilgi ve aktiviteleri paylaşmaları. Birlikte etkinlikte bulunma: Sağlıklı aile yapısı. iki arkadaş arasında. Aşk. Bir insan. gülmekten. olumsuzluklar karşısında eşlerin birbirlerine kenetlendiği bir sistemdir. üyeler arasında açık iletişimin olduğu. Evlilik uyumu. birbirlerine açılmaları birbirlerinden ruhsal. Bağlılık: Romantik ilişki yaşayan iki bireyin aynı zamanda birbirlerine bağlanmış olması beklenir. Sevgi bir çeşit kişisel ilişki. birbirinin yokluğunda özlem duyma. Evlilikte eşlerin mutluluk algılarının üst düzeyde olması ve hem evlilikten hem de birbirlerinden hoşnut olarak doyum sağlaması evlilikte uyumu da beraberinde getirmektedir. birbiri için özel olduğu düşünülen şeyler yapmaktan. Aşk: Aşk. yaşamının her döneminde yakın ilişkiye sahipse. Evlilik bir iletişim ve etkileşim sistemidir. Yakınlık kavramı. yaş. 59 . seçilen kişinin ardından önem kazanmaktadır. eğitim düzeyi. bazen kötü.

ya da “kadınlık”. Bu ilişkinin isteyerek sürdürülmesi ilişkiyi rahat yaşanır hale getirirken yine de devamı için karşılıklı çaba harcanması gerekir. sonraki dönemlerde hangi ilişkilerin şekilleneceğini belirler. 60 . Çocukların doğumlarıyla birlikte temas ettikleri ilk sosyalleştirme araçları genellikle ebeveynleridir. Böylece ilişkide her bir konu üzerinde konuşulup uzlaşılabilir. Yaşamın erken dönemlerindeki yakınlık etkileşimleri. kadınlığın ve erkekliğin sosyal ortamlarda ifade ediliş biçimini öğrenirler. Çift ilişkisinde destek alış verişi vardır. “erkeklik” davranış kalıplarını. birbirlerine destek olur. çift ilişkisinde bireylerin bireyselliğine saygı duyulur ve destek verilir . Çocuk. Bireyin uymak zorunda kalabileceği çevresel koşullar bu ilişkilerden etkilenir. kendisi. Ailede gerçekleştirilen sosyalleşmenin demokratik temelde şekillenmesi için. kendi tutum ve davranışları gibi birçok yolla cinsiyete ilişkin kalıp yargıları çocuklarına aktarırlar. kendi gereksinimi kadar diğer kişinin gereksinimini de göz önüne alır. onların davranışları ile ilgili bir bilgi kazanır. Başka deyişle ilişki karşılıklıdır. Aile birey için önemli bir modelleme aracıdır.Çift ilişkisi isteyerek yürütülen bir ilişkidir. yakın ilişkide olduğu insanlar ve sosyal çevresi arasında. yaşam boyu sürecek karşılıklı uyum süreci başlamış olur. Çiftler ‘geçmiş’ hikâyeleriyle ‘geleceğe’ bağlanırken ilişkinin ‘şimdi’ ayakta kalması için geleceğe yönelik planlar yaparlar. öncelikle ebeveynler olmak üzere bütün aile bireylerinin tutum ve davranışlarında etkileşim ve iletişim biçimlerinde demokratik bir duyarlılık içinde bulunmaları gereklidir. odalarını dekore etme tarzları. her iki taraf hem alıcı hem verici konumundadır. onlara aldıkları oyuncak çeşitleri. toplumsal yaşamın temel kurallarını öğrenir. Çift ilişkisinde ‘geçmiş’. Hayat içinde doğal ve gönüllü bir öğrenme modelinin uygulandığı aile yaşantısında birey. toplumsal cinsiyet kapsamında tanımlanan. farklı değerler ve dünya görüşünden oluşan ilk bakış açısının ve geçmişin birbiriyle birleşmesi demektir. toplumun kadına ve erkeğe yüklediği anlamları ve beklentileri içeren kültürel bir yapıyı. Çift ilişkisi belirli ve gelişen olma özelliklerinin dengeli bir şekilde bulunduğu bir ilişkidir. Çocuğun doğumuyla birlikte. Her eş. babalık. Çiftlerden her birinin bireyselliği söz konusudur. Ailede gördükleri modeller üzerinden bireyler annelik. İlişkinin sağlıklı devamı için belirli ve önceden tahmin edilebilir özelliklerin yanı sıra esnek olması da önemlidir. Bireyin ilk sosyalleşmesi ailede başlar. ‘şimdi’ ve ‘gelecek’ vardır. Çift olmak. annebabayı model alarak. Ebeveynler çocuklarına giydirdikleri kıyafetler. insan olmanın gerektirdiği.

Gelişmesi uygun c. Cinsel doyumla mutlu bir yaşam sürme 8. Kendileri hakkında karşı tarafa bilgi vermek amacıyla kendilerini açığa vururlar d. ait olma. Yakın ilişki d. Çocukların doğumlarıyla birlikte temas ettikleri ilk sosyalleştirme araçları kimlerdir? a. Duygusal ve sosyal birliktelik/paylaşım d. Öğretmen/leri e. Aile üyelerinin konuşmalarının sentaksı ve netliği e. Yakınlık c. İki insanın birbirlerinin sevgi. Sevgi c. İnsanların kişisel katılım. Sevdiklerini dinlerler e. Duygusal dengesizlik c. Çocuğun çevresindeki kurallara. Dostluk 3. Kayıtsız bağlanma 4. Korkulu bağlanma d. Birey olması c. Romantik yakınlık 5. Hısımlık e. Çocuklarla iletişimin sürekliliğini korumak 2. Aşağıdakilerden hangisi ebeveyn olmanın temel görevlerinden biri değildir? a. aralarında yakın ilişkilerin bulunduğu. Güvenli bağlanma e. Birbirlerine karşı kendilerini ifade etmeye karşı isteklidirler b. Komşuları d. Sosyalleşmesi e. Çocuğun yaşamda kalması için bakımı d. Temkinli bağlanma c. bağlılık. Ebeveyn olma e. Aşağıdakilerden hangisi evlilikte eşlerin yaşadıkları duygulardan değildir? a. Güven b. Birbirlerinin ailelerine ait olma ve sahiplenme duygusu b. Çocukların tüm kapasitelerini geliştirmelerine olanak sağlayan koşulları yaratmak e. Aile/Ebeveynler 9. Aile üyelerinin kendilerini ifade ediş tarzları d.Kendimizi Sınayalım 1. Doktor b. Sülâle 61 . Ortaklık d. Aile üyelerinin birbirlerine karşı kaygıları b. Romantik yakınlıkta bulunan bireyler bu ilişkiye özgü olarak bilişsel özellikler grubunda ne tür davranışlar göstermezler? a. Çocukların aile içinde gelişmesine olanak sağlamak b. İnsanların genellikle kendileri ve başkaları hakkında olumlu bir bakışa açısına sahip olmaları ve bir eşle duygusal bir yakınlık kurmada. Akrabalık b. Birlikte etkinlikte bulunma e. Evlilik c. birbirleriyle etkileşim halinde oldukları. Aile üyelerinin birbirlerine karşı sergiledikleri sözlü ve sözsüz iletişimin miktarı c. Sevgililerinin duyguları hakkında derin bir düzeyde bilgiye sahip olurlar 10. Arkadaş/Okul çevresi c. Aşağıdaki davranışlardan hangisi aile üyelerinin iletişim kurmalarında etkili değildir? a. karşılıklı dayanışmada rahat olmalarını ifade eden bağlılık türü aşağıdakilerden hangisidir? a. Çocuk sahibi olma e. mutlu olma gibi psikolojik ihtiyaçlarının karşılandığı. Kaygılı bağlanma b. Arkadaşlık b. duygusal bağlanma ve sürekli etkileşimi içeren ilişkilerine ne ad verilir? a. Aile üyelerinin soyut ve metaforik düşünce yapılarının doğası 7. Nezaketli olması b. birbirlerine derin duygularla bağlı oldukları birime ne ad verilir? a. Aşağıdakilerden hangisi yakın ilişkileri nitelendiren özelliklerden birisi değildir? a. normlara ve geleneklere göre bireyselleşmesi ne olarak tanımlanmaktadır? a. Evlilik c. Kontrol d. Uyumlu olması d. Çocuğun eğitiminde yöntemlerini kullanmak kapasitesinin disiplin 6.

Kendimizi Sınayalım Yanıt Anahtarı
1. a Yanıtınız yanlış ise “Ebeveyn Olmak: Anlamı ve Önemi” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 2. c Yanıtınız yanlış ise “Yakın İlişkiler” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 3. d Yanıtınız yanlış ise “Bağlılık” konuyu yeniden gözden geçiriniz. 4. c Yanıtınız yanlış ise Nitelendiriren Özellikler” yeniden gözden geçiriniz. başlıklı

1. Sevgi: Yakınlık etkileşimi göstermek ile sevgi arasında doğrudan bir ilişki olduğu görülmektedir. Yakınlık etkileşimlerinde bireylerin birbirlerine karşı olumlu duygular beslemeleri gerçeğinin varlığında birbirlerini sevmeleri de gerekmektedir. 2. Güven: Güven yakın ilişkilerde bulunan bireylerin birbirleri için neyin istenen olduğunu bilmeleri anlamına gelmektedir. Birbirlerine güvenen bireyler, karşılarındaki kişilerin onlara zarar vermeyeceklerinin, birbirlerini aldatmayacaklarının farklındadırlar. Sonuç olarak yakınlık etkileşimleri, bireylere birbirlerine güven duyabileceklerinin olanağını sunar. 3. Bağlılık: Bağlılık birlikte zaman geçirmeyi ve birlikte aktivitelerde bulunmayı ifade etmektedir.

“Yakın İlişkileri başlıklı konuyu

5. b Yanıtınız yanlış ise “Ebeveynlerin Evlilik Uyumu” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 6. a Yanıtınız yanlış ise “Ebeveynlerin Rol Model Olması” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 7. a Yanıtınız yanlış ise “Ebeveyn İhtiyaçları” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 8. e Yanıtınız yanlış ise “Ebeveyn Davranışları” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 9. b Yanıtınız yanlış ise “Romentik Yakınlık” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 10. d Yanıtınız yanlış ise “Ebeveynlerin Rol Model Olması” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz.

Sıra Sizde 3
İnsanların yaşamlarında öncelikli olarak aradıkları duygular; sevgi, ilgi, sorumluluk, saygı, bilgili olma, bağlılık, sevecenlik ve içtenlik olarak ifade edilmektedir. Sevgi, sevdiğimiz şeyin büyümesi ve yaşaması için gösterdiğimiz ilgidir. İlgi ve bakım sevginin bir başka unsurunu, sorumluluğu açığa çıkarır. Sorumlu olmak yanıt vermeye hazır olmak demektir. Sorumluluk, sevginin üçüncü bir ögesi olan saygıyı içermelidir. Saygı, diğer kişinin olduğu gibi büyüyüp gelişmesine duyulan ilgidir. Bir insanı tanımadan saygı duymak olanaksızdır. İlgi ve saygı eğer bilgi tarafından yönlendirilmezse kör kalır.

Sıra Sizde 4
Karşılıklı bağımlılık, etkileşim içindeki bireylerin eşin tercihleri, güdüleri ve davranışlarını temel alarak birbirlerinin deneyimlerine göre ya da birbirlerinin deneyimlerini etkileyerek davranma tarzı, davranma derecesi olarak tanımlanır. Karşılıklı bağımlılık yakın ilişkilerde çiftler arasındaki etkileşime odaklanır, çünkü kişilerarası ilişkiler bir etkileşimdir.

Sıra Sizde Yanıt Anahtarı Sıra Sizde 1
Ebeveyn olmanın temel görevi; yalnızca çocukların yaşamını devam ettirmesine yardımcı olmak ya da uygun disiplin yöntemlerini kullanmak değil, aynı zamanda aile içi ve dışında çocukların tüm kapasitelerini geliştirmelerine olanak sağlayan koşulları yaratmaktır.

Sıra Sizde 5
Eşler arasındaki uyum, ilişkideki tüm alanları etkileyebilen önemli etkenlerden biridir. Evlilik uyumu, devam eden ilişki sürecinin durumunu, yönünü kavramsallaştırır, hem bir sürekliliği hem de bu süreklilik içinde devam eden hareketi ifade eder. Uyumlu bir evliliğin ön koşullarından birisi sağlıklı bir iletişimdir. Ebeveynler arasında iyi bir ilişki bulunan, çocuklarının geleceğini düşünen
62

Sıra Sizde 2
Yakın ilişkileri bulunmaktadır. destekleyen üç etken

ve geleceğe iyimser bakan, açık iletişim kuran evlilik sisteminin sağlıklı bir aile yapısını temsil ettiği belirtilmektedir. İletişim gerçekleşmesi için, eşlerin birbirlerine açılması, benzer ilgi ve aktiviteleri paylaşmaları, duygu ve düşünceleri paylaşmaları gereklidir. Evlilik ve aile sistemi içindeki iletişimin açık seçikliği, bireylerin kendilerini açma ve özgürce ifade edebilme davranışları aile sisteminde uyumun bir göstergesidir. İletişim bilgi ve becerilerinin arkasında gönül zenginliği, sevgi, anlayış ve hoşgörü olmalıdır. Evlilikte eşlerin mutluluk algılarının üst düzeyde olması ve hem evlilikten hem de birbirlerinden hoşnut olarak doyum sağlaması evlilikte uyumu da beraberinde getirmektedir.

Gülerce, A. (1996). Türkiye'de Ailelerin Psikolojik Örüntüleri (Psychological Patterns of the Families in Turkey). İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi Yayınları. Hatfield, E. (1988). Passionate and Companionate love. In R.J. Sternberg & M.L.Barnes (Eds.), The psychology of Love. (P. 191-213). New Haven and London: Yale University Press. Hortaçsu, N. (1997). İnsan İlişkileri. Ankara: İmge yayınevi. Kağıtçıbaşı, Ç. (1998). Üniversite gençlerinin algılanan ana baba tutumları, ana babayla ilişkileri ve bunların bazı kişilik özellikleri ile bağlantısı. Türk Psikoloji Dergisi, 9 (32),15-25. Lauster, P.(2000). Aşk ve Aşkın Psikolojisi (Çev. T. Er) İstanbul: Çitlembik yayınları. Moss, B.F., & Schwebel, A.I. (1993). Marriage and romantic relations: defining intimacy in romantic relationships. Family Relations, 42, 731.

Yararlanılan Kaynaklar
Ainsworth, M.D.S. (1989). Attachments beyond infancy. American Psychologist,. 44, 709-716. Boyce, P., Parker, G., Barnett, B., Cooney, M. & Smith, F. (1991). Personality as a vulnerability factor to depression. British Journal of Psychiatry, 159, 106-114. Burger, J. M. (2006). Kişilik: Psikoloji biliminin insan doğasına dair söyledikleri. (Çev. İnan D. Erguvan Saruoğlu). İstanbul: Kaknüs Yayınları. Canel A.N. (2007). Ailede Problem Çözme, Evlilik Doyumu ve Örnek Bir Grup Çalışmasının Sınanması. Yayınlanmamış Doktora Tezi. Marmara Üniversitesi. Eğitim Bilimleri Enstitüsü. Rehberlik ve Psikolojik Danışma Anabilim Dalı, İstanbul Cowan, P.A., Powell, D., Cowan, C.P. (1998). Parenting Interventions: A Family Systems Perspective. Handbook of Child Psychology, Edited by W.Damon Fifth Edition. p:5-6; New York: John Wiley & Sons, Inc. Cüceloğlu, D. (2011) Yeniden İnsan İnsana (44. Basım). Remzi Kitabevi: İstanbul. Dönmez, A., Büyükşahin, A., Taluy, Nur., Başer, I., Güler, M. (2009). Yakın İlişkiler Psikolojisi. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım. Fromm, E. (1968). The Art of Loving. London: Unwin Books.
63

Mungan, M. (1995). Mahmud ile Yezida. 2.basım. Metis MY yayınları. Özgüven, İ.E. (2000). Evlilik ve Aile Terapisi. PDREM Yayınları, s. 1,73,85 Prager, K. J. (1995). The psychology of intimacy. New York: Guilford Press. Sayın, Ö. (1990). Aile Sosyolojisi Ailenin Toplumdaki Yeri. İzmir: Ege Üniversitesi Basımevi. Shaver, P. R., Hazan, C., & Bradshaw, D. (1988). Love as attachment: The integration of three behavioral systems. In R. J. Sternberg & M. L. Barnes (Eds.), The psychology of love (pp. 6899). New Haven, CT: Yale University Press. Tarhan, N. (2010). Aile Okulu (12. Baskı). Timaş Psikoloji Dizisi: İstanbul. Uyar, T., Özdikmen, H. ve Bulut, Ş. (2000). Aşkın Molekülleri (Feromonlar). Ankara:Palme Yayıncılık. Velidedeoğlu, K. N. (2011). Kadın Erkek İlişkilerinde Sorunlar ve Çözümleri. 2. Basım. Efil yayınevi. Wilson, G.D., & McLaughlin, C. (2002). Aşk Bilimi. (Çev. T. Er). İstanbul: Çitlembik Yayınları.

4
Amaçlarımız
Bu üniteyi tamamladıktan sonra; Ailede anne baba tutumlarını tanımlayabilecek, Ailede anne baba tutumlarının çocuğun kişisel gelişimi üzerindeki etkilerini açıklayabilecek, Ailede anne baba tutumlarının ailenin yapısına etkilerini yorumlayabilecek, Ailede anne baba tutumlarının nasıl olması gerektiğini açıklayabilecek bilgi ve becerilere sahip olabilirsiniz.

Anahtar Kavramlar
Anne Baba Tutumu Gevşek Anne Baba Reddedici Anne Baba Kişilik Gelişimi Çocuk Ebeveyn Tutumları Tutum Tipleri Hoşgörülü Anne Baba

İçindekiler
Giriş Anne-Baba Tutumları ve Çocuk Üzerindeki Etkileri Ebeveyn Tutumları

64

Statüsü ne olursa olsun toplumu oluşturan her bireyin. kendinin ve diğer insanların istek ve ihtiyaçlarının farkında. Kuşkusuz. Bireylerin aldığı bu değerler. çocuğun anne ve babasına duyduğu bağlılık ve yakınlığın yetişkinlik döneminde başkalarıyla anlamlı ilişkiler kurma becerisini etkilediğini savunurlar. eşler arasındaki ilişkinin saygı ve sevgi 65 . Evlilik ve evlilik uyumu konuları özellikle son elli yıldır yurt dışı literatürde birçok araştırmanın konusunu oluştururken. Aralarında olması gereken iletişimi küçük problemlerin çözümünde dahi gerçekleştiremeyen eşler büyük problemler karşısında doğal olarak kolaylıkla pes ederler. eksik ve yanlış bir yaklaşım olur. yani bir toplumda yaşayan en düşük statülü bireyden en yüksek statülü bireye kadar herkesin yetiştiği. eşlerin mutlu bir birliktelik sağlayabilmeleri. ancak eşler arasındaki sağlıklı ilişkiyle mümkün olabilir. sağlıklı bir aile yapısının oluşturulması ve sürdürülebilmesi. kendisi ve toplum ile barışık bireyler yetiştirirse. toplumu oluşturmak gibi çok büyük bir anlamı üstlenmektedir. Nesne ilişkileri kuramcıları. Bu yapıdaki eşlerin büyük problemleri çözebilme şanslarının olduğunu söylemek son derece iyimser bir yaklaşım olur. toplum da o kadar sağlıklı ve istenilir düzeyde olur. sağlıklı bir iletişim içinde bulunmaları gerekir. ülkemizde son birkaç yıl içinde bu konu başlıklarına yoğunlaşan çalışmalara rastlanmaya başlanmıştır. Aile. Bu nedenle eşler arası iletişim kanalları sürekli açık olmak zorundadır. Bir ailenin sürekliliği için bu durum zorunludur. ortaklaşmak şeklinde tanımlanabilir. bilinen en eski ve en basit tanımıyla toplumun temel yapısını oluşturan en küçük birimdir. sağlıklı kişilerarası iletişim sürecini gerçekleştirebilmeleri ve başarabilmeleri için iletişim sürecindeki engellerin ne olduğu bu engellerin nasıl aşılabileceği ile ilgili çalışmalar oldukça kısıtlıdır. romantik eşlerle olan ilişkilerin çocukken anne baba ile olan ilişkinin bir yansıması olduğunu belirtirler. simgeler aracılığı ile duygu ve düşüncelerin karşılıklı olarak iletilmesini sağlayan bir etkileşim sürecidir. bireyler. ortak bir payda da buluşmak. Aileyi sadece iki kişinin bir araya gelmesi ile oluşan bir kurum olarak algılamak son derce basit. bakışması. Söz konusu özellikler dikkate alınarak bir değerlendirme yapıldığında ülkemizdeki mevcut aile yapısında eşler arasında önemli bir iletişim problemi bulunduğu kolaylıkla söylenebilir. yazı. soruları pek çok çiftin cevabını bulmakta zorlandığı sorulardır. Bir başka şekilde ise iletişim. temel değerlerini aldığı.Geliştirdikleri Tutum Tiplerine Göre Ebeveynler GİRİŞ Literatürde aile ilişkileri ve eşler arası iletişime yönelik oldukça fazla sayıda çalışma bulunmaktadır. gülümsemesi ya da kaşlarını çatması vb. “Uyumlu bir evlilik nasıl olur?”. daha sonra toplumun değerleri haline gelmektedir. Aksi durumda ise son derece sağlıksız bir toplum yapısı ile karşı karşıya kalınır. Genel olarak iletişim. Sağlıklı bir ailenin kurulabilmesi ve toplum içinde uyumlu bir şekilde varlığını sürdürebilmesi için her şeyden önce bu iki kişinin birbirleri ile uyum içerisinde olmaları. gruplar ve toplumlar arasında söz. birer iletişimdir. konuşmak ve birlikte çözüm arayışı içerisine girmektir. Aileler olabildiğince sağlıklı. iyi bir iletişim içinde. özgür. Eşler arası sağlıklı iletişimin en temel şartlarından birisi ise niteliği her ne olursa olsun problemleri karşılıklı olarak iyi niyetle çözmek amacı ile görüşüp. görüntü ile el-kol hareketleri vb. toplum içinde yaşayabilmek için gerekli bilgi beceri ve yetenekleri kazandığı ilk yer aileleridir. “Evlilikte mutluluğu nasıl yakalayacağım?”. birbirine dokunması. Bu basit tanımıyla bile aile. Bununla birlikte. paylaşmak. Sağlıklı bir toplumun çekirdeğini oluşturan ailenin temeli. Bu nedenle herhangi bir zamanda toplumun içinde bulunduğu durum ve şartların anlaşılması istendiğinde bakılması gereken ilk yer ailelerdir. Her iletişim insanlar arsında bir ilişkinin kurulmasına yol açar. İki insanın birbiriyle konuşması.

Çünkü çocuklukta karşılanmayan bu ihtiyaçların maalesef telafisi bulunmamaktadır. Sağlıklı bir aile yapısının olduğu ortamda. O güvene layık olmak için çaba içerisine girer. düzgün bir bireyi yetiştirip topluma kazandırmaktır. dış dünya ile arasında köprü görevini görme. Burada bir noktaya açıklık getirmek gerekir. birbirine karşı destekleyici davranan eşler. İhtiyaçları karşılanmayan çocuk kendi öz benliğinden utanç duymaya başlar. Çocuğa güven duygusunun önemi çocuğa güvenilerek daha çocuklukta öğretilmelidir. Hiçbir şekilde tartışılamayacak bir gerçek vardır. Güveni zedeleyici davranışlardan kaçınır. Çocuklukta ortaya çıkan bu psikolojik sorunlar genellikle bireyin tüm yaşamı boyunca onun ayrılmaz bir parçası olur. Sosyalleşme: Çocuğun duygularını olduğu gibi tanımlama. Anne baba çocuğa sosyalleşme konusunda bilgiler vererek onu toplumla bütünleşmeye hazırlarlar. yoksulluk. Anne babanın üzerlerine düşen temel görevlerden birisi çocuk ile her fırsatta sürekli olarak ve mümkün olduğunca çok oynamalarıdır. yapabileceği ve yapamayacağı davranışların sınırlarını belirtme. topluma yararlı. İşte bu yönlendirme anne baba tarafından yapılır. Bir anne baba için birincil amaç kuşkusuz sağlıklı bir kişiliğe sahip. heyecan gibi duyguları açığa çıkarma gibi kavramları içerir. Bireyin ileriki yaşamının her aşamasında bilinçli olarak ya da olmayarak bu sorunların etkisinde kalır. Bu ihtiyaçların önemli bir bölümü aile tarafından karşılanır. Güven son derecede önemli bir duygudur. ihtiyaçlarını karşılaması onu bir birey haline getirir. Çocuk ailede aldığı bilgiler sayesinde toplum içerisine çıktığında yabancılık hissetmez. hem kendi ruh ve beden sağlıklarını koruyabilir ve işsizlik. Bir başka açıdan söylenecek olur ise çocuk ihtiyacı olan güven duygusunu anne babadan alarak yetişmeli ve böylece güven duygusunun önemini kavramalıdır.temeline dayalı olması ile ve her şeyden önce eşlerin birbirlerine karşı destekleyici davranmalarıyla mümkün olabilir. haz. Bu sorunlar bireyi tüm yaşamı boyunca denetler kontrol eder. Oyunsuz çocuk olmaz. Bu nedenle bir çocuğun birey olma sürecinde sorunsuz bir ortamda büyümesi ihtiyaçlarının tam olarak karşılanması son derecede önemlidir. Oyun sayesinde çocuk kendisini geliştirir. tutarlı hareket etme gibi kavramları içerir. Kendisini güvende hissetmesini sağlar. Çocuk yaşama ilişkin hemen her şeyi ailede öğrenir. Bu nedenle çocuk tutulmalı kucaklanmalı okşanmalı sevilmelidir. Çoğu kez yeteneklerini tam olarak kullanmasını engeller. 66 . özdeşim kurabileceği bir kişi olma gibi kavramları içerir. Yaşamda başarılı olmasını ya da istediği yapabileceği başarısına ulaşmasını önleyici bir faktör olarak rol oynar. hayırlı. Normal olarak bir çocuk hayata hiçbir şey bilmeden gelir ve ailesinde hemen her şeyi öğrenir. ihtimamı. Çocuğun temel gereksinimlerini şu şekilde sıralamak mümkündür: Dokunulma: Çocuk yetiştirilirken ihtiyaç duyduğu en önemli duygulardan birisi dokunulma duygusudur. O dokunmadan büyük güç alır. O da çocuk oyunla büyür. ilgisi. aile içi çatışmalar gibi zorlanmalı durumlarla daha kolay baş edebilirler. ona zaman verme. Oyun ile kastedilen çocuğun sadece oyuncakları ile kendi başına ya da arkadaşları ile oynamaları değildir. Topluma kolaylıkla uyum sağlar. Anne. babanın çocuğa olan sevgisi. Annenin ya da babanın çocuklarına dokunmaları çocuğu psikolojik olarak çok mutlu eder. hem de kendi çocuklarına karşı daha destekleyici davranabilir ve onların bütün halinde gelişmelerine katkıda bulunabilirler. Uyarılma: Oyun yoluyla ve çocuğun dünyasına giren değişik olaylarla acı. neşe. Yapı/düzen: Çocuğa yön verme. onu yansıtma. Aile ortamı çocuğun sosyalleşmeye ilişkin ilk bilgileri aldığı bir ortamdır. örnek olma. Maddi ve manevi olarak sağlıksız büyür. Birtakım psikolojik sorunlar geliştirir. Bu öğrenme aşamasında çocuğun yönlendirmeye ihtiyacı vardır. Güven: Çocuğun ihtiyacı olan bir başka duyguda güven duygusudur. ANNE-BABA TUTUMLARI VE ÇOCUK ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ Çocuk dünyaya geldiğinde ilk önce iletişim kurduğu kişiler doğal olarak en yakınındaki kişiler yani anne ve babasıdır. Çocuk bu sayede en basit ifade ile neyin doğru neyin yanlış olduğunu neleri yapıp neleri yapamayacağını öğrenir. Çocuk bebeklikten başlayarak gelişiminin her döneminde farklı şeylere ihtiyaç duyar. bakımı. Ama burada asıl söylenmek istenen anne babanın çocuk ile bizzat oynamalarıdır. Söz konusu bu dokunma eylemi aynı zamanda güzel hoşa giden çocuğu övücü söz ve davranışlar ile desteklenmelidir. Çocuk kendisine güvenildiğini bilirse güç kazanır. Şüphesiz bunlar da gereklidir ve olmalıdır. Bütün bu eylemeler çocuğun şiddetle ihtiyacı vardır.

2. bu iki etmenin ölçüsü ve kararlılığı çocuğun davranışlarını büyük ölçüde belirler. Dengesiz ve kararsız anne-baba tutumu. Normal koşullarda anne. Çünkü kullanabilecekleri başka ögeleri yoktur. 7. Çocuk. Bunlar sevgi ve disiplindir. Şu hiçbir zaman hatırdan çıkarılmamalıdır. Gevşek anne-baba tutumu (çocuk merkezci aile). babasının dikkatini çekemeyen çocuk. Anne baba tutumlarını ve çocuk üzerindeki etkilerini belirtiniz. yumuşaklığı. sıcaklığı çağrıştırmaktadır. 9. sevecenliği. Buna karşılık disiplin ise sevginin çağrıştırdığı kavramların tam aksine sertliği. 11. Kabul edici. soğukluğu. Burada önemli olan bu iki ögenin kullanım dozlarını ayarlamaktır. Baskıcı otoriter katı ve sıkı anne baba tutumu. Abartılmış sevgi ve aşırı koruyucu anne-baba tutumu. hoşgörüsüzlüğü çağrıştırmaktadır. ılımlı olmayı. katılığı. 10. Fakat kullanım dozajları farklıdır. 4. Normal olarak beklenen anne babanın çocuğu yetiştirmede bu iki ögeden sadece birisini ve sevgiyi kullanması disipline ise pek itibar etmemesidir. Çoğu kez anne baba ya bu dengeyi bulamadıkları ya da dengeyi zaman zaman kaybettikleri için çocuğun eğitiminde zorluklar ile karşı karşıya kalırlar. Bu durum çocuk için de geçerlidir. onaylanmayan davranışlarda bulunarak dikkat çekmeye çalışır. İşte bu dengenin bulunamamasından ya da daha doğru bir ifade ile bu iki ögenin kullanım dozajlarının farklı olmasından birbirinden farklı anne baba tutumları ortaya çıkar.Kendini değerli görme: Her zaman geçerli olan bir başka gerçekte her bireyin kendisini önemli görmesidir. Hoşgörülü anne-baba tutumu. kısaca topluma uyumlu bir birey olabilmesi için anne baba en az sevgi kadar disiplin ögesinden de yararlanmalıdırlar. Şiddetli reddedici anne-baba tutumu. Aslında bu farklı anne baba tutumlarının hepsinde sevgi ve disiplin ögeleri vardır. Bu ihtiyaçlar karşılanmadığı zaman çocuğa “sen ve senin ihtiyaçların önemli değil” mesajı verilmiş olur. Zaten her anne baba da ister istemez bu iki ögeden yararlanır. Mükemmeliyetçi anne-baba tutumu. Anne ve babanın yaklaşımında. Sağlam ve sağlıklı kişilik gelişimi için çocuğun gereksinimlerinin doyurulması ve ileride bu ihtiyaçlarını kendi kendine doyurabilme yetenek ve sorumluluğunun gelişmesine olanak sağlanması gerekir. 12. Anne ve baba çocuğu yetiştirirler iken ellerinde bulunan bu iki ögeden yararlanmak zorundadırlar. Bu nedenle anne baba çocuğu ciddiye almalı ona önemli birisi olduğu duygusunu verecek tutum ve davranışta bulunmalıdırlar. Bunlar: Sevmek ve sevilmek. kendisi ve başkaları için değerli olmak. normal yollardan karşılanmayan ihtiyaçlarını normal dışı yollardan elde etmeye çalışır. Çünkü sevgi. hoşgörüyü. Yaşı ne olursa olsun her insanın önemli iki temel ruhsal ihtiyacı vardır. Anne babanın sevgi ve disiplin ögelerini farklı dozajlarda kullanmalarından kaynaklanan tutumları şu şekilde maddeler halinde sıralamak mümkündür. Aslında bu iki öge ilk bakışta birbirleri ile çelişir gibi görünmektedir. İlgisiz ve kayıtsız anne-baba tutumu. Aşırı baskıcı ve otoriter anne-baba tutumu. 3. 1. 5. 8. 67 . Ancak uygulamada hiçbir zaman böyle olmaz. Hüner bu iki öge kullanılırken dengeyi bulmak ve kaybetmemektir. Koruyucu anne-baba tutumu. 6. güven verici ve demokratik anne-baba tutumu. Bir çocuğun sağlıklı yetişmesi kişiliğini kazanması kendisi ve çevresi ile barışık olması çevresi ile iyi iletişimde bulunabilecek bir karakter yapısına kavuşması. EBEVEYN TUTUMLARI Ailenin çocuğa karşı tutumunun iki temel ögesi vardır. Amaçsız hoşgörülü anne-baba tutumu.

Oysa katı baskıcı eğitim tarzını benimseyen ailelerdeki bu şanssız çocukların maalesef hiçbir zaman çocukluklarını yaşama fırsatları olmaz. anne babalar isteklerinden en ufak bir ödün vermek istemezler. Çocuk normal olarak anne babadan yaşça. Sevgi gayet tabi mutlaka vardır. Ama hiçbir şekilde gösterilmez. Sürekli bir tedirginlik içinde olduğu içinde normalden. yemesinde. bir daha ömür boyu bu hatayı yapmasın diğer çocuklara örnek olsun” düşüncesi olduğu için cezalar çok ağırdır. belki çocuğun anne babaya gösterdiği direnç kırılır ve çocuk ailenin istediği kılıfa. olması gerekenden daha fazla hata yapar. içine kapanık. Buna karşılık baskıcı otoriter sistemin olduğu ailede evin düzeni değişmesin diye çocuğun programında her hangi bir değişiklik yapılmaz. başarıya ulaşmışlardır ama silik kişilikli. Ama böyle bir çocuktan geriye çok fazla bir şey kalmaz. Bu nedenle yukarıda belirtilen iki ögeden sevgi geri plana itilir buna karşılık disiplin ön plana çıkarılır. Oyun oynayacak hata yapacak bu suretle öğrenecek. Çocuk her durumda sadece çocukluğunu yaşayabilmeyi ister. Bu kadar çabanın ve baskının sonucunda. aşağılık duygusu içerisinde olurlar ayrıca çekingen. eğer bu bir başarı kabul edilir ise. her şeyden çekinen çoğu zaman adını bile söylemekten aciz bir çocukları olmuştur. Çocuğu çeşitli olumsuz özellikler ile nitelendirirler. Çocuğa sağlanan haklar en aza indirgenmiş bir durumdadır. Bu nedenle anne baba çocukta hata bulmakta hiç zorlanmazlar. kendisini baskı altında hisseder. Çocuğa kendisine ayıracak oyun oynayacak zaman bırakmazlar. Çünkü kusur aranan sonuçta bir çocuktur ve çocuk. ürkek. Çocuğa çocukluğunu yaşaması için nerde ise hiç fırsat vermezler. bedence ve ruhça daha küçüktür. Onu hor görürler. Onlar her zaman haklıdırlar. Çocuğun her davranışında. Bu nedenle. Çünkü onların her zaman çocuk bedeninde yetişkin oldukları kabul edilir. Anne baba çocuğu kendi istedikleri disiplin altına alarak. Fakat bu durum hiçbir zaman çocuğun anne babanın bir model küçüğü olduğu anlamına gelmez. Evde otoriter sadece disiplin üzerine kurulmuş bir sistem hâkimdir. oturup kalkmasında. Aslında kusur aramak için öyle çok fazla zahmete girmeye. her türlü kontrol anne babadadır. Kendi kendilerine haklı olduklarını telkin ederek vicdanlarını rahatlatırlar. Hiçbir zaman çocuğu anlamak için çaba göstermezler. Ailenin verdiği disiplin çocuğu 68 . Hafta sonlarının rahatlığı yaşanır. Çünkü ceza verilirken yola çıkış noktası suça uygun bir ceza değil tam aksine “ bu ona iyi bir ders olsun. konuşmasında. Hatta anne baba kendini zorlayarak doğal olarak kendiliğinden ortaya saçılan sevgiyi gizlemek için olağanüstü bir gayret içerisine girmek zorunda kalır. Yaptırım gücü. Bunu da çocuk eğitiminin olması gereken bir parçası olarak kabul ederek kendilerini teselli ederler. gelişecek ve büyüyecektir. Böyle yerlerde bile hafta sonları daha gevşek programlar uygulanır. Bu rahatlama ile kendi düşüncelerini uygulamaya devam etmeye ve böylece çocuğu kendi istedikleri kalıba sığdırmak için zorlamaya devam ederler. Hatta daha da ileri giderek ve hiç olmaması gereken bir şeyi yaparak çocuğa karşı şiddet uygularlar. aşırı hassas bir karakter yapısına sahip olurlar. Bu arzularını gerçekleştirmek istedikleri sonucu elde edebilmek için çoğunlukla çocuğa karşı katı. Bu nedenle çoğunlukla katı baskıcı ve hoşgörüsüz bir tutum içindedirler. Çocuğa sürekli kızıp onu azarlarlar. Anne babanın gözleri sürekli olarak bu çocukların üzerindedir. Bu tip anne babalar çocuğu kendi ideallerinde yaşattığı kalıplara uygun küçük bir yetişkin yapma çabasıyla yola çıkarlar.Baskıcı Otoriter Katı ve Sıkı Anne Baba Tutumu Anne baba çocuğu kendi ideallerine göre yetiştirme arzusu içindedirler. gayret göstermeye de gerek yoktur. kalıba zor da olsa girer ya da girmeye çalışır. Ayrıca ceza çocuğun işlediği suçla orantılı da değildir. Öte yandan sürekli kusur arandığını bildiği için çocuk devamlı tetiktedir. gülmesinde. Çocuk sürekli olarak “Acaba yine ne hata yaptım? Yoksa yaptığım yanlış mı? Annem babam bunu duyarsa görürse ne der? ” gibi kaygılar taşır. Bu tür aileler çocuğa kendi istediklerini yaptırabilmek için sık sık katı disiplin uygulamasının bir gereği olarak ceza yoluna başvururlar. hata yapmaktan korkan. streslidir. Kendi yaptıkları yanlışlıklardan dolayı duydukları suçluluk duygusunu bu yolla kendilerini kandırarak savunurlar. Anne baba istediği gibi uzaktan kumandalı bir çocuğa sahip olur. Sonuçta o henüz bir çocuktur. içmesinde kısacası yaptığı her harekette bir kusur bir yanlış aranır. çocuk olmasının bir gereği olarak sürekli hata yapar. Yaramazlık yapması hataya düşmesi doğaldır. Baskıcı otoriter katı sıkı ailenin verdiği eğitimde ceza her zaman ön plandadır. korkak. En katı otoriter sistemlerin zorunlu olarak uygulandıkları yerlerde bile hafta sonu programları farklıdır. Böyle çocuklar toplumumuzda büyümüşte küçülmüş olarak adlandırılır. Ana baba tarafından bu tür bir duruma maruz bırakılan çocuklar. otoriter bir tutum takınırlar.

Uçlara kayar yani ya tümüyle çığırından çıkar ve ele avuca sığmaz olur. Bütün bu yaptırımlar. kullanılır. İlgisiz. Bu durum çocuğun agresif bir davranış içerisine girmesine neden olur. Baskıcı otoriter katı ve sıkı anne baba tutumunun çocuğun kişilik gelişimi üzerinde kalıcı etkileri: Anne babanın çocuğu sürekli eleştirmesi çocuğu ürkek. Aşırı hassas. Suçlayan. Anne babanın ona ihtiyacının olduğu zamanlarda da artık maalesef o bu duruma ilgisizdir. varlığı yokluğu belli olmayan birisi haline gelir. Hiçbir şeyi doğru düzgün yapamaz. kayıtsız ve pasif anne babaya sahip olan çocuğun isteklerine hiçbir denetim ve sınırlama gelmez. bunları dışa vurmamaya çalışır. Adeta çocuk sevgisiz bir ortamda kendi kendine büyümeye bırakılmıştır. Bu amaçla dikkat çekerek anne babaya varlığını ispatlamaya çalışır. Bu durum onu kararsızlığa iter. İnsanlar tarafından kolaylıkla kandırılır. Her iki durumda aslında çocuğun kaybı anlamına gelir. hatta hayattan usandırır. sıkar. Böylece yeni çareler. Bütün bunların sonunda çocuk kendi iç dengesini yitirir. kolaylıkla başkasının etkisinde kalan birisi haline gelir. Çocuğu böylesine ihmal eden anne baba çocukla ancak 69 . Bu tip anne. Kim nereye çekerse o tarafa yönelir. zorlamalar çocuğu büyük bir cendere gibi sıkar. kayıtsız ve pasif anne babalar çocuklarını aşırı derecede ihmal ederler ve onların ilgi. Çocukla anne baba arasındaki iletişim her zaman çok gergindir. Bu tür ailede çocuk anne babasından yukarıda sözü edilen her iki ögeden de yani sevgiden de disiplinden de yoksundur. aile üyeleri tarafından çocuğa uslu olmasının bir ödülü olarak verilir. Sözgelimi çocuğun oyundan birkaç dakika geç gelmesi. Duygularına ve isteklerine önem verilmediğini görür. şefkat görebilmektir. Her söyleneni sorgulamadan tepki vermeden yapan. Bu durumun sonucu olarak da evde bulamadığı sevgiyi dışarıda aramaya çalışır. masada ailenin yemek kuralları dışında herhangi bir en ufak bir sapma gösteren davranış içerisinde olması bile çok büyük çatışmaların yaşanması için fazlası ile yeterli nedenlerdir. ya da tamamen renksiz. Çocuk içinde bulunduğu bu durumdan kurtulmak için çeşitli çareler aramaya başlar. İlgisiz. Daima yaptığı her hareketin yanlış bir davranış olduğunu ve bu hareketten yani yaptığı bu yanlıştan dolayı cezalandırılacağını düşünür. cezalandıran. babaların çocuğa karşı olan kayıtsızlıklarının derecesinden çocuk rahatsızlık duymaya başlar. Çocuktan daima yaşının çok üstünde bir olgunluk beklenir. Bu tip anne babalar için çocuğun varlığı ve yokluğu belli değildir. Bu gruba giren anne babalar gerçekte hoşgörü ile boş vermişlik arasındaki sınırın farkında değildirler. Çocuğun bu çabası yani çare arama girişimine çoğu kez anne baba yeni ve daha ağır baskılar uygulayarak karşılık verir. Çünkü artık kendisinde. Çocuk attığı her adımda. sürekli çocuğun her yaptığına karışan anne babanın çocukları kolayca ağlayan çocuklardır. yeni cezalar yeni azarlar daha yeni çareler daha ağır cezalar şeklinde bir fasit daire kurulur. Bir büyük insanın bile dayanması nerde ise imkânsız olan bu kadar ağır baskı altındaki çocuk haklı olarak ve son derece normal karşılanması gereken bir şekilde nerde ise hemen her defasında kendisinden bekleneni ailesine veremez.bunaltır. Duygu ve düşüncelerini içine atarak onları bastırır. Yapmaya mecbur olduğu için yapar. Baskıcı otoriter katı ve sıkı anne baba tutumunu anlatınız. Bunu çoğu kez başaramayınca sonraki aşamaları uygulamaya başlar. Bu durum daha da şiddetlenerek artar. Hep tedirginlik içindedir. sevgi. yetenek ve ihtiyaçlarına karşı kayıtsız kalırlar. yemeği üzerine ya da masa örtüsüne damlatması. Anne babadan uzaklaşır bir müddet sonra da kopar. Bu ruh hali ile aslında hiçbir şey yapmak istemez. Anne babanın çocuğun davranışları karşısında ilgisiz ve kayıtsız davranış sergilemesi aslında iyi niyetle yapılan bir davranış tercihidir. kırılgan ve hastalıklı bir kişilik yapısı görülebilir. kişiliksiz. kendisine ait bir şey kalmamıştır. Çocuğun doğal hakları dahi. Çünkü kayıtsız kalma öyle bir noktaya gelir ki artık çocuk o aileye ait olup olmadığını o insanların kendi anne babası olup olmadığını sorgulamaya başlar. korkak ya da en hafif deyimle çekingen yapar. Ama doğru hareketin ne olduğunu da bilmez. Çocuk içinden gelen doğal çocukluk eğilimleri ve bunlara taban tabana zıt aile kalıp dayatmaları arasında sıkışıp kalır. Bu durumdaki bir çocuğun çevresinden tek isteği anne babadan birazcık. yaptığı her harekette yanlış yapma korkusu içindedir. Duygu ve düşüncelerini içine atma onu fazlası ile yorar. Çocuğa kesinlikle özgürlük tanınmaz. Kayıtsız ve Pasif Anne Baba Tutumu İlgisiz.

Çünkü çocuk için bu gibi durumlarda ceza. Aslında kendi doğruları adına çocuklarına iyilik yaptıklarını düşünerek kendilerine ve çocuklarına işkence yaptıklarının farkında değildirler. Bu tip anne babanın çocukları agresif saldırgan ve suça yönelik davranışlar gösterebilirler. Bunun gibi ifadeler tekrarlandıkça çocuğun davranışları olumlu yönde değişecektir. “yaramazlık yapınca evde ilgi noktası ben oluyorum” vs. Diğer yandan ise olayın birde çocuk yanı bulunmaktadır. Onlar için yerleşmiş bazı düşünce kalıpları bazı önyargılar vardır. Çocukla iyi bir iletişim kurulduktan sonra çocuğun olumsuz davranışlarına yönelmek daha doğru bir yaklaşımdır. İlgisiz bir ailede büyüyen çocuğun sadece bir tek amacı vardır. Böylece kendi açılarından problemi çözmüş olurlar. İhmal edilmiş.” denir. Daha sonra ise çocuğa karşı yine ilgisiz. Bu tip davranışlar çoğu zaman kötü istenmeyen davranışların sergilenmesine kadar gider. “demek ki doğrusu budur” vs. Rahat sessiz vurdumduymaz pasif olabildikleri gibi saldırgan da olabilirler. Dolayısıyla çocuk. Konu torunların aile içerisinde uymaları gereken kurallarda hafiften başlayarak artan ve çoğu zamanda ağır hasarların yaşanmasına yol açan noktalara kadar gider. Oysa çocuk uslu durduğunda “aferin çocuğuma nasıl da uslu uslu kendi başına oynuyor. bari torunlarımla yaşayayım” düşüncesiyle torunlarına karşı aşırı sevgi gösterisinde bulunmaya başlayarak en az ilki kadar vahim olan yeni bir hatalı tutum ve davranış içerisine girerler. Bu düşüncelere sahip anne babalar hatalarını ancak yıllar sonra fark ederler ve “çocuğumla yaşayamadım. Bu nedenle bu tip anne babalar çocuklarına yakınlık göstermek istemelerine rağmen bundan kendilerini zorlayarak kaçınırlar. Anne baba açısından çocuk anne babayı rahatsız etmediği müddetçe çocukla ilgili görünürde pek bir problem yoktur. “yarın öbür gün anneyi.zorunlu olduğu durumlarda ve son derece yüzeysel bir şekilde ilişki kurabilir. Bazı anne babalar göre çocuğa karşı kayıtsız kalmak ona ilgi ve sevgi göstermemek ilgi ve sevgiyi içte beslemek ama çocuğa belli etmemek doğru bir davranıştır. Daima işe önce kolaylıkla düzeltilebilecek olan davranışlardan başlanılmalıdır. Çünkü anne baba tarafından çocuğun olumlu değil olumsuz davranışları pekiştirilmektedir. Genle kural olarak davranışı değiştirmek için önce olumlu olanların pekiştirilmesi gerekir. “çünkü benim anne babam da bize böyle davranırdı” . O da birazcık şefkat alabilmek dikkat çekmek ve varlığını ispatlayabilmektir. gibi düşüncelerdir. sıkıntısı olsa ağlardı. İlgisiz. ceza değil tam aksine ödül yerine geçmektedir. kayıtsız bir tutum sergilemeye devam ederler. Yani alışılmış ve çok bilinen ifadeler ile “ağlamayan bebeğe meme/mama verilmez. Doğal olarak bu durum çok aşırı boyutlarda tavizlere kadar gider. Büyük olasılıkla “anne babamın ilgisini çekmek istiyorsam yaramazlık yapmalıyım uslu durduğumda benimle ilgilenmiyorlar”.” şeklinde bir çıkarımda bulunulur. baba olarak bilmez” . Bu nedenle çocuk bu düşüncelere dayalı olarak tutum ve davranış geliştirir. “evde anne babanın otoritesi sarsılır” . babayı. Ama tüm bu telafi çalışmaları sadece iyi niyetle yapılmış nafile gayretler olarak kalır. Çocuk bilinçle ya da içgüdüsel olarak kendine göre çözümü bir şekilde bulur. Bu önyargılar “çocuk şımarabilir. Eğer bunlar yapılmaz ise zamana bağlı olarak çocuk büyüyünce yani bir 70 . gibi düşünceler çocukta yerleşir. bir kenarda unutulmuş bir kimse olarak anne babanın ilgisini çekmek için her türlü tutum ve davranışı yapmaya hazırdırlar. Çocuğu düşman kuvvet ilan ederler. şimdi ilgilenerek hiç yoktan sessiz sessiz duran çocuğu ağlatıp rahatımızı bozacaksın vs. Torunlarının sevgilerini kazanmak için rüşvet olarak adlandırılabilecek tutum ve davranışlar sergilemeye başlarlar. kimseyi rahatsız etmiyor. hiçbir sıkıntısı yok. çocukla ilgilenmesi engellenir.” gibi gönül alıcı çocuğu motive edici. Bu ifadeden de “çocuk doymak istiyor ise ağlamalıdır. Oysa bu düşüncelerin bilimsel hiçbir gerekçesi yoktur. kayıtsız ve pasif anne baba tutumuna maruz kalan çocuklar aslında kendilerine yöneltilen düşmanlıktan daha çok ilgisizlikten dolayı sıkıntı yaşamaktadırlar. ” gibi gerekçeler ile ona kızılır. Torunlara gösterilen hoşgörüler kendi çocuklarının geçmişte alamadıkları sevgiyi onlara vermez. “doğru anne baba tavrı böyle olmalıdır”. anne. İlerleme kaydettikçe çocuğa manevi ödüller verilmelidir. Bu çıkarımın doğru olduğu kabul edilerek sessiz çocukla ilgilenilmez hatta ilgilenmek isteyen birisi olur ise “çocuğu rahat bırak. Çocuklarına karşı kayıtsız bir tutum izleyen anne babaların kişilik yapıları ise değişkendir. Bu tip anne babalar torunları için sığınılacak bir liman gibi olurlar. ona değer verildiğini gösterici söylenmesi gereken sözler vardır. olumsuz tutum ve davranışlarından dolayı ceza aldığında bile var olduğunu hissettirdiği için mutludur. Eğer çocuk anne babayı rahatsız ederse onlar için bir engel oluşturur ise anne baba çocuğa karşı düşmanca bir tutum ve tavır takınır. kayıtsız ve pasif anne baba tutumunun çocuğun kişilik gelişimi üzerinde kalıcı etkileri: İlgisiz. uslu olduğunda da onunla ilgilenildiğini her durumda evin bir bireyi olduğunu hatırlatıcı. Çünkü uslu duran problem çıkarmayan çocuk dikkat çekmediği ve bir sorunu olmadığı kabul edildiği için çoğunlukla kimse ilgilenmez.

Doyumsuz bir birey haline gelen çocuk geliştirdiği karakter yapısıyla anti sosyal bir kişilik özelliği sergiler. Çocuğa neyi yapması ya da neyi yapmaması gerektiği konusunda herhangi bir bilgi vermezler. Çocuğa sınırsız bir özgürlük tanınır ve böylece çocuğun ideal davranışlara sahip olacağına inanılır. Bencil. Kendince bir limana sığınmış olmanın verdiği güvenle büyüdükçe aile ile çatışmaları artar ve aileden intikam alma yolları aramaya başlar. Çocuğun ailede tek çocuk olduğu hallerde bu duruma daha sık rastlanır. Ancak çocukta baskı kurmamak adına onu uyarmazlar. Çocuk adeta ailedeki tek inisiyatif sahibi kişi konumundadır. İlgisiz kayıtsız ve pasif anne baba tutumunu anlatınız. Bu tip aileler kendilerine ve çevrelerine zarar verebilecek davranışlarda bile etkili bir denetimden uzaktır. sabırsız. Kuralları uygulama ve denetlemede bir düzenden söz etmek olası değildir. Bu durum çocuğun denetimsiz bir ortamda başına buyruk yetişmesine zemin hazırlar. Bu tutumdaki aileler neyin doğru neyin yanlış olduğunu çocuğun kendisinin bulmasını beklerler. anlamaz. Bu tip anne babaya mensup ailede çocuğun aşırı hareket ve davranış serbestliği vardır. Bu tip ailelerde ilke olarak anne baba çocuğun davranışlarına karışmazlar. Anne babanın ilgiye bakıma muhtaç olduğu zamanlarda onların yanında olmaz. Asla bu düşüncesinin gerçek olmadığını sadece görüntüde olduğunu ve yanlış olarak da olsa yine kendisinin iyiliği için anne babanın ona böyle davrandığını bu tutum ve davranışın sadece anne babasının yanlış ve eksik bilgilenmesinden kaynaklandığını hiçbir şekilde kabul etmez. Müdahale kabul edilmez. Çünkü kendisinin ilgiye sevgiye ihtiyacı olduğu zamanlarda anne baba tarafından bu ilgi ve sevginin kendisinden esirgendiğini düşünmektedir. Gevşek anne baba tutumu. Çocuğun yaşı ilerledikçe aileden uzaklaşır. Aile içinde çocuğa tanınan haklar sayısızdır. Yalnızca büyük bir sorun karşısında varlıklarını hissettirirler. Bu nedenle çocuğun davranışlarına karışmazlar. ateşe fazla yaklaşınca insanın canını yaktığını acı bir tecrübe ile öğrenmiş olur. çocuğun başına buyruk yetişmesi. Aslında doğal olarak anne baba çocuğun yanlış davranışlarını görürler. Bu tip ailelerde anne babanın isteklerinden çok çocuğun istekleri ön plandadır. Çocuk merkezli ailelerde yetişen. çocuk ateşe elini uzatınca eli yanar ve böylece ateşin yaktığını öğrenir bir daha da elini ateşe uzatmaz diye düşünürler. Ayrıca çocuğun nerede duracağı da kesinlikle belirlenmemiştir. anlamak istemez. kibirli. Bu tip ailelerde çocuğa hiçbir zaman kesin kurallar anlatılmaz. Gerçek yaşam onların düşündüklerinin aksine son derece gerçekçi ve acımasızdır. çocuğa eğitim yolu ile herhangi bir şey öğretmekten kaçınırlar. her dediğinin anında olmasını isteyen davranış özellikleri gösterir. Çocuk ise çoğu kez bu beklentiyi karşılamaktan oldukça uzaktır. Çocuğun suçunu kendisinin bulması ve anlaması beklenir. Çünkü çocuğa ceza verilir ama nedeni açıklanmaz. çabuk kızan ve darılan. Bütün bunlara rağmen aile. Çocuğu kısıtlandırırlar ve ona gözdağı verirler. Çocuğun böylesine bir ortamda yetiştiriliyor olması onu doyumsuz bir birey haline getirir. her isteklerini yaptırmayı alışkanlık haline getirmiş bulunan ve artık her istediklerinin olacağına aksi bir şeyin 71 . kendini beğenen şımarık. Bu nedenle bu çocuklar gerçeklerle karşılaştıklarında ve her dediklerinin olmadığını görünce hayal kırıklığına uğrarlar. Bu hayal kırıklığı karşısında büyük bir şok yaşarlar ne yapacaklarını bilemezler ve kendi iç kabuklarına çekilirler. çocuğun davranışları canlarını çok sıktığı zamanlarda ara sıra da olsa sert çıkışlarda bulunmaktan ve çocuğa ceza vermekten kaçınmaz. anne babanın çocuğa egemen olma ve onun üzerinde baskı kurma eğilimi yerine.başka anlatımla birazcık evin dışarısı ile temas kurabilir hale gelince ev ortamında bulamadığı ilgi ve sevgiyi dışarıda aramaya başlar. Bu gayretlerinin sonucunda ufak da olsa aldığı bir sevgi mesajını farklı yorumlayarak sığınılacak bir liman olarak görür. Böylece çocuk ateşin yakıcı olduğunu. Bu tür anne babalar çocuğu aşırı serbest bırakırlar. Sözgelimi çocuk elini ateşe uzatacak olur ise ateşin çocuğun elini yakacağını öğretmezler. Çocuğun her türlü tecrübeyi yaşayarak öğrenmesinden yanadırlar. gururlu. Bu gibi durumlarda genel ilkelerinin dışına çıkarlar. sorumsuz. Böyle çocuklar sosyal ortama uyum sağlamakta güçlük çekerler. Ancak bunların hiçbirisinde herhangi bir caydırıcı unsur söz konusu değildir. Gevşek Anne Baba Tutumu Gevşek anne baba tutumu “Çocuk Merkezli Aile” olarak da bilinir. Başka bir anlatımla. dilediğince davranması ve çocuğun üzerinde aile denetiminin olmaması durumudur. Çünkü gerçek yaşam hiçbir zaman onların düşündükleri ve bekledikleri gibi değildir.

kendini beğenen bir kişilik özelliği de sergileyebilirler. Gevşek anne baba tutumu çocuğun kişilik gelişimini nasıl etkiler? Tutarsız Dengesiz ve Kararsız Anne Baba Tutumu Bu tür anne babalar çocuk eğitiminde kararsızlık içerisindedirler. Bazen de eşler çocuk yetiştirme yöntemlerinde değişiklik yapma hususunda farklı düşünürler bu da tutarsızlığa neden olur. Bazen de yaratıcı ve bağımsız olabilirler. Çocuk anneye babaya karşı tehditkârdır. evden kaçarım. yeni evli çiftler arasında rastlanır ve ilk çocuğun yetiştirilmesi sırasında görülür. ılımlı. çabuk öfkelenen. Okula ve arkadaş çevresine uyum sağlamakta zorluk çekerler. Bu genellikle bir ara formdur. Bu özelliklerini iyi yönlerde kullanabilirler. kendimi arabaların önüne atarım. Dediği olmayınca da çoğunlukla tehditlerini uygulamaya koyar. Gururlu. Bu tip ailenin karakteristik özelliklerini şu şeklide maddelemek mümkündür: 72 . kapının camını kırarım vs. özgürlüğüne sorumluluklarına fırsat vermeli ve mutlaka sınır koymalıdır. Anne baba çocuğun haklarına. Çocukluklarında her ortamda her istediklerini elde ettikleri için doyumsuzdurlar. Ben-merkezli bir kişilik geliştirir. darılan. Ailenin ilgisini çekmek için bazen çok çılgın davranışlarda da bulunabilir. Neyi. Gevşek anne baba tutumunun çocuğun kişilik gelişimi üzerinde kalıcı etkileri: Gevşek aile yapısında büyüyen çocuk. Bu tip ailelerde yetişen çocuklar doğal olarak şımarık olurlar. antisosyal davranış özellikleri. Çocuğun kişilik gelişimini olumsuz yönde etkiler. ürkek. Oysa gevşek aile tutumunda sınır yoktur. Annenin ak dediğine baba kara diyorsa çocuk bu ortamdan olumsuz etkilenir. sorumsuz. Mesela baba otoriter-baskıcı iken anne koruyucu bir tavır sergilerse hele birde bu çocuğa yansırsa tutarsız aile oluşur. yumuşak huylu. Başkaları üzerindeki etkilerinden ve güçlerinden emindirler. anne baba çocuk üzülmesin ağlamasın diye hiçbir şekilde çocuğa engel olmak yolunu seçmez. sabırsız. Söz gelimi bir yere konuk gidildiğinde çocuk konuk olduğu evin vitrinini karıştırdığında evin altını üstüne getirdiğinde. çocuk herkese her dediğini yaptırabileceğini düşünür. Birinin doğru olarak gördüğü durum diğeri tarafından yanlış olarak değerlendirilir. kırılgan. Bu durumun doğal bir sonucu olarak ailenin çocuğa karşı tavırlarında tutarsızlıklar ortaya çıkar. zor sosyalleşen. Gevşek anne baba tutumu ev içinde geçerli olduğu gibi ev dışında da geçerlidir. Bu tip ailelere genellikle genç ebeveynlerde. " gibi ardı arkası kesilmeyen tehditleri arka arkaya sıralar. şımarık. “Dediğimi yapmazsanız hasta olurum. Bu tip aile yapısında anne babanın ilgisizliği ve kayıtsızlığı ön plana çıkar. yemek yemem. rollerine. gösteren bireylerdir. Bu tür ailelerde yetişen çocukların genel olarak bencil. Ayrıca kendilerine olduklarından daha fazla değer verirler. Bu nedenle annenin eğitimi ve kültürü toplumu şekillendirdiği için çok önemlidir. Yani anne baba çocuğun eğitiminde hangi yöntemin doğru olduğu çocuğa nasıl bir eğitim verecekleri konusunda henüz kendi aralarında anlaşamamışlardır. Aile bireyleri çocuğun isteklerine kayıtsız şartsız uydukları için. Anne babalarının gevşek tutumuyla yetişen çocuklar bir müddet sonra anne babalarını kendi denetimleri altına alırlar. pasif bir çocuk olmak veya kendini ispatlayabilmek için sinirli. kavgacı. kibirli. Onun bu son derecede gereksiz. Bu durum da çocuğu kelimenin tam anlamıyla iki arada bir derede bırakır.olmayacağına şartlanmış olan. Ayrıca anne baba arasındaki kültür farklılığı da tarafların farklı eğitim yöntemi savunmalarının en önemli nedenlerinden biridir. rahatsız edici ve sonuçta kendisini küçük düşürücü isteklerine karşı gelmez. söz dinleyen. Tutarsız davranan ailelerde bunun temel nedeni eşlerin çocuk yetiştirmeye farklı bakmaları ve bunu çocuğa yansıtmalarıdır. Anne baba çocuğumu daha iyi nasıl yetiştirebilirim sorusunu kendilerine sormaya başladıklarında. Uzun yıllar ailenin bu karakterde kalması çok ender rastlanan bir durumdur. her dediğinin anında olmasını isteyen. Anne baba kendi arasında şiddetli geçimsizliğe varan tartışmalar yaşarlar. ailede tek inisiyatif sahibidir. çabuk kızan. Sosyal bir ortama girdiklerindeyse hayal kırıklığına uğrayıp kendi kabuklarına çekilirler. nerede ve ne zaman yapacağını bilemeyen çocuk. Tartışmayı genellikle anne kazanır ve gelecek kuşakların yetişmesinde etken olur. kural tanımayan çocuklar okullardaki kurallarla karşı karşıya kalınca hayal kırıklığına uğrarlar. Genellikle bu durum eski-yeni çatışmasından kaynaklanır. eğitim yöntemlerinde farklılaşabilirler. Fakat dış çevrede işler hiç de evdekine benzemeyince çocuk hayal kırıklığına uğrar. tepkisel bir kişilik yapısı geliştirebilir.

Bu tür anne babalar. Bu yüzden arkadaş çevresinde sevilmez. Her iki aile tipi arasındaki temel fark. Yapmış olduğu bu büyük fedakârlık için diğer eşden sürekli ödünler koparır. Ailesi çocuğa model olamadığı için çocuk kendine başka modeller seçer. Buna bağlı olarak çocuk asi. Eşler bunu son derece çekilmez bir iş olarak görürler. Anne baba tarafından oluşturulan yapay bir akvaryumda yetiştirilen ya da bir cam fanus altında büyütülen çocuklar çevreye ve yaşama uyum sağlamakta sürekli güçlük yaşarlar. Çocuk bencil ve şımarık olur. Diğer tarafa baş kakıncı yapar diğerini sürekli borçlandırır. kendilerinde önemli işleri yapacak gücü bulamazlar. çocuğun dünyasına girmek gibi bir kaygıyı hiçbir şekilde taşımazlar. Genç yaşta çocuk zararlı alışkanlıklar edinmeye meyilli olur. Sözgelimi çocuğa 6-7 yaşına kadar yemeğini annesi yedirmeye devam eder veya 14-15 yaşına kadar kızının saçlarını anne tarar. Genellikle bu aile tipi davranış anne ve babanın her ikisinde aynı anda görülmez. kaypaklık gibi hastalıklar başlayabilir. Eşlerin her ikisinin çalıştığı durumlarda ise genellikle aile bütçesine daha fazla katkı yapan bireyde görülür. Psikologlar annelerin bu tavrını genellikle annenin duygusal yalnızlığına bağlamaktadırlar. Çocuk anne veya babadan birisine çok yaklaşırken diğerinden uzaklaşabilir. Çoğunlukla aile de çalışan birey hangisi ise ilgisiz aile davranışı onda görülür. Taraflar bu işi diğerinin üzerine atmak için elinden gelen her türlü çabayı harcarlar. Özellikle annelerin bu konudaki tavırları daha belirgindir. Anne baba adeta çocukların üzerlerine titrerler. Çocuğun kendi yapacağı ve yapması gereken işler bile koruyucu anne baba tarafından yapılır. Söz gelimi okul-aile birliği toplantılarına gidilmesi her zaman eşler arasında sorun olur. el bebek gül bebek büyüttükleri çocuklarını aşırı bir kontrol ortamı içerisinde büyütürler. çoğunlukla mutsuz olurlar. vaktinin tümünü arkadaşları ile geçirir. Anne babada aslında çocuğun sorumluklarından kaçma eğilimi vardır. disiplinin önünde gelmesidir. mecbur kaldıklarında bu gücü kendilerinde toplayamazlar. Çocukta ana baba sevgisi azalır. Sonuçta yapacak bir şeyi olmadığı için mecburen toplantıya giden taraf yapmış olduğu bu büyük fedakârlığı her fırsatta dile getirir. 73 . Çocuk evde veya okulda anne babasının dikkatini çekmek için alışılmadık davranışlar sergiler.• • Anne baba aşırı rahattır. Bu aile tipi baskıcı otoriter aile tipine karıştırılabilecek kadar benzer. bu aile tipinde şefkat. Çocuğa gerektiğinden fazla özen ve kontrol gösterilir. Böyle bir ortamda büyüyen çocuklar aileden uzak yaşayamazlar. Çocukta yalan söyleme. Çocuk dikkatini toplayamaz ve uzun süre bir işe odaklanamaz olabilir. Bu tip ailelere çok çocuklu ailelerde rastlanma ihtimali daha fazladır. Koruyucu Anne Baba Tutumu Koruyucu ailenin karakteristik özelliklerini şu şekilde belirtmek mümkündür. Gençlik dönemlerinde çocuk. Tutarsız dengesiz anne baba tutumu çocuğun kişilik gelişimini olumsuz etkileyen anne baba tutmlarından birisidir. Herkese daima çok aşırı bir ihtiyatla yaklaşırlar. • • • Tutarsız dengesiz ve kararsız anne baba tutumunun çocuğun kişilik gelişimi üzerinde kalıcı etkileri: Çocuk üzerinde etkisi ve bu etkinin yıkıcılığı hangi aile tipleri arasında kararsız kalındığına göre değişir. Dikkatsizlik ile ilgili sorunlar yaşamaya başlar. Anne baba tutum ve davranışları ile çocuğa örnek bir model olamazlar. Yenilgiyi baştan kabul etmiş gibi bir halleri vardır. Öğrenilmiş çaresizlik durumu onların en belirgin vasıfları olmuştur. koruma güdüsünün. Yaşamlarında karşılaştıkları hemen herkese karşı güvensiz bir tutum içerisindedirler. hırçın inatçı olabileceği gibi içine kapanık ve pısırık da olabilir.

İleri yaşlarda bile etrafına bağımlı olarak yaşamak gereğini duyar. Mükemmeliyetçi anne baba çocuğundan daima her şeyin en iyisini başarmasını bekler." gibi ifadeler kullanılarak psikolojik baskı uygulanır. Her alanda başarılı olmak çocuğun üzerine ağır bir yük olarak bindirilir. kendi ölçütlerine uymayanlar için çocuğa kesinlikle izin vermezler. maddiyat. Bu tutumda olan anne baba çocuğu olduğu gibi kabul etmez. Ayrıca çok iyi resim yapmalı. Çocuğun bilgi yönünden iyi yetişmiş olmasının yanı sıra bedensel. Onun her zaman bir numara olmasını ister bunun için elinden geleni yapar. Konuyu daha iyi anlayabilmek için http://okulweb.tr/35/02/959733/dokuman%20arsivi/annebabaocukiletiimi. eğitim.Koruyucu anne baba tutumunun çocuğun kişilik gelişimi üzerinde kalıcı etkileri: • • • • • Çocuk aşırı duygusal olur. Çocuk anne babanın kurallarına ters olan hareketlerde bulunduğunda çocuğa verilen cezalar da katı ve serttir. kendilerinin ulaşamadıkları ideallere çocuklarının ulaşmasını isterler. Mükemmeliyetçi Anne Baba Tutumu Bu tür anne babalar.. Anne babalar. "Senin için saçımı süpürge ettim. Üzerine bindirilen bu ağır yükün altında ezilen çocuk çocukluğunu yaşayamaz. zihinsel yönden gelişmesi için çocuğu özel eğitime tabi tutarlar.. Çocuğun arkadaşlarının seçimi bile ailenin görevidir. Ancak bunu isterken çocuklarının kapasitesine bakmazlar. çocuklarının ancak kendisine benzeyen çocuklarla arkadaşlık kurmasına izin verirler. iyi konuşmalı. Cezalandırma işlemi öncelikle duygusal sömürüyle başlar. Çocuğa daima mükemmel bir yetişkin insan projesi çizilir. Çocukların ise bu kurallara uymaktan başka şansları yoktur. içinde ukde kalan her şeyin çocuğu tarafından gerçekleştirmesi özlemi içerisindedir. Birinci olmaktan başka şansı yoktur. Bu işe yaramazsa fiziksel şiddete başvurulur.pdf adresini ziyaret edebilirsiniz. hayırsız evlat. Çocuğun yanlış yapmaya kesinlikle hakkı yoktur. Anne babanın çocuktan beklentileri doyumsuz olduğu için çocukta doyumsuz olur. ahlak ve toplum kurallarına aşırı derecede uymasını beklerler. Çocuğun üstünü azıcık kirletmesi bile daima büyük bir olay olur. Çocuklarının arkadaş adayı kişilik. Cezaların çocuğun iyiliği için olduğuna inanılmasa ceza bu kadar kolaylıkla ve içtenlikle uygulanamaz. görünüm. Ama anne babaya göre yakın ve uzak çevrelerinde maalesef bu özelliklerde kimse yoktur. gerçekleştiremediklerinin. Çocuk nerede duracağını bilmez ve çocuğun duracağı son noktayı daima başta anne baba olmak üzere başkaları koyar. 74 . çocukluğunu yaşayamaz.meb. Anne baba çocuklarına kimseleri layık görmezler.gov. Çocuk üzerindeki bu tür baskılar nedeniyle yaptığı her işte en iyi olmayı ister fakat istediği seviyeyi yakalayamayınca hayal kırıklığı yaşar. Cezaların. Mükemmeliyetçi anne babanın çocuğu daima sınıfının ve hatta okulun birincisi olmalıdır. Çocuğun eksik olduğu kısımlar varsa özel derslerle bu yönü telafi etmeye çalışırlar. iyi koşmalı. kısaca çocuk yaşamda ne var ise ne yapılıyor ise daima en iyisini yapmalıdır. Her türlü çocukça davranışları çocuklarına yasaklarlar. vs. lider olmalı. Kendi ayakları üzerinde durabilecek hale gelmesi uzun yıllar alır. herkesin parmakla göstereceği örnek davranışlar sergileyen bir çocuk olmalı. İleri yaşlarda bile sürekli olarak anne babasını yanında ister. Çocuğa kaldırabileceğinden çok daha fazla yük yüklenir. Mükemmeliyetçi ailelerde anne babaların kendi kuralları ve kalıpları vardır. Öte yandan mükemmeliyetçi anne babaların çocuklarından aşırı titizlik ve temizlik beklentisi içindedirler. Çoğu kezde böyle birisi bulunamadığı için çocuk arkadaşsız kalır. Kendi çocukluğunda yapamadıklarının. çocuğun bu projeye harfiyen uyması. sağlıklı bir kişilik gelişimine sahip olamaz. Bu nedenle kimseleri kendi çocuklarına yakıştıramazlar. Çocuk anne babasından ayrı kalmakta zorlanır. Çocuk toplum içinde kendi başına iş yapma cesaretini gösteremez. Mükemmeliyetçi anne babalar çocuklarının din. aile yapısı gibi özellikler bakımından hiç olmazsa kendilerine yakın ayarda olmalıdır. Böyle ailelerde çocuk asla çocuk olamaz. çocuğun iyiliği için verildiği kuvvetli kabul görür. Zaten akside düşünülemez. Ebeveynine karşı sevgi ve nefret karışımı duygular içerisinde olur. iyi yüzmeli. şarkı söylemeli. ölürsem hakkımı helal etmeyeceğim.

Bu nedenle yaşamında sürekli gelgitler vardır. açık fikirli. Mükemmeliyetçi anne baba tutumunun çocuğun kişilik gelişimi üzerinde kalıcı etkileri: Mükemmeliyetçi anne baba tutumu olan ailede yetişen çocuk ağır nörotik gelişim gösterir. aktif. bu kaygı peşini hiç bırakmaz. çocuğun ilgi ve yeteneklerini göz önünde tutarak. Kabul Edici. Bir çocuk. kendi sınırlarını bilen. Anne babanın yaşamı anne babaya. kurallara ve otoriteye karşı körü körüne bağlı olmayan. iyi kabul gördüğü kendisi için uygun olarak hazırlanmış bu ortamda genellikle sosyalleşmiş. Kendi doğal içgüdüleri ile kendisine dayatılan ağır kurallar arasında sıkışıp kalır. Bu tip anne baba tutumu esnek yapılıdır. kimse kimsenin yerine yaşam süremez. Evde sıkı bir disiplin sistemi uygulanır. Çocuk ailenin bir bireyi olarak kabul edildiği için çocuğun fikri de önemlidir. işbirliğine hazır. kendisine ve çevresine saygılı. Bu tip ailelerde anne babanın birbirlerine ve çocuklarına karşı olan duyguları da net ve açıktır. Ona göre bir şey veya kimse ya iyi ya da kötüdür. Çocuk. duyarlı. en sağlıklı anne baba tutumu olarak kabul edilir. Anne baba doyumsuz olduğu ve hep daha fazlasını istediği için çocukta da ister istemez doyumsuzluk yerleşir. onun kendisini geliştirebileceği bir ortam hazırlarlar. çocuklarına çocukluklarını yaşama fırsatı vermezler. yaratıcı. zihinsel ve ruhsal açıdan sağlıklı bireyler ancak bu esnek yaklaşım içinde yetişebilir. Çocuklarına sorunlarının çözümü konusunda rehberlik yaparlar. duygusal ve sosyal açıdan dengeli ve mutlu bir birey olarak yetişir. Geçen günler. Bu tutumu kayıtsız ve şartsız gösteren anne babaların çocukları genellikle aşağıda belirtilen olumlu kişilik özelliklerini gösterirler. İstediği düzeyi yakalamayınca hayal kırıklığına uğrar. Mükemmelliyetçi anne baba tutumu hakkında bilgi veriniz. Her şey zamanında ve dakik yapılır. kaygılanır. Siyah ile beyaz arasında bulunan milyarlarca gri ton v ve diğer renkler yaşamında yer almaz. Oysa bu geçerli bir yöntem değildir.projedeki profil ile birebir örtüşmesi istenir. Bu tip çocuklar için bir şey ya siyah ya da beyazdır. esneklik yoktur. Zamanı asla geri döndürmek mümkün değildir. çocuğu kabulü. Bu nedenle çoğu kez bu arzusunu gerçekleştiremez. Bu tip ailelerde anne babanın çocuktan beklentileri daima çocuğun kapasitesinin çok üstündedir. O yepyeni bir kişiliktir ve kendi özellikleri vardır. kişilik yapısı ve davranışları açısından dengeli. Bu tip bedensel. Bu nedenle çocuk durması gereken yeri ve zamanı da bilemediği için yerine başkaları karar verir. Sevgi ve nefret karışımı duyguları aynı anda ve sürekli olarak yaşar. Bu tip ailelerde anne babalar çocuğun en iyi şekilde yetişmesi için gereken özeni gösterirler ve yeri zamanı gelince gerekli önlemleri alırlar. Çocuk daima bir çatışma kendi içinde bir çatışma yaşar. Aileler. onu sevgi ve sevecenlikle ele alması. Bu durum onda aşağılık duygusunun gelişmesine neden olur. Konu ile ilgili olarak “Çocuğumu Nasıl Eğitmeliyim” isimli kitabı okuyabilirsiniz. özellikle çocukluk günleri bir daha geri gelmez. kendi inandıklarını sonuna kadar savunabilen. fikirleri doğrultusunda hareket eden. Aile içinde güven. Söz gelimi çocuğun yaşına uygun bazı kararlarını kendisinin almasını sağlarlar. Çocuğun ilgi ve ihtiyaçlarına her zaman saygı gösterirler. Güven Verici ve Demokratik Anne Baba Tutumu Bu tür anne baba tutumlarında çocuğa karşı anne babanın içten ve derin bir sevgisi hissedilir. uyumlu bir birey özellikleri gösterir. Aslında kural bu kadar basittir. Evde her şey bir kurala bağlanmıştır. sorumluluk duygusu gelişmiş. Yani herkes kendi hayatını yaşar. çocukla ilgilenmesi davranışa yansır. arkadaş canlısı. Hiç kimse mükemmel olamaz. Aile yaşamın gereği olarak ortaya 75 . Kişilik ve karakter yapısı genelde çok katıdır. Bu hayal kırıklığına sebep olan durumu anne babasına nasıl açıklayacağını bilemez. hoşgörülü. fikirlerini serbestçe söyleyebilen. Çocuk her işte en iyi ve en üstün olmak ister. Mükemmeliyetçi anne babalar. anne babasının devamı değildir. başkalarının fikirlerine saygı duyan. çocuğun yaşamı ise çocuğa aittir. Çocuk demokratik ve güven verici bir ortam da yetiştiği için. şeffaflık ve huzur vardır. Ancak yaşamın gerçekleri son derecede acımasızdır. Bu tür anne babalar çocuğa karşı olumlu rol modeli oluştururlar. girişken. Bu tip ailelerde anne babanın. Ailelerin yaşayamadıklarını çocuklarından beklemeleri doğru değildir. Anne baba. çocuklarının neşeyle anlatabilecekleri çocukluk anıları olmasına izin vermelidirler. Herkesin eksik yönleri mutlaka vardır.

çıkan sorunlarla nasıl baş edebileceklerini birlikte araştırır çözüm yollarına birlikte karar verirler. Yetiştiği ortam çocuğun kişilik özelliklerine yansır. Bu tip ailelerde anne babalar, çocuklarını her bakımdan her zaman desteklerler ve olması gereken bazı kısıtlamaların dışında çocuğun isteklerini daima yerine getirirler. Normal olarak her çocuk birey olarak var olduğunun bilinmesini ve yaptığı davranışının onaylanmasını ister. Buna dayalı olarak yaptığı davranışın sonucunda iltifat görmek ister. "Aferin, bak ne güzel yapmışsın, bu konuda ne kadar başarılısın..." gibi sıradan sözlerle çocuğun başının okşanması bile çoğu kez çocuk için olabilecek en büyük ödüldür. Çocuk başardığını, onaylandığını ve övüldüğünü gördükçe daha fazla başarmak ve daha fazla onay ve övgü almak ister. Şu hatırdan çıkarılmamalıdır. Yaşam başarıya endekslidir. Aile ortamının çocuğa kendi benliğini, kimliğini, duygu ve düşüncelerini anlatma özgürlüğü verdiği durumlarda çocuk sağlıklı bir biçimde olgunlaşarak gelişir. Anne babanın çocuğu kontrollü bir denetim altında serbest bırakması, çocuğun kendisini geliştirici imkânları önüne sunması anlamına gelir. Bu gibi durumlarda çocuk daha yaratıcı ve daha toplumsal bir birey olarak yetişir. Bu tutum içersindeki anne babalar olgun insanlar olarak tanımlanır ve toplumda böyle kabul görürler. Aileyi ilgilendiren kararlarda çocuk da bir birey olarak kararlara katılır, fikri önemsenir ve alınır. Bu aileler çocuklarının fikrini alırken, olaya "O daha çocuk, anlamaz..." şeklinde yaklaşmazlar. Aksine, çocuğun da o ailenin bir bireyi olarak kararlarda söz sahibi olması gerektiği düşüncesi ile hareket ederler. Aile bireylerinin hepsinin alınacak kararlarda eşit söz ve oy hakkı vardır. Bu aileler çocuklarından kendilerini sevip saymasını beklerler. Ancak çocuklarının bağımsız bir birey olarak yetişmesi gerektiğine de yürekten inanırlar. Ailede çocuğa sevgi ve saygı gösterilir, çocuğa kendi düşünce ve fikirlerini her durumda açıklaması öğretilir. Çocuğun fikri ne kadar mantıksız olursa olsun dikkatle dinlenir. Fikre değer verildiği imajı ortaya konur. Böylece çocuk susmaya değil konuşmaya teşvik edilir. Aile her şeyden önce iyi bir rehberdir. Çocuğa yol gösterilir; ama çocuğun tek başına alması gereken kararlar konusunda çocuk tamamen serbest bırakılır. Bu gibi durumlarda çocuğa yardımcı olabilmek amacıyla alternatifler sunulur; ama seçim sadece çocuğa aittir. Seçim çocuğa bırakıldığı için, çocuktan seçiminin sonucuna katlanması gerektiği de anlatılır ve çocuğa aldığı kararların arkasında durma sonuçlarına katlanma öğretilir. Çocuk ailede kendine özgü bir yeri olduğunu her fırsatta hisseder; görür. Ailenin diğer üyelerinin istek ve ihtiyaçları, denge içinde karşılanır. Böyle bir aile, evde ve toplumda kabul edilen ve edilmeyen davranışların sınırlarını açıkça çizer. Çocuk neyi nerede yapacağını veya yapmayacağı konusunda bilgilidir. Çocuğa ev ve toplum kuralları ayrıntıları ile anlatılır ve bizzat uygulaması yapılır. Bu tip ailelerde her şeyden önce anne ve baba iyi bir modeldir. Bu nedenle zaten çocuklarında görmek istemedikleri davranışları kendileri yapmazlar. Çocuk önceden belirlenmiş ve kendisine anlatılmış sınırlar içinde tamamı ile özgürdür. Çocuğun sözleri dinlenir, çocuk yetişkinler tarafından kendisine değer verildiğini önemsendiğini bilir. Dolayısıyla kendine ait bir saygı ve özgüven geliştirir. Çocuğa özellikle şiddet ve duygusal yaptırım uygulanmaz. Onun yerine çocuğa anne babanın beklentileri anlatılarak çocuk ikna edilerek denetleme yolu seçilir. Bu tip anne babaların çocukları, ebeveynlerinin duygu, düşünce, değer ve beklentileri hakkında bilgi sahibi olurlar. Çocuklar bu bilgilere göre hareket ederler. Evde hangi davranışın sonucunun ne olacağı önceden belirlenmiştir. Demokratik ailede yetişen birey hem davranış seçiminde kendini özgür görür, hem de seçimleri hakkında kısıtlanmayacağını bilir. Bu nedenle hiç çekinmeden en ufak bir tereddüt göstermeksizin anne ve babasına danışarak onlarla fikir alışverişinde bulunur. Aile bireyleri arasında açık ve net bir iletişim söz vardır. Duygu ve düşünceler açık kalplilikle ifade edilir. Sorunlar konuşarak ve ikna edilerek çözüme ulaştırılır. Çözüm ararken de demokratik yollara başvurulur. Kabul edici, güven verici ve demokratik anne baba tutumunun çocuğun kişilik gelişimi üzerinde kalıcı etkileri: Demokratik ve güven verici bir ortamda yetişen çocuk, kendisine ve çevresine saygılı olur. Sınırlarını bilir. Yenilikçi, aktif, etkin, girişken bir yapıya sahiptir. İnsanlarla sağlıklı ilişkiler kurabilir. Kendine yöneltilen fikirlere karşı saygılıdır. Kendi doğrularını sonuna kadar savunabilir. Atılgan, fikirlerini serbestçe söyleyebilen ve k e n d i n e ait fikirleri doğrultusunda hareket edebilen bir kişiliğe sahiptir.
76

Kişilik ve davranışları açısından dengelidir. Sorumluluk duyguları gelişmiştir. Kurallara ve otoriteye karşı körü körüne bağlı olmayan, hoşgörülü, açık fikirli, anlaşılır, toplumla barışık ve uyumlu bir birey olarak yetişir. Anne baba tutumları içerisinde en başarılı olanı, güven verici, kabul edici, destekleyici, hoşgörülü ve demokratik anne baba tutumudur. Ancak bu esnek yaklaşım içinde bedensel, zihinsel ve ruhsal açıdan sağlıklı bireyler yetişebilir.

Kabul edici, güven verici ve demokratik anne baba tutumu hakkında bilgi veriniz.

Şiddetli Reddedici Anne Baba Tutumu
Çocuğun bedensel ve ruhsal ihtiyaçlarını karşılamayı aksatacak kadar çocuğa düşmanca duygular beslenmesi durumu reddetme olarak tanılanır. Şiddetli reddedici tutumu olan ailelerde çocuğa karşı düşmanmış gibi davranılır. Çocuğa şefkat gösterilmez. Sevgiden ve aile sıcaklığından mahrum bırakılır. Çocuğu bazen sadece anne bazen de sadece baba reddeder. Ama genelde aile içinde çocuğa soğuk davranılır. Çocuk beğenilmez ve her yaptığı eleştirilir. Sürekli olarak çocuğun eksik ve yanlış davranışları araştırılır ve eleştirilir. Ele geçen her fırsat çocuğa baskı yapılır. Daima çocuğun olumsuz yönleri gündeme getirilir. Olumlu yönleri ise hep göz ardı edilir. Evde yapılması gereken her türlü gereksiz işin yapımı çocuktan beklenir. Bazen ailenin diğer çocukları da bu muameleden nasiplerini alırlar ama genelde günah keçisi olarak bir çocuk seçilir. Reddedilen çocuk evdeki çocuklardan farklı muameleye maruz kalır. Aile, bir ailede olması gereken sıcaklıktan ve güven verici ortamdan kesinlikle yoksundur. Aile içi yaşamda gerilim, çatışma ve kavga olağan olaylar olarak kabul edilir hale gelmiştir. Anne ve baba çocuğa sevgi, ilgi, şefkat göstermez. Çocuğu anlamaya çalışma gibi bir gayretleri olmadığı gibi ayrıca üstüne üstlük bir de onu baskıcı bir anlayışla yönetmeye çalışırlar. Anne ve babadaki bu reddedici davranışlar çok farklı nedenlerden kaynaklanabilir. Sözgelimi çocuk evlilik dışı doğduğu için istenmeyen bir bebek olabilir. Yine anne ve baba bir çocuk sahibi olmak için kendilerini maddi ve manevi bakımdan henüz hazır hissetmedikleri bir zamanda çocuk bir şekilde zorunlu olarak dünyaya gelmiş olabilir. Çocukta bedensel ve zihinsel açıdan bir engel veya özür bulunabilir. Anne ve baba herhangi bir nedenle hayal kırıklığı yaşıyor ya da suçluluk hissediyor bu nedenle de suçu çocuğa yüklüyor olabilirler. Anne ya da baba çocuğa aşırı düşkünlük gösterdiği için eşini ihmal ediyor olabilir. İhmal edilen eş de çocuğunu kendisine rakip gördüğü, çocuğu kıskandığı için böyle bir tutum geliştirmiş olabilir. Bir başka neden annenin çalışması olabilir. Sözgelimi anne çalışıyor ise özellikle parlak bir kariyer yapamaya da aday ise çocuk bir müddet annenin çalışmasına engel olacak ve ilerlemesini durduracaktır. Bu durumda annenin çocuğu kabullenmesi güçleşebilir. Anne çocuğu kendisinin parlak geleceğini engelleyen bir varlık olarak görmeye başlayabilir. Bazen de çocuğun aile üyelerine benzememesi veya anne veya babanın sevmediği birisine benzemesi çocuğun reddedilmesi için yeterli bir neden olur. Bunun gibi daha birçok farklı neden anne babanın çocuğu reddetme davranışı göstermesine yol açabilir. Ama sonuçta bunlar sadece birer basit bahanedir. Hiçbir bahane bir ailenin çocuğunu reddetmesi için kabul edilir bir neden olamaz. Şiddetli reddedici ailelerde çocuk her durumda dışlanır. İstenmediği açık ve net olarak çocuğa iletilir. Ele geçen her fırsatta çocuk aileden uzaklaştırılmaya çalışılır. Büyükanne, büyükbaba gibi aile büyüklerinin yanına gönderilir. Çok küçük yaşta çalışmaya zorlanır. Şiddetli reddedici anne baba tutumlarının çok ileriki boyutlarında ise çocuklar daha henüz birinci yaşına varmadan yaşamlarını yitirirler. Şiddetli reddedici anne baba tutumlarının çocuğun kişilik gelişimi üzerinde kalıcı etkileri: Şiddetli reddedici aile ortamında yetişen çocuklar yardım duygusundan uzaktır. Psikopat eğilimli olurlar. Sinirli saldırgan bir yapıları vardır. Sıklıkla duygusal kırgınlıklar yaşarlar. Hayvanlara ve özellikle kendilerinden küçük kişilere karşı düşmanca davranırlar. Bu tip reddedilen çocuklar sevgiye en çok muhtaç olduğu zamanlarda dışlandıkları için ruhsal açıdan sorunludurlar. Şiddetli şoklar geçirebilirler. Bu tür ailelerde yetişen çocuklar çeşitli psikolojik bozukluklara sahiptirler ve intihara yatkındırlar. Çocuk kötü muameleye maruz kalmamak için anne ve babaya karşı edilgen uysal ve
77

erdemlidir. Çünkü direnecek gücü yoktur. Fakat içten içe anne ve babaya karşı düşmanlık geliştirir. Çocuk korkaktır. Hayal kırıklıkları yaşamaktadır. Çünkü çevresindeki diğer anne babaların çocuklarına nasıl davrandıklarını görmektedir. Hiçbir zaman kendisine ait bir güven duygusu geliştiremez. Çünkü güven duygusunu oluşturacak bir ortamda hiçbir zaman bulunamamıştır. En yakınları bile kendisi ile hiç ilgilenmemiştir. Bu tip ailelerde yetişen çocuklar ileriki dönemlerde, inatçılık, hırçınlık, uyumsuzluk, çete elebaşılığı ve çetelere üye olma, yasadışı eylemlerde bulunma, depresyon nevrozlar vb. intihar eğilimleri gösterebilir. Kendisi dışındaki insanlarla yeterli iletişim kurmakta genellikle zorlanır. Bu nedenle saldırganlığını kendisine yöneltir. Şiddetli ve aşırı bastırılmış duygular nedeni ile dengesiz bir kişilik sergiler.

Abartılmış Sevgi ve Aşırı Koruyucu Anne Baba Tutumu
Bu tip anne baba genellikle aşırı istenilen, geç kavuşulan, tek çocuk, ilk çocuk, tek erkek veya kız çocuk, en küçük çocuk, geniş bir sülalenin tek erkek çocuğu gibi çocuklara sahip kişilerdir. Belirtilen özelliklere sahip çocuklar genellikle abartılmış sevginin odak noktası olurlar. Bu çocuklar el bebek gül bebek büyütülürler. Kucaktan yere indirilmezler. Bir dedikleri iki edilmez. Bu gruba giren çocuklar genellikle erken konuşurlar geç yürürler. Çünkü aile bireyleri tarafından kucaktan yere indirilmedikleri için yürümeleri geç kalır; buna karşılık her birey bu çocuklar ile sürekli ilgilendiği sürekli konuştuğu için konuşmaları erken olur. Aile tarafından çocuğun her çağrısına karşılık verilir. Bu çocuklar evin kralıdırlar; her arzuları bir emirdir, hiç istisnasız hemen en iyi şekilde yerine getirilmeye çalışılır. Bu tür çocukların üzerlerine titrenir. Aile üyeleri, bu çocuklar ağlamasınlar, üşümesinler, terlemesinler, hasta olmasınlar, yorulmasınlar, incinmesinler, mikrop kapmasınlar diye ellerinden gelen her türlü çabayı harcar. Çocuk sanki bir cam fanus içindedir. Bu tip ailelerde abartılmış sevgi ve aşırı koruyuculuk daha çok anne çocuk ilişkisinde görülür. Aşırı koruyuculuğun ve sevginin altında yatan ana etmen ise genellikle, annenin yalnızlığı ve yaşamdan özellikle de eşinden ve evliliğinden beklediğini bulamamış olmasıdır. Aşırı koruyucu anne çocuğunun büyüdüğünü ve olgunlaşabileceğini asla kabul etmeyecek derecede onunla öyle bütünleşir. Söz gelimi aşırı koruyucu anne çocukların üç yaşından itibaren rahatlıkla kaşık kullanabileceğini bilir. Bu bilgisini gerektiğinde başka annelere aktarır. Yine gerektiğinde bu bilgiyi kullanmayan anneleri uyarır; kınar. Ama iş kendi çocuğuna geldiğinde bu bilgiyi asla kabul edemez ve çocuğunun laşık kullanmsına izin vermez çocuğunun yemeğini kendisi yedirir. Hatta bu durum daha da ileride gidebilir; 8-9 hatta daha ileri yaşlarındaki çocuklarına yemeklerini kendileri yedirmek isterler. Ergenlik çağına gelmiş, 13-14 yaşındaki çocuklarına kendileri banyo yaptırmak isterler. Çocuğun veya gencin giysisini anne seçer. Çocuğun kendi başına alabildiği kararları pratik olarak yoktur. Buna dayalı olarak evde seçim konusunda pek söz hakkı olduğu söylenemez. Çok sıklıkla abartılı durumlarla da karşılaşılabilir. Söz gelimi çocuk ergenlik çağına girmiş olmasına karşın anne çocuğu ile yatmak ister. Bu davranışı için "Geceleyin korkulu bir rüya görür de korkarsa, ben onun sesini duyamam, bu nedenle onun yanında olmalıyım..." gibi gerekçeler ile sürerek öncelikle kendinden başlayarak etrafını inandırmaya çalışır. Anne bu tür davranışlarıyla kendisine göre çocuğuna olan derin sevgisini dile getirmekte ve ona yardım etmektedir. Kendisini bu gerekçeler ile ikna etmeye çalışmasına rağmen gerçekte kendi yalnızlığını ve mutsuzluğunu kendisini çocuğuna adayarak telafi etmeye çalışmaktadır. Ama çoğu kez bu durumun kendisi de farkında değildir. Aslında yapmış olduğu işin bir fedakârlık olmayıp basit anlamı ile bir bencillik olduğunu anlaması, kabul etmesi imkânsıza yakın bir durumdur. Çocuğunu kendine aşırı bağımlı yaparak kendisini değerli ve eşi bulunmaz hissetmektedir. Çünkü çocuk en ufak davranışta dahi annesinin fikrini almaktadır. Aslında anne, bu tutum ve davranışı ile çocuğu kendisine tutsak etmekte ve bağımlı kılmaktadır. Aşırı koruyucu ve abartılı sevgisi olan anne babalar çocuklarına derin duygusal bağla bağlıdırlar. Bu durumun bir sonucu olarak anne baba ç o c u k l a r ı için sebepsiz yere aşırı kaygı taşırlar. Bu kaygı onları çocuklarını onları ilgi ve sevgiden boğulduklarını hissedecek kadar aşırı korumaya yönlendirir. Bu aşırı ilgi ve koruma öyle bir noktaya gelir ki çocuk sevgiden boğulduğunu düşünmeye başlar. Çocuk bu duygu ve düşüncede iken anne baba ise çocuğu mutlu edemediklerini düşündükleri için hep endişe içindedirler. Çocuğa karşı boğucu şefkat göstermeye devam ederler. Bu tip ailelerde çocuğun doğal yaşam hakkı yoktur. Aileyi ilgilendiren kararları bir kenara bırakılıp yalnızca çocuğu ilgilendiren kararlara bakılsa bile yaşı kaç olursa olsun
78

yaratıcı ve toplumsal yönü güçlü bir birey olarak toplumda yerini alır. kendilerini haklı gösterme gerekçeleri kendilerinin çocukluklarını gereği gibi yaşayamadıkları. Amaçsız hoşgörüde anne babanın istedikleri tek şey ev içinde ve dışında çocuğun kendilerini rahatsız etmemeleridir. Öyleki çoğu zaman çocukta yarışma isteği dahi görülmez. gençliğimi sana feda ettim. Bu tip ailelerde anne baba tarafından çocuğa yaptırılmak istenen bir davranış için duygu sömürüsü en çok kullanılan yöntemdir. Yaşam çok basit." gibi sözler ve şiddetli şefkat yönetimi çok sık kullanılan uygulamalardır. Oysa aslında böyle bir tutum çoğunlukla çocuğu cezalandırmaktan korkmanın ve çocuğa bebek muamelesi yapmanın bir dönüşümünden başka bir şey değildir. Eğer anne baba seviyeli bir hoşgörü sahibi ise çocuk evine yönelik olumlu bireyler olur. Çocuk bir müddet sonra. Çocuk kendisini gereğinden fazla önemser. vs. Buna karşılık amaçsız hoşgörüde ise durum biraz farklıdır. Kendini topluma kabul ettirmek için zaman zaman isyankâr davranışlar sergileyebilir. Onu himayesi altına alabilecek herkese karşı bağımlı olmaya başlar. Hoşgörü normal düzeyde ise. Bu tip anne babalar hoşgörülü tutumlarını kolay kolay bırakmak istemezler. Amaçsız Hoşgörülü Anne Baba Tutumu Amaçsız hoşgörülü anne baba tutumu anne babanın çocuklarına karşı hoşgörü sahibi olmaları. Bütün olayların nerde ise dünyanın kendisi etrafında döndüğü gibi bir hisse kapılır. "Yemedim yedirdim. çocukların bazı kısıtlamalar dışında isteklerini diledikleri gibi gerçekleştirebilmelerine izin vermeleri şeklinde özetlenebilir. Ailesinden gördüğü sevgi ve himayeyi eşinden de bekler. Çocuğa ve problemlerine karşı nesnel davranılmaz. Her fırsatta ailelerine koşarlar. Atılım ve başarma gücünden. çocuk tüm davranışlarında serbesttir. Bu özellikleri nedeni ile toplum içinde bu tür çocuklar "ana kuzusu" veya "süt çocuğu" gibi isimlerle anılırlar. çekingen ve sakar olarak nitelendirilirler.fikrinin sorulmadığı görülür. Daima dikkat çekmeye. Buna dayalı olarak toplumsal yaşam bir kavga ve bir güç yarışıdır. 79 . Abartılmış sevgi ve aşırı koruyucu anne baba tutumunun çocuğun kişilik gelişimi üzerinde kalıcı etkileri: Aşırı koruyucu bir tutum ve abartılmış sevgi ile büyütülen çocukların yaşama gerektiği gibi hazırlanmaları söz konusu değildir. deneyimleri edinmeden aniden yaşamla karşı karşıya kalırlar. Çünkü onlar için çocuğa dilediğini vermek. onu kontrol edip yönlendirmekten çok daha kolaydır. etrafındaki kişileri kendi emri altında tutmaya. Aslında anne babanın seçtiği yol çocuğu en kolay yöntemle büyütme yöntemidir. Hiç büyümeyen bir "yetişkin-çocuk" olarak kalır. Ailelerine danışmadan en basit kararları bile almaktan kaçınırlar. ona karşı koymaktan. Yine aynı gerekçelerden dolayı bu çocuklar toplum tarafından beceriksiz. Çocuğun isteklerini yerine getirirken. çok kolay ve çok acımasızdır. Aileden uzak yaşamak çocuk için sanki bir işkencedir. Burada önemli olan anne babanın rahatıdır. Lider olamadığı ya da olmadığı zamanlarda dışlanır. Bu nedenle ailenin sıcak kucağından ayrılmak istemezler. İçlerindeki cevher kolay-kolay su yüzüne çıkmaz. olayı tam anlamı ile kavrar yani anne babasını rahatsız etmediği sürece her şeyi yapmakta serbest olduğunu görür. anne tarafından hiçbir şekilde görülmek istenmez.. Temel düşünce rahatlarının bozulmamasıdır. kendilerini kabul ettirme istek ve yeteneğinden yoksundurlar. kendisine hizmet etmelerini sağlamaya çalışır. oysa çocukluklarını yaşamış olmayı çok istedikleri bunun içlerinde bir ukde olarak kaldığı bu nedenle kendi çocuklarının içinde herhangi bir ukde kalmasını istemedikleri ve onların bu evreyi doyasıya yaşamasını istedikleridir. giymedim giydirdim. Bu tip çocuklar yukarıda anlatılan nedenlerden dolayı bu yarışta yenilgiyi baştan kabul etmişlerdir. Ayrıca bu çocuklar toplum içerisinde de uyumlu bir birey olmakta zorlanırlar. çocuk kendisine olan güveni tam. Öte yandan ailenin aşırı hoşgörüsü ve çocuğa olan düşkünlüğü çocuğu bencil yapar. çok sade. Doğal olarak toplumsal yaşama uyum sağlamakta güçlük çekerler. Sosyal uyumu yok denecek kadar azdır. Çocuk ailesine olan bağımlılığını bazı durumlarda genişleterek dış çevreye de genelleyebilir.. Çocuğun yanlışları. Arkadaş çevrelerinde yer alabilmek için lider olmak dışında bir seçeneği yoktur. Çoğunlukla başarısız ve mutsuzdurlar. Bu şart yerine gelmek kaydıyla. Aşırı bağımlı bir çocuk kendine ait bir kişilik yapısı geliştirmekte oldukça zorlanır. Aile içerisinde yaşamdan kopuk adeta bir cam fanus içerisinde büyütülmüş oldukları için aile içinde yaşama ilişkin edinmeleri gereken bilgileri. görülmek zorunda kalanları ise örtbas edilmeye çalışılır.

Grubun lideri olup grubu yönlendirmeyi kendisine bir çıkış yolu olarak seçebilir. Başka çocukların ve toplumun içine girdiği zaman çekingenlik. Sürekli ayıplanma. O da "Anne babayı kızdırma!" kuralıdır. ürkeklik gösterir. Doğal olarak insanın istediği her davranışı gerçekleştiremez. kendi başına kararlar almasına izin verilmez. Oysa amaçsız hoşgörülü aile ortamında yetişen çocuk kendisini boşlukta gibi hisseder. grup içinde etkin rol alamaz. Katı bir disiplin anlayışı içerisinde hareket ederler. Arkadaşları ile geçinemezler uyumsuz tavırlar sergiler ve kavgacı bir yapı gösterebilirler. İletişimi bu olumsuz özelliklerle kurmak isteyebilir. Aşırı baskı ve kontrol altında bulunan çocuk sessiz. Evde tek kural vardır. nazik ve dürüst olabilir. Bu tip ailelerde çocuğun kendi kendini yönetmesine. Her zaman ödüllendirilen çocuk neyin 80 . kuralları bulunmaktadır. Aşırı Baskıcı ve Otoriter Anne Baba Tutumu İnsan davranışları. Baskıcı ve otoriter aile yaklaşımını benimseyen anne babalar. Toplumların en küçük toplumsal kurumu ise ailedir. sağlıklı toplum ve kurumdan söz etmek mümkün değildir. ödül ve cezanın yerinin ve sınırlarının çok iyi belirlenmesi gereklidir. En küçük yanlışlıkları ve yaramazlıkları bile hoşgörüyle karşılanmaz. Anne babalarından yeterli ilgiyi görmeyen ama serbestliği olan çocuklar genellikle ya edilgen ya da etken olarak arkadaşlarından onay almak ve onlardan ilgi görmek ihtiyacını şiddetle duyarlar. Bu durumda toplum bireyi bir şekilde disipline eder. Bir başka anlatımla disiplin insanların bir arada yaşayabilmeleri için. grubun önemsiz işlerini yapmaya eğilimindedir. uslu. Bu şekilde yetişen bir çocuk toplumda kabul görebilmek için kavgacılığı. huysuz bir yapıya da bürünebilir. Bu nedenle de çocuğun tüm kurallara itiraz etmeden kesinlikle uymasını bekler ve isterler. Önemli olan ve asıl olan toplumun kuralları olduğu için birey toplumla çatışan her kuralında geri adım atmak ve kendi kuralını değil de tolumun kuralını uygulamak zorundadır. Ama bunun yanında küskün. Sürekli ceza uygulaması çocukları olumlu yönde etkilemediği gibi. disiplin anlayışı çerçevesinde.Amaçsız hoşgörülü anne baba tutumunun çocuğun kişilik gelişimi üzerinde kalıcı etkileri: Seviyeli bir hoşgörü içinde yetişen çocuğun kişiliği olumlu etkilenir. inatçı. Ancak baskı bir çözüm olmaz ve çocuğun asiliği daha da artar. kurallar toplumların yapısına göre. Çünkü toplumun çıkarları ile bireyin çıkarları daima çatışır. Derhal disipline edilmeye çalışılır. öncelikle diğer bireylerin haklarına saygı duymaları ve bunu isteyerek ya da istemeyerek tutum ve davranışlarına yansıtmalarıdır. Bu durum disiplin kavramı ile açıklanır. Bu tip ailelerde çocuklar sürekli kontrol altında tutulur. silik. Doğal olarak ailelerinde çocuk eğitiminde benimsemiş oldukları yaklaşımları. Bu tip durumlarda aileler genellikle sorunun çözümünü çocuk üzerinde olan baskıyı artırmada görürler ve bu yolu seçerler. kırıcılığı bir davranış biçimi olarak geliştirebilir. Bu yaklaşımı benimseyen anne baba çocuğu kendi tasarladıkları bir kalıba göre yetiştirme arzusundadırlar. Çünkü evin dışındaki kurallar ev kurallarından çok farklıdır ve sadece evdeki kuralı bilmektedir. Bu tip ailede yetişen çocuklar baskıdan uzak olmaları nedeniyle daha yenilikçi ve kendinden emindir. eleştirilme ve çeşitli cezalar çocuğun ruhsal yapısını olumsuz etkiler. hırçınlığı. Güvensiz ve endişelidir. Yaklaşımlar. İnsanın istediği her davranışı gerçekleştirmesinin önünde başta toplumsal kurallar olmak üzere çeşitli engeller bulunmaktadır. Aşırı baskıcı ve otoriter anne baba tutumunun çocuğun kişilik gelişimi üzerinde kalıcı etkileri: Bu tip ailede yetişen çocukların kendine olan güveni ortadan kalkar veya hiç oluşmaz. anne babanın eğitim seviyelerine göre. Kendilerini toplumsal otoritenin bir temsilcisi olarak görürler. İnsan ilişkileri düzenlenirken. Hoşgörülü Anne Baba Tutumu Ödül ve ceza insan yaşamında çok önemli iki kavramdır. Yani biraz fazlaca sulugöz olur. Eğer birey kendi kuralını uygulamak için ısrarlı olur ise disiplinsiz davranmış olur. çocuğun kişilik özelliklerini ihtiyaçlarını ve ilgilerini dikkate almazlar. İstenilen her davranışın gerçekleştirildiği bir ortamda hürriyetten. ailenin yapısına göre değişebilmektedir. çekingen ve kolay etki altında kalan bir yapıya da bürünür. devamlı ödüllendirmede olumlu sonuç vermez. Grubun onayını kazanmak için yasadışı işler meyledebilir. Belli bir zaman sonra çocuk isyankâr. Çocuk her olumsuz durum karşısında kolayca ağlamaya başlar. agresifliği. Hata yapmasına müsaade edilmeyen çocuk ileri yaşlarda hayatın sıkıntıları karşısında dirençsiz olabilir. belirli ölçülerde sınırlandırılmıştır. Bu tip ailede yetişen çocuklar hırçın ve kindar olabilirler.

Hoşgörülü ailenin düşebileceği en yaygın hata çocuğa aşırı serbestlik verilmesi şeklinde kendisini göstermektedir. 81 . Evde herkesin söz hakkı vardır. Bu aile yaklaşımında aşırı hoşgörülü olmak çocuğun bazı olumsuz davranışlar geliştirmesine neden olur. Belirli kurallar ve kısıtlamalar mutlaka vardır. Çocukta asilik ve kavgacılık görülmez. Yanlışları sebebi ile çocuklara yaptırım uygulanır ama evvelinde koyulan kurallar çocuğun anlama seviyesine inilerek mantıklıca izah edilir.doğru neyin yanlış olduğunu öğrenemez ve normal bir kişilik özelliği geliştiremez. Hoşgörülü aile yaklaşımı deyince çocukların çok serbest bırakıldığı bir tutum ve davranış anlaşılmamalıdır. Duygu ve görüşlere saygı vardır. Çocukta kendini ifade edebilir. İlgisiz aile tipine bazı yönleri ile benzese de çocuk burada başıboş bırakılmaz. Hoşgörülü anne baba tutumunun çocuğun kişilik gelişimi üzerinde kalıcı etkileri: Özgüven sahibi. Hoşgörülü anne baba tutumunu anlatınız. Bu tip tutum ve davranışı benimsemiş aileler özellikle bu hataya düşmekten kendilerini korumak için gerekli önlemleri almalarında büyük yarar bulunmaktadır. Karakteristik özelliklerini şu şekilde belirtmek mümkündür. Çocuğun farklı hobilere yönelmesi daha sık görülür. Bu önemli bir noktadır. Hoşgörü yapılan her şeyi hoş görmek değildir. En zor ve sabır isteyen yöntemdir. kendini rahat ve kolayca ifade edebilen bireyler yetişir. Mükemmele en yakın aile tipidir. Anne babaya saygı noktasında çocukta gevşeklik görülebilir.

Özet
Aile, bilinen en eski ve en basit tanımıyla toplumun temel yapısını oluşturan en küçük birimdir. Bu basit tanımıyla bile aile, toplumu oluşturmak gibi çok büyük bir anlamı üstlenmektedir. Statüsü ne olursa olsun toplumu oluşturan her bireyin, yani bir toplumda yaşayan en düşük statülü bireyden en yüksek statülü bireye kadar herkesin yetiştiği, temel değerlerini aldığı, toplum içinde yaşayabilmek için gerekli bilgi beceri ve yetenekleri kazandığı ilk yer aileleridir. Bireylerin aldığı bu değerler, daha sonra toplumun değerleri haline gelmektedir. Bu nedenle herhangi bir zamanda toplumun içinde bulunduğu durum ve şartların anlaşılması istendiğinde bakılması gereken ilk yer ailelerdir. Aileler olabildiğince sağlıklı, iyi bir iletişim içinde, özgür, kendinin ve diğer insanların istek ve ihtiyaçlarının farkında, kendisi ve toplum ile barışık bireyler yetiştirirse, toplum da o kadar sağlıklı ve istenilir düzeyde olur. Aksi durumda ise son derece sağlıksız bir toplum yapısı ile karşı karşıya kalınır. Aileyi sadece iki kişinin bir araya gelmesi ile oluşan bir kurum olarak algılamak son derce basit, eksik ve yanlış bir yaklaşım olur. Sağlıklı bir ailenin kurulabilmesi ve toplum içinde uyumlu bir şekilde varlığını sürdürebilmesi için her şeyden önce bu iki kişinin birbirleri ile uyum içerisinde olmaları, sağlıklı bir iletişim içinde bulunmaları gerekir. Bir ailenin sürekliliği için bu durum zorunludur. Ailenin çocuğa karşı tutumunun iki temel ögesi vardır. Bunlar sevgi ve disiplindir. Anne ve babanın yaklaşımında, bu iki etmenin ölçüsü ve kararlılığı çocuğun davranışlarını büyük ölçüde belirler. Anne ve baba çocuğu yetiştirirler iken ellerinde bulunan bu iki ögeden yararlanmak zorundadırlar. Çünkü kullanabilecekleri başka ögeleri yoktur. Aslında bu iki öge ilk bakışta birbirleri ile çelişir gibi görünmektedir. Çünkü sevgi, yumuşaklığı, sevecenliği, hoşgörüyü, ılımlı olmayı, sıcaklığı çağrıştırmaktadır. Buna karşılık disiplin ise sevginin çağrıştırdığı kavramların tam aksine sertliği, katılığı, soğukluğu, hoşgörüsüzlüğü çağrıştırmaktadır. Normal olarak beklenen anne babanın çocuğu yetiştirmede bu iki ögeden sadece birisini ve sevgiyi kullanması disipline ise pek itibar etmemesidir. Ancak uygulamada hiçbir zaman böyle olmaz. Aslında bu farklı anne baba tutumlarının hepsinde sevgi ve disiplin ögeleri vardır. Fakat kullanım dozajları farklıdır. Anne babanın sevgi ve disiplin ögelerini farklı dozajlarda kullanmalarından
82

kaynaklanan tutumları şu şekilde maddeler halinde sıralamak mümkündür. 1. Baskıcı otoriter katı ve sıkı anne baba tutumu, 2. İlgisiz ve kayıtsız anne baba tutumu, 3. Gevşek anne baba tutumu (Çocuk Merkezci Aile), 4. Tutarsız, dengesiz ve kararsız anne baba tutumu, 5. Koruyucu anne baba tutumu, 6. Mükemmeliyetçi anne baba tutumu, 7. Kabul edici, güven verici ve demokratik anne baba tutumu. 8. Şiddetli reddedici anne baba tutumu 9. Abartılmış sevgi ve aşırı koruyucu anne baba tutumu 10. Amaçsız hoşgörülü anne baba tutumu 11. Aşırı baskıcı ve otoriter anne baba tutumu 12. Hoşgörülü anne baba tutumu

Kendimizi Sınayalım
1. Aşağıdakilerden hangisi ülkemizde son birkaç yıl içinde evlilik ile ilgili yoğunlaşılan konu başlıklarından birisidir? a. Evlilikte uyum b. Evlilikte rol dağılımı c. Aile içi iletişim, d. Evlilikte etkileşim e. Evlilik kuramları 2. Aşağıdakilerden hangisi tutumlarından birisi değildir? ebeveyn 6. Anne babanın çocuğun eğitim yöntemlerinde farklılaşabildikleri aile aşağıdakilerden hangisidir? a. Hoşgörülü anne baba tutumu b. Koruyucu anne baba tutumu c. Tutarsız Dengesiz ve Kararsız Ana-Baba Tutumu d. Gevşek anne-baba Tutumu e. İlgisiz ve Kayıtsız Ana-Baba Tutumu 7. Çocuğa 6-7 yaşına kadar yemeğini annesinin yedirmeye devam ettiği aile yaklaşımı aşağıdakilerden hangisi için uygundur? a. Koruyucu anne baba tutumu b. Gevşek anne baba tutumu c. Hoşgörülü anne baba tutumu d. Mükemmelliyetçi anne baba tutumu e. Kabul edici, güven verici ve demokratik anne baba tutumu. 8. Çocuğa kaldırabileceğinden çok daha fazla yükün yüklendiği aile yaklaşımı aşağıdakilerden hangisi için uygundur? a. Koruyucu anne baba tutumu, b. Gevşek anne baba tutumu c. Hoşgörülü anne baba tutumu d. Mükemmelliyetçi anne baba tutumu e. Kabul edici, güven verici ve demokratik anne baba tutumu 9. Daima çocuğun olumsuz yönlerinin gündeme getirildiği aile yaklaşımı aşağıdakilerden hangisi için uygundur? a. Gevşek anne-baba Tutumu b. Mükemmelliyetçi anne baba tutumu c. Tutarsız dengesiz ve kararsız anne baba tutumu d. Baskıcı otoriter katı ve sıkı anne baba tutumu e. Şiddetli reddedici anne baba tutumu

a. Baskıcı otoriter katı ve sıkı anne baba tutumu, b. Müsamahakar anne baba tutumu c. Koruyucu anne baba tutumu d. Hoşgörülü anne baba tutumu e. Dengesiz ve kararsız anne baba tutumu 3. Aşağıdaki ebeveyn tutumlarının hangisinde “Anne babanın istediği gibi uzaktan kumandalı bir çocuğa sahip olduğu” bir durum yaşanır? a. Dengesiz ve kararsız anne baba tutumu; b. Hoşgörülü anne baba tutumu c. Baskıcı otoriter katı ve sıkı anne baba tutumu, d. Şiddetli reddedici anne baba tutumu e. Gevşek anne baba tutumu 4. Çocuğun varlığı ve yokluğunun belli olmadığı anne baba tutumu aşağıdakilerden hangisi için geçerlidir? a. Gevşek anne baba tutumu b. Hoşgörülü anne baba tutumu c. Dengesiz ve kararsız anne baba tutumu d. İlgisiz ve kayıtsız anne baba tutumu e. Kabul edici, güven verici ve demokratik anne baba tutumu. 5. Aşağıdakilerden hangisi Çocuk Merkezli Aile olarak da bilinir? a. İlgisiz ve kayıtsız anne baba tutumu, b. Dengesiz ve kararsız anne baba tutumu c. Hoşgörülü anne baba tutumu d. Kabul edici, güven verici ve demokratik anne baba tutumu. e. Gevşek anne-baba tutumu
83

10. Aşağıdakilerden hangisi anne baba tutumları içerisinde en başarılı olanı olarak kabul edilir? a. Gevşek anne baba tutumu. b. Mükemmelliyetçi anne baba tutumu c. Kabul edici, güven verici ve demokratik anne baba tutumu d. Hoşgörülü anne baba tutumu e. İlgisiz ve kayıtsız anne baba tutumu

Kendimizi Sınayalım Yanıt Anahtarı
1. a Yanıtınız yanlış ise “Giriş” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 2. b Yanıtınız yanlış ise “Ebeveyn Tutumları” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 3. c Yanıtınız yanlış ise “Baskıcı Otoriter Katı ve Sıkı Anne Baba Tutumu,” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 4. d Yanıtınız yanlış ise “İlgisiz ve Kayıtsız Anne Baba Tutumu,” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 5. e Yanıtınız yanlış ise “Gevşek Anne Baba Tutumu” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 6. c Yanıtınız yanlış ise “Tutarsız Dengesiz ve Kararsız Anne Baba Tutumu” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 7. a Yanıtınız yanlış ise “Koruyucu Anne Baba Tutumu,” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 8. d Yanıtınız yanlış ise “Mükemmelliyetçi Anne Baba Tutumu” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 9. e Yanıtınız yanlış ise “Şiddetli Reddedici Anne Baba Tutumu” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 10. c Yanıtınız yanlış ise “Kabul Edici, Güven Verici ve Demokratik Anne Baba Tutumu” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz.

84

Sıra Sizde Yanıt Anahtarı Sıra Sizde 1
Çocuk dünyaya geldiğinde ilk önce iletişim kurduğu kişiler doğal olarak en yakınındaki kişiler yani anne ve babasıdır. Anne, babanın çocuğa olan sevgisi, ilgisi, ihtimamı, bakımı, ihtiyaçlarını karşılaması onu bir birey haline getirir. Bir anne baba için birincil amaç kuşkusuz sağlıklı bir kişiliğe sahip, topluma yararlı, hayırlı, düzgün bir bireyi yetiştirip topluma kazandırmaktır. Çocuk bebeklikten başlayarak gelişiminin her döneminde farklı şeylere ihtiyaç duyar. Bu ihtiyaçların önemli bir bölümü aile tarafından karşılanır. İhtiyaçları karşılanmayan çocuk kendi öz benliğinden utanç duymaya başlar. Maddi ve manevi olarak sağlıksız büyür. Birtakım psikolojik sorunlar geliştirir. Çocuklukta ortaya çıkan bu psikolojik sorunlar genellikle bireyin tüm yaşamı boyunca onun ayrılmaz bir parçası olur. Bireyin ileriki yaşamının her aşamasında bilinçli olarak ya da olmayarak bu sorunların etkisinde kalır. çevresinden tek isteği anne babadan birazcık, sevgi, şefkat görebilmektir. Bu amaçla dikkat çekerek anne babaya varlığını ispatlamaya çalışır. Bunu çoğu kez başaramayınca sonraki aşamaları uygulamaya başlar. Bu durumun sonucu olarak da evde bulamadığı sevgiyi dışarıda aramaya çalışır. Anne babadan uzaklaşır bir müddet sonra da kopar. Anne babanın ona ihtiyacının olduğu zamanlarda da artık maalesef o bu duruma ilgisizdir. Anne babanın çocuğun davranışları karşısında ilgisiz ve kayıtsız davranış sergilemesi aslında iyi niyetle yapılan bir davranış tercihidir. Bu tip anne babala için çocuğun varlığı ve yokluğu belli değildir. Bu gruba giren anne babalar gerçekte hoşgörü ile boş vermişlik arasındaki sınırın farkında değildirler. Bu tip anne, babaların çocuğa karşı olan kayıtsızlıklarının derecesinden çocuk rahatsızlık duymaya başlar.

Sıra Sizde 4
Gevşek aile yapısında büyüyen çocuk, ailede tek inisiyatif sahibidir. Aile bireyleri çocuğun isteklerine kayıtsız şartsız uydukları için, çocuk herkese her dediğini yaptırabileceğini düşünür. Fakat dış çevrede işler hiç de evdekine benzemeyince çocuk hayal kırıklığına uğrar. Anne baba çocuğun haklarına, rollerine, özgürlüğüne sorumluluklarına fırsat vermeli ve mutlaka sınır koymalıdır. Oysa gevşek aile tutumunda sınır yoktur. Bu tür ailelerde yetişen çocukların genel olarak bencil, sorumsuz, çabuk kızan, darılan, kırılgan, her dediğinin anında olmasını isteyen, sabırsız, şımarık, zor sosyalleşen, antisosyal davranış özellikleri, gösteren bireylerdir. Ayrıca kendilerine olduklarından daha fazla değer verirler. Gururlu, kibirli, kendini beğenen bir kişilik özelliği de sergileyebilirler.

Sıra Sizde 2
Anne baba çocuğu kendi ideallerine göre yetiştirme arzusu içindedirler. Bu arzularını gerçekleştirmek istedikleri sonucu elde edebilmek için çoğunlukla çocuğa karşı katı, otoriter bir tutum takınırlar. Bu nedenle yukarıda belirtilen iki ögeden sevgi geri plana itilir buna karşılık disiplin ön plana çıkarılır. Bu tür aileler çocuğa kendi istediklerini yaptırabilmek için sık sık katı disiplin uygulamasının bir gereği olarak ceza yoluna başvururlar. Çocuğa çocukluğunu yaşaması için nerde ise hiç fırsat vermezler. Çocuğa kendisine ayıracak oyun oynayacak zaman bırakmazlar. Çocuğa sağlanan haklar en aza indirgenmiş bir durumdadır.

Sıra Sizde 3
İlgisiz, kayıtsız ve pasif anne babaya sahip olan çocuğun isteklerine hiçbir denetim ve sınırlama gelmez. İlgisiz, kayıtsız ve pasif anne babalar çocuklarını aşırı derecede ihmal ederler ve onların ilgi, yetenek ve ihtiyaçlarına karşı kayıtsız kalırlar. Bu durum çocuğun agresif bir davranış içerisine girmesine neden olur. Bu tür ailede çocuk anne babasından yukarıda sözü edilen her iki ögeden de yani sevgiden de disiplinden de yoksundur. Adeta çocuk sevgisiz bir ortamda kendi kendine büyümeye bırakılmıştır. Bu durumdaki bir çocuğun
85

Bu tür anne babalar çocuğa karşı olumlu rol modeli oluştururlar. Çocuk ailenin bir bireyi olarak kabul edildiği için çocuğun fikri de önemlidir. iyi yüzmeli. Belirli kurallar ve kısıtlamalar mutlaka vardır. hoşgörülü. Birinci olmaktan başka şansı yoktur. Anne baba. Çocuk. Bu tutumu kayıtsız ve şartsız gösteren anne babaların çocukları genellikle 86 . kendi sınırlarını bilen. Karakteristik Özelliklerini şu şekilde belirtmek mümkündür. kişilik yapısı ve davranışları açısından dengeli. işbirliğine hazır. lider olmalı. Çocuk nerede duracağını bilmez ve çocuğun duracağı son noktayı daima başta anne baba olmak üzere başkaları koyar. sağlıklı bir kişilik gelişimine sahip olamaz. içinde ukde kalan her şeyin çocuğu tarafından gerçekleştirmesi özlemi içerisindedir. Duygu ve görüşlere saygı vardır. devamlı ödüllendirmede olumlu sonuç vermez. ödül ve cezanın yerinin ve sınırlarının çok iyi belirlenmesi gereklidir. kendi inandıklarını sonuna kadar savunabilen. Böyle ailelerde çocuk asla çocuk olamaz. Hoşgörü yapılan her şeyi hoş görmek değildir. Evde herkesin söz hakkı vardır. Çocuğun ilgi ve ihtiyaçlarına her zaman saygı gösterirler. Sürekli ceza uygulaması çocukları olumlu yönde etkilemediği gibi. Söz gelimi çocuğun yaşına uygun bazı kararlarını kendisinin almasını sağlarlar. Çocuklarına sorunlarının çözümü konusunda rehberlik yaparlar. Kendi çocukluğunda yapamadıklarının. Bu tip ailelerde anne babalar çocuğun en iyi şekilde yetişmesi için gereken özeni gösterirler ve yeri zamanı gelince gerekli önlemleri alırlar. başkalarının fikirlerine saygı duyan. Bu tutumda olan anne baba çocuğu olduğu gibi kabul etmez. İlgisiz aile tipine bazı yönleri ile benzese de çocuk burada başıboş bırakılmaz. Bu tip anne baba tutumu esnek yapılıdır. iyi konuşmalı. kendilerinin ulaşamadıkları ideallere çocuklarının ulaşmasını isterler. Çocukta kendini ifade edebilir. yaratıcı. kısaca çocuk yaşamda ne var ise ne yapılıyor ise daima en iyisini yapmalıdır. Bu tip ailelerde anne babanın. çocukla ilgilenmesi davranışa yansır. sorumluluk duygusu gelişmiş. Ancak bunu isterken çocuklarının kapasitesine bakmazlar. Çocuk demokratik ve güven verici bir ortam da yetiştiği için. kendisine ve çevresine saygılı. çocukluğunu yaşayamaz. zihinsel. İnsan ilişkileri düzenlenirken. duygusal ve sosyal açıdan dengeli ve mutlu bir birey olarak yetişir. fikirlerini serbestçe söyleyebilen. Mükemmeliyetçi anne baba çocuğundan daima her şeyin en iyisini başarmasını bekler. Her alanda başarılı olmak çocuğun üzerine ağır bir yük olarak bindirilir. uyumlu bir birey özellikleri gösterir.Sıra Sizde 5 Bu tür anne babalar. Bu aile yaklaşımında aşırı hoşgörülü olmak çocuğun bazı olumsuz davranışlar geliştirmesine neden olur. gerçekleştiremediklerinin. Bu tip bedensel. Sıra Sizde 7 Ödül ve ceza insan yaşamında çok önemli iki kavramdır. Anne babanın çocuktan beklentileri doyumsuz olduğu için çocukta doyumsuz olur. Ebeveynine karşı sevgi ve nefret karışımı duygular içerisinde olur. girişken. Mükemmele en yakın aile tipidir. Hoşgörülü aile yaklaşımı deyince çocukların çok serbest bırakıldığı bir tutum ve davranış anlaşılmamalıdır. şarkı söylemeli. Ayrıca çok iyi resim yapmalı. Sıra Sizde 6 Bu tür anne baba tutumlarında çocuğa karşı anne babanın içten ve derin bir sevgisi hissedilir. Mükemmeliyetçi anne babanın çocuğu daima sınıfının ve hatta okulun birincisi olmalıdır. onu sevgi ve sevecenlikle ele alması. duyarlı. çocuğu kabulü. Üzerine bindirilen bu ağır yükün altında ezilen çocuk çocukluğunu yaşayamaz. iyi koşmalı. Çocuk üzerindeki bu tür baskılar nedeniyle yaptığı her işde en iyi olmayı ister fakat istediği seviyeyi yakalayamayınca hayal kırıklığı yaşar. aktif. aşağıda belirtilen olumlu kişilik özelliklerini gösterirler. fikirleri doğrultusunda hareket eden. herkesin parmakla göstereceği örnek davranışlar sergileyen bir çocuk olmalı. en sağlıklı anne baba tutumu olarak kabul edilir. açık fikirli. kurallara ve otoriteye karşı körü körüne bağlı olmayan. iyi kabul gördüğü kendisi için uygun olarak hazırlanmış bu ortamda genellikle sosyalleşmiş. onun kendisini geliştirebileceği bir ortamı hazırlarlar. çocuğun ilgi ve yeteneklerini göz önünde tutarak. Her zaman ödüllendirilen çocuk neyin doğru neyin yanlış olduğunu öğrenemez ve normal bir kişilik özelliği geliştiremez. arkadaş canlısı. ve ruhsal açıdan sağlıklı bireyler ancak bu esnek yaklaşım için de yetişebilir.

ISBN 975-6972-07-b. (Çeviri H. Çocuğunuzla İşbirliği Yapabilme.edu.214 s.Gürel). Yavuzer.H.(2007).com/asiri-koruyucu-anababa-tutumu. ŞEHİR: Turkuaz Kitaplığı.pdf http://www.tr/text/makale5.(2008) Çocuğumu Eğitmeliyim. E. (2000) Okul Çağı Çocuğu ŞEHİR: Remzi Kitabevi www.net/etiket/annebaba-tutumlari http://kisiselbasari.aile.psikologankara. F.html 87 . Nasıl Pantley. HYB yayıncılık..Yararlanılan Kaynaklar Kılıçarslan.selcuk.

Anahtar Kavramlar Mutluluk Öznel İyi Oluş Ana-Baba Tutumları Ergen Çocuklu Ailede Mutluluk Yaşlı Ailelerde Mutluluk Evlilik Öncesi ve Evlilik Sürecinde Mutluluk Küçük Çocuklu Ailede Mutluluk Aile Yapısı ve Ortamı İle Mutluluk İlişkisi İçindekiler Giriş Psikolojide Mutluluk Psikolojide Ailede Mutlulukla İlgili Kavramlar Aile Yaşam Döngüsü Evlilik Öncesi ve Evlilik Döneminde Mutluluk Küçük Çocuklu Ailede Mutluluk Ergen Çocuğu Olan Ailede Mutluluk Çocukların Evden Ayrıldıkları Ailelerde Mutluluk Yaşlı Ailelerde Mutluluk 88 . Küçük çocuklu ve ergen çocuklu ailelerde mutluluğun nasıl şekillendiğini açıklayabilecek.5 Amaçlarımız Bu üniteyi tamamladıktan sonra. Psikolojide mutlulukla ilgili kavramların anlamını söyleyebilecek. Yaşlı ailelerin mutluluğunu etkileyen faktörleri sıralayabilecek bilgi ve becerilere sahip olabilirsiniz. Birer yetişkin olarak ana-babanın mutluluğunu etkileyen faktörleri belirleyebilecek. Sağlıklı ve sağlıksız ailenin özelliklerini sıralayabilecek. Evlilik uyumunu etkileyen faktörlerin çiftlerin mutlulukları üzerindeki etkisini açıklayabilecek.

psikolojik ve sosyal açıdan kapasitesini geliştirmesidir. Böylece büyümelerini gerçekleştirirler ve gelişmelerini sürdürürler. Kitabın bu bölümde öncelikle mutluluk konusunun psikolojide nasıl ele alındığına değinilmiştir. bilişsel ve ahlaki açıdan gelişimlerini etkileyen ve yönlendiren bir kurumdur. Bu toplumsal varlık için aile. Psikolojide bu alanlardan biridir. Peki. bireyin bedenen. 2008): 89 . yaşamda kalma mücadelesinin desteklendiği. psikolojik iyi oluş. bireyin fiziksel. Yaşamın pek çok alanında bireylerin gelişimi üzerine damgasını vuran aile elbette ki bireylerin mutluluklarına ya da mutsuzluklarına da damgasını vurmaktadır. ruhsal. bireyin yaşamını iyi bir şekilde yaşamasını ifade eden bir kavramdır. nedir sağlık? Dünya Sağlık Örgütüne göre sağlık. toplumsal. ihtiyaçların giderildiği ve geleceğin yetişkinler dünyasına bireyin hazırlandırıldığı en önemli kurumdur. Bireyler yaşamla mücadele ederken. Bireyler altı temel alanda gösterdikleri davranışlarla psikolojik iyi oluşlarını geliştirmektedirler. Bir başka deyişle aile. sosyal ve fiziksel yönden tam bir iyilik hali içinde olmasıdır. Psikolojide mutluluk. iyilik hali gibi kavramlarla incelenmektedir. bireyde sadece hastalıkların olmaması değil. bireyin güçlükler karşısında yaşama uyumudur. iyi olma temelinde ele alınmaktadır. Bir başka deyişle psikolojik iyi oluş. bireyin biyolojik. Psikolojik iyi oluş. Aşağıda bu kavramlara kısaca değinilmiştir. Bu alanlar (Ryff. ruhen. öznel iyi oluş.Ailede Mutluluk Faktörleri GİRİŞ İnsanı ele alan pek çok bilim alanı. Psikolojik İyi Oluş Psikolojik iyi oluş. Ryff ve Singer. dünya sağlık örgütünün sağlık tanımına dayanarak. Buna göre ruhsal açıdan iyi olma. Bireylerin ruhsal açıdan iyilik halleriyle ilgilenen pek çok disiplin alanı vardır. 1989. insanın toplumsal bir varlık olduğu konusunda ortak bir anlayışa sahiptir. anlamlı hedefler belirleyip bu hedeflere ulaşırlar. PSİKOLOJİDE MUTLULUK Sağlıklı olmak insanların yaşam amaçlarından biridir.

sosyal ve çevresel alanlarda tam işlevde bulunduğu bir hayatı yaşamasıdır. olumlu duygu. bireyin yaşamından memnun olup olmadığına yönelik değerlendirmeleri içermektedir. 1984. iş yaşamı ile serbest yaşam. güven. Birey. 2001). bireyin kendi potansiyellerini geliştirdiğine ve bir birey olduğuna ilişkin inançlarını içerir. İyilik Hali İyilik hali. Kendini kabul: Kendini kabul. olumlu duyguları sıklıkla ve olumsuz duyguları çok az yaşıyorlarsa bu durumda öznel açıdan iyi bir konumdadırlar demektir. amaçlarıyla. f. empatik olma. sevgi. Özerklik: Özerklik. Bireyler yetkinlik ihtiyaçlarını çevrede ustalaşarak doyururlar. Çevrede ustalaşma: Bireylerin önemli ihtiyaçlarından biri yetkinliktir. Olumlu ilişkiler kurma: Bireyin kendisi dışındaki insanlarla olumlu ilişkiler kurması önemli bir psikolojik iyi oluş alanıdır. 2000). Öznel iyi oluşun hem duygusal hem de bilişsel olmak üzere iki önemli bileşeni vardır. yaşam doyumu. bireyin bedensel. yaşamın anlamı ve amacı konusunda çeşitli duygulara sahiptir. 90 . Yaşam doyumu. b. Birey. araması ve kullanması anlamına gelmektedir. Birey manevi yaşam. bireyleri harekete geçiren en önemli araçlardandır. evlilik uyumu gibi kavramlarla yapılan çalışmalara dayanmaktadır. Özerklik. bireylerin hem kararlarında hem davranışlarında hem de yargılamalarında bağımsız hareket etmeleri anlamına gelmektedir. bireyin gereksinimlerini karşılayacak çevreyi oluşturması. e. Yaşanan bu olumlu ilişkiler. Lyubomirsky. Yukarıda ele alınan kavramlar temel alınarak ailede mutluluk konusunda çalışmalar yapılmaktadır. Öznel İyi Oluş Psikolojide mutluluk. sevecenlik ve yakınlık gibi özellikleri içerir. bağımsızlığı. Bu noktada bundan sonraki bölümde ailede mutluluk konusuna değinilmiştir. hem olumlu hem de olumsuz duyguları içermektedir. toplumsal ve psikolojik olarak tam işlevde bulunması için kişisel. c. Duygulanım boyutu ise. bireyin olumlu ve olumsuz özellikleriyle birlikte kendini kabul etmesidir. Bireyler yaşamlarından yüksek düzeyde doyum alıyorlarsa. niyetleriyle ve yönelim duygusuyla yaşamın anlamını yakalamaya çalışır. Bu bağlamda kitabın bu bölümünde yer alan ailede mutluluk konusundaki bilgilerin ve bulguların dayanağı. Kişisel büyüme: Her insan kendini gerçekleştirme ihtiyacına yanıt bulmaya çalışır.a. olumsuz duygu. Sweeney ve Witmer. sevgi ve arkadaşlık gibi alanlarda tam işlevde bulunarak iyilik halini artırmaya çalışır (Myers. kendini düzenleme. öznel iyi oluş kavramıyla ele alınır. Bir başka deyişle oldukça mutludurlar (Deiner. Çevrede ustalaşma. evlilik doyumu. Kendini gerçekleştirirken de kişisel açıdan büyüme de gerçekleşir. Bu bileşenlerden ilki bilişsel bir özellik gösterir ve yaşam doyumu olarak ifade edilir. d. Yaşamın amacı: Amaçlar. Kişisel büyüme. davranışın içsel olarak düzenlenmesini ve kontrol duygusunu içerir.

2004). tek ebeveynli aileler. Çünkü sağlıklı ve sağlıksız aileler hem mutluluğun öncülü hem de mutluluğun sonucu olarak karşımıza çıkmaktadır. üyeleri arasında biyolojik. Bunlara kimlik görevlerini yönlendirme. ailenin duygusal atmosferini yönetme. Günümüzde bu sosyal kurum. Aile aynı zamanda bu rollerin yerine getirildiği ve üyelerinin kendi yaşamlarını bireysel olarak da yönettikleri bir kurumdur (Minuchin. boş zaman faaliyetlerinin gerçekleştirilmesi. Aile üyelerinin anne ve babalık. Ailenin yerine getirmesi gereken bir takım görevler vardır. yaşlılık ve ölümle sona erer. 1999). işlev ailenin neden var olduğunu açıklayan bir kavramdır. Ailenin işlevleri demek. aile üyeleri arasında sınırlar ya çok katı ya da çok belirsizdir. Sağlıksız ailelerde ise. depresyon gibi psikopatolojiler de gözükür (Nazlı. Bu noktada ailenin işlevleri. 2000). Bu doğrultuda hem sağlıklı ailelerin hem sağlıksız ailelerin bir takım özellikleri bulunmaktadır. 2001). aile üyeleri birbirlerine destek olmaktadırlar. sınırları düzenleme. dini eğitim verilmesi. 1995). Bu görevlerin yanında ailenin işlevleri diye bir kavram daha bulunmaktadır.Ailenizde size en çok olumlu duygular yaşatan olaylar nelerdir? PSİKOLOJİDE AİLEDE MUTLULUKLA İLGİLİ KAVRAMLAR “Sene gibi. Hetherington ve ark.. sağlıksız ailelerde ise olumsuz duygular daha ön plandadır (Cutlar ve Radford. Bir ailenin sağlıklı olup olmadığı yukarıda ifade edilen görevleri ve işlevleri ne düzeyde yerine getirdikleriyle ilişkilidir. statü sağlanması. anne ve babalık ve çocukluk bağlamlarında mutluluk konusunun ele alınması gerekmektedir. Doğrudan ailenin mutluluğuna yönelik biligilere ve bulgulara değinilmeden önce sağlıklı ve sağlıksız aile kavramlarına değinmek gerekir. yeniden evlenen aileler ve hatta aynı cinsiyetten aileler gibi çok boyutlu bir yapı sergilemektedir. ilişki kalitesi ve ilişki doyumu gibi kavramlar kullanılarak gerçekleştirilen çalışmalar ve bu çalışmaların sonuçlarına dayalı olarak ortaya atılan müdahaleler bağlamında değerlendirilmektedir. kimin mutluluğunun ele alınacağı önemli bir soru olarak karşımıza çıkmaktadır. evlilik öncesi kurulan ilişkilerle başlar. Bir başka deyişle. karı kocalık ve evlat olma gibi çeşitli rolleri bulunmaktadır. boş zamanları birlikte paylaşmak söz konusudur ve eşler ekonomik olarak aileye katkıda bulunmaktadırlar (Terry ve Kottman. ailenin bireylerin ve toplumun yaşamına bir şeyler katması ve vermesi demektir. Bu kurum. çocuklarla ilgilenilmektedir. aile üyelerinin ihtiyaçlarını karşılamada sorunlar vardır ve madde bağımlılığı. Ailede mutluk ya da mutsuzluk ailenin sağlıklı ya da sağlıksız olmasına bağlı olarak değişmektedir. ailede görev ve sorumluluklar yerine getirilmektedir. aile yapısında meydana gelen değişimi yönetme ve ev halkının devamını sağlama gibi örnek verilebilir (Nazlı. Ailede mutluluk konusunu ele alan literatür incelendiğinde. 2006. ekonomik ihtiyaçların karşılanması. 2000). aile üyelerinin birbirlerini korumaları ve karşılıklı sevgi ortamının oluşturulması gibi boyutlarda ele alınabilir (Cutlar ve Radford. karşılıklı saygı ve değer ön plandadır. ailenin mutluluğu denildiğinde aslında hem aile sisteminin hem de her bir aile üyesinin mutluluğu akla gelmelidir (Behnke ve MacDermid. 91 . evlilik uyumu. 1993. Bu sürecin her aşaması bireylerin ve aile sisteminin mutluluğunu etkiler. Sağlıklı aile işlevlerini yerine getirdiği için hem aile sisteminde hem de aileyi oluşturan üyelerde olumlu duygular yaşatırrken. evlilik doyumu.” Honore De Balzac Aile. aile üyelerinin rolleri belirsizdir. 1999). aile üyeleri arasında olumsuz ve yetersiz bir iletişim bulunmaktadır. Bu konuda bilimsel çalışmalar yapanlara göre. çocukların eğitiminin planlanması.). Aile aynı zamanda kültürün kuşaktan kuşağa taşındığı en önemli kurumdur (Özgüven. Literatürde ailede mutluluk konusu. Herhangi bir evin içine bir bakış. 1988). keder de havaya bulaşır. duygusal. eşler arasında etkili iletişim bulunmaktadır. boşanmış aileler. yasal. mekânsal ve tarihsel bağları olan kendine özgü sosyal bir kurumdur (Bulut. Sağlıklı ailelerde çiftler uyumludur. Bu noktada hem aile sisteminin bütününde hem de karı-kocalık. o evde sevgi ya da mutsuzluğun hüküm sürdüğünü size anlatmak için yeterlidir. Sağlıklı ve Sağlıksız Aile Gerek aile üyelerinin ve gerekse aile sisteminin mutluluklarını etkileyen en önemli faktörlerden birisi de ailenin sağlıklı olup olmadığıdır.

duygularında ve düşüncelerinde zaman içersinde meydana gelen değişimlerle ilgilenir. ailenin işlevlerini yerine getirebilme düzeydir. İşte yaşamın tamamında aileyi ele alan kavram aile yaşam döngüsü kavramıdır.Kirli Yuva Bir güvercin devamlı yuva değiştiriyormuş. Yuvada zamanla gelişen koku ona dayanılmaz geliyormuş. Böylece mutsuzluk süregiden bir duygu durumu olarak aile yaşamında yer alacaktır. Yaşam döngüsü içersinde aile ve üyeleri gelişmekte. mutlu ya da mutsuz olmaktadır. Bu dönemler ve her bir dönemde bireylerin başarmaları gereken gelişim görevleri aşağıda yer almaktadır: 92 . aile üyelerinin ve ailenin varlıklarını sürdürmelerine paralel olarak yaşamın bütününde yer almaktadır. Aile yaşam döngüsü içersinde belli dönemler bulunmaktadır ve her bir dönemde ailenin ve aile üyelerinin başarması gereken gelişim görevleri vardır. senden geliyor (Pessesckian. aile üyelerinin davranışlarında. Aksi takdirde yukarıdaki hikâyede olduğu gibi bireylerin farkındalık düzeylerinin düşük olmasından ya da savunmalı davranmalarından dolayı. duygularında. Yukarıda da değinildiği gibi sağlıklı aile ile sağlıksız aile ayrımında en önemli ölçüt. Bu alt alan bireylerin davranışlarında. Belli zaman dilimleri arasında belli özellikler ortaya çıkarken belli zaman dilimlerinden sonra ise. karı kocalık ya da anne ve babalık rollerinden önce kişisel olarak sağlıklı olmaları gerekmektedir. Sağlıklı ve sağlıksız aile yapısı. bireyler var olan sorunları sürekli kendi dışında arayacaklardır. Kitabın bundan sonraki bölümünde aile yaşam döngüsü ele alınmıştır. İşte aile üyelerinin ve ailenin gelişimini ve değişimini içersinde barındıran kavram “aile yaşam döngüsü” kavramıdır. büyümekte. düşüncelerinde ve rollerinde zaman içerisinde değişikliklerin olduğunu belirtmektedirler. yaşlı ve deneyimli bir güvercinle konuşurken üzgün bir şekilde bundan şikâyet etmiş. Akıllı. Tıpkı gelişim psikolojisinde olduğu gibi aile psikolojisiyle ilgili çalışmalar yapanlar. sf. 1998. Sağlıklı ve sağlıksız aile tanımlanmasına ele alınan ölçütler nelerdir? AİLE YAŞAM DÖNGÜSÜ Psikolojide. aile yaşam döngüsünde sekiz önemli dönem vardır. Carter ve McGoldrick’e göre (1999). Aile üyelerinin bu gelişimsel görevleri başarmaları hem onların kapasitelerini geliştirirken hem de mutluluklarında önemli bir faktördür. Şikâyeti dinleyen güvercin başını birkaç defa sallamış ve şöyle demiş. “Her yuva değiştirişinde aslında hiçbirşey değiştirmiyorsun. Bireylerin. birtakım özellikler ortadan kaybolur. Seni rahatsız eden koku yuvadan değil. gelişim psikolojisi diye bir alt alan bulunmaktadır.177). sağlıklı ya da sağlıksız.

Torunlar dünyaya gelebilir. romantik yakınlıklar kuracakları kişileri seçmek ve onlarla bir ilişki geliştirmek durumundadırlar. ergenlerin özerkliklerini destekleyerek onlarla ilişki kurmak durumundadırlar. Duygusal ve bilişsel yakınlık. Fiziksel çekicilik de önemli yakınlaşma ölçütlerindendir. Bireyler yaşamlarını gözden geçirirler ve yeniden bütünlük oluşturma sürecini yaşarlar. kariyer düzenlemeleri yapmaya kendilerini hazırlamalıdırlar. Tüm bunların yanında çocuklar da akran gruplarıyla ilişkiler geliştirmeye başlarlar. hem akranlarıyla hem de akrabalarıyla ilişkilerini devam ettirmek ve okulunu bitirmek göreviyle karşı karşıyadır. Bu belirleyicilerin ne anlama geldiği de önemlidir. bakış açısı almayı. Çocuklu Aile: Çocuklu aile olma durumuna çiftler kendilerini alıştırmalıdırlar. Bu araçlara romantik yakınlığı başlatmanın belirleyicileri denilmektedir. Bireyler. Tüm bunların yanında her dönemde aile üyelerini ve ailenin bütününü mutlu ve mutsuz eden olaylar ve durumlar bulunmaktadır. Çocukların Evden Ayrıldıkları Dönem: Ergen çocuklar. diğerini düşünmeyi ve duyguları. dönemlerin özelliklerini ele almak gerekir. Çocuksuz Çift Dönemi: Birey. Evden Ayrılma Dönemi: Birey kendisini aileden farklılaştırmaya çalışır. b. EVLİLİK ÖNCESİ VE EVLİLİK DÖNEMİNDE MUTLULUK “Aşını. g. Evlilik Öncesi Dönem: Bireyler. davranışsal yakınlık. f. Bu adayla birlikte bir ömür geçirip geçirmeyeceklerinin değerlendirmesini bu süreçte gerçekleştirirler. aile hayatının temelinin atıldığı dönemlerdir. e. d. ilişki kalitesi ve evlilik uyumu kavramları bağlamında ele alınıp değerlendirilmiştir. Ergen Çocuklu Aileler: Anne ve babalar. Bu sürecin sonucunda da evlenmeye karar vermektedirler. kendilik bilgisi. ilgi duyulan kişiyle zaman geçirme. Çiftler. Çiftler için hem kendi aileleriyle hem de eşlerin aileleriyle ilişkiler kurmak ve aile olarak çevre ile ilişkileri geliştirmek önemli görevlerdendir. Annelik ve babalık rollerine uyum sağlama görevini yerine getirmelidirler. 93 . Her iki dönemde mutluluğun nasıl olduğuna ilişkin değerlendirmelere geçmeden önce. Birinci aşamada bireyler. c. Büyük anne ve baba rollerine kendilerini alıştırırlar.a. kendilerine uygun bir eş adayı seçerler. mevcut adaylarla etkileşime girerler. Evlilik öncesi dönemde bireyler. davranışsal yakınlık. genç yetişkin olarak evden ayrılırlar. işini ve eşini bil” Evlilik öncesi ve çocuksuz dönemler. eşi ile birlikte yaşama becerileri geliştirmek durumundadır. h. Çiftler yeni duruma kendilerini alıştırırlar. Deneyimlerini yeni kuşaklara aktarmaktadırlar. kişilik özelliklerine ve değerlere bireylere yönelirler. Kendilik algısı. aile yaşam döngüsünde yer alan gelişim görevlerini başarıyla atlattıklarında hem başa çıkma becerileri kazanırlar hem de gelişimsel açıdan bir üst düzeye çıkarlar. Anne ve babasıyla yetişkin-yetişkin ilişkilerini geliştirmeye ve sürdürmeye çalışır. Büyük annelerle ve babalarla ilişkilerin geliştirilmesi bir diğer görevdir. Bu aşamada bireyler kendileriyle benzer ilgilere. bilişsel ve duygusal yakınlık ve romantik sözelleştirme önemli belirleyicilerdendir. Yaşlılık Dönemi: Ölüme hazırlık dönemidir. Yaşanan ilişkinin sevgili ilişkisi niteliğini kazanması için bireyler çeşitli araçları kullanırlar. Bireylerin kendilerine uygun eşleri seçmeleri dört önemli aşamada gerçekleşir. Bu dönemdeki bir takım davranışlar. Bundan sonraki bölümde çocuksuz dönem ile yaşlılık dönemi ve bu dönemler arasında kalan dönemlerde ailenin mutluluğunu etkileyen faktörler ilişki doyumu. Çekirdek ailelerindeki ebeveynlerin kayıplarıyla başa çıkmak durumundadırlar. Kişi. Çekirdek ailelerindeki ebeveynlerinin bakım sorumluluklarını almaktadırlar. Aynı zamanda kişi kariyerinin gerektirdiği görevleri de yapmak durumundadır. Fiziksel çöküşle ve eşin ya da akranların kayıplarıyla başa çıkmak durumundadırlar. bu dönemde eğitim açısından lise dönemini yaşamaktadır. Evden Ayrılma Öncesi Dönem: Birey. düşünceler ve duygular ailenin ilerleyen sürecini etkilemektedir. kişinin telefon numarasını alma gibi davranışsal öğeleri. Birey yakın ilişkiler geliştirmek durumundadır.

Sanford. Bireyler bu belirleyicileri kullanarak kendileri için uygun adaylarla romantik ilişkilere yönelirler. 1997). kişinin yakın ilişkisinden doyum alması ya da mutlu olması anlamına gelmektedir (Hendrick. romantik sözelleştirme ise şiir yazmak. Yapılan çalışmalarda bireylerin en önemli özelliğinin uyum olduğu ortaya konmuştur. çatışmalarının az olması ve ilişkilerinde derinliğin olması anlamına gelmektedir. İlişki kalitesi. 2001). bu süreç mutluluk literatüründe yaşam olayları kapsamında değerlendirilmektedir. Benzer şekilde Fowers ve Olson’a (1986) göre de evlilik. 2001). Sarason. Bireyler bu karşılaştırmaların sonucuna göre ya ilişkilerine devam ederler ya da ilişkilerini sonlandırırlar. iş birlikçi çatışma çözme yöntemlerini kullanmaları. kurallarını ve rollerini bütünleştirerek yaşamlarına devam ederler (Buss ve ark. 2007. Aldıkları evlilik kararıyla geleneklerini. çekicilik ve akıllılık gibi kişisel yeterliliklere ilişkin değerlendirmeleri. evlilik ve aileyi ilgilendiren konularda fikir birliği yapabilen ve sorunlarını olumlu bir şekilde çözebilen çiftlerin evlilikleri uyumlu bir evlilik olarak tanımlanmaktadır. Eşlerin birbirlerine sevgi dolu davranışlar sergilemeleri. Evlilik döneminde bireyler. 2005). Dördüncü aşamada ise bireyler yaşamlarını birlikte geçirip geçirmeyeceklerine ilişkin bir karar verme durumundadırlar. Sarason. Çiftler bu dönemde idealize etmeden birbirlerinin zayıf ve güçlü yanlarının neler olduğunu keşfederler. karı kocalık rolleri açısından kendilerini değerlendirirler. 2001). evliliklerinin ne kadar önemli olduğunu ve çiftlerin birbirlerine ne oranda güvendiklerini ifade eden kavrama ne ad verilir? Evliliğe Uyum ve Mutluluk Evlilik sürecine bakıldığında. kişinin evliliğine yönelik duyguları. yaşam olaylarının bireylerin mutlulukları üzerindeki etkisi incelenmiştir. & Solky-Butzel. bireylerin benliklerini bütünleştirdikleri. dürüstlüğü. Karşılıklı duygudaşlık ile ilişkiyi sürdürebilecek güçlerinin olup olmadığını değerlendirmeye başlarlar. değerlerini. Birbiri ile etkileşen. kadının çalışma hayatında yer alması ve cinsellik gibi boyutlar da çiftlerin mutluluklarını etkilemektedir. Bu kavramlardan ilki ilişki doyumudur. Aşağıda bu faktörlere değinilmiştir. Psikolojide. eşler arasında uyumun olmasıdır. duygu ve düşüncelerini ifade edebilmeleri durumunda evlilikten aldıkları doyumları da yükselmektedir (King. Psikoloji literatüründe evlilik ilişkilerinde ele alınan üç önemli kavram vardır. 2002). adalet ve eşitlik ilkelerini göz önünde bulundurmaları. Üçüncü aşamada bireyler. Evlilikte eşler arası uyumu artırıcı faktörlerin yanında evliliğe uyum. bireylerin ilişkilerinde birbirlerine destek olmaları. 1988). İkinci aşamada bireyler kendilerini açarak benzer özellikler açısından karşılaştırma yaparlar. Aile ise bir grup ya da örgüt olarak tanımlanmaktadır (Özgüven. Evli çiftlerin. Evlilikte mutluluk kavramı o kadar önemlidir ki bazı bilim adamları evliliği tanımlamada mutluluğu önemli bir ölçüt olarak kullanmaktadırlar. İlişkide yaşanan problemler karşısında çiftlerin problemlerin çözümüne olan katkıları sosyal destek anlamına gelirken. problemleri üzerinde konuşmaları ve problemlerini çözmeye çalışmaları. başkalarının duygularına ve düşüncelerine saygılı olmayı ifade etmektedir (Eryılmaz ve Atak. kendilik bilgisi. çiftler için evliliklerinin ne kadar önemli olduğu ve çiftlerin birbirlerine ne oranda güvendikleri de derinlik anlamına gelmektedir (Pierce. Evlilik Süreci ve Mutluluk Geleneksel anlamda evlilik bir erkek ve kadın arasında toplum tarafından onaylanmış bir ilişki olarak ele alınmaktadır (Kottak. bireylerin ilişkilerinde sürekli tartışmaların olması ve anlaşmazlıkların yaşanması çatışmayı belirtirken. 94 . İlişki doyumu. 1993. öncelikle çocuksuz çift olma durumunu yaşamaktadırlar. 2009). İnsanların pek çoğunun evlenme nedenlerinden birisi de mutluluk olmaktır. kişiliklerini geliştirdikleri ve mutlu oldukları önemli bir kurumdur. Bu dönem uzun süreli olarak evliliği devam ettirme kararını almada anahtar bir role sahiptir (Savage-Scharff ve Bagini. İlişki doyumunun evlilikteki anlamsı ise. 2003). bakış açısı ve algısıdır (Kirby. bireylerin mutlu olmalarını sağlayan ve kişiliklerinin gelişimsini etkileyen önemli bir sosyal olaydır.kendilik algısı sempatiklik.. anlamlı sözler söylemek gibi faktörleri. Örneğin Glenn’e (1991) göre evlilik. Evlilikte mutluluğun gerçekleşmesi için en önemli koşullardan birisi.

Biraz sonra. 1978). Bu durumun nedeni evliliğin zaman içerisinde sıradanlaşması olabilir. bireyler için önemli yaşam olaylarından biridir. evli bireylerin bekâr. (Pesesschkian. kocam için güzelleşme isteğim yok. fakat zamanla olaylara ve koşullara alışırlar ve yeni koşullar bireyleri artık etkilemez hale gelir. 1996).. depresyon ve pes etmişlikle yaklaşır.İnsanlar başlangıçta yeni koşullara ve olaylara tepki gösterirler. 43 yaşındaki bir bayan hasta ile aramda şu konuşma geçmişti. üç ay sonra eski düzeye geri dönüldüğü sonucuna varılmıştır (Suh. “Her gün birbirimiz için birazcık daha bir şeyler yapabilseydik. Georgellis ve Deiner. 1998. bu evliliğimiz için su olurdu” dedikten sonra uzun bir süre orada oturdu ve düşündü. evliliğindeki tek düzelikten ve ayrıca yaratıcılık ve istek açısından kendi eksikliklerinden yakınıyordu. Öte yandan evli bireylerin mutluluklarının evliliğin ilerleyen yıllarında nasıl bir seyir gösterdiği de önemli bir sorudur. Bu arada gübre ekleyebilirim. kaybetmeye başlar. Hasta. Örneğin. sf. Daha sonra şöyle söyledi: “Aslında kendimi de çok ihmal ettim. Karşı tarafa söylenecek bir şey yoktur. Yukarıdaki bilgiler ışığında evlilik. Çiçekleri seviyordu ve bu soru üzerine ciddi ciddi düşündü. Kadının. 2005). çiçek örneğini evliliğine transfer etmeye başlamıştı. Tekdüzelik günlük yaşantılarına girer ve bu tekdüzelik hemen her şeyin. 2003). zamanla ortalama insanın mutluluk düzeyinden farklılaşmadığı görülmüştür (Brickman. çiçeklere gösterdiği duyarlı. Coates ve Bulman. sevgi dolu ilgi ile evliliğine gösterdiği sevgisizlik arasındaki farkı anladığını gördüm. 2003). Bireyler. 1989. Deiner ve Fujita. 123-125). bu açıklamaları destekler niteliktedir. Benzer durumda olan. Aşağıda bu durumu anlatan bir terapist-danışan öyküsü bulunmaktadır. ne yapacağını sordum. “Altı ay veya bir sene sonra saksıyı değiştirir. Ve yeterli ışık alabilmesi için pencere kenarına koyarım” diye devam etti. 95 . çoktan solar ve kururdu” dedi. olumlu ve olumsuz olma biçimlerine göre bireylerde düşük ya da yüksek düzeyde mutluluğa neden olabilir. Hastaya küpe çiçeği gibi güzel bir saksı çiçeğine sahip olsa. Bu doğrultuda olaylar. olumlu koşullara uyum sağladıkları için mutlulukları da uzun sürmemektedir. Evlilik Çiçek Gibidir Evlilikten yorulan kimseler sık sık terapötik yardım arar. Terapist: Bu çiçeğe nasıl bakarsın? Hasta soru ile evliliği arasında nasıl bir ilişki olduğunu anlamamış olmanın şaşkınlığı içinde başını salladı ve “Eğer öyle bir çiçeğim olsaydı. Literatürde gerçekleştirilen çalışmalar. “Eğer evliliğim çiçek olsaydı. Açıkçası. Bu noktada hastayı durdurdum ve sordum: “Peki. Eşler çoğunlukla bu duruma umutsuzluk. Kabul etmeliyim ki bir süredir ne yeni bir elbise ne yeni bir saç modeli ne de makyaj ilgimi çekiyor. cinselliğin ve içten konuşmanın sıradanlaşmasına neden olur. Oysa böyle bir şey evliliğimiz için gübre olurdu”. belki birbirimize hoşa gidecek sözler söyleseydik veya en azından birbirimizin başarılarını kabul etseydik. Hasta iletişim eksikliğinden. Yapılan çalışmalara göre evliliğin ilk yıllarında bireylerin evlilikten aldıkları doyumun yüksek olduğu fakat insanın uyum sağlama özelliğinden dolayı bu etkinin zamanla azaldığı sonucuna varılmıştır (Lucas ve ark. İlişkinin sorunlu olma olgusuna dayanarak iki insanın gerçekten birbirine uymadıkları sonucuna varılır. düzenli olarak sulardım” dedi. Bu düşünceyle. dul ve boşanmış olanlara oranla daha mutlu olduklarını ortaya koymuştur (DePaulo ve Morris. Yapılan çalışmalar. hatta sevecenliğin. Kişi ne kadar çok ilişki isterse istesin sadece içsel yalnızlık ve boşlukla karşılaşır. evliliğin için ne yapıyorsun?” Sorum kadını görünür şekilde irkiltti. yeni toprak koyarım. olumsuz koşullara da uyum sağladıkları için düşük düzeydeki mutlulukları da uzun sürmemektedir (Heady ve Wearing. fakat zamanla oluşturduğu etki gücünü. Benzer şekilde. Clark. Benzer şekilde yeni bir işe sahip olmak ve işinde yükselmek gibi yaşam olaylarının bireylerin mutluluklarını en fazla üç ay etkilediği. lotodan çok yüksek düzeyde para kazananların ya da omurilik felci yaşayanların mutluluk düzeylerinin. Lucas. Aynı şey büyük olasılıkla eşim için de doğru.

1991). yetişkin sorumluluğundan uzak hayallerin ve düşüncelerin sınırlanmadığı oyun tadında yaşanan bir dönemdir. İhtiyaçların doyurulması bireylerin yaşama uyumlarını kolaylaştırırken aynı zamanda bireylerin mutlu olmalarının en önemli nedenlerindendir. Artan bu sorumluluklarda bireylerin evlilikten aldıkları doyumları olumsuz yönde etkilemektedir. Çocuğun kontrol ihtiyacına yanıt vermek. Bu dönem hem mutluluk hem de mutsuzluk için kritik öneme sahiptir. kardeş ilişkileri. 2004). temizliğini yapmak. Çünkü çocukluk dönemindeki deneyimler yaşamın sonraki dönemlerine de damgasını vurmaktadır. Tüm bunların yanında cinsel aktivitede azalmanın olması da bireylerin cinsel açıdan mutluluklarını etkileyen önemli faktörlerdendir. Bu noktada anne ve babaların çocukların güvenlik. Bazı kadınlar birden fazla sorumluluğu kaldırabilme gücüne sahip iken bazıları bu sorumluluğun altında ezilebilmektedir. 2003).. 2010). Öte yandan erkeklerde erken boşalma. Çocuğun bakım ihtiyaçlarının karşılanması bir diğer ihtiyaçtır. Evlilikte Cinsellik ve Mutluluk Aile bireylerin pek çok ihtiyaçlarının karşılandığı kurumlardan birisidir. 1993). annelik ve babalık rolleri aracılığıyla çocukların bir takım ihtiyaçları doyuma ulaştırılmaktadır. kontrol ve bilişsel açıdan uyarılma olmak üzere dört önemli ihtiyaçlarına yanıt vermeleri gerekmektedir (Cleaver. Bilişsel ihtiyaçların 96 . onu beslemek. Eğer anne ve babalar bu ihtiyacın karşılanması konusunda yetersiz olurlarsa bu durumda çocuklar yaralanmalı kazalarla ve istismar durumuyla karşı karşıya kalmaktadır. küçük çocukların varlığı. Sanayileşme ve demokratikleşme ile birlikte geleneksel kadın ve erkek rollerinde de değişiklikler ortaya çıkmıştır. Doğru zamanda ve karşılıklı anlayış içersinde. Bu bölümde küçük çocuğu olan ailede mutluluk konusu. Bu durum evlilik sürecinde yaşanan mutluluğu etkilemiştir (Gomez ve ark. Küçük çocuklu aileler için düşünüldüğünde. KÜÇÜK ÇOCUKLU AİLEDE MUTLULUK Çocukluk. iktidarsızlık. ona duygusal destek vermek ve onunla güven temelinde ilişkiler kurmak anlamına gelmektedir. Özellikle cinsellik ve cinsel doyum ailede karı kocalık boyutunda ele alınmaktadır. sağlık sorunları ve evliliğin süresi gibi faktörler eşlerin cinsel aktivitede bulunmalarını etkileyen önemli etkenler olarak bulunmuştur (Donnelly. mantığın uykusudur ( J J Rousseau ) Çocukluk. sosyal destek ve boşanma bağlamında ele alınıp değerlendirilmiştir. Walker ve Meadows.Evli Kadının Çalışması ve Mutluluk Geleneksel açıdan bakıldığında kadınlar aile yaşamı içerisinde bakım sunucu rolünü üstlenirken. çocuklara beklentilerini ifade etmek. Anne ve babaların düzenli bir şekilde çocuklarla oynamaları ve onlarla konuşmaları. çocuğun tehlikelerden ve kazalardan korunması demektir. kadınlarda ise orgazm bozukluğu ve ağrılı cinsel ilişki gibi cinsel işlev bozukluklarının olması çiftlerin cinsel açıdan mutluluklarını etkileyen önemli faktörlerdendir (Huston ve Vangelesti. Bu süreçte anne ve babalar kendilerinden beklenen rolleri gerçekleştirerek doyuma ulaşırlarken. Tüm bunların yanında kadınların çalışma yaşamlarında yer almaları onların ev işlerinden ve sorumluluklardan uzaklaşmalarına da neden olabilmektedir. çocuk gelişimi. Çocuk Gelişimi Bağlamında Mutluluk Her gelişim döneminde olduğu gibi çocukluk döneminde de bireylerin bir takım ihtiyaçları bulunmaktadır. erkekler ise aileyi koruyucu rolünü üstlenmektedir. bakım. ödül ya da ceza aracılığı ile onların toplumsallaşmalarını sağlamak demektir. çocuğa kurallar ve sınırlar koymak. içinde sevgiyi ve saygıyı barındıran cinsel ilişkiler bireyler için önemli mutluluk kaynağı olabilmektedir. Çocuğun güvelik ihtiyacının karşılanması. Üçüncü ihtiyaç kontroldür. Literatürde yaşın ilerlemesi. Çocuğa bakım sunmak. Kadınlar da erkekler gibi çalışma hayatına atılmışlardır. çocuklar da ihtiyaçlarını doyurarak mutlu olmaktadırlar. Bu durumun bir sonucu olarak da bu bireylerin evlilikten almış oldukları doyum düzeyleri yükselmektedir (Kielcolt. çocukların bilişsel ihtiyaçlarını doyurmaları anlamına gelmektedir. genel olarak anne ve baba ilişkisi. Eğer çocuğun kontrol ihtiyacı karşılanmazsa bu durumda uyum problemleri ortaya çıkmaktadır.

Özsaygıları düşüktür. İlişkilerde çekingen davranırlar. Bu durumun bir sonucu olarak da yakın ilişkilerde mutluluğu yakalayacaklardır. Bu iki önemli boyutun çok yoğun ya da çok az ortaya 97 . Bu nedenle düşük özsaygıları vardır. Kayıtsız bağlanmaya sahip bireyler kendilerini olumlu başkalarını ise olumsuz değerlendirirler. saplantılı ve korkulu olmak üzere dört bağlanma şeklini tanımlamışlardır. Böylece güvenli bağlanan bireyler. Sonuç olarak çocukların yetişkinlikte sağlıklı kişilerarası ilişki örüntüleri gerçekleştirmeleri için onların anne ve babalarıyla güvenli bir bağlanma gerçekleştirmiş olmaları gerekmektedir. kendi güvensizliklerini diğer ilişkilerine de yansıtırlar. İlişki kurma konusunda cesaretlendirilmeye ihtiyaçları vardır. Duygusal olarak başkalarına bağımlıdırlar. bir ilişkide kendilerini güvende hissederler. Eşlerinden ilişkide güvenin olduğunu duymak isterler. kaygılı. Bunu bilmek hem ilişki düzeyinde hem de nense anlamıyla dünya ile temas kurmada anahtar role sahiptir. insanlara güvenmezler. Kişilerarası ilişkilerinde soğuk ve mesafelidirler. Bu bireylerin kendilerini değerli görmelerinin koşulu başkalarının onları olumlu değerlendirmeleridir. Tablo 5. Bu düşünce onlarda süreklilik algısı oluşturacaktır. Başkalarını da değerli ve önemli olarak görürler. Duncan ve Lucey 2003). İlişkide karşılıklı duygu ve düşüncelerin paylaşımını yaşarlar. insanlarla ilişki kurarak karşılıklı saygı ve sevgi anlayışıyla hem kişisel ihtiyaçlarına hem de karşılarındaki bireylerin ihtiyaçlarına yanıt vermiş olacaklardır. Saplantılı bağlananlar. kendilerini önemsiz ve başkalarını önemli olarak görmektedirler. Psikolojide bu güven anlayışını oluşturan temel faktörün. kaçınmacı bağlanma ya da bağlanmama boyutlarında da ilişkiler yaşayabilirler (Cassidy ve Shaver. Güvenli bağlananlar. Başkalarına güvenmezler. Bu etkiyi ortaya koymak için Bartholomew ve Horowitz (1991) yetişkinlikte gözüken güvenli. Çocuklar güvenli bağlanmanın dışında kaygılı. Eğer anne ve babalar çocukların ihtiyaçlarına duyarlı olup onların ihtiyaçlarını karşılarlarsa bu durumda çocuklar dünyanın ve etraflarında bulundukları insanların güvenilir olduğunu düşüneceklerdir. Korkulu bağlananlar. İlişki kurmaya yönelik motivasyonları olmasına rağmen reddedilme kaygısıyla ilişki kurmaktan kaçınırlar. Daha çok olumsuz duygulara odaklanırlar. Çocukların bakıcılarıyla gerçekleştirmiş oldukları bağlanma örüntüleri. Birlikte zaman geçirmelerine rağmen kendilerini bağımsız bireyler olarak da görürler.1: Bartholomew ve Horowitz’in Bağlanma Modeli Bağlanma Şekilleri Güvenli Bağlanma Yetişkin Yaşamına Etkileri Güvenli bağlananlarda kendilerine ilişkin olarak olumlu değerlendirme söz konusudur. Başkalarıyla olan ilişkilerinde kabul edici davranışlar sergilerler. Olumsuz duygulara odaklanırlar. 1999). Korkulu bağlanma stiline sahip bireyler kendilerini ve başkalarını olumsuz değerlendirirler. onların yetişkinlikte kuracakları ilişkilerin şeklini ve niteliğini de etkilemektedir. Kayıtsız bağlananlar. Başkalarına yakın olmaktan korkarlar. Aşağıdaki tabloda bağlanma şekillerine göre ortaya konan davranış ve düşünce örüntüleri yer almaktadır. Yukarıda ele alınan ihtiyaçların yanında çocukların özellikle bebeklerin dünyanın ve etrafındaki bireylerin güvenilir olup olmadıklarını bilmeye ihtiyaçları vardır. Birbirlerine özne gösterirler. Literatür incelendiğinde aile içersinde ana-babaların çocuklara karşı kontrol ve kabul olmak üzere iki önemli boyutta davrandıkları görülmektedir. çocuğun bakım sunanlarla kurmuş olduğu ilişkilerini niteliği olduğu belirtilmektektedir. Kayıtsız bağlananlar kaygılıdırlar ve kaçınmacı ilişki örüntüsü sergilerler. kimsenin kendilerine yaklaşmalarına izin vermezler. Saplantılı Bağlanma Kayıtsız Bağlanma Korkulu Bağlanma Çocukların gelişimsel açıdan mutluluklarını etkileyen bir diğer faktör ise ana-baba tutumlarıdır.karşılanmaması durumunda çocuklarda gelişimsel açıdan gerilikler oluşmaktadır (Reder. Kendilerine aşırı güvenlerinin yanında başkalarına güvenmeme durumları söz konusudur. Sürekli ilişkide güvende olup olmadıklarına ilişkin değerlendirmelerde bulunurlar. Saplantılı bağlananlar. İşte bu süreci ifade eden kavram güvenli bağlanmadır.

Tablo 5. Çocuklar akran grupları aracılığı ile hem kendi ihtiyaç ve beklentilerini hem de arkadaşlarının ihtiyaç ve beklentilerini göz önünde bulundurarak uyumlu bir şekilde ilişki sürdürmeyi. Çok düşük düzeyde kabul ya çok yüksek düzeyde kontrol vardır. Anne ve babalar ile çocuklar arasında kurulan ilişkilerin çocukların ruh sağlıkları üzerinde çok önemli etkileri bulunmaktadır. çok çocuklu aileler. tek çocuklu aileler. Campel ve Foster. özellikleri ve çocuğun gelişimi üzerindeki etkileri aşağıdaki tabloda yer almaktadır. Akran grupları çocukların toplumsal gelişimlerine sundukları sosyal destekle. Çocuk sahibi olmak beraberinde yeni rolleri ve sorumlulukları getirmektedir. Anne ve baba ile çocuklar arasında olumlu ilişkilerin olması kardeşler arasında da olumlu ilişkilerin oluşmasına neden olmaktadır. Demokratik tutumlarla çocuk yetiştirmenin mutluluğu sağlayıcı bir özelliğinin olduğu görülmektedir. 2003). Otoriter İzin Verici İlgisiz Tablo-3 incelendiğinde anne ve babaların çocuklarına yönelik tutumları. 2004). Sıcaklık ve kabul var fakat kontrol yok. problemleri kendilerine ve başkalarına zarar vermeden çözmeyi öğrenmektedirler (Dunn. onların kişilik yapılarını ve benlik algılarını ve kişilerarası ilişki tarzlarını belirleyici bir etkiye sahiptir. Çocukların bir akran grubunun üyesi olmaları onların gelişimleri için çok önemlidir. Anne-Baba İle Çocuk İlişkisinin Kardeş İlişkilerine Yansımaları ve Mutluluk Günümüz aile yapısına bakıldığında. Genel Olarak Anne-Baba İle Çocuk İlişkisinde Mutluluk Bir aileye yeni bir üye olarak çocuğun katılması ailenin yapısını etkilemektedir. Bir başka açıdan bakıldığında anne ve baba ile çocuk arasındaki ilişkide sıcaklık çok az ise ve çatışma çok yüksek düzeyde ise bu durumda çocuklar. Çocuklar her şeyi aile içinde öğrenmezler. üvey evlatlı aileler gibi pek çok aile tipi görülmektedir. İlgisiz tutumla yetişen çocuklar dürtülerini kontrol etmekte sorun yaşarlar. Bu bağlamda çocukların kardeşleriyle olan ilişkileri de onlar için önemli mutluluk kaynaklarındandır.konmasına bağlı olarak dört önemli ana-baba tutumu ortaya çıkmaktadır (Brown. Yaşanan bu güçlükler de bireylerin evlilikten aldıkları doyumları etkilemektedir. İzin verici tutumla yetişen çocuklar dürtülerini kontrol etmekte sorun yaşarlar.2: Ana-Baba Tutumları Tutum Demokratik İçeriği Ana-baba çocuğa Sıcaklık sunar. Kontrolü gerektiğinde kullanır. Çocuğun Üzerindeki Etkileri Çocuk. 2006). Ana-baba tutumlarının isimleri. Bu tutumla itaatkâr bireyler yetiştir. Utangaç ve çekingen çocuklar ortaya çıkar. ailenin işlevselliğine olumlu katkılar sunmaktadır (Amato ve Afifi. Hem yeni deneyimler edinmenin hem de aileden öğrenilenleri test etmenin önemli bir aracı olarak akran grupları çocuğun yaşamında önemli bir yer tutar. Bu deneyimler geliştirici özelliğinden dolayı çocukları mutlu etmektedirler. Bu durumun bir sonucu olarak çocuklar daha az stres belirtisi sergilemekte. 2004). Öte yandan anne ve babaların çocuklarıyla 98 . Örneğin anne ve babalar ile çocukları arasında sevgi ve şefkatin yüksek düzeyde. Anne ve baba ile çocuk arasında gerçekleşen ilişkinin kalitesi çocukların mutluluklarında belirleyici olan en önemli faktördür (Twenge. Aşırı bir şekilde kontrol ile sıcaklık ve kabul sunulur. Saldırganca tutumlara sahiptirler. Anne ve babaların hem genetik olarak hem de toplumsallaşma süreci açısından çocukların yaşamlarındaki etkileri son derece önemlidir. bu tutum sayesinde problem çözme becerileri edinir ve akran ilişkilerinin olumlu olmasın katkı sağlar. model olma aracılığı ile yardımcı olmaktadırlar. Bu nedenle disiplin de yoksun bir aile ortamı var. 2004). Bazı anne ve babalar bu sorumlulukları ve rolleri kaldırabilecek güçte iken bazıları ise bu sorumlulukları kaldırmakta güçlük yaşamaktadır. çatışmanın ise düşük düzeyde olması durumunda çocukların özsaygı düzeyleri yükselmektedir. yetişkin olduklarında daha mutsuz bireyler olmaktadırlar ve yaşamlarından doyum almamaktadırlar (Nickerson ve Nagle.

düşünce ve davranışlar bir sistemden diğer sisteme yayılmaktadır. somut yardım. Sağlıksız boşanma sürecinde çocuklar bu kaynakları kaybetmektedirler. 1983). çocuklar için önemli sosyal destek kaynaklarındandır. Yapılan çalışmalar eşler ve arkadaşlar tarafından özürlü çocuklara sunulan sosyal destek oranına bağlı olarak ailenin olumlu işlevsellik gösterdiğini belirtmektedir (Snowden. Özellikle babalar ile çocuklar arasında mesafe ortaya çıkmaktadır (Amato ve Booth. sevgi ve saygı gibi pek çok çeşidi bulunmaktadır. Boşanma Bağlamında Mutluluk Boşanma. Bu süreç. Bu nedenle de mutsuz olmaktadırlar. 1994). sevgi. bilgisel. paylaşım. öneri ya da somut bir yardımdır (Gottlieb. Bu durumun tam zıddı olarak da anne ve babalar evlilik ilişkilerinde uyumsuzluklar yaşadıklarında. balıklar gibi yüzmesini öğrendik. Bir toplumsal kurum olarak aile. Bu durumun nedeni boşanma sürecinde çocukların yaşamış oldukları kayıplarıdır. aile sisteminin her bir parçası birbiri ile ilişkilidir. 1997). Küçük çocuklu ailelerde. Coldwell ve Dunn. Sosyal destek. olumlu toplumsal etkileşim.” Tolstoy Ergenlik kimi zaman aşk. Cameron ve Dunham. bireylere toplumsal çevre tarafından sunulan ve alıcıyı duygusal ve davranışsal açıdan olumlu etkileyen sözel olan ya da olmayan bilgi. evlilik akdinin sona ermesidir. bireylerin toplumla bütünleşmelerini sağlayarak ve bireyleri strese neden olan faktörlerden uzaklaştırarak bireylerin mutluluklarına olumlu katkılar sunmaktadır. Evli ailelerin çocuklarına göre boşanmış ailelerin çocuklarının anne ve babalarıyla kurmuş oldukları ilişkinin kalitesi daha olumsuz olmaktadır. Bu iki yönde gelgitlerin olduğu ergenlik döneminde 99 . ilişkilerin olumsuz olduğu ya da tıkandığında yaşanmaktadır. anne ve babalarıyla olan ilişkilerinin kalitelerini etkilemektedir. merak ve yetenekleri keşfetme gibi olumlu deneyimleri kimi zaman ise riski. Çocukların anne ve babalara oranla başa çıkma becerileri fazla gelişmemiştir. Bu nedenle aile sistemindeki duygu. kaygıyı ve hüznü içinde barındıran bir dönemdir. aile ilişkilerinde çocuklar anne ve babalarının kişisel ve maddesel kaynaklarını kullanarak gelişimlerini sürdürmektedirler. ama bu arada çok basit bir sanatı unuttuk: Kardeşler olarak yaşamayı” Martin Luther King Sosyal Destek Bağlamında Mutluluk Psikolojide ailelerin çocuklarına katkılarını ifade eden önemli kavramlardan birisi de sosyal destektir. çocukları için anne ve babanın karşılamları gereken temel ihtiyaçlar nelerdir? ERGEN ÇOCUĞU OLAN AİLEDE MUTLULUK “Bütün mutlu aileler birbirlerine benzerler. Özellikle özürlü çocuklara sahip ailelerde sosyal destek çok daha önemli bir faktör olarak karşımıza çıkmaktadır. “Kuşlar gibi uçmasını. 1988). maddi destek ve sorunları çözme gibi faktörler görülmektedir. anne ve babaların evlilik uyumları yükseldikçe. Bu bağlamda karı koca boyutunda meydana gelen herhangi bir problem ya da durum anne ve baba ile çocuk arasındaki ilişkiyi de etkilemektedir. Sosyal destek. Dolaysıyla yaşanan bu olumsuz durumla başa çıkmada bir takım sıkıntılar ortaya çıkmakta bu da çocukların mutluluklarını. Sosyal desteğin.olan yıkıcı ve aşırı kontrolcü ilişkileri kardeşler arasında çatışmaya ve saldırganlığa neden olmaktadır (Pike. çocuklar da anne ve babalardan duygusal olarak daha fazla uzaklaşmaktadırlar. Coleman’a (1990) göre. her mutsuz ailenin ise kendine özgü bir mutsuzluğu vardır. 2005). Örneğin Erel ve Burman’a (1995) göre. Çocuklara sunulan kaynaklara bakıldığında güven. çocuklar annelerine ve babalarına duyusal açıdan yakın olmaktadırlar. Herhangi bir alt sistmede meydana gelen bir problem diğer sistemleri ve ailenin bütününü de etkiler. Aile sistemi kuramına göre (Minuchin. Boşanma sürecinin çocukların mutlulukları üzerinde olumsuz etkileri bulunmaktadır.

Ergenlik. ergenlerin ait olma ihtiyaçları karşılandığında ve ergenler kişisel önem 100 .mutluluk önemli bir konudur. müzik seçimi. Aile yapısı ve aile ortamı ergenler için önemli mutluluk nedenlerindendir. Bu dönemde yaşanan hızlı değişimler beraberinde uyum problemlerini getirebilmektedir (Steinberg 2004). problem çözme becerilerini yaşama aktarmaları. Dolaysıyla ergenlerin gelişimsel açıdan desteklenmesi ve mutlulukları anne ve baba ile kurulan ilişkilerden etkilenir (La Greca ve Harrison 2005). Literatürde aile yapısına benzer bir şekilde ele alınan bir diğer kavram da aile ortamıdır. Bireyler bu çevrede gelişimlerini sürdürürler. Ergenlikte. Sistem yaklaşımına göre. sistemin yapısal ve işlevsel birimleri vardır. Bu faktörler ergenlerin mutluluklarının korunmasında önemli etkenler olarak görünmektedir (Carr. Sistem yaklaşımı temelinde aile sisteminin yönetilmesinde ve örgütlenmesinde iletişim. Aile yapısı kavramı. zor yaşam koşullarına dayanabilmelerinin önemi üzerine oldukça çok bilimsel çalışma bulunmaktadır. Bu doğrultuda gerçekleştirilen uluslararası çalışmalar incelendiğinde önemli bilgilere ve bulgulara ulaşılır. Bu yaklaşıma göre aile sosyal bir sistemdir. çift ebeveynli aileler. Bu boyutta aşırı bir şekilde kontrolden aşırı bir şekilde hoş görüye kadar bir yönelim söz konudur (Fowler. Ergenlikte ana-babalar ergenin dağınıklığı. Bu bölümde ergen çocuğu olan ailede mutluluk konusu. 1988). 2002). Bu kişilerarası atmosferde iki önemli faktör vardır. duygusal ve toplumsal açıdan değişikliklerin yoğun bir şekilde yaşandığı bir dönemdir. olduğunda. Bu noktada aile yapısı denildiğinde. Bu çatışmalar her iki tarafın mutluluğunu etkilemektedir (Rice ve Dolgin. ergen gelişimi ve aile yapısı bağlamında ele alınıp değerlendirilmiştir. Ergenin aile sistemi içersindeki mutluluğunu ele almak için ailede ergenin mutluluğunu etkileyen bir takım kavramlar vardır. giyim tarzları vb konularda çatışmaktadırlar. 1980). Bu faktörlerden ilki duygusal ilişkidir. anne ve baba ile ergen arasındaki ilişkilerin kalitesine olumlu katkılar sunmakla birlikte ergenlerin sağlıklı birey olmalarına da katkı sunmaktadır. bireyler toplumsal açıdan yönlerini yavaş yavaş anne ve babalarından akranlara çevirmelerine rağmen onlar için anneleri ve babaları önemli sosyal destek kaynaklarındandır. boşanmış aileler. İşte ergenlerin zor yaşam koşullarına dayanabilmelerini anlatan kavramlardan biri psikolojik dayanıklılık kavramıdır. Bazı bilim adamları aile yapısı kavramını evlilik şekillerine ve aile biçimlerine dayalı olara ele almaktadır. yüksek özsaygı düzeyine sahip olmak. 2005). 2004). tek ebeveynli aileler. yetkinlik ve duygusal bağlam olmak üzere beş önemli aracın olduğu belirtilmektedir (Gülerce. Aile yapısı kavramının ele alınışı literatürde çeşitlilik göstermektedir. Anne ve babanın ergenle olumlu iletişim kurması. 1982). Duygusal ilişki boyutunda bireyleri merkeze alan tutumdan bireyleri reddeden tutuma doğru bir yönelim vardır. yaşamı kontrol edebileceğine inanmak. Öncelikle bu kavramlara açıklık getirmek gerekir. İşlev ise. ergenler kendilerini aileden soyutlanmamış hissettiklerinde. çekirdek aileler ve geniş aileler akla gelmektedir (Carlson ve Corcoran. Ergenler için güvenli bağlanma stiline sahip olmak ve demokratik ana-baba tutumuyla yetişmek psikolojik dayanıklılığı sağlayan önemli koruyucu faktörler olarak ele alınmaktadır. Özetle aile ortamında kişilerarası ilişkilerde bireyin gelişimi ile bireylerin belli amaçlar doğrultusunda kontrol edilmesi ve bu süreçte ortaya çıkan çatışmalar önemlidir (Moos ve Moos. ailenin bir sistem olarak incelenmesi boyutunda da değerlendirilmektedir. Bu bağlamda aile ergenlerin yaşama uyumlarını kolaylaştıran ve artıran önemli bir faktör olarak karşımıza çıkmaktadır. açık bir iletişim ve duygusal yakınlık. yönetim. Son zamanlarda ergenlerin. birlik. Ailenin dışında. Yapı. Bu doğrultuda aile yapısı ve aile ortamı olmak üzere iki önemli kavram aşağıda açıklanmıştır. iyi düzeyde planlama becerilerine sahip olmak ve akranlardan sosyal destek almak gibi etkenler de koruyucu faktörler bağlamında değerlendirilmektedir. 1996). Sosyal sistemde karşılıklı etkileşim ve dayanışma ile birbirine bağlanmış en az iki veya daha fazla sosyal rolden oluşur. Aile ortamı kavramı. Tüm bunların yanında ana-baba ile çocuk arasında çatışmaların yoğun bir şekilde yaşandığı dönem ergenliktir. sistemin amaçlarını içerir (Minuchin. bilişsel. Örneğin aile üyeleri arasında güven. Sistem belli bir zaman diliminde devam eden ve alt parçaları arasında sürekli etkileşimin olduğu amaç yönelimli bir birimdir. Bireylerin dünyaya gelmesi ile birlikte bireyleri bir çevre kuşatır. sistemin alt sistemleri ya da bölümleri arasındaki düzenlemelerle ve örgütlemelerle ilişkili bir kavramdır. İkinci boyut ise denetim boyutudur. 2001). bireyin aile yapısı içerisindeki kişilerarası atmosferdir (Fowler.

anlamlı yaşam amaçlarına sahip olduklarında. Yaşlılık döneminde ailenin yavaş yavaş pek çok alanda kayıpları ortaya çıkmaya başlar. yetişkin yaşamına geçmekle birlikte çekirdek ailelerinden uzaklaşarak kendilerine özgü bir yaşam kurmaktadırlar. Kunzmann. Marcus Aurelius Aile yapısı zamana bağlı olarak değişmektedir. Bireyler. Çocuklarına karşı aşırı bağlılıkları olan. 2003). Yaşlılıkta mutluluğun nasıl sağlanacağına dair çeşitli fikirler öne sürülmektedir. 2004). Bu süreçte hem ailenin hem çiftlerin mutlulukları önemlidir. Hazan ve hüzün dönemi olan yaşlılık artık kaçınılmazdır. kendisine yeterince zaman ayırmayan. çocuklarının ana-baba olmalarına uyum sağlamaları gerekmektedir. ÇOCUKLARIN EVDEN AYRILDIKLARI AİLELERDE MUTLULUK Kendini mutlu görmeyen hiçbir insan mutlu değildir. geçmiş yaşamlarının sorumluluklarını kabul ettiklerinde. çocukların evlenmesine. yaşlı bireylerin kaderiymiş gibi gözükebilir. Kurki ve Paavlianien. 2005. özsaygı düzeyleri yüksek olduğunda. eşlik rollerine. haz duyacakları uğraşılara yönelmeleri ve çalışarak kendilerinde başarı duygusunu doyurmaları yaşanan stresle ve mutsuzlukla başa çıkma yolları olarak gözükmektedir (Black ve Hill. O da yaşlı bireylerin diğer dönemlerdeki bireylere oranla olumsuz duyguları daha az yaşamalarıdır. Anne ve babalar çocukları evden ayrıldıktan sonra boşluğa düşe bilmektedirler. Fakat bu görünüş aldatıcıdır. 1989). yaşamda istediklerini elde ettiklerine inandıklarında. Tüm bunların yanında ergenlerin zor işlerin üstesinden gelmeleri konusunda desteklendiklerinde. Fiziksel ve ruhsal olarak baş gösteren hastalıklar ve buna bağlı çöküşler. Bunun için bir eş ve iş bularak kendi yollarını çizmektedirler. Yetişkinliğin ortalarında çocuksuz aile durumuna alışan anne ve babalar. aile üyeleri arasındaki ilişkiler doyum sağlayıcı olduğunda ergenlerin mutlulukları daha olumlu bir konuma gelmektedir (Park. Çiftler ilişkilerini ve yaşamlarını bu boyutta değerlendirirler. yılların geçmesiyle bir sonraki döneme gelirler. Ayrılmadan biraz zaman geçtikten sonra eşler duruma uyum sağlarlar. Ailede yetişkinlerin mutluluklarını etikileyen en önemli yetenekler hangileridir? YAŞLI AİLELERDE MUTLULUK “Yaşlanmanın yüzümüzden çok aklımızda buruşuklar maydana getireceğinden korkarım” Montagine İnsan algısı her ne kadar zamana ilişkin gerçekliği kabul etmekte zorlansa da hayat hızla akıp geçmektedir. yaşamı anlamlı bulduklarında. Bu durumun nedeni yaşlıların yetişkinlere oranla duygu düzenleme konusunda daha iyi olmalarıdır (Carstensen 1995. Bu boşluğa düşme. kendilerini oldukları 101 . toplumsal çevrenin gittikçe daralması. Bu süreçte anne ve babalar tekrar evli çiftler olarak yaşamlarına devam etmektedirler. evlilik ve kariyer durumlarını yeniden gözden geçirirler (Raup ve Myers. Rask. Bu dönemde ana-babaların. hüzünlü bir ruh hali içinde olma genellikle boş yuva sendromu olarak ifade edilir. Bu dönemde eşler. 1999). yapmış oldukları gündelik etkinliklerden haz aldıklarında. kendi ana ve babalarının kaybına. Çocukların evden ayrıldıkları aile tiplerinde yeniden karı kocalık rolleri önemli olmaktadır. ilgisi ve hobisi olmayan. bireylerin bu koşullar altında içsel ve dışsal çevre arasında denge kurmakta zorlanması yaşlılığın önemli belirtilerindendir (Baltes ve Mayer. 2000). Mutlulukla ilgili yapılan çalışmalar. Çalışmanın bundan sonraki bölümünde öncelikle uluslararası literatür sonrada ulusal literatür bağlamında bu dönemde mutluluk konusu ele alınmıştır. dışa dönük bir yapısı olmayan anne ve babaların boş yuva duygusunu daha fazla yaşadıkları sonucuna varılmıştır.duygusunu hissettiklerinde onların mutlulukları artmaktadır (Joronen ve Kurki. Bu bağlamda yaşlılar. yaşlıların bu değişimler karşısında olumlu duyguları yükseltmelerinin zor olduğunu söylese de bu dönemle ilgili sevindirici bir yan vardır. Little ve Smith. Bu belirtilere bakıldığında sanki yaşlılık sürecinde mutsuzluk. 1984). Bu dönemde anne ve babaların çocuklarla doyum sağlayıcı bir şekilde ilişkiler kurmaları.

ailesinin yanında yaşayan yaşlıların huzur evinde kalan yaşlılara oranla daha mutlu oldukları bulunmuştur (Özer. üzüntü. 2000. Yaşlılık döneminde anne ve babalar. Yaşlıların yalnızlık duygusu hissetmeleri de onların mutluluk düzeylerini olumsuz etkilemektedir. yaşlıların mutlu olmalarına yönelik bir model de geliştirilmiştir. Tüm bunların yanında kronik hasatlığı olan yaşlıların daha çok mutsuz oldukları bulunmuştur. Bu modele göre. Havighurst ve Tobin. Öte yandan yaşamlarını kontrol edeceklerine inanan yaşlıların daha mutlu oldukları sonucuna varılmıştır. Öte yandan yaşamlarını düzenleyebileceklerine ve kontrol edebileceklerine inanan yaşlıların mutluluk düzeyleri daha yüksek bulunmuştur. inkâr. Benzer şekilde huzurevinde kalan yaşlılarda özbakım güçleri yükseldikçe mutluluklarının da yükseldiği sonucuna varılmıştır (Altay ve Aydın. Yaşlanma. Bu durumda diğer eş. Yaşlıların etrafındaki insanlarla oluşturmuş olduğu sosyal ağların niteliği ve niceliği onların mutluluklarını etkilemektedir. 1995). Skinner. Ayrıca yaşlıların toplumsal açıdan temas kurdukları kişi sayısından ziyade ilişkilerin niteliği onların mutluluklarında önemli bir etkiye sahiptir. Türkiye’de yaşlılar üzerine yapılan çalışmalarda bu iki boyut etrafında toplanmaktadır. Bu dönemde yaşlının etrafında yeteri kadar insan bulunması onların ihtiyaçlarının karşılanması noktasından önemlidir. 2004). eşin kaybına alışmak ve yas sürecini yaşamak durumundadır. kaygı. Ayrıca. Yetişkinlere benzer şekilde duygusal açıdan dengesiz olan yaşlıların daha mutsuz oldukları bulunmuştur (Pinquart & Sorensen. 2007). Bu bağlamda yaşlılar ya yakın aile üyelerinin yanında ya da huzurevinde yaşamlarını sürdürmektedirler. onlara fazla sorumluluk yüklememek. benzetim ve arama. gerektiğinde onlara maddi açıdan destek olmak onların mutlulukları için önemlidir (Merz ve Consedine. yetişkinlikte önemli bir kişilik özelliği olan sorumluluk kişilik özelliğine yüksek düzeyde sahip olmak da yaşlıları mutsuz etmektedir.gibi kabul ettiklerinde ve iyimserlik eğilimleri yüksek olduğunda daha mutlu olmaktadırlar (Neugarten. duygusal açıdan dengesiz ailesiyle yaşayan yaşlılar mutsuz olarak değerlendirilmiştir. Bu dönemdeki yaşlılar. onların olumsuz yaşam olayları ile karşı karşıya bırakmamak ve onların algılanan kontrollerini yüksek düzeyde tutmak gerekmektedir (Eryılmaz ve Atak. Yaşlılıkta sağlıktaki bozulmaların yaşın ilerlemesine paralel olarak artması. Öte yandan huzurevinde kalan ve sekiz haftalık fiziksel aktivite programına katılan yaşlıların yaşam doyumlarının yükseldiği sonucuna varılmıştır (Akandere. şok. 2009). onları hastaneye götürmek ve tedavi süreçlerini takip etmek. 2011). öfke. Ayrıca yaşlı bireylerin hastalıklarıyla ilgilenmek. Yaşlılık döneminde eşlerden biri önce ölebilir. yaklaşan ölüm gerçeğine uyum sağlamak durumundadırlar. 1961). eşin kaybı gibi etkenler bireyler için farklı seçenekleri ortaya koymaktadır. Özetle ailesiyle yaşayan yaşlıları mutlu etmek için onları yalnız bırakmamak. Sonuçta ihtiyaçları karşılanan yaşlılar mutlu olmaktadırlar. 2009). yaşlılarda toplumsal açıdan destek alma noktasında bağımlılıkların oluşmasına neden olmaktadır. 2006). Büyükanne ve babanızı nasıl mutlu edersiniz? 102 . Yukarıda değinilen çalışmaların yanında. suçluluk ve kabul süreçlerini yaşayarak eşin ya da sevilen aile üyesinin kaybına tepki vermektedir (Walsh. Yapılan çalışmalara göre.

Karanlık yollardan geçerek yaptıkları uzun yolculuktan sonra başka bir odaya girmişler. Biri kaşığı kaba sokuyor ve eşine yediriyormuş. 33-35). mutlu bir mırıldanma duyulmaktaymış. . İlyas Peygamber yanındaki adama dönmüş ve şöyle söylemiş: “İşte bu da cennet!” (Pesesschkian. kitabın bu bölümündeki bilgilerin özetini içinde barındıran “Peygamber ve Uzun Kaşıklar” öyküsü konuya bir bakış açısı sunmaktadır. 1998. etrafında dev kaşıklarıyla insanlar varmış." demiş. Ağır kaşığı kazandan kaldırmak çok zormuş. yüzlerini yakıyor veya çorbayı diğerlerinin üzerine döküyormuş. bireyler için cennet ya da cehennem haline dönüşebilme ihtimalinin olduğu görülür. ortada çorba kazam. boş gözlerle bakan insanlar çorbadan paylarını almak üzere bekleşiyorlarmış. Kaşık. ateşin üstünde büyük bir çorba kazam durmaktaymış. günler ve dakikalar birbirinin aynısı imiş gibi gelse de biz bu ömrü ve ömür dakikalarını bir kez yaşıyoruz. görevlerin ve sorumlulukların uygun bir şekilde yaşama aktarılması ikinci bir ön koşuldur. Bu oda daha önceki odanın benzeriymiş. bazıları kilimlere sarınmış zengin ve yoksul insanlarla dolu büyük bir odaya girmişler. Aç insanlar. Daha sonra o odadan ayrılmışlar ve bir süre sonra arkalarındaki cehennemin bağrışlarım duymaz olmuşlar. Odanın ortasında. Bu öyküden de anlaşılacağı üzere. dengenin. aşağıda yer almaktadır. Yaşanan saatler. Bu nedenle karşılıklı saygı. "İşte bu. Süslü demir bir kapıyı geçerek bazıları mücevherlerle donanmış. demirden yapılmış büyük bir çukur bölüm. Yavaş yavaş kaynayan kazandan odaya çok güzel bir koku yayılıyormuş. kazanın etrafında itişip kakışarak çorbadan paylarını almaya çalışıyorlar. Cennet ve cehennem konularına büyük ilgi duyan ve yaşamını ona göre şekillendirmeyi amaçlamış olan adam İlyas Peygamber'e sormuş: "Cehennem nerede? Cennet nerede?" Bunları söylerken bir yandan da ona yaklaşmış. Üçüncü olarak da zamana ilişkin bireylerin algılarının gerçekçi olması gerekmektedir. yalnız sakin. kollarını. tahta bir tutacaktan oluşuyormuş. cehennem. ancak hiçbiri bunu başaramıyor muş. kavga ediyor ve açlıklarını gidermek için kullanmaları gereken kaşıklarla birbirlerine vuruyorlarmış. Peygamber ve Uzun Kaşıklar Ortodoks bir dindar İlyas Peygamber 'e gelmiş. Bu şekilde herkes kavga düğüş olmadan. çok uzun bir sap ve ucunda da küçük. hem bireysel hem de aile mutluluğu için fiziksel ve ruhsal açıdan sağlıklı olmak önemli bir ön koşul olarak gözükmektedir. Daha arsız olanlar çorba içeyim derken. Eğer kaşık bir kişi için çok ağır olursa. diğer iki kişi bunlara yardımcı oluyormuş.Özet Kitabın bu bölümündeki bilgiler incelendiğinde ailenin. Bir kişi yeteri kadar yediğinde diğerinin sırası geliyormuş. İlyas Peygamber ile birlikte gelen adam insanların kendileri kadar büyük kaşıklarını görünce çok şaşırmış. Öykü. Çorbayı her zaman iki kişi birlikte yiyorlarmış. Ayrıca kaşığın sapı çok uzun olduğu için en kuvvetli adam bile kaşığı ağzına kadar getiremiyormuş. barış içinde çorbasını yiyebilmekteymiş. fakat İlyas Peygamber cevap vermeden adamın elinden tutmuş ve onu karanlık yollardan geçirerek saraya getirmiş. aile içersinde sınırların. Kazanın etrafında ise çökük yanaklı. İlyas Peygamber yanındaki adamı kolundan tutarak. Dahası birbirlerine bağırıyor. sevgi ve güven temelinde aile ilişkilerinin olması aile sistemini ve aile içersindeki bireyleri mutlu edecek önemli bir faktördür. Fakat buradaki 103 insanlar iyi beslenmiş görünüyorlarmış. sf. Çorbaya dalan kaşık seslerinin dışında. rollerin. Öte yandan yaşamın hangi döneminde olursa olsun ailede mutluluk için. Bu bağlamda.

Yetkinlik c. Otoriter-katı kuralcı aile b. Kaygılı bağlanma c. Korkulu bağlanma d. İletişim 9. Güvenli bağlanma b. Deneyime açıklık 10. Deneyime açıklık 104 6. Duygusal dengesizlik c. Türkiye’de yaşlıların mutlulukların olumlu olarak etkleyen en önemli faktör hangisidir? a. Bireylerin aile içerisindeki mutluluklarına en çok olumlu katkı sağlayan aile tutumu hangisidir? a. Güven b. Yumuşak başlılık d. Öz yargılama 2. Kayıtsız bağlanma 4. Bakım c. Dışa dönüklük b. İletişim 8. Yetkinlik c. Yumuşak başlılık d.Kendimizi Sınayalım 1. İlgisiz ve kayıtsız aile 3. Nezaket b. Aşağıdaki kişilik özelliklerinden hangisi ailedeki yetişkin bireylerin mutluluklarını olumlu olarak etkilemektedir? a. Şüpheli bağlanma e. Aşağıdakilerden hangisi Türkiye’de ergenleri mutlu eden aile ortamıyla ilgili faktörlerdendir? a. Duygusal dengesizlik c. Umut c. Duygusal uyaran sunma 5. Yaşam doyumu c. Aşağıdaki kişilik özelliklerinden hangisi ailedeki bireylerin mutluluklarını olumsuz olarak etkilemektedir? a. Algılanan kontrol e. Olumlu duygu d. Kontrol e. Deneyime açıklık 7. İzin verici aile d. Dışa dönüklük b. Olumsuz duygu e. Öznel iyi oluş b. Aşağıdakilerden hangisi psikolojideki mutluluk kavramlarından biri değildir? a. Kontrol d. Aşağıdaki yeteneklerden hangisi ailedeki yetişkinlerin mutluluklarını etkilemektedir? a. Sorumluluk d. Dışa dönüklük b. Yumuşak başlılık e. Aşağıdakilerden hangisi Türkiye’de ergenleri mutlu eden aile yapısıyla ilgili faktörlerdendir? a. Aşağıdaki bağlanma sitilllerinden hangisi bireyleri en çok mutlu etmektedir? a. Sorumluluk e. Aşağıdaki ihityaçlardan hangisinin karşılanmaması durumunda çocuklarda dürtüsel davranma eğilimleri ortaya çıkar? a. İnanç d. Duygusal bağlam b. Adalet . Ailede birlik b. Doyum d. Kontrol e. Doyum d. Demokratik aile c. Aşırı koruyucu aile e. Duygusal dengesizlik c. Dakiklik e. Bilişsel uyaran sunma e.

a Yanıtınız yanlış ise “Ergen Çocuğu Olan Ailelerde Mutluluk” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. c Yanıtınız yanlış ise “Çocukluk Ailelerde Mutluluk” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. d Yanıtınız yanlış ise “Çocukların Evden Ayrıldığı Dönemde Ailede Mutluluk” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz.Kendimizi Sınayalım Yanıt Anahtarı 1. Sıra Sizde 2 Ailenin görevlerini getirmesidir. 10. b Yanıtınız yanlış ise “Ailede Mutluluk” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 4. 8. Sıra Sizde Yanıt Anahtarı Sıra Sizde 1 Her ailede kişisel olarak yaşananlar bu sorunun yanıtıdır. e Yanıtınız yanlış ise “Ergen Çocuğu Olan Ailelerde Mutluluk” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 7. e Yanıtınız yanlış ise “Psikolojide Mutluluk” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 5. d Yanıtınız yanlış ise “Yaşlı Ailede Mutluluk” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 9. 6. 3. 2. ve işlevlerini yerine Sıra Sizde 3 Derinlik denir Sıra Sizde 4 Küçük çocuklu ailelerde ana-babalar çocukların dört temel ihtiyacını karşılamalıdırlar: • Kontrol • Bakım • Güven • Bilişsel açıdan uyarım sunma Sıra Sizde 5 Ailede yetişkinlerin mutluluklarını etkileyen dört önemli yetenek vardır: • Zaman • Umut • Güvenirlik • Başarı Sıra Sizde 6 Ailelerde yaşlıları mutlu etmek için yapılacaklar: • Onların sağlıkları ile ilgilenmek • Gerektiğinde onlara maddi destek sunmak • Onların sorumluluklarını azaltmak • Onlara olumsuz duygular oluşturacak yaşam deneyimleri sunmamamak • Onların algılanan kontrollerini yükseltmek 105 . a Yanıtınız yanlış ise “Çocukluk Ailelerde Mutluluk” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. b Yanıtınız yanlış ise “Çocukların Evden Ayrıldığı Dönemde Ailede Mutluluk” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. b Yanıtınız yanlış ise “Ana-Baba Tutumlarının Çocukla İletişime Etkisi” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz.

M. Donnelly.J. J. 30. Malden. Journal of Marriage and Family. Amato. family. R. P. H.. ed. (2006). Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. I. (3rd. D. 36(4). Cleaver. London: Jessica Kingsley Publishers. 8. K. Coates. L. M.18. Lottery winners and accident victims: Is happiness relative. 275-282. L. Dunn.Family well-being. S. M. Sloan Work-Family Network Black. New York: Guilford Press. Shackelford. A.R. (1999). 4(5). The Berlin aging study: Aging from 70 to 100. (1993). & Booth. (1995). (2005).. DePaulo. Ankara: T. 63. C. Ruh hastalığının aile işlevlerine etkisi. 16. Feeling caught between parents: Adult children’s relations with parents and subjective well-being. R. (1984). The psychological well-being of women in their middle years. (2004).S. Assessing children’s needs and circumstances: the ımpact of the assessment framework. A. Başbakanlık Kadın ve Sosyal Hizmetler Müsteşarlığı. 108-132 .. 171– 179. Amato. (2001).Yararlanılan Kaynaklar Akandere. (2001).. The Journal of Sex Research. A test of a four category model. Journal of Marriage and the Family. M. Journal of Marriage and Family. (1999). Journal of Personality and Social Psychology. B. T. A. (2007). P. Altay. Psychology of Women Quarterly. 779-792. P. A generation at risk: Growing up in an era of family upheaval. Attachment styles among young adults. Journal of Personality and Social Psychology. B. 66. Sexually inactive marriages. 61: 226-244. The expanded family life cycle: Individual. A half century of American mate preferences. Kirkpatrick. J. & Bulman. S. The science of happiness and human strengths. Erel. A. (2004) Children’s Friendships: The beginnings of intimacy. M. UK: Cambridge University Press. s. L.. Interrelatedness of marital relations and parent-child relations: A meta-analytic review. & Burman. K. M. (1991). 106 Bulut.. (1995). & Corcoran.C. L. Handbook of attachment.. J. & Hill. D. P.. (2004).. O. Journal of Marriage & Family. 118.1-9. Huzurevinde yasayan yaşlılarda özbakım gücü ve yasam doyumu arasındaki iliksi. D. (1999). and social perspectives. Foundations of social theory. & Shaver. Family Structure and Child Well-Being: The Significance of Parental Cohabitation. Behnke. A. (1993). & Mayer. J. Hove: Brunner-Routledge Carter. Baltes. Carlson.. & Meadows. Brickman. D. Blackwell. & Aydın. (2009).. Singles in society and in science. Coleman.. W. E. & Morris. (2004) positive psychology.. Carstensen.). 151– 156. B. 57–83. and Larsen. 63. MA.. & McGoldrick. P. S. Brown. (2004). R. MA: Harvard University Press. 282-292. Bartholomew. Cassidy. T. Carr. Psychological Bulletin.. (1997). MA: Harvard University Press. A. (1978). Cambridge. 222-236. 36.. Psychological Inquiry. K. 491-503. & MacDermid. ve Horowitz. Walker. Cambridge. Evidence for a life-span theory of socioemotional selectivity. 917-927 Buss. İ. Boston: Allen & Bacon. & Afifi. 351-367. Dicle Tıp Dergisi. M. B. S. U. (1990).E. Huzurevinde kalan yaşlılarda fiziksel aktivitelerin yaşam doyum düzeylerine etkisi. Family structure and children’s behavioral and cognitive outcomes. Current Directions in Psychological Science. P. 68. Cambridge.

21-30. Booth (Ed.S. A structural analysis of dependencies.). F. (1982). 139-151. (1996). Gülerce. Fowers. Child psychology: A comtemporary viewpoint. R. Familial contribution to adolescent subjective well being. Minneapolis: National Council on Family Relations.. Clark.(2005). Kunzmann. A. Job Satisfaction and Work Family Balance in Pakistani Socio Cultural Set – Up. 49–61. D. N. M. (1991). Is age-related stability of subjective well being a paradox? Cross-sectional and longitudinal evidence from the Berlin aging study. Social support strategies. Malik. An ınvestigation of the relation between extroversion.D. Ergenlerin öznel iyi oluşları ile aile ortamları arasındaki ilişkinin incelenmesi? Aile ve Toplum Dergisi.I.H. Hetherington. Department of Educational Leadership and Counseling Department. M. 10. Relationship of family environment and personality characteristics. 50:9398.. Joronen. NY: McGrawHill Publication. K. Aile yapısı ergeni mutlu eder mi? Aile ve Toplum Dergisi. & Harrison. Friendships and romantic relationships: Do they predict social anxiety and depression? Journal of Clinical Child and Adolescent Psychology. & Smith.Eryılmaz. 403-413. neuroticism. B. C.E. In A. Aydan. Family environment and early behavioral development. W. Ercan. University of Lovislono. (1986).(1992). Kirby. Adolescent peer relations. M. Öznel iyi oluşun cinsiyet.. U. Vicotira Australia: Longman Cheshire Hendrick. 34. L. Emperically Testing the Relationship of Social Support. Emotional expression.125-133. T. D. P. A.. N. Eryılmaz. Unpublished Doctoral Dissertation. A.E. Eryılmaz. OIDA International Journal of Sustainable Development.I.D. (1980).. positive affect. (1993).J. Little. (1983). 1.L. Psychology and Aging. & Wearing. P. A. A. J. L.. İstanbul: Bogaziçi Üniversitesi Yayınları. University of Illinois.36 (4). Glenn. Ankara: Ütopya Yayınevi. V. M. Kottak. Gomez. Fujita.) Contemporary families: Looking forward. P. 12. 93-102. Parke. (2001). and negative affect. 15(3). Beverly Hills. (2005).. (6’th Ed. H. & Olson. (2011). J. (2010).. (1991). & Vangelisti. A. 38. 601-607.3. (2011a). A. B. King.E. R... Fowler. (1988).Understanding happiness: A theory of subjective well being. 24. Gauvain. Journal of Social and Personal Relationships..L. & Saif. A generic measure of relationship satisfaction. Heady.M. yaş grupları ve kişilik özellikleri açısından incelenmesi. Antropoloji: insan çeşitliliğine bir bakış.. International Journal of Nursing Practice. looking back. 2(1): 31-37. (1991). andmarital satisfaction. C. & Locke. 61. J Marriage Fam. Georgellis. Huston.. (2006). 804-810.F. 511–526. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi. S. 61 l-6 17. CA: Sage Publications. (2005).S. A study of the marital satisfaction levels of participants in a marriage Education course.. A. S. Lucas. Fowler. Journal of Marital and Family Therapy.H. T. & 107 . Khan. ambivalence over expression. Psychological Reports. (2000). La Greca. 11. Journal of Clinical Psychology. Türkiye’de ailelerin psikolojik örüntüleri.O. Socioemotional behavior and satisfaction in marital relationships: A longitudinal study. C. 47. 22. Quantitative research on marital quality in the 1980s: A critical review. Journal of Personality and Social Psychology. A. Melboune. Master’s Thesis. B. Monnoe. (2010). Gottlieb.& Kurki. Predicting marital success with PREPARE: A predictive validity study. Y. 721-733. Basım.

S. Attach Hum Dev 11:203– 221 Myers. & Nagle. B. J.. (2008). Assessing the quality of personal relationships. Journal of Social & Personal Relationships. Rice. Social Network. California. Studies in the assessment of parenting.(6). E. C.. 591 (1): 25-39. Özgüven. M. (1989). Boston: Allyn & Bacon. J.).(2009). F.B. P. H & Moos.A.129-138. (2004). S. 339–356. Aile danışmanlığı. & Myers. Journals of Gerontology. (1989). 239–249. & Tobin. M. In A.Oxford:Clarendon Press. 14.. R.. 187-224. 15( 2). A. Reexamining adaptation and set point model of happiness: reactions to changes in marital status. 78(3). & Bagini.D. Ankara: PDREM Yayınları.&Paavilainen. Gurman & N. Neugarten. The measurement of life satisfaction. and Competence on Subjective Well-Being in Later Life: A Meta-Analysis. E. C. (2003). 3rd edn. T. Rask. Journal of family Psychology. pp. J. New York: Guilford. Journal of Personality and Social Psychology.S . Pike. A. E. 180-183. Raup. N.D. in positive youth development. Journal of Personality and Social Psychology. Relationships within Families.. J. The role of subjective well-being 108 . (2003). The adolescent: Development. The influence of parent and peer attachments on life satisfaction in middle childhood and early adolescence.s. Nickerson. J.(726). Nazlı. Hove: Brunner-Routledge. Park.. 57. Social Indicators Research. Psychology and Aging.. (2001). Özer.. 13-39. İ.The association of family support and wellbeing in later life depends on adult attachment style.Caring Sci. Journal of Counseling and Development. (2005). J. (2004). 66. The Annals of American Acedemy of Political and Social Science. 251-266. Moos. Know thyself and become what you are: a Eudaimonic approach to psychological well-being. S. Relationships within the family: a systems perspective on development. Jacobson (Eds). (1961). 3560. L. & Singer. S. Influences of Socioeconomic Status. & Solky. Third edition. E. relationships. P. Ryff. Minuchin. cultures (11th ed. J. Sibling relationship in early middle childhood: Links with individual adjustment..(2003). Sarason. Savage-Scharff. R. (2002). J. G. (1997). F. K. B. & Dolgin. 134143. (2001). Havighurst. (2000).532. (2005). Kurki..Butzel. B.M. Duncan S. J. R. 1069-1081. 523. Sweeney. Journal of Happiness Studies. Object relations couple therapy. 59–85. 56. Coldwell. I. Ankara: Nobel Yayınevi.33-36 yaşam doyumunun Journal of Geriatrics. Clinical Handbook of Couples Therapy. (2000). Ailede İletişim ve Yaşam. Merz. A.P. G. The wheel of wellness counseling for wellness: a holistic model for treatmentplanning.. & Lucey C. Scand J. Sorensen.17.(2004). J. Consedine. Pinquart. 9. K. N.J. Family environment scale manual. S. G.. Turkish 7 (1).. 19(4).(1988). Huzurevinde ve aile ortamında yaşayan yaşlıların incelenmesi. & Witmer. Adolescent subjective well-being and family dynamics. The empty nest syndrome: Myth or reality? Journal Counseling & Development. S.. Pierce.H. (2002). B. & Dunn. of Reder P. G. 68. Palo Alto.E. Sarason.Deiner. Lyubomirsky. R. Ryff. C. Why are some people happier than others? American Psychologist. Happiness is everything or ıs it? Explorations on the meaning of psychological well-being. M. (2001). 16.

motivation. W. (2006). (2004). (2003). (1996). 109 . E. L. and why? Annals of the New York Academy of Sciences. C. Guidance and counseling in the elementary and middle Schools (pp.. E. F. (2003). New York: Guilford Press. Problem–solving conversations in marriage: Does it matter what topics couples discuss? Personal Relationships. Campbell. Diener. Journal of Personality and Social Psychology. 574-583.Sanford. (1995). & Publications. Strengthening family resilience (2nd ed. Risk-taking in adolescence: What changes.).A. Walsh. J. Suh. & Foster. E. Perceived control. J. 1091-1102. coping. & Kottman. 70.M.. Working with families. 51–58.254-281) Brown Benchmark Publishers. 1021. & Fujita. Steinberg.A. 10(1). Journal of Marriage and Family.K. F. 97-112. Twenge. M. Terry. K.. 65(3). London: Sage Events and subjective well-being: Only recent events matter.. Skinner. (1995). Parenthood and marital satisfaction: A meta-analytic review.

Ana-baba tutumlarının çocukla iletişime etkisini ifade edebilecek. Tutarlı davranmanın ana-baba-çocuk etkileşimine etkisini açıklayabilecek. Ana-baba çocuk sevgisinin aile içi iletişime etkisini açıklayabilecek. Ana-babanın çocuğa verdiği değerin iletişime etkisini ifade edebilecek. Ana-baba tutumlarını ve önemini açıklayabilecek. Anahtar Kavramlar İletişim Ana-Baba Tutumları Çocuğa Verilen Değer Çocuğa Ayrılan Zaman Etkileşim Ana-Baba Sevgisi Kıskançlık İçindekiler Giriş Ana-Baba Tutumlarının Çocukla İletişime Etkisi Ana-Baba.6 Amaçlarımız Bu üniteyi tamamladıktan sonra.Çocuk Sevgisinin Aile İçi İletişime Etkisi Ana-Baba Çocuk Etkileşiminde Tutarlılık Ana-Babanın Çocuğa Verdiği Değer Ana-Babanın Çocuğa Ayırdığı Zaman Ailedeki Kardeşler Arası Ayırımın İletişime Etkisi 110 . Ailedeki kardeşler arası ayırımın iletişime etkisini açıklayabilecek bilgi ve becerilere sahip olabilirsiniz. Ana-babanın çocuğa ayırdığı zamanın iletişime etkisini açıklayabilecek.

saldırganlık gibi davranışlar gözlenmektedir (Demiray.Ailede Ebeveyn Çocuk Etkileşimi GİRİŞ Endüstri ve teknolojinin hızla gelişmesi sosyal yaşamda da değişmelere neden olmuştur. Bu değişme toplumun yapı taşını oluşturan aileler üzerinde kendini göstermiştir. Yaşanan bir durum karşısında ortak kararlar alarak aynı tutumu sergilemelidir. Geçmişten günümüze sosyoekonomik ve kültürel gelişmeyle birlikte oluşmuş çeşitli aile modelleri görülmektedir. annenin ve çocukların rolleri yeni oluşan sosyal yapıyla birlikte yeniden şekillenmiştir. teknoloji ve endüstri açısından gelişmiş. hem sözleriyle hem de davranışlarıyla çocuklarını ne kadar sevdiklerini onlara hissettirmelidir. aynı davranış karşısında farklı zamanlarda farklı tepkiler vermekten kaçınmalıdır. Ana-baba çocuk arasındaki etkileşim üzerinde etkili olan bir diğer faktör de anababaların çocuklarına tutarlı davranmalarıdır. asilik. Tutarsız aileye sahip olan çocuklar hem kendi içlerinde tutarsızlık yaşayacak hem de doğru kararı vermekte zorlanacaklardır. özgüveni ve sosyal becerisi yüksek. çocukların otoriteye boyun eğdiği. Ana-babanın çocukla kurdukları iletişimde kullandıkları tutum ve tavırlar çocuğun sosyal yaşama ilişkin elde edeceği kazanımlar üzerinde ilk örnekler olmaktadır. sosyal değerler ve artık günümüzde de gittikçe önemini artıran psikolojik değerler verilmiştir. çevresindeki insanlara sevgiyle yaklaşan. Ana-babalar kendi içlerinde de tutarlı olmalı. karar verememe. 2007). Bu modellere ait bir sınıflama. Bu modelde aile üyeleri arasında bağımsızlık. Buna karşın daha otoriter yaklaşım sergileyen ailelerde yetişen çocuklarda ise çekingenlik. çok çocuklu. Ana-babaların çocuklara sağlamaları gereken gelişimlerden birisi de duygusal gelişimdir. bağımsız aile modeli. Anne ve babalar bir birleriyle bütünlük oluşturarak çocuklarına karşı tutarlı olmalıdır. Ailenin sahip olduğu model. Ailelerin sahip oldukları en değerli varlıklar çocuklarıdır. Duygu gelişimi üzerinde ana-babaya görevler düşmektedir. Ülkemizde aile yapısının sosyo-ekonomik gelişme ve kültürleşmeyle birlikte gittikçe duygusal bağlılık modeline doğru kaydığı gözlenmektedir (Kağıtçıbaşı. kadın statüsünde yükselme ve erkek çocuk tercihinde düşme görülmektedir. Ana-babalar. hem çocukluk yıllarında hem de yetişkinlik dönemlerindeki sosyal yaşamlarında ve kuracakları ailedeki iletişim biçimlerinde daha başarılı olmaktadır. Ana-babanın çocuklarla etkileşimi çocuğun ailedeki yerini belirlemektedir. daha çok erkek çocukların tercih edildiği geleneksel toplumlarda görülmektedir. aile üyelerinin kendi aralarında kurdukları iletişimde etkili olmaktadır. Duygusal bağlılık modeli. Bağımlı aile modeli genellikle kadın statüsünün düşük olduğu. Duygularımız yaşamımızdaki pek çok yaşantı üzerinde etkili olur. Şimdiye kadar çocuklara ekonomik değerler. sevgi ve demokratik bir ilişki gören çocuklar. bağımlı aile modeli ve duygusal bağlılık modeli şeklindendir. Aile üyelerinde aileye bağlılık sözkonusudur. Demokratik ve duygusal etkileşimin etkili olduğu aile yapısında. Ana-babaların en temel duygu olan sevgi duygusunu çocuklarına mutlaka yaşatmaları gerekir. uyumlu birer birey olmaktadır. 2010). ona bireysel gelişimi için koşulsuz destek vermelidir. sevgiyle ve güven ortamında yetişen çocuklar. Ana-babalar. kadın statüsünde artmanın. çocuklarına duygusal olarak bağlanmalı. erkek çocuk tercihinde düşmenin ve çocuk yetiştirmede anababa kontrolünün yer aldığı bir modeldir. Tüm bunlar için ise ana111 . Aile içindeki babanın. Çocuklara aileleri tarafından verilen değerin türü zamanla farklılaşmıştır. Duygusal bağlılık modelinde ise hem aile üyeleri arasında duygusal bağlılık hem de bireysellik ve özerklik bulunmaktadır. bireyci toplumlarda görülmektedir. Ailelerinden yakın ilgi. Bağımsız aile modeli ise ekonomik seviyesi yüksek.

2011). Bu yöntem çocuğu disiplin altına alıyormuş gibi görünse de uzun vadede çocuğun bağımsız ve bireyci gelişimine zarar verir. ailesine karşı olumsuz duygular besler ve onlara güvenemez. Çocuklar yaşamlarıyla ilgili kararları doğru da olsa yanlış da olsa kendileri verirler ve ailelerinden bir tepki almazlar. İzin verici ailede büyüyen çocukların toplumsal kuralları öğrenmede güçlük çektikleri görülmektedir. Otoriter ve kuralcı aileler çoğun hata yapmasına tahammül edemez ve bu durumda çocuğu eleştirirler. Çocuk gereksinimlerini karşılayabilecek durumda olsa bile anne-baba onun yerine ihtiyacını gidermeye çalışır. Bu çocuklar ailelerinden sürekli almaya alıştıkları için paylaşmayı bilmeyen ve işbirliği yapamayan bireyler olmaktadır (Dönmezer. Bu nedenle vurucu. Aşırı Koruyucu Aile Aşırı koruyucu ana-babalar çocuklarının yapması gereken pek çok işi kendileri yaparlar ve çocuklarına gereğinden fazla ilgi gösterirler. Katı bir disiplin uygulayarak çocuğun yaşamına müdahale ederler. Bulduğu an hemen doğrusunu öğretme çabası içine girer. Zaman zaman bu çocukların isyankâr. sosyal ve kültürel olarak gelişebilmeleri için ana ve babalarına ihtiyaçları vardır. Anne ve babasının kardeşleriyle kendisi arasında sevgi ayırımı yaptıklarını fark eden çocuk. Böyle bir tutum içinde olan anne çocuğunu her türlü dış etkilerden korumaya çalışır. Otoriter-Katı Kuralcı Aile Otoriter ve kuralcı ana-babalar çocuklarıyla ilgili kuralları kendileri koyarlar ve çocukları bu kurallara uymak zorunda bırakırlar. Çocuk sürekli denetim altındadır. Bu da onların özgüvenlerini ve özsaygılarını düşürerek kendilerini değersiz bulmalarına neden olmaktadır.babaların çocuklarına yeteri kadar zaman ayırmaları gerekmektedir. Bu çocuklar ailelerinden sürekli bir şeyler istedikleri için ailelerini rahatsız ederler ve aralarında uygun olmayan sert ilişkiler gelişebilir. Çocukların. İzin Verici Aile İzin verici ana-babalar çocukların her türlü düşünce ve davranışlarını hoşgörü ile karşılarlar. bilişsel. 1999). İzin verici ailelerin çocukları kendilerine yetebilme düzeyleri ve sorumluluk düzeyleri düşük. hırçın. sessiz. Günümüz çağında hem annenin hem de babanın çalışıyor olması ve günün büyük oranını iş ortamında geçirmesi çocuklarına yeteri kadar zaman ayıramadıklarını göstermektedir. Aile çocuğu sürekli kontrol eder ve çocuğun açığını bulmaya çalışır. Ana-babaların çocuklarıyla birlikte oldukları süre içinde kardeşler arasında ayırım yapmadan her çocuğa dengeli bir zaman ayırarak etkinlikler yapmaları gerekir. duygusal. Otoriter ve kuralcı bir aile tutumuyla karşı karşıya kalan çocuk ailesinden sürekli baskı gördüğü için kendini ifade etmekte zorluk çekmektedir. Çocukla ilgili verilecek kararlarda çocuğun fikrini almadan kararları kendileri verirler. kindar ve kavgacı oldukları da görülmektedir. özdenetimden yoksun ve doyumsuz çocuklardır. bağımlı ve başkalarından çok çabuk etkilenen bir yapıya sahiptirler. Bu çocuklar çevresindeki insanlara karşı çekingen. Bu koruyuculuk daha çok anne tarafından gösterilir. 112 . İzin verici anababalar çocuklarına toplumsal kuralları ve değerleri öğretmekte geri kalmakta ve bu kurallara uymadıklarında ise bir yaptırım uygulamamaktadırlar. Ailelerinden bağımsız hareket edemedikleri için karar verme becerileri sağlıklı gelişememiş ve böylece yaratıcılıkları da zayıf kalmıştır (Sayar ve Bağlan. Bu nedenle çocuklar yaşlarına uygun olmayan davranışlarda da bulunabilirler. kırıcı ve saldırgan davranışlar sergileyebilmektedirler. ANA-BABA TUTUMLARININ ÇOCUKLA İLETİŞİME ETKİSİ Ana-babaların çocuklarıyla kurmuş oldukları etkileşimde kullandıkları beş temel tutumdan sözedilebilir. Bu tutumlar aşağıda sıralanmıştır. inatçı. Bu sadece zaman olarak değil belki de daha önemlisi olan sevgide de kendini göstermelidir. Ana-babalar ancak bu şekilde davrandıklarında çocuklarına olan sevgilerini en iyi şekilde ortaya koyduklarına inanırlar. Bir anne ya da baba ne kadar yoğun çalışırsa çalışsın günün belli saatlerinde mutlaka çocuklarıyla birlikte olması gerekir. Bu bölümde kısaca bu faktörlere değinilmiştir. Görüldüğü gibi ana-baba-çocuk etkileşimi üzerinde etkili olan bir çok faktör vardır. silik.

59). sorumluluk sahibi. okula karşı ilgisiz kalır. Hemen hemen her istediklerini yapabildiklerinden engellenmelere karşı tahammülleri yoktur. Çocuğun yaşamını kısıtlayıcı kurallar alınmışsa bunun nedeni çocuğa açıklanır. ANA-BABA. Kendilerini yaşamın akışına bıraktıkları için geleceğe dönük planlar yapamazlar (Sayar ve Bağlan. 2011. Bu çocuklar paylaşımcı ve grup çalışmalarında daha başarılı bir özelliğe sahiptir. Demokratik Aile En etkili ana-baba tutumu demokratik ana-baba tutumudur. 128). çevresindeki insanlara saygı gösteren ve sevgiyle bakan. özerk ve bağımsız kişiler olduğu görülmektedir.Bu aile tutumunun otoriter ve kuralcı aile tutumundan farkı. Bu çocuklar aile ilgisi göremedikleri için ana-babalarının ilgisini çekmek için pek çok yola başvururlar. onlara iyi bir model olarak öğretmeye çalışırlar. vicdan duygusu gelişmiş bir kişiliğe sahip olduğu görülmektedir. Çocuklarının olumlu davranışlarını onaylayarak sağlıklı bir gelişim göstermelerini sağlarlar. S. Daha az çatışmanın yaşandığı ve daha çok güvenli ortamın bulunduğu bir ailede bulunan çocuğun stresli ve olumsuz yaşam koşullarını daha kolay atlattığı görülmektedir. Çocuklarına iyi bir model olamazlar. sigara. Ana-babalar çocuklarını gerektiğinde denetledikleri gibi aynı zamanda onlara ihtiyaç duydukları ilgiyi de göstermektedirler. Zamanını verimli kullanamaz. disiplinin önüne geçmiş olmasıdır. Ancak gösterilmesi gereken duygular olumlu duygulardır. Kendileriyle ilgili bir karar vermeleri gerektiğinde cesaret gösteremezler. Bu tutuma sahip aileler evde çocuklarına sıcak. Ana-babalarınız çocukluğunuzda sizinle iletişim kurarken daha çok hangi aile tutumunu sergiliyorlardı. İlgisiz ve kayıtsız ana-babaların genellikle çok işleri vardır ve çocuklarını yapacakları işe engel olacaklar düşüncesiyle kendilerinden uzak tutarlar (Dönmezer. 2011). Özgüvenleri düşük ve zayıf bir kişiliğe sahiptirler (Sayar ve Bağlan. şefkat ve merhametin. Çocuklarıyla iletişimleri çok azdır. Böyle bir tutum sergileyen aileye sahip çocuklar genellikle bencil oldukları için arkadaşları tarafından pek sevilmezler. alkol gibi zararlı alışkanlıklar edinirler. Edinmiş oldukları yanlış modeller sonucunda da yanlış alışkanlıklar kazanırlar. Ana-babalar çocukların düşünce ve görüşlerine değer verirler. sevecen ve sevgi dolu bir ortam oluştururlar. Demokratik bir aile ortamında büyüyen çocukların özgüvenleri yüksek. Ana-babalar çocukların kazanmaları gereken davranışları. Demokratik ana-babaların çocuklarını belli sınırlar içinde özgür bırakmaları ve istedikleri kararları vermelerine yardımcı olmaları. S.ÇOCUK SEVGİSİNİN AİLE İÇİ İLETİŞİME ETKİSİ İletişimde Duygunun Önemi Aile içindeki duygusal etkileşim çocuğun gelişimi üzerinde oldukça etkilidir. Böyle bir aileye sahip çocuklar çok duygusaldır. Zaman zaman ailede kendilerine iyi bir model bulamadıkları için başka yerlerde model ararlar ve yanlış modeller edinirler. koruma güdüsünün. Çocuklara öfke ve kızgınlık duyguları yansıtılırsa çocuklarda 113 . daha yaratıcı. Gerekli kurallar çocukla tartışılarak önceden belirlenir. Sonuç olarak demokratik aileye sahip çocukların diğer dört aile ortamına sahip çocuklara göre daha özerk. bağımsız. özgüveni yüksek. İlgisiz ve Kayıtsız Aile İlgisiz ana-babalar çok rahattırlar ve çocuklarına yeteri kadar zaman ayırmazlar. Çocuğun sorumluluk bilinci kazanmasına yardımcı olacak küçük görevler verilir. 1999. Bu nedenle ana-babalarından ayrı kalamazlar ve sürekli onların yanında olmak isterler. kendilerini değerli bulmalarına neden olmaktadır. Sürekli aileleri tarafından korunup kollandıkları için bağımsız olamazlar ve kendi ayakları üzerinde durmakta güçlük çekerler. Ana-babaların çocuklarıyla ilgili duygularını küçük yaştan itibaren açık bir şekilde onlara göstermeleri gerekir.

tavır ve davranış içinde olmalıdır (Doğan. Bedensel temas yoluyla sevgi duygusunun yaşanmamış olması bazı psikolojik rahatsızlıkların temelini oluşturmaktadır (Yavuzer. Oysaki çocuklara gösterilmesi gerek en önemli duygu sevgi duygusudur. sevgi ihtiyacını yeterince karşıladığı için çevresindeki insanlara. Bu sözcükler olumsuz bir durumu ortaya koyacak sözcüklerdir. Çocuklarına karşı sevgi duymayan ana-baba neredeyse hiç yoktur. Anne çok kutsal bir varlıktır. ses tonuyla. Ana-babalar çocuklarına onları sevdiklerini hem sözel olarak hem de davranışsal olarak göstermelidir. Çocuklar sevmeyi ve sevilmeyi belki de sevmemeyi yaşadığı ailede öğrenmektedir. Bedensel temas sadece bebeklerde ve çocuklarda değil hemen hemen her yaşta kullanılabilecek etkili bir sevgi gösterme biçimidir. Ancak duymuş oldukları sevgiyi çocuklarına açıkça gösteremeyen ana-babalar vardır. Aksi durumda anneyle çocuk arasındaki sevgi ve sıcak ilişki gittikçe yıpranacaktır. s. Bu kadar güçlü bir bağa sahip olan anne çocuk sevgisi zamanla kurulan iletişimin biçimine göre şekil değiştirebilir.276). 2008. Çocuklar küçük yaşlarda daha çok anneyle birlikte olduklarından hem sevme duygusunu hem de iletişim becerisini anneleriyle kurdukları iletişim yoluyla kazanırlar. Sevgi göstermenin çeşitli yolları vardır. tutarlı. Sevgiden yoksun büyüyen çocuklar ise sevgi ihtiyacını karşılayamadıkları ve sevgiyi tatmadıkları için çevrelerine sevgi gösteremezler. Aile içinde kurulan iletişimde ana-babaların birbirlerine ve çocuklarına karşı kullandıkları hitap sözcükleri sıcak ve sevgi içerikli olmalıdır. Sevgi hem ana-baba hem de çocuklar için oldukça önemlidir.72). Ana-babalar. değer veren. Sevgi kadar önemli olan bir diğer konu ise sevginin açıkça gösterilmesidir. eşlerin birbirine karşı duymuş oldukları sevgi sonucu temellenir. Ana-babaların gösterecekleri sevgi. Çocuklar dünyaya geldikleri andan itibaren sevgi görmeye ihtiyaç duyarlar. Anne sevgisinin koşulsuz sevgi olduğu bilinir. Kullanılan sözcükler karşıdaki kişiyi yücelten. Sevgi ortamı çocuklara kendilerini güvende hissettirmektedir. Ailede sevgi deyince akla anne gelir. davranış ve duygularıyla ruhsal açıdan doyurmalı ve anneyi tekrar ruhsal ve fiziksel olarak eski 114 . anneyi söz. korunduklarını ve değerli olduklarını hissederler. s.korku ve endişe gelişir ve çocuk ana-babası tarafından sevildiğini hissedemez. Aile üyeleri birbirleriyle konuşurken mümkünse ses tonunu yükseltmemeli. Bu farklılıklar hem cinsiyetten hem de kültürden kaynaklanmaktadır. s. Sevgi ortamında büyüyen çocuklar mutludur ve yalnız olmadıklarını. eleştirel dil kullanmamalı “sen zaten” ya da “ama” gibi sözcüklerle cümlelere başlamamalıdır. Ailede Sevgi Duygusunun İletişime Etkisi Ailedeki iletişim ve etkileşimin temelini sevgi oluşturmaktadır. Anne çocuklarla geçirmiş olduğu yoğun dönemde zaman zaman fiziksek ve duygusal açıdan yorgunluk ve güçsüzlük hissedebilir. Sosyal ilişkilerinde kendi duygu ve düşüncelerini açıklayamaz ve kaygı yaşar. Bebek doğduktan sonra ilk sıcak teması anneyle yaşamaktadır. Sevgi ortamında büyüyen çocuk. Sevgiyi göstermede ana-babalar arasında bazı farklılıklar görülmektedir. onun ne kadar mükemmel olduğunu vurgulayan sözcükler olmalıdır. Böyle durumlarda baba. Anababanın çocuklarına karşı duymuş oldukları sevgi çocuk tarafından görülmez ve hissedilmezse bu sevginin çocuk üzerinde olumlu bir etkisi olamaz. Burada babanın anneyi desteklemesi oldukça önemlidir. Özellikle bebeklik ve çocukluk döneminde kucaklayarak ve öperek gösterilen sevgi hem çocukların bedensel temas ihtiyacını hem de sevgi ihtiyacını etkili bir şekilde karşılamaktadır. 2009. Sevgi.104). Ana-babalar. 2010. sabırlı. Anne sevgisinin arkasında eşler arasındaki samimi. onların yaşamındaki diğer ihtiyaçları karşılamalarında da etkili olur. eşleri ve çocukları birbirine bağlayan en temel duygudur. hayvanlara ve tüm canlılara sevgiyle bakar. sevgi sınırları içerisinde yeteri kadar zaman ayırarak ilişkilerini sürdürürse o kurulmuş olan güçlü sevgi bağı kuvvetlenerek devam eder. Annenin çocuğuyla kullandığı iletişim yolu önemlidir. Ancak bu sevgi gösterisi aşırıya ve taşkınlığa kaçmadan yapılmalıdır. sıcak ve sevgi dolu ilişki yatmaktadır. çocuklarına onları yücelten sözcükler kullanmanın yanında çocuklarını olduğu gibi kabul eden sevgilerinin koşulsuz olduğunu gösteren söz. çocuklarının sağlıklı bir duygusal gelişim yaşaması için dengeli bir duygusal etkileşim ortamı hazırlamaları gerekir (Yavuzer. konuşma biçimiyle. hizmet etme yoluyla ve hediyeyle sevgi gösterilebilir. sıcak bir bakış ve gülümsemeyle. Bedensel temasla. Anne çocuğuyla dengeli. Anne yoksunluğu çocuk gelişimiyle ilgili pek çok alanda olumsuz etki bırakacağı gibi çocuğun duygusal gelişimiyle ilgili özellikle de sevgi ihtiyacını gidermesiyle ilgili de olumsuz etki bırakacaktır. Bir aile.

ana-babalar temel konularda birlikte hareket etmelidir. Bir baba çocuğunun bu hakkını elinden almamalıdır.gücüne kavuşturmalıdır. Bu nedenle babalar belkide otorite kaybına uğramamak için çocuklarına olan sevgilerini kapalı biçimde göstermektedirler. Tutarlı olmak için çocuklara karşı ilgili olmak. Aksi taktirde çocuklar kendilerine sergilenen tutarsız tavırlardan dolayı nerede nasıl davranacakları konusunda kararsız kalabilirler (Sayar ve Bağlan. çocuklarına bireylerin farklı fikirlere sahip olabilecekleri anlayışını kazandırmasına rağmen. eşlerin çocuk yetiştirmeye karşı sahip oldukları farklı bakış açılarından kaynaklanmaktadır. Eşlerin Kendi İçindeki Tutarsızlık Eşlerin kendi içlerinde gösterdikleri tutarsızlık. Ana-babaların sahip oldukları ruhsal değişmeler de çocuklarına karşı tutarlı davranmalarını güçleştirmektedir. Babalarının sarılmasına. Geleneksel ailelerde baba. Gün içinde yaşanan stres. öpmesine ihtiyacı ve hakkı vardır. 2007. Oysaki çocukların babalarının sevgisine ihtiyacı vardır. 171). öperlerdi. Ana-babaların bir kuralı uygulamaya koyduktan sonra o kuralı uygulamadan kaldırmaları tutarsız davrandıklarını göstermektedir. s. Sonuç olarak çocukların sağlıklı bir gelişim gösterebilmeleri için ana-babalarının sevgilerine ihtiyaçları vardır. Ana-babaların küçük fikir ayrılıkları. Sevgi. tutarlı. Eğer ki çocuklar ana-babalarında bir tutarsızlık görürlerse kendilerine uygulanan disiplinde de bir belirsizlik görecek ve kendinden bekleneni yerine getirmeyeceklerdir (Sayar ve Bağlan. çocuğu olduğu gibi kabul etmeyi. kaygı ve iş yoğunluğu ana-babaların ruhsal yapısı üzerinde etkili olmaktadır. Günümüzde belki bu kadar uç örneklere rastlanmasa da hala bir topluluk içinde çocuğuna rahat rahat sarılıp öpmeye çekinen babalar görmek olasıdır. ailede otorite durumundadır ve ailedeki disiplini baba sağlamaktadır. Ana-babalar çocuklarına duydukları sevgiyi açıkça göstermeli. Sevgi. zor durumlarda bile hiç yakınmadan sabırla büyütmeyi ifade etmektedir. 2011. Bu tutarsızlık eşler arasında olduğu gibi annenin ya da babanın aynı durum karşısında farklı zamanlarda farklı davranış sergilemeleriyle de kendini göstermektedir. 128). Ana-babalar hangi nedenlerle çocuklarına tutarsız davranırlar? 115 . Sizce sevgi göstermenin kaç değişik yolu vardır? Size göre sevgi göstermenin en etkili yolu hangisidir? ANA-BABA ÇOCUK ETKİLEŞİMİNDE TUTARLILIK Bazı ana-babaların çocuklarına karşı tutarsız davrandıkları görülmektedir. onlara karşı dengeli. hoşgörülü ve sabırlı olmak gerekir. Eşler Arası Tutarsızlık Eşler arasında ortaya çıkan tutarsızlık. Ana-babalar eskiden çocuklarına karşı göstermiş oldukları bir davranış biçimini artık göstermeyebilirler. anlayışlı. 2011. Baba yoksunluğu çocukların ihtiyacı olan sevgiyi tam olarak karşılayamamalarına neden olmaktadır. sadece bebeklik ya da çocukluk dönemlerinde değil her yaşta ihtiyaç duyulan ve gösterilmesi gereken bir duygudur (Kayhan. güvenli bir ortam sunmalıdır. Ana-babaların çocuklarından beklentileri farklı olsa bile çocuğun yanında birlikte hareket ediyor izlenimi bırakmaları gerekir. Yakın zamana kadar bu tutuma sahip kimi babalar çocuklarına uyurken sarılır. S. Ayrıca eşlerin çocuk yetiştirmeye ilişkin yöntem değiştirme kararı konusundaki uyuşmazlık da çocuklara karşı tutarsız davranmalarına neden olmaktadır. Zamanla yaptırımları söylemekten sıkılarak daha sonraki bir zamana ertelemek de tutarsızlığı göstermektedir. S. yaşadıkları eski-yeni çatışmalarından kaynaklanmaktadır. onunla yeteri kadar ilgilenip şefkatle yaklaşmayı.118). Baba çocukları için bir güven kaynağı ve kişilik gelişiminde etkili bir rol modeldir.

gelişmelerinde. Hiç kimse kendi isteğiyle dünyaya gelmemiştir. Bunlar faydacı/ekonomik. doğum oranı düşüktür. Anababa yaşlılık yıllarında ekonomik açıdan çocuklarına bağlıdır ve bu nedenle de erkek çocukları daha çok tercih ederler. Bu anlayışa sahip aileler aynı zamanda çocuklarından ekonomik olarak da yarar elde etmek isterler. teknolojinin kullanıldığı kentlerde yaşayan ailelerde görülmektedir. tarımla uğraşan düşük sosyo-ekonomik düzeye sahip ailelerdir. Aile içinde bulunduğu tolumun kültürüne ve değerlerine bağlıdır. Bağımsız aile/insan modeli daha çok sosyo-ekonomik düzeyi yüksek. Bu tür aileler refah seviyesi yüksek daha çok kentlerde yaşayan ailelerdir. Bu tip aileler otoriter ailelerdir ve kadınların statüsü düşüktür. Faydacı değere sahip aileler yaşlılıklarını güvenceye almak için erkek çocuklarına değer verirler. Aile üyeleri birbirlerine ekonomik bağlarla değil duygusal bağlarla bağlardır. Sosyal değere sahip aileler ise daha çok erkek çocuklarına değer vermektedir. Eşler arasında ise bu değere kadınlar erkeklere oranla daha çok önem vermektedir. aileler genel olarak psikolojik/duygusal bağlılık modeline doğru kaymaktadır. Ayrıca ailelerin çocuk sahibi olması toplum tarafından beklenen ve kabul gören bir durumdur. Bu nedenle aileler her çocuğun kendileri için ekonomik bir külfet olduğunu düşünmektedir.ANA-BABANIN ÇOCUĞA VERDİĞİ DEĞER Aile tolumu oluşturan en küçük sosyal yapıdır ve aileyi toplumdan ayırmak mümkün değildir. Çocukların aileye maddi bir getirisi vardır. Yaşlandıklarında çocuklarının kendilerine bakmasını beklerler. ilgi ve sevgi göstermede istenen çocuklara oranla daha soğuk davranabilirler. s. Bağımsız aile/insan modelinde olduğu gibi bu modelde de erkek çocukları tercih düşüktür. Bu ailelerde erkek çocuk tercihi daha fazladır. Çocuklar büyütülürken alınan haz. Bu değere sahip aileler. Bağımlı aile/insan modelinde yer alan ailelerin sosyo-ekonomik düzeyleri düşük. endüstrileşmiş. Onlar için önemli olan aile isminin devam etmesidir. planlanmadan dünyaya gelen çocukları kabullenmede. s. Kağıtçıbaşı (2010) ailelerde çocuğa verilen üç farklı değerden sözetmektedir. Çocuk her ne şekilde dünyaya gelirse gelsin ana-babaların bütün çocuklarına aynı düzeyde ve yakınlıkta olması gerekir. Bu tip ailelerde kadının statüsü yüksek. Ana babalar. eşlere tarifsiz mutluluklar yaşatır. Kadınların ailedeki statüleri yüksek ve ailedeki doğum oranı düşüktür. istenmeden.204). Çocuklara verilen değerde etkili olan bir diğer faktör de çocuğun aileye getireceği ekonomik yüktür. Ne kadar çok çocuk varsa o kadar fazla gelir olacaktır. Ailede duygusal bağlılıklar olmasına karşın bireysel değerler ve özerklik ana-baba kontrolünde olmak koşuluyla ön plandadır. eğitimlerinde ve yaşantılarındaki pek çok konuda en iyisini yapma adına daha özverili davranmaktadır. 2003. Bu ailelerde çocukların cinsiyetinin ne olduğu önemli değildir. 116 . Bu aileler genellikle kırsal kesimde yaşayan. Bütün çocuklar ana-babalarının yanında aynı değere sahip olmalıdır. Erkek çocuklar aynı zamanda aileye ekonomik getiri sağlayacak kişilerdir. Aile sisteminin işleyişi ve sosyo ekonomik düzeyine göre üç ailelerin üç farklı prototipi vardır. Günümüzde aileler çocukların büyümelerinde. Bu ailelerde üyeler arası maddi bağlılıklar vardır. kırsal bölgede yaşayan ve tarımla uğraşan geleneksel ailelerdir. Psikolojik değerde çocuk sayısının azlığı önemlidir. şehirlerde de kentlerde de görülebilir (Hortaçsu. Ailedeki çocuk sayısı da yüksektir (Kağıtçıbaşı. Kağıtçıbaşı (2010)’nın ortaya koyduğu aile değişim modeline göre aileler hangi modele uygun hareket ediyorlarsa çocuklarına da o şekilde değer verirler. psikolojik ve sosyal değerlerdir. Çocuk sayısı arttıkça maddi getiri de artacaktır. Tarihsel süreçte ailelerin çocuklarına verdikleri değerler değişime uğramıştır. Psikolojik değere sahip ailelerde çocuklardan alınan zevk ve mutluluk ön plandadır. Yaşanan kültürel değişim ve sosyo-ekonomik gelişmelerle birlikte. Bu aileler çocuklarının bağımsız ve bireyci yetişmesine önem verirler. çocukların büyüme sürecinde ortaya koydukları davranışlar ve bu davranışlarda yaşanan ilkler. Tolumun sosyal ve kültürel yapısı zamanla değiştiği için ailenin sahip olduğu değerler de değişmektedir. Böyle bir anlayışa sahip ailede doğacak bir çocuk aile için istenmeyen çocuk olabilir. Psikolojik/duygusal aile modeli ise iki prototipin sentezi gibidir. Böylece ailede sevgi atmosferi gelişir.205). 2010. Bağımsız aile/insan modeli. bağımlı aile/insan modeli ve Psikolojik/duygusal bağlı aile modelidir.

Günün sınırlı zamanında bir arada bulunan aile üyelerinin birbiriyle etkileşiminin yeterli ve verimli olması gerekir. oyun oynamaya ihtiyacı vardır. Hem annenin hem de babanın çalıştığı ailelerde evle ilgili yapılması gereken işlerin paylaşılması gerekir. Kayhan (2007). Çocuklar aile için çok önemlidir ve çok değerli varlıklardır. Çocuklar zamanlarını nasıl kullanacaklarını ve nasıl planlayacaklarını ana-babalarından öğrenirler. Boş zamanı doğru değerlendirmenin bir yararı da çocuklara bunu öğretmektir. Henüz geleneksel aile modelini tam olarak üzerinden atamayan ailelerde anne hem çalışmakta hem de akşam eve geldiğinde ev işleriyle ve çocuk bakımıyla ilgilenmektedir. Burada üzerinde durulan konu aileye ayrılan zamanla ilgilidir. Bu durum çocuk gelişiminde oldukça etkili bir yere sahip olan ana-baba çocuk etkileşimini sınırlandırmaktadır. maddi gücün gittikçe daha önemli olması aile üyelerinin iletişim adına birbirlerine yeteri kadar zaman ayıramamalarına neden olmaktadır. Bireyin içinde yaşadığı doğal ve toplumsal çevreyi tanımasına ve çevre ile sağlıklı ilişkiler kurabilmesine yardımcı olur. günün akşam saatleri. Çocuklar onlarla konuşabilecek yeterli zamanı bulmalı ve pek çok konuda fikirlerini alıp tartışmalıdır. Bu zaman dilimi içinde yapılacak etkinliklerle çocukların fiziksel. Aksi durumda hem sosyal. Bu zaman dilimleri içinde beklide en etkili kullanılabilecek zaman. Çocuğa sahip bir ana-baba için boş zaman çok önemli bir zaman dilimidir. kariyer elde etmenin önemli hale gelmesi. Bireye yeni bilgi ve beceriler kazandırır. • • • • Bireyin kendini ifade etme ve var olan güçlerinin ortaya çıkarıp geliştirebilme fırsatı verir. hafta sonları ve yıllık tatiller oluşturmaktadır. dilsel ve ahlaki gelişimleri üzerinde olumlu gelişmeler sağlanabilir. Ayrıca çocuklar anne ve babalarının kendilerine zaman ayırdıklarını gördüklerinde anne ve babaları tarafından ne kadar sevildiklerini.Ailelerin çocuklarına vermiş oldukları kaç tip değer vardır ve bu değerler nelerdir? ANA-BABANIN ÇOCUĞA AYIRDIĞI ZAMAN Günümüzün karmaşık yaşamında insanların varlıklarını sürdürüp başarılı olabilmeleri için hızla değişen sosyal ve mesleki yaşama ayak uydurmaları gerekmektedir. bilişsel. Bunları yapabilmek için ana-babaların etkili bir zaman planlaması ve iş paylaşımı yapması gerekir. 2007. zihinsel ve ruhsal rahatlama sonucu yeniden verimli çalışma gücü kazanır. Çocukların kişisel. ne kadar değer verildiklerini hisseder ve bir aile yapısının sıcaklığını görürler. Aile üyeleri boş zamanlarını birlikte değerlendirirlerse üyeler arasındaki ilişkiler daha da güçlenir ve birbirlerini daha iyi anlama fırsatı 117 . onlarla birlikte olmaya. hem de aile yaşamında pek çok şeyi kaçırmış olur ve tekrar elde etmekte de güçlük çekebiliriz. Günümüz koşullarında ise aile üyelerinin birbirine yeteri kadar zaman ayıramadıkları görülmektedir. hem mesleki. Yoğun yaşam temposu aile üyelerinin birlikte geçirdikleri zaman dilimini gittikçe azalttığından ailede geçirilen zamanı. Bunun için de yapılabilecek önemli becerilerden birisi zamanı iyi kullanma becerisidir. Çocukları için ayırmış olduğu zamanı da verimli kullanamamasına neden olmaktadır. Birey kendini geliştirme ve yenileme olanağı bulur. boş zaman etkinliklerinin oluşturacağı etkiyi şu şekilde özetlemiştir. s. Ayrıca çocukların ana-babasının ilgi ve sevgisine. yemek saatleridir. Babanın da ev işlerinde ve çocuk bakımında sorumluluk alması gerekmektedir (Önder. Bu da anneyi hem fiziksel olarak hem de ruhsal olarak yıpratmaktadır. Ana-babalar boş zamanlarını çocuklarıyla birlikte geçirirlerse beklide zamanı daha verimli bir şekilde değerlendirmiş olurlar. Babalarla birlikte annelerin de iş hayatına atılmaları. kişisel. aile bağlarını güçlendirmek ve konuşulamayan konuları konuşmak için önemli bir zaman dilimidir. Birey fiziksel.22). sosyal. Yemek saatleri aile içi iletişimi artırmak. Tüm bu gerekçeler çocukların ihmal edilmesi için bir neden olamaz. Genellikle insanlar boş zamanlarını sevdikleri kişilere ayırırlar. Ana-baba için de en çok sevilen kişiler çocuklarıdır ve onlarla birlikte olmaları gerekir. Zamanı verimli kullanmanın artık çok etkili olduğu günümüz yaşamında her şeyi ayrıntılı planlayıp günü gününe yapmanın oldukça yararı vardır. sosyal ve ahlaki değerleri kazanabilmeleri için ana-babalarını rol model olarak almaları gerekir.

alkol kullanan. D. ‘İYİ GECELER LEYLA’CIĞIM’ demesi çok hoşuma gidiyor. Beni önemsediğini hissediyorum…” Siz anne ya da babanızla birlikte zaman geçirirken daha çok hangi etkinliği yapardınız? AİLEDEKİ KARDEŞLER ARASI AYIRIMIN İLETİŞİME ETKİSİ Ailelerin genellikle çocuklarını aynı düzeyde sevdiklerini söylemelerine rağmen zaman zaman bazı çocukları daha çok sevdikleri görülmektedir. Boş zamanlar değerlendirilirken ne tür etkinlik yapılacağıyla ilgili kararı aile üyeleri ortak vermelidir. Oyun çocukların kendi ilgi ve yeteneklerini keşfetmelerine yardımcı olduğu gibi bilişsel. Annem. s. berbere gidiyoruz…” Yusuf’un gözleri genellikle ışıl ışıl. geleceğe dair planlarımızdan konuşuyoruz.133). bazen de kitaptan okur. arkadaşlarımdan. Şarkı bile söylediğimiz oluyor birlikte. Annem çay saati için mutfakta benimle birlikte kurabiye yaparken. evde bulamadığı ilgi ve sevgiyi ev dışında aramaya çalışan bir birey olmuş ve ne yazık ki. masallar okuyoruz…” Leyla 10 yaşında. Bir de babamın başımı okşaması. Ailesinin büyük kız çocuğudur.. D.122). 2007. Bu ana-babalar sevdikleri çocuklara diğerlerinden daha farklı davranmaktadır. 118 . kardeşim ve ben en çok sessiz sinema oyununu seviyoruz. bize kendimizi özel hissettiriyorlar. Mutlu ve zevkli bir beraberlik olması için etkinlik seçiminde mümkün olduğunca ailedeki bireylerin hoşuna giden etkinlikler seçilmelidir (Kayhan. duygusal. Daima küçük görülerek dışlanmıştır. Herkesin hemfikir olduğu bir karara uyum kolaylaşır ve herkes yapılan etkinlikten yeteri kadar doyum elde edebilir. tuttuğumuz takımdan. Babam çok güzel masal anlatır. Haftada en azından bir kez bize masal anlatır. Çocukların ana-babalarıyla birlikte zevk alarak vakit geçirdikleri en önemli etkinlik oyundur. Ailesiyle oyun oynayan çocuk. Onların da beni sevdiğini biliyorum” diyor. Oynanan oyunla hem aile üyeleri arasındaki etkileşim güçlenir hem de çocuğun gelişimi desteklenmiş olur (Sayar. Yükseköğrenimini tamamladığı yıllarda zaman zaman eve gelmeyen. Kendisinden küçük olan erkek kardeşine anne babası tarafından her zaman ayrıcalıklı davranılmış ve D. babam.bulurlar. Annemle de arkadaşlarım hakkında konuşuyor. 2011. hem en çok birlikte olmak istediği kişilerle birliktedir hem de en çok yapmak istediği şeyi yapmaktadır. Ödevimde yapamadığım bir soru olduğu zaman babama sorabileceğimi bildiğim için ders çalışmaktan çekinmiyorum. s. Ana-babaların çocuklarının gelişimi için mutlaka bu süreci yaşamaları gerekir. Mehmet’e babasının kendisini sevdiğini nereden anladığını sorduğumuzda Şu cevabı veriyor: “Çünkü benimle birlikte zaman geçiriyor. “Biz üç kardeşiz. babam da kardeşimle sohbet ediyor. “Babam akşam işten gelip dinlendikten sonra bulmaca çözüyoruz. Sayar (2011). “Annemle babamı çok seviyorum. Oyun aile yaşantısında önemli bir yere sahiptir. Bu çocukların ailesine karşı oluşturdukları güven duygusu sarsılır ve ana-babasına duyduğu sevgi gittikçe zayıflar. ailelerin çocuklarına ayırdıkları zamanın çocuklar üzerine bıraktığı olumlu etkiyi yine onların söylemleriyle şu şekilde aktarmıştır. şöyle bir örnek olay aktarmıştır. Bazen askerlik hatıralarını anlatıyor. Bu konuyla ilgili Yavuzer (2008). Onları daha çok kayırmakta aynı durumda diğerlerine olumsuz tepki gösterirken sevdikleri çocuğa tepkisiz kalmaktadırlar. Birlikte basketbol oynuyoruz. “Annemle babamın beni sevdiğini biliyorum. hikâyeler. tam meslek sahibi olduğu bir dönemde yaşamına son vermiştir. Baba zaman içinde de bu yanlış tutumunu değiştirmemiş ve çeşitli bilimsel uyarılara ilgi göstermemiştir. araba yıkıyoruz. kırılmış oyuncağımı ya da bozulmuş radyoyu tamir ediyoruz. ama yine de her birimizle tek tek ilgilenip. Anne ya da babasının kardeşini daha çok sevdiğini fark eden çocukla ana-babası arasında duygusal sorunlar ortaya çıkabilir. sosyal ve fiziksel olarak gelişimlerine de yardımcı olmaktadır. çünkü benimle vakit geçiriyorlar” diyor.

Evlat kız da olsa erkek de olsa aynıdır ve kesinlikle ayırım yapmak doğru değildir.Ailede ikinci çocuğun doğması daha önce tek çocukla kurulmuş düzeni bozarak yeni bir düzenin kurulmasını gerekli kılar. daha sevgi dolu ve değer veren ortamların arayışı içine girmektedirler. Ana-babasının kardeşini kendisinden daha çok sevdiğini düşünen bir çocuk neler yaşayabilir? 119 . Özellikle aralarında yaş farkı az olan çocuklarda kıskançlık oldukça fazla görülmektedir. Ancak bu her zaman böyle olmayabilir. En küçük çocuklar. Aksi halde çocuklar arasındaki sevgi ve saygı zarar görür ve birbirlerine karşı düşmanca bir tutum geliştirebilirler (Kayhan. Ana-baba. Burada iki çocuk arasındaki dengeyi sağlayacak olan kişiler ana-babalardır. Anababaların bu durumu göz önünde bulundurarak böyle basit ve anlamsız ayırımlara girmemeleri gerekir. Henüz doğru karar verebilme yeterliliğine sahip olmadan vermiş oldukları kararlar sonucunda da çok daha büyük sorunlarla karşı karşıya kalabilmektedirler. Böyle durumlarda ana-babaların dikkatli olup rahatsız oluşturacak kadar sevgi ayırımı yapmamaları gerekir. Böyle bir durumla karşı karşıya kalan kız çocuklarının aile bağları zayıflamakta ve gerekli desteği göremedikleri için ailelerine güvenmemektedirler. Bu konuya değer başlığında değinilmişti. Bu faktörlerden dolayı erkek çocuklarla kız çocuklar arsında ayırım yapıldığı görülmektedir. Erkek çocuklar ailenin hem adını devam ettirmekte hem de aileye ekonomik kazanç sağlamaktadır. Ailelerin yapmış oldukları bir diğer kardeş ayırımı ise küçük kardeş büyük kardeş ayırımıdır. çocuklarına dengeli ve eşit davranmalı asla ayırım yapmamalıdır. Ayrıca ana-babalar yaşlılıklarında erkek çocuklarını kendilerine bakacak bir güven kaynağı olarak görmektedir. Büyük çocukla yeni doğan çocuk arasında ana-babanın sevgisini paylaşma sorunu ortaya çıkar. Kardeşler arası ayırım çocukların sahip oldukları cinsiyetten de kaynaklanmaktadır. gerek diğerlerine göre daha küçük olmalarından gerekse sempatik tavırlarından dolayı daha çok ilgi. ilgi paylaşımına. s. Daha sıcak. Özellikle geleneksel ailelerde gittikçe azalmasına rağmen erkek çocuğa verilen değer daha çoktur. Zaman zaman kardeşlerden bazılar bu sevgi ayırımından rahatsız olabilir. Kıskançlık oldukça doğal bir durumdur. Çünkü yeni doğan çocuk büyük çocuğun sahip olduğu pek çok şeye ortak olmuştur. 2007. dikkat ve sevgi görmektedir. Küçük çocuklara sadece ana-babalar değil çoğu zaman büyük çocuklar da daha çok sevgi göstermektedir. Bu durum ailede gerginlik oluşturur. oyuncak ve zaman paylaşımına kadar devam etmektedir. Özellikle üç ve daha çok çocuklu ailelerde en küçük çocuk daha çok sevilmektedir.119). Bu ortaklık ana-baba sevgisinden fiziki mekân paylaşımına.

dilsel ve ahlaki gelişimleri üzerinde olumlu gelişmeler sağlanabilir. Eşlerin kendi içlerinde gösterdikleri tutarsızlık. izin verici aile. Ailelerde çocuğa verilen üç farklı değerden sözedilebilir. Faydacı değere sahip aileler yaşlılıklarını güvenceye almak için erkek çocuklarına değer verirler. çocuğu olduğu gibi kabul etmeyi. bağımsız. konuşma biçimiyle. çocuklardan alınan zevk ve mutluluk ön plandadır. Aile içi iletişim ve etkileşimde sevgi duygusu önemli bir etkiye sahiptir. Sosyal değere sahip aileler ise daha çok erkek çocuklarına değer vermektedir. Sevgi aileyi birbirine bağlayan en temel duygudur. Onları daha çok kayırmakta aynı durumda diğerlerine olumsuz tepki gösterirken sevdikleri çocuğa tepkisiz kalmaktadırlar. hizmet etme yoluyla ve hediyeyle sevgi gösterilebilir. İlk dört aile tutumunu sergileyen ana-babalar çocuklarıyla sağlıklı iletişim kuramamakta ve bunun sonucunda da çocuklar kişisel. Sevgi göstermenin pek çok yolu vardır. Oysaki demokratik tutum sergileyen aileye sahip çocuklar. Çocuklar büyütülürken alınan haz. Bu ana-babalar sevdikleri çocuklara diğerlerinden daha farklı davranmaktadır. Anne ya da babasının kardeşini daha çok sevdiğini fark eden çocukla ana-babası arasında duygusal sorunlar ortaya çıkabilir. Çocuğa sahip bir anababa için birlikte geçirilen zaman çok önemli bir zaman dilimidir. eşlerin çocuk yetiştirmeye karşı sahip oldukları farklı bakış açılarından ya da çocuk yetiştirmeye ilişkin yöntem değiştirme kararı konusundaki uyuşmazlıklardan ortaya çıkmaktadır. Bu zaman dilimi içinde yapılacak etkinliklerle çocukların fiziksel. . zor durumlarda bile hiç yakınmadan sabırla çocuklara destek olmayı ifade etmektedir. Bu çocukların ailesine karşı oluşturdukları güven duygusu sarsılır ve ana-babasına duyduğu sevgi gittikçe zayıflar. sorumluluk sahibi. daha özerk. Her anne ve baba çocuğunu sever ancak sevgilerini gösteremedikleri zaman çocukları kendilerinin ne kadar sevildiğini anlayamayabilir. sosyal. Onlar için önemli olan aile isminin devam etmesidir. özgüveni yüksek. yaşadıkları eski-yeni çatışmalarından ya da sahip oldukları ruhsal değişmelerden kaynaklanabilmektedir. Ayrıca çocuklar anne ve babalarının kendilerine zaman ayırdıklarını gördüklerinde. sevgilerini mutlaka çocuklarına göstermeleri gerekir. Günün sınırlı zamanında bir arada bulunan aile üyelerinin birbiriyle etkileşiminin yeterli ve verimli olması gerekir. Otoriter-katı kuralcı aile. onunla yeteri kadar ilgilenip şefkatle yaklaşmayı. vicdan duygusu gelişmiş bir kişiliğe sahip olmaktadır. psikolojik ve sosyal değerlerdir. kişisel. sosyal ve ahlaki yönden sağlıklı gelişim gösterememektedir. Ailelerin genellikle çocuklarını aynı düzeyde sevdiklerini söylemelerine rağmen zaman zaman bazı çocukları daha çok sevdikleri görülmektedir. Bu anlayışa sahip aileler aynı zamanda çocuklarından ekonomik olarak da yarar elde etmek isterler. Çocukların aileye maddi bir getirisi vardır. Ayrıca ailelerin çocuk sahibi olması toplum tarafından beklenen ve kabul gören bir durumdur. aşırı koruyucu aile.Özet Ailelerin çocuklarıyla kudukları iletişimde kulandıkları tutumlar. Bu tutarsızlık eşler arasında olduğu gibi annenin ya da babanın aynı durum karşısında farklı zamanlarda farklı davranış sergilemeleriyle de kendini göstermektedir. çocukların büyüme sürecinde ortaya koydukları davranışlar ve bu davranışlarda yaşanan ilkler. Sevgi. bilişsel. eşlere tarifsiz mutluluklar yaşatır. Çocuklar ana-babalarında bir tutarsızlık gördüklerinde kendilerine uygulanan disiplinde de bir belirsizlik görerek kendilerinden bekleneni yerine getirmeyebilirler. sıcak bir bakış ve gülümsemeyle. ses tonuyla. ilgisiz ve kayıtsız aile ve demokratik aile şeklinde sıralanabilir. Kardeşlerarası ayırımın daha erkek çocuklar lehine ya da çok çocuklu ailelerde küçük çocuk lehine olduğu görülmektedir. Eşler arasındaki tutarsızlık. anne ve babaları tarafından ne kadar sevildiklerini. ne kadar değer verildiklerini hisseder ve bir aile yapısının sıcaklığını görürler. çevresindeki insanlara saygı gösteren ve sevgiyle bakan. Ana-babalar. Ana-babalar zaman zaman çocuklarına tutarsız davranmaktadır. Yaşlandıklarında çocuklarının kendilerine 120 bakmasını beklerler. Bunlar faydacı/ekonomik. Bedensel temasla. Psikolojik değere sahip ailelerde.

00’de eve gelen babanın kızına saat 19. İzin verici aile d. O hafta çocuğun sinemaya gitmesini anne istemiyordur b. Sosyal değer d. Annenin evdeki iş yükünü hafifletmek b. Kızına değer vermemektedir 10. Yapmış oldukları olumlu bir davranışta çocukları taktir etme d. İlgisiz ve kayıtsız aile 3. Çocuklara tutarlı davranma b. Çocuğun sokağa çıkma isteğine engel olmak e. Çocuklara hak ettikleri değeri verme e. Aşağıdakilerden hangisi çocuğa duyulan sevgiyi göstermenin etkili yollarından birisi değildir? a. İlgisiz ve kayıtsız aile b. Aşağıdakilerden hangisi ailede ana-baba çocuk etkileşimini olumsuz etkileyen bir durumdur? a. Ana-baba arasındaki tutarsızlık b. Evin küçük çocuğuna her gün çukulata alma 2. Psikolojik değer e. Çocuğa zaman ayırmanın önemini kavramak d. Çocuğuna genellikle her hafta sinema gitme izini veren babanın bazı haftalar izin vermemesi aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir? a. İzin verici aile d. Bu babanın uyguladığı bir disiplin yöntemidir d. İzin verici aile d. Otoriter-katı kuralcı aile c. Akşam eve gelince çocuğa sarılma c. Felsefi değer b. Kızını oğlu kadar sevmemektedir c. Çocuğun isteğini yerine getirmek 9. Faydacı değer c. Kızıyla oğlu arasında ayırım yapmaktadır e. İlgisiz ve kayıtsız aile b.00’da eve geldiği için kızması aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir? a. Ana-baba arasındaki sevgi farklılığı d. Demokratik aile e. Otoriter-katı kuralcı aile çocuğa verilen 5. Çocukların gelişimlerine en çok olumlu katkı sağlayan aile tutumu hangisidir? a. Çocukla kullanma konuşurken sevgi sözcükleri 6. Her gece çocuğu uyurken öpme e.Kendimizi Sınayalım 1. Aşağıdakilerden hangisi değerlerden birisi değildir? a. Aşırı koruyucu aile 4. Demokratik aile e. Ekonomik değer 8. Çocukla oyun oynama b. Babanın çocuğa daha çok değer vermesi 7. Aşırı koruyucu aile c. Çocukların yaşamlarıyla ilgili kararları doğru da olsa yanlış da olsa kendilerinin vermelerine tepki göstermeyen aile tutumu hangisidir? a. Kızına güvenmemektedir b. Oğlu her akşam saat 20. Otoriter-katı kuralcı aile b. Ana-babaların çocukla ilgili verilecek kararlarda çocuğun fikrini almadan onun adına karar vermeleri hangi aile tutmuyla açıklanır? a. Aşırı koruyucu aile e. Çocuğun sokağa çıkmak için küçük olması e. Çocuğa hediye alma d. Baba çocukların her hafta sinemaya gitmesini doğru bulmamaktadır 121 . Kızının akşam annesine yardım etmesini istemektedir d. Her akşam bir saat çocuğuyla oyun oynayan baba için aile içi etkileşimde etkililiği fark edilen durum hangisidir? a. Çocuk o hafta sınavından düşük not almıştır e. Çocuğun sıkılmasına engel olmak c. Her akşam çocuklara zaman ayırma c. Annesinden izin alarak bahçeye oynamaya giderken babasıyla karşılaşan ve babası tarafından eve geri gönderilen çocuğun karşılaştığı durum aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir? a. Demokratik aile c. Çocuğa verilen yanlış zaman c. Baba tutarsız davranmaktadır c.

oynama Sıra Sizde 6 Ana-babasının kardeşiyle kendisi arasında ayırım yaptığını hisseden çocukların ailesine karşı oluşturdukları güven duygusu sarsılır ve anababalarına karşı duydukları sevgi gittikçe zayıflar. psikolojik ve sosyal değerlerdir Sıra Sizde 5 Sinema ve tiyatroya gitme Oyun ya da oyuncak oynama Sohbet etme Resim yapma Bilgisayarda oyun oynama. 9.” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. ses tonuyla. Sıra Sizde 4 Ailelerde çocuğa verilen üç farklı değerden sözedilebilir.Kendimizi Sınayalım Yanıt Anahtarı 1. 122 . c Yanıtınız yanlış ise “Ana-Baba Tutumlarının Çocukla İletişime Etkisi” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. c Yanıtınız yanlış ise “Ana-Babanın Çocuğa Ayırdığı Zaman” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 5. 3. 4. b Yanıtınız yanlış ise “Ana-Baba Tutumlarının Çocukla İletişime Etkisi” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. çocuk yetiştirmeye karşı sahip oldukları farklı bakış açılarından ya da çocuk yetiştirmeye ilişkin yöntem değiştirme kararı konusundaki uyuşmazlıklardan kaynaklanabilir. Bunlar faydacı/ekonomik. 2. 10. e Yanıtınız yanlış ise “Ailede Ana-Baba Çocuk Etkileşimi” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Ana-babaların kendi içlerindeki tutarsızlık ise yaşadıkları eskiyeni çatışmalarından ya da sahip oldukları ruhsal değişmelerden kaynaklanabilmektedir. 7. d Yanıtınız yanlış ise “Ailedeki Kardeşler Arası Ayırımın İletişime Etkisi” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. konuşma biçimiyle. Futbol. a Yanıtınız yanlış ise “Ana-Baba Çocuk Etkileşiminde Tutarlılık” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. b Yanıtınız yanlış ise “Ana-Baba Çocuk Etkileşiminde Tutarlılık” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. e Yanıtınız yanlış ise “Ana-Baba Tutumlarının Çocukla İletişime Etkisi. 6. sıcak bir bakış ve gülümsemeyle. Sıra Sizde 3 Ana-baba arasındaki tutarsızlık. d Yanıtınız yanlış ise “Ana-Baba-Çocuk Sevgisinin Aile İçi İletişime Etkisi” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. hizmet etme yoluyla ve hediyeyle sevgi gösterilebilir. 8. vb. Sıra Sizde Yanıt Anahtarı Sıra Sizde 1 İlgisiz ve kayıtsız aile Aşırı koruyucu aile İzin verici aile Demokratik aile Otoriter-katı kuralcı aile Sıra Sizde 2 Sevgi göstermenin çeşitli yolları vardır. Bedensel temasla. basgetbol. a Yanıtınız yanlış ise “Ana-Babanın Çocuğa Verdiği Değer ” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz.

Kardeş ve Arkadaşlar. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Basımevi. H. İstanbul: Koç Üniversitesi Yayınları. Yavuzer. U. Hortaçsu. S. ve Kayhan. Doğan. (2011). Koruyucu Psikoloji. (Ed. İstanbul: Timaş Yayınları. İstanbul: Morpa Kültür Yayınları. Yavuzer. Yazıcıoğlu.S. Çocuk Psikolojisi. (2010). Ç. (2003). ve Bağlan. (2008). (2008). Ailede İletişim Etkileşim. Genel İletişim. Konuşarak ve Dinleyerek Anlaşalım. Ankara: Pegem Yayıncılık. Aile Yapısı ve İlişkileri. Çocuk Eğitimi El Kitabı.) (2009). Çocuklarla Doğru İletişim. Demiray. İstanbul: Selis Kitabevi. Ankara: Pegem Yayıncılık. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Basımevi. İstanbul: Remzi Kitabevi. Dönmezer. K. A. (Ed. Betül Çelik. Çocuklukta İlişkiler Ana Baba. N.Yararlanılan Kaynaklar Chapman. A. Y. Paktuna Keskin. 123 . İstanbul: Sistem Yayıncılık. (2007). Ü. İstanbul: Boyut Yayıncılık. H. Demiray. Etkili İletişim. (2007). (2007). Benlik Aile ve İnsan Gelişimi Kültürel Psikoloji. (2006). İstanbul: Sistem Yayıncılık. 5 Sevgi Dili. Ailede Sevgi Eğitimi. Çev. Kağıtçıbaşı. (1999). (2010). G. Sayar. S. Anne Baba Eğitimi. (2010). İstanbul: Remzi Kitabevi. F. ve Önder. Türküm. U. Ankara: İmge Kitabevi. İ.) (2011).

7 Amaçlarımız Bu üniteyi tamamladıktan sonra. Anahtar Kavramlar Benlik Benlik İmgesi Özgüven Özgüven Gelişimi Aile İçinde Çocuk Anne Çocuk İlişkileri Baba Çocuk İlişkileri İçindekiler Giriş Özgüvene İlişkin Kavramlar Özgüven Aile İçinde Çocuk 124 . Özgüven gelişiminde ebeveynlerin önemini açıklayabilecek bilgi ve becerilere sahip olabilirsiniz. Özgüven kavramını açıklayabilecek. Benlik ve benlik imgesini tanımlayabilecek. Çocukta özgüven gelişimini açıklayabilecek.

Bebek emeklerken. kendi gelişim çizgisinde desteklemek onun özgüvenli bir birey olmasına yardımcı olmaktır. “güven” ve “sevgi” verebilmekle başlar. İnsanları diğer canlılardan ayırt eden temel özelliklerinden biri kendinin farkında olmasıdır. Bireyin çevresindeki insanlar tarafından olumlu olarak değerlendirilme ve kabul görme gereksiniminin karşılanması bireyin kendini algılama biçimini önemli ölçüde etkiler. Bu konuda memnun eden veya hayal kırıklığına uğratan yaşantılar bireyin kendine değer verme duygusunu oluşturur. Çocuğun yaptığı her yeniliği fark etmek. doğru yaptığını sevinçle karşılamak. iletişimi ve yaşantılarının algılanış biçimlerine göre oluşan ve değişim gösteren bir süreçtir. Bu duygu zamanla öğrenilerek gelişir. Benlik kavramı. İnsan doğduğu andan itibaren kendisi ve çevresi ile etkileşimi içerisinde kendisi ile ilgili çeşitli algılar oluşturur. kanıtlamasına yardımcı olmak bu gücü kullanırken doğrular ve yanlışlar arasında seçim yapabilmesine yardımcı olmak. sevgi sözcükleri söylemek onun ileriki yaşamında mutlu bir birey olmasını sağlar. bu konuda doğru ve yanlış davranışları bilmeyi. ona kendisini kontrol etmesini öğretmek. kendi istediği zaman. Çocuğun ileriki yaşamında özgüvenli bir birey olabilmesi için aile bireyleri ile etkileşimi çok önemlidir. 1994). kendine dönük olumlu olumsuz değerlendirmelerini içerir (Köymen. yetenek ve değerlerine ilşkin kendini algılayışını. bunu ona belirtmek. Algılanan benliğin beğenilmesi sonucu özsaygı (Güngör1993) buna bağlı olarak da özgüven oluşur.Özgüven Aile Bireyleri Etkileşimi GİRİŞ Çocuğun duygusal hayatı onun bütün gelişme evrelerinde düzenleyici ve yöneltici bir rol oynamaktadır. sıralarken. bireyin kendisini görüş ve algılayış biçimidir. Bireyin özsaygısı ve buna bağlı olarak özgüveni bir kez oluştuktan sonra. zamanla diğer insanların değerlendirmelerinden etkilenmeden varlığını sürdür ve bireyin tüm davranışlarını etkisi altına alır 125 . Bu bilinç. Çocuğu kendi gücü içinde. kendine bir kimlik ve bu kimliğe de bir değer kazandırır. bebek altını kirlettiği zaman onu temizlemek. 2000). yürümeye çalışırken ona bilinçli bir destek vermek çok önemlidir. bebekle konuşmak. kişinin güçlü ve zayıf yanlarına. Benlik. anne baba olarak çocuğun yapabileceği her şeyi kendisinin yapmasını sağlayarak gücünü tanımasına. Anne baba olabilmek her şeyden önce çocuğa. Bu bağlamda. dışarıdan kontrol yerine. kendinden başkalarıyla yaşarken bencillikten kurtularak hak eşitliği içinde davranabilmesini öğretmek oldukça önemlidir. Bunun için anne babaların bilinçli olmaları gerekir. Bebek ağladığı zaman yardımına koşmak. ÖZGÜVENE İLİŞKİN KAVRAMLAR Benlik Benlik kavramı. iyi bir gözlemci olmayı ve çocukla etkili bir iletişim kurmayı kapsamaktadır. acıktığı zaman onu doyurmak. Bunun sonucunda. yaşam içerisinde birey. bireyin çevresi ile olan ilişkileri. yanlış yaptığında cezalandırmadan yanlışından vazgeçirmek onun birey olmasına destek olmaktır (Atabek.

Özgüven duygusunun insan hayatında yeri ve önemi çok büyüktür. öyle kuvvetlidir ki her fırsatta kişinin duygularını. yetenekli veya yetersiz. Benlik İmgesi Benlik bilinci insanı hayvanlardan ayıran en önemli özelliklerden biridir. akıllı. başarısızlığını değiştirilebilir bir nedene bağlar ve bir sonraki denemelerinde başarılı olacağına inanır. ergenlik döneminin sağlıklı bir şekilde atlatabilmesi de bireyin benlik algısını olumlu yönde etkilemektedir. başarı ve başarısızlıklarla doludur. Özgüven duygusu. tembel görülmesi bu algıda önemli değişkenlerdir. Başka bir deyişle. Bunlar olağandır ancak burada önemli olan olayların peşinden sürüklenip gitmek ya da olaylara takılıp kalmamak gerekliliğidir. sorun ve mücadelelerle. Kişinin özgüveni ile benlik imgesi arasında önemli bir ilişki olduğu düşünülmektedir. zeki. Hayat iniş ve çıkışlarla. Bu amaçla. Kişi bu duygunun eksikliğini boşluk olarak algılar ve bu boşluğu başka şeylerle doldurma çabasına yönelir. kişiyi mutlu. Başka bir deyişle. Burada kişinin içsel. birey bir başarısızlıkla karşılaştığında. özgüvene bağlıdır. Bu algılamalar. kişinin davranışlarına yansır ve yaşamın tamamında olumlu ya da olumsuz olarak kendini gösterir. Bu da öncelikle anne ve babanın çocuğa ilişkin sözlü ve sözsüz tavırlarıyla başlar. Bu boşluk ancak kendine olan güven duygusunun geliştirilmesiyle doldurulabilir. Ebeveynler. kişi kim olduğunu tanımlama ve söz konusu kimliği beğenip beğenmediğine karar verme yeteneğine sahiptir. Çocuğun anne babasının gözündeki konumu çocuğun kendisine ilişkin olumlu bir imgeye sahip olmasını etkiler. sosyal ilişkilerde. İnsanın kendini yeterli ve sevilebilen biri olarak görmesi ile sevilemeyen. 2011). Ayrıca. Benlik kavramının ögesi olan “benlik imgesi” bireyin sahip olduğu fiziksel ve zihinsel özelliklerinin farkında olmasıdır. Örneğin. çocukluktan itibaren yaşamın farklı alanlarında etkisini gösterir. Bu yüzden çocuğun. Örneğin. Bu durum. disiplin ve sevgi yoluyla çocuklarının benlik algısını geliştirebilirler. kendine yönelik algılamaları esastır.(Geçtan. Bu beceri. kişinin iç dünyasında yer alan şartlanmalardan. huzurlu bir yaşamdan alıkoyar. Benlik algısı olumlu olan anne babaların çocuklarının da benlik algısının olumlu olacağı bilinen bir gerçektir. farkına varma şansı yakalayabilmesi için zengin yaşantılar sunulmalıdır. yaşamın bazı alanlarında kendilerine güvendikleri halde bazı alanlarında son derece güvensiz olabilmektedirler. Aynı şekilde okul yaşantısı. Örneğin çocuğun ailede isteniyor olması. Özgüvene sahip olan bireyler bunları yaşamın parçası olarak kabul edip olaylara yön vermeyi bilirler. Başka bir deyişle. Kimi insanlar. Benlik gelişiminde özellikle anne babanın tutum ve davranışları çok önemlidir. Özgüven sorunu da insanın bu yargılama yeteneğini kapsar (Mckay ve Fanning. Çocuğun okula başlaması ile sosyal çevresi genişler yeni yaşantılar kazanır ve bu durum benlik imgesine yeni boyutlar eklenmesine neden olur. bazı insanlar okul başarısında. sosyal ilişkiler (öğretmeni ve arkadaşlarının tavırları) bu yeni boyutun oluşum ögeleridir. insanlar kim olduklarını tanımlar ve daha sonra bu kimliği sevip sevmediklerine ilişkin kararlar verip kendilerine ilişkin algı oluştururlar (McKay ve Fanning. 2011). Bu 126 . Boşluğu başka şeylerle doldurma çabası ne yazık ki işlevsel bir yaklaşım değildir. kimi insanlar bazen yaşamın herhangi bir alanında yüksek performans gösterip başarı elde etmelerine rağmen yine de bu konuda kendilerine olan güvensizliklerinin devam ettiği görülür. Bilinçaltında kalıplaşmış olan bu inançlar. evlilik ve cinsellik gibi konularda yeterli güven duygusundan yoksun olabilmektedirler (Göknar. sahip olduğu olumsuz inançlardan başka bir deyişle kişinin iç dünyasında olup bitenlerden kaynaklanmaktadır. okul başarısı. gerçekçi bir benlik değerlendirmesi yapması amacıyla uygun ortamlar yaratılmalıdır. 2010). başarısız ve zayıf bir birey olarak görmesinin özgüvenine çok farklı etkileri olacağı muhakkaktır. tutumlarını ve davranışlarını etkileyerek eylemlerine yansır. Bu duygunun eksikliği. başarılı. psikolojik yaşamın temel ögelerinden biridir ve duygusal bir gerekliliktir. Benlik algısı ve benlik imgesi nedir? Özgüven ile benlik algı ve imgesinin ilişkisi nedir? ÖZGÜVEN Özgüven. mesleğinde kendilerine güvendikleri halde insanlar arası iletişimlerde. 1984). çocuğa güçlü olduğu alanları görebilme.

pozitif düşünme becerilerinin yer aldığı görülmektedir. Bu kişilerin dış özgüvenleri düşük olduğu için iç özgüvenlerini nasıl kullanacaklarını bilmemeleri başarı çizgilerinin düşmesine neden olabilir (Lindenfield. ağlamasına gösterilen ilgiden etkili ve önemli biri olduğunu öğrenir. kişinin kendisine ilişkin duyduğu memnuniyet düzeyini. Bir bebek ona gülümsenmesinden harika bir varlık olduğunu. kendini ortaya koyabilme ve duyguları kontrol edebilme becerileri yer almaktadır. özgüveni. çocuklarında özgüvenin temelini atmaya çalışırken unutulmaması gereken konu. kendilerine olan inançlarının ne denli güçlü olduğunun farkına varamayabilirler. çocuğun okula başlamasıyla ailenin yanı sıra öğretmen ve arkadaşları gibi diğer kaynaklardan beslenir. İç özgüven. Yaşam mücadelelerini de bu doğrultuda sürdürürler. kendisiyle barışık olma durumunu. bazılarında dış özgüven fazla gelişir. Özgüvene sahip olan bireyler daha yaratıcı. İç özgüven ve dış özgüven duygularının birbirini sürekli desteklediği durumlarda kişi ideal özgüvenine ulaşmış olur. Sıkılınca ağlamalarının rahatlama getirmediğini. iletişim becerileri. dokunulmasından korunmakta olduğunu. İç özgüvenleri tam olan ancak bu güçlerini dışarıya yansıtamayan insanlar da vardır. kendini sevme. 2010). Hayattaki zorluklar ve inişler bu bireylerin büyük bir çöküş yaşamalarına neden olmaz. kendisine yeni hedefler belirleyerek bu yolda çaba göstermeye başlar. 2011). Bazılarında iç özgüven daha çok gelişirken. üretken ve verimlidirler.1: İç ve dış özgüveni ifade eden beceriler tablosu İç Özgüven Kendini sevme Kendini tanıma Kendine açık hedefler koyabilme Pozitif düşünme Dış Özgüven İletişim becerileri Kendini iyi ifade edebilme Kendini ortaya koyabilme Duyguları kontrol edebilme İç özgüvende. Çocukta Özgüven Gelişimi Özgüven doğumla gelişmeye başlayan hayat boyu gelişmeye devam eden bir olgudur. kendi istek ve beklentilerine göre yönlendirirler. Bazı insanlar kendileriyle barışık olamamalarına rağmen dış özgüven konusunda çok başarılı olabilmektedirler. Lindenfield (2011). bu kişiler dışarıya karşı sakin ve kontrollü oldukları izlenimini başarıyla verip kendi iç dünyalarında başkaları tarafından sevilip sevilmedikleri konusunda endişe duyabilirler. kişiden kişiye farklılık gösteren karmaşık bir süreçtir. Aileler. sallanmamış ve sevilmemiş bebekler kendi değerlerine ilişkin başka öğretiler edinirler. Bunlar kendisine vereceği değerleriyle ilgili ilk dersler ve özgüven yapısının ilk tuğlalarıdır. Benliklerini daha iyi tanıdıklarından neye güçlerinin yetip yetmeyeceğini. yaşamlarını başkalarının istek ve beklentilerine göre değil.kişi aynı zamanda. umarsızlığı ve önemli olmadıklarını öğrenirler. Bu durumun tam tersi de söz konusu olabilmektedir. Rahat ettirilmemiş kucağa alınmamış. Bu güvenden yoksun olan bireylerse başarısızlıklarının nedeninin kendilerinden kaynaklandığını düşünür ve değiştiremeyecekleri belirli bir özelliğe bağlarlar. Bunlar da zayıf özgüvenin ilk öğretileridir. iç özgüven ve dış özgüven olmak üzere iki biçimde betimlemektedir. Özgüven. Hayatın çıkmazları ve zorlukları karşısında kolayca umutlarını yitirip büyük bir çöküntü içine girer ve kaderlerine boyun eğerek çaresizlik içinde sızlanırlar (Göknar. dış özgüven ise kişinin çevreye yansıttığı görüntü ve davranışları kapsamaktadır. kendini iyi ifade edebilme. Aşağıda tablo 1’de iç özgüven ve dış özgüveni ifade eden beceriler yer almaktadır. Bir şeyi söylemek ya da karar vermek konusunda bütün enerjilerini tüketecek kadar kaygı duyabilirler. iç ve dış özgüven arasındaki dengenin iyi kurulması gerçeğidir. İlk yıllarda ailenin çocuğa verdiği mesajlar doğrultusunda gelişen özgüven. Bu kişiler. Çocuklar büyüdükçe onlara kim olduklarını 127 . Başka bir deyişle. Başkaları bu insanların. kendine açık hedefler koyabilme. Tablo 7. Dış özgüvende ise. kendini tanıma. kendisiyle konuşulmamış. Çocuklar ergenlikle beraber özgüvenlerini değerlendirmeye ve şekillendirmeye başlar. neleri yapıp yapmayacaklarını bilirler ve hedeflerini bu doğrultuda ortaya koyarlar.

yalnızca kabul etmek. Bu bağlamda anne babanın kişilik yapısı çocuk üzerinde önemli bir role sahiptir. 2011). D. Bu tür olanaklar çocuğun güçlü yönlerini keşfetmesini ve zayıf yönlerini de geliştirmesini sağlayacaktır. aynı zamanda özgüveni geliştiren davranışları cesaretlendirmek anlamını da taşır. arkadaşlar.” (Briggs. Kendi görünümleri ve davranışları hakkında olumlu bir tavır benimseyen ve kendilerini olduğu gibi kabul eden ailelerin çocukları da aynı şekilde davranmayı öğreneceklerdir. doğru yaptığını sevinçle karşılamak. Aile içinde sevgi silah gibi kullanılıyorsa koşulludur. Çocuklar ailelerin onlara sunduğu örnekler sayesinde kendilerine değer vermeyi öğrenirler. Çocuklara olumlu bir ayna olmak yaptıkları her şeyi onaylamak ya da aileyi onların yönetmesine izin vermek anlamına gelmemektedir. Güven: Temel gereksinimleri karşılanan çocuk kendini güvende hisseder. Tutarlı. Aile içinde önemli olan bu gereksinimlerin karşılanmasında dengeli davranmaktır (Mckay ve Fanning. Öğretmenler. kendi korku ve kaygılarını çocuklarına yansıtabilmektedirler. ebeveynlerin kendilerine ve temel gereksinimlerine özen gösterecek kadar değer vermesi demektir. Sosyal. çocukların sosyal çevreyle ilişki içinde olmaları önem taşımaktadır. Ortam: Çocuğun kendini ve kendi yeterliliklerini tanıyabilmesi için zengin yaşantılara gereksinimi vardır. İlişkiler: İç ya da dış özgüvenin gelişebilmesi için çocukların evlerindeki ilişkilere gereksinimleri olduğu gibi farklı çevrelerde deneyimler geçirmeye de gereksinimleri bulunmaktadır. Bu durum onların özgüvenlerini ve girişimciliklerini destekler. Koşulsuz sevgi. Destek: Çocukların özgüven geliştirebilmesi için yönlendirilmeye ve cesaretlendirilmeye gereksinimleri vardır. Anne babalar. kendilerine sağlanan destek ve önderlik sayesinde giderek benliklerini geliştirir. özgüvenleri gelişmiş anne baba modellerine gereksinimleri bulunmaktadır. “Çocuğun gelişimini etkileyen en önemli şey sevilip sevilmediği duygusudur. Kendini bağışlayabilmek için gerekli özgüvene sahip ailelerin çocukları da kendilerini bağışlamayı öğreneceklerdir. bütünleştirir ve özerk varlıklar olarak yetişkin yaşama 128 . ilgi göstermek anlamına gelmez. müzik aleti. ona verdiği öneme ve temel değer yansımalarına dönecektir. Benlik saygılarını kazanabilmeleri için kendilerini değerli hissetmeye gereksinim duyarlar. Model: Çocukların. Çocuklar kendilerini güvende hissettiklerinde kaygı ve korkularından uzaklaşırlar. bu durum çocuğun da benzer olaylar karşısında benzer korku ve kaygıları taşımalarına neden olur. spor alanları gibi farklı yaşantıların çocuğa sunulmasıyla karşılanabilir. ölçülü ve sağlam benlik değerleri olan çocuklar yetiştirmenin en önemli adımı onlarla sürekli etkileşim içinde olmak ve bu etkileşimi gözlemlemektir (Mckay ve Fanning. Özgüven oluşumunda yer alan önemli ögeler şöyle sıralanabilir: Sevgi: Çocukların sürekli ve koşulsuz sevgiye gereksinimi vardır. bunu ona belirtmek. destekleyici sınırlar koymak çocuklara aile bireylerinin tümünün gereksinimleri olduğu mesajını verir. Kendilerini korumak için belirli sınırlar koymayı sağlayacak bir özgüvene sahip olan ailelerin çocukları da bu konuda onları örnek alacaklardır. Bu nedenle anne babalar. kitap. 1970) Özgüven nedir? Çocukta özgüven gelişimini etkileyen etmenler nelerdir? Özgüven Ediniminde Anne ve Babanın Rolü Kendi aralarında ve çevreleriyle uyumlu anne babaların çocukları. çocuğa destek olmaktır. 2011). Bu gereksinim. ancak çocuk aynada her zaman anne babasının ona duyumsattığı kendini iyi hissetme duygusuna. oyuncak. aile ortamında sevgilerini sözle ve dokunarak ifade etmelidirler. Çocuğun başarabildiği yeni şeyleri fark etmek. Özgüven modeli sunmak. bakıcılar hepsi bu rolü üstlenirler. Ebeveynler kendilerini son sıraya yerleştirir ve çocukları için kendilerini feda etmeyi alışkanlık haline getirirlerse çocuklar da başkalarına hizmet ettikleri oranda değerli olduklarını öğrenirler.yansıtacak başka aynalar da olur. Bu nedenle.

Anne babanın dengeli. Aileler çocuklarına onları neden sevdiklerini ve koşulsuz sevdiklerini vurgulamalıdırlar. okulda ve sosyal sistemdeki duygusal beslemenin özünü oluşturan koşullu sevgi. Kendi yetersizlikleri nedeniyle reddedici ya da aşırı koruyucu tutumlar gösteren anne babaların çocukları ise. mutlu ve kendileriyle barışık olmalarına bağlıdır. Aşağıda bu duruma örnek olabilecek ebeveyn ve çocuk arasında geçen bir konuşmaya yer verilmiştir. Bu bağlamda. “Eğer şimdi uyursan seni daha çok severim”. kendini sevmeyi öğrenir. Aileler. Onların varlığıyla yaşamlarında ne tür olumlu duyguların ve durumların geliştiği çocuklarla paylaşılmalıdır. “Eğer oyuncaklarını toplarsan ben de sana sarılıp seni öperim” gibi eğerli sevgiler. sağlıklı olmak için düzenli spor yapmak verilebilir. 2010). çocuklara kendilerini sevmelerini ve kendilerine zarar verebilecek alışkanlıkları edinmemeleri gerektiği vurgulanmış olacaktır.” . çocuk kitaplarından yararlanabilirler. Aynı şekilde iletişim sürecinde seçtikleri sözcüklerin ve kavramların çocukların gelişim düzeyine uygun olmalarına özen göstermelidirler. çocuklarının mümkün olduğunca erken yaşta hem bedensel hem de zihinsel sağlıklarına gereken özeni göstermeleri konusunda destek verilmelidirler. Anne babası tarafından sevilen bir çocuk. İstenen davranışları gösterdiğinde desteklenmeyen çocuk. Sonunda umudu keserek. Çocuklarının yaşamlarındaki olumlu etkilerini paylaşma. Yetişkinliğe ulaştıklarında da çocukken doyurulmamış gereksinimlerini diğer insanlardan karşılayabilmek için umutsuzca çabalarlar (Geçtan. 129 . zaman zaman da söylediklerinin anlaşılıp anlaşılmadığını kontrol etmek amacıyla çocuklarına tekrar ettirebilirler. “Baban ve ben böyle uslu olduğunda seni çok seviyoruz. Buna karşılık. Buna örnek olarak. uygun çocuk yetiştirme tutumuna sahip olabilmek için anne babaların çocuk gelişimi ve eğitimi konusunda yeterli bilgi ve yaşantıya sahip olmaları gerekmektedir (Cirhinlioğlu. anne babasının onun varlığından dolayı mutlu olduğunu hissetmelidir. onaylanan ve onaylanmayan davranışlarının ayrımını yapmakta zorluk çeker. çocuğun kendisini değersiz bulmasına neden olur. Aileler. çocuklarına yaşamlarının niteliği üzerinde olumlu bir etki yaptıklarını dile getirmelidirler. anne babasının onayını alma çabalarından vazgeçer. “Eğer yemeğini yersen seni çok severim”. özgüveni gelişmiş. Bunun yanında. Bu ortam. Çocukların kendilerini aşağılamalarını engelleme. Çocukların bu duyguları aileleri tarafından gözlem ve dikkat becerileriyle fark edilebilir. Çocuk. istenen davranışları gösterdiğinde desteklenen çocuk. Lindenfield’e göre çocukta özgüven gelişimini desteklemek için anne babaların yapabilecekleri şöyle sıralanabilir: Çocuklarına onları sevdiklerini söyleme. Anne babalar kullanacakları kavramlar konusunda çocuk programlarından. Bu durum.ulaşırlar. Anne babalar çocuklarıyla konuşurken ya da onları dinlerken onlarla aynı düzeyde olabilmek için diz çökerek aynı konumda iletişime geçmeye dikkat etmelidirler. sevmeyi bir koşula bağlayan cümleler çocuk için her zaman sevilmediği anlamını taşımaktadır. Bunun hem fiziksel hem de zihinsel anlamda yapılması çok önemlidir. Çocuklar özgüvenlerini yitirmeye başladıklarında bu konuya dikkatleri çekilip kendilerini farklı bir şekilde ifade etmeleri gerekliliği öğretilmelidir. onaylanan davranışların hangileri olduğunu öğrenir. Bu nedenle anne babadan gelen ilgisiz tutumlar. benlik saygısı yüksek mutlu bir birey olarak gelişmesi büyük oranda ona sağlanan fırsatlara ve anne baba tutumlarına bağlıdır. Anne baba tutumlarının sağlıklı olması ise her şeyden önce onların kendi içinde dengeli. psikolojik ve sosyal gelişimleri açısından potansiyelleri en üst düzeyde ortaya çıkabilmektedir. Pek çok ailede. en iyi model olunarak desteklenebilir ve gerçekleştirilebilir. özgüvenli ve kendi kendini yöneten bir çocuk yetiştirmenin ön koşuludur. Aileler. ailenin ona yönelttiği tutumların bir yansımasıdır. Çocukların düzeyine inmeyi bilme. çocukta özgüven sorunları yaratmaktadır. kendilerine ayrı birer varlık olarak değer verilmediğinden kişiliklerini bütünleştiremezler. Koşullu sevgide “eğerler” bulunmaktadır. Çocuğun benlik kavramı.1999). Uygun çevre koşullarında büyüyen çocukların gerek bilişsel gerekse biyolojik. mutlu ve uyumlu olmadığı bir ortamda yetişen bir çocuğun potansiyelini tam olarak gerçekleştirmesi ve mutlu olması oldukça güçtür. Çocukların sağlıklı yaşama konusundaki becerilerini destekleme. Çocuğun kendi kendini yöneten. sağlıklı beslenmeye dikkat etmek.

Sana kitap okuma çok hoşuma gidiyor. Bu nedenle çocuklara yardım etmeden önce gözlem yapılmalı ve beklenmelidir. Çocukların ilgi ve yetenekleri doğrultusunda ebeveynlerine yardım etmelerine fırsat tanınmalıdır. Elinden gelenin en iyisini yaptığını biliyorum. şu yaptığına bak. Benim için çok önemlisin çünkü… Ne kadar yaratıcısın. yaratıcılık becerisi gelişmiş bir çocuğun masayı istediği gibi hazırlamasına fırsat tanınabilir. Seninle oyun oynamaya bayılıyorum. Dolapların düzenlenmesi. Ses tonu. Çocukların önemsendiğini görmesini sağlama. çocuğun herhangi bir etkinliği tek başına yapmasına izin vermek ona duyulan saygının sözsüz ifadesidir. aileler önce çocuklarını gözlemleyerek onların gerçekten yardıma gereksinimleri olup olmadığına dikkat etmelidirler. isterse bir matematik projesi hazırlama olsun.“Ne kadar aptal bir kızım! Bak ne yaptım. ilgi alanlarına ve becerilerine göre fırsatlar sunmak onun kendini yeterli ve işe yarar hissetmesine neden olacaktır. Aileler kullandıkları sözlerin ve cümlelerin yanında beden dillerine de dikkat etmelidirler. Bu saygıyı göstermek adına. Böylece çocuk ailede kendisini işe yarar ve değerli hissedecektir. gülümseme ve sarılma çocuğa söylenenlerin etkisini artırmaktadır. Aynı durum çocuklar için de geçerlidir. Örneğin. Çaba ve başarılarını takdir etmek amacıyla.” Çocukların güçlü oldukları konularda ailelerine yardım etmelerine fırsat tanıma. Çocukların benlik saygılarını kazandıracak bir dil kullanma. çocuklarıyla birlikte bir etkinlik geçirmek birlikte eğlenmek için zaman ayırmalıdırlar. Bazen bu bir oyuncağın kurumu veya zor bir ödev olabilir. Aşağıda bu cümlelerin hangi amaçla nasıl söylenebileceğine ilşkin örnekler yer almaktadır: Olumlu duygularını onlarla paylaşmak amacıyla. Anne babalar. Bu durum çocukta kendisinin önemsendiğini ve annesi babası için değerli olduğu duygusunu uyandırır. Bu zaman kısıtlı olsa bile bu durum çocuğa uygun bir dille anlatılıp zamanın etkili geçirilebilmesi için birlikte çocuğun hoşlandığı etkinlikler için planlama yapılmalıdır. Çocuklarda benlik saygısını kazandırmada kullanılan cümleler. sözler oldukça önemlidir.“Kendine aptal dememelisin çünkü sen aptal değilsin. aferin. Anne babalar. Çocuklara kendi başlarına yapabilecekleri işlerde yardım etmek onların bir işi tek başına yapabilme fırsatını görme şanslarını ellerinden almak demektir. Bu inanılmaz bir başarı. Oysa ister kumdan kale yapmak olsun. Bu durumda kendisini daha değerli gören çocuğun özgüven edinimi desteklenecektir. Geçen haftadan bu yana çok ilerleme kaydettin.” Ebeveyn . genellikle farkında olmadan çocuklarının sıkıntı çekmelerine dayanamayarak gereksiz yerlerde onların yardımlarına koşarlar. Yaşamıma ne kadar neşe kattığını biliyor musun? Bugünü seninle geçirmekten çok mutluyum.Çocuk . Elinden geleni yapmaya çabaladığını gördüm. bozuk paraların sayılması gibi işlerde çocuğun yaşına. Senin…e yeteneğin var. Çocukların yaptıkları işlere müdahale etmeden duyulan güveni belli etme. Takdir ettiklerini göstermek amacıyla. Başkalarını incitmemek için çaba harcaman çok güzel. İnsanlar birine yardım ederken özel yeteneklerini kullanıyorlarsa kendilerini değerli hissedeceklerdir. Şöyle diyebilirsin “Bir hata yaptım çünkü……. 130 .

Böyle bir anne baba yaklaşımı. Ablan hiç böyle davranmazdı. Eminim başarırsın. Kıskanmanı anlayışla karşılıyorum çünkü… Her zaman kusursuz olamazsın. Bütün bu söylemlerin yanında ailelerin. Senin yüzünden başım ağrımaya başladı. Bana ne yaptırdığını görüyor musun? Bunu hiçbir zaman başaramayacaksın. Çocuğun özgüven edinimini desteklemek amacıyla ailelerin çocuklarına karşı destekleyici ve güven verici bir tutum sergilemeleri gerekmektedir. Sana her zaman güveneceğimi biliyorum. soru sorması ve kurcalaması son derece doğal davranışlardır. Bu ailelerde etkili bir etkileşim ve güçlü iletişim söz konusudur. çocuğuna sözleri ve dokunuşlarıyla sevgisini göstererek onunla yakından ilgilenir. Aileler çocuğun bu davranışlarını yaşayabilecekleri ortamlar hazırlamalıdırlar. Şu çocuk o kadar yoksulluk içinde bile… Ben çocukken… Sen kim olduğunu zannediyorsun? Sen zaten her zaman… Sen hiçbir işi doğru dürüst yapamaz mısın? Bütün söylediklerim bir kulağından girip öbür kulağından çıkıyor. Bu tip ailelerde. çocuklar bu merak yaşantılarının içerisine girdiklerinde aileler 131 . Sen kendini zeki mi zannediyorsun? Ölümüme sen neden olacaksın.Çocuklarını koşulsuz kabul ettiklerini göstermek amacıyla. Çocukların merak etmesi. Güven duydukların göstermek amacıyla. Senin fikrini almak istiyorum. Bana kırgın olduğunu biliyorum ama… Bazen saldırgan davranıyor olabilirsin ama sen aynı zamanda…iyi yapıyorsun. Bu tip ailelerde anne baba çocuklarını destekler ancak bunun yanında aile içinde belirlenen kurallar da vardır. çocukların benlik saygılarını olumsuz etkileyecek bazı sözlerden kaçınmları gerekmektedir. Anne baba çocuklarını dinler ve onlara karşı ilgilidir. Senin bu konudaki görüşün benim için çok önemli. Çocuğun özgüvenin gelişiminden ailenin çocuğa ilişkin sahip olduğu genel tutumu da son derece önemlidir. Aile üyeleri birbirlerinin düşüncelerine ve görüşlerine değer verirler. Destekleyici tutum içinde olan anne baba. çocuğa uygun bir gelişim ortamı hazırlamış olur. Ailelerin söylemekten kaçınması gereken söylemlere şöyle örnekler verilebilir: Siz çocuklar… Ne kadar tembelsin… Bu sana göre bir iş değil! Aman sen deneme… Seni dinlemiyorum.

onları desteklemeleri. is başarma gibi duygu ve becerileri yine ilk defa ailede öğrenir. uyku. Ancak çocuğun yaptığı her etkinliğin abartılı bir biçimde övülmesi de doğru değildir (Göknar. dede. 2010). insanın ileride kuracağı bireylerarası ilişkilerin temelini oluşturur. Erikson’a göre ilk 12 aylık dönem içinde çocuğun temel gereksinimleri karşılanmışsa. 1997). Sorunlara çoklu bakış açılarıyla çözüm üreten. açlık. hala ve çocuk bakıcısı gibi bireyler aile sistemini oluştururlar. güzeli. yaşar ve öğrenir. korunma. Bebeğin annesinin olumlu ve olumsuz davranışları. iyiyi ailede öğrenir. Çevreye güven duyma ile kendine güven 132 . Çocuğun kişiliğinin yapılanması ve gelişimi önce ailede başlar. Bebekle annesi arasındaki ilişkiden doğan güven duygusu. babaanne. Anne babanın hoşgörüsünün normal bir düzeyde gerçekleşmesi. anneanne. Bir insanın kendisine güvenmesi çocukluk yıllarında çevresine duyduğu güvenle başlar. toplumun değer yargılarına ve niteliklerine uygun bir birey olmayı aile ve aile çevresinden öğrenir. Çünkü çocuğun kişiliğinin oluşumu ve gelişimini bu roller belirler. Davranış modellerini çocuk burada bulur. beslenme. Çok katı rollerle çerçevelenmiş olan ailelerde yetişen çocukların doğal eğilimleri serpilemez ve kendine özgü kişisel özellikleri gelişemez (Göknar. Bebekte bu duyguyu doyurmayan anneler. giyinme. abla. Bebek için anne dünyanın tamamıdır. Eğer aile ortamı ona benliğini tanımlama özgürlüğü veriyorsa. Bu nedenle çocuğun yetişmesinde en etkili ortam aile ortamıdır. Yaşamın birinci yılında insanın çevresine karşı geliştirdiği güven ya da güvensizlik duygularının temeli de atılır. Bu durum çocuğun özgüven duygusunun gelişmesinde son derece önemlidir. arzularını diledikleri gibi gerçekleştirmeleri anlamına gelir. onun üzerinde yaşam boyu kalıcı izler bırakabilir. 1997). teyze. Çocuk. Bebeğin gereksinimlerine annenin yerinde ve zamanında yönelebilmesi. altını kirletme gibi bedensel rahatsızlıklarının giderilmesidir. oyun burada karşılanırken psikolojik ve sosyal gereksinimleri olan güven. Çocuk kabul edilmek ve onaylanmak ister. Bu etkileşim içinde her bireyin rolleri vardır ve bu roller çocuk için çok önemlidir. Ayrıca çocuğun fiziksel gereksinimleri olan barınma. övülür ve yüreklendirilirler. Bunun dışında ağabey. Anne Çocuk İlişkisi İlk sosyal temas anneyle kurulur. Bu nedenle aile çocuğun psikososyal gelişim sürecinin başladığı yerdir. 2004). kardeş.tarafından desteklenir. Eğer aile içinde roller hiçbir esnekliği olmayan kalıplaşmış katı rollere dayanıyorsa böyle bir ortam çocuğun özgüven kazanması ve kişiliğinin gelişmesi açısından uygun bir ortam olamaz. tek boyutlu bir dünya görüşü olmayan aile modeli çocuğun doğal bir biçimde gelişmesine olanak tanımaktadır. bebeğin annenin sıcaklığını hissedebilmesi anneyle bebek arasında kurulan güvenin temelini oluşturur. 2010). üşüme. anne babanın rollerini öncelikle oyunlarına yansıtarak ve onları taklit ederek işe başlar (Göknar. Bu gelişim süreci içinde çocuk. Aile çocuğun ilk yaşam alanıdır ve yaşantıları bu ortamda öğrenir. yaratıcı. toplumsal bir birey olmasına yardım eder (Yavuzer. Toplumsal değerler ailede öğrenilmeye başlar. sağlıklı biçimde olgunlaşma yolunda gelişir. bağımsızlık. kişilik gelişiminin ikinci evresi başlar. sorumluluk. bu gereksinmeler yeterince karşılanmamışsa. dayı. çocuk diğer evrelere geçemeyebilir. Çocuğun özgüven gelişimini desteklemek için ebeveynler nelere dikkat etmelidirler? AİLE İÇİNDE ÇOCUK Doğumdan sonra çocuğun ilk sosyal çevresi ailesidir. kendine güveni olmayan kişilerin yetişmesine ortam hazırlar (Yavuzer. onun sıkıntılarını giderebilmesi. Tam tersine. çocuğun kendine güvenen. Böyle bir ortamda büyüyen çocukların yaratıcılık ve girişimcilik becerileri de gelişme fırsatı yakalayamaz. bir gruba ait olma. ailedeki rollerin etkisi altındadır. çocukların bazı kısıtlamalar dışında. İlk bakışta bebeğin temel gereksinimleri. Çocuk doğruyu. Çocuk. Ailede çocuk için önemli olan anne baba ve onların varlığıdır. amca. sevme. Yeni doğmuş bebeğin tüm ilişkisi annesiyledir. Anne babanın çocuklarına karsı hoşgörü sahibi olmaları. Bebeğin gereksinimlerinin anne tarafından karşılanma biçimi sosyal gelişimi önemli ölçüde etkiler. Aile sistemi bir bütündür ve bireyler kendi aralarında etkileşim içindedir.

Çocuğun özgüven kazanımında. bunun belirli bir düzene sokulmasını da içerir. Aynı zamanda. bir bebek dünyaya getiren bir anne için. Aynı zamanda bu bireyler tek başlarına kalmaktan hoşlanmazlar. 133 . annenin çocuğun eğitimiyle ilgilenmesi. Annesinin koruması altında her şeyi rahatça elde eden bir çocuk. Bu tutarsızlık. Bu kişiler. Temel güven duygusunun oluşumunda annenin tutarlılığı büyük önem taşır. ancak bu samimi tutum onda güven duygusunu geliştirebilir. 2004). başkalarına bağımlılık duyar ve dolayısıyla bağımlı bir kişilik geliştirir. 8 yaşında bir çocuğa annesi tarafından yemek yedirilmesi doğru bir davranış değildir.1999). okulda arkadaşları tarafından da “koca bebek. çocuğun bu dönemde annenin fiziksel temasına. Çünkü kaygı bulaşıcı bir duygudur.birbirinden farklı olgular değildir. yalnızca bebeğin bedensel gereksinimlerinin karşılanması değil. çocuğun özgüven edinimini olumsuz etkiler. Bir toplulukta bireylerden biri paniğe kapıldığında kısa bir süre içinde de olsa benzer bir duyguyu diğer bireyler de yaşar. uyku gibi gereksinimlerinin aksatılmaması güven kazanımındaki önemli bir adımıdır. Bu bireyler. Başka bir deyişle. annenin çocuğuyla kurduğu ilişkilerinde tutarlı olması. her defasında başkalarından yardım alma gereksinimi duyarlar. bu çocuklar karasız. Başka bir deyişle. özgüven sorunları yaşayabilirler. Belirli aralıklarla annenin kendisiyle ilgileneceğini bilmek çocuğa güven sağlar. Bu anneler. annenin çocuğu aşırı koruyucu tutumu da olumsuz bir etkiye sahiptir. Bu. Bebek. görünürde sevecen de olsa annesinin kendisine karşı tutumunun içten ya da zorlama olduğunu kolayca algılar. Yaşamın ilk yıllarında bundan yoksun kalan çocuk. Bebekte temel güven duygusunun oluşumunu engelleyen en önemli etmenlerden biri kaygılı annedir. gerçekten içten sevilmeye gereksinim duyar. diğer insanlardan korkan biri ise çaresizlik duyguları yaşar (Geçtan. Böyle bir ortamda büyüyen çocuklar. ancak güvendikleri ve tanıdıkları insanların yanında oldukları zaman mutlu ve huzurlu olurlar (Göknar. çocuğunu her yerde aşırı derecede koruyup kollama gereğini duyarlar. Oysa çocuk hayata hazırlanmalıdır. Çoğu kez kendi annesi de kaygılı biridir. Bebek de tek güven kaynağı olan annenin kaygısını kendi varoluşunun bir parçası durumuna getirir (Geçtan. Yalnız başına kalmak bu bireylere kaygı ve güvensizlik verir. Çocuğun bir davranışına bir gün gülüp geçtiği halde başka bir gün aynı davranışa sert bir tutum takınması annenin davranışlarındaki dengesizliği gösterir. yetişkin döneminde belirsizliklere karşı aşırı duyarlıdır. Bu da onun arkadaş ilişkilerini olumsuz etkileyebilir ve arkadaşları tarafından dışlanmasına neden olabilir. çekingen davranışlara sahip olabilecekleri gibi asi davranışlar da sergileyebilirler. annenin kendi ruh haline göre bazen otoriter bazen de hoş görülü tutum takınmasıdır. Annenin bu alandaki dengesiz tutumu. kendi başlarına iş yapamazlar. ona büyümesi ve gelişmesi için uygun desteği vermek önemli olmanın ötesinde bir zorunluluktur. Çocuğu korumak anne babanın temel sorumluluklarındandır ancak. kendi kanatlarıyla uçmayı ve ayakları üzerinde durmayı bilmelidir. süt kuzusu” gibi isimler takılarak alaya alınabilirler. bebeğini ilk günden tanımaya çalışmak. Bebek. çocuğunu koruyup desteklerken bu durumu aşırı korumacılığa vardırmaması oldukça önemlidir. bebeğiyle yakın ilişkiler kurması onunla etkili ve birebir zaman geçirmesi çocuğun ileriki yaşamında sağlıklı birey olmasında oldukça önemlidir. Kaygılı anne aslında yetişkin yaşamın sorumluluklarını üstlenebilecek güce yeterince sahip olmayan biridir. aşırı hoşgörü ile sert cezalandırma arasında gidip gelme biçiminde görülür. Bu çocuklar. Bu etkileşimin ve birlikteliğin eksikliği çocuğun kişiliğini ve duygusal gelişimini olumsuz yönde etkileyecektir. diğer bireylerden de korkmaz. Böyle bir ortamda yetişen çocuklar.1999). Kolayca paniğe kapılabilir (Geçtan. Sezgi yolu ile olan bu algılama yetişkinlerde olduğu gibi bilinçli bir olgu değildir. Annenin tutarlılık göstermesi gereken diğer bir alan ise kurallar konusundaki tutumudur. sıcaklığına ve duygusal etkileşimine her şeyden çok ihtiyacı bulunmaktadır. annenin çocuğa gerektiğinden fazla kontrol ve özen göstermesi. çocuğun özgüven edinimini desteklemek amacıyla. Yaşamın özellikle ilk üç yılında. Anneliğe gereğince hazır değildir. yetişkin olduklarında da bağımlılıklarını devam ettirirler. Bütün bunların yanında. çıtkırıldım ve nazlı büyüyen bir çocuk kendi kişiliğini geliştiremez.1999). Bu açıdan bakıldığında. Büyümesine izin verilmeyen bu aşırı koruyucu ortamda. Annesinin kanatları altında el bebek gül bebek. Beslenme. Bu amaçla çocuğa uygun sorumluluklar verilmeli ve yaşına uygun işler yapmasına fırsat tanınmalıdır. İnsan kendisine güvenirse. çocuğun sosyal gelişimi engellenmiş olur.

Bebek için anne. çocuğu gelecekte kuracağı ilişkilerin temelini oluşturur. benlik sınırlarının ve sorumluluklarının pek farkında değildir. Aynı zamanda. babasından ilgisiz bir tutum görürür. anne de olduğu gibi geçirilen sürenin ne kadar olduğundan çok. Bazen baba kendi yaşamındaki sorunları çözmeye çalışırken çocuklarıyla birlikte olmak ve onlara yardımcı olmak için gerekli enerji ve gücü bulamaz.“Bebek için anne. baba değil annedir. bebeklerini sallama. çocuk için hem bir sevgi nesnesi hem de örnek alınacak kişidir (Yavuzer. 2003). otoritenin yokluğunda sorumsuz ve saygısızca davranabilmektedirler. babanın çocuğa karşı ilgisiz bir tutum sergilemesi. otoritenin verdiği gücü acımasız ve sorumsuzca kullanmaktan çekinmezler (Göknar. 2003). Anne babanın sevgisiyle. Etkileşimin kalitesi süreden daha önemlidir. Babası tarafından yeterli ilgi gören çocuk. nasıl geçirildiğidir. çocuklara daha yakındır ve onlara ilişkin konularda gerçek karar organıdır. çocuğun temel gereksinimlerinin karşılanmamsı anlamına gelir. Babanın çocuğa karşı ilgisiz bir tutum sergilemesinin altında kendi yaşamındaki sıkıntıları. çoğu kez çocuklarıyla yakın ve sıcak ilişki kurmaktan alıkonmuş olur (Geçtan. sürekli onlarla meşgul olur ve çok güçlü sevgi ve şefkat bağları geliştiriler. Bu durumda çocuk babasıyla doğal ve dengeli bir ilişki kuramaz. havaya fırlatma şeklindeki oyun etkinliklerine eğimli oldukları görülür. anne babasına olan güveninden kaynaklanır ve gelişir. Geleneklerin kendisine verdikleri bu rolü sürdürme durumunda kalan baba. Geleneksel aile yapısı içinde genellikle biçimsel de olsa otoriteyi baba temsil eder. özgüven kazanması arasında yakın bir ilişki vardır. korku ile eşanlam taşır. Dolayısıyla bu çocuklar özgüvenden yoksun yetişirler ve genellikle otorite karşısında itirazsız boyun eğici oldukları halde. babalar çocuklarına karşı son derece duyarlı ve tepki vericidirler. Baba. anne babasına duyduğu güvenin sarsılmamasına özen göstermek bu konuda ebeveyn olarak bilinçli olmak önem taşımaktadır. bebeğiyle süre olarak daha az zaman geçirse bile burada önemli olan. Çocuk babayı kendinden farklı olarak algılar. yetişkin bir birey olduğunda kendi haklarının. babadan çok anneyi tercih etmektedir. Bu durum çocukta özgüven gelişimini olumsuz etkiler. hem eşine hem de çocuğuna karşı koruyucu bir yaklaşım içerisinde olmasına karşın. Baba. kendileri otorite durumuna geldiklerinde. Baba.” (Yavuzer. genellikle çocuğun beslenme. yorgunluk gibi nedenler bulunabilir. sevildiğini önemsendiğini hisseder. kendilerine ait bir görüş ve düşünceleri de yoktur. çocuğun sağlıklı bir kişilik geliştirmesine engel olur. çocuğun özsaygı. Kendisine duyulan saygı. çok çalışmak zorunda kalması. Bunun sonucunda çocuk. bebeğin erken duygusal ve sosyal gelişiminde önemli bir rol oynar. Her şey iyi gittiğinde. çalışma saatlerinin çocukla birlikte olmaya uygun olmaması. Çocukluğunda sindirilmiş olan bu kişiler kendilerinin güçsüz olduklarına o kadar inanırlar ki kendilerinden başka herkesi güçlü ve haklı görürler. Bebek stres durumlarında. kendi bedeninin uzantısıdır. 1999). Bu duygu kendini değerli hissetmesine. Böyle bir ortamda yetişen çocuk. dünyanın tamamıdır. Bu kişiler. bakım sorumluluğunu anneden daha az üstlenir. Bu ilişkiden doğan güven duygusu. Oysa çocuğun anneyle birlikte olmak kadar babayla birlikte olmaya da gereksinimi bulunmaktadır. Çocukta temel güven duygusunun oluşumu için anne nelere dikkat etmelidir? Baba Çocuk İlişkisi Babalar da anneler gibi tüm ilgi ve dikaktlerini bebeklere verir. Bu nedenle. kendisi için olumlu görüş geliştirmesine ve benlik saygısı kazanmasına destek olur. Baba ve çocuk arasında iletişim ve etkileşimin zayıf olması. Babanın otoriter yapısı. anne ise daha çok kendisine benzeyendir. ağlama nedenini belirleyen kişi. Çocuğun kendine olan güveni. 134 . Babaların özellikle. Baba. Engelleyici ve cezalandırıcı nitelikte olan kararların uygulanması ise babaya bırakılır. Bütün bunların yanında baba. 2004). benimsemesiyle. Anne. Ancak bebek ağlamaya başladığında. dünyanın tamamı. çocuğu yoğun yaşanan anne-çocuk bağlılığından koparıp onun dış dünyaya açılmasını sağlayan kişidir.

2003). Hem anne hem de babanın birbiriyle uyumlu ve dengeli olarak eğitimde sorumluluk alması çocuğun kendisi ve dünyayla barışık. 2000).” (Yavuzer. çocukları. bağımsızlık ruhunu yitirir. çocuğu anne bağımlılığından koparıp onun dünyaya açılmasını sağlayan. özgüvenlerini yitirir. mutlu bir birey olabilme yolundaki savaşımında en büyük yardımcı olacaktır (Güngörmüş. Çocuklarının yaşamına durmadan yeni kurallar koyarlarsa. 1989). (Martin. “Bir sevgi nesnesi ve özdeşim modeli olan baba. sosyal gelişiminde ve özgüveninin sağlanmasında etkili olan kişidir. 135 .Çocuğun zekâ. Güvenli ortamlarda çocuk yetiştirin ve yalnız bırakmaktan korkmayın. Çocukta özgüven duygusunun oluşumu için baba nelere dikkat etmelidir? Zaman ve Mekân Ebeveynler çocuklarının dünyasında varlıklarını sürekli hissettirmeye çalışırsa çocukları. Önemli olan babanın da anne kadar çocuğun gelişiminde etkin bir rol oynadığıdır. kişilik ve cinsel gelişimini tek faktörle açıklamak doğru değildir.

onaylanan davranışların hangileri olduğunu öğrenir. İç özgüven. Benlik kavramı. Bunun dışında ağabey. Çocukların sağlıklı yaşama konusundaki becerilerini destekleme. iletişim becerileri. Bireyin çevresindeki insanlar tarafından olumlu olarak değerlendirilme ve kabul görme gereksiniminin karşılanması bireyin kendini algılama biçimini önemli ölçüde etkiler. Çocuklarının yaşamlarındaki olumlu etkilerini paylaşma. çocuğun okula başlamasıyla ailenin yanı sıra öğretmen ve arkadaşları gibi diğer kaynaklardan beslenir. dede. kendine açık hedefler koyabilme. Özgüven. anne babasının onayını alma çabalarından vazgeçer. anneanne. Algılanan benliğin beğenilmesi sonucu özsaygı buna bağlı olarak da özgüven oluşur. kişiyi mutlu. Benlik kavramının ögesi olan “benlik imgesi” bireyin sahip olduğu fiziksel ve zihinsel özelliklerinin farkında olmasıdır. kendisiyle barışık olma durumunu. Aile sistemi bir bütündür ve bireyler kendi aralarında etkileşim içindedir. Çocukların önemsendiğini görmesini sağlama biçiminde sıralanabilir. kendilerine sağlanan destek ve önderlik sayesinde giderek benliklerini geliştirir. Bu ortam. Çocukların yaptıkları işlere müdahale etmeden duyulan güveni belli etme. Özgüven doğumla gelişmeye başlayan hayat boyu gelişmeye devam eden bir olgudur. kişinin kendisine ilişkin duyduğu memnuniyet düzeyini. Özgüveni. Önemli olan babanın da anne kadar çocuğun gelişiminde etkin bir rol oynadığıdır. Ailede çocuk için önemli olan anne baba ve onların varlığıdır. iç ve dış özgüven arasındaki dengenin iyi kurulması gerçeğidir. insanlar kim olduklarını tanımlar ve daha sonra bu kimliği sevip sevmediklerine ilişkin kararlar verip kendilerine ilişkin algı oluştururlar. Çocukta özgüven gelişimini desteklemek için anne babaların yapabilecekleri: Çocuklarına onları sevdiklerini söyleme. Çocukların kendilerini aşağılamalarını engelleme. Bu etkileşim içinde her bireyin rolleri vardır ve bu roller çocuk için çok önemlidir. babaanne. kendini tanıma. kendini sevme. Sonunda umudu keserek. Kendi aralarında ve çevreleriyle uyumlu anne babaların çocukları. pozitif düşünme becerilerinin yer aldığı görülmektedir. kendini ortaya koyabilme ve duyguları kontrol edebilme becerileri yer almaktadır. Çocuğun benlik kavramı ailenin ona yönelttiği tutumların bir yansımasıdır. huzurlu bir yaşamdan alıkoyar. Bu duygunun eksikliği. abla. Dış özgüvende ise. iletişimi ve yaşantılarının algılanış biçimlerine göre oluşan ve değişim gösteren bir süreçtir. iç özgüven ve dış özgüven olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. Başka bir deyişle. Çocukların güçlü oldukları konularda ailelerine yardım etmelerine fırsat tanıma. çocuğun kendisini değersiz bulmasına neden olur. Bu konuda memnun eden veya hayal kırıklığına uğratan yaşantılar bireyin kendine değer verme duygusunu oluşturur. psikolojik yaşamın temel ögelerinden biridir ve duygusal bir gerekliliktir. bazılarında dış özgüven fazla gelişir. İç özgüvende. mutlu bir birey olabilme yolundaki savaşımında en büyük yardımcı olacaktır. istenen davranışları gösterdiğinde desteklenen çocuk. İstenen davranışları gösterdiğinde desteklenmeyen çocuk. Bu duygu zamanla öğrenilerek gelişir. Bu nedenle anne babadan gelen ilgisiz tutumlar. bütünleştirir ve özerk varlıklar olarak yetişkin yaşama ulaşırlar. teyze. bireyin kendisini görüş ve algılayış biçimidir. kişiden kişiye farklılık gösteren karmaşık bir süreçtir. Çocuğun kişiliğinin yapılanması ve gelişimi önce ailede başlar. bireyin çevresi ile olan ilişkileri. Bu algılamalar. Özgüven duygusunun insan hayatında yeri ve önemi çok büyüktür. kişinin davranışlarına yansır ve yaşamın tamamında olumlu ya da olumsuz olarak kendini gösterir. Burada kişinin içsel. kendini iyi ifade edebilme. amca. hala ve çocuk bakıcısı gibi bireyler aile sistemini oluştururlar. kendine yönelik algılamaları esastır. dış özgüven ise kişinin çevreye yansıttığı görüntü ve davranışları kapsamaktadır. Özgüven. Çocuk doğruyu yanlışı. toplumun değer yargılarına ve niteliklerine uygun bir birey olmayı aile ve aile çevresinden öğrenir. Çocuğun zekâ. Çocuklar ergenlikle beraber özgüvenlerini değerlendirmeye ve şekillendirmeye başlar. kardeş. İlk yıllarda ailenin çocuğa verdiği mesajlar doğrultusunda gelişen özgüven. Bazılarında iç özgüven daha çok gelişirken. Çocukların düzeyine inmeyi bilme. Hem anne hem de babanın birbiriyle uyumlu ve dengeli olarak eğitimde sorumluluk alması çocuğun kendisi ve dünyayla barışık. Çünkü çocuğun kişiliğinin oluşumu ve gelişimini bu roller belirler. dayı. Buna karşılık. onaylanan ve onaylanmayan davranışlarının ayrımını yapmakta zorluk çeker.Özet Benlik. Aileler. çocuklarında özgüvenin temelini 136 atmaya çalışırken unutulmaması gereken konu. özgüvenli ve kendi kendini yöneten bir çocuk yetiştirmenin ön koşuludur . Bu da öncelikle anne ve babanın çocuğa ilişkin sözlü ve sözsüz tavırlarıyla başlar. kişilik ve cinsel gelişimini tek faktörle açıklamak doğru değildir.

Ceza d. Pozitif düşünme e. Aşağıdakilerden hangisi çocuğun benlik saygısının gelişiminde olumlu etki yapacak söylemlerdendir? a. Kendilerini aşağılamalarını engelleme. Aşağıdakilerden becerisidir? a. Kendini sevme b. Ölümüme sen neden olacaksın. Çocuğun karnını doyurmak. Her ağladığında kucağa almamak. Bütün söylediklerim bir kulağından girip öbür kulağından çıkıyor. Özgüven c. Arkadaşlarıyla kıyaslama. e. Çağdaş tutum 8. d. Kendini ifade edebilme d. Özgüvene sahip bireyler daha girişimcidirler. Bana ne yaptırdığını görüyor musun? 5. e. Ailelerine yardım etmelerine fırsat tanıma. Çocukların sağlama. Otoriter tutumunu 9. Sevgi b. Motivasyon d. c. Aşırı koruyucu tutumunu e. Aşağıdakilerden hangisi çocukta özgüven gelişimini desteklemek için ebeveynlerin yapabileceklerinden değildir? a. huzurlu bir yaşamdan alıkoyar. b. Özgüven duygusunun eksikliği. Çocuğa sarılmak. Destek e. Çocuğun altını değiştirmek. Benlik imgesi b. Tutum e. Çocukta özgüven gelişimini destekleyen aile tutumu aşağıdakilerden hangisidir? a. Aşağıdakilerden hangisi çocuğun özgüven edinim sürecini olumsuz etkiler? a. Güven c. Model 3. Üşüyen çocuğun üstüne bir şeyler giydirmek.Kendimizi Sınayalım 1. 137 d. İlgisiz tutumunu c. Aşırı hoşgörülü tutumunu d. 7. d. Aşağıdakilerden hangisi özgüven oluşumunda yer alan önemli ögelerden değildir? a. Destekleyici tutum c. Aşırı hoşgörülü tutum b. Çocuklarına sağlıklı model olan anne baba yaşama konusunda hangisi dış özgüven . Çoukların düzeyine inmeyi bilen anne baba d. b. Özgüvenli anne baba c. Özgüvene sahip bireyler daha kaygılıdırlar. Kendine hedefler koyabilme. Sen kendini zeki mi zannediyorsun? c. Özgüvene sahip bireyler daha yaratıcıdırlar. Demokratik tutumunu b. e. d. 4. 10. c. b. kişiyi mutlu. Onları sevdiklerini söyleme. Kaygılı anne b. e. b. Aşağıdakilerden hangisi bebekte temel güven duygusunun oluşumunu engelleyen etmenlerden biridir? a. Bireyin sahip olduğu fiziksel ve zihinsel özelliklerinin farkında olması nedir? a. önemsendiğini görmesini 6. Birey için önemli olan hem iç hem de dış özgüvenin gelişmiş olmasıdır. Kaygı 2. Kendini tanıma c. Aşağıdakilerden hangisi özgüven duygusuna ilişkin doğru bir aktarım değildir? a. c. Çocukların önemsendiğini gösteren anne baba e. İlgisiz tutum e. 8-9 yaşında bir çocuğa annesi tarafından yemek yedirilmesi annenin hangi tutumunu gösterir? a. Bu işi de başaracağına eminim. Otoriter tutum d.

Bu aile modeli genel olarak çocuklarına değer veren çocuklarına kişilik kazandırmak isteyen aile ortamlarında oluşur. kişilikli olmalarını isteyeceğiz ama bizi yönetmeye kalkışmadan. nasıl uyuyacağı.Yaşamın İçinden Çocuk Egemen Aile “Çocuk egemen aile” çok da farkına varılmadan evin çocuğunun yavaş yavaş evdeki yaşamı. çocuk eğitimindeki yeni eğilimlerin yanlış anlaşılmasından kaynaklanmaktadır. Aile. Oysa Catherine Mathelin bütün bunları gözden geçirirken çocuklara sınır koymanın onlar için önemini belirtiyor. alınamazsa ona haksızlık yapıldığı duygusu gelişir. 29. Böylece çocuk hiçbir güçlükle karşılaşmadan yaşamaya alışır. büyüklerin neler yapmasının onun için uygun ya da uygunsuz olduğu. • Çocuklarımızı doğru görebilmek kendimize körleşmemek gerekir. gelecekte neler olacağı onu ilgilendirmeyecek sadece yaşadığı anı değerlendirmeye çalışacaktır. Her türlü güçlüğe karşı korur. eve alınacak şeylerdeki düşüncesi. gidilecek yerler. doğrunun böyle yapmak sanılması gibi davranışlardır. için Hiç kimsenin efendisi de kölesi de olmadan birlikte yaşamayı öğrenmeliyiz (Cumhuriyet Gazetesi. Böylece yavaş yavaş pek de farkına varılmadan “çocuk egemen” durumuna gelen aile içinde şöyle bir tutum gelişir: • Çocuğun her istediği yapılmaya başlanır. • Böyle yetişen çocuğun ergenlik döneminde de kendine ilişkin bütün kararları kendisinin verdiği görülür. • Çocukların hak alıştırılması. • Elbette. her konuda çocuğun onayı alınır. Bu koşularda yetişen çocuk. • Elbette. • Elbette. Ben de “Erken Büyüyen Çocuklar” kitabımda bizim çocuk yetiştirme kültürümüzdeki değişikliklerin sonuçlarını irdelemiştim. özgür çocuklar yetiştireceğiz ama onlara sosyal sorumluluk vererek. çizilmesi gereken sınırların çizilmemesidir. Burada yaşanan sorun. • Herkesin böyle yaptığı. Geçmişte neler olduğu. İstedikleri alınır. Kendi yaşamını tehlikeye atan durumlarda bile kimsenin karışmasına izin vermez. artık sorumluluk almaya yanaşmayacak hiçbir sınır tanımayacaktır. isteklerini dikkate alacağız ama onlar da bizi dikkate alacaklar. Bu da çoğu kez “çocuğun sevgisinin kaybedilme korkusundan” . evdeki kararları yönetmeye başlaması olarak tanımlanabilir. nerede uyuyacağı. 138 . “çocuğun engellenmesinin onda gerileme yaratacağı kaygısından” ya da “ev ortamında anne baba ya da anneanne-babaanne-dede arasındaki davranış çelişkisinden” ileri gelmektedir. çocuklarımızı seveceğiz ama onları şımarık yapmadan. çocuğun gideceği okul. böyle bir durumda sert ve saygısız tepkiler vermekten çekinmez.2003). onu mutsuz edecek olan her şeyden uzak tutar. Çocuğun yemek için seçimleri. • Çocuğa sınır koyulursa gerileceği korkusu. hatta kimlere gidilip kimlere gidilmeyeceği vb. • Aile giderek her türlü kararlarında onun görüşünü ve onayını almaya çalışır. • Elbette. verirken sorumluluk etmeye etmeden elde • Anne ve babanın bütün beklentilerini çocuğa yüklemeleri.09. • Çocuğun mutlu edilmesinin amaç edilmesi. Bu yanlışlar özetle: • Çocuklara özgürlük verilmemesi. çocuğun ev ortamında kişilik kazanması istenirken çocuğa sorumluluk vermenin unutulması. hangi saate yatacağı. • Elbette. onlara saygı göstereceğiz. onu hiçbir zorlukla karşılaşmaması gereken en değerli varlıkları olarak kabul eder. onlar da bize saygı gösterecekler. Bu sonuçlar büyük ölçüde. Bu kararlara doğru ya da yanlış olsun hiç kimsenin karışmasını istemez.

Benlik kavramının ögesi olan “benlik imgesi” bireyin sahip olduğu fiziksel ve zihinsel özelliklerinin farkında olmasıdır. e Yanıtınız yanlış ise “Özgüven” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 8. çocuğa güçlü olduğu alanları görebilme. d Yanıtınız yanlış ise “Anne Çocuk İlişkisi” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. başarısız ve zayıf bir birey olarak görmesinin özgüvenine çok farklı etkileri olacağı muhakkaktır. kendine yönelik algılamaları esastır. d Yanıtınız yanlış ise “Özgüven Ediniminde Anne ve Babanın Rolü” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Çocuğun kendini güvende hissetmesi. Bu amaçla. 4. c Yanıtınız yanlış ise “Anne Çocuk İlişkisi” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 7. sevgi görmesi. Sıra Sizde Yanıt Anahtarı Sıra Sizde 1 İnsan doğduğu andan itibaren kendisi ve çevresi ile etkileşimi içerisinde kendisi ile ilgili çeşitli algılar oluşturur. 6. yaşam içerisinde birey. 3. insanlar kim olduklarını tanımlar ve daha sonra bu kimliği sevip sevmediklerine ilişkin kararlar verip kendilerine ilişkin algı oluştururlar. bireyin kendisini görüş ve algılayış biçimidir. farklı sosyal ilişkiler yaşayabilmesi. c Yanıtınız yanlış ise “Özgüven” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. temel gereksinimlerinin karşılanması. Algılanan benliğin beğenilmesi sonucu özsaygı buna bağlı olarak da özgüven oluşur. a Yanıtınız yanlış ise “Benlik İmgesi” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. gerçekçi bir benlik değerlendirmesi yapması amacıyla uygun ortamlar yaratılmalıdır. b Yanıtınız yanlış ise “Özgüven Ediniminde Anne ve Babanın Rolü” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 5. farkına varma şansı yakalayabilmesi için zengin yaşantılar sunulmalıdır. İnsanları diğer canlılardan ayırt eden temel özelliklerinden biri kendinin farkında olmasıdır. kendine bir kimlik ve bu kimliğe de bir değer kazandırır. 10. 2. Başka bir deyişle. birey olarak kendini değerli hissetmesi. model görebilmesi. a Yanıtınız yanlış ise “Özgüven Ediniminde Anne ve Babanın Rolü” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Çocuğun anne babasının gözündeki konumu çocuğun kendisine ilişkin olumlu bir imgeye sahip olmasını etkiler. Bu algılamalar. Bunun sonucunda. uyumlu bir anne babaya sahip olması.Kendimizi Sınayalım Yanıt Anahtarı 1. psikolojik yaşamın temel ögelerinden biridir ve duygusal bir gerekliliktir. zengin yaşam ortamlarında bulunması özgüven gelişimini destekleyici etmenlerdendir. c Yanıtınız yanlış ise “Çocukta Özgüven Gelişimi” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Kişinin özgüveni ile benlik imgesi arasında önemli bir ilişki olduğu düşünülmektedir. 9. Burada kişinin içsel. 139 . d Yanıtınız yanlış ise “Özgüven Ediniminde Anne Babanın Rolü” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Benlik. Sıra Sizde 2 Özgüven. Bu da öncelikle anne ve babanın çocuğa ilişkin sözlü ve sözsüz tavırlarıyla başlar. kişinin davranışlarına yansır ve yaşamın tamamında olumlu ya da olumsuz olarak kendini gösterir. Bu yüzden çocuğun. İnsanın kendini yeterli ve sevilebilen biri olarak görmesi ile sevilemeyen.

Çocuk babayı kendinden farklı olarak algılar. Beslenme. Yaşamın ilk yıllarında bundan yoksun kalan çocuk. Anne. açlık. Babaların özellikle. Baba. Yeni doğmuş bebeğin tüm ilişkisi annesiyledir. çocuğu yoğun yaşanan anne-çocuk bağlılığından koparıp onun dış dünyaya açılmasını sağlayan kişidir. Bebek de tek güven kaynağı olan annenin kaygısını kendi varoluşunun bir parçası durumuna getirir. Kolayca paniğe kapılabilir 140 . yetişkin döneminde belirsizliklere karşı aşırı duyarlıdır. anne de olduğu gibi geçirilen sürenin ne kadar olduğundan çok. çoğu kez çocuklarıyla yakın ve sıcak ilişki kurmaktan alıkonmuş olur. Geleneklerin kendisine verdikleri bu rolü sürdürme durumunda kalan baba. Bebek stres durumlarında. İlk bakışta bebeğin temel gereksinimleri. Çocukların önemsendiğini görmesini sağlama Çocukların benlik saygılarını kazandıracak bir dil kullanma biçiminde sıralanabilir. Engelleyici ve cezalandırıcı nitelikte olan kararların uygulanması ise babaya bırakılır. Çocukların kendilerini aşağılamalarını engelleme. korku ile eşanlam taşır. Böyle bir ortamda yetişen çocuk. Çocukların sağlıklı yaşama konusundaki becerilerini destekleme. Bebek için anne. onun üzerinde yaşam boyu kalıcı izler bırakabilir. babalar çocuklarına karşı son derece duyarlı ve tepki vericidirler. Çocukların düzeyine inmeyi bilme. Geleneksel aile yapısı içinde genellikle biçimsel de olsa otoriteyi baba temsil eder. Sıra Sizde 4 Bebeğin annesinin olumlu ve olumsuz davranışları. nasıl geçirildiğidir. çocuğun sağlıklı bir kişilik geliştirmesine engel olur. havaya fırlatma şeklindeki oyun etkinliklerine eğimli oldukları görülür. Baba. genellikle çocuğun beslenme. Kendisine duyulan saygı. Belirli aralıklarla annenin kendisiyle ilgileneceğini bilmek çocuğa güven sağlar. Etkileşimin kalitesi süreden daha önemlidir. baba değil annedir. bebeğiyle süre olarak daha az zaman geçirse bile burada önemli olan. benlik sınırlarının ve sorumluluklarının pek farkında değildir. anne ise daha çok kendisine benzeyendir. Anneliğe gereğince hazır değildir. çocuk için hem bir sevgi nesnesi hem de örnek alınacak kişidir. Baba. ağlama nedenini belirleyen kişi. çocuklara daha yakındır ve onlara ilişkin konularda gerçek karar organıdır. dünyanın tamamı. Sıra Sizde 5 Babalar da anneler gibi tüm ilgi ve dikaktlerini bebeklere verir. Annenin. kaygılı olmaması çocuğun sağlıklı bir özgüven gelişimi için oldukça önemlidir. Çocukların güçlü oldukları konularda ailelerine yardım etmelerine fırsat tanıma. otoritenin yokluğunda sorumsuz ve saygısızca davranabilmektedirler. bakım sorumluluğunu anneden daha az üstlenir. Babanın otoriter yapısı. Bebekte temel güven duygusunun oluşumunu engelleyen en önemli etmenlerden biri kaygılı annedir. altını kirletme gibi bedensel rahatsızlıklarının giderilmesidir. otoritenin verdiği gücü acımasız ve sorumsuzca kullanmaktan çekinmezler. çocuğun gereksinimlerini yerine getirirken tutarlı davranması. bunun belirli bir düzene sokulmasını da içerir. bebeklerini sallama. Baba. yalnızca bebeğin bedensel gereksinimlerinin karşılanması değil. babadan çok anneyi tercih etmektedir. hem eşine hem de çocuğuna karşı koruyucu bir yaklaşım içerisinde olmasına karşın. üşüme. Bütün bunların yanında baba. Bu. kendi bedeninin uzantısıdır. Çocukların yaptıkları işlere müdahale etmeden duyulan güveni belli etme. Çocuklarının yaşamlarındaki olumlu etkilerini paylaşma. kendileri otorite durumuna geldiklerinde. uyku gibi gereksinimlerinin aksatılmaması güven kazanımındaki önemli bir adımıdır. Bu kişiler. Temel güven duygusunun oluşumunda annenin tutarlılığı da büyük önem taşımaktadır. yetişkin bir birey olduğunda kendi haklarının. Kaygılı anne aslında yetişkin yaşamın sorumluluklarını üstlenebilecek güce yeterince sahip olmayan biridir. bebeğin erken duygusal ve sosyal gelişiminde önemli bir rol oynar. sürekli onlarla meşgul olur ve çok güçlü sevgi ve şefkat bağları geliştiriler. Her şey iyi gittiğinde.Sıra Sizde 3 Çocukta özgüven gelişimini desteklemek için anne babaların yapabilecekleri: Çocuklarına onları sevdiklerini söyleme. Dolayısıyla bu çocuklar özgüvenden yoksun yetişirler ve genellikle otorite karşısında itirazsız boyun eğici oldukları halde. Bu durumda çocuk babasıyla doğal ve dengeli bir ilişki kuramaz. Ancak bebek ağlamaya başladığında.

(Ed. Ali Şimşek) Ankara: Eğitim Sen Yayınları.Ü. 141 . (1994). (2004). 9. Kendine Güvenen Çocuk Yetiştirme. Ö. H. (1999). (2006) İlkem. (2000). E. Özgüven Ankara: Arkadaş Yayınevi. “Güdüleyici Öğrenme” Sınıfta Demokrasi. Güngörmüs.Yararlanılan Kaynaklar Atabek. Çocuk Gelişimi ve Ruh Sağlığı. Ekşi. (2011). Burcu Gezek) İstanbul: Boyner Yayınları. Ya-Pa Okul Öncesi Eğitimi ve Yaygınlaştırılması Semineri. (2010). Çocuk. Lindenfield. F. Çocuklara Duymak. İstanbul: Remzi Kitabevi. Çocuğunuzun İlk 6 Yılı. (1997). Ankara: Bilgi Yayınevi. “Okul Öncesi Dönemde Baba Çocuk İlişkisinin Çocuğun Gelişimine Etkisi”. İnsan Olmak. Çocuklar Büyükler ve Tavşanlar. (2010). Genç.W. Göknar. Geçtan. (2003). R. Çocuğu Tanımak ve Anlamak. Ö. E. İstanbul. Modern Ailelere Bilgece Öğütler (Çev. Saygı Yavuzer. Özgüven. (1993). İstanbul: Remzi Kitabevi. Çeviri: Atay. P. G. İstanbul: Altın Kitaplar Yayınevi. “Çocukta Benliğin Gelişimi”. A. (Çev. (2003). Köymen. Bursa: Ezgi Kitabevi. Ana Babalar. Nas. ve Fanning. Cirhinlioğlu. Ankara: Arkadaş Yayınevi. A. (1989). O. Göknar. (2011). Martin. M. Kazanmak. Ankara: Nobel Yayınları. Ya-Pa Okul Öncesi Eğitimi ve Yaygınlaştırılması Semineri. F. İstanbul: Remzi Kitabevi. Yavuzer. H. Ankara: Arkadaş Yayınevi. Güngör. Bilinçli Çocuk Yetiştirmek. Gülden Tümer) Ankara: HYB Yayıncılık. (1990). 6. Ankara. McKay.

Aile içi şiddet türlerini tanımlayabilecek. Ailedeki fiziksel ve psikolojik rahatsızlıkların aile bireyleri ve aile uyumu üzerindeki etkilerini açıklayabilecek.8 Amaçlarımız Bu üniteyi tamamladıktan sonra. Boşanmanın aile bireyleri üzerindeki etkilerini açıklayabilecek. Anahtar Kavramlar Ailede Uyumsuzluk Aile Yapısı Kronik Rahatsızlık Fiziksel İstismar Cinsel İstismar Duygusal ve Psikolojik İstismar Ailede Şiddet Fiziksel Şiddet Psikolojik Şiddet Cinsel Şiddet Ekonomik Şiddet Aldatma Boşanma İçindekiler Giriş Aile Yapısı Ailedeki Fiziksel ve Psikolojik Rahatsızlıklar Ailede İstismar ve İhmal Aile İçi Şiddet Evlilikte Aldatma Boşanma 142 . Ailede istismar ve ihmal türlerini sıralayabilecek. Aile yapısının özellikleri içinde aile uyumunu bozan özellikleri ifade edebilecek. Ailede boşanmaya neden olan etkenlerin neler olduğunu söyleyebilecek. Ailede istismar ve ihmalin çocuklar üzerindeki etkilerini ifade edebilecek. Ailede uyumsuzluğa neden olan etkenleri belirleyebilecek. Aile içi şiddetin aile bireyleri üzerindeki etkilerini belirleyebilecek. Evlilikte aldatmanın eşler ve aile uyumu üzerindeki etkilerini sıralayabilecek. bilgi ve becerilere sahip olacaksınız.

Aile farklı gelişim evrelerinde. Biri hasta iken diğeri o kendisini daha iyi hissedene kadar onun bu süreçte aile ile ilgili sorumluluklarını devralmalıdır. nerede ve nasıl bir mülk edinecekleri. normal bir ailede de problemlerle karşılaşılması doğal bir durumdur. Örneğin eşlerden biri sürekli bir biçimde kendi gereksinimlerini görmezden gelerek ya da ikinci planda bırakarak. problemleriyle işlevsel bir biçimde başa çıkabilen bir yapıya sahip olmasıdır (Nichols ve Schwartz. Örneğin eşlerden biri kendisi için oldukça önemli olan öğrenim hayatını tamamlamaya çalışırken diğeri ondan desteğini esirgememelidir. problemleri olmayan aile değildir. Eşler evliliklerini ilgilendiren başlıca konularda (örneğin. evlerini nasıl döşeyecekleri gibi) hem fikir olmalı ise de uyumlu bir ilişki için daha az önemli gibi görünen konularda da (televizyon izlemeye hergün kaç saatlik bir zaman ayrılacağı. 2003). tükenmişlik sendromu ya da depresyon yaşayabilir (Nichols ve Schwartz. 1990).Aile İçi Uyumu Olumsuz Etkileyen Faktörler GİRİŞ Normal aile. Çünkü eşlerin birbirlerini destekleyici rollerini abartılı bir boyuta taşımaları aile içi uyumu tehdit eder ve bireysel gelişimi engeller. ne zaman bir çocuk sahibi olmayı düşünecekleri. 143 . AİLE YAPISI Eşler sağlıklı uyum için birbirlerini karşılıklı bir biçimde destekleyici davranış örüntüleri de oluşturmalıdırlar (Sayın. birinin her konuda çok izin verici olması ve diğerinin de çok kontrol edici ve kısıtlayıcı olması aile içi uyumu bozar ve aile içinde sorunlar ortaya çıkarır (Nazlı. Sağlıklı bir aile yapısı eşlerin her ikisinin de hem alıcı hem de verici olabildiği zaman mümkün olur. farklı görev ve sorumlulukları olan bireylerin etkileştiği bir ilişkiler bağlamı olduğundan. Evlilik ilişkisindeki bu düzenlemeler bazen kolayca gerçekleştirilebilirken bazen eşler için zor bir süreç olabilmektedir. ailede istismar ve ihmal. Ancak eşlerin birbirlerini destekleme rolünün kendilerini yormayacak biçimde abartmadan orta düzeyde yaşamaları gerekir. televizyonda hangi programların izleneceği. Bir aileyi “normal” yapan ailenin problemlerden arınmış olması değil. 2004). ev içi işlerin nasıl paylaşılacağı gibi) uzlaşma içinde olmaları oldukça önemlidir (Nazlı. Bazen eşlerden birinin çocuklara karşı biraz daha izin verici olma özelliği diğerinin biraz daha kontrol edici olma özelliği ile dengelenebilirken. evlilikte aldatma ve boşanma konularında daha detaylı bilgiler yer almaktadır. ailede fiziksel ve psikolojik rahatsızlıklar. Bu bölümde aile içi uyumu olumsuz etkileyen aile yapısıyla ilgili özellikler. 2004). Ailede uyumu bozan bir diğer etken ebeveynlerin abartılı bir biçimde birbirine zıt özelliklere sahip olmalarıdır. Kişiler arası etkileşimin olduğu her yerde problemlerle karşılaşılabilir. İnsanlar evlilik ilişkisi içine girdiklerinde bu birleşmenin sağlıklı bir yapı oluşturması için eşlerin uzlaşması ve bağ oluşturması gerekir. Karşılıklı uzlaşının sağlanabilmesi için her bireyin diğerinin beklentilerine ve isteklerine uyum sağlamaya çalışması gerekir (Sayın. Ancak aile içindeki bu düzenlemelere uyularak yaşanılan her gün eşleri gerçekten bir çift olarak birbirine yakınlaştırmaktadır. 2003. 1990). 2004). 2004). aile içi şiddet. Bunun için eşlerin öncelikle yaşayacakları ilişkilerine dair detayları karşılıklı bir uzlaşı içinde belirlemeleri gerekir (Nichols ve Schwartz. Nichols ve Schwartz. enerjisini eşinin gereksinimlerini karşılamaya harcarsa veya evle ilgili tüm sorumlulukları üstlenip onun yükünü azaltmaya çalışırsa bir süre sonra. farklı gereksinimleri olan. Eşlerin birbirlerinin gereksinimlerine ve etkileşim tarzlarına uyum sağlamaları gerekir. çocuk bakımında sorumlulukların nasıl dağıtılacağı.

Bu aile yapılarında sevecen ve ilgili olan anne ve babalar çocukları için pek çok fedakârlığı yapmaya gönüllüdürler ve çocuklarıyla ilgilenmek için gerçekten zaman ayırırlar. Aile bireylerinin ilişki biçimlerini düzenleyen bu kuralların ihlaline yönelik yüksek toleransı ailenin iç içe geçmiş bir yapıya sahip olduğunu. Bu sınırlar kişiler arası ilişki biçimini düzenleyen kurallarla konulur. sofrada başkaları ile telefon görüşmesi yapılmayacağı.Aile içinde uyumu olumsuz etkileyen bir diğer etken eşlerin kendi aralarında sağlıklı bağlar oluşturamamalarıdır. Aile içinde ebeveyn ve çocuk arasındaki ilişki biçimini belirleyecek hiyerarşik yapı iç içe geçmiş aile yapılarında olduğu gibi zayıf ve etkisiz ise. herkesin odasına ancak izin alınarak girilebileceği gibi konularla ilgili olabilir. Aile içi sınırlar aile bireylerinin özerklik ve bireysellik düzeylerini belirler ve aileyi korur. Ayrıca ebeveynler çocuklarla ilgili sorumlulukları nedeniyle birbirlerini uzun dönem ihmal edebilmektedirler. kendi evlatlarının kurmuş oldukları yeni aile kurumunu daha iyi bir biçimde kabul ederler. o zaman da çocuklar anne ve babalarından yeterli ve sağlıklı rehberlik hizmeti alamamış olacağından kendilerini tehlikelere karşı daha savunmasız bulabilirler. Aile içi kurallarda hafta sonu herkesin kahvaltıyı birlikte yapacağı. Örneğin birlikte baş başa vakit geçirmek. sevgi paylaşımında 144 . böyle kopuk aile ilişkileri çocuğun belki özerklik duygusunun gelişimine katkı sağlasa da. Böyle bir bağlanmada eşler bir diğerinin önceliklerini dikkate almaksızın kendi belirledikleri öncelikler ışığında ayrı etkinlikler planlar. Aile içi uyumu etkileyen bir diğer önemli durum ailenin çocuk sahibi olmasıdır. ebeveyn ve çocuk arasında kurulması gereken hiyerarşik yapı çözülür ki bu da ebeveynlerin çocuklarına profesyonelce yaklaşımlarını engeller. 2009). Özellikle annenin yaşamındaki öncelikleri ve dengeleri babaya oranla daha büyük oranda değişim göstermektedir. Kendilerine özel arkadaşlar edinmezler. Bunun aksine. eşler arasında uyum olsa da ailelerin müdahalesinden kaynaklanan boşanmaya varan uyumsuzluklar baş gösterir (Demirkan ve diğerleri. Örneğin. kardeşler arası) etkileşim biçimleri değişen yeni koşullara uyum sağlayacak biçimde değişime uğramak zorunda kalır. aile bireylerinin ilişki biçimlerini düzenleyen bu kuralların ihlaline yönelik düşük toleransı ailenin kopuk bir yapıya sahip olduğunu gösterir. Çünkü ebeveynler ve çocuk arasındaki sınırlar belirsiz olduğunda da. Aile içinde ebeveyn ve çocuk arasındaki ilişki biçimini belirleyecek hiyerarşik yapı çok katı sınırlarla belirlendiğinde. onların kendi aile yaşantılarında yaptıkları tercihlere saygı duyar ve aile içi sorunlarının çözümüne müdahil olmazlar. Oysa bu sınırlar belirgin bir biçimde konulmadığında. anne ve babanın çocukları arasındaki tartışmalara müdahil olmayacağı. Çocuk sahibi olmak. Kişilerarası sınırlarla korunmayan aile yapıları bireylerinin kişilerarası ilişki becerilerinin gelişimini engeller (Nazlı. eşler birbirleri ile katı kurallarla belirlenmiş bağlarla bağlandığında da aynı evde iki yabancı gibi yaşarlar. Bu durum anne için önemli bir stres kaynağı olabilmektedir. Bu aile yapılarındaki bireylerin özerklik ve bağımsızlıklarının gelişimi risk altındadır. Aile içi ve aile dışı sınırların oluşturulmamış olması da ailede uyumu risk altına sokar. 2004). Eşler çocuk sahibi olmadan önce uyumlu bir ilişki içinde dengeli bir yaşam kurabilmiş olsalar da aileye bir bebeğin katılımı bu uyumu olumsuz bir biçimde etkileyebilmektedir. Örneğin eşler birbirleri ile iç içe geçmiş bir ilişki biçimini ortaya çıkaran bağlarla bağlandığında. çocuk aileye aidiyet duygusunu geliştirmede ve sağlıklı bağlanmada sorunlar yaşar. Aile içinde ebeveyn ve çocuk arasındaki ilişki biçimini belirleyecek hiyerarşik yapı keyfi bir biçimde oluşturulduğunda çocuklar ebeveynleriyle psikolojik bir güç savaşına girebilirler. kendi başlarına yapabilecekleri ayrı etkinlikler içinde olmazlar. eşlerin kendi yetiştikleri aile bireyleri ile aralarındaki ilişkiye belirli sınırlar koymaları gerekir. Aile içinde ebeveyn ve çocuk arasında net bir biçimde çizilen sınırlar ailede ebeveyn ve çocuk arasında hiyerarşik bir yapı oluştururken ebeveyne de ailede liderlik pozisyonunu verir. çocukların ebeveynleri konuşurken onların sözünü kesmeyeceği. Böylece aileler. eşlere yüklediği annelik ve babalık rolleri dolayısıyla yeni sorumluluklar ve görevler ve fedakârlıklar anlamına gelmektedir. kendilerini ayrı iki kişilik gibi tanımlamak yerine bir çift olarak tanımlarlar. Ailede yeni doğan bir bebek aile yapısını hızlı bir biçimde değiştirir ve aile içi (anne-baba. Fakat ebeveynlerin bu yaklaşım biçimi çocuklarını kendilerine bağımlı hale getirir ve çocuklar kendi başlarına iş yapma konusunda güvensiz olurlar. ebeveyn-çocuk. Eşler aileye katılan yeni bireyin bakım ve yetiştirme sorumluluklarını dengeli bir biçimde paylaşmadığında aile içi uyum yeniden risk altına girmektedir. ayrı ayrı seyahat eder ya da her ikisi de evliliklerinden daha öncelikli olduğunu düşündükleri kaygılarının peşinde koşarlar (Nichols ve Schwartz. 2003).

145 . bu sıkıntılara ilgisiz kalabilir ya da gerekli desteği ancak sorun gerçekten kontrol edilemez boyutlara geldiğinde sunmaya çalışabilir ki bu tutumların hepsi uyumu tehdit eder. birlikte dışarıda yemek yemek. aksine artık işlevini yitirmiş yapıyı sürdürmede ısrarlı olan aileler sağlıksız ailelerdir. yürüyüş yapmak ya da cinsel gereksinimlerini karşılamak gibi eşleri birbirine yakınlaştıran ve sağlıklı bağlanmalarını destekleyen aktivitelerin birçoğu çocuk sahibi olunca aksamaya başlamaktadır (Nichols ve Schwartz. aile içinde statüsünün değiştiğini düşünür. Örneğin bebekler daha çok bakıma ve desteklenmeye ihtiyaç duyarken. Esnek olmayan aile yapıları aile bireylerinin olgunlaşmasına bağlı değişimlere ayak uyduramadığında aile içinde sorunlar baş gösterir. ona karşılaştığı güçlüklerin etkili bir biçimde üstesinden gelebilmesi için ihtiyaç duyduğu yardım ve desteği esirgerlerse ya da katı bir biçimde tüm sıkıntılarına rağmen her türlü görev ve sorumluluğunu kendi başına aksatmaksızın yerine getirmesini beklerlerse. Örneğin aile bireylerinden biri kendisinde yoğun bir strese neden olan bir durum yaşadığında (kaza geçirmek. Kopuk ailelerin aksine iç içe geçmiş ailelerde de örneğin ebeveynler çocuklarının yaşadığı sorunlara hiçbir sınır tanımaksızın öyle müdahil olabilirler ki onların bu tutumları çocuklarının davranışlarını ve kişilerarası ilişkilerini düzenleme becerilerini. Özellikle kopuk ailelerde aile bireyleri birbirlerinin maruz kaldıkları sıkıntılardan habersiz olabilir. hayatına yön verebilecek önemli bir sınava hazırlanmak. işine son verilmesi ve depresyon gibi). Örneğin ailede çocuklardan biri ergenlik dönemine girdiğinde bu durum anne ve babanın çocukla etkileşim tarzlarını değiştirmelerini ve çocuklarının aile içindeki değişen statüsüne ayak uydurmalarını gerektiren bir durumu ortaya çıkarır. Ayrıca anne ve babanın çocukları arasındaki tartışmalara taraf olmaları çocuklarda birinin kayırıldığı hissini oluşturabileceğinden kardeş kıskançlıkları körüklenmiş olur (Nichols ve Schwartz. Aile içi uyumsuzluklar kısmen ailenin yapısıyla ilgilidir. Anne ve babasıyla yaşadığı sorunlar ergeni aileden uzaklaştırır ve ergende bazı davranış sorunları ya da ruhsal bozukluklar ortaya çıkabilir. duygu ve düşünce dünyası onun kendisini anne ve babasından çocukluk yıllarında yaşadığına oranla çok daha bağımsız ve özerk hissetmesine yol açar. yeniden uyum sağlayabilmeye olanak tanıyıcı biçimde yapısını düzenleyemeyen. ailedeki görev ve sorumluluk paylaşımında değişiklikler yapmayı ya da stres altındaki aile bireyine daha güçlü bir destek sunmayı gerektirebilir. Böyle bir durumda çocuk aslında belki de kendi başına çözebileceği küçük sorun durumlarında dahi hep ebeveynine bağımlı kalır. kronik hastalığa yakalanmak. Çünkü çocuklar farklı gelişimsel dönemlerde içinde bulundukları gelişim döneminin gereksinimlerine karşılık verecek ve gelişimlerini destekleyecek farklı annelik ve babalık stillerine gereksinim duyarlar. Bu durumda aile bireyleri stres altındaki bireyin içine düştüğü sıkıntılı durumu anlamaz. bu yeni durum aile içi etkileşim tarzında. ailedeki uyum bozulmaya başlar ve aile bireyleri arasında iletişim sorunları ve davranış problemleri baş gösterir. Bu nedenle. 2004). Ailenin içinde ya da aileyi kuşatan toplumsal ve fiziksel çevrede meydana gelen değişimler doğal olarak aile içi dinamikleri etkiler.bulunmak. Her aile uyumlu yapısını tehdit edebilecek durumlarla karşı karşıya kalabilir. Bazen daha önce yaşanmamış yeni stres kaynakları ortaya çıkar. 2004). anne baba ve ergen arasında iletişim ve uyum sorunları baş gösterir. sohbet etmek. Bir aile bunu başarabildiğinde sağlıklı bir yapı gösterirken. ergenlikte de daha bağımsız olmaya ve sorumluluk üstlenmeye ihtiyaç duyarlar. Belli bir dönem oldukça uyumlu bir yapı gösteren bir aile belli bir dönemde sarsıntılar yaşayabilir. Ergen. Anne ve baba çocuklarındaki bu değişimi ve gelişimi kabul etmez ve onunla hala küçük bir çocuk olduğu yıllardaki gibi ilişki kurmaya ve ona o yıllardaki gibi hükmetmeye çalışırsa. kendini ayarlama ve problem çözme becerilerini geliştirmelerini engeller. çocuklukta anne ve babanın rehberliğine ve kontrol ediciliğine. Bir ailede yapı sürekliliği sağlayacak kadar kararlı ancak değişen koşullara uyum sağlayacak kadar da esnek olmalıdır. Önemli olan ailenin karşı karşıya kaldığı ve kendisinde stres oluşturan değişikliklere karşı uyumu yeniden yakalayabileceği bir biçimde yapısını yeniden düzenleyebilmesidir. Yaşam koşulları durağan değildir. Ergenlik dönemine giren çocuğun bu dönemde sürekli bir biçimde değişime uğrayan bedeni. Esnek olmayan aile yapıları yaşam koşullarında meydana gelen durumsal değişimlere ayak uyduramadığında da aile içinde yine sorunlar baş gösterir. Bu nedenle anne ve babaların çocuklarının gelişimini destekleyici etkileşim tarzı sürekli olarak çocuklarının gelişimsel olarak değişen özelliklerine göre yeniden ayarlanmalıdır. sağlıklı ve sağlıksız aileleri birbirinden ayırmak kolay değildir.

yaşamları boyunca bir hüzün içinde yaşarlar. kardeşine yönelik bu duygularından dolayı suçluluk duygusu 146 . Hasta çocuğun kardeşi hastalık dönemince ailenin en çok ihmal edilen ve en mutsuz bireyi olur. keder. Kronik hastalığa sahip çocuklar ve büyükler. inkar. Kronik hastalık çocukta değil de anne ve babada olduğunda da genel olarak hastalıklara verilen tepki biçimi benzerlik göstermektedir. Kronik hastalık karşısında geliştirilen en yaygın savunma düzenekleri yadsıma. Bazen de anne ve babalar çocuklarıyla ilgili kalıcı rahatsızlık tanısı konulduktan sonra. Bazen aile bireyleri birbirlerini üzmemek için aileyi ilgilendiren bir konuda diğerlerinden farklı düşündüklerini ifade etmezler. Çünkü anne baba ve diğer aile bireyleri sürekli yaşadığı hastalıktan dolayı onların yardımına. Evde aile bireylerinden birinin sürekli bir hastalığa yakalanması anne. 2006). hasta kardeşe karşı kızgınlık duyabilir. 2006). normalden sapma veya bozukluk gösteren. Bu durum. Aile nihayet çocukları ile ilgili sorunun sürekli bir sorun olacağını ve onların normal yaşantılarını değiştirmeye devam edeceğini anlar ve artık çocuklarının bu duruma ayak uydurabilmesi için çaba sarf etmeye başlarlar. endişelerden korunma ve uyum dengesini korumaya yönelik çeşitli psikolojik savunma düzenekleri geliştirmektedir. Anne ve baba yaşadıkları sorunla etkili bir biçimde başa çıkma yollarını keşfetmeye başladıklarında dışarıdan gelecek yardıma da daha açık olurlar. kardeşin duygusal gereksinimlerinin göz ardı edilmesine ve onunla daha az ilgilenilmesine neden olur. Böyle durumlarda da aile ekonomik olarak sarsılmaya başlar. Bu durum onların kendi gerçeklerine uygun bir yaşam düzenlemesi yapmalarına olanak verir. uzun süre bakım. Anne babası ve diğer aile bireyleri tarafından ihmal edildiğini düşünen kardeş depresyona girebilir. hastanın rehabilitasyonu için özel eğitim gerektiren. Evde kronik rahatsızlığı olan bir çocuğun varlığı hasta çocuğun sağlıklı kardeşi için de bir stres kaynağı oluşturur. Aile bireylerinin yaşadıkları sorunları çözerken kullandıkları stratejiler doğru stratejiler değilse. Kronik rahatsızlığı ya da kalıcı sakatlığı olan çocuk sahibi anne ve babalar genellikle şaşkınlık. Tüm bu süreç bazen eşlerin yaşadıkları stresin üstesinden gelmede başarısız olmalarına ve ruh sağlıklarının. baba ve diğer aile bireyleri için oldukça sıkıntılı ve zor bir dönemin başladığı anlamına gelir. sorunlar çözüme kavuşturulamamaktadır. Kısa süren bu aşamayı rahatsızlık durumunun inkâr edildiği ve böylece gerçekten kaçılmaya çalışılan bir aşama izler. Ancak aile bireyleri rahatsızlık tanısının gerçekten var olduğunu anladıklarında derin bir kederlenme duygusu içine girerler.Ailedeki uyum sorunlarında aile yapısı etkili bir faktör olmakla birlikte. Çocuğun rahatsızlık tanısını takiben anne ve babalar bu yeni durumla başa çıkmada zorlanır ve kaygıya kapılırlar. Örneğin bir çocuğun kronik hastalık tanısı alması uzun dönemde ebeveyn ve diğer aile üyeleri üzerinde ruhsal ve psikososyal risklerin ortaya çıkmasına neden olmaktadır. Böyle durumlarda işlevsel olmayan stratejilerden biri çatışmadan kaçınmaktır. gözetim ve denetim gerektireceği beklenen durum olarak tanımlanmaktadır (Goldbeck. Bazen kopuk ailelerde olduğu gibi aile bireyleri çatışma ile yüzleşmemek için birbirleriyle olan bağlarını iyice zayıflatır ya da mümkün olduğunca görüşmemeye çalışırlar. ilgisine ve korumasına muhtaç olan hasta çocukla ilgilenmek zorunda kalırlar. 2004). Bazen hasta çocuğun bakımı için anne veya baba işten ayrılmak zorunda kalabilir. dışarıya odaklanma ve kapanış adı verilen dönemsel tepkiler gösterirler. geriye dönüşü olmayan kalıcı yetersizlik bırakabilen. bazen ailedeki bireylerin stres koşullarıyla etkili bir biçimde baş edebilmelerine olanak sağlayacak bilgi ve becerilerden yoksun olmaları da aile içi uyumu bozabilmektedir. gerileme ve karşıt tepki geliştirmedir. uyumlarının ve hatta evliliklerinin bozulmasına neden olabilir (Er. Aile yapısıyla ilgili başka hangi etkenler aile içi uyumu olumsuz etkileyebilir? AİLEDE FİZİKSEL VE PSİKOLOJİK RAHATSIZLIKLAR Kronik hastalık. Bazen de iç içe geçmiş ailelerde olduğu gibi aile bireyleri birbirlerinden farklı düşündükleri gerçeğini görmezden gelerek ya da sorunu çözmelerine katkı sağlamayacak biçimde sürekli küçük tartışma sürtüşmelerde bulunurlar (Nichols ve Schwartz. Özellikle de anne babanın sürekli bakımına muhtaç bir çocuk anne ve babayı normal zamanda yapmaları gerekenden çok daha fazla bir iş yükü altında bıraktığı gibi anne babanın hareket özgürlüğünü de kısıtlar. Çocuklarına yardım etmeye çalışsalar da gerçekte bu durumu hiç bir zaman tam anlamıyla kabullenmezler. patolojik değişiklikler sonucu oluşan.

ana-baba ve bakıcının çocuğa bakma ve koruma yükümlülüklerini gereğince yerine getirmedikleri bir etkileşimsizliği ifade ettiğinden pasif bir olgudur. fuhuşa zorlanması ve pornografik suçlarda cinsel obje olarak kullanılmasıdır (Taner ve Gökler. çocuk ve ergen psikiyatri kliniklerine konuşma bozuklukları. sarsma. 2009). okul sorunu-ders başarısızlığı. Fiziksel istismar. Fiziksel istismar. kaybettiğini düşündüğü anne baba ya da diğer aile bireylerinin ilgisini bir daha kazanamama kaygısı taşıyabilir. Anne baba hasta çocuğun bakımının onlara yüklediği ek sorumluluklar ve yaşadıkları sıkıntılı dönemin kendilerinde oluşturduğu stres yoğunluğu nedeniyle sağlıklı olan çocuklarına yönelik tolerans düzeylerini düşürebilir ya da ondan her zamankinden daha fazla sorumluluk üstlenmesini isteyebilirler. yoğun öfke ve istismar davranışı içeren ilişkiler kurabilmektedir (Kaplan ve diğerleri. davranış problemleri. zehirleme.10). WHO. Ruh sağlığı bozuk bir eşle yaşamak da diğer eşin psikolojik sağlığı üzerinde olumsuz etkiler bırakır. depresif şikayetler. tik şikayetleri ve obsesif şikayetler gibi psikolojik sorunlarla başvuran çocuk ve ergenlerin anne ve babalarının da psikiyatrik tedavi aldığı ya da psikiyatrik tanısı olup tedavi almayı reddeden anne ve babalar olduğu belirlenmiştir. tekmeleme. sağlık ve güvenliğini tehlikeye atan. toplumsal normları ya da kanunları ihlal edecek şekilde. 2006. Özelikle anne veya babada ya da her ikisinde birden var olan psikolojik rahatsızlıklar çocukların da ruh sağlığını bozmakta ve aileyi uyum sorunları olan bir aileye dönüştürmektedir. uyku sorunları. Bu nedenle. Cinsel istismar kısaca çocuk ve yetişkin arasındaki her türlü cinsel etkileşim olarak da tanımlanabilir. Fiziksel istismara uğramış çocuklarda sosyal işlevsellik alanında birçok eksiklik fark edilmektedir. altını ıslatma-alt kirletme. bakım. dikkat eksikliği. 1999). bir nesne ile vurma. daha çatışmalı. ısırma. yalnızlık. üzerine sıcak bir sıvı dökerek haşlama. cinsellik içeren her 147 . eğitim gibi temel ihtiyaçlarının karşılanmadığı. psikolojik. tam anlamıyla idrakinde olmayan. 2006) çocuğun istismarını fiziksel. cinsel. Kronik bir hastalığı ya da kalıcı bir sakatlığı olan bir çocuğa sahip anne ve baba bu durumdan aynı biçimde mi etkilenir? Aile bireylerinden birinin fiziksel sağlığının aile içi uyum açısından bir risk faktörü olması gibi aile bireyleri içinde ruh sağlığı bozuk bireylerin olması da aile içi uyum açısından önemli bir risk faktörüdür. vurma. kasıtlı bir biçimde güç kullanımının bir sonucu olarak çocuğun yaşamının. sağlığının. İstismar ana-baba ya da bakıcının çocuğu zarar verici deneyimlerle karşı karşıya bıraktığı bir etkileşim biçimini ifade ettiğinden aktiftir. üzüntü ve anne babaya ulaşamama duygularını yaşayan kardeş kendini sosyal olarak izole edebilir. Fiziksel istismar tanımlanması ve belirlenmesi en kolay olan istismar türüdür. 2006).yaşayabilir. İhmal ise. baba ya da çocuğa temel bakım hizmetini veren kişi arasında yaşanan ve çocuğun fiziksel. sosyal ve ahlaki gelişimine zarar veren. bu çocuklar yakın ilişki kurmakta güçlük çekip. dövme. anksiyete şikayetleri. anne. 2004. cinsel. gazla zehirleme. 2006). duygusal ve psikolojik olarak üç kategoride ele almaktadır. rıza gösterip göstermemesi gerektiği konusunda bilgisi olmayan ya da gelişimsel olarak hazır olmayan çocukların kendilerinden en az altı yaş daha büyük olan yetişkinler ya da diğer çocuklar tarafından kendi cinsel uyarı ve doyumları için kullanılması. 18 yaşından küçük olan çocuk ya da gence ana-baba ya da bakıcısı tarafından kaza dışı. toplumsal kurallar ve profesyonel kişilerce uygun bulunmayan ya da zarar verici olarak nitelendirilen ve bir kaza sonucu ortaya çıkmayan etkileşim ya da etkileşimsizliklerin tümüdür (WHO. boğma. AİLEDE İSTİSMAR VE İHMAL Çocuk istismarı ve ihmali. çocuğun beslenme. Bu durum sağlıklı kardeşin olumsuz davranışlar geliştirmesine neden olabilir. Dünya Sağlık Örgütü (WHO. Cinsel istismar. gelişiminin ve onurunun zarar görmesi durumudur. duygusal yoğunluğu az. bıçak ya da silahlı saldırıda bulunma gibi eylemleri içerir (WHO. otistik bozukluk ile ilgili şikayetler. Cinsel istismar. aşırı hareketlilik. yakma. s. Çocuk istismarı ve ihmali aktif ve pasif olma durumlarına göre farklılık göstermektedir. Çocuklar ve ebeveynlerinin psikiyatrik sorunları arasındaki ilişkinin araştırıldığı bir çalışmada. Türk Medeni Kanunu’nda boşanma nedenleri arasında eşlerden birinin akıl hastalığının olması durumu da vardır (Demirkan ve diğerleri.

1994). 2004). çocuğa karşı olumsuz ve yanlış tutumlar. Ailedeki bireyler tarafından çocuğa yönelik olarak yapılan her türlü cinsel aktivite ensest olarak adlandırılır. çocuklarını evde yalnız bırakma. aşağılama. daha fazla suçlu davranış gösterme. ellerini ve ayaklarını bağlama biçimlerinde duygusal istismar uyguladıkları belirlenmiştir (Güler. 2005). edilgen. birden fazla cinsel eş ve daha fazla cinsel saldırı. saldırganlık. Cinsel istismara uğrayan çocuklarda görülen patolojik belirtiler arasında karabasan. uyuşturucu bağımlılığı. öfke patlamaları (Kılıç. kabul edilemez cezalar verme ya da kabul edilemez beklentiler içine girmelerini takiben ortaya çıkan ve çocuğun fiziksel. Biçer ve Gökalp. yetişkinleştirme. kişiler arası ilişki kurma ve sosyal ilişkileri sürdürebilme becerilerinde zayıf olma (Taner ve Bahar. %11 diğer akrabalar. boyun eğme davranışı. intihar duygusu ve girişimi. karşı olma. 1996). 2011). düşmanca davranma. Barlık. kurbanın cinsiyeti ne olursa olsun faillerin çoğu erkektir ve kurban tarafından kim oldukları bilinmektedir (Güneş. Uzun. korkutma ve yıldırma. 2002). 1999. enürezis ve beslenme bozukluğu (Bilir ve diğerleri. reddetme. 2001). tehdit etme. Hancı. Auclair ve Carpentier.türlü söz. Nurcombe. çok titiz ya da dağınık olma. çocukluk çağı 148 . Duygusal istismara uğramış çocuk ve ergenlerde depresyon. daha fazla şiddete başvurma. Ekşi. Cinsel tacize en çok uğrayan çocuklar 4-11 yaş aralığındaki çocuklardır. korkutma. suça yöneltme. olgunluk düzeyi. 2000. %2 ise çocuğun bakımı ile ilgilenen diğer kişiler tarafından uygulanmaktadır (Tardif. Tacizcilerin çoğu 24-44 yaşları arasında olup. 2004. Anne ve babaların aslında istismar etme amacını gütmeden çocuklarını duygusal olarak ihmal ve istismar etmeleri mümkün müdür? Türkiye’de yapılan bir çalışmada annelerin çocuklarına onları sevdiklerini belli etmeme. mastürbasyon (Ekşi. %5 bakımla ilgisi olmayan kişiler. Cinsel istismarın çocukta oluşturacağı olumsuz etkiler istismarın türü. kötü söz söyleme. Duygusal istismar ve ihmalin çocuk ve ergenlerin yaşadığı en sık görülen istismar ve ihmal tipi olduğu söylenebilir (Kaplan ve diğerleri. Bir tür cinsel sapkınlık olan ensest. evde çocuk yokmuş gibi davranma. fiil ve materyallerle bir çocukla yakınlık kurmak. 1999). bağırmaazarlama. inkar etme ve duygusal tepkisizlik (Garbarino ve Garbarino. anneleri tarafından reddedildikleri duygusu. daha fazla cinsel etkinlik ve gittikçe artan cinsel davranışlar. duygusal dengesizlik. çok yakın ya da çok utangaç ve korkak olma. Duygusal istismara neden olan davranışlar reddetme. genital bölgeye dokunmak. Bununla birlikte istismar edilen çocuk ya da ergenlerde yukarıda sözü edilen altı faktöre bağlı olarak farklı patolojik belirtiler ortaya çıkabilmektedir. duygusal ihmal. teşhircilik. Cinsel istismarcının zayıf. 2004. Yatağan. intihar davranışı. 2000) sayılabilir. 2004). yeme ve uyku bozuklukları. kaygı ve uygun olmayan cinsel davranışlar. düşük benlik kavramı. dışavurum ve içe atım sorunları. 2001). karşı gelme bozukluğu. bilişsel ve psikososyal gelişiminde duraklama. Duygusal ve psikolojik istismar. çocuğun kişilik ve ruhsal sorunlarını fark edememe. Boztaş ve Aydoğan. Kurtay ve diğerleri. çocuğun bakımı ve eğitimi ile yükümlü kişilerin çocuğa yönelik alay etme. Özkök. odaya kapatma. antisosyal davranışlar gösterme. mağdur ve fail arasındaki yaş farkı ve istismarın süresine bağlı olarak değişir. Cinsel olarak istismar edilen çocukların hepsi patolojik belirtiler göstermemektedir. istismar. yapışma davranışı. ahlaki ve dini açılardan yasaklanmış yakın akraba olan kadın ile erkeğin cinsel ilişkide bulunmaları demektir. evlenmeleri hukuksal. sürekli kaygı. pornografi ve ırza geçmek gibi tüm cinsel davranışları kapsamaktadır (Güneş. 1999). utangaç ve zayıf kişilik yapısında olduğunu destekleyen bulgular vardır (Çayboylu. antisosyal. 2002). obsesif düşünceler geliştirme. mutsuzluk. çocuğun yaşı. bedensel yakınmalar. kendine zarar verici davranışlar (Polat. sosyal ilişkilerde bozukluk. tecrit etme. depresyon (Oates. 2000). çok uslu ya da provoke edici olma. 2002). erken başlayan cinsel yaşam. Kurtay ve Akman. çocuğun sosyal uyumunu başlatacak yönergeleri sağlayamamadır (Glaser. 2002). içe dönük. kendine güvende azalma. çocuğun gelişimiyle ilgili uyumsuz beklenti ve davranışlar. gerileme ve engellemeye neden olan çocuğa psikolojik olarak zarar verme durumudur (Johnson. Polat. para kazanmak için cinselliğini kullanma (Kara. zayıf dürtü kontrolü. yalnız. görmezden gelme. daha fazla ergen gebeliği. 2011. Cinsel istismar %77 olasılıkla aile bireyleri. 2004). çocuklara cinsel taciz uygulama. mağdur ile fail arasındaki ilişki. güvensizlik (Kurtay. daha çok kızlara özgü olarak geri çekilme ve içe dönük davranışlar gösterme.

İhmal. 2006). sınıfta uyuyan. engelli olma. premature doğma. itaatkâr olma. pasif. hareketsiz. çalma. Çocuk istismarı ve ihmali riskini artıran toplumsal faktörler şöyle özetlenebilir: Toplumda şiddete toleransın yüksek olması. yalan söyleme. Polat. çalışan anne olma. pasif ve bağımlı bir anne olma. dış etkenlere bağımlı olarak para sıkıntısı. istenmeyen çocuk olma. aile içinde yaşandığında bu durum genellikle kadına ve çocuğa 149 . anne babanın daha önce çocukluğu döneminde istismar öyküsü bulunması. çevreye karşı ilgisiz. 2001. yaşça küçük olma.). aile içinde şiddetin varlığı. geçmişte suç ya da intihar girişiminde bulunan bir ebeveyn olma. parmak emme özellikleri sergilerken. ilaç ve alkol alışkanlığı olan.mastürbasyonu (Unal. çocuğun psikolojik değerinin olmaması. saldırgan ya da suç kaydı olan bir baba olma. ailesel ve toplumsal olarak üç gruba ayırmaktadır. WHO. okul çağında okula çok erken gelip çok geç giden. düşük sosyoekonomik düzey. t. korkulu ve kendini ifade edemeyen özellikler sergileme. baskı veya kontrol içeren. anne gece çalıştığı için evde çocuğa gece bakan baba ya da üvey baba olma. işsiz bir baba olma. Bir başka kişiye yönelik zarar verici eylem olan şiddet. suç işleme ve hatalı davranışlar yapma. fiziksel ya da şizofreni ve depresyon gibi ruhsal hastalığı olma. 2006). eve geç gelme. toplumda organize şiddet hareketlerinin olması (WHO. Oral ve diğerleri. eşin ölümü. cinsel açıdan erken olgunlaşmış ve üvey babaya sahip olma. evinden uzun yıllar ayrı kalmış bir baba olarak eve döndüğünde eşinden daha güzel bir genç kız sahibi olma. ailesinde daha önce ensest ilişki yaşamış ya da buna şahit olmuş anne veya baba olma. 2006). yıkıcılık ve hırsızlık gibi suç eylemlerinde bulunma özellikleri gösterebilmektedir (Bilir ve diğerleri. 2007) ve kişilik bozuklukları (Pizarro ve Billick. ekonomik veya psikolojik zarar görmesine veya acı çekmesine neden olan her türlü eylemi aile içi şiddet olarak tanımlanmaktadır (Başbakanlık Kadının Statüsü Genel Müdürlüğü-BKSGM. iktidarsız baba olma (Polat. üvey anne ya da üvey baba olma. çocuğa yaşam koşulları için gerekli ilgiyi göstermemesi ve çocuğu fiziksel ve duygusal yönden ihmal etmesidir (WHO. çocuk bakımı konusunda deneyim sahibi olmama. şiddetin. fazla sayıda çocuk sahibi olma ve parçalanmış aile ile ilişkisi olabildiği bildirilmektedir (Hancı. 2001. 2002). kendi çocukluk yıllarında istismara. bağımlı. duygu ve güvenlik gereksinimlerinin karşılanması ile ilgili yükümlülüklerini kasıtlı olarak yerine getirmemesi. gayri meşru çocuk olma. 2006. borç gibi strese neden olan durumların varlığı. 2007). sosyal olarak yalnız olma. ailevi anlaşmazlıkların varlığı. doğum öncesinde yeterli bakım görememe. Polat. 2000). ailenin toplumsal çevreden izole olması. evden kaçma. toplumsal eşitsizlik ve ayrımcılıkların kültürel normlarca desteklenmesi. çocuğa bakmakla yükümlü kişinin çocuğun beslenme. İstismarda bulunan anne ve babayla ilgili özellikler şöyle özetlenebilir: Özellikle genç anne olma. İstismar olgusuna yaklaşımda sadece çocuğun durumunun değil. sorun çözme becerilerinin yeterince gelişmemiş olması. karı koca olarak cinsel açıdan doyurucu bir ilişkiye sahip olmama. tek ebeveyn olma. 2011. giyim.y. içe dönük. yetersizlik ve değersizlik duygularına sahip olma. cinsel. ailede işsizlik. ihmale ve şiddete maruz kalma ya da istismara. 2007. madde bağımlısı olma. WHO. tehlike bilincine sahip olamama ve aşırı hareketli olma (Güneş. 2007. Dünya Sağlık Örgütü çocuk istismarı ve ihmalini artıran risk faktörlerini kişisel. çocukla aynı oda ya da yatakta uyuma. Tardif ve diğerleri. AİLE İÇİ ŞİDDET Aile içinde bir bireyin aile içindeki bir başka bireye tehdit. başarısız olma. kaygılı. ihmale ve şiddete maruz kalmış bir kardeşe tanık olma. şiddete başvurma. alkol veya madde bağımlılığı. okula devamında düzensiz. anne baba veya istismarı uygulayan bireyin durumunun da değerlendirilmesi gerekmektedir. İhmal edilen çocuklar bebeklik döneminde donuk. sorun çözme yöntemi olarak şiddete başvurma (Polat. Çocuk istismarı ve ihmali riskini artıran ailesel faktörler şöyle özetlenebilir: Geniş aile yapısı. İstismara yatkınlığın genellikle anne babanın genç olması. eğitim. 1999) görülebilmektedir. öz saygısı düşük. saldırgan davranışlarda bulunma. ailede ruhsal ya da fiziksel hastalık. sağlık. istemeden gebe kalma. Polat. kirli ve bakımsız ya da obsesif düzeyde titiz bir anne olma. nörotik bir anne olma. fiziksel. Kişisel faktörler içinde istismar uğrayan çocukla ilgili risk faktörleri şöyle özetlenebilir: Kız çocuk olma. 2005. yüksek stres düzeyi. 2006). genç kızın bulunduğu bir evde anneden daha genç bir üvey baba olma.

şiddete maruz kalanların %90’dan fazlası kadın ve çocuklardır. Günay ve Ünlüoğlu. kesici veya vurucu aletlerle yaralamak.. fuhuşa zorlamak. sağlık hizmetlerinden yararlanmasına engel olarak bedensel zarar görmesine neden olmak gibi eylemlerdir.y. beklentileri ve ilişkilerini yapılandırma biçimleridir (Fitness. Ekonomik şiddet. annelerin çocukluklarında kendilerine uygulanan cezaları kendi çocuklarına aynı şekilde uyguladıklarını göstermiştir. Psikolojik şiddet. kıskançlık bahanesiyle sürekli kontrol altında tutmak. Çünkü şiddet uygulayanların %95’e yakını erkek. başkalarıyla cinsel ilişkiye zorlamak. kadının kendini geliştirmesine engel olmak gibi eylemlerdir. t. istemediği zamanda ve istemediği biçimlerde cinsel ilişkiye zorlamak (tecavüz). düşünceleri. kuralları. kadının mallarını ve diğer gelirlerini elinden almak. başka kadınlarla kıyaslamak. Aile içinde kadına ve çocuğa yönelik şiddeti önlemek için ne tür girişimlerde bulunulabilir? EVLİLİKTE ALDATMA Ailede evlilik dışı ilişkiler genellikle hasta bir ruh halinin belirtisi olarak ortaya çıkmaktadır. tehdit etmek. hırpalamak. kürtaja. psikolojik. evli olduğu kişi bile olsa kadını istemediği yerde. yumruk atmak. çocuklarından uzaklaştırmak. kimlerle görüşeceği konusunda baskı yapmak. s. arkadaşlarıyla ya da başkaları ile görüştürmemek. hakaret etmek. işsiz olması gibi nedenlerin yanında. ailesiyle akrabalarıyla. cinsel organlara zarar vermek. komşularıyla. sakat bırakmak. kadınların ekonomik güvencelerinin ve gidecek bir yerlerinin olmaması. çalışmasına izin vermemek. sağlıksız koşullarda yaşamaya mecbur bırakmak. aşırı derecede kıskanç olması. eşlerin eğitim düzeylerinin düşük olması. istemediği işte zorla çalıştırmak. dürtülerini kontrol edememesi. ailenin tasarrufları. erkek egemen veya kadına ikinci sınıf muamele yapılmasını onaylayan toplumsal ve kültürel değerler gibi nedenler yer almaktadır (Ayrancı. bağlamak. kadının nasıl giyineceği. işkence yapmak. çocuk doğurmaya ya da doğurmamaya. zorla evlendirmek. boğazını sıkmak. Çocuklara yönelik şiddet daha çok anneleri tarafından uygulanmaktadır (Başbakanlık Aile Araştırma Kurumu-BAAK. ellerini ayaklarını ezmek. Fiziksel şiddet. eşler arasındaki kültürel düzey farklılıkları. saçını çekmek. para vermemek veya kısıtlı para vermek. Aile içinde erkeğin kadına yönelik şiddet uygulamasında erkeğin engellenmeye toleransının eşiğinin düşük olması. enseste (akrabalar arası cinsel taciz ve tecavüz). Aldatmada önemli olan etkenlerden biri de eşlerin kişiler arası ilişkilerine ilişkin inançları. korkutmak. vücudunda sigara söndürmek.8). 2001).yönelik şiddeti ifade etmektedir (Güler ve diğerleri. Cinsel şiddet. cinsel ve ekonomik olmak üzere dört farklı biçimde yapılabilmektedir. 2002). Ailede şiddet fiziksel. 2002). ailedeki ekonomik sıkıntılar. alkol kullanımı. kolunu bükmek. Annelerin kendi çocukluklarında maruz kaldıkları şiddet yöntemleri ile kendi çocuklarına uyguladıkları şiddet yöntemleri arasındaki ilişkiye yönelik araştırma bulguları. kezzap veya kaynar suyla yakmak. telefonla-mektupla ya da sözlü olarak cinsel içerikli rahatsızlık verici davranışlarda bulunmak gibi eylemlerdir. 2000). tokat atmak. bağırmak. 1998). küfür etmek. Ailede ebeveynlerden biri evlilik dışı 150 . Anne ve babaların kendi çocukluklarında şiddete maruz kalmış olmaları onların da kendi çocuklarına şiddet uygulamalarına bir neden oluşturabilmektedir (WHO. eve kapatmak. aileyi ilgilendiren ekonomik konularda kadının fikrini almadan tek başına karar vermek gibi eylemlerdir (BKSGM. eğitim düzeyi düşük ve çocukluklarında anne ve babaları tarafından dövülmüş kişiler olduklarını göstermektedir. iş değiştirmesi. kontrol edici olması ve şiddete yatkın olması. 2006). Kadına yönelik şiddetin en ağır biçimlerinden biri töre/namus nedeniyle uygulanan şiddettir. Araştırmalar çocuğu cezalandırmanın bir yöntemi olarak dövmeyi tercih eden annelerin daha çok genç. çocukluğunda şiddete maruz kalması ya da aile içi şiddete tanık olması. çalışıyorsa iş hayatını olumsuz etkileyecek kısıtlamalar getirmek. Çoğu zaman kendisine saygısı ve güveni olmayan ya da eşi tarafından sevilmediğini sanan eşler kendisinin de sevilebilir bir kişi olduğunu ispat etmek için evlilik dışı ilişkiler kurar (Özgüven. tekmelemek. gelir ve giderleri konusunda bilgi vermemek. nereye gideceği. küçük düşürmek.

erkeklerin daha çok cinsel amaçlarla. onların bu davranışlarını arkadaş grupları içinde ya da aileleriyle birlikte iken söyleyerek eşini küçük duruma düşürmeye çalışarak bir tür öc alma çabası içine girerler (Fitness. 2012). Aldatılan eş ve aldatma olayını öğrenen çocuklar üzerinde olumsuz izler bırakır (Nichols ve Schwartz. Bu nedenle. 36 yaşından daha yaşlı olanların ise daha çok cinsel amaçlarla aldattığı. arkadaşlık arayışı. Aldatılan eş bu davranışından dolayı eşini affedip evlilik ilişkisini sürdürse dahi birçoğu sürekli bir biçimde aldatan eşlerine bu çirkin eylemlerini hatırlatarak. evlilik ilişkisinin aşkla başlamamış olması. Aldatmada etkili olabilecek bazı etkenler şöyle sıralanabilir: Eşlerin evlilik ilişkisinden memnun olmamaları. kendilerine güvenleri ve evlilikteki aidiyet duyguları yıkılabilmektedir. Aldatma konusunda yapılmış bir çalışmada kadınların daha genç yaşlarda (24-45). aldatma davranışının cezasız kalacağını bilmek.bir ilişki içine girdiğinde bu ilişki aile bağlamının ciddi bir sorunu haline gelmeye başlar. 2004). evlilik ilişkisinde cinsel doyumun olmaması. acı. terk etme. Aldatma davranışı aldatılan kişide travma sonrası stres bozukluğuna neden olmaktadır. aldatılan eşin de psikolojik açıdan bir terapi desteği alması hem kendisinin tehdit altına giren ruh sağlığını yeniden düzenlemesi açısından hem de aldatma davranışından pişmanlık duyarak bu davranış biçimine son verip evlilik ilişkisini sürdürmek isteyen eşle evliliği sürdürüp sürmeyeceği konusunda sağlıklı bir karar verebilmesine yardım edecektir. yalnızlık. duygusal olarak örselenme ve incinme duygularını başlatır. Bu durumlar aldatan kişinin kişilik özellikleri itibariyle aldatmaya yakın olması ile ve sağlıksız bir ruhsal yapı geliştirmiş olması ile ilişkilidir. Alacağı psikolojik destekle dürtülerini kontrol etmeyi ve kendisini eşini aldatmaya iten psikolojik örüntüleri ile yüzleşip içsel çatışmaları ya da yetersizlikleri ile baş edebilmek için daha sağlıklı yöntemler kullanma becerisini geliştirmesi gerekmektedir. Aldatılma deneyimi aldatılanda aldatanı reddetme. eşin bir rahatsızlığı nedeniyle cinsel ilişki kuramaması (Wolfe. aldatan erkeklerin ve 36 yaşın üstündeki aldatıcıların. erkeklerin ise daha ileri yaşlarda (36-55) aldatmaya daha yatkın oldukları belirlenmiştir. Ancak evlilik ilişkisinde kişilerin eşlerini aldatmaları için hiç bir neden olmadan da aldatma ve aldatılma yaşanabilmektedir. 35 yaşından genç aldatanların daha çok dikkat çekmek. aldatan erkeklerin heyecan arayışını aldatan kadınlardan daha fazla önemsediği. kadınların ise daha çok duygusal bağlanma ve arkadaşlık amaçlarıyla aldattığı. Aynı araştırmada erkeklerin aldatma davranışına daha yatkın oldukları. kişilik olarak aldatmaya yatkın olmak (narsist olmak). genç yaştaki (18-23) aldatıcıların ve aldatan kadınların yarısının aslında aldatmak için hiç bir haklı gerekçeleri olmaksızın aldatma davranışını gerçekleştirdiği belirlenmiştir (Wolfe. ilgi isteği. ilgi görmek için. aldatanların büyük bir oranının aynı zamanda aldatıldığını. Böyle durumlarda aldatan kişinin bir ruh sağlığı uzmanından destek alması gerekir. Evlilikte aldatma riskini azaltmak ya da ortadan kaldırmak için yukarıda ifade edilenlerden başka neler yapılabilir? 151 . evlilik ilişkisinin rutinleşmesi. kadınların ve 35 yaşın altındaki kişilerin aldatanların aldatma davranışları cezasız kaldığı için aldattıklarına daha fazla inandığı. heyecan arayışı. Aldatma çoğu zaman birkaç farklı nedenin birleşiminin bir sonucu olarak ortaya çıkar. aldatan kadınların aldatan erkeklere oranla daha çok suçluluk duyduğu. Aldatılan eşlerin aldatılmaya maruz kalmanın bir sonucu olarak kendi benlik imajları. Öyle görünüyor ki evlilik ilişkisinde eşlerin birbirlerinin cinsel ve duygusal gereksinimlerine sağlıklı ve doyurucu bir biçimde karşılık vermeye çalışmaları evlilikte aldatma açısından önemli iki nedeni ortadan kaldırabilecektir. 2001). 2012). erkeklerin cinsel doyum yaşayamamalarını ya da eşlerinin bir tıbbi rahatsızlığı nedeniyle cinsel ilişkiye girememesini aldatma için oldukça haklı nedenler olarak gördüğü. 2001). aldatma davranışını kendilerini daha canlı bir yaşam içinde tutmanın aracı olarak görmeye daha yatkın olduğu. daha fazla ve daha farklı bir cinsel yaşam arayışı. Ancak aldatma davranışında kişilik yapısı önemli bir etkendir. Ayrıca eşi tarafından aldatılan kişi bir tür öc almak amacıyla da aldatabilmektedir (Fitness.

aslında başka pek çok nedenin ortaya çıkardığı bir sonuç olduğunu da göstermiştir. ev düzeni. Aile ve Sosyal Araştırmalar Genel Müdürlüğünün yaptırdığı “Boşanma Nedenleri Araştırması” sonuçlarına göre boşanma nedenleri arasında % 90’a varan oranda “şiddetli geçimsizlik” ilk sırayı almaktadır. evliliğin ilk yıllarında ve evlilik sürecinde eşlerden birinin ailesine mekânsal olarak yakın oturmak. terk. kimlerle görüşüleceği) müdahale etmesi. kadınların boşanma kararını daha iyi düşünmeleri gereğini doğurduğu gibi. Böyle zamanlarda evlilik kurumu sürdürülemez hale geldiğinde. hayata karşı pek kötü veya onur kırıcı davranış. suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme. eşlerin evlilik ilişkisinde kendi ailelerinden etkilenmeleri (kendi ailesinin yanında eşini küçük düşürme). evliliğin artık yarar beklenemez ya da beklenmez hale gelmesi ve evlilik hayatının taraflar için çekilmez hale gelmesi koşulları aranmaktadır (Demirkan ve diğerleri. cimrilik. konuşmayarak sessiz kalma. 2009). alkol kullanımı. eşiyle sürekli tartışma. eşlerin kendi aileleriyle çok sık görüşmeleri. ailesine aşırı düşkünlük. akıl hastalığı. kılık kıyafet. evlilik içinde sorunlarla karşılaşıldığında eşlerin uygun olmayan (kavga ve şiddete başvurma. münakaşa edip sesini yükseltme. erkeklerin öfkelenme. Birçok evlilikte boşanma düşüncesine sahip olan eşler bu kararlarını belli bir süre erteler ya da uygulamaya koymazlar. çatışma) farklı olması. incinme. sorununu ana babasına yansıtma) tepkiler vermesi. evlilik süresince bireylerin kendi arkadaşları ile görüşmesine eşin olumsuz tutum ve davranış göstermesi. psikolojik ve kültürel faktörlerden etkilenen karmaşık bir olaydır. Tüm evlilikler mutlu bir ömrü birlikte paylaşmak amacıyla gerçekleştirilir. Ancak bazı durumlarda aile içinde uyumlu ve sağlıklı bir yapı oluşturulamayabilir ve kişiler evlilikle ilgili beklentilerinin karşılanmamasından dolayı hayal kırıklıkları yaşarlar. Boşanma günümüzde Türk ailesini ilgilendiren en önemli sorun alanlarından biridir. bireysel değerlerin ön plana geçmesi. Türk Medeni Kanunu’nda boşanma nedenleri şöyle sıralanmaktadır: Zina. Bunun yanında eşlerin her ikisi ya da eşlerden biri boşanma düşüncesini aile ve akrabalar içinde dillendirildiğinde. kadının boşanma kararından vazgeçmesine ya da boşanmayı ertelemesine neden olan bir faktördür. Yine daha çok kadınlara özgü olarak toplum içinde dul bir kadın olarak yaşamanın zorluğuna ilişkin sahip olunan inanışlar. eş baskısı. Tüm bunların yanında boşanan kadınların ekonomik açıdan geçim sıkıntılarına maruz kalmaları. ekonomik. ailelerin evli çiftin aile içi ilişkilerine (ekonomi. genellikle aileden ya da yakın akrabalardan birileri arabuluculuk görevi üstlenir. çocuk yetiştirilmesi.BOŞANMA Birçok toplumun temel değerlerinden biri aile kurumunu sağlıklı bir biçimde yaşatmaktır. Eşleri uzlaştırma yönünde gösterilen bu çabalar evliliklerde boşanma kararından vazgeçilmesine ya da bu kararın bir süre ertelenmesine neden olur. Boşanma sosyal. bir sürecin sonucudur. Toplumsal değerlerin önemini yitirmeye başlaması. Ancak bu araştırma şiddetli geçimsizliğin kendi başına bir neden değil. Boşanma Nedenleri Araştırması’na göre boşanmada etkili faktörler arasında şunlar sıralanabilir: Ailelerin evliliğe karşı çıkması. ailenin gelin ya da damat adayını uygun bulmaması. evlilik birliğinin sarsılması. Evlilik birliğinin sarsılması anlamına gelen geçimsizlik kararının verilebilmesi için mahkemece. tek ebeveyn olarak çocukların bakım ve yetiştirilmesinde zorlukla karşılaşmaları. aşırı para harcaması. boşanma aile birliğini sona erdiren bir toplumsal olgu olarak gündeme gelir. ailelerle birlikte aynı evde yaşanması. Boşanma kararı anlık bir karar değil. eşlerin tepkisel davranış özelliklerinin (kadınların kırılma. Boşanma olgusu kadın ile erkeğin yeni bir evlilik yapacak şekilde hukuki bir kararla yasal olarak başlatmış oldukları evliliklerini sona erdirmeleridir (Demirkan ve diğerleri. eşlerin birbirlerinin zevk ve beğenilerine sık müdahalesi. Genellikle ailede çocuğun varlığı eşlerin boşanmadan önce bir kez daha düşünmelerine yol açan en önemli etkendir. eşler arasındaki inanç farklılığı. Boşanmalar en fazla evliliğin ilk 5 yılı içinde gerçekleştirilmektedir. evlilik öncesinde eşlerin birbirlerinde bazı olumsuz özellikleri (sorumsuzluk. eşlerin aileleri arasında anlaşmazlıkların olması. tüketim kültürünün yaygınlaşması ve şehir yaşamının artan karmaşıklığına ve stresine paralel boşanma olgusu özellikle son on yıldır önemli bir artış göstermiştir. soğuk ve uzak olması) fark edip bu özelliğin evlendikten sonra değişeceğini umut etmeleri. 2009). eşlerin tartışma sonrasındaki tutum ve davranışlarının ben merkezli ve sağlıksız bir iletişim (hep 152 . boşanma sonrasında da aslında gittikçe artan başka türlü ekonomik ve sosyal sıkıntılara maruz kalmalarına neden olmaktadır.

aşırı zorlanma. duygusal desteğe gereksinim duyma. eşleriyle sağlıklı ve uygun bir iletişim biçimi geliştirmelerine yardım edecek. Boşanmanın ardından boşanan bireylerde yasa girme. Ayrıca eşlere evlilik süresince yaşadıkları ve kendilerini zorlayan ailevi sorunların üstesinden gelmede sağlıklı bir yardım hizmeti sunabilecek kurum ve kuruluşlar hakkında bilinçlendirmelerde bulunulması birçok evliliği boşanma riskinden kurtarılabilir. daha bağımlı. ilişkilerinde daha fazla çatışma yaşama. yasa girme. sorun çözme becerilerini geliştirecek ve sağlıklı bir eş seçimi için doğru karar verme becerilerini geliştirecek evliliğe hazırlık eğitimlerinin verilmesi gerekmektedir. çocukla ilgili konularda eşler arasında anlaşmazlıkların olması. daha fazla uygunsuz davranış gösterme. dikkatsiz ve ilgisiz olma. suçlayıcı. 153 . itaatsiz davranışlar içine girme. Anne ve babası boşanan çocuğun yaşı ne kadar küçükse boşanmanın olumsuz etkileri o kadar büyük olur. aile içi sorunların çözümünde hep bir tarafın fedakârlık yapması. Boşanmanın parçalanmış aile bireyleri üzerindeki etkilerine yönelik araştırmalarda boşanmayı takip eden ilk bir buçuk yıl içinde ileri derecede karmaşık ruhsal sorunların görüldüğü belirlenmiştir. eşleri tarafından çocuklarına fiziksel şiddet uygulanması. 2009). boşanan bireylerin ailelerinde ve yakın çevrelerinde yaşanan boşanma olayları nedeniyle boşanmayı kabul edilebilir bir olgu olarak görüp buna uygun davranış geliştirmeleri. Boşanmadan olumsuz etkilenen çocuğa bir ruh sağlığı uzmanından çocuğun yaşına uygun bir ruhsal sağaltım desteği alınması çocuğun yaşamını sağlıklı bir birey olarak sürdürebilmesi için gereklidir. okul başarısında düşme. konuşmama) ekseninde olması. 2000). kronik olmayan belirtiler gösterme ve incinebilir bir ruh hali içine girme belirtileri ortaya çıkmaktadır. evlilik süresince tüm sorumlulukların kadına yüklenmesi (Demirkan ve diğerleri. eşleri boşanmaya götüren sürecin temellerinin evliliğin başlarında atılması ve yaşanan uyumsuzlukla baş edilememesi. Boşanma kararını kesinleştiren anne babalar çocuklarının boşanma olayından görecekleri zararı en aza indirebilmek için neler yapabilirler? Boşanma her ne kadar pek çok etkenle ilişkili karmaşık bir yapıya sahipse de boşanmada. dövme. eşlerin kredi kartını kontrolsüzce kullanmasına bağlı ekonomik sıkıntı ve borçlanmalar. bağlılık çatışması yaşama. hakaret etme. eşlerin iş hayatına çok fazla zaman ayırıp birbirlerini ihmal etmesi. Boşanmanın parçalanmış ailenin çocukları üzerindeki etkileri çocuğun içinde bulunduğu gelişimsel döneme bağlı olarak farklılık gösterebilmekle birlikte genel olarak. kaygı ve korkular geliştirme. aile içinde yaşanan ekonomik sıkıntılar. erkeğin eşinin dışarıda çalışmasını uygun bulmaması. toplumsal uyum güçlükleri. 1986). ailenin ekonomik açıdan borçlu olması. okulu reddetme. eşlerin aile kurumunun gerektirdiği rolleri benimseyememeleri ve sağlıklı iletişim ve etkileşim kuramamaları nedeniyle “ben”in “biz”e dönüştürülememesi önemli bir boyuttur (Köknel. çekingen. erkeğin eşinin çalışma hayatı nedeniyle evindeki görev ve sorumluklarını ihmal ettiği düşüncesi. Sağlıklı evlilikler için eşlere evlilik öncesinde evliliğe hazır bulunuşluk düzeylerini artıracak. Küçük çocuklara daha çok oyun sağaltımı ile ergenlik ve gençlik çağındaki çocuklara da içgörü kazandırıcı sağaltımlarla yardımcı olunabilir (Göktürk. daha fazla suçlu davranışta bulunma ve depresyon gözlenen etkilerdir.kendini haklı görme ve kabahati diğer tarafta görme. saldırganlaşma. evlilik ilişkisinden daha gerçekçi beklentiler içine girmelerini sağlayacak.

aile içi ve aile dışı sınırların oluşturulmamış olması. Anne babaların çocuklarına ciddi düzeyde fiziksel ve psikolojik hasarlar verebilecek ihmal ve istismarda bulunma nedenleri şöyle özetlenebilir: Kendi çocukluğunda istismar. 154 . Pek çok boşanma durumu aslında evliliğin başından itibaren ortaya çıkmış olan sorunların etkili ve sağlıklı yollarla çözüme kavuşturulamamış olmasının bir sonucu olarak gerçekleşmektedir. şiddetin bir terbiye aracı olarak görülmesi. Şiddetin yaygın olarak uygulanmasında geçmiş yaşantıların rolü. Aile içinde kadına şiddeti babalar. stres koşullarıyla etkili başa çıkabilme becerilerine sahip olmama. Şiddet büyük oranda öğrenilmiş bir davranıştır. eşlerin kendi aralarında ve çocuklarıyla aralarında sağlıklı bağlar oluşturamamaları. çocuğa psikolojik değer atfetmeme. ailedeki bireylerin stres koşullarıyla etkili bir biçimde baş edebilmelerine olanak sağlayacak bilgi ve becerilerden yoksun olmaları. Aldatan erkekler genellikle daha fazla cinsellik için aldatan kadınlar ise genellikle daha fazla yakınlık kurabilmek için aldatırlar. çocuğa şiddeti ağırlıklı olarak anneler yapmaktadır. Ailede herhangi bir bireyin kronik fiziksel veya psikolojik bir rahatsızlığa sahip olması ailenin normal yaşam döngüsünü bozmakta. sorumluluk ve önceliklerin değişmesi. Aile içi uyum tamamen bozulduğunda ve eşler birbirleriyle yaşamayı tahammül edilemez bulduğunda boşanma düşüncesi belirir. ihmal ve istismarı itaat sağlama ve etkili ceza yöntemi olarak benimseme. Aile içinde şiddet fiziksel. şiddete maruz kalma ya da bu tür eylemlere şahit olma. ailenin çocuk sahibi olması ile birlikte eşlerin görev. aile bireyleri üzerinde yoğun strese neden olmakta ve bu sorunlarla etkili bir biçimde başa çıkılamadığında ailenin dengeleri ve düzeni bozulabilmektedir. kişilerarası sorun çözme ve sağlıklı iletişim becerilerinden yoksun olunması önemli bir rol oynamaktadır. Boşanma bir süreçtir. cinsel ve ekonomik olmak üzere dört biçimde ortaya çıkar. ihmal ve istismara yol açan yanlış fikir ve inançlara sahip olma. Boşanma pek çok farklı nedenin etkide bulunduğu karmaşık bir olgudur. psikolojik. çocuğu “şamar oğlanı” gibi psikolojik boşalım aracı olarak görme. Boşanma özellikle boşanan kadın ve anne babası ayrılan çocuklar üzerinde olumsuz ve stres yaratan etkilerde bulunmaktadır. Evlilik ilişkisinde aldatma aile içi uyumu tehdit eden bir diğer etkendir. sağlıksız bir ruh haline sahip olma. Aldatma davranışında bulunan kişiler genellikle düşük özgüven ve düşük öz saygısı olan. çocuğunu üzerinde hak sahibi olunan bir eşya gibi görme. ebeveynlerin abartılı bir biçimde birbirine zıt özelliklere sahip olmaları. ihmal ve istismarı sorun çözme yolu olarak kullanma. ihmal edilmiş olma. eşi tarafından sevilmediğini düşünen kişilerdir. Çocukluğunda kendisine şiddet uygulanan bireyler anne baba olduklarında genellikle kendi çocuklarına da şiddet uygulamaktadırlar. Ancak bazı aldatma eğilimli narsist kişilik yapısına sahip bireyler hiç bir neden olmaksızın da aldatma davranışı gösterebilirler. ailede yapısının sürekliliği sağlayacak kadar kararlı ve değişen koşullara uyum sağlayacak kadar esnek olmaması.Özet Aile içi uyumu etkileyen aile yapısıyla ilgili özellikler şöyle sıralanabilir: Eşlerin sağlıklı uyum için birbirlerini karşılıklı bir biçimde destekleyici davranış örüntüleri oluşturmamaları. ihmal ve istismarı çocuk terbiye yöntemi olarak görme. Ailede çocuğa yönelik ihmal ve istismar da aile içi uyumu bozan bir başka etkendir.

Görmezden gelme c. Toplumsal dışlanma korkusu e. Hakaret etmek e. Cinsel yakınlık kurma d. Ekonomik istismar 4. 18 yaşından küçük olan çocuk ya da gence ana-baba ya da bakıcısı tarafından kaza dışı. Keder c. Kapanış d. Ergenlik d. Hangisi istismarda özelliklerinden biri değildir? a. Gazla zehirleme b. Çalışan anne olma c. Cinsel istismar b. Gençlik e. Ekonomik geçim kaygısı . Fiziksel d. Aile bireylerinden birine kronik bir rahatsızlık tanısı konulduğunda ailenin ilk psikolojik tepkisi ne olur? a. Yaşlı anne olma 155 6. Hangisi psikolojik şiddet davranışlarından biridir? a. Aldatanın eşiyle arasındaki ilişkiye yönelik düşünceleri e. Öz saygısı düşük olma b. Tek ebeveyn olarak çocuk yetiştirme güçlüğü c. Erinlik 2. Akıl hastalığı bulunan anne 10. Çocukluk c. Aldatanın yüksek özgüveni d. Madde bağımlısı olma e. Sosyal 7. Psikolojik b. Hangisi şiddetin boyutların biri değildir? a. Cinsel e. Aldatanın sevgi gereksinimi b. Kadının ekonomik bağımsızlığı b. Reddetme 5. Terk etme e. Hangi dönemde anne ve babanın çocuğuna rehberlik etmesi ve onu kontrol etmesi daha uygundur? a. İşte zorla çalıştırmak c. Çocuk sahibi olma d. Bebeklik b. gelişiminin ve onurunun zarar görmesi durumu aşağıdakilerden hangisidir? a. sağlığının. Hangisi aldatmada önemli olan etkenlerden biri değildir? a. İnkar b. Şaşkınlık e. Zina b. Psikolojik istismar e. Hangisi boşanma kararının ertelenmesi ya da boşanmadan vazgeçilmesinin nedenlerinden biri değildir? a. Yoksulluk c. Suç işleme d. Fiziksel istismar d. Alay etme e. Çocuk doğurmaya zorlamak b. Duygusal istismar c. Aldatanın eşiyle arasındaki ilişkiye yönelik beklentileri 9. Hırpalamak 8.Kendimizi Sınayalım 1. Hangisi Türk Medeni Kanunu’nda boşanma nedenlerinden biri değildir? a. Hangisi fiziksel istismar örneğidir? a. Tek ebeveyn olma d. Dışarıya odaklanma 3. kasıtlı bir biçimde güç kullanımının bir sonucu olarak çocuğun yaşamının. Ekonomik c. Aldatanın kuralları kişilerarası ilişkiye yönelik c. İşkence yapmak d.

çocuklarına sarılıp öpme. b Yanıtınız yanlış ise “Boşanma” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. bazı anne ve babalar çocuğunu sadece uyurken öper ve sevdiğini söyler. Eşler arasında azalan paylaşımlar evlilikten duyulan memnuniyeti azaltmakta. 4. a Yanıtınız yanlış ise “Boşanma” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. e Yanıtınız yanlış ise “Aile İçi Şiddet” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Bunun yanında yine birçok anne ve baba sözde çocuklarının daha doğru ve güzel davranışlar yapması. 6. 5. Birçok anne ve baba çocuklarına onlara duydukları sevgiyi açıkça göstermenin çocuklarında şımarıklığa yol açacağını düşünmektedirler. a Yanıtınız yanlış ise “Ailede İstismar ve İhmal” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Anne ve babaların çocuklarının iyiliği için yaptıkları bu gibi davranışlar çocuğu duygusal istismara maruz bırakır ve çocuğun gerek davranışları gerekse ruhsal olarak gerilemesine neden olur. daha çok ders çalışıp okulda daha başarılı olmasını sağlamak gibi amaçlarla çocuklarına sürekli başka çocukları örnek gösterir ve çocuğunu bu örnek çocukla kıyaslar. Austin. Huster ve Dunn. Araştırmalar kronik hastalığı olan çocukların annelerinin hastalık durumuna babalardan farklı tepkiler geliştirdiklerini göstermektedir. sevgiyle tebessüm etme gibi aslında çocuğun sağlıklı bir psikolojik yapıya sahip olması için gerçekten gereksinim duyduğu davranışları ondan esirgerler. Sıra Sizde 3 Duygusal istismara neden olan faktörlerden biri yanlış inançlardır. Babalar da bu durumdan etkilenmekle birlikte. d Yanıtınız yanlış ise “Ailede Fiziksel ve Psikolojik Rahatsızlıklar” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. c Yanıtınız yanlış ise “Evlilikte Aldatma” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz.Kendimizi Sınayalım Yanıt Anahtarı 1. 2. bazı bireylerin birbirlerini kayırması gibi adaletsizliklere neden olur ki bu da uyumu bozar (Nichols ve Schwartz. 8. kendilerini çocuklarından birinci derecede sorumlu hissetmekte ve çocuklarının bakımının yükünü ağırlıklı olarak üstlenmektedir. e Yanıtınız yanlış ise “Ailede İstismar ve İhmal” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 2004). Aile içindeki böyle gruplaşmalarda genellikle bir gruba dâhil olan aile bireyleri grubun dışında bıraktıkları aile bireylerine oranla birbirlerine daha güçlü bağlarla bağlanırken diğer aile bireylerini de dışlayabilirler. kronik hastalığın daha çok ekonomik yükünü üstlenmektedir (Shore. sözlü takdir etme. Bu tür yanlış inançların bir sonucu olarak. Sıra Sizde 2 Kronik hastalığı olan bir çocuğa sahip olmak anneleri babalardan daha fazla yıpratmakta ve tüketmektedir. eşler arasında anlaşmazlıklar artmakta ve evlilik uyumu tehdit altına girmektedir (Konox. d Yanıtınız yanlış ise “Aile İçi Şiddet” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Sıra Sizde Yanıt Anahtarı Sıra Sizde 1 Farklı ilgilere ve sosyal çevrelere sahip eşlerin ortak arkadaşlık ilişkileri kurmamaları ya da evli bireylerin arkadaşlarıyla eşlerinden çok zaman geçirmek istemesi de evlilik ilişkilerini olumsuz yönde etkilemektedir. 9. Çünkü anneler kendilerini çocuklarının bakımına adamakta. 3. 1972). 2002). b Yanıtınız yanlış ise “Aile Yapısı” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 10. c Yanıtınız yanlış ise “Ailede İstismar ve İhmal” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 156 . Anneler babalara oranla aile hayatından daha fazla hoşnutsuzluk duymakta ve depresyon yaşamaktadır. Bu nedenle. 7. Aile yapılarında aile bireyleri kendi aralarında gruplaşma eğilimi gösterebilirler. onlara güzel ve onuru okşayıcı söz söyleme. Bu durum da aile içi dengesizliklere.

örselenme durumları ile ilgili bir inceleme. Günay. Ayrancı.Y.. 697-714. Ankara: Beyda Ofset. MA: Lexington Books. J. Garbarino. Demirkan.B. Aile içinde ve toplumsal alanda şiddet. Ankara: Afşaroğlu Matbaası.Ü. Ş. İstanbul: Nobel Tıp Kitapevi. D. Arı. (1987). S. Anne ya da baba çocuğa diğer ebeveyni görmeyi yasaklamamalıdır. Emotional maltreatment of children.pdf adresinden 06/06/2012 tarihinde alınmıştır. A. N. Chicago: National Committee to Prevent Child Abuse. Betrayal. M. Lexington. 3. (2001). Sezgin.pdf adresinden 06/06/2012 tarihinde alınmıştır.. Dönmez. 1214 Haziran 1989. G. . (2002).H. E. Çocuğa normal bir çocuğa davranıldığından daha şımartıcı ya da acıyıcı tarzda davranmamalıdırlar.) (2001) Interpersonal rejection (pp. http://www. Anadolu Psikiyatri Dergisi. ve Şehitoğlu. saydam ve samimi bir yaklaşım geliştirmeleri gerekir. Çocuğu anne ve baba arasında taraf tutmaya asla zorlamamalıdırlar. Dergisi 5 (1) 75-97. Understanding abusive families. sorunlarını şiddet içermeyen daha insancıl yollardan çözebilme ve sağlıklı iletişim kurabilme becerilerinin kazandırılmasına çalışılabilir. (2002). Y. Sosyal hizmetler açısından şiddet ve bir türü olarak evlilikte kadına yönelik şiddet.gov.S. ve Ünlüoğlu.M. J. Hamilelikte aile içi eş şiddeti: Birinci basamak sağlık kurumuna başvuran kadınlar arasında bir araştırma. M. Cited in Prevent Child Abuse America 2009. 45-53. (Ed. düşünceleri ve bu ilişkileri yanlış yapılandırmalarıdır. Glaser. 4-12 Yaşları arasında 16. Ç.O. İ. Bu nedenle evlilik ilişkisinde eşlerin birbirlerinin duyarlılıkları. Garbarino. Ekşi.kadininstatusu. (2001). Başbakanlık Aile Araştırma Kurumu Başkanlığı. B. Bilir. Turgut. Şen. Ben Hasta Değilim. (2002)... revenge.Sıra Sizde 4 Aile içi şiddeti önlemede kadına ve çocuğa daha fazla değer atfeden bir toplumsal ve kültürel anlayışın yaygınlaştırılmasının. Boşanma nedenleri Araştırması. In: Leary.y.100 çocukta. and forgiveness: an interpersonal script approach.75-87. Aile içi şiddetle mücadele el kitabı. (1980). Emotional abuse and neglect (psychological maltreatment): A conceptual framework. J. 2001 Yılı Aile Raporu.. toplumdaki bireylerin eğitim düzeyinin artırılmasının ve şiddetin öğrenilmiş bir davranış biçimi olduğu göz önüne alınarak şiddetin bir terbiye yöntemi olmadığının anne ve babalara verilecek eğitimlerde anlatılmasının olumlu sonuçlar doğurabileceği söylenebilir. Ö. Boşanma sonrasında çocuklarıyla düzenli bir biçimde ve kaliteli zamanlar geçirmeye çalışmalıdırlar. http://www. H. Başbakanlık Kadının Statüsü Genel Müdürlüğü. (1994). Başbakanlık Aile Araştırma Kurumu.tr/upload/mce/201 2/siddet_handbook. Çocuk istismarı ve ihmali...). Sıra Sizde 6 Anne ve baba eğer evlilik ilişkilerini artık hiçbir biçimde sürdüremeyecekleri kararını vermişlerse o zaman bu durumu çocuklarına olabildiğince sade bir dille ve birbirlerini suçlayıcı ifadeler kullanmadan anlatmalıdırlar. Child Abuse Neglegt 26. A. Ankara.gov.. ilişkilerinde uyulmasını istedikleri ortak kuralları gibi konularda en başından itibaren birbirlerine açık. Yararlanılan Kaynaklar Arıkan. G. & Gilliam. (1999). anne ve babasının her zaman onun anne ve babası olarak onun yanında olacaklarını ve bu durumun bir süre çocuğu üzebileceğini söylemelidirler.tr/upload/mce/eskisite/file s/kutuphane_33_Aile_Icinde_ve_Toplumsal_Ala nda_Siddet. 157 Sıra Sizde 5 Aldatma davranışındaki en önemli nedenlerden biri kişilerin kişilerarası ve eşleriyle olan daha özel ilişkilerine yönelik yanlış inançları. rejection. birbirlerinden beklentileri. İ. Çayboylu. Okullarda çocuklara dürtülerini ve öfkelerini kontrol etme. A. 73-103). Y.. Fitness.athgm. & Garbarino. (t. Başbakanlık Aile ve Sosyal Araştırmalar Genel Müdürlüğü. Çocuğa boşanma kararının ondan bağımsız olarak alınmış bir karar olduğunu. Ertekin. New York: Oxford University Press. Gözde Repro Ofset. N. (1998). Ü. Çocukların Kötü Muameleden Korunması 1. Ulusal Kongresi. Ersöz. Ayrıca şiddetin aile içinde sürekli bir biçimde sürdürülmesinin önüne geçmek için aile içi şiddete maruz kalan bireylerin böyle durumlarda başvurabilecekleri kurum ve kuruluşlar ve yasal hak sorumlulukları konusunda bilinçlendirilmeleri için medyanın da etkili bir biçimde kullanılarak toplumun bilgilendirilmesi sağlanabilir. (2009).. ve Güneysu.

Qual. O. Arvin (Eds. Başbakanlık Soyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu. (1972). Current issues in child abuse. Cinsel İstismar Rehberi. Ö. Oral. In: Lewis M. 43. İ. R. Y. J Psychiatry. D. E. S. Der Yayınları. O. Chronic sorrow: A response to having a mentally defective child. (2006). D. E. Acil Tıp El Kitabı. O. Child Abuse and Neglect. B. emotional.. (2004). 12-14 Haziran 1989.B.. Yurttaş olmak için. (2000). 21–54. Köknel. F. & Schwartz.. (2004). G. 207-231 Polat. 35-40. Ulusal Kongresi. In R. 158 . (2002). Göktürk. Child and adolescent psyciatry. Child physical abuse.. 37(4). C. Klinik Çocuk Forumu. Kliegman. D. Jenny. ve Miral. Karan. Ü. N. D. Polat. Özgüven. Child abuse in Turkey: An experience in overcoming denial and a description of 50 cases. 279-290. (2001). M. İstanbul: Umut Vakfı. 112–121). Child abuse and neglect assesment. (1962). Ankara: Seçkin Yayıncılık. Çocuk İhmali ve İstismarı.. Adli Tıp. Ü. 5-15. 12 (6).. Çocukların Kötü Muameleden Korunması.R. Hendrix. J Am Acad Child Adolescent Psychiatry. Ankara: Anı Yayıncılık. Kaplan. P. In J. APSAC Handbook on Child Maltreatment. . (1991). Can. Anneleri tarafından çocuklara uygulanan duygusal ve fiziksel istismar/ihmal davranışı ve bunu etkileyen faktörler. Kaplan. Çocuk İstismarı. 7–21. Chil Abuse and neglect. A. 25. (2004). baskı Ankara: 85-131. Mullen. S. M. P. ve Gökalp. F. J. Philadelphia. Özkök. Kolko. Polat. 791–811.. Ş. & A. K.). J. Z. Martin. PA: WB Saunders Company. Johnson. Klinik adli tıp. C. Romans. S. Illınoıs: Research Press Company. R. S. L... Hancı. E. Part 1: Physical and emotional abuse and neglect. Myers. 140-151. Behrman. S.. CA: Sage.. 4(2). 379-390. (2001). (2000). Güneş. treatment and prevention.. (2002). & T. (1998). 1. Boston: Allyn & Bacon. M. (2004). L. E. L. Nichols. Berliner. (2004). G.. İstanbul: Selis Kitapları. (1999). ed. Child Abuse & Neglect.. (2000). Barlık. Nazlı. B. D. 137-146. Social Casework. The impact of newly diagnosed chronic paediatric conditions on parental quality of life. İ. P. (2006). Çocuklarda mahremiyet eğitimi. J. Pizarro. Kurtay. Kozcu. İ. (1996). Adli tıp ve adli tıp bilimleri.Goldbeck. 1121– 1131. Family therapy: Concepts and methods (2nd ed. & Herbison. Çocukların cinsel istismarının kalıcı etkileri. Ates N. ve Gözütok. (2000). 2nd ed. R. A.. Briere. İnsanı anlamak.. Seçkin Yayıncılık 1. S. (1986). (1996).. S. Ankara: Güneş Kitap Evi. (2003). C. 20. (2001). Aydın. Nurcombe. ve Akman E. C. Çocuk ve ergen psikiyatrisi: Boşanma. Child sexual abuse I: Psychopathology.. 15. A. A comprehensive textbook. Aile danışmanlığı. Boztaş. The long-term impact of the physical. (1991). Pelcovitz. Abuse and neglect of children. Reid (Eds). Çocuk Hastalıkları ve Sağlığı Dergisi. Biçer. D. Çocuk İhmal ve İstismarına Multidispner Yaklaşım. S. Çocuk istismarı ve ihmali Aile Yazıları 3. R. İstanbul: Nobel Tıp Kitabevleri. Kurtay. pp. S. Thousand Oaks. Gözde Repro Ofset.A. Inflicted injury versus accidental injury. Marriage happiness a behavioral approach to counseling. Uzun. Polat. and sexual abuse of children: A community study. Olshansky. Johnson. 190-193.128 – 134. 38. 2nd edn. 15(1). A. Kılıç. A. Başbakanlık Aile Araştırma Kurumu Bilim Serisi. S.. ve Aydoğan. (1990). Yatağan. 5/3. (2011). M. C..1222. C. S. Gürkaynak. 665-668. 85-91. Çocukta cinsel istismar. Evlilik ve aile terapisi. & Billick. Cetin. Nelson textbook of pediatrics (pp. İstanbul: Forart Matbaa. S. V. (1999). Çocuk istismarı ve ihmali. 47(2). Ankara: PDREM Yayınları. Current Opinion Psychiatry.E. Journal of Pediatric Clinics of North America. Cumhuriyet Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi 24 (3). Knox. İstanbul: Altın Kitaplar. (1996). Pyhysical abuse and neglect. Kara. 1214. Oates. Editör: Özgür Polvan. H. (2002). Life Res. Anderson. Kaplan. & Labruna. Helfner.). Child and adolescent abuse and neglect research: A review of the past 10 years. Güler. 34(1)..

Austin. Huster.Polat. World Health Organization. Preventing child maltreatment: A guide to taking action and generating evidence. F.P. 29. Ailede çocuk istismarı ve ihmali.A. Tardif. 338-342.K.. (2012).who. Journal for Specialists in Pediatric Nursing. 159. Child Abuse & Neglect. (2002).. J. 9-18. Çocuk istismarı ve ihmalinin Önlenmesinde Hekimin Rolü. F. http://whqlibdoc. (2000).. Eur J Pediatr. ve Gökler.W.askdrleanna. O. Çocuk istismarı ve ihmali: Psikiyatrik yönleri. Who cheats and why? Yayınlanmamış araştırma. 159 .com/Cheating%20Surve y%20Final. (2008). & Carpentier. (2006). (2001). D.. B. 82-86.. İstanbul: Seçkin Yayınları. (2007). F. (1990). Identifying risk factors for maternal depression in families of adolescents with epilepsy. Shore. 246-249. Predisposing factors in childhood masturbation in Turkey.int/publications/2006/9241 594365_eng. Sayın. Sürekli Tıp Eğitim Dergisi. Ünal. İzmir: Ege Üniversitesi Basımevi. & Dunn. 35. Ö.pdf adresinden 06/06/2012 tarihinde alınmıştır. Ailenin Toplumdaki Yeri. Hacettepe Tıp Dergisi. Y. http://www. 153-167. Taner. Tüm Boyutları ile Çocuk istismarı. Sexual abuse perpetrated by adult and juvenile females: An ultimate attempt to resolve a conflict associated with maternal identity. Wolfe. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi. 7. Ünal. Aile Sosyolojisi. L.pdf adresinden 06/06/2012 tarihinde alınmıştır. 1. C. N. G. (2005). J. 10(7). Şahin. 71-80. Auclair. (2004). M.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful