P. 1
Aile İçi Uyumlu Etkileşim

Aile İçi Uyumlu Etkileşim

|Views: 64|Likes:
Yayınlayan: endlosslieben

More info:

Published by: endlosslieben on Feb 15, 2013
Telif Hakkı:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

11/09/2013

pdf

text

original

T.C.

ANADOLU ÜNİVERSİTESİ YAYINI NO: 2688 AÇIKÖĞRETİM FAKÜLTESİ YAYINI NO: 1654

AİLE İÇİ UYUMLU ETKİLEŞİM

Yazarlar Prof.Dr. Yahşi YAZICIOĞLU (Ünite 1, 4) Prof.Dr. M. Bahaddin ACAT (Ünite 2) Doç.Dr. Zühal ÇUBUKÇU (Ünite 3) Yrd.Doç.Dr. Ali ERYILMAZ (Ünite 5) Yrd.Doç.Dr. Abdulkadir ÖZTÜRK (Ünite 6) Yrd.Doç.Dr. Pınar GİRMEN (Ünite 7) Doç.Dr. Ayşe AYPAY (Ünite 8)

Editör Prof.Dr. M. Bahaddin ACAT

ANADOLU ÜNİVERSİTESİ

i

İçindekiler
Önsöz .... iv

1. Aile ve Yaşam Döngüsü 2. Ailede İletişim ve Etkileşim 3. Ailede Ebeveynler Arası Etkileşim 4. Geliştirdikleri Tutum Tiplerine Göre Ebeveynler 5. Ailede Mutluluk Faktörleri 6. Ailede Ebeveyn Çocuk Etkileşimi 7. Özgüven Aile Bireyleri Etkileşimi 8. Aile İçi Uyumu Olumsuz Etkileyen Faktörler

...

2

. 26 46 .. 64 .. 88 110 . 124 . 142

iii

Önsöz
Sevgili Öğrenciler, Toplumun en küçük ve temel birimi olarak kabul edilen aile, ilk deneyimlerin kazanıldığı, tutum ve davranışların şekillenmeye başlandığı ortam olarak, bireylerin toplumsallaşmasında büyük öneme sahiptir. Çocuklar içinde bulundukları ailelerde, hem toplumsal rollerine hazırlanır hem de kişiliğini bulur. Ailenin işleyişinde önemle üzerinde durulması gereken konulardan birisi de aile bireyleri arasındaki iletişim ve etkileşimdir. Aile içi iletişim; aile üyelerinin birbirlerine sözel ve sözel olmayan davranışları ile verdikleri tepkileri, mesajları kapsar. Aile içinde kurulacak iletişim ve etkileşimi diğerlerinden ayıran en önemli yönü, iletişim ve etkileşimin deriliği ve etkililiğidir. Etkili bir iletişim, aile üyelerinin karşılıklı olarak birbirlerinin düşüncelerini ve duygularını anlamalarının yanı sıra, uyum içinde yaşamalarına ve çocukların gelişmesi için uygun bir ortam oluşmasına katkı sağlayacaktır. İyi bir iletişimin gerçekleştiği aile ortamında çocuklar daha bağımsız bir kişilik geliştirirler. Duygu ve düşüncelerini açıklama özgürlüğü ve alışkanlığı kazanırlar. Aile içi uyumlu etkileşim kitabı, aile içi etkileşim alanını tanımanız, kavramsal bir görüş geliştirmeniz ve aile içinde uyumlu etkileşim gerçekleştirebilmek için gerekli becerilerle donanmanız amacıyla hazırlanmıştır. Bu amaca yönelik olarak kitapta; aile ve yaşam döngüsü, ailede iletişim ve etkileşim, ailede ebeveynler arası etkileşim, geliştirdikleri tutum tiplerine göre ebeveynler, ailede mutluluk faktörleri, ailede ebeveyn çocuk etkileşimi, özgüven ve aile bireyleri etkileşimi, aile içi uyumu olumsuz etkileyen faktörler konularına yer verilmiştir. Bu konular çerçevesinde; iletişimin tanımına ve ögelerine, etkili dinleme ve konuşma becerilerine, iletişim ve etkileşim engellerine, ebeveynlerin evlilik uyumlarına, ebeveynlerin rol model olmalarına, aile uyumunu etkileyen olumlu ve olumsuz faktörlere, aile yapısı ve sağlıklı ailenin özelliklerine, mutluluk, sevgi, güven, benlik algısı ve saygısı kavramlarına yer verilmiştir. Konuları kendi kendinize çalışarak öğrenmenize olanak sağlayacak biçimde, uzaktan eğitim ilkelerine uygun olarak hazırlanmış bu kitaptaki bilgileri daha kolay ve etkili biçimde öğrenebilmeniz için öncelikle ünitelerin baş kısımlarında yer alan amaçlar bölümünü gözden geçiriniz. Ünitelerin içindekiler kısımlarını inceleyiniz. Ünitelerin içine yerleştirilmiş olan soruların ve tartışma önerilerinin gereğini yerine getiriniz. Ünitelere ilişkin metni çalıştıktan sonra ünite sonundaki özeti okuyunuz. Ünitelerin sonundaki değerlendirme sorularını yanıtlayınız. Konuyla ilgili ayrıntılı bilgi için ünitelerin sonlarındaki kaynaklara başvurunuz. Kitaptaki kimi üniteler için çekilen televizyon programlarını izlemeye özen gösteriniz. Kitabın yararlı olmasını umuyor, başarılar diliyorum.

Editör Prof.Dr. M. Bahaddin ACAT

iv

.

Aile yaşam döngüsü tiplerini açıklayabilecek. Anahtar Kavramlar Aile İletişim Etkileşim Aile Yaşam Döngüsü Ailenin İşlevleri Döngü Tipleri Geleneksel Aile Geleneksel Olmayan Aile Çekirdek Aile İçindekiler Giriş Aile Ailede Etkileşim ve İletişim Ailenin İşlevleri Aile Yaşam Döngüsü Aile Yaşam Döngüsü Modeli Evrimi Aile Yaşam Döngüsü Tipleri Aile Yaşam Döngüsünde Karşılaşılabilecek Olası Aşamalar Aile Yaşam Dönemlerini İncelemenin Gereği ve Önemi Aile Yaşam Dönemlerinin Belirlenmesinde Kullanılan Modeller 2 . Aileyi tanımlayabilecek. Ailenin önemini açıklayabilecek. Aile kurmanın gerekliliğini açıklayabilecek. Aile yaşam dönemini incelemenin gereğini ve önemini açıklayabilecek bilgi ve becerilere sahip olabilirsiniz.1 Amaçlarımız Bu üniteyi tamamladıktan sonra. Aile yaşam döngüsünü tanımlayabilecek.

Ya da o ailenin. aile sistemi ancak onlar suskun kaldıklarında bir arada olmaya devam edebilecektir. Aile sisteminin beş temel fonksiyonu bulunmaktadır. Tartışmalar yaşansa bile yine çözüm bulunabileceğini gösterir. Aile. aile içinde de uygulanabiliyorsa. Söz gelimi toplumda anne babanın sorumluluğu olarak kabul edilen özellikler. harcamaları kim yapacak gibi maddesel problemler ile aile üyelerinin birbirine karşı yaşayabilecekleri olumsuz duyguların çözümü için nasıl bir yöntem izlenecek gibi duygusal problemlerin çözüm yollarını kapsar. yani sağlıklı iletişim aile bireylerinin birbirlerine çekinmeden. Roller. Duygulara dâhil olabilme ve karşılık verebilme. aslında bünyesinde barındırdığı bireylerin kişisel özellikleriyle ilişkilidir. Ailede ondan daha fazla konuşması gerekli olduğu düşünülen bireyler olduğu için. aile bireylerinin çoğu zaman otomatik olarak yerine getirdiği davranış kalıplarıdır. ailelerin sorunlara yaklaşımı ve çözüm şekli ile ilgilidir. 3 . Belki de bu nedenle o bireye “suskun kalma” rolü verilmiştir. çok dağınıksın” yerine “ev işlerinden çok yoruluyorum en azından odanı sen topla” diyebilmesidir.Aile ve Yaşam Döngüsü GİRİŞ Aile her şeyden önce bir sistemdir. uygun şekilde yardım görebileceğini bilmesi ailenin sağlıklı olduğunun bir kanıtıdır. maddi yükü kim üstlenecek. Aile içinde iletişimin olabildiğince açık ve direk olması ailenin sağlıklı olduğunu gösterir. Aile içi iletişim. Bu temel fonksiyonlar genel olarak ailelerin sağlıklı ya da sağlıksız oldukları hakkında bilgi verir. Söz gelimi ev işlerinden bunalan ve yardım isteyen bir annenin çocuğuna “çok sorumsuzsun. bu davranış kalıpları içinde kalabiliyorlarsa ve bu ailenin her bireyi kendi rolünü aksatmadan yerine getirebiliyorsa bu ailedeki rol dağılımının sağlıklı olduğunu gösterir. bu bireylere aile içinde suskun kalmaları öğretilmiştir. tartışma ortamı açmadan karşıdakini kırmadan ve söyleyen kırılmadan her şeyi uygun bir dille söyleyebilmesidir. Söz gelimi yemeği kim pişirecek. aile içinde rol dağılımı. Problem çözme. düzeni ve özellikleri vardır. Aslında açık ve direk iletişim. aile bireylerinin duygusal durumlarına uygun şekilde karşılık verebilmelerini ortak ya da bireysel etkinliklerini paylaşabilmesidir. Söz gelimi aile içinde suskun olup da aile dışına çıktığında son derece konuşkan olabilen bireylere çok rastlarız. anne babalığının. ailede sözlü ve sözsüz mesajların nasıl ifade edildiği ile ilgilidir. Ailede kimin hangi görevi üstlendiğinden aile içindeki sınırların nasıl korunduğuna kadar geniş bir yelpazeyi içerir. yani anne-baba. ailenin çeşitli fonksiyonlarının karşılandığı. Bu fonksiyonlar aile içinde problem çözme. duygusal karşılık verme ve duygulara dâhil olma/ olabilme ve davranış kontrolüdür. Ailenin sıkıntı yaşayan bir üyesinin kendini anlaşılmış hissedebilmesi. Problemler aile bireyleri tarafından tanımlanabiliyor ve konuşulabiliyorsa. çözüm önerileri sunulup. çözümü konusunda ortak karar alınabiliyorsa çözüme uygun davranışlar uygulanıyor ve sonuçları aile içinde kimse suçlanmadan değerlendirilebiliyorsa bu sağlıklı ailenin bir göstergesidir. aile içi iletişim. Benzer şekilde arkadaşlarıyla vakit geçirmek isteyen bir ergenin ailesinin bilgisi dâhilinde ama özelini de koruyarak huzurlu vakit geçirebilmesi de sağlıklılığın göstergesidir. Bütün bunları bireyler aile içinde öğrenirler. Ama yine de kendine ait bir yapısı. çocuk çocukluğunun bilincinde ise.

Her aile özgündür. Aile çocuğun ilk sosyal deneyimlerini kazandığı ortamdır. çocuğun kendi kendini cezalandırma kararı vermediği aile sağlıklı ailedir. davranışlarını kontrol etmesinde. Bir aileyi oluşturan aile birliğini kuran ve devam ettiren en önemli öge aile bireylerinin birbirlerine duydukları karşılıklı sevgidir. Sevgi. ayrıca kendi içinde sadece kendine özel bir düzeni olan. Ancak genel anlamda bilimsel bir gerçeklikle olaya yaklaşıldığında her aile kendi içerisinde kendine özgü kurallara sahiptir. Kısaca ailenin temelinde sevgi yatar. Gelişen ve değişen toplum yapısına bağlı olarak aile yapısı da değişmektedir. düzeltilebileceğini aile içinde öğrenebilmiş çocukları barındıran ailedir. Ayrıca her ailenin kendisine özgü bir mahremiyeti olduğu için bilmek için çaba harcamak da gereksizdir. Sevgiyle büyüyen bireylerin ruh sağlıkları yerinde olur. geleneklerin ağır bastığı geniş aile tipi yaygındır. kişiliklerine ve yeteneklerine göre görev ve sorumluluk yüklenmeleri gerekir. Söz gelimi kırsal kesimde. Bir ailedeki kuralları birebir bir başka aileye uygulamak mümkün olmadığı gibi. ailenin rolü çok büyüktür. sorumluluğun ise kadında olduğu görüntüsü vardır. Hiçbir zaman gerçek anlamda bir aile olamaz ve zaten en ufak olumsuz bir etkide derhal şekli. Eşler çocuk eğitimi konusunda tek söz sahibi olmayı arzu etmelerine karşın birçok durumda bu arzuları gerçekleşmeyebilir. Çocuk sevgisini yaşamak için de annebaba olmanın çok ağır sorumluluğunu hiç yüksünmeden üzerlerine alırlar. Bu nedenle bu üniteyi çok dikkatle okuyunuz. Çocuğun doğru ve yanlışı öğrenmesinde. fiziksel olarak tehlikeli durumlarda psikobiyolojik ihtiyaçların karşılanması noktasında ve aile üyelerinin sosyal kontrole ihtiyacı olduğunda kendini gösterir. Üretim ve tüketim faaliyetleri hep birlikte yapılır. Bunlardan ayrı olarak ailenin yasalarla belirlenmiş görev ve sorumlulukları da bulunmaktadır. Yani karnesinde kırık notlar nedeniyle ailesinin kendisine zarar vereceğini düşündüğü için. etkili ve adaletli bir görev ve sorumluluk paylaşımı ailenin daha iyi yaşam koşullarına kavuşmasında önemli rol oynar. AİLE Aileyi anne-baba ve çocuklardan oluşan en küçük toplumsal kurumdur şeklinde tanımlamak mümkündür. gelenek ve göreneklerini yansıtan. Aile ve ailenin yaşadığı dönemleri bilmek bireyin kendisini planlaması açısından çok önemlidir. Aile ister çekirdek isterse geniş aile olsun her durumda bireylerin birbirlerine karşı görev ve sorumlulukları bulunmaktadır. çevresiyle iletişim içerisinde bulunan bir kurum olarak tanımlamak mümkündür. notlarının kendi sorumluluğunda olduğunu. Bu nedenle yukarıda belirtilen durum sadece görüntüdedir. Hızlı kentleşme ve endüstri alanındaki gelişim aile yapısında değişim ortaya çıkarmıştır. Ancak aile ister sağlıklı isterse sağlıksız olsun kurulduğu andan itibaren çözülmesine kadar belirli aşamalardan geçer. istedikleri için evlenmeye karar verirler. dağılır ve parçalanır. gerekli olan durumlarda esneklik gösterebilen ve değişime ayak uydurabilen aileler sağlıklı ailelerdir. aynı kuralların olmasını beklemek de mümkün değildir. Çocukların da yaşlarına. saygı. cinsiyetlerine. Bu ünitede aile ve ailenin yaşadığı dönemler ele alınacaktır. Bu tip ailelerde görünürde erkek egemendir. Ayrıca aile sosyal yapısı ile çocuk üzerinde mutlak etkili bir kurumdur. bu beş fonksiyonda en azından ortalama ve daha üstünde bir denge tutturmuş. Zaten aileyi aile yapan unsurların başında aile bireylerinin birbirlerine karşı olan bu görev ve sorumlulukları gelir.Davranış kontrolü. genellikle. cinsel kimliğini kazanmasında. Dengeli. bütün aile bireyleri arasında paylaşılmış olduğu görüntüsü vardır. yapısı bozulur. Sonuç olarak. Gerçekte ise durumun tam olarak ne olduğunu bilmek imkânsızdır. Sevginin olmadığı bir yerde aileden söz edilemez. Sevginin olmadığı bir aile ancak şeklen bir aile olur. Ne çok katı ve değiştirilemez ne de tamamen boş vermiş ya da kaotik davranışlar yerine yeterince esnek ve duruma uygun davranışlar gösterebilmesi ailenin sağlıklı olduğunu gösterir. Aile çocukların gelişiminde yol gösterici ve kuralları öğretici bir rolü başarı ile oynar. hoşgörü ve anlayışın hâkim olduğu bir ailede büyüyen çocuk kendini ve çevresindekileri seven. Kadın ve erkek birbirlerini sevdikleri. Aile düzeni büyüklerin deneyimlerine dayalı kararları doğrultusunda kurulur ve sürdürülür. 4 . Aile içinde sadece anne ve babanın görev ve sorumluklarının olduğu şeklinde bir yaklaşımda bulunmak doğru değildir. Öte yandan toplumsal eğitim sonucu oluşan çekirdek ailede ise sorumlulukların tamamının. Aileyi bir şekilde etkiler. Bu aşamalar her ailede yaşanır. Geniş ailede yetkinin erkekte. Aileyi içinde bulunduğu toplumun değer yargılarını kültürünü. Sağlıklı aile cezalandırılacağını bildiği halde.

aynı zamanda kültürel ve toplumsal değerlerinde etkisi altındadır. Öte yandan iletişimin olmadığı ailelerde. Genel olarak aileyi anlatınız. Uyumlu ve özgür bir aile içinde dengeli ve tutarlı ilişkilerle büyüyen çocuk. işleyişini ve fonksiyonelliğini etkiler. özürlü üyenin varlığı gibi olması hiçbir şekilde arzulanmayan ama hayatın bir gerçeği olarak herkesin karşılaşabileceği durumlar olabilir. Öte yandan yanlış iletişim ve etkileşim veya yetersiz iletişim bir ailede sorunlara yol açan nedenlerin başında gelir. geleceğe güven ile bakma gibi durumlar olağandır. herkesin kendi dünyasında yaşadığı bir aile yapısında ise sağlıklı bir yapıdan söz etmek oldukça zordur. Böylece ailede karşılıklı güven ortamı kurulur ve bu güven ortamının devamı sağlanır. Genel bir kural olarak ailenin ihtiyaçlarını yani ailenin maddi ihtiyaçları.kendisi ve yaşamla barışık. Bir ailede normal iletişim ve etkileşimi engelleyen durumları ise şu şekilde sıralamak mümkündür: 5 . ilişki ağı. birbirleri ile kısa sözlerle ya da jest ve mimikler ile iletişim kurma yolunu seçmeleri çoğu kez aksamalara neden olur ve aileyi çok olumsuz etkiler. Psikososyal yönden gelişen bireyin en çok etkileşime uğradığı yer aile üyeleri arasındaki ilişkiler ve aile ortamıdır. çatışma çözümü. madde kullanımı. aileyi oluşturan bireyler birbirinden etkilenir. kendine ve diğer bireylere sevgi duymasını. çocuk ve toplum açısından hem önemli hem de birleştirici rol oynar. Aile bireylerinin karşılıklı açık ve net bir şekilde birbirleri ile konuşmak yerine. karşılıklı anlayış ve işbirliği. saygı oluşturma gibi alt başlıklarda incelemek mümkündür. aile üyelerinin sağlık durumuna göre şekillenir. sosyo ekonomik durumuna. ailedeki diğer bir bireyin ya da bireylerin tutum ve davranışını değiştirme gücüne sahip olması şeklinde tanımlanabilir. aileyi oluşturan bireylerin aile adına verilen kararlara katılması da sağlıklı bir aile için bir diğer önemli husustur. ortak düşünceler. kişiliğini geliştirmesini. özgüveni yüksek bir birey olarak yetişir. düşmanlık duyguları. birbiri için fedakârlık. Dünya üzerindeki bütün aileler az ya da çok farklılıklar ile birbirlerinden ayrılırlar. Yetki kısaca aile içindeki bir bireyin. fakirlik. aile üyeleri arasında yetki kullanımı ortaya çıkar. Bu konularda ev idaresi programı içerisinde daha ayrıntılı bilgiler verildiğinden burada söz konusu alt başlıklara kısaca değinilmekle yetinilecektir. ikmal ve iaşesi. Aileyi oluşturan bireylerin. bir birey olarak yetişkin yaşamına ulaşabilir. endişe ve huzursuzluklar. Aile birbirleriyle kan. Açık ve etkin iletişim mutlu ve huzurlu ailelerin ortak özelliğidir. coğrafik yerleşimine. sağlık ihtiyaçları. duygu ve düşüncelerini rahat ifade edemedikleri. Aslında pratikte iletişimin olmadığı herhangi bir an bile yoktur. Böyle bir durumda her birey makul derecede. Bir ailede bireylerin özel durumları sağlık sorunları olabilir. sosyal faaliyetleri. Söz gelimi yan yana iki insan. vb ihtiyaçlarını karşılayan üyenin yetkisi yani bir başka anlatımla yaptırım gücü daha fazladır. kültürel arka planına. bu durumun bir anlamı vardır. AİLEDE ETKİLEŞİM VE İLETİŞİM Ailedeki etkileşimleri ise esneklik. Bir ailede. kim olduklarını ve nasıl bir kişi haline geldiklerini aile içinde öğrenmeleridir. Söz konusu bu yaptırım gücü. Ailede etkileşim ve iletişim konusunda. Bu tip ailelerde zamanla bireylerde değişik sıkıntılar oluşmaya başlar. Ailenin özellikleri. sosyal beceriler edinmesini ve nihayet topluma uyum sağlamasını olanaklı hale getirir. Aile yaşayan bir organizma gibidir. denge kurma. büyüklüğüne. Bu durum tıpkı aynı vücutta bulunan organlara benzer. kimlik kazanmasını. Buna karşılık herkesin kendini rahatça ifade edebildiği ailelerde ise bunun tam tersi olarak. bireyin kendine güvenmesini. Bir ailede etkileşim oldukça önemli bir konudur. Bu sıkıntılar arasında. Ancak bir tek noktada bütün aileler birleşirler yani bir tek noktada ortak yanları vardır. Aile birliğindeki çökme ve çözülmelerin artması toplumsal sorunları da çoğaltır. Bu ortak yan ise bireylerin. Bu durumu öğrenir kabullenir. Bu nedenle aile. Bir ailede bireylerin duygu ve düşüncelerini rahat bir şekilde ifade edebiliyor olmaları o ailenin iletişim ve etkileşim açısından sağlıklı bir yapıda olduğunun kanıtı sayılır. iyi niyet. hiç konuşmasalar bile. Aile bireyleri arasında yaşanan bu ilişkiler. depresyon. suçluluk hisleri gibi duygular en çok görülenlerdir. evlilik ya da evlat edinme aracılığı ile bağlı olan bireylerin oluşturduğu bir sistemdir. aileyi oluşturan diğer bireylerin ihtiyaç ve isteklerine saygı göstermek durumunda kalır. birbirine karşı samimiyet ve sevgi. şekline. Bu özel durumlar sağlık sorunlarının dışında. anında diğer organların ritmini. Bu gibi özel durumlar o ailenin bireyinden başlayarak tüm aileyi etkiler. Organizmayı oluşturan organların birinde görülen arıza. birliktelik.

kolaylaştırıcı. rol ve ilişkiler. Aile üyelerinin birbirini korumasına yönelik ortamı hazırlamak. sağlıksız ailelerdir. dış dünya 6 . Ailenin işlevleri. aile fertlerinin işlevselliklerini sürdürdükleri organizasyonların taleplerini karşılamada onlara yardımcı olmak. grubun iç dinamiğine bağlı olduğu kadar. Statü sağlamak. Bireyler üzerinde söz ile baskı kurmaya çalışma. Alay etme. eleştirme. karşı tarafın hareketlerini. Çocukların eğitimini planlamak. Bunları şu şekilde sıralamak mümkündür. aile işlevlerinde aile içi iletişime. Ortak çalışmalara gereken önemi vermeme. uyumlu ve devamlılığı gerekli olan duyguları ortaya çıkarır. küçük düşürmeye çalışma. yersiz şüphe ve tereddüt gösterme. Sık sık öneride bulunma veya kişisel düşünceleri kabule zorlama. istikrarlı. Karşılıklı sevgi ortamı oluşturmak gibi işlevlerdir. olumsuz değerlendirmeler yapma. düşüncelerini yorumlama ve tahmin yürütme. Boş zaman faaliyetlerini gerçekleştirmek. Yapay ilgi gösterme. Ailede etkileşim ve iletişim hakkında bilgi veriniz. tehdit etme. Emir verme. Özveriyi devamlı karşı taraftan bekleme. Suçlama. Sorulan soruları cevapsız bırakma ya da kısa cevaplar ile geçiştirme. Genel olarak bakıldığında. Abartılı bir şekilde onaylama veya reddetme. arabulucu. Küçük hataları çok abartma. İşlevlerini bir bütünlük ve beraberlik içinde yerine getiremeyen aileler. ailenin asıl görevlerinin üyelerinin kapasitelerini geliştirmek. Geçmişteki üzücü ve tatsız olayları yerli yersiz sık sık gündeme getirme. Ailedeki işlevler. derinlemesine konuşmadan kaçınma konuları yüzeysel konuşmalar ile geçiştirme. Aşırı soru sorma. çocukların sosyalleşmelerini sağlamak. AİLENİN İŞLEVLERİ Ailenin işlevlerini yedi grup altında toplamak mümkündür. ailenin psikolojik ve duygusal gücünü oluşturan. Bir grubun ideal bir şekilde tüm işlevlerini yerine getirebilmesi.• • • • • • • • • • • • • • • • • • Aileyi ve bireyleri ilgilendiren konular üzerinde. Olayların olumsuz yönlerini çıkarmaya çalışma. fikirlere değer vermeme. • • • • • • • Ekonomik ihtiyaçları karşılamak. Karşıdakine kendini ifade etme imkânı tanımama. Din eğitimi vermek. uyum sağlayıcı ve birbirlerinden farklı yetenek ve potansiyele sahip bireyler için koruyucu bir sistem olarak görüldüğünde. karşılıklı saygı ve işbirliğine büyük önem verilmekte olduğu kolaylıkla görülmektedir. ailenin refahı için gerekli olan fiziksel ve ruhsal çevreyi oluşturarak üyelerin doyum sağlamasını temin etmek olarak sıralanabilir. yalan söyleme. Konuşmaya ve açıklama yapılmasına gerek duymadan. Samimiyetten uzak kalma.

eğitim alanında çocukların ilgi ve yeteneklerine uygun meslek seçiminin sağlanması. Ailenin sağlıklı veya sağlıksız olması sosyo-ekonomik özelliklerine. anlaşma ve uzlaşma biçimlerinin anlatılması ve öğretilmesi. güç kullanımı ve paylaşımının öğretilmesi. sosyal becerilerin kurulması ve geliştirilmesi. beklenmedik yani kriz şeklinde. Ailenin işlevlerini sıralayınız. aralarında iyi bir iletişim ve etkileşim kuramamış olan eşlerin bulunması söz konusudur. kişiliklerine. Ailede geçiş olduğunda rol gerilimi konusu daha fazla önem kazanır. duygusal bağlanmanın derecesinin ayarlanması. zaman. bir ailede ve yaşamda bireyin oynayabileceği rollerin anlatılması. AİLE YAŞAM DÖNGÜSÜ Dünya üzerinde bulunan her şeyin olduğu gibi ailenin de bir ömrü vardır. duygusal bağların. Öngörülemez hızlı ve dramatik değişimler ise çoğu kez ailede bir krize neden olurlar ve yine çoğu kez ailede böyle bir dönemin arkasından bir stabilizasyon yani durgunluk dönemi gelir. Sağlıksız ailenin temelinde birbiri ile anlaşamayan. Ailenin işlevlerine ilişkin olarak yukarıda ana hatları ile verilen kavramlardan birisi olan geçiş dönemleri kimlik çatışmalarını yeniden ortaya çıkarır. duyguların ifadelerin sınırlarının belirlenmesi. her aile üyesinin denediği bağımsızlık ve özgürlük ile ilgili etkinliklerin düzeyinin otokontrolünün sağlanması. arkadaşlar. bireyin kendisine saygısı. işbirliği. Rol gerilimi. uyum sağlayabilme yeteneğinin kazandırılması ve geliştirilmesi. ritüellerden yararlanarak yani gelenek ve göreneklere bakarak. Geçişin zamanlaması önemlidir.ile ilişkilerine de bağlıdır. geçiş dönemlerinde kültürün bulduğu çözümlerden. yaşam düzeyini artırarak sürdürmeye dönük gayret gösterilmesi bu anlamda ailenin yiyecek. çünkü kimlik aile içindeki rolle yakından ilişkilidir. eve. her ailede görülen. bakım vb ihtiyaçlarının giderilmesi çalışmaları. roller netleştirilerek ve roller üzerinde fikir birliği sağlanarak ve nihayet rollerin gerekleri belirli aralıklarla yeniden gözden geçirilerek daha kolay aşılabilir. duygu. barınma. Öte yandan aile içi ilişkiler ve dinamikler çok büyük önem taşır. ailenin bütünlüğünün korunması ve geliştirilmesi. toplumdaki hizmet ve olanaklarına. aile üyelerinin genetik özelliklerine. Söz konusu bu kavramları kısaca ve ana hatları ile.ani de olabilir. geçişin başarılı olmasını sağlar. içinde bulunulan ortama uyum sağlayabilme becerisinin verilmesi. Geçiş beklendik yani normatif . belirli bir süre. çevreye tepki vermedeki değişim becerisinin geliştirilmesi. aile içi ilişkilerin dinamik yapısına bağlıdır. bireyin bireysel kimlik kazanması. yaşamı. Bu kavramlar aslında aileyi aile yapan kavramlardır. yeni rollere ve stres altında değişen sorumluluklara uyum sağlama kapasitesinin artırılması. Bu durumda yani rolünü gerçekleştirmede güçlük çeken bireylerin varlığında aile geçişlerde daha büyük sorunlar yaşar. işbirliği kurmanın. bir başka 7 . farklı ego ideallerine sahip olan. aileye yeni bir üyenin gelmesi. Beklenen değişimlere ailenin hazırlanması. duygusal bağ. kuralların ve karar verme süreçlerinin öğretilmesi. rekreasyon alanında boş zaman etkinliklerinin düzenlenmesi. Sağlıklı aile göstergeleri olarak. Geçişler genellikle fark edilirler ya da önceden bilinirler. Bir ailenin yaşamında kilometre taşları olarak adlandırabileceğimiz noktalar ile başlayıp. Rol gerilimi kısaca ailede bireyin rolünün gereğini yapmakta güçlük çekmesi demektir. üyelerden birinin hastalanması gibi herhangi bir değişikliğin aile ilişkilerinde ortaya çıkaracak yeni düzenlemelere aile bireylerinin hazırlanması şeklinde sıralamak mümkündür. geçişi başarı ile sağlayan aileler örnek alınarak. bir üyenin eksilmesi. mekan kullanımının.yavaş olabildiği gibi. Söz konusu bu kavramlar sayesinde aile bireyleri birbirleri ile kaynaşmakta ve birbirlerine sıkı sıkıya bağlanmaktadırlar. Aile kuruluşundan itibaren yaşamı süresince bazı belirli dönemlerden geçer. Bir ailenin işlevleri daha yakından incelendiğinde belli bazı kavramların öne çıktığı görülmektedir. karşılıklı saygı. Yani bir aile kurulur gelişir yaşamını devam ettirirken üzerine düşen görevleri yerine getirir nihayet ömrünü tamamlar ve tarihe karışır. eğitim düzeyinin artırılması. sosyalleşme alanında kişilerarası ilişkilerin. Çünkü bunların olumlu veya olumsuz olması ailenin işlevlerini yerine getirmesinde veya getirmemesinde belirleyici olmaktadır. ekonomik alanda aile gelirinin yasal ve ahlaki alandan ayrılmadan artırılması. ilgiler ile ilgili beceri ve bilgilerin verilmesi. çocuklara ve yakın dostlara karşı sorumlu davranma gibi öğeler ön plana çıkmaktadır.

eşlerin ölümüne kadar geçen bu süreçte.Küçük çocuklular. Söz gelimi aynı adı taşıyan bir dönem. Geç hayatı olan aileler 1.1: Aile Yaşam Döngüsü Aşamaları Belirleme Araştırmaları Özet Tablosu Araştırmacı Caret ve McGoldrick Aşama sayısı 6 aşama Temel aşamalar 1. O nedenle var gücü ile bu sorunları çözmeye uğraşır. Zimmerman ve Galphin 4 aşama Kirkpatrick. 2. 3. Genelde ailenin özelde aile bireylerinin bu dönemlerde yaşadıklarına bağlı olarak oluşan ve oluşabilecek muhtemel durumlar aşağıda belirtilmiştir. dulluk gibi kavramlar altında incelemek mümkündür.İlköğretim ve lise çağında çocuğu olan.Bir veya daha fazla çocuğu olan çiftler. Değişimin gerektirdiği farklı aşamalara bağlı olarak değişik deneyimler yaşarlar. okuldan mezuniyet işe ya da daha ileri eğitime başlama. 6. 2. • Döngünün her aşamasında aile çeşitli sorunlarla yüz yüze gelir.Kendine yetmeyi öğrenmiş çocuğu olan çiftler. Aile bu krizden başarı ile çıkarsa çok güzel bir deneyim kazanmış olur.Ekonomik bağımsızlığını sağlamış yeni evliler. 4. Aksi durumda aile yaşam döngüsünü tamamlayamadan süreç bitebilir. Aileden ayrılan çocuklar. farklı sorumluluklar. Yaşamını devam ettirebilmek için bu sorunları çözmek zorundadır. Yeni bir aile oluşturmaya hazırlık. emeklilik.Çocuksuzlar ve yeni çocuklular. Söz konusu bu dönemlerin her birinin kendine özgü özellikleri vardır. farklı görevler yüklenirler ve üzerlerine düşeni yapmaya çalışırlar. Bu gayret ona yeni beceriler kazandırır. kimileri ise tamamlayamaz. Cowles ve Tough 4 aşama Loomis 4 aşama . Üzerlerine düşen görevleri yerine getirirken farklı ilişkiler kurmak zorunda kalırlar ve kendilerini sürekli olarak bir değişimin içerisinde bulurlar. kimi aileler.Yaşlı aileler 1. aile bireyleri her aşamada farklı roller. Bu genel özellikler her ailede ailenin yapısına özelliklerine bağlı olarak özel önem kazanır. güçlenir. 2. 3. çocukların evden ayrılması. 4. 4. 4.dönemin kilometre taşına kadar devam eden bu dönemler hemen her ailede birkaç istisna dışında mutlaka yaşanır. çocukların doğumu. Evden ayrılış. Tablo 1. 2. okul yılları ve adölesan dönem. kurulduktan sonra çeşitli evrelerden geçerlerken. • Aile yaşam döngüsü çeşitli yazarlara göre farklı sayıda döneme ayrılarak incelenmektedir. 5. İşte bir ailenin kuruluş hatta bazen kuruluş hazırlıkları aşamasından başlayarak ailenin yaşamını tamamladığı döneme kadar geçen süre içerisinde yaşadığı ve her ailede o ailenin özelliklerine bağlı olarak süresi. önemi ve ailenin yaşamında oynadığı rolü değişebilen dönmeler “aile yaşam döngüsü” kavramı adı altında incelenir.Yaşlı aileler 8 Sorokin. “yaşam döngüsü” olarak isimlendiren bu evreleri tamamlayabilir.Yaşlı çiftler 1. Küçük çocuklu aileler. Evliliğin başlamasından. Aile bu yeni duruma uyum sağlayamazsa kriz yaşanır. Aileyi güçlendirir. 3. Aile bu durumda ortaya çıkan krizle uğraşmak zorunda kalır. Kazandığı bu özel öneme dayalı olarak da süresi azalır ya da uzar. Yetişkin çocuklu aileler. 3.Üniversite çağında çocuğu olan. Yani aile birliği. Bunun dışında o aile için kazandığı anlam farklılaşır. Aile yaşam döngüsü olarak adlandırılan söz konusu bu dönemleri kısaca evlilik. bir aile için çok anlamlı önemli ve o aile için yaşamsal değeri olabilirken bir başka aile için son derece sıradan bir dönem olarak kalabilir. Çeşitli yazarların aile yaşam döngüsüne ilişkin belirledikleri dönem sayıları ve bu dönemlere verdikleri isimler bu konuda daha iyi bir fikir sahibi olabilmek ve karşılaştırmalı olarak kolaylıkla görebilmek için tablo 1’de gösterilmiştir.Okul öncesi çocuklu.14-36 yaş arası çocuğa sahip büyük çocuklular.

Çocuksuzluk. 8. 2. 4.Küçük çocuklu yuva.Son çocuğun aileye katılmasıyla gelen istikrar.İlköğretim çağında çocuğu olanlar. 2.Çocuklu orta yaşlı boşanmışlar. 4.Yalnız yaşayan ve çalışan.Okul çağında çocuğu olanlar. 2.Çiftlerden birinin ölümü.Ergenlik döneminde çocuğu olanlar. 5. 6. İlk çocuktan son çocuğun doğumuna kadar genişleme.Bebekli aileler.Yalnız yaşayan ve emekli 1.İlk çocuğu geç olan çiftler.Okul öncesi ve yeni çocuklular.Yaşlı aileler. 6.Yetişkinlik çağında çocuğu olan aileler.Okul öncesi çocuğu olan aileler. 7.Geç evlenmiş çiftler. yaşam dönemlerini birbiri peşi sıra gelecek şekilde değil. 9.) Kaynak: Özdemir ve ark. 3.Çocukların evden ayrılmasıyla başlayan küçülme.Yeni evli çocuksuz çiftler. 5. diğerlerinin eksiklerini tamamlayacak şekilde sırasız saymaktadırlar.Evden ayrılmış çocukların geri döndüğü (boşanma. 7.Çocuklu genç boşanmışlar. 7. 3. 6. 10.Evlilik bağı olmaksızın birlikte yaşayanlar. 6. 7.Son çocuğun evlenmesi. 9.Çocuksuz genç boşanmışlar. 3.Lise çağında çocuğu olanlar.Son çocuğun doğumu.Geri dönen çocuğu olanlar.Okul öncesi çocuğu olanlar. 3. 3. 4. 8. 2.Evden ayrılmış çocuğu olan yuvalar.Bekârlık. 7. 1.Ayrılan çocuğu olan aileler.Evde çocuğu kalmamış aile reisinin hala çalıştığı yuvalar.Eşi ölmüş dullar. Çiftlerden diğerinin de ölümü 1.Tüm çocukları evden ayrılmış orta yaşlı aileler. 2. 8.Emeklilikten ölüme kadar yaşlı aileler 1.Yeni evliler.Bebekliler.Dulluk (Rodgers bazı aşamaları kendi içinde de aşamalarına bölerek toplamda 23 aşamalı bir döngüyü esas almıştır). 6.İlkinden sonuncusuna çocukların evden ayrılması. 4.Kuruluş. 5.Bigelow 7 aşama Glick 7 aşama Duvall ve Hill 7 aşama Rodgers 10 aşama Wells ve Gubar 9 aşama Duvall 8 aşama Schiffman ve Kanuk 10 aşama 1. 2.Çocuksuz evliler. 2. 3. 9.İlk çocuğun evlenmesi.İlk evlenme.Emeklilik 1.Genç yetişkin aileler.Genç ve orta yaştaki evlenmemişler.Eşlerden birinin ölümü 1. (Yazarlar. 5.Evde çocuğun olmadığı dönem arkadaşlık. 4.) aileler. 6. ekonomik nedenler vs.Okul çağında çocuğu olan aileler.Okul çağı. 10.Aile reisinin de emekli olduğu yuvalar. 5. 8. 6. 5.(2009)’dan derlenmiştir. 7.Büyük çocuklu yuva. 9 .İlk çocuğun doğumu. 4.Emekli oluncaya kadar orta yaşlı aileler. 3. 7. 4.Çocuksuz-yeni aileler.Üniversite çağında çocuğu olanlar. 5.

işe başlatılmaları. AİLE YAŞAM DÖNGÜSÜ MODELİ EVRİMİ Aile yaşam döngüsü aşamaları alışılmış bir model olarak tasvir edilmektedir. Bu iki uç arasındaki aşamalar değişkenler tarafından belirlenen. gelişimini üstlenme Ebeveyn ve bebek için uygun ev ortamını oluşturma Okul öncesi çocuğun gelişim ihtiyaçlarına uyum Ebeveynin enerjisinin tükenmesi ve mahremiyet kaybıyla baş etmeleri Okul çağı ailelerine uyum Çocukların eğitimlerini sağlama Ergen çocukların özgürlük ve sorumluluk dengesini kurma Ebeveynin yaşlanması nedeni ile ebeveyn sonrası yaşamın planlanması Büyüyen çocukların geleneklere göre hayata hazırlanması. askere gönderilmeleri. Örneğin bir çocuk yetişkinliğe geçtiğinde de ebeveyniyle ölene kadar aynı evi paylaşabilir. Bu modellerin her biri. Aile yaşam döngüsü nedir? Kısaca bilgi veriniz. Aile Yaşam Döngüsünün Aşamaları ve Bu Aşamalara Eşlik Eden Gelişimsel Görevler Aile yaşam döngüsünü daha iyi anlayabilmek açısından evreleri tablo haline getirilerek Tablo 2’de verilmiştir.dayı. Ya da boşanmış kadın ve erkekler çocukları varsa ve tekrar evlenirlerse tablodaki 1.Cocukların büyümesi 7.Okul çağı 5. Ya da bu çemberi tamamlayamabilir. ikinci baharın başlaması.teyze) Karı –anne(nine) Koca – baba(dede) Karı –anne(nine) Koca – baba(dede) Dul anne/baba Gelişimsel Görevler Uyumlu bir evlilik ilişkisi oluşturma Evliliği düzene koyma Akraba ağına katılma benimseme benimsenme Gebeliğe hazırlanma ebeveynlik sözü Bebek sahibi olma. 2007’ den uyarlanmıştır. daha yaşlı ve daha genç aileler ile akrabalık bağlarının kurulması Eş kaybının yaşanması ve yalnız yaşama alışma Aile evinin kapatılması veya yaşlılığa uyarlanması Emekliliğe uyum 6.Orta yaşlı ebeveyn 8. Tablo 1. Daha öncede belirtildiği gibi çeşitli yazarlar tarafından ortaya konmuş çok sayıda aile yaşam döngüsü modelleri geliştirilmiştir. evlilik.Ebeveynin yaşlanması Kaynak: Tuğlu ve Öztürk Şahin.Çocuk sahibi olma 3. bebeği benimseme uyum sağlama.Okul öncesi dönem 4.Koca 2. evliliğe hazırlık. ele karışma Evlilik ilişkisinin yeniden kurulması.Yukarıda kısaca anlatıldığı gibi her ailenin bu evreleri belirtilen sıra ile yaşaması ve tamamlaması söz konusu olmayabilir. 10 . Bazı evreleri hiç yaşama şansı olmadan bir başka evreye atlayabilir. evreleri aynı zamanda ikinci kez yeniden ilkinden daha değişik olarak yaşarlar. bu model tipik olarak bağımsız / oluşum aşaması ile başlar ve bir çözülme aşaması ile son bulur.Ergenlik Karı –anne Koca – baba Bebek (ler) Karı –anne Koca – baba Çocuk (lar) Karı –anne Koca – baba Çocuk (lar) Karı –anne Koca – baba Çocuk (lar) Karı –anne(nine) Koca – baba(dede) Çocuk(lar) (amca. yaşam aşamalarından etkilenir.2: Aile Yaşam Döngüsünün Aşamaları ve Bu Aşamalara Eşlik Eden Gelişimsel Görevler Aşamalar 1.Evlenme Ailenin durumu Karı . Daha önce kurulduğu gibi. yaşam döngüsü kavramına eşsiz bir yaklaşım sunmaktadır. Her model için değişik aşamaların sayısının ve açıklamasının farklı olması büyük olasılıkla yaşam aşamalarını belirleyen değişkenlerin farklı uygulamalarından kaynaklanmaktadır. Birçok aile bu evrelerden sadece bir kısmını yaşar. ve 4.hala.

Bu ilke karşıtların birbirini çektiği gerçeğine dayanır. 3. Bütünlük ilkesi: Eşlerin özellikle kişilik açısından farklı ve tamamlayıcı özellikleri nedeniyle seçildiğini savunur. 1. Adler karşılaşılan sorunlarla başa çıkmak. aile birliğinin kurulması ile güçlenen ve zamanla zayıflayan ve nihayet temel birimin dağılması ile sona eren kodlanmış bir seriyi takip eder. Sosyolog Reuben Hill dokuz dönüm noktası saptamıştır. Adler sevginin dostça işbirliği olduğunu söyler. 5. evliliğe ilerleyen. geniş aileyi (çekirdek aile ve onlarla birlikte ikamet eden en az bir büyükbaba) göz ardı eder. Özellikle boşanmalar 11 . Bu yeni rolde. ailedeki sorumlulukları paylaşmaları ve problemleri çözme yolları da oldukça önemlidir. Eş seçiminde benzerlik ve bütünlük ilkesi olmak üzere iki tane ilke vardır: • Benzerlik ilkesi: Sınırlı bir bireyler gurubu içinde. 7. Duvall. Bu ilke benzerlerin birbirini çektiği gerçeği üzerine kuruludur. sınıf. eğitim ve kişilik benzerliğine dayanılarak seçim yapılır.AİLE YAŞAM DÖNGÜSÜ TİPLERİ Aile yaşam döngüsü “bağımsızlığı” ile başlangıç aşamalarında bir “seriyi” veya “oluşumu” ve “çözünme” ya da “sonuçlandırılma” ile de emekliliği kapsamaktadır. ailede yaşam döngüsünü sekiz aşamada ele almıştır: 1. 4. ırk. 8. • Araştırmalar hangi ilkenin daha çok uygulandığını ortaya koyamamıştır. Yani. her iki tarafında birbirlerinin çıkarlarını düşünmek ve toplumla birlikte uyum içerisinde hareket etmenin gerekliliğini belirtir. Ayrıca eşlerin ortak kararlar almaları. ana babalarıyla ve bir bütün olarak toplumla olan ilişkileri görülür. 2. Bu dönemde eşlerin birbirini mutlu edecek yaşam biçimini bulmaları cinsel etkileşim örüntülerini keşfetmeleri en önemli görevleri arasındadır. Kuruluş: Bu dönem evlilikle başlar ve ilk çocuğun doğumuna kadar devam eder. 6. Evliliğin ilk yılları oldukça zorlu yıllardır ve bu konularda başarısızlıklar olduğu takdirde boşanmalar olmaya başlar. Geleneksel modellerde bir aşamadan diğerine geçişler birbirini takip eder. Evli çift (çocuk yok) Çocuklu aile (en büyük çocuk 30 aylık) Okul öncesi çocuğu olan aile (en büyük çocuk 30 ay – 6 yaşında) Okul çağında çocukları olan aile (en büyük çocuk 6 – 13 yaşında) Ergen çocukları olan aile (en büyük çocuk 13 – 20 yaşında) Genç erişkenler yetiştiren aile (ilk çocuğun evi terk etmesinden sonuncuya kadar) Orta yaşta anne – baba boşalmasından emekliliğe kadar) (yuvanın eşin Üyeleri yaşlı aile (her iki emekliliğinden ölümlerine kadar) (0) Evlilik öncesi: Bu dönemde iki sorun izlenir. Bunlar “eş seçimi“ ve “sevgi ilişkisi” dir. cinsel çekim ve aşk gibi etkenler evliliği çağrıştırır. çiftin birbirleriyle. Geleneksel aile yaşam döngüsü: Geleneksel aile yaşam döngüsü bekârlık aşaması ile başlayan. Bireyin ne zaman evlendiği doğrultusunda toplumun belirlediği belirli bir zaman bile vardır. Evlilikle beraber bekârlık rollerinden evli çift rolüne geçilir. Geleneksel aile yaşam döngüsü üç farklı aile tipinden ikisini içermektedir. Psikolojik gelişim. yaş. Fakat toplumsallaşma sürecindeki daha az çatışmanın yaşanması ve anne – baba isteği gibi nedenlerden dolayı benzerlik ilkesinin daha çok uygulanabilir nitelikte olduğu söylenebilir. Eş seçimi konusunda başka bir sorunda neden evlenildiği sorunudur. Ancak bir 'geri dönüşüm' olduğu hiçbir şekilde bildirilmeden bazı eski aşamalarına geri dönebilir. etnik köken. din. Aile yaşam döngüsünü geleneksel ve geleneksel olmayan yani çağdaş olarak iki gruba ayırarak incelemek mümkündür. yeni evli bir çifti (kocası ve eşi) ve çekirdek aileyi (eş ve bir veya daha fazla çocuk) içerirken.

alkol ve uyuşturucu kullanmaları kaygısı ortaya çıkar. annenin çalışmasını. Fakat bunun nedenini kişilik uyumsuzluğu. Okul öncesi aile: ailedeki çocuk 3 ila 6 yaşları arasındadır. Bu dönemdeki konular çocuklar için okul. Yaşam koşulları. Genç yetişkinli aile: İlk çocuk 22 yaşında ya da daha büyüktür. Buraya kadar eşler ilişkilerini oluşturmuştur. • • • Keyif arama ilişkisi: Büyük ana. Ayrıca baba mesleğinin doruğuna çıkmak için çalışır ve eşinden uzaklaşır. Resmi ilişki: İlişki çok azdır. Buda kızgınlık ve kıskançlığa neden olabilir. kötü evlilik gibi nedenler değil de henüz anne-baba olma yolunda eşlerin yeterli bir hazırlığa sahip olmamalarıdır. Okul çağı ailesi: Bu dönem. 12 . anne. Ergen ailelerin kurallarını sınamaya başlar. Bu biyolojik değişim “ boş yuva “ olgusu ile de birleşince anneler için bunalım başlar. Ayrıca çocuklardaki bağımsızlık artar. Bu dönemde karşılaşılan sorunların başında çiftlerin yaşlanan anne ve babalarına bakmalarıdır. Yetişkin çocuk ya da çocukların sorunları aileyi oldukça fazla meşgul eder. boşanma gibi nedenlerden torunlara bakmayı içerir. Çalışan işlerini seven anneler çocuklarına daha iyi davranmalarına karşın. Bu zaman annenin menopoz sıkıntılarına rastlar. 2. genel uyumsuzluk anne ve babanın müdahalesi gibi durumlar evliliğin yine ilk yılların da karşılaşılan sorunlardır. Fakat aileye üçüncü bir kişi olan bebeğin katılması eski dengeyi bozabilir. Anne. maddi olanak sağlamak ve çocuklarını yetiştirmek konusunda arayış içerisine girerler. Le Mosters evliliğin bu dönemini incelemiş ailenin %83 ünde ilk çocuğun doğumu ile beraber bunalım yaşadıklarını belirtmiştir. Aile özellikle yetişkin çocuklarının olağan harcamalarını karşılamada zorlanır. babalar torunlarıyla sadece sevmek için ilgilenirler. anne-çocuk ilişkisinde ne gibi etkilerinin olacağını araştırmıştır. 8. rol değişimlerini kabul edilmemek. Yerleştirme yeri olarak aile: Çocuklar bu dönemde evlenirler ve evden ayrı yaşamaya başlarlar. ailenin en büyük çocuğunun okula gitmesi ile başlar. 5. Bir başka sorunda anne-babaların. Bunlar. Anne babalarının ölümün beraberinde getirdiği duygularla başa çıkma sorunları gelir.babalığa ilişkin yetersiz duygular ve bebek ile ilgili deneyim eksikliğidir. Birdwilsell ise sorunun. Ergen çocuklu aile: En büyük çocuğun ergenliğe ulaşmasıyla başlar. 7. Evliliğin ilk yılları gibi 40-45 yaşları arası da boşanmaların en çok olduğu dönemdir. onların bakımıyla ilgilenmezler. 4. gebeliğe karşı olumsuz tutumları. Araştırmalar sonucu gençlerin kendi kuşaklarıyla ve ailesi ile dayanışma içerisinde olduğunu göstermiştir. Eğer anne-babalar ilgilerini ailesi üzerisinde yoğunlaştırmışsa bu dönem onlar için zor ve sıkıntılı bir dönem olacaktır. 6.evliliğin ikinci ve dördüncü yılları dolaylarında fazladır. Ana-babalık sonrası aile: Son çocuğun aileden ayrılması ile ortaya çıkan dönemdir. Neugarten ve Weinstein beş tür anne-babalık biçimi saptamıştır. Böylece çocuklar annelerine karşı düşman olabilmektedirler. Bu sorunlar aile ve çocukta bunalımlara yol açabilir. Anne-baba birbiriyle olan ilişkileri sürdürürken. Hofmann. sadece belli günlerde buluşmayla sınırlı kalır. eşlerin evlilikten gerçek olmayan beklentileri sonucu ortaya çıktığını belirtir. Yeni ana babalar: Bu dönem gebelik ve ilk çocuğun doğumuyla başlar ve eşlerin anne ve babalığa doğru rol geçişi söz konusudur. Çocukların yetişmesi konusunda anne-babalar çocukla etkileşim içerisinde büyürler. Ailenin oldukça aktif olduğu bir dönemdir. Ayrıca ailenin harcamalarının çok arttığı bir dönemdir. aile için bir yer bulmak. Bu çalışmadıkları için kendilerini iyi hissetmeyen anneler içinde geçerlidir. meslek seçimleri ve eş seçimleridir. Aile ise ekonomik yönden kendini hazırlamıştır. Ergen ve aile için oldukça zor bir dönemdir. Toplumsallaşma süreci içerisinde anne-babalar çocuklarına toplumun kurallarını ve değerlerini öğretirken aynı zamanda çocukları tarafından da toplumsallaştırılırlar.baba bu uyumsuzlukların nedenleri Knox ‘ a göre. Koller ilk yıllarındaki boşanmanın büyük ölçüde. 3. maddi durumlar. büyükanne ve büyükbaba olmaları konusundaki rol değişimleridir. Vekil anababa ilişkisi: Ölüm. Bu dönemde çalışan anne tekrar işe döner. bununla beraber sigara. çiftlerden cok toplumdan kaynaklandığını söyler. işlerini sevmeyen anneler ise çocuklarıyla daha az ilgilenmektedirler.

Genç yetişkinler orta yaşlı olduklarında da yaşlı ana-babalarıyla ilişkileri sürer. ilk çocuğun doğumu. son çocuğun evden ayrılması ve dulluktur. Geleneksel olmayan aile haneleri şunlardan oluşur: • • • • • • Çocuksuz çiftler Geç evlenmiş çiftler İlk çocuklarına geç sahip olmuş çiftler Bir veya daha fazla çocukla evliliğe başlamış çiftler Bekâr ebeveynler Genişletilmiş aileler Evli olmayan çiftler Çocuksuz boşanmış kişiler Bekâr kişiler Boşanmış kişiler Aile olmayan haneler ise şunlardan oluşur • • • • 13 . Gelir düşüşü ile beraber yaşam standardında da düşüş görülür. Yaşlılık ailesi: Bu son dönem eşlerin emekli olması ile başlar. Aile döngüsü içinde en önemli dönüm noktaları.• • 9. yeniden evlenmiş çiftlere uygulanamaz. Hill’in bu aşama görüşü sınırlıdır. Ailenin sağduyusu olma ilişkisi: Büyükanne ve büyükbabanın deneyimlerinden yaralanmaktır. gösterdiğini iddia edilebilir. çünkü evlenmeden birlikte yaşayan ya da boşanmış. Geleneksel olmayan aile yaşam döngüsü: Geleneksel aile yaşam döngüsü çağdaş yerli ve yaşam düzenlemelerinin ilerlemelerinin bir sonucu olarak artık yeterince kendini sembolize edememektedir. Genç yetişkinlikte bütün toplumsal çevreler içinde yine aile çevresi ağırlığını korur. boşanma ve çocukların yokluğu gibi sosyodemografik faktörlerdir. çağdaş aile yaşam döngüsü düzeni mutlaka kodlanmış bir seriyi takip etmez. Geleneksel olmayan düzenlemeler kültürel değişiklikler sonucudur ve bunlar gecikmiş evlilik. Geleneksel aile yaşam döngüsünün aksine. Çağdaş bir yaşam döngüsü buna karşılık gelenekselden herhangi bir şekilde sapma. evlenme. Bu durumun geleneksel olmayan aile yaşam döngüsünün hem geleneksel olmayan aileleri ve hem de geleneksel olmayan hane kapsamasından kaynaklandığını söylemek mümkündür. Bununla birlikte ortaya çıkan boş zamanı değerlendirilmesi bu zamanlardaki sorunlardandır. ergenlikten yetişkinliğe geçişte önemli dönüm noktaları aile ile ilgilidir. son çocuğun doğumu. Aile yaşam döngüsü yetişkin rollerinde bir takım geçişler ve aşamalarla belirlenir. Gelişimsel açıdan bakılacak olursa. Sağlık sorunları ortaya çıkar. Uzak ilişkiler: Toplumsal ya da coğrafi açıdan mesafeli olan ilişkilerdir. Çalışan kadını dikkate almayışı açısından da eksiktir.

Geleneksel akış Dönüştürülmüş akış Geleneksel aşamalar Geleneksel olmayan aşamalar Şekil 1. E. Öte yandan Gilly ve Enis de geleneksel olmayan aile yaşam döngüsü konusunda bir model hazırlamışlardır. Konunun daha iyi anlaşılmasını sağlamak açısından bu model de Şekil 2’de verilmiştir.2006 Şekil 1’in incelenmesinden kolaylıkla anlaşılabileceği gibi model boşanmış kişilere ait çeşitli seçenekleri içermektedir.1: Murphy ve Staples’e ait Geleneksel olmayan aile yaşam döngüsü modeli Kaynak: Koekemoer. Bu yönü ile Hill’ in modelinde cevap bulamayan soruların da cevabını vermekte ve bu nedenle önem kazanmaktadır.Murphy ve Staples’e ait Geleneksel olmayan aile yaşam döngüsü modeli Şekil 1 de şematik olarak gösterilmiştir. 14 .

Evlilik Çocuğun gelmesi yada ayrılması Boşanma / ölüm Yaşlanma Şekil 1. Bir başka anlatımla her model aileye ait bir ögeyi yaşam döngüsü modeline dâhil edebilirken başka ögeleri dışarıda bırakmak zorunda kalmaktadır. Bu son derece doğal bir durumdur. sınıflandırma sistemi değil evli çiftler ile birlikte yaşayanlar arasındaki ayrımı açıkça ortaya koyamamaktadır. Çünkü dünya üzerinde bulunan her aile tektir. Buraya kadar anlatılan yaşam döngüleri modellerinin bir arada ve bütünsel olarak incelenmesinden üzerinde anlaşılmış herhangi bir aileyi tam olarak temsil edebilen bir yaşam döngüsü modelinin olmadığı anlaşılmaktadır. E. Buna karşılık tek birey göz ardı edilmektedir. Zaten bugüne kadar yapılan da budur. 15 . Ayrıca. Bütün bu açıklamaların ışığında geleneksel olan ve olmayan aile yaşam döngülerinin bir arada bulunduğu bağlamsal b ir aile yaşam döngüsü modeli geliştirilmiştir. Şüphesiz gelecekte de yeni modeller geliştirilecektir.2006 Şekil 2’nin incelenmesinden kolaylıkla anlaşılabileceği gibi model yaş. Yeni geliştirilecek modellerde aynen gbugünkü modellerde olduğu gibi ailelere kısmen uyarlanabilecektir. Değil bir başka örneği benzeri bile yoktur. Her model aileye ait yaşam döngüsünü belirli bir açıdan anlatabilmekte ama bir başka açıdan zayıf kalmaktadır. Sadece mümkün olduğunca daha fazla aileyi kapsayabilecek daha fazla aileyi uyarlanabilecek modeller oluşturulabilir.2: Gilly veEnis’e ait Geleneksel olmayan aile yaşam döngüsü modeli Kaynak: Koekemoer. birlikte yaşamayı da içeren medeni durum ve çocukların bulunduğu veya bulunmadığı aşamaların olduğu dört farklı durumdan üçünü birleştirmektedir. Yani kısaca her modelin kendine göre üstün ve zayıf yanları bulunmaktadır. Geliştirilen bu model Şekil 3’ te verilmiştir. Geliştirilen bu modelde tecrübeye dayanan Bulgulardan yararlanılmıştır. Murphy ve Staples ile Gilly ve Enis modellerinde yaş aralıkları farklıdır. O nedenle genel anlamda aileyi temsil edecek bir yaşam döngüsü modeli oluşturmak imkânsızdır. Özgündür.

bir birey olarak ben tek başıma varım demek. dulluk ve nihayet tek başına kalma aşamalarından geçer.Geleneksel aşamalar Geleneksel olmayan aşamalar Geleneksel akış Geleneksel olmayan akış Ebeveyn evi Dul Şekil 1. Model hazırlanırken aile yapısının gelecekteki durumu da tahmin edilmeye çalışılmış ve ona göre bir model hazırlanmaya çalışılmıştır. hamilelik ve doğum.html edebilirsiniz. kendi ayakları üzerinde durmak. edinmek için linkini ziyaret Konuyu daha iyi anlayabilmek için “Türkiye’de aile ve aile yaşam döngüsü” isimli makaleyi okuyabilirsiniz. çocuk yetiştirme. Bağımsızlık denince bireyin geldiği köken aldığı aileden farklı bir birey olmak.sekam. Bu bilgiler ışığında bu bölümde ailenin geleneksel yapıda olup olmadığına bakmaksızın sıradan herhangi bir ailenin yaşayabileceği aşamalar kısaca ana başlıkları ile açıklanmaya çalışılacaktır. yeni evlilik dönemi. bu güvene dayanarak bağımsız bir iş kurmak. E.tr/turkiye-de-aile-ve-aile-yasam-dongusu-cn131. söz verme sözleşme yapma kurallarını öğrenmek uygulamak. yetişkin çocukların evden ayrılması.3: Geleneksel olan ve olmayan aile yaşam döngüleri modeli Kaynak: Koekemoer. Buna göre bir ailenin kuruluş aşamasından başlayarak. ahlak kuralları benimsemek.com. Ayrıca her ailenin. boş yuva. çocuğu okula gönderme. anne-babalık.2006 Şekil 3’te geleneksel olan ve olmayan aile yaşam döngüleri bir arada gösterilmeye çalışılmıştır. toplumdaki diğer bireyler ile 16 . ergenlik. inisiyatif kullanmak. aile yaşam döngüsünde sözü edilen her aşamayı yaşayamayabileceği de belirtildi. Yine bu nedenle bu zorluk nedeni ile her aileye uygun bir yaşam döngüsü modeli oluşturmanın imkânsızlığı da belirtildi. Konu ile ilgili daha ayrıntılı bilgiler http://www. AİLE YAŞAM DÖNGÜSÜNDE KARŞILAŞILABİLECEK OLASI AŞAMALAR Buraya kadar verilen bilgilerden her ailenin birbirinden farklı olduğu ve her ailenin bu nedenle kendine özel bir yaşam döngüsüne sahip olduğu üzerinde duruldu. kendine özgü bir kimlik oluşturmak. emeklilik. kişiliğini bulmak. yaşlılık. bağımsızlık.

Yaşam döngüsü içerisinde aile bireylerinin yaş dönemlerinde içinde bulundukları durum ve üstlenecekleri görevler Tablo 3’te gösterilmiştir. ortak karar almayı öğrenme ve uygulama.benzerlikler bulmak ve onlarla ortaklıklar kurmak. “duygusal”. olgunlaşma ve bağımlılık. konularının başarı ile gerçekleşmesinin beklendiği bir aşamadır. ailede ortaya çıkan kayıplarla başa çıkma. maddi kayıplar gibi sorunlar ailenin yaşam döngüsünü etkiler.ilişkide rollerin uyumu yani rollerin tanımları üzerinde antlaşmak ve rollerde değişiklik yapmaya dair antlaşmak gibi kavram ve duyguları içermektedir. kendi aralarında ve arkadaşlarla olan ilişki düzeyini belirlemek. Bazen evlilik sorunlarını belirginleştirebilir ve boşanmaya yol açabilir. beklentileri belirleme. Ergenlik aşaması ergenin daha bağımsız olmasına izin verme. sorunları görmezden gelme gibi duyguların yaşandığı bir dönem olma özelliğindedir. Nişanlılıkta yaşanan duyguları ise anksiyete yani yürek darlığı aşırı sıkıntı bunaltı. kavramlarının güncellik kazandığı bir aşamadır. bazı duyguları paylaşmak. rolleri belirlemek yani aile içi rollerde ve cinsel kimliklerde anlaşmaya varmak. toplumsal yaşama katılma. yaşlanan bedene. sağlamak. rekabet etmek. Okul öncesi dönemi başlıca çocuğun aile dışına çıkmasına izin veren bir ebeveyn-çocuk ilişkisine geçme. 17 . ortak ruhsal ve duygusal gelişim amaçları belirlemek. mahremiyetin azalmasına uyum sağlayabilme. ilgileri geliştirme. cinsellik. Evlilik ise evlenmeden önce birbirini kaybetme korkusu. Bir ailede yaşanan nişanlılık dönemi ise kısaca. Çocukların evden ayrılması ise çocuklar olmaksızın aileye yeniden odaklanma. çocuğun eğitimdeki başarısını geliştirme. çocuğun ihtiyaç ve ilgilerini doyurma. yüceleştirme ve yanılsama kendini zayıf ve güçlü yanları ile tanıma şeklinde belirtmek mümkündür. Boş yuva aşaması aile yaşam döngüsünün zor aşamalarından birisidir. olumlu bir gelişim çevresi oluşturma. aile üyeleri dışında birisi ya da birileri ile yakınlık kurmak anlaşılmalıdır. babalık rollerini yüklenme. kendisinden önceki ve sonraki aile üyelerine destek sağlama. çocuk bakımı dışında yeni ilgiler geliştirme. duygusal destek. hobi ve ilgileri bulmak ortak olanlarını geliştirmek ya da ortak hale getirmek. karşıdakinin ihtiyaçlarını kendi ihtiyaçlarının önüne koymayı yani bencil olmamayı öğrenmek. evlendikten sonra kendisini kaybetme korkusu. büyüyen çocuklarla yetişkin yetişkine ilişki kurma. evliliğe uyum. cinsel rol çatışmaları. Aile terapisti terapi sürecinde ailenin yaşam döngüsünü özellikle göz önünde bulundurmak durumundadır. Bu gibi durumlarda aile terapisti önemli rol oynar. “sosyal” ve “entellektüel-ruhsal” nitelikleri. annelik. arkadaşlık. sadakat. rekabeti öğrenmek. seçilen eşe ilişkin soru ve kuşkular. onların bağımsızlıklarıyla başa çıkabilme. Artan bu ilgiye gereken olumlu tutum ve davranışın geliştirilmesi ve uygulanması da beklenir. “çift” olma kimliği edinme. evliliğin gerekleri ve gerçekleri üzerine düşünmek. başlarına bağlanmayı keşfetmek. yeni gelecek bireye ailede yer açma ve büyüyen aile yapısına uyum sağlama. evlenmek üzere sözleşmek. yakınlık oluşturmak ve çift olmak kavramlarını içerir. Büyüklüğü ve süresi aileye bağlı olarak değişen bir kriz yaşanmasına neden olur. aile üyeleri dışında birisine bağımlılık yaşamak. ona yardım etme. ortak değerler benimsemek gibi konu ve kavramları özümsemekle geçen bir aşamadır.ilgiyi paylaşmayı öğrenme ve nihayet köken ailelerle ilişkilerin yeniden düzenleme kavramlarını içermektedir. emeklilikle değişen aile ve sosyal rollere uyum sağlama. eşlerin “fiziksel”. doyumun en yüksek noktada olma. Balayı dönemi. kimlik pazarlığı. Emeklilik aşaması. aile sisteminde yaşlı bireyin bilgeliği ve tecrübeleri için saygın bir yer oluşturma. kayıplar. yaşamını gözden geçirerek. Bu ani durum aile için yeni düzenlemeleri gerektirir. evden ayrılmış artık birer yetişkin olmuş çocukların kariyer sorunlarını yeniden ele alma ve çözme. evdeki ilgi ve enerji talebine. Yeni evlilikkarşılıklı bağımlılık döneminde ailenin finansman kaynaklarını yönetmek. Her aşamaya ilişkin olarak. Bu gibi durumlarda yapılması gereken en akılcı yol profesyonel yardım almaktır. sorunları ve tipik davranışları dikkate alınmalıdır. yeni doğana bakma. öncelikleri belirlemek. Ayrıca bu aşamada köken aile bireylerine olan ilgi artar. problem çözme becerilerini geliştirmek. birbirleriyle zaman geçirmek. onların çocuklarına karşı büyükbabalık/büyükannelik rollerini benimseme ve oynama. kişilerarası ilişkide derinleşmek. Yaşlılık döneminde aile üyelerinden birisinin hastalığı ya da ölümü. ortak yaşam stili oluşturmak. uyum sağlama kavramlarının başarılı bir şekilde uygulanmasının beklendiği bir aşamadır. Erken çocukluk – çocuk yetiştirme dönemi ise. sınır oluşturmak yani Köken ailelerle. öğrendiklerini sonraki kuşaklara aktarma ve nihayet ölüme hazırlanma konularında uygun etkinliklerin yapılmasının istendiği bir dönemdir.

Karı-koca bir evrenin gerektirdiği görevleri hakkıyla yerine getirirse sonraki aşamanın görevlerinde daha başarılı ve mutlu olacaktır.Tablo 1. uyum ve uyumsuzluklarla süren evrensel bir yaşamdır. söz. Aile üyelerinin gelişimsel görevleri. arkadaşların kaybı Yaşlanma. nişan Kırılgan yakınlıklar Güç denemesi Ebeveynle çatışmalar Meslek özdeşimi. evlenip karı-koca olan bir çiftin sonraki evrelerde karıkocalığa ek olarak hangi rolleri üstleneceğini göstermektedir. potansiyel sevgililer Evlilik dışı geçici ilişkiler Evlilik Derin ilişkiler. Aile yaşamı belli özelliklerine göre incelenirken. Evlilikle başlayan aile yaşamı bir süreç olarak. çocukların doğumu. yeni bağlanmalar Flört. Örneğin. Ancak aile yaşamı kriz. sınır oluşturmak Çatışma çözümü yöntemleri geliştirme Güç ve baskınlık için keskin rekabet Karar verme ve baskınlık yöntemleri geliştirilmesi Dışardaki gücün içerde sınanması Çatışma artışı (Güven sarsılması vs) Ölüm korkusu ile kontrol ve baskınlık Arkadaşlar. ailenin onu sorumlu ve olgun görmek beklentisiyle çatışmaktadır. 18 . aile bireyleri arasındaki ilişkiler. ailede rol. henüz çocuklar doğmadan iki kişilik olan ailedeki sorumluluklar. görev ve sorumluluklar. çatışma. sınır dağılmaları Krizler dışında stabil sınırlar Ailenin. Ev yönetim faaliyetleri. “Gelişimsel görevler” sütununda ise. ailenin kaynakları ve bu kaynakları kullanma biçimi gibi birçok özellikler bakımından yıllara göre farklılık gözlenir. Sözgelimi ergendeki bağımsız olma isteği.3: aile bireylerinin yaş dönemlerinde içinde bulundukları durum ve üstlenecekleri görevler Yaş dönemi Bireysel görevler Evlilik görevleri Yakınlık Güç Sınırlar 18-21 Köklerini geliştirme 22-28 Yetişkinliğe hazırlık 29-31 30’lu yaşlara geçiş 32-39 Durağanlık Otonomi Geliştirmek Köken ailede ayrılma. başlangıç yıllarında. her yeni aşamada mevcut görevlere eklenen yenilerin neler olduğu tanımlanmıştır. büyümesi. uzun süreli amaçlar İç ve dışın uyumunu sağlamak Öncelikleri güncellemek Üretkenlik Yakınlığın artması Çekirdek ailenin sınırları 40-42 Orta yaş geçişi 43-59 Orta yaş yetişkinliği 60 + Yaşlılık Geçmişi değerlendirme. yeni amaçlar Evlilikle ilgili çatışmalar çözümleme Diğerlerinin üretkenliğini destekleme Diğerleri ile zayıf ilişkiler ya da ilişki fantezileri Yaşlanma ve can sıkıntısı ile yakınlığın tehditi Yakınlığı sürdürme ya da bitirme Yeniden değerlendirm e. genç ve yetişkin bireyler haline gelip evlenmesi gibi çeşitli değişikliklerle devam eder. hastalık ve ölümle uğraşma Tablo 3’teki “bireysel görevler” sütunu. Aile yaşam döngüsünde karşılaşılabilecek olan aşamaları anlatınız. sıklıkla birbiriyle çatışır ve aile yaşamındaki çoğu gerilimin nedeni bu çatışmalardır. çocukların doğumundan sonraki yıllarda değişebilir. yakınlık kurmak İş ve eş seçimi Derin fakat ikilemli yakınlıklar Mesafe. Kuşkusuz bu başlıkta sayılanlar dışında başka görevler de vardır. çoğunlukla çocukların doğumu esas alınmaktadır.

roller ve sorumlulukların belirlenmesinde. ev yönetimi. hukuk. Toplumbilim. Örneğin ilk çocuğun doğuşu yalnızca ‘eş oluşturan ana baba’ olmaya doğru bir rol değişikliği getirmemekte. Aile yaşam döngüsündeki bu tür olaylar. alanlarında eğitim veren ilgili birimlerinde devam etmektedir. Aile Bilimleri vb. Aileyi incelemede esas alınacak bir çerçevenin çizilmesi ve bütün aileleri kapsayacak bir modelin geliştirilmesi düşüncesi 20. Sorunların çözümü kolaylaşır. başlangıç yıllarından itibaren gelecekle ilgili her konuda plan yapması kolaylaşır. için yuvalarını daha sorunsuz. Ev İdaresi. Türkiye’de bu konuda yapılan çalışmalar yeni olmakla beraber üniversitelerin. yaptıkları araştırmalar sonucu belli olayları geçiş noktaları olarak kabul etmişler ve aile yaşamını dönemlere ayırarak her dönemin karakteristik özelliklerini belirlemişlerdir. Böylece ailenin. henüz aktif yılları yaşayan bir ailede büyük çocuk herhangi bir nedenle evden ayrılabilir ve eş zamanlı olarak daralma yıllarının özellikleri de gözlenebilir. • • • • AİLE YAŞAM DÖNEMLERİNİN BELİRLENMESİNDE KULLANILAN MODELLER Aile yaşam dönemlerinin ve her dönemin özelliklerinin belirlenmesi ile ilgili çalışmalar. Herhangi bir ailede bazen bir dönem devam ederken diğer dönemin özellikleri de gözlenebilir. öncelikle Avrupa ülkelerinde ve ABD’de başlamıştır. Aileye hazır bir yol haritası sunar. şu anda üyesi olduğu ailesini daha iyi tanıma şansına kavuşur. yüzyılın ilk çeyreğinde ortaya atılmıştır. Böylece kurdukları yuvalarında çıkabilecek olası sorunları ve çözüm yollarını daha evlenmeden öğrendikleri. daha sağlam temeller üzerine oturturlar. Orta yaşlı büyük ana babalar. Örneğin. evlilikten son çocuğun yetiştirilmesine kadar geçen süre son yüzyıl içerisinde giderek kısalmıştır. eğitim alanında çalışan araştırmacılar daha kapsamlı araştırmalar yapabilme imkânına sahip olurlar. Ülkeler. aynı zamanda benlik kavramı ve güdülenmeyle ana babalarda çözülmemiş çocukluk çatışmalarını da uyandırmaktadır. beslenme ve sağlık. Aile Ekonomisi-Beslenme. Ev ve aile ihtiyaçları için üretim yapan üreticilere hangi hizmeti ve malı üretmeleri konusunda ipuçları verir. Mal ve hizmetlerin üretimine yön verir. ekonomi. Ev Yönetimi. özellikleri bakımından bir birinden farklılık gösterir. Örneğin. Aile yaşam dönemleri her ailede aynı çizgide devam etmediği gibi her dönemi keskin hatları ile birbirinden ayırmak da çoğu zaman mümkün değildir. Aile yaşam döngüsündeki bu tarihsel değişimler aile yaşam döngüsünün de değişmesine neden olmuştur. Aile yaşam döngüsünü oluşturan olaylar toplumsal ve kültürel değişimlerin etkisi altındadır. 19 . özetle istenen yaşam standardına ulaşmada. Ev yönetim etkinliklerinin düzenlenmesinde.AİLE YAŞAM DÖNEMLERİNİ İNCELEMENİN GEREĞİ VE ÖNEMİ Ailenin geçiş noktalarını ifade eden yaşam dönemleri. eğlence. Aile yaşam dönemlerini incelemenin gereği ve önemi aşağıda maddeler halinde verilmiştir: • • Her birey. dört kuşaklı ailelerin ortaya çıkmış olması bu değişimlerin bazı örnekleridir. Ayrıca çiftlerin ana babalık sonrası dönemi uzamıştır. aile bireylerinin birbirleri ile olan ilişkilerinin biçimlenmesinde. ev. aile. eğitim. birey üzerindeki toplumsal ve psikolojik etkilerde de dikkati çekmektedir. Evlenecek olan gençleri ev ve aile hayatı hakkında sistematik bilgi edinme imkânını yakalarlar. amaçlar ve değerlerin oluşumunda. Aile ile ilgili sorunların nedenlerinin anlaşılması ve çözüm yollarının önerilmesinde bilim adamalarına sağlıklı fikirler verir. bu dönemlerin özelliklerinin bilinmesine ihtiyaç vardır.

Aile yaşam döngüsünün ortaya konmuş olması en başta aile konusunda psikolojik terapi yapma yolunu açabilecektir. yaşanan psikolojik sorunlar. geleneksel ailelerde yeni evlilerin büyüklerin yanına yerleşerek yaşamaları durumları kültürel farklılıkların varlığını ve derinliğini göstermektedir. Kısacası aile yapısı ve yaşam döngüsü üzerindeki çalışmaların ülkelere has olması gerekmektedir.0 Geniş aile % 0. Yeni araştırma konuları. yaşayan ailelerin büyük çoğunun çekirdek aile yapısına sahip olduğunu göstermektedir: Buna göre ailelerin • • • • % 6. Başka ülkelerde yapılan çalışmaların olduğu gibi diğer ülkelerde de geçerli olması belki farklı zaman dilimlerinde mümkün olabilir. % 3–5 ise tek başına yaşayanlardan oluşmuştur. Aslında aile yaşam döngüsü bir tür ölçektir. Aile yaşam döngüsünün bir sonraki aşaması öngörülebilir olduğundan aile üyelerinin karşılaşacakları zorluklarla ilgili kendi kendilerini bilgilendirmeleri bu sağlanamasa bile en azından ilgili bilim çevrelerince uyarılabilmeleri mümkün hale gelebilecektir. Elde edilecek aile yaşam döngüsü aşamaları yardımıyla aile içinde yaşanan olayları çok daha iyi analiz etmek mümkün olabilecektir. aile konulu araştırma yapacak bilim adamlarının araştırmalarında göz önüne almaları gereken temel bir değişkenin ortaya çıkarılmasını sağlayacaktır. Bugün ABD’de daha az geniş aile ve daha fazla oranda tek başına yaşayanlar bulunmaktadır. Aile bağları Türk toplumunda batılılara göre hala daha güçlüdür. ilgili bilim alanlarında çalışan bilim adamlarımızın üstlenmesi gereken sorumluluklardan birisidir. yy Amerikan ailelerinin %80i çekirdek aile. Aile daha yakından tanındıkça kamu kuruluşlarının yöneticileri. Aile yapısı ve aile yaşam döngüsü üzerine yapılan çalışmaların ülkeden ülkeye farklı sonuç vermesi olağan bir durumdur. Bu nedenle Türk ailesinin kendine has aile yaşam döngüsünü ortaya çıkarmak. %12–15 geniş aile. Geleneksel aile tipinin oransal olarak azlığı ve yalnız yaşayanların oranının yüksekliği dikkat çekicidir. çocukların yaşının büyük olmasına rağmen ailede anne-baba tarafından hala çocuk olarak algılanması. Örneğin otorite değişmeleri. Aile yaşam döngüsü yardımıyla aileler için yeni istatistikler tutmak mümkün olabilecektir. Bu nedenle ABD’de yapılan bir araştırmanın olduğu gibi Türkiye’de de geçerli olduğunu söylemek yanıltıcı olur.0 Tek kişilik hane % 80.3 Öğrencilerden/işçilerden oluşan hane şeklindedir. Bu nedenle aile yaşam döngüsü aşamalarının tespit edilmesi ile aile konusunda birçok araştırmada kullanılabilecek ülkemiz şartlarına uygun geçerliliği olan bir ölçek geliştirilmiş olacaktır. Bu istatistikler yardımıyla aile bugün olduğundan çok daha fazla derinlemesine araştırılabilecektir. ekonomik sorunlar ve rahatlamalar aile yaşam döngüsü boyunca gözlendiğinde daha iyi anlaşılabilir hale gelecektir. 20 • • • • . ABD’de yaklaşık 100 yıl önce yapılan çalışmalara göre 19.Türkiye’de Aile Araştırmaları ve Aile Yaşam Döngüsü Türkiye’de 2006 yılında TÜİK tarafından yapılan araştırmaya göre rakamlar. Dolayısıyla ABD toplumunun 100 yıl önceki durumu bugünkü Türkiye’ye benzemektedir. siyasetçiler aile yaşam döngüsüne dair bilgiler aracılığıyla toplumu daha iyi tanıma ve özgün çözümler geliştirme fırsatını bulabileceklerdir. yeni ölçekler geliştirilmesine yol açılabilecektir. Aile Yaşam Döngüsünü Tespit Etmenin Faydaları Aile yaşam döngüsünün belirlenmesi. Ülkemizde nişanlılık dönemine atfedilen önem.7 Çekirdek aile % 13. yeni kavramsallaştırmalar. Türk aileleri için yaşadığımız zaman diliminde geçerli olan Aile Yaşam Döngüsü’nün tanımlanmış olması ayrıca aşağıdaki faydaları da sağlayabilecektir: • • Ortaya çıkartılabilecek aile yaşam döngüsü ve aşamaları doğal olarak aile ilgili birçok çalışmada kullanılabilecektir.

Aile yaşam döngüsü yaklaşımı. sivil toplum örgütlerinin. geliştirecekleri stratejilere yardım edilmiş olacaktır. • • • Aile yaşam dönemlerinin belirlenmesinde kullanılan modelleri kısaca anlatınız. 21 . Aile içi kariyerler tespit edilerek kariyer basamakları geçiş dönemindeki zorluklar ortaya çıkartılabilecektir. Aileleri çalışma konusu olarak ele alan sivil toplum kuruluşları ve kamu kuruluşları bu sayede Görevlerini daha bilinçli olarak yapabilir bir konuma gelebileceklerdir. Araştırmacılar bireysel davranışlar ile aile yaşam döngüsü arasındaki ilişkinin kurulması ile yeni çalışma alanları bulabileceklerdir. Örneğin aile içinde yaşanması muhtemel problemlerin ortaya çıkacağı aile yaşam döngüsü aşamalarından belli olan konular aile ile ilgili olarak belirli sorumlulukları üstlenen kamu kuruluşları ya da sivil toplum kuruluşları tarafından önceden öngörülebilir hale gelecektir. ailenin özellikleri ile faaliyetleri ve etkileri arasından daha anlamlı ilişkiler kurulmasını anlamlı hale getirmektedir.• • Tüketim olgusuyla ilgili kamu kuruluşlarının. yerel yönetimlerin. Bu durumun bir sonucu olarak da bu kurum ve kuruluşlar bu tür problemlerin olumsuz etkilerini azaltmak amacıyla çalışma yapma imkânına kavuşabileceklerdir.

Aileyi güçlendirir. sorumluluğun ise kadında olduğu görüntüsü vardır. Yaşamını devam ettirebilmek için bu sorunları çözmek zorundadır. farklı görevler yüklenirler ve üzerlerine düşeni yapmaya çalışırlar. bütün aile bireyleri arasında paylaşılmış olduğu görüntüsü vardır. Değişimin gerektirdiği farklı aşamalara bağlı olarak değişik deneyimler yaşarlar. Bu nedenle yukarıda belirtilen durum sadece görüntüdedir. aile bireyleri her aşamada farklı roller. Aksi durumda aile yaşam döngüsünü tamamlayamadan süreç bitebilir. Ayrıca her ailenin kendisine özgü bir mahremiyeti olduğu için bilmek için çaba harcamak da gereksizdir. Geniş ailede yetkinin erkekte. Eşler çocuk eğitimi konusunda tek söz sahibi olmayı arzu etmelerine karşın birçok durumda bu arzuları gerçekleşmeyebilir. Aile ister çekirdek isterse geniş aile olsun her durumda bireylerin birbirlerine karşı görev ve sorumlulukları bulunmaktadır. Aile bu krizden başarı ile çıkarsa çok güzel bir deneyim kazanmış olur. Öte yandan toplumsal eğitim sonucu oluşan çekirdek ailede ise sorumlulukların tamamının. Aile bu yeni duruma uyum sağlayamazsa kriz yaşanır. 22 . Yani aile birliği. Üzerlerine düşen görevleri yerine getirirken farklı ilişkiler kurmak zorunda kalırlar ve kendilerini sürekli olarak bir değişimin içerisinde bulurlar. Gelişen ve değişen toplum yapısına bağlı olarak aile yapısı da değişmektedir. genellikle. Söz gelimi kırsal kesimde. güçlenir. Gerçekte ise durumun tam olarak ne olduğunu bilmek imkânsızdır. Aile düzeni büyüklerin deneyimlerine dayalı kararları doğrultusunda kurulur ve sürdürülür. Aile bu durumda ortaya çıkan krizle uğraşmak zorunda kalır. Bu tip ailelerde görünürde Erkek egemendir. kimi aileler. farklı sorumluluklar. geleneklerin ağır bastığı geniş aile tipi yaygındır. Bu gayret ona yeni beceriler kazandırır. eşlerin ölümüne kadar geçen bu süreçte. Hızlı kentleşme ve endüstri alanındaki gelişim aile yapısında değişim ortaya çıkarmıştır. “yaşam döngüsü” olarak isimlendiren bu evreleri tamamlayabilir. Ancak genel anlamda bilimsel bir gerçeklikle olaya yaklaşıldığında her aile kendi içerisinde kendine özgü kurallara sahiptir. Her aile özgündür. O nedenle var gücü ile bu sorunları çözmeye uğraşır.Özet Aileyi anne-baba ve çocuklardan oluşan en küçük toplumsal kurumdur şeklinde tanımlamak mümkündür. aynı kuralların olmasını beklemek de mümkün değildir. Evliliğin başlamasından. Üretim ve tüketim faaliyetleri hep birlikte yapılır. kurulduktan sonra çeşitli evrelerden geçerlerken. Döngünün her aşamasında aile çeşitli sorunlarla yüz yüze gelir. Bir ailedeki kuralları birebir bir başka aileye uygulamak mümkün olmadığı gibi. kimileri ise tamamlayamaz. Genelde ailenin özelde aile bireylerinin bu dönemlerde yaşadıklarına bağlı olarak oluşan ve oluşabilecek muhtemel durumlar aşağıda belirtilmiştir.

Duygulara dahil olma d. Bir arada yaşamaya kendilerini mecbur hissettikleri için d. Türkiye’de 2006 yılında TÜİK tarafından yapılan araştırmaya göre çekirdek ailelerin oranı yaklaşık ne kadardır? a. Geç evlenmiş çiftler. Genişletilmiş aileler. Küçük hataları çok abartma e. b. 40 . Birbirlerini sevdikleri. Sağlık c. ailede yaşam aşamada ele almıştır? a. Aile içi iletişim d. Problem çözme 2. Beslenme b. Karşılıklı sevgi ortamı oluşturmak. Genişleme d. Toplumsal iletişim d. Aşağıdakilerden hangisi kadın ve erkeğin evlenmeye karar verme nedenidir? a. 5. Çocuksuz çiftler. 4 b. 6 d. Duvall. Emekliler. Statü sağlamak. Yapay ilgi gösterme b. c. 5 c. Gelişme c. 8 evrimi döngüsünü kaç 8. Aşağıdakilerden hangisi aile sisteminin temel fonksiyonlarından birisi değildir? a. 70 c. Yetişme e. Duygusal davranış tutumu b. Bekar ebeveynler. 8 23 6. Aile yaşam döngüsü modeli aşağıdakilerden hangisi ile başlar? a. Aile içinde rol dağılım c. Ekonomik ihtiyaçaları sağlamak. 9. 60 d. d. istedikleri için c. e. Aşağıdakilerden hangisi geleneksel olmayan aile hanelerinde bulunmaz? a. Dini eğitim vermek. Eğlence 10. 6 d. Toplumsal yapıyı planlamak e. Aşağıdakilerden hangisi bir ailede normal iletişim ve etkileşimi engelleyen durumlardan birisi değildir? a. Abartılı bir şekilde onaylama ya da reddetme c. d. c. Aşağıdakilerden hangisi ailenin işlevlerinden birisi değildir? a. 4 b. 50 e. Duygusal anlar yaşamak için e. Duygulara dahil olma e. Eğitim e. 80 b. 7 e. Başlangıç 7. 7 e.Kendimizi Sınayalım 1. Özveriyi daima karşıdan bekleme 4. Aşağıdakilerden hangisi aile yaşam dönemlerinin özelliklerinin bilinmesine ihtiyaç gösteren ögelerden birisi değildir? a. Bağımlı olma b. Loomis aile yaşam döngüsünü kaç aşamada incelemektedir? a. Büyüklerinden öyle gördükleri için 3. Bir yuva kurmak istedikleri için b. 5 c. b.

e Yanıtınız yanlış ise “Aile Yaşam Döngüsü Tipleri” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. b Yanıtınız yanlış ise “Aile” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Üretim ve tüketim faaliyetleri hep birlikte yapılır. Bu durum tıpkı aynı vücutta bulunan organlara benzer. saygı oluşturma gibi alt başlıklarda incelemek mümkündür. Eşler çocuk eğitimi konusunda tek söz sahibi olmayı arzu etmelerine karşın bir çok durumda bu arzuları gerçekleşmeyebilir. 5. Aile bireyleri arasında yaşanan bu ilişkiler. denge kurma. kişiliğini geliştirmesini. anında diğer organların ritmini. bütün aile bireyleri arasında paylaşılmış olduğu görüntüsü vardır. Aile ister çekirdek isterse geniş aile olsun her durumda bireylerin birbirlerine karşı görev ve sorumlulukları bulunmaktadır. 10. Öte yandan toplumsal eğitim sonucu oluşan çekirdek ailede ise sorumlulukların tamamının. Söz gelimi kırsal kesimde. Bir ailede etkileşim oldukça önemli bir konudur. a Yanıtınız yanlış ise “Aile Yaşam Dönemlerinin Kullanılan Belirlenmesinde Modeller” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Geniş ailede . c Yanıtınız yanlış ise “Aile Yaşam Döngüsü Tipleri” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 6.Kendimizi Sınayalım Yanıt Anahtarı 1. b Yanıtınız yanlış ise “Aile Yaşam Dönemlerini İncelemenin Gereği ve Önemi” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. d Yanıtınız yanlış ise “Ailenin İşlevleri” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Ayrıca aile sosyal yapısı ile çocuk üzerinde mutlak etkili bir kurumdur. Sıra Sizde 2 Ailedeki etkileşimleri ise esneklik. Bu tip ailelerde görünürde Erkek egemendir. Ancak genel anlamda bilimsel bir gerçeklikle olaya yaklaşıldığında her aile kendi içerisinde kendine özgü kurallara sahiptir. a Yanıtınız yanlış ise “Aile Yaşam Döngüsü Modeli Evrimi” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. aynı kuralların olmasını beklemek de mümkün değildir. kendine ve diğer bireylere sevgi duymasını. Aile yaşayan bir organizma gibidir. kimlik kazanmasını. Gerçekte ise durumun tam olarak ne olduğunu bilmek imkansızdır. Her aile özgündür. 7. a Yanıtınız yanlış ise “Aile Yaşam Döngüsü” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. ilişki ağı. birliktelik. geleneklerin ağır bastığı geniş aile tipi yaygındır. Organizmayı oluşturan organların birinde görülen arıza. Zaten aileyi aile yapan unsurların başında aile bireylerinin birbirlerine karşı olan bu görev ve sorumlulukları gelir. 3. genellikle. 2. aileyi oluşturan bireyler birbirinden etkilenir. Hızlı kentleşme ve endüstri alanındaki gelişim aile yapısında değişim ortaya çıkarmıştır. Bu konularda ev idaresi programı içerisinde daha ayrıntılı bilgiler verildiğinden burada söz konusu alt başlıklara kısaca değinilmekle yetinilecektir. sorumluluğun ise kadında olduğu görüntüsü vardır. Gelişen ve değişen toplum yapısına bağlı olarak aile yapısı da değişmektedir. Bir ailedeki kuralları birebir bir başka aileye uygulamak mümkün olmadığı gibi. c Yanıtınız yanlış ise “Ailede Etkileşim ve İletişim” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Ayrıca her ailenin kendisine özgü bir mahremiyeti olduğu için bilmek için çaba harcamak da gereksizdir. 4. Psikososyal yönden gelişen bireyin en çok etkileşime uğradığı yer aile üyeleri arasındaki ilişkiler ve aile ortamıdır. çatışma çözümü. 8. işleyişini ve fonksiyonelliğini etkiler. 9. Aile düzeni büyüklerin deneyimlerine dayalı kararları doğrultusunda kurulur ve sürdürülür. Bir ailede. sosyal beceriler edinmesini ve nihayet topluma uyum sağlamasını olanaklı hale getirir. yetkinin erkekte. a Yanıtınız yanlış ise “Giriş” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Bu nedenle yukarıda belirtilen durum sadece görüntüdedir. bireyin kendine güvenmesini. 24 Sıra Sizde Yanıt Anahtarı Sıra Sizde 1 Aileyi anne-baba ve çocuklardan oluşan en küçük toplumsal kurumdur şeklinde tanımlamak mümkündür.

Family Life Cycle Theory.Ö. Bir ailenin yaşamında kilometre taşları olarak adlandırabileceğimiz noktalar ile başlayıp. İşte bir ailenin kuruluş hatta bazen kuruluş hazırlıkları aşamasından başlayarak ailenin yaşamını tamamladığı döneme kadar geçen süre içerinde yaşadığı ve her ailede o ailenin özelliklerine bağlı olarak süresi ve önemi ve ailenin yaşamında oynadığı rolü değişebilen dönmeler “aile yaşam döngüsü” kavramı adı altında incelenir./#ixzz1ulu2gp55 Kaynak: http://notoku. anne-babalık. Özdemir.com/farkli-aile-ile-yasamdonemlerinde-yonetim/. Karşılıklı sevgi ortamı oluşturmak gibi işlevlerdir. yetişkin çocukların evden ayrılması.E. (2003). Din eğitimi vermek. Aile kuruluşundan itibaren yaşamı süresince bazı belirli dönemlerden geçer. Sıra Sizde 6 Aile yaşam dönemlerinin ve her dönemin özelliklerinin belirlenmesi ile ilgili çalışmalar. Buna göre bir ailenin kuruluş aşamasından başlayarak. bağımsızlık. • • • • • • Statü sağlamak.Sıra Sizde 3 Ailenin işlevlerini yedi grup altında toplamak mümkündür. Boş zaman faaliyetlerini gerçekleştirmek. hamilelik ve doğum. bir başka dönemin kilometre taşına kadar devam eden bu dönemler hemen her ailede birkaç istisna dışında mutlaka yaşanır.L. alanlarında eğitim veren ilgili birimlerinde devam etmektedir.. yüzyılın ilk çeyreğinde ortaya atılmıştır. Aile Ekonomisi-Beslenme. Ev Yönetimi. Yani bir aile kurulur gelişir yaşamını devam ettirirken üzerine düşen görevleri yerine getirir nihayet ömrünü tamamlar ve tarihe karışır.4 s. yeni evlilik dönemi. Söz konusu bu dönemlerin her birinin kendine özgü özellikleri vardır. (2009) Sosyal Problemleri Çözmede Aile Yaşam Döngüsünün Önemi. Torlak. Bu genel özellikler her ailede ailenin yapısına özelliklerine bağlı olarak özel önem kazanır. emeklilik. 95-104. Çocukların eğitimini planlamak. yaşlılık. Ülkeler.VanKatwyk.7-18. Sıra Sizde 4 Dünya üzerinde bulunan her şeyin olduğu gibi ailenin de bir ömrü vardır. dulluk ve nihayet tek başına kalma aşamalarından geçer. An Investıgatıon Into The Family Life Cycle Withıi a South African Context P. çocuğu okula gönderme. Aile Bilimleri vb. Aile üyelerinin birbirini korumasına yönelik ortamı hazırlamak. Kazandığı bu özel öneme dayalı olarak da süresi azalır ya da uzar. belirli bir süre.Ş. ergenlik. Sıra Sizde 5 Ailenin geleneksel yapıda olup olmadığına bakmaksızın sıradan herhangi bir ailenin yaşayabileceği aşamalar kısaca ana başlıkları ile açıklanmaya çalışılacaktır. (2006). öncelikle Avrupa ülkelerinde ve ABD’de başlamıştır.Yıl 11c. Söz gelimi aynı adı taşıyan bir dönem bir aile için çok anlamlı önemli o aile için yaşamsal değerli olabilirken bir başka aile için son derece sıradan bir dönem olarak kalabilir. Aile ve Toplum Dergisi. Yararlanılan Kaynaklar Koekemoer..16.. Aileyi incelemede esas alınacak bir çerçevenin çizilmesi ve bütün aileleri kapsayacak bir modelin geliştirilmesi düşüncesi 20. yaptıkları araştırmalar sonucu belli olayları geçiş noktaları olarak kabul etmişler ve aile yaşamını dönemlere ayırarak her dönemin karakteristik özelliklerini belirlemişlerdir./#ixzz1uluL1Euz 25 . boş yuva.com/aile-yasamdongusu/. • Ekonomik ihtiyaçları karşılamak. Vatandaş.2009 Kaynak: http://notoku.C. Ev İdaresi. Textures and Threads: Spiritual Care and Therapy. çocuk yetiştirme. Türkiye’de bu konuda yapılan çalışmalar yeni olmakla beraber üniversitelerin. Bunları şu şekilde sıralamak mümkündür. Bunun dışında o aile için kazandığı anlam farklılaşır.

İletişim ve etkileşim kavramlarını açıklayabilecek. Ailede güçlü etkileşim ortamı oluşturabilecek bilgi ve becerilere sahip olabilirsiniz. İletişim sürecini oluşturan öğeleri tanıyarak.2 Amaçlarımız Bu üniteyi tamamladıktan sonra. etkin kullanabilecek. Aile içi etkileşimi güçlendirecek becerileri tanıyarak. etkin kullanabilecek. Anahtar Kavramlar İletişim Etkileşim Konuşma Dinleme Etkileşim Ortamı Dil Soru Empati Güven “Biz” Bilinci İçindekiler Giriş “İletişim” ve “Etkileşim” Kavramları İletişim Süreci ve Etkili İletişim Ailede Güçlü Etkileşim İçin Beceriler Ailede Güçlü Etkileşim Ortamı Oluşturma Teknolojik Araçlar ve Aile İçi Etkileşim İletişim ve Etkileşimde Engeller 26 .

ortak bir yaşam alanı oluşturmada başarılı olabilmektedirler.Ailede İletişim ve Etkileşim GİRİŞ İnsanoğlunun sahip olduğu en önemli yetilerden biri. Ayrıca. Bugün insanlığın ulaştığı yüksek medeniyet. hukukî olarak varlığı kabul edilen ve bireyleri arasında kan bağı temel alınarak tanımlanan bir topluluk olmakla birlikte. Günümüz bir etkileşim. Bu varsayıma dayalı bir yaşam birlikteliği olarak kabul edilen aile yaşamında etkileşim ve iletişim sürecinin kalitesi düştüğünde aile birlikteliği 27 . GSM teknolojileri. İletişim ve etkileşim süreci üzerinde durulurken. insanlar başkalarıyla etkileşim kurmak durumunda kalırlar. düşünce ve isteklerini başkalarına ifade edebilmesi ve başkalarının bu yöndeki iletilerini anlamlandırarak ona tepki verebilmesidir. bunları etkili kullanmak iletişim becerisinin gücünü de belirlemektedir. İletişim süreci çeşitli unsurlardan oluşan ve dış etkiye açık bir sistematik özellik taşımaktadır. Diğer sosyal topluluklara göre daha uzun süreli ve yüksek düzeyde derinlikli etkileşim süreçlerinin yaşandığı varsayımı ile aile bireylerinin birbirlerini tanıdığı. Toplum halinde yaşamanın bir gereği olarak. temelde insanların bu paylaşım gücünün artışıyla açıklanmaktadır. ailenin devamı ve niteliği de büyük oranda onu oluşturan bireylerin karşılıklı paylaşım ve etkileşim gücüne göre şekillenmektedir. Nitelikli. çağımızda süreci etkileyen bu unsurların göz ardı edilmemesi gerekir. bu durum aile fertlerinin diğer yaşam alanlarına da yansımaktadır. diğer yandan bunların olumsuz etkileri de olabilmektedir. internet gibi teknolojiler buna örnek verilebilir. Toplum yaşamındaki ahenk de büyük oranda bu etkileşimin niteliğine göre şekillenir. Bu tür teknolojiler bir yandan iletişim ve etkileşim için bir güç olarak kullanılabilirken. uydu sistemleri. İletişim sürecinde yaşanan aksama veya sorunlar aile yaşamını doğrudan etkilemekte. onu oluşturan bireyler arasındaki iletişim sürecinin nasıl işlediğine bağlıdır. sahip olunan iletişim becerilerine ve bunun kullanım durumuna göre biçimlenmektedir. Toplumun diğer katmanlarına ve yaşam formlarına yansıyan bu aksaklık ve sorunlar toplumsal anlamda çözülmesi gereken problemlere zemin oluşturulmaktadır. en önemli özelliği bireyleri arasında kurulduğu varsayılan bir iletişim ve etkileşim sürecidir. uyumlu ve mutlu bir aile yaşamı. duygu. toplu halde yaşayan insanoğlunun bağlı olduğu en önemli topluluk olarak görülebilir. İnsanoğlunun sahip olduğu birikim. Bu unsurlara hâkim olan bireyler duygu ve düşüncelerini başkalarına kolaylıkla aktarabilmekte. Aile. iletişim ve bilişim çağı olarak tanımlanmaktadır. Bu özellik onu sosyal yaşamın bir parçası haline getirir. Etkili iletişim için. Aile. Onu diğer sosyal topluluklardan ayıran en belirleyici özelliği bireyleri arasında yaşandığı varsayılan etkileşimin derinliğidir. öncelikle bu unsurların çok iyi tanınması gerekmektedir. Bilgisayarlar. Etkileşimin niteliği. birbirlerine güvendikleri ve birbirlerini anladıkları kabul edilir. Gelişen son dönem teknolojileri. Sosyal yaşamın en önemli yapı taşı ailedir. Dolayısıyla insanlığın oluşturduğu medeniyetin devamı ve gelişmesi bu temel becerilerin nitelikli kullanılmasına bağlıdır. İnsanoğlunun oluşturduğu bütün topluluklarda olduğu gibi. bilgi ve deneyimleri başkalarına aktarmanın tek yolu bu becerilerin kullanılmasıdır. büyük oranda bu yetinin etkin kullanılması amacına hizmet etmek üzere tasarlanmaktadır.

fikirlerin. Bir anlamda iletişimin gerçekleşmesinin bunlara bağlı olduğu söylenebilir. İnsanların etkileme ve etkilenme özelliği sonucu gerçekleşen bir süreç olarak iletişim. iletişimin gerçekleştiğini söylemek güçtür. iletişim kavramı oldukça sınırlandırılmış olur. 28 . “Bilgilerin paylaşılması” tabirinin. Bir anlamda bu paylaşımlardan yoksunluk. iletileri alma. İLETİŞİM VE ETKİLEŞİM KAVRAMLARI İletişim. onu aktarabilme ve başka kaynaklardan gelen mesajları anlamlandırabilme yetisi olarak tanımlanabilir. Buradan yola çıkılarak. İletişim bir beceri olarak görüldüğünde. İnsanın paylaşma isteği ve ihtiyacı.zarar görmeye başlar. Dolayısıyla iletişim kazaları veya iletişim sorunlarının da büyük oranda anlamın ortak kılınması sürecinde yaşanan zorluklardan kaynaklandığı söylenebilir. Bir beceri olarak kabul edildiğinde iletişim. bir mesaja sahip olma. iletişimin en önemli oluşma gerekçelerinden bir diğeridir. anlamın ortak kılınmasıdır. Paylaşılmak istenen mesaj başkası tarafından alınıp anlamlandırılmadığında.” şeklinde bir tanımlama da yapılmıştır. Bu durumda iletişim olgusunun insanda var olan bir yetinin kullanılması. basit malumat ve verilerin paylaşımı şeklinde anlaşılırsa. anlamlandırma becerisine sahiptir. iletişim kavramının tam olarak tanımlanması için yeterli olup olmayacağı bir başka tartışma konusudur. Bir bireyin anlam dünyasında oluşanlar dillendirildiğinde ya da iletildiğinde. malumatların paylaşılması kastedilmektedir. düşünce ve malumatların başkalarının anlam dünyasıyla buluşturulması ve onların da benzer bir anlam oluşturmuş olmarını gerektirmektedir. sosyal yaşamın varlığının da temellerini oluşturur. aile içi iletişim ve etkileşime göre şekillenmektedir. İletişim. Bir kişinin anlam dünyasında oluşan duygu. doğalarının gereği olan bu paylaşımları yaşarlar. insan doğasına aykırı bir durum olduğundan. bunu alan kişinin anlam dünyasında benzer bir anlam oluşturmuyorsa iletişim gerçekleşmemiştir yahut -en azındaneksik oluşmuştur. düşüncelerini ve bilgilerini paylaşma isteği insanın doğasının bir gereği olarak ortaya çıkmaktadır. insanoğlunun doğuştan getirdiği anlama ve anlatma becerilerinden söz etmek gerekir. İnsanlar karşılıklı etkileşim süreci içine girerek. Bu mesajları başkalarına çeşitli yollarla aktarabilmektedir. sağlıklı bir birey için bu paylaşımın en etkili şekilde oluşması beklenmektedir. Geniş anlamıyla iletişim. İnsanın yaşamını tek başına sürdürmedeki zorluğu dikkate alındığında paylaşım isteği içinde olduğu görülmektedir. Aksine burada “bilgi paylaşmak” kavramıyla duyguların. Bu nedenle. kavramının bir beceri olma özelliğinden söz edileceği gibi. “iletişim. İnsanoğlunun anlatacakları vardır ki bunlar onun taşıdığı mesajlardır. önemli sorunların çıkmasına neden olmaktadır. Ancak burada “bilgi” sözcüğüne yüklenen anlam. Ayrıca başka kaynaklardan gelen mesajları. bir isteğin gerçekleşmesi ve bir ihtiyacın karşılanması sonucu ortaya çıktığı söylenebilir. Bu nedenle aile yaşamının devamlılığı. Duygularını. iletişim insanoğlunun içten gelen bir isteği veya ihtiyaçlarını en etkili şekilde gerçekleştirme aracı olma özelliği ön plana çıkarılarak da tanımlanabilir. Bu bölümde aile yaşamı için önem taşıyan bu iki unsur üzerinde durulacak ve çeşitli boyutlarıyla ele alınacaktır. iki insanın bir araya gelmesiyle var olduğu kabul edilen bir süreçtir. herhangi bir bilginin paylaşılması eylemi olarak tanımlanmaktadır.

İletişim süreci sadece başkalarından mesaj alınmasıyla gerçekleşmez. İletişim kurmak isteyen kişi mesaja sahip kaynak olarak iletişime geçmek istediği kişiyi etkileyerek bir etkileşim süreci başlatır. İletişim. iletilmek istenene en yakın oranda almış olması ve bunu aldığını belli edecek şekilde tepkide bulunmasını gerektirmektedir. döngüsel bir sistem özelliği taşımaktadır. sosyal yaşamın mahiyetini. Alıcının iletileni. bireyin kendisini ve çevresini değiştirmekte kullandığı önemli bir araç işlevi görür. Bu açıdan iletişim. İletişim. bir süre sonra ortak yaşama alanlarını yitirir ve sosyal guruba yabancılık hissetmeye başlar. başlangıç noktası olarak kabul edilebilir.çevresini etkilemek ve çevresinden etkilenmek özelliğine sahiptir. İnsanoğlu -doğası gereği. Etkileşimin istenen sonucu doğurabilmesi bu süreçte yer alan bireylerin karşılıklı güven. İletişim. bunları aktarma gücü ve becerisine sahip olunması gerektiği gibi. Aileler. Bu süreçte karşılıklı olarak iki birey arasında bir etkilenim gerçekleşir ki buna etkileşim adı verilebilir.istek ve ihtiyaçların daha kolay karşılanması mümkün olabilmektedir. süreci tamamlamaya yetmemektedir. Sonsuz istek ve ihtiyaçlarıyla. Sosyal etkileşimin gerçekleşmesi bu anlamda birden fazla kişinin varlığı ile bunların niyet. Bireyin. karşılıklı olarak birbirlerinden etkilenerek ortak yaşam alanları oluşturmaya başlar ve birbirlerini kabul etme ihtimalleri fazlalaşır. Dolayısıyla iletişim ve etkileşim bir arada gerçekleşir.İnsanın doğası gereği. yaşamını istediği şekilde sürdürmesinin güçleştirmektedir. Sosyal yabancılaşmanın temelinde. Aile içi iletişim sınırlandığında etkileşim de azalmakta. İletişim süreci sistem olarak ele alındığında bir kaynak ve kaynağın sahip olduğu mesaj. Etkileşim olmadan iletişimin gerçekleşmesi mümkün değilken. yönünü büyük oranda belirleyen ve sosyal yaşamın kalitesinin en önemli belirleyicisidir. Oysa birbiriyle etkileşime geçene bireyler. Uzaklaşma sürecinin aile bağlarını önemli oranda etkilediği bilinmektedir. Bu nedenle sağlıklı bir aile yaşamı için. Bu durum insanların bir arada yaşaması olgusunu doğurmuştur. 29 . birbirlerinden etkilenme düzeyi çok yüksek olan bireylerin oluşturulduğu bir sosyal topluluk olarak hayâtiyetini. toplumu oluşturan fertler arasındaki etkileşimin sınırlanmış olmasının yattığı söylenebilir. yaşamını tek başına sürdürmede önemli sınırlılıkları bulunmaktadır. duyarlılık ve anlayışına bağlıdır. Başkalarıyla etkileşime geçmeyen birey. iletişim sürecinin önemli bir sonucu ve parçası olarak gerçekleşir. Fikirlere kaynaklık etmenin yanında. bir paylaşma eylemi olarak çift yönlü bir süreçtir. İletişimin sistem yaklaşımı açısından ele alınması gereken bir süreç olduğu da unutulmamalıdır. Etkileşim. güçlü bir iletişim ağı ve buna dayalı etkili bir etkileşim süreci hedeflenmektedir. istek ve duyarlığına bağlıdır. Uygun kanallar kullanarak mesajını ortak hale getirmek ister. aile içi etkileşimin düzeyine bağlı olarak devam ettirir. süreç bireyin sosyal guruptan tamamen kopmasıyla sonuçlanır. sınırlı becerileri onun tek başına. Etkileşim karşılıklı bir etkilenme olarak kabul edilebilir. Bireyde karşılaştığı varlıklardan etkilenme duyarlılığı gelişmiştir. Ancak iletinin alıcıya ulaşması. gruplaşma ve sosyal bölünmelere neden olur. Bireyleri arasında etikelenmenin sınırlı olması gettolaşma. duygu ve düşüncelerin insan toplulukları arasında sözel veya bedensel hareketler kullanılarak değiş tokuş edilmesini sağlayan toplumsal etkileşim süreci olarak tanımlanması mümkündür. Bu durum uzun süre devam ettiğinde. İki veya daha fazla kişinin etkilenime girmesiyle meydana gelen davranış değişikliği etkileşim olarak tanımlanmaktadır. süreci oluşturan temel bileşenler ve bu bileşenlerin eşzamanlı çalışmasıyla gerçekleşir. algıları farklılaşmaktadır. başkalarına mesaj da gönderilir. kalitesini. buna bağlı olarak aile fertlerinin birbirlerine ilişkin duyguları. etkileşim. bunun alıcı tarafından iletilene en yakın şekilde anlaşılması ve buna uygun tepki verilmesi süreci olarak tanımlanabilir. bir mesajın uygun kanallar kullanılarak kaynaktan alıcıya iletilmesi. Bu açıdan iletişim. iletişim kurarak bu etkilenme ve etkileme sürecini istenen hedefe yöneltmesi mümkündür. Başkalarının desteğini alarak ve başkalarına destek olarak -karşılıklı bir şekilde. bunları aktarmak için uygun bir ortamın bulunması ve mesajın onu alacak bir alıcıya ulaşması gerekir. Bireyler iletişim süreci içinde karşılıklı etkilenir ve değişime uğrarlar. Sosyalleşme sürecinin en temel aracı olarak iletişimin.

ancak günün sonunda tek dirhem dahî bal satamamış. Aile içi ilişkilerin düzenlenmesinde iletişim. Bal satan güler yüzlü bir gencin hikâyesini anlatır Sadi. süreçte yer alan bireylerin bu faktörlerin farkına varmalarına ve bunları kontrol edebilme yetilerine bağlı olduğu söylenebilir. eşi “Suratı ekşi olanın balı da ekşi olur. İletişim sürecini başlatan unsur olarak. Aynı mesajı ileten farklı kişilerin iletişim sürecinden aldıkları farklı sonuçların nedeni büyük oranda burada yatmaktadır. Bu temel öğelerin birlikte uyum içinde çalışmasıyla gerçekleşen bir süreç olarak iletişimin anlaşılması ve etkili iletişim gerçekleşmesi. en uygun sembol ve kanalı seçilmesi. Bu bal satıcısı gencin güler yüzü sayesinde çok fazla müşterisi varmış. 30 . Bir gün asık suratlı. alıcı. Ayrıca kaynağın kişiliği.1: İletişim süreci ve öğeleri. kurum ya da topluluktur. kodlama-kod açma. İletişim süreci büyük oranda onun sahip olduğu bazı becerilere bağlı olarak şekillenir. iletişim sürecinin başlatıcısı. Hükmedici bir kişilik yapısına sahip. inandırıcılığına ve kaynağın mesajı hangi kodlar kullanarak ilettiğine bağlı olarak şekillenmektedir. kaynak öğesinin taşıması gereken özellikler bulunmaktadır. Şekil 2. insanlara karşı agresif tutumlar benimsemiş bir bireyin kuracağı iletişimin niteliğini büyük oranda bu özellikler belirleyecektir. tutumları da süreçte rol oynar. alıcının verilmek istenen mesajı verilmek istendiği şekliyle anlayabilmesine.” demiş. O gün hiç para kazanamayan adam eve asık suratla döndüğünde. Amacın gerçekleşmesi. Ancak çatışmaların aza indirgenmesinin yegâne yolu. onu oluşturan temel öğelerin eşzamanlı şekilde bir araya gelmesiyle oluşan döngüsel bir süreç olduğu söylenebilir. Genç adamın sattığı zehir bile olsa herkes onu alır içermiş. seçilen mesajın iletilmesi için elverişli zaman ve mekânın belirlenmesi. İLETİŞİM SÜRECİ VE ETKİLİ İLETİŞİM İletişimin. ileti. İletilecek mesaja ve alıcıya. Basit anlamıyla kaynak. Bu öğeler kaynak. Hakkında yeterli bilgi ve deneyimi olmadığı bir konuda kişinin başlatacağı iletişimin istenen sonucu vermesi beklenemez. paylaşacağı bir mesaja sahip ve süreci başlatacak iletiyi gönderen kişi. mesajın iletilmesinden sonra alınacak dönütlerin doğru değerlendirilmesi kaynağın iletişim yeterliğiyle doğrudan ilişkilidir. etkileme ve yansıma olarak sıralanabilir. Kaynak iletecek bir mesajı olan kişidir. iletişim isteği ve niyeti olan. Kaynağın sahip olduğu deneyim ve birikimler de iletişim sürecini önemli oranda etkilemektedir. Sadi’nin Bostan isimli eserinde yer alan aşağıdaki hikâyecikte bu durum çok iyi açıklanmaktadır. kaba saba bir adam bu gencin satışının fazlalığını görmüş ve kazancını kıskanmış.Aile yaşamında uyum ve çatışmaların bir arada yaşanması olasıdır. Ertesi gün kendisi de asık ve ekşi suratıyla bağıra çağıra bal satmaya çalışmış. aile üyeleri arasında açık iletişim kurmak ve etkilenim sürecini başlatmaktır. Kaynağın dil yeterliliği yani iletmek istediği mesajı en iyi şekilde aktarabileceği sembol ve araçları seçebilmesi iletişim sürecinde önemli rol oynar. uyumun sağlanması ve çatışmanın çözüme ulaştırılabilmesi için yegâne çözüm yoludur.

Anne: Cevap ver. Kaynak mesajını kodladıktan sonra bunun fiziksel olarak iletilmesine ihtiyaç duyulur. ne yaptı! Çocuk: Şey… Anne: Tamam. uzaktan yapılan bir iletişimde telefon benzeri araçlar da kanal olarak kullanılmaktadır. kaynağın zihninde oluşan anlam veya objenin söz. Ancak iletiye yüklenen anlam “kod”un dilde. Alıcı. Aslında tek başlarına kaldıklarında bir anlam ifade etmeyen birtakım sesler. “İleti” olarak tanımlanacak alıcının mesajı almasından sonra anlamın ortak kılınması ile “-şim” eki alarak iletişim olarak tanımlanır. kaynak ile alıcı arasında oluşan yanlış anlamaların kaynağını oluşturmaktadır. Cahil insan kendi kendinin bile düşmanıdır. Bunlar beş duyu organımızdan biri veya birkaçına mesajın ulaşmasını sağlayan araçlardır. el gibi vücut hareketleri yoluyla kodlanmış şeklidir. Kanal. alıcının kullandığı dil. Çoğumuzun duyduğu aşağıdaki diyalog. kültürde ne anlama geldiğine ve içinde bulunulan bağlama göre de şekillenmektedir. Cahil ile sakın latife etme. gençlerin ise büyüklerin kendilerini anlamadığı yönünde yakınmaları bilinmektedir. Yaşlı insanların. kültürü gibi birçok öğeden söz edilebilir. Burada.” Bu üç özlü sözden yola çıkarak. Burada kodlamanın nasıl gerçekleştiği. ebeveylerle çocuklar arasında iletişimi koparan ilginç örneklerdendir. ne bu elbisenin hali. alıcının niteliklerinin de kaynağın sahip olduğu özellikler kadar özelliğe sahip olması beklenir. Kelimelerle kodlanmış mesajın iletilmesi için yüz yüze iletişimde ses ve sesin iletimini sağlayan hava bir kanal olarak görülürken. kaynağın kendini kontrol imkânı oluşur. iletişim sürecinde kaynağın niteliğiyle ilgili neler söylenebilir? İletişim sürecinde kaynağın sahip olduğu ve paylaşmak istediği duygu düşünce veya bilgi gibi uyaranların kaynak tarafından kodlanmış haline “mesaj” ya da “ileti” adı verilir. kelimelere yüklediği anlam. Anne-babaların özellikle çocuklarıyla kurdukları iletişim süreçlerinde bu tür durumlara sıklıklar rastlanır. yazı. dili zehirli olduğundan gönlünü yaralar. başkasına dost olması nasıl beklenir (Sokrates). Alıcının mesajı alması iletişim sürecinin ilk aşamasının gerçekleştiğini gösterir. İletişim süreci bu geri bildirimle tamamlanarak ya yeni bir süreç için başlangıç olur ya da sonlanır. Nasihat verme şeklinde gerçekleşen ancak çocukların bunlardan ne anladığı tam olarak kestirilemeyen konuşmalar bazen bir iç konuşmaya dönüşmekte ve alıcı mesajlara kendini kapatabilmektedir. “kod”un kaynak ve alıcı tarafından nasıl anlaşıldığı büyük önem taşımaktadır. gençlerin kendilerini dinlemediği. çizimler alıcı tarafından kod açma sonucu anlam kazanır.Ali). Bu durumun nedenleri ve soruna ilişkin çözüm önerileriniz neler olabilir? Mesaj alıcı tarafından alındıktan sonra anlamın ortak kılındığının belirlenmesi. Bu nedenle iletişim sürecinde ne söylediğimiz kadar bunu neyle ve nasıl söylediğimiz de büyük önem taşımaktadır. yaşı. (Hz. yüz. peki… Anne: Bak hala konuşuyor! 31 . İletinin kodlanışı büyük oranda dille ilgilidir. çünkü cahil ne gelirse söyler diline (Anonim). Alıcının özellikleri dikkate alınmadan gerçekleştirilecek bir ileti gönderme sürecinin başarı şansı oldukça azalacaktır. kodlanmış mesajın alıcıya ulaşmasını sağlayan araç olarak tanımlanabilir. resim. yanlış anlaşılmaların giderilmesi ve iletişim sürecinin sürdürülmesi alıcı tarafından verilecek geri bildirime göre şekillenir. sus cevap verme! Çocuk: Tamam. deneyimi. işaretler. Anlamın ortak kılınması için. Yansımaya izin verilmeyen ileti gönderme süreçlerinde hedeflenen iletişim ortamının çok uzağına düşülebilir. Burada kullanılan kod açma işlemi. İleti. Geri bildirimle.“Cahil ile sohbet etmek güçtür bilene. iletişim sürecinde kaynağın gönderdiği iletiye hedef olan kişi veya kişilerdir.

kültür. etkileşim için fizikî mekân varlığı yeterli değildir. 3. Dinleme. ders dinleme. Bunu sağlamak için aile bireylerinde bulunması gereken bazı becerilerden söz edilebilir. Bunun yanında etkileşim ortamını güçlendirmek için güven ortamı oluşturmak. Gelen mesajı yakalamak tek başına yeterli değildir. 6. Bu yetinin dil öğrenimi için temel teşkil ettiği söylenebilir. şiir dinleme. İletilerden alıcının yeni yaşantılar kazanması ise. İçeriği tartışın. Etkili aile içi iletişim için ailelerin hem iletişimi oluşturan öğeleri ve özelliklerini hem de sürecin etkin bir şekilde çalıştırılması için yapılması gerekenleri çok iyi bilmesi beklenmektedir. Bunlar için öykü dinleme. Söyleyen. okuma ve yazma. Aile hayatının devamı bu etkileşimin niteliğine bağlıdır. Rahatsızlıklara katlanın. gelen mesaja anlam yükleme ve anlamlandırmadır. dinleme becerisindeki birikimle yakından ilgilidir. Dinleme çalışması yapın. 32 . Etkin Dinleme Becerisi İletişim sürecinde etkililiği belirleyen temel becerilerden biri. 4. 10. etkili bir dinleme için aşağıdaki stratejiler önerirler: 1. Doğuştan sahip olunan duyma yetisidir. iletişimi başlatma ve sürdürme gibi temel becerilerden söz edilebilir. 8. 11. Öncelikle temel iletişim becerileri konusunda ailelerin yetkin olmaları ve aile yaşamında bazı temel özelliklerin hayata geçmesini sağlamaları gerekir. Aynı fizikî mekânı paylaşarak oluşturulmuş bir topluluk olmakla birlikte. İlk dil etkinliği dinlemeyle başlar. Campell ve diğerleri (1996) yaşam boyu devam edecek bir dinleme alışkanlığı geliştirilmesi gerektiğinden söz ederken. ortam. Olayı vurgulayın. sesli okuma. sosyal yaşamda etkileşimin en yoğun yaşandığı ve etkileşime en çok ihtiyaç duyulan topluluktur. geçmiş deneyimler gibi birçok unsur gelen mesajın anlamını farklılaştırmaktadır. İletişim sürecinde öğrenmenin gerçekleşebilemsi için “kaynak” tarafından iletilenlerin. bireyin işitme ve görme organları aracılığıyla aldığı konuşma gibi duyumları anlamak amacıyla dikkat harcaması olarak tanımlanabilir.önemli gelişmeler olmaktadır. konuşma. radyo dinleme. müzik dinleme etkinlikleri önerilebilir. 2. alıcının ne hissettiği ve ne anladığı anlaşılmadan gönderilen mesajların bir etkisi olmayacaktır.Aile içinde benzer diyaloglar sıklıkla yaşanmaktadır. oyun ve sinema filmi izleme. Bu nedenle dinleme. Dinleme. Aile içi paylaşım ve etkilenimin en üst düzeyde olması ve etkileşimin çok güçlü olması gerekir. sağlıklı iletişim kurmada en temel yoldur. Fikirleri dinleyin. soru sorma. dinleme ise bir amaç doğrultusunda yapılır. söylenen. hatta iletişimden bahsetmek mümkün değildir. İlgi alanlarını belirleyin. Burada dinleme. Dinleme eğitiminin sonunda diğer dil etkinliklerinde -konuşma. Karşılıklı bir etkilenim yaşanması gereken süreçte. AİLEDE GÜÇLÜ ETKİLEŞİM İÇİN BECERİLER Aile. 9. Zihinleri açık tutun. Genel anlamda “dinleme”. Zihinleri antrenmanlı tutun. Heyecanı artırın. sunmayın. Esnek olun. işitmeden çok farklıdır. Bu tür durumlarda etkili bir iletişimden söz etmek. 7. öğrenilebilir ve öğretilebilir bir dil becerisidir. İşitme isteğimiz dışı gerçekleşir. Çünkü yakalanan mesajın ne anlama geldiğini belirleyen çeşitli faktörler bulunmaktadır. 5. empatik davranış geliştirmek gibi bazı temel özellikler de söz konusudur. “alıcı” tarafından paylaşılması gerekir.

dinlenenin yanlış anlaşılmasına neden olmakta ya da anlamın oluşmasına engel olmaktadır. tuzak kurucu dinleme. Anne ile çocuk arasında oluşan yabancılaşma temelde birbirlerini anlamaktan vazgeçmeleridir. Etkin dinleme. anne sadece kendisinden izin istediğini varsaymış. savunucu dinleme. Anneyle etkileşime geçmek isteyen çocuk. Bu tür yanlış dinleme davranışları. etkin dinleme olmadan da dinlemenin yapılabildiği veya edilgen dinlemenin de gerekli olduğu durmların olduğu söylenebilir. yalnızlaşma ve yabancılaşma sürecine girmeye başlamıştır. Bu durum iletişiminde önemli bir engel olarak görülmektedir. duymak istediğini anlıyor. kaynak ile alıcıyı içine alan bir yöntem olarak tanımlanmaktadır. Bu hatalar. Çocuk: Anne… Anne: (sırtı. annesiyle olan ilişkisini şöyle açıklıyor: “Öyle bir noktaya geldi ki. Birbirini tanıyan ve anlayan bireylerin oluşturduğu ailelerde sorunlarla çok daha kolay baş edilebilir ve mutlu aileye ulaşılabilir. iletişimde anlamaya ve iletişimi sürdürmeye odaklı bir beceri olduğu söylenebilir. başka uyaranlara dikkatin kayması. ezber cevaplar. Bunun. dönük önündeki işle uğraşırken) Söyle. dinleme hatalarından arındırılmış ve aşağıda sayılacak davranışları içeren. Örneğin okul… Sınavlarımın iyi geçmediğini söylediğimde. edilgen dinlemeden farklı olarak. ‘Niye?’ diye sorar ve bana çok kızardı. Etkin dinleme becerisi kullanıldığında. Sonunda gerçek duygularını göstermeden konuşan iki insana dönüştük. Evinden kaçan on üç yaşındaki bir kız. saplanmış dinleme. sadece gelen mesajın iyi anlaşılması için değil.”(Gordon. ilgi toplamak için çabalarken. saatlerce bilgisayarın başından kalkmıyor” yakınmaların temelinde bu tür anne baba davranışlarının yattığı söylenebilir. yüzeysel dinleme şeklinde sıralanabilir. Çocuk: Karnım ağrıyor. aslında söylemek istedikleri de anlaşılabilir.” diye düşünen çocuk. iletişim sürecinde sahip olunması gereken temel beceriler arasında sayılmaktadır. görünüşte dinleme. muhatabın söyledikleriyle birlikte. 2002). birbirini dinlemeyen veya dinleme becerisi gelişmemiş aile fertlerinden kaynaklandığı söylenebilir. Edilgen dinlemede kaynak mesajı iletir. Dinlemede yapılan hatalar benzer sonuçların doğmasına neden olmaktadır. İletişim ve etkileşimin derinleşmesi. artık en küçük şeyleri bile birbirimize söyleyemiyoruz. bir süre sonra otoriteye farklı bir boyun eğme davranışı göstererek kendini gizlemeye ve anne beklentileri yönünde yüzeysel tepkiler vermeye başlamıştır. Yalan söylemekten hoşlanmıyorum. izin vererek sorunu çözdüğünü sanmıştır. Bazı durumlarda bunun gerekli olduğu. Aile içi yüzeysel iletişim ve etkileşim yaşantılarının. telefon ve bilgisayar gibi araçlara bağımlılıkla sonuçlanabilir. Zamanla bu yalanların beni rahatsız etmediğini de anladım. dinleme becerisindeki kusurlardan kaynaklandığı söylenebilir.Aile içi iletişimde çocuklarla ebeveynler arasında yaşanan birçok iletişim kazasının. Bu durum. ama söylüyordum. “Söylediğimi değil. “Çocuğu televizyonun başından alamıyorum. Aileye çocuklar katıldığında ise yetişkinler arasında kurulan bu iletişim ve etkileşim ağına onların dâhil edilmesi ikinci aşamada gerçekleştirilmesi gereken bir durumdur. Etkin dinleme. aile yaşamını yüzeysel ve derin olmayan ilişkilere/etkileşimlere götürmektedir. Aşağıdaki diyalogda yaşananlar yüzeysel etkileşim ve iletişimin doğurduğu durumlardır. Etkin dinleme. etkileşim ihtiyacı karşılanmadığı için. Ancak derin 33 . Bu tür davranışlar sonuçta televizyon. seçerek dinleme. Eşlerin birbirlerini tanımaları. Ben de yalan söylemeye başladım. Oysa çocuk. televizyonu açabilir miyim? Anne: Evet. Aile yaşamında derin etkileşim ve iletişim yaşantılarına ihtiyaç vardır. alıcı ve kaynağın birbirlerini etkin dinlemelerine bağlıdır. birbirlerinin paylaşma ihtiyaçlarını karşılayabilmeleri öncelikle bununla mümkündür. iletişimin sağlıklı bir şekilde devamı için de gereklidir. alıcı bunu kabul eder ve dinlediğini gösteren davranış ile süreci devam ettirir.

Bu durum ortamda rahatsızlık oluşturacaktır. Dinlemede yapılan en önemli hatalardan biri de çok iyi tanıdığımızı düşündüğümüz kişilerin -özellikle eş. çocuğun kendini kapatmasına neden olmuştur. edilgen dinlemeye geçmek anlamına gelmemelidir. baba… Burada çocuğun aslında söylemek istediği ile anlaşılan arasındaki farkın giderilmesi hedeflenmektedir. Ayrıca dinleme sürecinde öze dönük sorular sorulması da tavsiye edilebilir.sözün nereye varacağını tahmin edeceğimiz yanılgısıdır. İşin ne zaman bitecek?” diye sorduğunda.etkileşim gerektiren ortamlarda bu dinleme davranışı yetersiz kalmaktadır. düşünen ve düşündürendir. Bu işaret ve simgeler. “Baba!. Etkin bir konuşma becerisine sahip birey. sonuç farklılaşabilirdi. Çocuk: Peki. bu orantıyı en iyi şekilde açıklamaktadır. hayvanların çıkardığı seslere konuşma demek doğru olmaz. peşin kabulle çocuğun oyun için bilgisayarı istediğini varsaymış. Bu durumda konuşanın sözünü tamamlamasına fırsat vermeden ön yargıyla yaklaşılmakta ve iletişim kazalarına neden olunabilmektedir. gerekli dönütün verilmesiyle süreç devam ettirilir. iki kulak”. seninle dışarı çıkalım diyecektim. Bu durumda baba. Dinlemede yapılan genel hataları ve bunların sonuçlarını açıklayın. Bu. Söz tamamlandığında. Yanlış anlaşılmadan kaynaklanan arızî durumlar kolaylıkla çözümlenebilir. muhatabın sözünü bitirmesini engelleyebilir. onu anlamak yerine peşin hüküm vermiş. Bu tür durumlarda etkin dinlemeye ihtiyaç duyulmaktadır. İnsanoğlunun birikimlerini başkalarıyla paylaşmada kullandığı en eski yollardan biridir. Bu. bir söyle” atasözü ile “Bir ağız. bireyde oluşan anlamı başkalarına aktarmak için kullanılan bir işaret ve simgeler sistemidir. İletişim en önemli ilkelerinden biri göz temasıdır. canım sıkıldı. Çünkü söylenen ile anlaşılan arasında farkın büyük olması durumunda. Diyalogun farklı gelişmesi durumunda. aynı zamanda muhatabınızın ona değer verdiğinizi ve onu önemsediğinizi düşünmesini sağlayacaktır. Sözün bitmesini beklemek ve sabırlı olmak gerekir. Etkin dinleme için konuşma ve dinleme periyodunu ayarlamak gerekir. Bu sorular dinleme sürecinde konunun detaylarının açılmasına zemin hazırlayacaktır. çocuklar ve yakın çalışma arkadaşları gibi. Ayrıca dinlerken not almanın da bazı durumlar için yansıtmaya imkân vermesi açısından önemli faydaları olmaktadır. vazgeçtim. ileride bazı arızî durumların ortaya çıkma ihtimali bulunmaktadır. Konuşma sadece seslerden oluşan bir dizilim değildir. Dinlerken verilen ânî tepkiler. Çocuk: Baba işin ne zaman bitecek? Baba: Bilgisayarda oyun mu oynamak istiyorsun? Çocuk: Hayır baba. Özellikle anne-baba-çocuk ilişkilerinde bu tür dinleme davranışına çok gereksinim duyulur. Konuşma. Konuşma bireyler arasındaki en önemli etkileşim aracıdır. baba ön kabulle çocuğun bilgisayarda oyun oynamak istediğini düşünerek. Bunun yanında uzun süreli tepkisizliğin doğuracağı sorunların giderilmesi için ‘evet’. ‘anlıyorum’ gibi kısa süreli ve iletişimi sürdürmeye dönük tepkiler verilmelidir. Başka bir ifadeyle etkin dinleme. “Tamam baba. Dinleme davranışını etkili hale getiren bir diğer araç da sorulardır. oyun oynuyorsun” diye cevap verdiğinde çocuğun tepkisi. Baba: Aşağıda bisikletini hazırla on dakika sonra ben de sana katılırım. Konuşma Becerisi Konuşma.” şeklinde olacaktır. araya girerek muhatabın kendini ifade etmesinin engellenmesi olarak anlaşılmamalıdır. “Hep bilgisayar başındasın. Bilgisayar başında projeyi tamamlamaya çalışan babasına çocuk. kişinin duygu ve düşüncelerini sözle bildirmesidir. Bu nedenle etkin dinlemede beklenen davranışlardan bir diğeri ön yargısız dinlemedir. burada kısaca dinleme sırasında dinlemeyi aktif hale getirecek sorular sorulabileceğini vurgulamak yeterli olacaktır. başkalarının ilgileneceği ön kabulüyle düşündüklerini dil ve ses kalıpları halinde aktarmasıdır. Konuşanın.. Bu anlamda. 34 . Dinleyenin konuşan ile kuracağı göz teması asıl söylenmek istenin daha iyi anlaşılmasına imkân verecektir. soru soran. Soru sorma becerisi başka bir başlıkta detaylı ele alınacağından. “İki dinle. anlamın oluşması için kullanılacak araçlardır.

Burada bireyin etkili konuşma modelleri belirlemesi ve onları takip etmesi önemlidir. Öğrenmeyle gelişebilecek konuşmanın fiziksel. bu üç açıdan sorgulanabilir. Hakkında yeterli bilgiye sahip olunmayan bir konuda konuşmak güçtür. Çevredeki kişilerin konuşmaları taklit edilerek gerçekleşen bu ilk konuşma. Bunun yerine “Zamanı daha iyi değerlendirmen için bazı yollar var. konuşmanın etkililiğini artıracaktır. Dağınık konuşmak. Konuşmanın yalın hali ilk çocukluk yıllarında hayata geçmektedir. Sesi ayarlayamamak. istersen konuşalım. Etkili konuşma için gerekli bazı koşullardan söz edilebilir. Yerel ağızla konuşmak. Bu durumda uzun süreli bir konuşma mümkün olamayacaktır. Konuşmayı başlatmak için karşınızdakinin sizi dinlemek isteyeceği bir başlangıç önerilebilir. Gergin veya asık bir surat konuşma için pek uygun değildir. bunu konuşalım. bu konuda öğrenme potansiyelinin göstergesidir. Konuşmanın etkililiği.Konuşma yaşantılarımızı başkalarıyla paylaşma. Örneğin çocuğa “Zamanın boşa harcıyorsun. ayrı ayrı ele alınmalıdır. dolayısıyla bir düşünce alışverişidir. konuşmanın etkililiğini artıracaktır. iletişimin niteliğini büyük oranda belirlemektedir. psikolojik ve toplumsal olmak üzere dört niteliği bulunmaktadır. 35 . aşağıdaki eksiklik ve yetersizliklerle okula gelebilmektedirler: • • • • • • • • Çekingenlik. Konuşmayı sürdürme aşamasında bunların önemli rol oynayacağı unutulmamalıdır. Coşku ve neşe. Konuşmada hedeflenen bir diğer nokta iknâ etmektir. İletişim sürecinde kaynağın kullandığı en önemli araç olan konuşma becerisinin etkililiği. İlk çocukluk döneminde çocuklar Türkçeyi konuşuyor olmalarına rağmen. Konuşmada fiziksel görünümün önemli bir rol oynadığı unutulmamalıdır. Bunun yerine gülümseyen ve konunun mahiyetine göre ciddiyet düzeyi ayarlanmış bir görünüm. konuşmanın anlaşılırlığı ve etkinliğini artıracaktır. çocuğun sizi dinlemeye istekli olmasını bekleyemezsiniz. çocukların fikirlerini rahatça açıklayabilmeleri için yararlı olacaktır. Konuşurken el kol hareketleri yapmak… Etkili konuşma sadece kullanılan sözcüklerden değil. ses tonu ve el işaretlerinden de oluşur. Konuya yapıcı yaklaşan konuşmacının etkisi daha fazla olacaktır. Yine oluşturulacak sıcak bir atmosfer. Etkili iletişim için konuşmada üç kritik evreden söz edilebilir. Konuşmanın çeşitli faktörlerden etkilendiği göz önünde bulundurularak konu. Kısa ve yetersiz konuşmak. Çökmüş bir vücut görüntüsü. Bunun yanında konuşmanın doğrudan muhatabı hedef almaması iknâ edici konuşma için önem taşımaktadır. dinleyici ve ortam ayarı. coşkudan uzak bir ses tonuyla yapılan konuşmanın sürdürülebilirliği şüphelidir. Sözcük dağarcığının fakirliği. Bunların her birindeki gelişmeler konuşma becerisinin niteliğini belirler. En azından muhatabın bundan pek keyif almayacağı söylenebilir.” dediğinizde. senin için önemli bir sorun. sana bazı önerilerim olabilir. Benzer şekilde her konuşma için iyi bir başlangıç planlamak gerekir. Konuyu başka bilgilerle desteklemek. Birincisi konuşmayı başlatmak. Bunların başında konuya hâkimiyet gelmektedir. Konuyu destekleyecek başka bilgi alanlarına hâkim olup bunları birlikte kullanmak. fizyolojik. Konuyu tek başına bilmek de yeterli olmayabilir. Kişiler doğrudan kendilerini hedefleyen konuşmalara karşı savunmaya geçer ve söyleneni dinlemek yerine savunmalarını hazırlarlar. Gereksiz şeyler söylemek.” demeniz onda sizi dinleme isteği uyandıracaktır. Karşınızdaki muhatabı iknâ etmek için. kaynak olarak saygınlık ve güvenirlilik özelliklerine dikkat etmek gerekir. Konuşmada düşüncelerin olumlu cümlelerle ifade edilmesi yapıcı yaklaşımı ortaya koyar. konuşmanın etkililiğini artıran diğer unsurlardır. ikincisi konuşmayı sürdürmek. üçüncü iknâ etmektir.

Bu tür bir durum ortaya çıktığında.Örneğin çocuğa “Bunları nasıl düzeltmeyi düşünüyorsun? Çabalaman gerekiyor. Dolaylı bilgi sorularında amaç muhatabın bilginin doğruluğunu test etmesidir. nerede. Şimdi mi tamamlayalım. bireyi düşünmeye sevk eden güçlü uyarı etkisine sahip önemli bir araçtır.” Doğrudan bilgi sorularında ise amaç muhatabın bilgiyi kabul ettikten sonra. okulda yaşanan sorunun detaylarını öğrenmek isteyen ebeveyn. Anne babalar. Örnek: “Bu gün servis geç mi gelecek? Normalde servise saat sekizde biniyordun. Bunun için gönderdikleri ileti türleri. ne zaman. niçin. genellikle çocuklarının ne yapmaları gerektiğini söyleme yolunu seçmektedirler. Özellikle etkileşimin derinleştirilmesi hedeflenen durumlarda kullanılmaları önerilir. emir verme. uyarma. Örnek:“Ödevi bu gün teslim etmemiz gerekiyor. muhatabın kendisini açması istenen bir durumda yargılayıcı soru sormak da işe yaramayabilir. Muhatabın etkin dinlemesine yardım ederler. onların çözüm üretmeleri için fırsat yakalamalarını sağlayacaktır. çocuğun konu hakkında daha detaylı bilgi vermesi için onu konuşmaya teşvik edebilir. geriye çalışmak için ne kadar zamanın kalacağını düşünüyorsun?” Sessizliği Kırmaya Dönük Sorular İletişim sürecinde ortaya çıkan sessizliğin önemli sıkıntılara neden olduğu ve ortamda bulunan herkesin bundan olumsuz etkilendiği bilinir. Açık Uçlu Sorular Bu tür sorular muhatabın konuşmasını sağlamak. Soru Sorma Becerisi Soru. İletişim sürecinde muhatapların birbirlerinin düşüncelerini almak ve konuyu yönlendirmek amacıyla sıklıkla bu araca başvurdukları söylenebilir. Konuşmayı başlatmak için kullanılan “evet-hayır” ile cevaplanacak bir soru işe yaramayacağı gibi. çocuklarını iknâ etmek için. yönlendirme. öğüt vermedir. yemekten sonra mı yapalım?” Yönlendirici Sorular İnsanların karşılaştıkları farklı durumların sonuçları hakkında düşünmelerini sağlamaya dönük sorulardır. “Ne.” dediğinizde çocuk savunmaya geçerek yapması gerekenlerle ilgili söyleyeceklerinizi dinlemek yerine aslında ne kadar çabaladığını size ispatlamaya yönelecektir. Çocuk kendini sürecin dışında hisseder ve etkileşime geçmekten kaçınır. ondan bilgi almak amacıyla kullanılır. kim” gibi soru kiplerini içeren ve 5N 1K olarak kodlanan sorular bunlara örnek verilebilir. Özellikle muhatabın bilgi alması istendiğinde bu tür sorulardan yararlanılabilir. Bu nedenle etkili iletişim için soru türlerinin ve kullanım yerlerinin bilinmesi önemlidir. nasıl. Özellikle muhatabın konuşması isteniyorsa. anne babanın çözümünü dayatır. oluşan sessizliği kırmak için “Sen öğretmenin yerinde olsan nasıl davranırdın?” sorusuyla. Bunun yerine bir öğrencinin başarısı için neler yapması gerektiği ve ne kadar çabalaması gerektiğine yönelik bir diyalog çocuğu daha fazla iknâ edecektir. kuralı hatırlatma. İletişimde kullanılacak soru türleri şöyle sıralanabilir: Kapalı Uçlu Sorular Bu tür sorular genel olarak onay almak amacıyla kullanılırlar. bu bilgiye dayalı karar vermesini sağlamaktır. Bilgilendirme Soruları Bilgi alma veya bilgi verme amacıyla sorulan sorulardır. Bu tür sorular iletişimin tekrar başlamasını sağlayacaktır. Konuşmanın başlatılmasında ve sürdürülmesinde etkilidir. etkili iletişim becerisine sahip kişiler sessizliği kırmaya yarayan sorular sorarlar. Bu tür ifadeler çocuğun kendi çözümünü bulmasından çok. Gönderilen iletiler uzadığında veya dinleyen kişinin kabul edip etmediği merak edildiğinde kullanılabilirler. gözdağı verme. hangi tür sorunun kullanılması gerektiği de önem arz etmektedir. 36 . onun doğru yerde kullanılmasına bağlı olduğu gibi. Dolaylı veya doğrudan bilgi verme şeklinde ortay çıkarlar. duygularını düşüncelerini ifade etmesi bekleniyorsa bu tür sorulardan uzak durulmalıdır. Sorunun gücü. Örneğin. Bunun yerine neler hissedildiğinin ifade edilmesi. Cevapları evet veya hayır gibi bir kelime veya cevabı kesin bir cümleciktir. Örnek: “Uzun süre televizyon izlediğinde.

İlişkilerde tutarlı olmak. ortak bir amaç için bir arada bulunmayı gerektirir. kişinin kendini daha iyi hissetmesini sağlamaya yönelik davranışlar sergilemedir. Bunun için bilişsel bazı özelliklere sahip olmak gerekir. Ortak hedefi benimsememiş ve bunun önemini kabul etmeyen kişilerin ortak grup kurmaları neredeyse 37 . Bu sayede iletişim kolaylaşır. beklenti düzeyi yüksek ebeveynlerin bunu yapabilmesi zordur. Empatinin ikinci aşaması kabul etmedir. onların yaş ve gelişim seviyelerine uygun beklentiler oluşturmak. karşılıklı suçlama. Güven karşılıklı gelişen bir duygu olup tek yönlü güven duygusu arızî bir durumdur. Bu nedenle muhatabın yaşadığını yargılamadan olduğu gibi kabul etmek gerekir. Önce eşler arasında kurulması gereken bu bağ. Güvenmediğiniz birinden size güvenmesini beklemeniz doğru olmaz. Güveni destekleyen en önemli faktörlerden bir diğeri tutarlılıktır. Birey. Empati. aile yaşamının niteliğini de belirlemektedir. kendi duygu ve düşüncelerinden soyutlanarak muhatapla aynı özellikleri yaşıyormuş gibi özdeşleşir. güven duygusuna zarar veren en önemli etkendir. sempatiden ve duygu bulaşmasından farklıdır. Yaşanan duygunun abartı.AİLEDE GÜÇLÜ ETKİLEŞİM ORTAMI OLUŞTURMA Güçlü etkileşim için aile bireyleri arasında kurulmuş olması gereken bağlar söz konusudur. gereksiz olduğunu düşünen bir kişinin o duyguyu yaşayanla empati kurması zordur. Empati bir anlamda özdeşleşme sürecidir. Kendi içinde güven bunalımı yaşayan birinin başkalarına karşı güven geliştirmesi zordur. Topluluk olmak. ne hissettiği. Bu nedenle ebeveynlerin çocuklarına güven duyduklarını onlara yaşatmaları gerekir. muhatabın ne düşündüğü. Bu nedenle önce eşler birbirlerine karşı olabildiğince açık olmalıdır. Yüzeysel etkileşimle. başka bir ifade ile o an içinde bulunduğu durumu kendisi yaşıyormuşçasına farkında olma sürecidir. Yaşamlarında birbirlerinde gizleyecekleri hiçbir şeyin olmayacağına ilişkin bir kanaatin oluşması güven duygusunu besleyecektir. güven bağının oluşmasını destekleyen bir durumdur. Şüpheyle yaklaşım. Gizli kapaklı şeyler yapıldığı duygusu oluştuğunda. Bilinç dışı oluşan duygu bulaşması ise başka birinin duygusal durumunun taklit edilmesi yoluyla bu duyguların kendisinde de ortaya çıkmasına yol açmaktır. Empati iki aşamada gerçekleşir. aileden beklenen olumlu duygusal gelişimi sağlama görevinin yerine getirilmesi güçtür. Bu duyguların yaşanmaması halinde kurulacak etkileşim yüzeysel olacaktır. Beklenti düzeyini düşürmek. empati ve biz bilincinin oluşması gereklidir. güven olarak tanımlanan bağ zarar görmeye başlar. Sempati bir başkasının içinde bulunduğu ya da başından geçen bir durum için üzülerek. Kişinin karşısındaki insanı anladığını ve onu önemsediğini göstermesini sağlar. Güven duygusunun kaybolması. Güçlü etkileşim ortamı için güven. başarabilecekleri görevler verip bunu kendi başlarına yapmaya izin vermek önerilebilecek bazı tedbirlerdir. daha sonra çocukların katılımıyla daha da güçlenerek aile etkileşimin derinleşmesine hizmet eder. Bu nedenle ebeveynler çocuklarıyla kurdukları ilişkilerinde tutarlı olmaya özen göstermelidir. Bu nedenle şüphe davranışını tetikleyecek ortam ve tutumlardan uzak durulması gerekir. Empati Empati. ortaya çıkan bu tür etkileşim ortamından kaynaklandığı söylenebilir. şüphe ve korku duygularının oluşmasına zemin hazırlar. Ailede Güven Ortamı İki veya daha fazla kişi arasında kurulan inanmaya dayalı bağ olarak tanımlanan güven duygusu etkileşimin niteliğini belirleyen önemli faktörlerden biridir. Birinci düzey karşınızdakinin yaşadığı veya hissettiklerini anlamaktır. Güven duygusunun oluşması için temel koşullardan biri şeffaflıktır. Güven duygusunun önemli kaynaklarından biri de öz güvendir. Aile içi sorunların ve çatışmaların. Gizlilik ve gizem ise tersi bazı duyguların yeşermesine neden olabilir. Ailede Biz Bilinci Modern zamanlarda en önemli toplumsal sorunların başında bireyselleşme ve ben merkezli birey sayısındaki artış gelmektedir. Hayatında hiç sınava girmemiş veya sınavın sonuçları hakkında fikri olmayan bir kişinin sınav stresi yaşayan öğrenciyi anlaması mümkün değildir. sevgi ve saygı duygularının yok olmasına neden olur. Aileyi oluşturan bireylerin birbirlerine ilişkin geliştirdikleri bu duygusal bağ. Aşırı mükemmeliyetçi. Empati kurmak sosyal ilişkilerde birçok kolaylık sağlamaktadır.

bu tür ortamlarda mutlu olmaktadır. Bu. internet gibi kişiyi edilgen olmaya iten araçlar bir süre bağımlılık düzeyinde bireyleri etkileyebilmektedir. nesneler. birbirleri için fedakârlık yapma. İnsanoğlunun yaşamak istediği en başat duygulardan biri de önemsenmek ve değerli kabul edilmektir. Belirli bir kullanım süresiyle sınırlı tutulduklarında bireysel gelişime katkı sağlama potansiyeli yüksek bu araçlar. Çocuklar için de durum farklı değildir. karşılıklı olarak birbirlerini tanımak için ayıracakları zamanların önemli bir kısmını bu tür araçların pasif alıcıları olarak harcayabilmektedir. büyük oranda bu duygunun gelişmesine ve ailedeki bütün fertlerce benimsenmesine bağlıdır. varlıklar. İletişim sorunun çözümü için çaba harcamak yerine sorunu unutmak amacıyla bu tür 38 . Aile kurumunun sağlığı ve devamı. Ailedeki bireyler birbirlerine “sen. Evden kaçışın nedenlerini bu duygunun az yaşanmasında aramak gerekir. Aile ortamının bu duyguyu ne ölçüde desteklediği bu açıdan büyük önem taşımaktadır. Yüzeysel ilişki ağları. bireylerin karşılıklı etkileşim içine girmelerini zorunlu kılacak zamanları iyice azaltmaktadır.imkânsızdır. Çok önemli hale gelenler en değerli olanlar. Aile içinde birey olmanın öz güvenini kazandıracak bir ortama ihtiyaç olduğu gibi. Kitle iletişim araçları yoğun bir uyarıcı bombardımanına tutmakta. hızla vazgeçme ve sorumluluk bilincinin körelmesi. Aile. Televizyon. Bu tür araçlar bazı durumlarda yaşanan iletişimsel sorunlardan. paylaşma ve bireysel gelişime önemli katkılar sağlayabilmektedir. yine nüfusu hızla azalma eğilimine giren ülkelerde ailedeki çocuk sayısının azalması bu nedene bağlanmaktadır. Değer Yüklü Ortam Yaşamda durumlar. sana ait” gibi bir dil kullanması aile kurumunun çatırdamasına neden olacaktır. bilgisayar oyunları. TEKNOLOJİK GELİŞMELER VE AİLE İÇİ ETKİLEŞİM Gelişen teknoloji yaşam biçimlerimizi büyük oranda değiştirmiştir. Ailede “ben olma” ile “biz olma” arasındaki dengenin korunması gerekmektedir. hedef birlikteliği ve sorumluluk paylaşımı gibi özellikleri kazandıracak yaşantılara da ihtiyaç vardır. Aile bireyleri bir arada geçirdikleri zamanlarda aynı mekânları paylaşmalarına rağmen ayrı yaşayabilmektedir. Oysa bu tür araçlar etkili kullanıldıklarında sosyalleşme. daha sonra çocuklar için benzer bir bilincin oluşması için gayret gösterilmelidir. Bilişim teknolojisi araçları ile kitle iletişim araçlarının sunduğu çoklu uyarıcı ortamına alternatif cezbedici bir ortamın oluşturulmasındaki güçlük ailede iletişim ve etkileşimin güçlendirilmesinde engel oluşturabilmektedir. duyarsızlık gibi arızî durumların ortaya çıkmasına neden olabilmektedir. Yoğun uyarıcı bombardımanı altında kalan birey pasifize olabilmekte ve özellikle etkin olmayı gerektiren etkileşimlerden uzaklaşabilmektedir. Değer verilmeyen bireylerin oluşturduğu bir grubun değerli kabul edilmesi güçtür. Eşler birbirlerine bu duyguyu aile içinde yaşattığı oranda ev yaşamı keyifli olabilmektedir. Son yıllarda gelişmiş toplumlarda boşanma oranlarındaki hızlı artışın bundan kaynaklandığı düşünülmekte. En küçük topluluk olan ailenin de ben merkezli bireylerle oluşturulmasında önemli güçlükler bulunmaktadır. değerli kabul edilen bireylerden oluştuğunda. kurallar önem sırasına göre bir değer yüklenimine sahiptir. ortak hedef oluşturma ve bunun için sorumluklar üstlenmeye gönüllü olmaktır. Aile fertlerinden beklenen. tersi ortamlardan ise bir an önce kurtulmak istemektedir. sorumluluk paylaşma. aileyi oluşturan diğer fertlerle duygu birliği. sosyal yaşamı sınırlamaya başlayan bağımlılık düzeyinde uzun süreli kullanımlarıyla özellikle etkileşim ve iletişim süreçlerine zarar verebilmektedir. sorumluluklardan kaçış için bir sığınma alanına dönüşebilmektedir. Grubun dışarıdan algılanan değerini artırmanın en önemli aracı onu oluşturan teker teker her bir bireyin yüklendiği değerdir. sen sorumlusun. görev ve sorumluk alma yeteneği kazanamamış bir bireyden yaşamda biz olma yetkinliği beklemek imkânsıza yakındır. Birey olma yetisini kazanmış. Birey önemsendiği ve değerli kabul edildiği ortamlarda bulunmaktan haz duymakta. öncelikle ebeveynler arasında yaşanmalı. aileye yüklenen değer de artmaktadır. Onların da temel ihtiyaçlarından biri önemsenme ve değerli kabul edilme durumudur. Aile yaşamında ebeveyn ve çocuklar. daha az önemsenenler daha az değerli olarak algılanmaktadır. senin görevin. Aile yaşamının en önemli sorun kaynaklarından biri sen-ben çatışmasıdır.

Hiçbir şey yapmadık. çok fazla ve uzun süreli seyirle birlikte geliyor. İLETİŞİM VE ETKİLEŞİMDE ENGELLER İletişimin etkisini düşüren ve iletişim engeli olarak görülen birtakım durum ve faktörler söz konusudur. "Çocuklarımı değişik oyunlarla oyalamaya çalıştım ama imkânsızdı. Aile bireyleri televizyon izlemekten boşalan bu yeni zaman diliminde ne yapacaklarını şaşırmışlar ve ancak ikinci haftada bu duruma alışmaya başlamışlar. Çoğu kişi için ilk 3-4 gün en kötüsüymüş.denizce. İlkinde iletişim kuramama hali olarak isimlendirilecek durum. Ancak. ardından bunlar bireyin üstesinden gelemeyeceği büyük problemlere dönüşebilmektedir. Aslında araştırmacıların söylediği.araçlara sığınıldığında. cümlenin yapısı. niteliğiyle pek ilgilenmiyorlar. çocukların sıkılmaları ve başka uyaranların etkisi altına girmesi sonucunu doğuracaktır. bugün daha önce olmadığı kadar cesaret gerektiriyor. televizyon seyretmeyi tümüyle bırakmak gerektiği değil. yoksa televizyon bağımlığın mı insanlarla bir arada olmaya engel olduğu hâlâ tartışılmaktadır. Aile içinde bu tür iletişim sorunlarının oluşmasının ve iletişimde engellerin ortaya çıkmasının çeşitli nedenleri vardır. Evlerde yalnızca bir televizyonun olduğu yıllarda yapılan bir araştırmada TV'nin bozulduğu zamanlar için aile bireyleri "Korkunçtu. başka etkinliklerin de sıklıkla yaşandığı evlerde bile. kolay yoldan rahatlama ve kaçış için sınırlı dozlarda yararlı olabilir belki. Bunun karşılıklı bir ilişki olduğu ve bir kısır döngünün oluştuğu ifade edilmektedir. bir çeşit bağımlılık oluşturmaya başlıyor ve ciddi bir şekilde ele alınması gerekiyor. Hatta çok az televizyon izlenen. İletişimi sınırlayan faktörlerin başında dille ilgili engeller gelmektedir. oluşan iletişim ortamının sağlıklı olmasının önüne geçebilmekte veya kurulan iletişim süreçlerinde çatışmaların doğmasına neden olabilmektedir. sorun daha büyüyerek bireyin karşısına çıkmakta. cümlenin uzunluğu gibi çeşitli etmenler dilin etkin kullanım durumuna göre ortaya çıkabilecek engeller arasındadır. araştırmalar için bir hafta ya da bir aylığına televizyon seyretmeyi bırakmaya gönüllü ailelerin pek çoğu. TV setleri her yere yayılmış durumda ve bu küçük ekranlar -ki aslında artık dev boyutluları tercih ediliyor. Asıl sorun. Bu engeller iletişim ortamının oluşmasını önledikleri gibi. aile içi yabacılaşma süreci hızlanmaktadır. Aile içinde oluşan bu tür iletişim ve etkileşim ortamı aile bireylerini birbirinden uzaklaştırarak farklı gurupların içine itebilmekte. http://www. ama bu alışkanlık yeni şeyler öğrenme. iletişim ve etkileşimi güçlendirmede teknoloji destekli araçlardan nasıl yararlanılabileceğini açıklayın. Birkaç kelime. kısa birkaç cümleyle kurulan bu tür bir iletişim ve buna bağlı oluşan etkileşim gereksinime dayalı iletişim olarak adlandırılmakta.com/tvbagimlilik. Bu yüzden de. İnsanların beraber olmaktan hoşlanmamalarının mı televizyon bağımlığına neden olduğu. Aile içinde günlük yaşamın idâmesi için gerçekleştirilen zorunlu iletişim yüzeysel ve sığ bir etkileşim ağıyla gerçekleştirilebilmektedir. Yine kültür farklılıkları nedeniyle kullanılan kelimelere yüklenen anlam farklılıkları gerekli önlemler alınmadığında eşler arasında sorunların doğmasına neden olmaktadır. Kullanılan kelimeler. Örneğin.kişilerin hayatının geri kalanının kalitesiyle.asp Yukarıdaki internet adresinden alınan aşağıdaki metni okuyarak. Bu ilk birkaç gün boyunca tüm ev işlerinin yarısından çoğunun düzeni bozulmuş. Televizyon. temelde iletişim becerilerinden yoksunlukla ilgilidir. bir kişinin medya alışkanlıkları üzerinde kontrol sağlayabilmek. aktif yaşam sürme gibi isteklere karışmaya başladığında. bu ailenin boş zamanlarını yeni bir etkinliğe bağlı olacak şekilde yeniden düzenlemesi gerçekten kolay değil. bu tür bir iletişimin bireyin gerçek ihtiyacını karşılamaktan uzak olduğu vurgulanmaktadır. TV onların da bir parçası olmuştu" gibi çarpıcı açıklamalar yapmışlar. bu yokluk dönemini tamamlamayı başaramamış. aksamış. Aile içinde “ben ne 39 . Eğer bir aile boş zamanının aslan payını televizyon seyretmeye ayırıyorsa. Kocam ve ben konuşarak vakit geçirmeye çalıştık". çocuklarla iletişim kurulurken uzun cümlelerin kurulması anlaşılmayı zorlaştıracağı gibi.

Bazı kabuller bireylerin iletişim sürecinde heyecan. daha iyi iletişimi nasıl kurabilirim kaygısının -karşılıklı olarak. güzel ve keyif verici sonuçlar.söyledim ki şimdi?” cümlesi sıklıkla duyulur. Bunların başında sürekli uyarı mesajları iletmek ve gözdağı verme çabası içine girme. Bu cümlenin söylenmesine neden olan ortam. beceri ve zaman gerektirir. suçlama davranışları gelmektedir. Temelde. yargılama. İyi. İletişimde bir diğer engel psikolojiktir. Sürekli savunma konumuna geçen birey gelen mesajın mahiyetini anlamaya çalışmak yerine muhataba nasıl savunma hazırlayacağının telaşı içine girmektedir. Aile içinde iletişimin derinleşmesini olumsuz etkileyen ve gündelik iletişimle yetinilmesine neden olan bazı anne baba davranışlarından söz edilebilir. 40 . Bunun için aile fertlerinin birbirleriyle ve birbirleri için geçirdikleri zamanları yeniden düşünmeleri gerekir. Ayrıca güvensizlik ortamının oluşturduğu olumsuzlukla. Yeterli zaman harcanmadan iyi bir sonucun elde edilemeyeceği de unutulmamalıdır.bütün aile bireylerince paylaşılması ve bunun için çaba harcanması gerektiği unutulmamalıdır. Bireylerin sosyal rol ve konumları. tedirginlik. Bu tür duygular iletişim sürecinin en önemli engelleri olarak sıralanabilir. Aile içinde de bu duyguların oluşmasına neden olacak bir ortam doğabilmekte ve aile içinde iletişim olumsuz etkilenmektedir. kaygı gibi bazı duyguları ortaya çıkarabilmektedir. genel olarak kültürel anlam farklılaşmasından kaynaklanabilmektedir. İletişimde ortaya çıkan bu tür engelleri gidermenin en etkili yolu karşılıklı saygı ve güvene dayalı bir ortamın oluşturulmasıdır. Örneğin aşırı katı tutumlara sahip bir babanın çocuklar üzerinde oluşturacağı korku ortamı iletişimi kesmektedir. eleştirme. Bunun yanında etkili iletişim becerilerinin ve bazı iletişim tekniklerinin kullanılması sorunların giderilmesine yardımcı olabilir. emek. iletişim sürecinde olumsuz bazı etkilere neden olabilmektedir. birey ortamdan hızla uzaklaşmaya başlayacaktır. korku.

Yoğun uyarıcı bombardımanı altında kalan birey pasifize olabilmekte ve özellikle aktif olmayı gerektiren etkileşimlerden uzaklaşabilmektedir. eleştirme. Sorunun gücü onun doğru yerde kullanılmasına bağlı olduğu gibi hangi tür sorunun kullanılması gerektiği de önem arz etmektedir. bireyi düşünmeye sevk eden güçlü uyarı etkisine sahip önemli bir araçtır. malumatların paylaşılması olduğu göz ardı edilmeden etkili iletişim ortamın kurulması için çaba harcanmalıdır. Toplu halde yaşayabilmek için bu becerinin etkili kullanımına büyük ihtiyaç vardır. kullanılan sözcük ve cümlelerin. İletişimde bir diğer engel de psikolojiktir. Etkili iletişim ve etkileşim için etkin dinleme. Güçlü etkileşim ortamı için güven. Aile içi iletişimde aile fertleri arasında yaşanan birçok iletişim kazası. İnsanoğlu iletişim becerisiyle duygu ve düşüncelerini. Konuşmada. iletişim kuramama sorununu doğurmaktadır. İletişim becerilerinden yoksunluk. kapalı uçlu sorular. yönlendirici sorular şeklinde sıralanabilir. Sosyal yaşamda ortaya çıkan sorunlar büyük oranda iletişimde ortaya çıkan aksamalardan kaynaklanmaktadır.Özet İletişim yaşamımızın önemli bir parçası olup. Etkili iletişim için konuşmada. İletişim engelleri olarak isimlendirilen bazı faktörlerin iletişim sürecini olumsuz etkilediği söylenebilir. iknâ etmek şeklinde üç kritik evreden söz edilebilir. Bu duyguların yaşanmaması halinde kurulacak etkileşim yüzeysel olacaktır. konuşmayı sürdürmek. isteklerini başkalarına ifade edebilmekte. Aile içi iletişim ve etkileşimde gelişen teknolojinin etkisi de söz konusudur. Geniş anlamıyla iletişim herhangi bir bilginin paylaşılması eylemi olarak tanımlanmaktadır. açık uçlu sorular. Aile içinde oluşan bu tür iletişim ve etkileşim ortamı aile bireylerini birbirlerinden uzaklaştırarak farklı gurupların içine itebilmekte. . sosyal yaşamın en önemli aracıdır. konuşma ortamının ve muhatabın özelliklerinin etkili olduğu unutulmaması gereken hususlardır. Etkin dinleme becerisi kullanıldığında muhatabın söyledikleriyle birlikte aslında söylemek istedikleri de anlaşılabilir. saygı ve empatik yaklaşım şeklinde bazı duygusal bağların kurulmuş olması gerekir. konuşmayı başlatmak. Etkin dinleme için muhatabın bazı özelliklerinin farkında ve amaca uygun bir dinleme sürecinin yaşanması gerektiği söylenebilir. aile içi yabacılaşma sürecini hızlandırmaktadır. Bunlar. İnsanoğlunun sahip olduğu birikimi. Aile ortamı bu bireysel ihtiyacın en etkili şekilde giderilebileceği ortamlar olmalıdır. dinleme becerisindeki hatalardan ortaya çıkar. yargılama. sürdürme ve zenginleştirmenin önemli araçlarından biri sorulardır. deneyimleri başkalarına aktarmasının yegâne yolu bu becerilerin kullanılmasıdır. Bu nedenle medeniyetimizin devamı ve gelişmesi. Çeşitli soru türleri bulunmaktadır. başkalarının bu yöndeki iletilerini anlamlandırarak onlara tepki verebilmektedir. Aile içinde sürekli uyarı mesajları iletmek ve gözdağı verme çabası içine girme. İletişim başlatma. Aile içinde günlük yaşamın idâmesi için gerçekleştirilen zorunlu iletişim yüzeysel ve sığ bir etkileşim ağıyla gerçekleştirilebilmektedir. bilgileri. etkili konuşma becerilerine sahip olmak gerekir. Soru. fikirlerin. muhatabın kendini ifade etmesine teşvik edecek bir dinleme etkinliği olarak tanımlanabilir. Aksi halde aile fertlerinin birbirine yabancılaşmasıyla sonuçlanan bazı sorunların ortaya çıktığı görülmektedir. Paylaşım yaşamak insanoğlun en önemli ihtiyaçlarından biridir. İletişimi sınırlayan faktörlerin başında dille ilgili engeller gelmektedir. 41 Konuşmayı başlatmak için dinleyenin dinlemek isteyeceği bir başlangıç önerilebilir. empati ve biz bilincinin oluşması gerekir. Bilişim teknolojisi araçları ile kitle iletişim araçlarının sunduğu çoklu uyarıcı ortamı iletişimde bazı sorunlar doğurmaktadır. İletişim ve etkileşimin derinleşmesi alıcı ve kaynağın birbirlerini etkin dinlemelerine bağlıdır. Bu nedenle duyguların. bilgilendirme soruları. bu temel becerilerin etkin kullanılmasına bağlıdır. Bu nedenle iletişim aynı zamanda paylaşım isteğinden doğan bireysel bir ihtiyaçtır. suçlama davranışları olumsuz anne baba tutumları olarak sıralanabilir. Güçlü etkileşim için aile bireyleri arasında güven. Bunlar çocuklarla kurulacak iletişimde önemli engeller arasında sayılmaktadır. Etkin dinleme.

c. Başkalarıyla etkileşim kurmak d. Paylaşmak 9. Gidilecek tatil yerlerinin karşılaştırılarak karar verilmesi e. Geniş tipli aile kurmak e. Konuşmak b. Çocuğun sıkıntılarını açıklaması b. aile içinde şüphe ve korku duygularının oluşmasına zemin hazırlayıp. Alıcının kendi görüşünü paylaşması e. Anlamak c. Hangisi gereksinime dayalı iletişim olarak isimlendirilebilir? a. 10. Ses tonunu ayarlamak b. Oturma biçimi c. Yasal düzenlemeler 42 6. Etkileşim e. Etkileşim d. Duygudaşlık c. Yabancılaşma b. İnsanlar topluluk halinde yaşamını sürdürebilmek için aşağıdakilerden hangisini öncelikle yerine getirmek zorundadır? a. Konu hakkında bilgi sahibi olmak 7. Ben merkezcilik b. Durum değerlendirmesi yapmalıyız.“Bilgilerin paylaşılması” ifadesinin iletişimi tam olarak karşılayıp karşılamadığının en önemli belirleyicisi aşağıdakilerden hangisidir? a. Vücudun duruşunu ayarlamak c. Kaynağın konuşma biçimi 5. Kurallara uymak c. Anlamın ortak kılınması c. Söylenenin işitilmiş olması b. Muhatabın hoşlandığı alanları fark etmek e. Bunlar benden çok senin görevin. Yemeğin tadı ve lezzeti hakkında konuşmak d. Aşağıdakilerden hangisi etkili konuşma için sahip olunması gereken ön koşul özelliklerdendir? a.Kendimizi Sınayalım 1. Odanın toplanmasına yardım edebilir misin? d. Küslükler 4. Barınma e. Çocuğun acıktığını söylemesi c. Yerleşik hayata geçiş yapmak 2. Empatik davranış d. Güven ortamı e. Sosyal etkileşim c. Hangisi empatinin ilk aşamasıdır? a. Kabul b. Sosyal yansıtma 8. Çocuğun programı açıklaması izleme gerekçelerini . İletişim d. Aşağıdakilerden hangisinin olmaması. Ticaret b. Durulma e. Aşağıdaki ifadelerden hangisi ailede biz bilincine zarar veren dile bir örnektir? a. Mutluluk 3. Kişilik özellikleri e. Alıcının vücut dili d. Bütçemizin yeniden düzenlenmesi gerekecek. sevgi ve saygı duygularının yok olmasına neden olur? a. b. Sorunları çalışarak aşabiliriz. Ulaşım c. Düşünme d. e. Dinleyene doğru dönmek d. Aşağıdakilerden hangisi insanların etkileme ve etkilenme özelliği sonucu gerçekleşen süreçtir? a. Aile içi iletişimin sınırlanması ve etkileşimin azalmasıyla aşağıdakilerden hangisinin oluşması beklenir? a. Aşağıdakilerden hangisinin iletişim sürecini olumsuz etkileyeceği söylenebilir? a. Ekonomik durum b. Vücut yapısı d.

Bu durumlar iletişim ve etkileşimin düzeyini olumsuz etkilenmektedir. b Yanıtınız yanlış ise “İletişim Süreci” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 43 . 6. İnsanların konuşurken deneyimlerinin etkisinde oldukları unutulmamalıdır. kiminle iletişim kurulduğunun iyi tasarlanması gerektiği unutulmamalıdır. 10. 9. Sıra Sizde 3 Edilgen dinleme. Sıra Sizde 2 Kuşak çatışmasının iletişim sürecine yansıması dikkate alınmalıdır. b Yanıtınız yanlış ise “İletişim ve Etkileşimde Engeller” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Sıra Sizde 4 Edilgen bir teknoloji kullanıcısı olmak yerine. 5. 2. muhataba yönelmeme dinleme hataları olarak sıralanabilir. ailece amaçlar belirlenerek amaçlara uygun ve paylaşıma zemin olacak bir teknoloji kullanımı üzerinde durulmalıdır. yüzeysel dinleme. a Yanıtınız yanlış ise “İletişim ve Etkileşim Kavramları” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz.Kendimizi Sınayalım Yanıt Anahtarı 1. Farklı kuşakların aynı kelimeye farklı anlamlar yüklediği. 3. c Yanıtınız yanlış ise “Giriş” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 7. b Yanıtınız yanlış ise “Ailede Güçlü Etkileşim Ortamı Oluşturma” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. tuzak kurarak dinleme. Bilgi sahibi olunduğu kadar iletişim kurulabilmektedir. 8. a Yanıtınız yanlış ise “Ailede Güçlü Etkileşim Ortamı Oluşturma” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. kullandıkları dilin farklılaştığı bilinmelidir. d Yanıtınız yanlış ise “Ailede Güçlü Etkileşim Ortamı Oluşturma” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. c Yanıtınız yanlış ise “İletişim ve Etkileşim Kavramları” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. d Yanıtınız yanlış ise “İletişim Süreci” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 4. e Yanıtınız yanlış ise “Etkili Konuşma” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Sıra Sizde Yanıt Anahtarı Sıra Sizde 1 İletişim sürecinde muhatabın sahip olduğu özelliklerin önemli bir belirleyici olduğu.

Güngörmüş. (2004). (1994).com/cocugum-coksinirli-ne-yapmaliyim.). P. (2004). N. İstanbul:Remzi kitabevi. Cüceloğlu D. Ailemizin Sırları Sevgi k. (2002).%20syf. Dobson.. (2003).tr/HALKBILIM/koksal_ge nc_sozel_dunyadan_sanal_dunyaya.. Ankara: Pegem A Yayıncılık. Thomson.html http://notoku. A.). Demiray. Demirel. U. (2005). İstanbul:Arion Yayınları. Davaslıgil. S. Baltaş. Etkili İletişim. Varol.cu..Yararlanılan Kaynaklar Aydoğmuş. W. Hatalı Alanlarımız. Ağaç Yaşken İstanbul:Beya Balina Yayınları. T. Etkili Anababa Eğitimi. Köknel. (ed./#ixzz1xIRk6Xjp http://www. Ergenlik Dönemi. (2010) Starbucks Mucizesi.org/Issues/Volume1/No. İstanbul:Sistem Yayıncılık. Ö.pdf http://notoku. Genel İletişim.. İstanbul:Sistem Yayıncılık. İstanbul:Nesil Yayınları. E. Dili. W. Razon. Korkmazlar. (2001).hacettepe. A. Navaro.edu. (2009). U.ailehekimince.com/aileiciilet./#ixzz1xIcrqbyu http://notoku. Demiray. İstanbul:Sistem Yayıncılık.com/kiskancliginkiskacindan-kurtulun.edu..cu. (2008).pdf http://www. Gordon..edu. O. Türkçe Öğretimi. J.tdkdergi. A. Yavuzer.). K. Dyer. İletişim İstanbul:Arion Yayıncılık. (2001).pdf http://www..vitaminegitim.edu. Ankara: Anı Yayıncılık..pdf http://www.html http://www. Ü. Ana-Baba Okulu. İstanbul:Bilge.jlls. Ankara:Pegem Akademi. Baltaş.. Dökmen.pdf http://turkoloji. R.edu. (ed. İstanbul:Optimist. Çocuklar Büyüyor.com/iletisim-veislevleri/. Ü.eyvahbosaniyorum. Z. Konuk. J. A.tr/HALKBILIM/33. Ü.tr/TDA/2008_1/2008Ika ratas. L. İnternet Adresleri http://www.1/sefayuc e.cu. Ankara:Pegem Akademi.php http://sbe.tr/GENEL/aylin_gorgun_b aran_aile_ici_iletisim.htm http://turkoloji. Ü. Keşkesiz bir yaşama için iletişim. 44 . Michelli. Durmuş.pdf http://turkoloji..com/ikna-kavrami/ Dökmen.com/ilkogretim/kitleiletisim-araclarinin-onemi?i=300701DE02 http://www. İstanbul: Rota. İletişim Çatışmaları ve Empati.hayatguzellik. J. Rogge. (2002). İstanbul:Remzi kitabevi.gov.. Sever.tr/dergi/sayi_19/4-%20(7196. (2004). (2004). (2004).Ö.com/iletisimin-tanimi-veogeleri/. H.tr/2003 202BulentYilmaz. Varolmak Gelişmek Uzlaşmak. (2002). Türkçe Öğretimi ve Tam Öğrenme.edebiyatdergisi. Eğilir.erciyes. U. Oktay.

.

Ebeveynler arasındaki yakın ilişkinin önemini ifade edebilecek. Ebeveyn davranışlarının çocuklara rol model olması konusunu açıklayabilecek bilgi ve becerilere sahip olabilirsiniz. Yakın ilişkileri nitelendiren özellikleri belirleyebilecek. Yakın ilişki kavramını tanımlayabilecek.3 Amaçlarımız Bu üniteyi tamamladıktan sonra. Ebeveynler arasındaki uyum ve dayanışmada yer alan belirleyicileri ifade edebilecek. Ebeveyn olmanın anlamı ve önemini açıklayabilecek. Anahtar Kavramlar Yakın İlişki Ebeveyn Olmak Aşk Evlilikte Dayanışma Algılanan Destek Rol Model Olma Romantik Yakınlık Evlilik Uyumu Ebeveyn İhtiyaçları Ebeveyn Duyarlılığı İçindekiler Giriş Ebeveyn Olmak: Anlamı ve Önemi Yakın İlişkiler Uyum ve Dayanışma Ebeveyn Davranışları 46 . Ebeveynler arasındaki uyum ve dayanışmanın önemini açıklayabilecek.

fransizcakursu.html. cinsel beklentilerini ve mesajlarını ortaya koymaları. Etkileşimin sağlıklı olması. zorluklarla baş etme davranışlarının geliştiği evliliklerdir. iletişim ağlarının ve etkileşim rollerinin oluşturduğu bir sistem olarak görülmektedir. Sağlıklı evlilikler olumlu ilişkilerin büyüyerek devam ettiği. Kaynak: http://www.2012 47 . toplumsal. eşler arasındaki duygu ve düşüncelerin karşılıklı açık ve doğru olarak iletilmesidir. Aile içi iletişim. Eşlerin birbirlerine ruhsal.Ailede Ebeveynler Arası Etkileşim GİRİŞ Ailede iletişim. Aksi durumda evlilik uyumunun bozulmasıyla eşler arası problemlerin yaşanması söz konusu olabilmektedir. eşler arasındaki iletişim ve problem çözme. aile üyeleri arasındaki bilgi alışverişidir. mesajların paylaşılması yolu ile zamanla gelişen ve kişilerarası ilişkilerde birlikteliği gerektiren etkileşim mekanizmasıdır.org/fransizca-aile-birlesimi. Evliliklerde yaşanan problemler hem eşlerin psikolojik ve bedensel problemler yaşamalarına neden olabilmekte ve hem de bir ebeveyn olarak çocuklarıyla olan iletişimlerini olumsuz etkileyebilmektedir. Erişim Tarihi: 07. dile getirebilmeleri için karşılıklı etkileşim içinde olmaları gerekir.06. Evlilik ilişkisi.

aşk. yaşamının her döneminde yakın ilişkiye sahipse. Bunlar. Ebeveyn olmanın temel görevi. çekicilik. Ebeveynlik hem doyum sağlayıcı. iyilik halini ve yetenekleri. sosyal ve ekonomik kaynaklar gibi çeşitli doğal olay ve sosyal durumlardan da etkilenebildiği görülmektedir. Yakın ilişkiler. Sözel paylaşımlar ise anlamlı bir gelişim. bireylerin nasıl düşündüklerine. demokratik ve izin verici ebeveyn tutumlarıdır. birlikte zaman geçirme. Bu davranışlar. Yakınlık deneyimleri. Yakın ilişkiler içinde yer alan duygusal ilişki. otoriter. Yakınlık etkileşimleri. Bu ilişkileri birbirinden ayıran temel nokta. nasıl hissettiklerine ve nasıl davrandıklarına ilişkin benzerlikleri ve farklılıkları açıklamak amacıyla diğer bireylere yakın olmaya çalıştıkları bir süreç olarak ele almaktadır. iki arkadaş arasında. Prager (1995) yakınlığın iki alt boyutu olduğunu belirtmiştir. Birçok insan için ideal yaşam. birbiri için özel olduğu düşünülen şeyler yapmaktan. 48 . Ebeveyn olmanın temel görevi nedir? YAKIN İLİŞKİLER Yakınlık kavramı. sevgi. evliliğe ait ve ailesel beklentiler. Hotfield (1988) yakınlığı. arkadaşlık gibi diğer insanlarla yakın ilişkiler anlamına gelmektedir. duygusal bağlanma ve sürekli etkileşimi içeren yakın ilişkilerle çok yoğun ilgilenmektedirler. ödüllendirici. eğitim düzeyi. romantik ilişkiler. bireyin kendisini değerli ya da değersiz görmesini arttırıp azaltabilir Yakın ilişkiler yaşamın çok önemli bir yönünü oluşturmaktadır. güvenlik duygusunu. birey için anlam ifade etmektedir. yakınlık deneyimlerinin ve yakınlık davranışlarının bir araya gelmesiyle oluşmaktadır. zenginleştirici. psikolojik ve fiziksel sağlığı.EBEVEYN OLMAK: ANLAMI VE ÖNEMİ Ebeveyn olmak bir çocuğun gelişme ve hayatta kalması için bakım. karı-koca arasında ya da pek çok kişi arasındaki ilişkiyi tanımlamak amacıyla kullanılabilir. mutlu ve sağlıklı olabilir. Her birey bazen doyurucu olan. birbirinin yokluğunda özlem duyma. ilişkinin. kendini açma. ilişkinin niteliğine bağlı olarak yakınlık etkileşimlerinin farklılık göstermesidir. sıcaklık. İnsanlar kişisel katılım. evlilik. Ebeveynlik dönemine girmenin kişisel bazı özelliklerin yanı sıra. geliştirici hem de kaygılandıran. yalnızca çocukların yaşamını devam ettirmesine yardımcı olmak ya da uygun disiplin yöntemlerini kullanmak değil. aktif dinleme gibi sözel ya da sözel olmayan tepkileri içermektedir. aynı zamanda aile içi ve dışında çocukların tüm kapasitelerini geliştirmelerine olanak sağlayan koşulları yaratmaktır. Yaşam boyunca kurulan yakın ilişkilerin kalitesi. gülme ve ağlama gibi duygu ifade eden tepkilerle cinsel paylaşımı içermektedir. Yakınlık davranışları ile bireylerin yakın ilişkilerde iken sergilemiş oldukları gözlenebilir davranışları ifade edilmektedir. birlikte konuşmaktan. Ebeveyn duyarlılığının ve kontrolünün niteliği üç ebeveynlik tarzını tanımlamaktadır. sevecen bir dokunuş. yaş. Yakın ilişki kavramı anne-çocuk arasında. göz teması kurmaktan ve fiziksel temastan hoşlanmayı içeren bir yönü olarak ele alınmaktadır. gülmekten. bazen yalnız bırakabilen bir durum haline dönüşebilmektedir. meslek ve güvenlik. psikolojik. Bir insan. Duyguların sözelleştirilmesi yakınlık deneyimlerinin temelini oluşturmaktadır. ana-baba ve çocuk arasında gerçekleşen ilişkiler ve arkadaşlık ilişkilerinin tümünü kapsamaktadır. ihtiyaç ve desteğinin sürekli olarak sağlanması şeklinde tanımlanmaktadır. zevk gibi bireylerin yakınlık etkileşimleri boyunca algıladıklarının ve hissettiklerinin tümünü içermektedir. deneyimler. Bu görüş ebeveynliğe geniş bir bakış açısı getirmektedir. bazen olmayan aile ilişkileri ve yetişkin olarak arkadaşlık ve romantik bir ortakla yakın ilişki içerisinde yer almıştır.

yaşantıları paylaşmak.Şekil 3. 3. Çift ilişkisi isteyerek yürütülen bir ilişkidir. ‘şimdi’ ve ‘gelecek’ vardır. 3. her iki taraf hem alıcı hem verici konumundadır. bireylere birbirlerine güven duyabileceklerinin olanağını sunar. Birbirlerine güvenen bireyler. çift ilişkisinde bireylerin bireyselliğine saygı duyulur ve destek verilir (Velidedeoğlu. Çiftlerden her birinin bireyselliği söz konusudur. istek ve ihtiyaçlara sahip iki insanın birlikte yaşamak. 2011). Çiftler ‘geçmiş’ hikâyeleriyle ‘geleceğe’ bağlanırken ilişkinin ‘şimdi’ ayakta kalması için geleceğe yönelik planlar yaparlar. Çift ilişkisinde ‘geçmiş’. birbirlerine destek olur. birbirinden farklı ilgi. Güven: Güven yakın ilişkilerde bulunan bireylerin birbirleri için neyin istenen olduğunu bilmeleri anlamına gelmektedir. 4. kendi gereksinimi kadar diğer kişinin gereksinimini de göz önüne alır.1: Yakın İlişkiler (Prager. 1995). karşılarındaki kişilerin onlara zarar vermeyeceklerinin. Sevgi: Yakınlık etkileşimi göstermek ile sevgi arasında doğrudan bir ilişki olduğu görülmektedir. 2. yakın ilişkiler kapsamında incelenen kavramlardan birisidir. Çift ilişkisi belirli ve gelişen olma özelliklerinin dengeli bir şekilde bulunduğu bir ilişkidir. Kavuncu. farklı değerler ve dünya görüşünden oluşan ilk bakış açısının ve geçmişin birbiriyle birleşmesi demektir. çocuk yapmak ve yetiştirmek gibi amaçlarla kurdukları ilişkiler sistemi olarak tanımlanmaktadır. 6. Yakın ilişkileri destekleyen etkenler nelerdir? Evlilik. Bu ilişkinin isteyerek sürdürülmesi ilişkiyi rahat yaşanır hale getirirken yine de devamı için karşılıklı çaba harcanması gerekir. Sonuç olarak yakınlık etkileşimleri. Çift ilişkisinde destek alış verişi vardır. Böylece ilişkide her bir konu üzerinde konuşulup uzlaşılabilir. İlişkinin sağlıklı devamı için belirli ve önceden tahmin edilebilir özelliklerin yanı sıra esnek olması da önemlidir. 1. Bubenzer ve West (1992) çift ilişkisinin özelliklerini şu şekilde vurgulamışlardır: 1. birbirlerini aldatmayacaklarının farklındadırlar. Başka deyişle ilişki karşılıklıdır. 5. 2. Bağlılık: Bağlılık birlikte zaman geçirmeyi ve birlikte aktivitelerde bulunmayı ifade etmektedir. Her eş. 49 . Yakın ilişkileri destekleyen üç etken bulunmaktadır. Evlilik. Çift olmak. Yakınlık etkileşimlerinde bireylerin birbirlerine karşı olumlu duygular beslemeleri gerçeğinin varlığında birbirlerini sevmeleri de gerekmektedir.

2010)”. Fakir kişide kendisine verilen yemeğin bir kısmıyla yolda gördüğü aç. Bu hikâye karikatürize edilmiş bir örnek ama gerçekten de sevgi insanlar arasında pozitif iletişimi sağlar. bir keresinde birinin. aralarında duygusal yakınlaşmanın sağlanması ve sağlamlaşması açısından önemli görülmektedir. Adam bu duyguların etkisiyle daha önceden kendisine hediye almış bir arkadaşını arayıp teşekkür eder. birlikte aynı filmi izlemeleri gerekmediği gibi. sevecen bir dokunuş. yakınlık deneyimlerinin ve yakınlık davranışlarının bir araya gelmesiyle oluşmaktadır. Bu durumda hangi filmi izleyecekleri konusunda uzlaşır. Koca apartman yangından kurtulur (Tarhan. Ardından garson fakir bir insana rastlar ve aldığı bahşiş ile ona yiyecek bir şeyler alır. İlgi ve bakım sevginin bir başka unsurunu. Bunların bazılarına birlikte katılıyor olmaları. Sevgi kavramı birçok şekilde tanımlanmaktadır. Sevgi ve Güven Sevginin gücünü açıklamak için şu hikâyeyi anlatalım. Yakınlık etkileşimleri. Etkinlikte bulunma eşlerin paylaşımının gerekli olduğu bir alandır. karşılıklı uyum ve anlayışı ortaya çıkarır. Bilgi. sıcaklık. Fromm (1968) sevgiyi dört ögeyle açıklamıştır: İlgi. Sevgi kavramına ilişkin tek bir tanımlama yapmak mümkün değildir. Eşlerin her birinin boş zamanlarında yapmayı isteyebilecekleri değişik etkinlikler vardır. birbirlerini daha yakından tanımaları. Sorumluluk. Duyguların sözelleştirilmesi yakınlık deneyimlerinin temelini oluşturmaktadır. kendini açma. üyeler arasında açık iletişimin olduğu. Bir çeşit kişisel ilişki. birbirlerini sosyal açıdan destekledikleri. kişisel ilişkilerin özel bir unsuru ya da bir özelliği. Örneğin. sevgi. Yakınlık davranışları ile bireylerin yakın ilişkilerde iken sergilemiş oldukları gözlenebilir davranışları ifade edilmektedir. Bu davranışlar. Sevgi. Karnı doyan köpek gece vakti dolaşırken bir apartmanda yangın çıktığını görür ve havlamaya başlar. Yakınlık deneyimleri. zevk gibi bireylerin yakınlık etkileşimleri boyunca algıladıklarının ve hissettiklerinin tümünü içermektedir. çekicilik. bir insanın bir diğerine karşı duyduğu belli bir duygu olarak birçok şekilde tanımlanmaktadır. Arkadaşı böyle bir sevgiyle hatırlanmaktan mutlu olur ve o sırada yemek yediği lokantada kendisine servis yapan garsona bolca bahşiş verir. sorumlulukları kadar eğlenceyi de paylaşmaları anlamına gelecektir.Bu konuyla ilgili daha ayrıntılı bilgi edinmeniz için “Yakın İlişkiler Psikolojisi” adlı kitabı okuyabilirsiniz. susuz ve soğuktan titreyen bir köpeğin karnını doyurur. birlikte isteyerek zaman geçirdikleri. bir başka zaman da diğerinin tercih ettiği filmi izleyebilirler. sevdiğimiz şeyin büyümesi ve yaşaması için gösterdiğimiz ilgidir. Köpeğin sesi apartman sakinlerini uyandırır. Goethe Sağlıklı aile yapısı. Sözel paylaşımlar ise anlamlı bir gelişim. Saygı. Çiftlerin bu etkinlikleri sırasında hoş vakit geçirmeleri. Küçük kızın sevgi dolu bakışı kederli olan kişinin içinde güzel duygular uyandırır. ebeveynlerin birbirlerine karşı sorumluluk duygusu taşıdığı. insanların yaşamlarında öncelikli olarak aradıkları duygulardan biridir. olumsuzluklar karşısında eşlerin birbirlerine kenetlendiği bir sistemdir. sorumluluğu açığa çıkarır. diğeri macera filmlerini tercih edebilir. Sorumlu olmak yanıt vermeye hazır olmak demektir. film seçimi konusunda eşlerden biri duygusal filmleri tercih ederken. 50 . Yakın İlişkileri Nitelendiren Özellikler Birlikte Etkinlikte Bulunma Ortak etkinlikler ve ilgiler. “Küçük bir kız çocuğu bir gün kederli ve üzüntülü bir insana sevgi ile bakar. Sevgi. aktif dinleme gibi sözel ya da sözel olmayan tepkileri içermektedir. gülme ve ağlama gibi duygu ifade eden tepkilerle cinsel paylaşımı içermektedir.

Sevgi kendini adama ile birlikte aynı zamanda içe bakıştır.Sorumluluk. Rubin sevginin ögelerini. Ali/Ayşe için hemen hemen her şeyi yaparım. Bir insanı tanımadan saygı duymak olanaksızdır. zaman içinde süreklilik gösterir. Kendini adama. Bağlılık Hiç kimse bir ada olarak yaratılmamıştır. sevilen kişi ile önem kazanmaktadır. İlgi ve saygı eğer bilgi tarafından yönlendirilmezse kör kalır. bireyin güven aramasıdır. Evlilik kurumunu oluşturan sevgi ihtiyacıdır. 2002). benim birinci görevim onu neşelendirmektir. İnsanlar içebakış durumunda iseler tüm mücadele ve gerginliklerin bir sonu olduğunu düşünürler ve duygularını dikkate aldıklarında bir şeyi sevmeye hazır olduklarının farkına varırlar. Bu ilişki ya da yakınlığın düzeyi ve içeriği pek çok etkene göre değişir (Bireyin yaşı. İlişki kurma. saygı ve güven bağına dayanır. Ne zaman Ali/Ayşe ile beraber olsam yalnızca onu seyrederek saatler geçiriyorum. başka insanlarla olduğundan farklı bir biçimde paylaşmanız demektir (Wilson. duygularınızla düşüncelerinizi. diğer kişinin olduğu gibi büyüyüp gelişmesine duyulan ilgidir. Bağlanma. sevginin kişinin öz benliği üzerine kurulu olmasıdır. Romantik ilişki yaşayan iki bireyin aynı zamanda birbirlerine bağlanmış olması beklenir. ne demek istediklerini kesin olarak belirlemeye çalışmıştır. sevginin üçüncü bir ögesi olan saygıyı içermelidir. Saygı. G ve McLaughlin. İçtenlik ise. Kendini onaylama.. Sevecenliğin anlamı. 2) Duygusal bağ yerine başka herhangi birisinin koyulamayacağı belli bir kişiyi içerir. Sevgiyi saygı ve güvenle besleyip doğru yönetmek evliliğin sağlıklı yürümesi için gerekli koşulları hazırlar. kendimi çok mutsuz hissederdim. çevresel koşullar vb. sürdürme ya da bağlanma deneyimleri bebeklikte başlar ve büyük ölçüde öncelikle anne ile etkileşimler üzerine kuruludur. Ali/Ayşe olmaksızın yaşamak. Sevgi insanın doğal bir ihtiyacıdır. Çoğu zaman romantik bir ilişki. İlişkide bağlılık da temel özellik. Rubin (1970) insanların birini sevdiklerini söylediklerinde. bir insan eğer kendisini bir başka insana verebiliyorsa. Bunların yanında sevgi. Örneğin: Bağlılık: Eğer Ali/Ayşe ile beraber olmasaydım. 4) Birey duygusal bağı olan kişiyle ilişkiyi ya da yakınlığı sürdürmek ister. bireyler için mutluluk ve bir sevinç kaynağı olarak değerlendirilmektedir ve kişisel başarı ile maddi varlıklar. Sevgi düşünme durumunda değil içe bakışta oluşur. Sonuç olarak sevgi. benim için çok zor olurdu. Ainsworth (1989) duygusal bağları tanımlamak için beş ölçüt öne sürmüştür: 1)Duygusal bir bağ geçici değildir. süreç ve durum olarak kişinin varlığını onaylamasıdır. Evlilikte sevgi.). Esas olarak evlilik sevgi. sevilen kişi karşısında dikkatliliktir. bağlılık. Sevecenlik: Eğer Ali/Ayşe kendini kötü hissediyorsa. ruhsal sağlık belirtisi ve hayattır. sevilen kişinin mutluluğuyla. sevilen kişiyle mümkün olduğunca çok bir arada olmayı ve ondan duygusal destek görmeyi istemektir. C. 3) İlişki duygusal olarak önemlidir. sevecenlik ve içtenlik olarak belirlemiştir. Sevecen ve yakın ilişkilerde insanlar birbirine bağlı olmak üzere yaratılmıştır. insanın kendi mutluluğu kadar (ya da daha bile fazla) ilgilenmesidir. tek başına her şeye yetmese de her türlü ilişkiyi başlatan bir unsur olarak evliliğin temel taşlarından birisidir. İçtenlik: Ali’ye/Ayşe’ye neredeyse bütün sırlarımı söyleyebileceğimi hissediyorum. D. sevilen kişiyle sıkı bir bağ kurmanız. insanların yaşamları boyunca kurdukları çok sayıda farklı ve önemli duygusal bağın özel bir türüdür. Bağlılık ile söylenmek istenen şey. adayabiliyorsa sevmektedir. 51 . bütünüyle kendine yeten bir kadın ya da erkek yoktur. Lauster (2000)’a göre. 5) Birey istemsiz olarak bu kişiden ayrıldığında stres yaşar.

birbirleri için ürünler yaratmaları ya da birbirleri ile iletişim kurmaları anlamına gelir. Aşk. ulaşılması gereken bir koşul olmaktan daha çok işlenmesi gereken bir süreçtir. çok fazla samimiyete ve yakınlığa izin vermede tereddütlü davranırlar. duygusal yakınlığı gerektirir. güdüleri ve davranışlarını temel alarak birbirlerinin deneyimlerine göre ya da birbirlerinin deneyimlerini etkileyerek davranma tarzı. birisine doğru çekilme. ancak değişmeyen bir yanı da vardı: Delicesine sevmekti aşk. 52 . Bu nedenle. insan gibi vahşi bir yaratığın en olumlu. aşkla örtüşür ya da aşkın sonucu olarak görülebilir ve bir anlamda bu üç bakış açısının üçü de doğrudur. Moss ve Schwebel (1993)’e göre yakınlık. genel olarak yüksek fiziksel uyarılmayı. arkadaşlar ve aile ilişkilerinin tümü bireyin yaşamı için önemlidir. genellikle kendileri ve başkaları hakkında olumlu bir bakış açısına sahiptirler ve bir eşle duygusal bir yakınlık kurmada ve karşılıklı dayanışmada rahattırlar. “Büyük romantik yeğinlikle sevme” olarak tanımlanmaktadır. Oral ÇALIŞLAR Aşk. insanların yaşamları boyunca kurdukları çok sayıda farklı ve önemli duygusal bağın özel bir türüdür. kalıcı. Romantik ortaklar. Temkinli Bağlanma: Temkinli bağlananlar. gelişim dönemlerinin başarıyla atlatılmasında. bazen kötü. etkileşim içindeki bireylerin eşin tercihleri. Bağlanma. aşık olma. İnsanlar arasında aşkın her dönemde değişik boyutları oldu. eşleriyle mümkün olduğu kadar sıkı bir yakınlık kurmak isterler. en naif özelliklerinden biri sayılabilir. Bir eşe tamamıyla güvenmek onlar için çok zordur. Aşk uğruna. bazen acı. Bağlanma. insanlar ne büyük acılar çekip ne büyük mutluluklar yaşadılar. Yakınlık. bazen mutluluk veren. Etkileşim bireylerin birbirlerinin varlığında davranışlar ortaya koymaları. Yakınlık aşk habercisi. ilişkiyi yaşayanları aynı zamanda yakın etkileşim ve deneyimlere de götürür. bazen iyi biten bir duygudur.Shaver. aşk ve yakınlık hepsi ayrı ancak yine de romantik ilişkileri etkileyen ilişkili olgulardır. artan duygusallığı ve sevilen kişinin sık sık düşünülmesini içerir. davranma derecesi olarak tanımlanır. Karşılıklı bağımlılık yakın ilişkilerde çiftler arasındaki etkileşime odaklanır. Aşık olma. olumlu ve anlamlı kişilerarası ilişkiler geliştirmek ve sürdürmek için yaygın bir güdüye sahiptirler. insanlığın doğuşundan bugüne kadar insanoğlunun birbiriyle etkileşimi sonucunda doğal olarak ortaya çıkan. arkadaşlıkların pekiştirilmesinde. İnsanların yaşamlarında öncelikle aradıkları duygular nelerdir? Aşk Aşk. Kaygılı Bağlanma: Kaygılı bağlananlar. Bu duygu. aşk yaşama ve sevmenin eşit aralıklarla sıralandığı bir boyut olarak ele alınabilir. herkes tarafından yaşanılmayı beklenen. Özellikle yakınlık. mutlu bir evliliğin oluşmasında ve psikoterapötik başarının gerçekleşmesinde tamamlayıcı role sahiptir. Sürekli olarak aşık oldukları kişiyi kaybetme korkusuyla yaşarlar. Etkileşim sadece çiftlerin mevcut davranışları ya da kazançlarını etkilemez. aynı zamanda onların gelecekteki olası davranışlarını da belirler. bireylerin sosyal gelişimlerini kendilerini kontrol etme düzeylerini ve fiziksel sağlıklarını etkiler. Hazan ve Bradshaw (1988) üç bağlılık türü olduğunu belirtmişlerdir: Güvenli Bağlanma: Güvenli bağlananlar. sevilenlerin iyilik ve mutluluğu isteme ve bunun için çalışma gibi niteliklerini taşımaktadır. Karşılıklı bağımlılık. Romantik aşk. Aşık olma. İnsanlar az sayıda. Yakın davranışlar yakın ilişkileri sağladığı gibi. birbirlerine doğru güçlü bir biçimde çekilen insanların duygularını derinleştirmeleri ve ilişkiyi sürdürmek istemeye başlamalarıyla doğar. çünkü kişilerarası ilişkiler bir etkileşimdir.

Bağlılık: Bireylerin ilişkileri süresince yaşadıkları deneyimlerin sonucunda. seçilen kişinin ardından önem kazanmaktadır (Burger. değerleri. Sevgililerine karşı yoğun sevgi duygularına sahiptirler. köyün ileri gelenlerinden biri olan Teyfo Ağanın kızıyla evlenmesini ister. Mahmud’a deli gibi âşıktır. 1995). Romantik bir ilişki yaşarken. birbirlerine karşı kendilerini ifade etmeye karşı isteklidirler. Ölüm dairesini çizer ve kendini hapseder. Birbirlerine bakmaktan hoşlanırlar. farklı kişi. geliştiği. ta ki Mahmud'un anası Eyşan Ana gelene kadar. bireyler için mutluluk ve bir sevinç kaynağı olarak değerlendirilmektedir ve kişisel başarı ile maddi varlıklar. sevgililerin birbirlerini çekici kılan ve bundan dolayı duygusal ve fiziksel etkileşime girmelerini sağlayan bir öge olarak tanımlanmasını ifade etmektedir. düşünce şekli.Romantik Yakınlık “Mahmud ile Yezida birbirine düşman Müslüman ve Yezidi köylerinin gençleridir ve birbirlerine sevdalıdırlar. birbirlerine özen gösterirler. Karşılıklılık: Karşılıklılık kavramı. biçim ve tarihlerde yer almaktadır. Bu duygusal çatışmalar ilişkinin bozulmasında önemli etkiye sahiptir. Bilişsel yakınlık: Sevgililerin paylaştıkları bilişsel değişimlere ve bireylerin bilişsel dünyalarını derin bir şekilde fark etmelerine işaret eder (değerler. Moss ve Schwebel (1993) romantik yakınlığı beş etkenle açıklamışlardır. devam ettiği ve sonlandığı. Fiziksel yakınlık: Paylaşılan fiziksel etkileşimi ifade etmektedir. Romantik ilişki yaşayan iki bireyin aynı zamanda birbirlerine bağlanmış olması söz konusudur. Duygusal özellikler: Yakın ilişki yaşayan bireyler. Mahmud dilek ağacının yanında. sevgilisinin ümitleri. yakın ilişki yaşayan birey. köye hudut yapılmıştır. Sevgi ve özenin yoğunluğundan dolayı bireyler. Davranışsal özellikler: Sevgililer birbirlerine fiziksel olarak yakın olduklarında mutluluk hissederler. kendini parçalar. Bağlılığın olumlu olduğu belirtilmiştir. Yezida’nın saçlarına kırk gün boyunca birer tane örgü yapar. Kendileri hakkında karşı tarafa bilgi vermek amacıyla kendilerini açığa vururlar. Yezida ile Mahmud kaçmaya karar verirler. Bu nedenlerle birbirlerine yakın olmaya çalışırlar. Diğer dokuz kardeşi hala namuslarını temizlemekten bahsetmektedirler. Bağlılık yakınlığın diğer boyutlarının gelişmesine olanak tanıyan bir kaynak olarak ele alınmıştır. Yezidiler tarafından öldürülmüş. amaçlar ve değer bilgileri gibi). bu ilişkiye özgü olarak duygusal. karşılıklı etkileşime ve bireylerin enerjilerini ilişkilerini sürdürmek için kullanmalarına işaret etmektedir. Buradaki olumlu kelimesi. Günlerce kimseyle konuşmaz Yezida. Bu yüzden. 53 . sevgilileriyle birlikte olmayı istemeleri bağlılık olarak tanımlanmaktadır. 2006). Çıldırır. köyün ağası Havvas Ağa Mahmut’un. davranışsal ve bilişsel özellikler ortaya koymaktadırlar: Bilişsel özellikler: Yakın ilişkide bulunan bireyler. (Mungan. uğruna kendini asmaya bile kalkmıştır fakat Mahmud bu evliliği kabul etmez. Mahmut dilek ağacına yeşil mendil bağlarken Yezidi köyünde görülmüştür. Sevdiklerini dinlerler. Teyfo Ağa’nın kızı Güllüşah. Yezida her gün saçının bir örüğünü çözer. yalnızlık ve depresyon yaşamaktadırlar. ideolojisi. Irmağın kenarında dolaşırken Yezida. ilişkilerin nasıl başladığı. İki genç evlenmek için umutsuzca çareler ararlar. kırk gün sonunda kırkıncı örüğünü de çözer ve kendini ölüme teslim eder. Hotfield (1988)’e göre romantik yakınlıkta bulunanlar. sevgilisinin kesik eliyle karsılaşır. Oyun biter”. kırkıncı gün kırkıncı örgü tamamlanır. Duygusal yakınlık: Bireylerin paylaştıkları duygusal değişimleri ve sevgililerin birbirlerinin duygusal dünyalarını fark etmelerini ifade etmektedir. Çoğu zaman romantik bir ilişki. Bu arada. korkuları. kızgınlık. Yezida cesedinin Mahmud'un yanına gömülmesini istemektedir ama buna bile izin yoktur. işler kötüye gittiğinde kıskançlık. Babası Miro Ağa kızını görmeye bile gelmemiştir. Kendileriyle ilgili karmaşa ve zıtlıkları sevgililerine bildirmede rahattırlar. zayıf ve güçlü yanları hakkında derin bir düzeyde bilgiye sahip olur. ağaca yeşil mendil bağlayan eli kesilmiş.

yaşantıları paylaşmak. Ailenin karşılaştıkları sorunları birlikte çözmeye.. Yakın İlişkiler Psikolojisi. çocuk yapmak ve yetiştirmek gibi amaçlarla yaptıkları bir sözleşmedir. UYUM VE DAYANIŞMA Toplumun temel kurumlarından biri olarak nitelendirilen aile yapısında evlilik olgusu yer almaktadır. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım. Başer. M. kişisel ve toplumsal olarak çeşitli işlevlerinin olmasından kaynaklanmaktadır. • • • • • • • • • • • Eşinize ona yönelik duygularınız konusunda güvence verin. Kaynak: Dönmez. Bu ortaklığın başarıyla sürmesi uyum ve dayanışma ile sağlanabilir. bireyler arasında ilişkilerin olumlu ve geliştirici olduğu bir yapıdır. dayanışma. Açılmayla özel yaşamı dengeleyin. Aile birliğinin gerçekleşmesi evlilikle başlar. Güler. Taluy. Ailenin değerleri. karı-koca olarak birbirine bağlayan. Uyum ve dayanışmanın olduğu aile işlevseldir. hak ve yetkisi bulunan yasal bir ilişki sistemidir. gelişimlerini destekleyici roller içindedirler. doğacak çocuklara belli bir statü sağlayan. Büyükşahin. kuralları ve aile içi roller bellidir. A. Nur. “Sen” ya da “ben” gibi. yakınlık. Her aile bireyinin birbirleri ile ilişkileri belli. yakınlık. Her evlilik bir yaşam ortaklığıdır. İşlevsel aile. Sözsüz iletişiminizde olumlu olun (örneğin.Eşler arasında karşılıklı bağımlılık ne ifade eder? Etkili İletişim Kılavuzu Romantik bir ilişkide etkili iletişim için aşağıdaki yolların izlenmesi önerilmektedir. Duygularınız hakkında açık olun. ilişkinizi önemseyin. Ortağınızın sözünü yalnızca aynı fikirde olduğunuzu belirtmek için kesin. bir kadınla bir erkeği. A. Sır saklamamayı bir ilke haline getirin. Evlilik. Bu durum evliliğin. Özgüven (2000)’e göre evlilik. kişisel sorunların çözülmesinde işbirliği yapmaya. Kendinizi ortağınızın yerine koyun.. kötü bakmayın ya da gözlerinizi döndürmeyin)... Eşinize önem verin. toplumsal yönden devletin kontrol. kabul. duygusal paylaşıma ve birlikte zaman geçirmeye isteklidirler. İyi bir dinleyici olun. bireysel sözcükler yerine “biz” gibi ilişkisel sözcükler düşünün. saygı ve birbirlerinin gelişimine destek söz konusudur. I. Ailede eşler birbirlerinin gereksinimlerine karşı duyarlı. kızgınlık ve cinsellikle ilgili duyguların yaşanabildiği en doğal ilişki biçimidir. (2009). dürüstlük. Bireyler arasında işbirliği. Evlilik kavramı aile kavramına göre daha belirgin bir kavramdır. kişisel farklılıkların yaşanabildiği ve bireylerin maddi manevi ihtiyaçlarını karşılayabildiği. bir ilişkiler sistemi. Olumlu ve güler yüzlü olun. kurumsallaşmış bir yol. Bir yaşam biçimi olarak evlilik olgusuna birbirinden çok farklı kültürlerde evrensel düzeyde rastlanabilmektedir. paylaşım. bireylerin doğal davranabildiği. 54 . karşı cinsten iki kişinin birlikte yaşamak. açık ve güvenilir ilişkinin. Eğer daha fazla yakınlık istiyorsanız göz temasını artırın. sevgi. aile ilişkisinin kurulduğu eşler arasında birliğin. Evlilik. etkili bir iletişimin olduğu. açık ve uyum içinde her biri hissettiklerini ve düşündüklerini açıkça söylemeye eğilimlidir.

dış sosyal dünya ve kendi iç dünyalarıyla. bireylerin kendilerini açma ve özgürce ifade edebilme davranışları aile sisteminde uyumun bir göstergesidir. mesajı veren kişi mesajın sorumluluğunun bilincinde olmalıdır. Evlilikte eşlerin mutluluk algılarının üst düzeyde olması ve hem evlilikten hem de birbirlerinden hoşnut olarak doyum sağlaması evlilikte uyumu da beraberinde getirmektedir. çocuklar. Eşler arasındaki uyum. Eş ilişkileri içerisinde işlevi olan bu dengeler. sosyo-ekonomik durum. Evlilik ilişkisi içinde her bir eşin davranışı. mekânı. bu nedenle. belirli bir ilişki içine girmiş olduklarını. paylaşmaya ilişkin bir takım durumlarda) değiştirmeye ve yeni etkileşim biçimlerini denemeye başlamaktadırlar. Evlilikte mutluluğu belirleyen faktörler. 1996). uygun biçimde ifade etmeleri ailenin sağlıklı bir şekilde devam etmesini sağlayacaktır. ebeveynlerin olumlu ve olumsuz duygularını. İki insan birlikte olmaya başladıkları andan itibaren. bir çift. sosyal. Ebeveynler arasında iyi bir ilişki bulunan. ekonomik. ortak amaç. anlayış ve hoşgörü olmalıdır. o da kendi bildiğini yapsın” anlayışı. 55 . Zamanla eş ilişkisinde olumlu ve olumsuz faktörlerin birlikte işlerlik gösterdiği bir denge kurulmakta. kök aileleriyle. sevgi. ekonomik etkileşimlerle birlikte cinselliğin yaşanması ile karakterize edilir. benzer ilgi ve aktiviteleri paylaşmaları. fiziksel çekicilik. duygu ve düşünceleri paylaşmaları gereklidir. Bu etkileşim biçiminin uyumluluğu oranında. yani iki kişilik bir psikolojik sistem oluştururlar. hem bir sürekliliği hem de bu süreklilik içinde devam eden hareketi ifade eder. Evlilik bir iletişim ve etkileşim sistemidir. Aile sisteminde uyumun göstergeleri nelerdir? Bu konuyla ilgili daha ayrıntılı bilgi edinmeniz için “Aile Okulu” adlı kitabı okuyabilirsiniz. fiziksel çekim. İletişimin gerçekleşmesi için. bağlılık. ilişkilerin yeniden düzenlenmesi demektir (Gülerce. yönünü kavramsallaştırır. açık iletişim kuran evlilik sisteminin sağlıklı bir aile yapısını temsil ettiği belirtilmektedir. çocuklarının geleceğini düşünen ve geleceğe iyimser bakan. etkileyicilik. mutlu olma gibi psikolojik ihtiyaçlarının karşılandığı. birbirleriyle etkileşim halinde oldukları. daha önceki veya bireysel yaşam biçimlerini (hiç değilse aynı zamanı. iletişimin temel varsayımına aykırı düşer. İletişim bilgi ve becerilerinin arkasında gönül zenginliği. bir bütünleşme ve karşılıklı memnuniyeti sağlayan sorumluluk almayı içermektedir. diğeri için mutlaka bir mesaj niteliği taşır. kültürel. Bu aynı zamanda. eşlerin birbirlerine açılması. aralarında yakın ilişkilerin bulunduğu. Evlilik. sadakatsizlik vb. evlenme yaşı. biyolojik birleşme ve sosyal bütünleşme ötesinde bir sözleşme. Evlilik uyumu. olumlu ve olumsuz tutumlar. Eşlerin. devam eden ilişki sürecinin durumunu. Eş ilişkisi. birbirlerine derin duygularla bağlı oldukları bir birimdir. evlilik kurumu içinde sosyal. Ebeveynlerin birbirlerine ve çocuklarına gereken düzeyde ilgi göstermeleri ve rollerinin gereklerini yerine getirmeleri. ilişkideki tüm alanları etkileyebilen önemli etkenlerden biridir. kültürel ve bireysel (hastalık.) kökenli bozucu etkenlerle sarsılabilmektedir. vb. Uyumlu bir evliliğin ön koşullarından birisi sağlıklı bir iletişimdir. ilgi alanları ve cinsel yaşam gibi faktörlerdir. Evlilik ve aile sistemi içindeki iletişimin açık seçikliği. vb. bu dengeler evliliği sürdürücü ya da bozucu rol oynayabilmektedir. “Ben kendi bildiğimi yaparım. birbirlerinin düşünüş ve beklentilerini hesaba katarak davranmaları gerektiğini görebilmeleri gerekir. ait olma.Uyum ve Dayanışmada Yer Alan Belirleyiciler Ebeveynlerin Evlilik Uyumu Evlilik iki insanın birbirlerinin sevgi.

) ve durumun özelliklerinin (bir çatışmanın tartışılması. Eğer bir çocuk kin ortamında büyümüşse. Bu duyguların ifade ediliş şekli sonucunda. birçok ilişki olumsuzluğunu azaltabilir ve hem arkadaşlıklar hem de ebeveyn ilişkileri için güçlendirici bir etki sağlayabilir. diğerleri tarafından önemsenip değer verilmediğine ve buna paralel kötü davranıldığına inanma. yalnızlık vb. Kınama ve ayıplamayı öğrenir. Ebeveynlerin duygularını ifade etme becerisi. Ebeveyn davranışlarının çocuk üzerindeki etkisini anlatan örnek bir metni inceleyelim. Ebeveynlerin ilişkilerinde. onlara aldıkları oyuncak çeşitleri. birçok duygusal ve sosyal birliktelik ve paylaşım. yakın arkadaş.. yaratıcı yeni bir durum) tümünün ebeveynlerin destekleyici davranışa ilişkin algılarını etkilemektedir. romantik ortak vb. kişilik özelliklerinin (depresyon. odalarını dekore etme tarzları. Çocuk Ne Yaşıyorsa Onu Öğrenir Eğer bir çocuk sürekli eleştirilmişse. şiddet vb. Ebeveynlerin Algıladıkları Sosyal Destek Destek. Evlilik ilişkisinde sert (öfke. kişilerarası ilişkilere duyarlılığa sahip bireylerde kolaylıkla incinme ve kırılma. “önemseme”. 1991) Kişilerarası ilişkilerde yaşanan duyarlılıklar (ebeveyn. düşünceleri ve davranışları oldukça önemlidir. kendini diğerlerinden daha aşağı görme. toplumun temel taşı. aşağılama gibi olumsuz duygularını dışavurumunun evliliklerin devam etmesi için temel olduğu ileri sürülmektedir. Ebeveynler çocuklarına giydirdikleri kıyafetler.) olarak nitelendirilen duyguların ifade edilişine bağlı olarak kişilerin yakın ilişkide bulundukları eşlerine ilettikleri ya da onlardan aldıkları mesajlar da değişmektedir. sevgi ve koruma gördüğü aile. evlilik kalitesi için önemlidir. birbirine sahip olma ve birbirine ait olma duygusu. “anlayışlı olma” gibi tepkiler ortaya çıkabilir. Yakın ilişki içinde olan iki insanın dönem dönem iletişim çatışması yaşaması kaçınılmazdır. bireyin birincil sosyalleşme kaynağı ve hayat boyu var olması nedeniyle korunması gereken sosyal bir kurumdur. cinsel doyumla mutlu bir yaşam sürme.) ya da yumuşak (üzüntü. duyguları.Duyarlılık Duyarlılık. öfke. Ebeveynlerin her birinin deneyimledikleri duygularının türü. Uyumlu bir evliliğin sürmesi açısından eşlerin her ikisinin de. incinme vb. yakın ilişkilerde eşlerde “empati kurma”. 56 . ilişki etmenlerinin (içtenlik. eşlerin. diğerlerinin yanında iken yanlış bir şeyler yapmamaya özen gösterme gibi yaşantılara neden olarak kişilerarası ilişkilerde problemler yaşanmasına (ilişkinin bozulması dahil) yol açan bir durumdur (Boyce ve diğ.). Ebeveyn İhtiyaçları Evlilikte eşler. bağlılık vb. diğerlerinin sözel ya da sözel olmayan iletişim biçimleri. iletişim sorunlarının çözümünde işlevsel olan insan ilişkileri becerilerine sahip olmaları gereklidir. EBEVEYN DAVRANIŞLARI İnsanın içinde doğup büyüdüğü. aşağılama. çocuk sahibi olma duygularını yaşamaktadırlar. evliliklerinin sağlıklı bir şekilde devam etmesi için bir temel oluşturmaktadır. Evliliklerde ilişkiye hâkim olan (pozitif/negatif) duygusal iklim. Kişilerarası ilişkilerde duyarlılığa sahip bireyler için.) belli bir aşamadan sonra reddedilme duyarlılığına dönüşebilmekte ve yakın ilişkilerin bozulmasına neden olabilmektedir. yakınlık. Duyguları ifade etme becerisinin. duyguların ifade edilip edilmediği ya da nasıl ifade edildiği evliliğin devamı için önem taşıyan faktörlerdir. kendi tutum ve davranışları gibi birçok yolla cinsiyete ilişkin kalıp yargıları çocuklarına aktarırlar. üzüntü. Kavga etmeyi öğrenir. gerginlik.

aile üyeleri arasındaki ilişki formları.Eğer bir çocuk alay edilip aşağılanmışsa. Bu dünyada mutlu olmayı öğrenir (Nolte. yüreklendirilmişse. 1998). toplumsallaşma sürecinin ilk ortaya çıktığı. Takdir etmeyi öğrenir. Sabırlı olmayı öğrenir. Ebeveynlerin evlilik ilişkilerinin sağlıklı olması ve evliliklerinden doyum sağlamaları hem çocuğun gelişimi açısından hem de ebeveynlerin yaşam kalitelerinin artması bakımından önemlidir. bağımlılık-bağımsızlıkla. Aile sınırları: Ego sınırları. Adil olmayı öğrenir. çiftlerin evlilik birlikteliklerine ait özellikler. biyolojik. hukuksal ve benzeri yönleri bulunan toplumsal bir kurumdur (Sayın. toplumsal. Aile. Eğer bir çocuk hakkına saygı gösterilerek büyütülmüşse. Eğer bir çocuk desteklenip. birbiriyle etkileşim içinde olan iki alt sistemi içerir: Sosyalleşme değerleri ve aile etkileşimi. değerleri ve davranışlarından oluşmaktadır. Eğer bir çocuk aile içinde dostluk ve arkadaşlık görmüşse. tarihsel süreç içerisinde rolü ve işlevi sürekli olarak değişen ve yeniden yapılanan bir sistemdir. ekonomik. sosyal sistemlerle de sürekli etkileşim halindedir. Bu konuyla ilgili daha ayrıntılı bilgi edinmeniz için “Yeniden İnsan İnsana” adlı kitabı okuyabilirsiniz. bireye veya gruba verilen önemle. utanmayı öğrenir. nesil sınırları ve aile toplum sınırlarını içerir. Eğer bir çocuk güven ortamı içinde yetişmişse. Kendini sevmeyi öğrenir. güç ilişkisi. Eğer bir çocuk hoşgörüyle yetiştirilmişse. 2011). biyolojik ilişkiler sonucu insan türünün devamını sağlayan. Kendine güven duymayı öğrenir. Sıkılıp. Kendini suçlamayı öğrenir. İnançlı olmayı öğrenir. Eğer bir çocuk sürekli utanç duygusuyla eğitilmişse. ebeveynlerin güç ve disiplin yöntemlerini kullanmalarının sonucudur. Aile. aile üyelerinin tavırları. tamamlayıcı ebeveyn rollerine sahip olabilme. Aile sistemi. Fleck (1980) sağlıklı aile fonksiyonlarını içeren beş parametre önermektedir: Liderlik: Ebeveynlerin kişilik yapıları. çocuğun ekonomik veya psikolojik değerleriyle oluşur. 1975: akt: Cüceloğlu. Eğer bir çocuk övülmüş ve beğenilmişse. Sosyalleşme değerleri. ana-baba tavrı ve bunun sonucunda oluşan benliğin gelişimini içerir (Kağıtçıbaşı. 57 . Ebeveynlerin Rol Model Olması Aile. psikolojik. karşılıklı ilişkilerin belirli kurallarla bağlandığı o güne dek toplumda oluşturulmuş maddi manevi zenginlikleri kuşaktan kuşağa aktaran. Aile etkileşimi. duyguları. Eğer bir çocuk kabul ve onay görmüşse. Aynı zamanda aile daha geniş. 1990).

A. yaşam boyu sürecek karşılıklı uyum süreci başlamış olur.Sevgi: Bireyler arası yakın duygusal ilişkiler. yardımlaşma. duygu ve düşüncelerini özgürce ifade edebilen. toplumun kadına ve erkeğe yüklediği anlamları ve beklentileri içeren kültürel bir yapıyı. “erkeklik” davranış kalıplarını. işbirliği gibi sosyal becerileri gelişmiş.. Nur. Bireyin ilk sosyalleşmesi ailede başlar. öncelikle ebeveynler olmak üzere bütün aile bireylerinin tutum ve davranışlarında etkileşim ve iletişim biçimlerinde demokratik bir duyarlılık içinde bulunmaları gereklidir. Bireyin uymak zorunda kalabileceği çevresel koşullar bu ilişkilerden etkilenir. (2009). I. üyelerin birbirlerine karşı sergiledikleri sözlü ve sözsüz iletişimin miktarı. Buradaki amaç. aile üyelerinin kendilerini ifade ediş tarzları. sonraki dönemlerde hangi ilişkilerin şekilleneceğini belirler. Büyükşahin. Yakın İlişkiler Psikolojisi. gelişiminin her evresinde değişen ihtiyaç ve durumlara uyumunu etkiler. anne-babayı model alarak. aile üyelerinin birbirlerinin duygularına karşı toleransları ve duygusallık kavramlarını içerir. A. şu an ki ya da gelecekteki evinizde. Kriz durumlarında pozitif davranabilme yeteneği. Aile üyelerinin birbirlerini cesaretlendirmeleri. Diğer insanların ilişki kurma tarzına uyabilmek için. Aile birey için önemli bir modelleme aracıdır. M. Görev/Amaç Performansı: Ailenin üyelerinin bakımını üstlenmesi. elektrik süpürgesi ile temizlik yapma ve çimleri biçmekten. Aile işleri nasıl yürütülüyordu? Yemekleri hazırlama. Gladding (2002)’e göre sağlıklı ailenin genel özelliklerini aşağıdaki gibi özetlemek mümkündür: Aile üyelerinin birbirlerine ve aileye bağlı olması. davranış kontrolü ve rehberlik. İletişim: Aile üyelerinin birbirlerine karşı sorumlulukları. Ailede gerçekleştirilen sosyalleşmenin demokratik temelde şekillenmesi için. Yakın etkileşimler ve ilişkiler. çocukları doktora götürmeye kadar düzenli olarak yapılan 10-15 ev işini listeleyin. kendisi. ailenin krizle başa çıkma yolları ve aileden ayrılan bireylerin yeni hayatlarına uymaları konularını içerir (akt: Canel. Sonra her bir işin yanına genelde o işi yapan kişiyi yazınız. toplumsal yaşamın temel kurallarını öğrenir. babalık. yakın ilişkide olduğu insanlar ve sosyal çevresi arasında. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım. 2007). Aile içerisinde etkili iletişim örüntülerinin varlığı. yetiştiğiniz aile işlerinin nasıl yürütüldüğünü ve şu an ki ve gelecekteki ailenizde böyle işlerin nasıl yapılmasını istediğinizi görmektir.. 2007). Bu da anne-babaların küçük yaştan itibaren çocukları ile kuracakları sağlıklı iletişime ve onlara karşı olumlu tutum ve yaklaşımlarına bağlıdır. çamaşır yıkma. İşlerin siz büyürken olduğu gibi mi yürümesini istersiniz? Yoksa farklı yapılmalarını mı istersiniz? Neden? Ev/aile işleri açısından nasıl toplumsal cinsiyet yapıyorsunuz? “Toplumsal cinsiyeti nasıl ortadan kaldırıyorsunuz?” Kaynak: Dönmez. yaratıcı. aile içi denge. Aile üyelerinin birbirlerinin rol beklentilerine uygun davranabilmeleri (akt: Canel. başkaları ile olumlu sosyal ilişkiler kurabilen bireylere ihtiyacı vardır. Daha sonra farklı renkte bir kalem alarak. kişinin tüm hayatında. desteklemeleri. konuşmalarının sentaksı ve netliği. paylaşma. aile üyelerinin soyut ve metaforik düşünce yapılarının doğasıdır. ya da “kadınlık”. Çocuk.. her işin yanına onu aslında kimin yapması gerektiğine inanıyorsanız onun ismini yazınız. insan olmanın gerektirdiği. akran ilişkileri ve bu konuda ailenin onlara sağladığı yol göstericilik. Toplumsal Cinsiyet Rollerine Bir Bakış Yetiştiğiniz aileyi düşünün. 58 . erkek çocukları ise babalarını model olarak almaktadır. Başer. kadınlığın ve erkekliğin sosyal ortamlarda ifade ediliş biçimini öğrenirler. Taluy. yapıcı. Ailede gördükleri modeller üzerinden bireyler annelik. normlara ve geleneklere göre bireyselleşmesi sosyalleşme süreci olarak tanımlanmaktadır. Aile üyelerinin birbirlerine minnettarlık duyuyor olması. Yaşamın erken dönemlerindeki yakınlık etkileşimleri. Günlük yaşamda rollerin benimsenmesinde genellikle kız çocukları annelerini. Çocuğun çevresindeki kurallara. boş zaman aktiviteleri. Birlikte zaman geçirmeye istekli olması. Güler. Çağdaş toplumun. Eğer bir işi birden fazla kişi yapıyorsa hepsinin isimlerini yazınız. çocuk bakımı. Zira bireyler erken çocukluk döneminde daha çok taklit yoluyla öğrenirler.. toplumsal cinsiyet kapsamında tanımlanan. onların davranışları ile ilgili bir bilgi kazanır. Çocukların doğumlarıyla birlikte temas ettikleri ilk sosyalleştirme araçları genellikle ebeveynleridir. özgüveni olan. Çocuğun doğumuyla birlikte. kişi kendi davranışlarını ayarlamak zorunda kalabilir Hayat içinde doğal ve gönüllü bir öğrenme modelinin uygulandığı aile yaşantısında birey.

eğitim düzeyi. iki arkadaş arasında. Romantik yakınlık: Romantik bir ilişki. evliliğe ait ve ailesel beklentiler. ilişkinin. üyeler arasında açık iletişimin olduğu. Etkinlikte bulunma eşlerin paylaşımının gerekli olduğu bir alandır. psikolojik. bazen acı. Bağlılık: Romantik ilişki yaşayan iki bireyin aynı zamanda birbirlerine bağlanmış olması beklenir. deneyimler. bireyler için mutluluk ve bir sevinç kaynağı olarak değerlendirilmektedir ve kişisel başarı ile maddi varlıklar. göz teması kurmaktan ve fiziksel temastan hoşlanmayı içeren bir yönü olarak ele alınmaktadır. karı-koca arasında ya da pek çok kişi arasındaki yakınlığı niteler. devam eden ilişki sürecinin durumunu.Özet Ebeveyn olma bir çocuğun gelişme ve hayatta kalması için bakım. sosyal ve ekonomik kaynaklar gibi çeşitli doğal olay ve sosyal durumlardan da etkilenebildiği görülmektedir. ilişkideki tüm alanları etkileyebilen önemli etkenlerden biridir. kişisel ilişkilerin özel bir unsuru. birlikte zaman geçirme. Eşler arasındaki uyum. Yakın ilişki kavramı anne-çocuk arasında. yönünü kavramsallaştırır. Çoğu zaman romantik bir ilişki. ihtiyaç ve desteğinin sürekli olarak sağlanmasıdır. birbirlerini sosyal açıdan destekledikleri. insanlığın doğuşundan bugüne kadar insanoğlunun birbiriyle etkileşimi sonucunda doğal olarak ortaya çıkan. Evlilik uyumu. 59 . birbiri için özel olduğu düşünülen şeyler yapmaktan. yaşamının her döneminde yakın ilişkiye sahipse. Bir insan. herkes tarafından yaşanılmayı beklenen. kişisel bazı özelliklerinin yanı sıra. eşler arasındaki duygu ve düşüncelerin karşılıklı açık ve doğru olarak iletilmesidir. bir insanın bir diğerine karşı duyduğu belli bir duyu olarak tanımlanmaktadır. duygu ve düşünceleri paylaşmaları gereklidir. yaş. Zamanla eş ilişkisinde olumlu ve olumsuz faktörlerin birlikte işlerlik gösterdiği bir denge kurulmakta. bazen kötü. gülmekten. Yakın ilişkiler yaşamın çok önemli bir yönünü oluşturmaktadır. Etkileşimin sağlıklı olması. birbirinin yokluğunda özlem duyma. birbirlerinin düşünüş ve beklentilerini hesaba katarak davranmaları gerektiğini görebilmeleri gerekir. hem bir sürekliliği hem de bu süreklilik içinde devam eden hareketi ifade eder. Ebeveynlik döneminde bireyin. insanların yaşamlarında öncelikli olarak aradıkları duygulardan biridir. ebeveynlerin birbirlerine karşı sorumluluk duygusu taşıdığı. Yakınlık kavramı. “Büyük romantik yeğinlikle sevme” olarak tanımlanmaktadır. birey için anlam ifade etmektedir. Birlikte etkinlikte bulunma: Sağlıklı aile yapısı. toplumsal ve cinsel beklentilerini ve mesajlarını ortaya koymaları. Eşlerin birbirlerine ruhsal. birlikte konuşmaktan. sevilen kişi ile önem kazanmaktadır. mutlu ve sağlıklı olabilir. Yakın ilişkiler içinde yer alan duygusal ilişki. Sevgi bir çeşit kişisel ilişki. Aksi durumda evlilik uyumunun bozulmasıyla eşler arası problemlerin yaşanması söz konusu olabilmektedir. dile getirebilmeleri için karşılıklı etkileşim içinde olmaları gerekir. benzer ilgi ve aktiviteleri paylaşmaları. bazen iyi biten bir duygudur. bireyler için mutluluk ve bir sevinç kaynağı olarak değerlendirilmektedir ve kişisel başarı ile maddi varlıklar. seçilen kişinin ardından önem kazanmaktadır. birbirlerine açılmaları birbirlerinden ruhsal. birlikte isteyerek zaman geçirdikleri. çocuklarının geleceğini düşünmeleri ve geleceğe iyimser bakmaları. belirli bir ilişki içine girmiş olduklarını. bazen mutluluk veren. Evlilik bir iletişim ve etkileşim sistemidir. Evlilikte eşlerin mutluluk algılarının üst düzeyde olması ve hem evlilikten hem de birbirlerinden hoşnut olarak doyum sağlaması evlilikte uyumu da beraberinde getirmektedir. Aşk. Eşlerin. meslek ve güvenlik. Sevgi ve güven: Sevgi. Aşk: Aşk. toplumsal ve cinsel beklentilerini ve mesajlarını ortaya koymaları ve dile getirebilmeleri. bu dengeler evliliği sürdürücü ya da bozucu rol oynayabilmektedir. Eşlerin açık iletişim kurarak. olumsuzluklar karşısında eşlerin birbirlerine kenetlendiği bir sistemdir.

Hayat içinde doğal ve gönüllü bir öğrenme modelinin uygulandığı aile yaşantısında birey. toplumun kadına ve erkeğe yüklediği anlamları ve beklentileri içeren kültürel bir yapıyı. Çift olmak.Çift ilişkisi isteyerek yürütülen bir ilişkidir. sonraki dönemlerde hangi ilişkilerin şekilleneceğini belirler. yaşam boyu sürecek karşılıklı uyum süreci başlamış olur. Çocukların doğumlarıyla birlikte temas ettikleri ilk sosyalleştirme araçları genellikle ebeveynleridir. Ebeveynler çocuklarına giydirdikleri kıyafetler. Her eş. Böylece ilişkide her bir konu üzerinde konuşulup uzlaşılabilir. Çift ilişkisi belirli ve gelişen olma özelliklerinin dengeli bir şekilde bulunduğu bir ilişkidir. toplumsal yaşamın temel kurallarını öğrenir. Ailede gördükleri modeller üzerinden bireyler annelik. Çiftlerden her birinin bireyselliği söz konusudur. birbirlerine destek olur. Çocuk. çift ilişkisinde bireylerin bireyselliğine saygı duyulur ve destek verilir . Başka deyişle ilişki karşılıklıdır. Çift ilişkisinde ‘geçmiş’. öncelikle ebeveynler olmak üzere bütün aile bireylerinin tutum ve davranışlarında etkileşim ve iletişim biçimlerinde demokratik bir duyarlılık içinde bulunmaları gereklidir. babalık. Ailede gerçekleştirilen sosyalleşmenin demokratik temelde şekillenmesi için. onların davranışları ile ilgili bir bilgi kazanır. ‘şimdi’ ve ‘gelecek’ vardır. Çiftler ‘geçmiş’ hikâyeleriyle ‘geleceğe’ bağlanırken ilişkinin ‘şimdi’ ayakta kalması için geleceğe yönelik planlar yaparlar. yakın ilişkide olduğu insanlar ve sosyal çevresi arasında. ya da “kadınlık”. “erkeklik” davranış kalıplarını. kendi tutum ve davranışları gibi birçok yolla cinsiyete ilişkin kalıp yargıları çocuklarına aktarırlar. farklı değerler ve dünya görüşünden oluşan ilk bakış açısının ve geçmişin birbiriyle birleşmesi demektir. Bireyin ilk sosyalleşmesi ailede başlar. Aile birey için önemli bir modelleme aracıdır. İlişkinin sağlıklı devamı için belirli ve önceden tahmin edilebilir özelliklerin yanı sıra esnek olması da önemlidir. toplumsal cinsiyet kapsamında tanımlanan. Yaşamın erken dönemlerindeki yakınlık etkileşimleri. onlara aldıkları oyuncak çeşitleri. Çocuğun doğumuyla birlikte. odalarını dekore etme tarzları. Çift ilişkisinde destek alış verişi vardır. annebabayı model alarak. insan olmanın gerektirdiği. kendi gereksinimi kadar diğer kişinin gereksinimini de göz önüne alır. 60 . Bu ilişkinin isteyerek sürdürülmesi ilişkiyi rahat yaşanır hale getirirken yine de devamı için karşılıklı çaba harcanması gerekir. Bireyin uymak zorunda kalabileceği çevresel koşullar bu ilişkilerden etkilenir. kendisi. her iki taraf hem alıcı hem verici konumundadır. kadınlığın ve erkekliğin sosyal ortamlarda ifade ediliş biçimini öğrenirler.

Yakınlık c. Komşuları d. İnsanların genellikle kendileri ve başkaları hakkında olumlu bir bakışa açısına sahip olmaları ve bir eşle duygusal bir yakınlık kurmada. Gelişmesi uygun c. Cinsel doyumla mutlu bir yaşam sürme 8. Güven b. Kaygılı bağlanma b. Nezaketli olması b. birbirleriyle etkileşim halinde oldukları. Çocukların aile içinde gelişmesine olanak sağlamak b. birbirlerine derin duygularla bağlı oldukları birime ne ad verilir? a. Korkulu bağlanma d. Aile üyelerinin birbirlerine karşı sergiledikleri sözlü ve sözsüz iletişimin miktarı c. Hısımlık e. Aile üyelerinin birbirlerine karşı kaygıları b. mutlu olma gibi psikolojik ihtiyaçlarının karşılandığı. Çocuk sahibi olma e. Aile üyelerinin konuşmalarının sentaksı ve netliği e. Aşağıdaki davranışlardan hangisi aile üyelerinin iletişim kurmalarında etkili değildir? a. Aile/Ebeveynler 9. duygusal bağlanma ve sürekli etkileşimi içeren ilişkilerine ne ad verilir? a. Ebeveyn olma e. Uyumlu olması d. Aşağıdakilerden hangisi evlilikte eşlerin yaşadıkları duygulardan değildir? a. Aile üyelerinin soyut ve metaforik düşünce yapılarının doğası 7. Güvenli bağlanma e. Duygusal dengesizlik c. İki insanın birbirlerinin sevgi. Aşağıdakilerden hangisi yakın ilişkileri nitelendiren özelliklerden birisi değildir? a. normlara ve geleneklere göre bireyselleşmesi ne olarak tanımlanmaktadır? a. Dostluk 3. Çocuklarla iletişimin sürekliliğini korumak 2. Birlikte etkinlikte bulunma e. Romantik yakınlık 5. Sosyalleşmesi e. Aşağıdakilerden hangisi ebeveyn olmanın temel görevlerinden biri değildir? a. Evlilik c. Sevdiklerini dinlerler e. Birbirlerinin ailelerine ait olma ve sahiplenme duygusu b. Sevgililerinin duyguları hakkında derin bir düzeyde bilgiye sahip olurlar 10. Doktor b.Kendimizi Sınayalım 1. karşılıklı dayanışmada rahat olmalarını ifade eden bağlılık türü aşağıdakilerden hangisidir? a. Yakın ilişki d. Çocukların tüm kapasitelerini geliştirmelerine olanak sağlayan koşulları yaratmak e. aralarında yakın ilişkilerin bulunduğu. Birbirlerine karşı kendilerini ifade etmeye karşı isteklidirler b. Sevgi c. İnsanların kişisel katılım. Çocukların doğumlarıyla birlikte temas ettikleri ilk sosyalleştirme araçları kimlerdir? a. Birey olması c. Evlilik c. Kontrol d. Sülâle 61 . Ortaklık d. Duygusal ve sosyal birliktelik/paylaşım d. Çocuğun yaşamda kalması için bakımı d. Arkadaş/Okul çevresi c. Çocuğun eğitiminde yöntemlerini kullanmak kapasitesinin disiplin 6. Akrabalık b. Öğretmen/leri e. Romantik yakınlıkta bulunan bireyler bu ilişkiye özgü olarak bilişsel özellikler grubunda ne tür davranışlar göstermezler? a. Kendileri hakkında karşı tarafa bilgi vermek amacıyla kendilerini açığa vururlar d. Çocuğun çevresindeki kurallara. bağlılık. ait olma. Kayıtsız bağlanma 4. Aile üyelerinin kendilerini ifade ediş tarzları d. Arkadaşlık b. Temkinli bağlanma c.

Kendimizi Sınayalım Yanıt Anahtarı
1. a Yanıtınız yanlış ise “Ebeveyn Olmak: Anlamı ve Önemi” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 2. c Yanıtınız yanlış ise “Yakın İlişkiler” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 3. d Yanıtınız yanlış ise “Bağlılık” konuyu yeniden gözden geçiriniz. 4. c Yanıtınız yanlış ise Nitelendiriren Özellikler” yeniden gözden geçiriniz. başlıklı

1. Sevgi: Yakınlık etkileşimi göstermek ile sevgi arasında doğrudan bir ilişki olduğu görülmektedir. Yakınlık etkileşimlerinde bireylerin birbirlerine karşı olumlu duygular beslemeleri gerçeğinin varlığında birbirlerini sevmeleri de gerekmektedir. 2. Güven: Güven yakın ilişkilerde bulunan bireylerin birbirleri için neyin istenen olduğunu bilmeleri anlamına gelmektedir. Birbirlerine güvenen bireyler, karşılarındaki kişilerin onlara zarar vermeyeceklerinin, birbirlerini aldatmayacaklarının farklındadırlar. Sonuç olarak yakınlık etkileşimleri, bireylere birbirlerine güven duyabileceklerinin olanağını sunar. 3. Bağlılık: Bağlılık birlikte zaman geçirmeyi ve birlikte aktivitelerde bulunmayı ifade etmektedir.

“Yakın İlişkileri başlıklı konuyu

5. b Yanıtınız yanlış ise “Ebeveynlerin Evlilik Uyumu” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 6. a Yanıtınız yanlış ise “Ebeveynlerin Rol Model Olması” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 7. a Yanıtınız yanlış ise “Ebeveyn İhtiyaçları” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 8. e Yanıtınız yanlış ise “Ebeveyn Davranışları” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 9. b Yanıtınız yanlış ise “Romentik Yakınlık” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 10. d Yanıtınız yanlış ise “Ebeveynlerin Rol Model Olması” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz.

Sıra Sizde 3
İnsanların yaşamlarında öncelikli olarak aradıkları duygular; sevgi, ilgi, sorumluluk, saygı, bilgili olma, bağlılık, sevecenlik ve içtenlik olarak ifade edilmektedir. Sevgi, sevdiğimiz şeyin büyümesi ve yaşaması için gösterdiğimiz ilgidir. İlgi ve bakım sevginin bir başka unsurunu, sorumluluğu açığa çıkarır. Sorumlu olmak yanıt vermeye hazır olmak demektir. Sorumluluk, sevginin üçüncü bir ögesi olan saygıyı içermelidir. Saygı, diğer kişinin olduğu gibi büyüyüp gelişmesine duyulan ilgidir. Bir insanı tanımadan saygı duymak olanaksızdır. İlgi ve saygı eğer bilgi tarafından yönlendirilmezse kör kalır.

Sıra Sizde 4
Karşılıklı bağımlılık, etkileşim içindeki bireylerin eşin tercihleri, güdüleri ve davranışlarını temel alarak birbirlerinin deneyimlerine göre ya da birbirlerinin deneyimlerini etkileyerek davranma tarzı, davranma derecesi olarak tanımlanır. Karşılıklı bağımlılık yakın ilişkilerde çiftler arasındaki etkileşime odaklanır, çünkü kişilerarası ilişkiler bir etkileşimdir.

Sıra Sizde Yanıt Anahtarı Sıra Sizde 1
Ebeveyn olmanın temel görevi; yalnızca çocukların yaşamını devam ettirmesine yardımcı olmak ya da uygun disiplin yöntemlerini kullanmak değil, aynı zamanda aile içi ve dışında çocukların tüm kapasitelerini geliştirmelerine olanak sağlayan koşulları yaratmaktır.

Sıra Sizde 5
Eşler arasındaki uyum, ilişkideki tüm alanları etkileyebilen önemli etkenlerden biridir. Evlilik uyumu, devam eden ilişki sürecinin durumunu, yönünü kavramsallaştırır, hem bir sürekliliği hem de bu süreklilik içinde devam eden hareketi ifade eder. Uyumlu bir evliliğin ön koşullarından birisi sağlıklı bir iletişimdir. Ebeveynler arasında iyi bir ilişki bulunan, çocuklarının geleceğini düşünen
62

Sıra Sizde 2
Yakın ilişkileri bulunmaktadır. destekleyen üç etken

ve geleceğe iyimser bakan, açık iletişim kuran evlilik sisteminin sağlıklı bir aile yapısını temsil ettiği belirtilmektedir. İletişim gerçekleşmesi için, eşlerin birbirlerine açılması, benzer ilgi ve aktiviteleri paylaşmaları, duygu ve düşünceleri paylaşmaları gereklidir. Evlilik ve aile sistemi içindeki iletişimin açık seçikliği, bireylerin kendilerini açma ve özgürce ifade edebilme davranışları aile sisteminde uyumun bir göstergesidir. İletişim bilgi ve becerilerinin arkasında gönül zenginliği, sevgi, anlayış ve hoşgörü olmalıdır. Evlilikte eşlerin mutluluk algılarının üst düzeyde olması ve hem evlilikten hem de birbirlerinden hoşnut olarak doyum sağlaması evlilikte uyumu da beraberinde getirmektedir.

Gülerce, A. (1996). Türkiye'de Ailelerin Psikolojik Örüntüleri (Psychological Patterns of the Families in Turkey). İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi Yayınları. Hatfield, E. (1988). Passionate and Companionate love. In R.J. Sternberg & M.L.Barnes (Eds.), The psychology of Love. (P. 191-213). New Haven and London: Yale University Press. Hortaçsu, N. (1997). İnsan İlişkileri. Ankara: İmge yayınevi. Kağıtçıbaşı, Ç. (1998). Üniversite gençlerinin algılanan ana baba tutumları, ana babayla ilişkileri ve bunların bazı kişilik özellikleri ile bağlantısı. Türk Psikoloji Dergisi, 9 (32),15-25. Lauster, P.(2000). Aşk ve Aşkın Psikolojisi (Çev. T. Er) İstanbul: Çitlembik yayınları. Moss, B.F., & Schwebel, A.I. (1993). Marriage and romantic relations: defining intimacy in romantic relationships. Family Relations, 42, 731.

Yararlanılan Kaynaklar
Ainsworth, M.D.S. (1989). Attachments beyond infancy. American Psychologist,. 44, 709-716. Boyce, P., Parker, G., Barnett, B., Cooney, M. & Smith, F. (1991). Personality as a vulnerability factor to depression. British Journal of Psychiatry, 159, 106-114. Burger, J. M. (2006). Kişilik: Psikoloji biliminin insan doğasına dair söyledikleri. (Çev. İnan D. Erguvan Saruoğlu). İstanbul: Kaknüs Yayınları. Canel A.N. (2007). Ailede Problem Çözme, Evlilik Doyumu ve Örnek Bir Grup Çalışmasının Sınanması. Yayınlanmamış Doktora Tezi. Marmara Üniversitesi. Eğitim Bilimleri Enstitüsü. Rehberlik ve Psikolojik Danışma Anabilim Dalı, İstanbul Cowan, P.A., Powell, D., Cowan, C.P. (1998). Parenting Interventions: A Family Systems Perspective. Handbook of Child Psychology, Edited by W.Damon Fifth Edition. p:5-6; New York: John Wiley & Sons, Inc. Cüceloğlu, D. (2011) Yeniden İnsan İnsana (44. Basım). Remzi Kitabevi: İstanbul. Dönmez, A., Büyükşahin, A., Taluy, Nur., Başer, I., Güler, M. (2009). Yakın İlişkiler Psikolojisi. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım. Fromm, E. (1968). The Art of Loving. London: Unwin Books.
63

Mungan, M. (1995). Mahmud ile Yezida. 2.basım. Metis MY yayınları. Özgüven, İ.E. (2000). Evlilik ve Aile Terapisi. PDREM Yayınları, s. 1,73,85 Prager, K. J. (1995). The psychology of intimacy. New York: Guilford Press. Sayın, Ö. (1990). Aile Sosyolojisi Ailenin Toplumdaki Yeri. İzmir: Ege Üniversitesi Basımevi. Shaver, P. R., Hazan, C., & Bradshaw, D. (1988). Love as attachment: The integration of three behavioral systems. In R. J. Sternberg & M. L. Barnes (Eds.), The psychology of love (pp. 6899). New Haven, CT: Yale University Press. Tarhan, N. (2010). Aile Okulu (12. Baskı). Timaş Psikoloji Dizisi: İstanbul. Uyar, T., Özdikmen, H. ve Bulut, Ş. (2000). Aşkın Molekülleri (Feromonlar). Ankara:Palme Yayıncılık. Velidedeoğlu, K. N. (2011). Kadın Erkek İlişkilerinde Sorunlar ve Çözümleri. 2. Basım. Efil yayınevi. Wilson, G.D., & McLaughlin, C. (2002). Aşk Bilimi. (Çev. T. Er). İstanbul: Çitlembik Yayınları.

4
Amaçlarımız
Bu üniteyi tamamladıktan sonra; Ailede anne baba tutumlarını tanımlayabilecek, Ailede anne baba tutumlarının çocuğun kişisel gelişimi üzerindeki etkilerini açıklayabilecek, Ailede anne baba tutumlarının ailenin yapısına etkilerini yorumlayabilecek, Ailede anne baba tutumlarının nasıl olması gerektiğini açıklayabilecek bilgi ve becerilere sahip olabilirsiniz.

Anahtar Kavramlar
Anne Baba Tutumu Gevşek Anne Baba Reddedici Anne Baba Kişilik Gelişimi Çocuk Ebeveyn Tutumları Tutum Tipleri Hoşgörülü Anne Baba

İçindekiler
Giriş Anne-Baba Tutumları ve Çocuk Üzerindeki Etkileri Ebeveyn Tutumları

64

“Uyumlu bir evlilik nasıl olur?”. sağlıklı kişilerarası iletişim sürecini gerçekleştirebilmeleri ve başarabilmeleri için iletişim sürecindeki engellerin ne olduğu bu engellerin nasıl aşılabileceği ile ilgili çalışmalar oldukça kısıtlıdır. yani bir toplumda yaşayan en düşük statülü bireyden en yüksek statülü bireye kadar herkesin yetiştiği. Söz konusu özellikler dikkate alınarak bir değerlendirme yapıldığında ülkemizdeki mevcut aile yapısında eşler arasında önemli bir iletişim problemi bulunduğu kolaylıkla söylenebilir. Aileler olabildiğince sağlıklı. Sağlıklı bir ailenin kurulabilmesi ve toplum içinde uyumlu bir şekilde varlığını sürdürebilmesi için her şeyden önce bu iki kişinin birbirleri ile uyum içerisinde olmaları.Geliştirdikleri Tutum Tiplerine Göre Ebeveynler GİRİŞ Literatürde aile ilişkileri ve eşler arası iletişime yönelik oldukça fazla sayıda çalışma bulunmaktadır. konuşmak ve birlikte çözüm arayışı içerisine girmektir. eksik ve yanlış bir yaklaşım olur. temel değerlerini aldığı. toplum da o kadar sağlıklı ve istenilir düzeyde olur. ortaklaşmak şeklinde tanımlanabilir. Genel olarak iletişim. bakışması. Bir ailenin sürekliliği için bu durum zorunludur. eşlerin mutlu bir birliktelik sağlayabilmeleri. daha sonra toplumun değerleri haline gelmektedir. Bu yapıdaki eşlerin büyük problemleri çözebilme şanslarının olduğunu söylemek son derece iyimser bir yaklaşım olur. Nesne ilişkileri kuramcıları. Eşler arası sağlıklı iletişimin en temel şartlarından birisi ise niteliği her ne olursa olsun problemleri karşılıklı olarak iyi niyetle çözmek amacı ile görüşüp. Bir başka şekilde ise iletişim. birer iletişimdir. sağlıklı bir iletişim içinde bulunmaları gerekir. görüntü ile el-kol hareketleri vb. toplum içinde yaşayabilmek için gerekli bilgi beceri ve yetenekleri kazandığı ilk yer aileleridir. Aralarında olması gereken iletişimi küçük problemlerin çözümünde dahi gerçekleştiremeyen eşler büyük problemler karşısında doğal olarak kolaylıkla pes ederler. iyi bir iletişim içinde. Aileyi sadece iki kişinin bir araya gelmesi ile oluşan bir kurum olarak algılamak son derce basit. birbirine dokunması. toplumu oluşturmak gibi çok büyük bir anlamı üstlenmektedir. Statüsü ne olursa olsun toplumu oluşturan her bireyin. sağlıklı bir aile yapısının oluşturulması ve sürdürülebilmesi. ortak bir payda da buluşmak. yazı. gruplar ve toplumlar arasında söz. kendisi ve toplum ile barışık bireyler yetiştirirse. soruları pek çok çiftin cevabını bulmakta zorlandığı sorulardır. “Evlilikte mutluluğu nasıl yakalayacağım?”. simgeler aracılığı ile duygu ve düşüncelerin karşılıklı olarak iletilmesini sağlayan bir etkileşim sürecidir. özgür. İki insanın birbiriyle konuşması. Her iletişim insanlar arsında bir ilişkinin kurulmasına yol açar. Aksi durumda ise son derece sağlıksız bir toplum yapısı ile karşı karşıya kalınır. Bu nedenle eşler arası iletişim kanalları sürekli açık olmak zorundadır. gülümsemesi ya da kaşlarını çatması vb. Bununla birlikte. Evlilik ve evlilik uyumu konuları özellikle son elli yıldır yurt dışı literatürde birçok araştırmanın konusunu oluştururken. paylaşmak. çocuğun anne ve babasına duyduğu bağlılık ve yakınlığın yetişkinlik döneminde başkalarıyla anlamlı ilişkiler kurma becerisini etkilediğini savunurlar. romantik eşlerle olan ilişkilerin çocukken anne baba ile olan ilişkinin bir yansıması olduğunu belirtirler. Bu nedenle herhangi bir zamanda toplumun içinde bulunduğu durum ve şartların anlaşılması istendiğinde bakılması gereken ilk yer ailelerdir. ülkemizde son birkaç yıl içinde bu konu başlıklarına yoğunlaşan çalışmalara rastlanmaya başlanmıştır. eşler arasındaki ilişkinin saygı ve sevgi 65 . Bireylerin aldığı bu değerler. bilinen en eski ve en basit tanımıyla toplumun temel yapısını oluşturan en küçük birimdir. bireyler. Aile. Bu basit tanımıyla bile aile. ancak eşler arasındaki sağlıklı ilişkiyle mümkün olabilir. kendinin ve diğer insanların istek ve ihtiyaçlarının farkında. Kuşkusuz. Sağlıklı bir toplumun çekirdeğini oluşturan ailenin temeli.

örnek olma. Güven son derecede önemli bir duygudur. Sağlıklı bir aile yapısının olduğu ortamda. hem kendi ruh ve beden sağlıklarını koruyabilir ve işsizlik. onu yansıtma. Kendisini güvende hissetmesini sağlar. Çoğu kez yeteneklerini tam olarak kullanmasını engeller. Normal olarak bir çocuk hayata hiçbir şey bilmeden gelir ve ailesinde hemen her şeyi öğrenir. ona zaman verme. Topluma kolaylıkla uyum sağlar. Bu nedenle çocuk tutulmalı kucaklanmalı okşanmalı sevilmelidir. haz. Çünkü çocuklukta karşılanmayan bu ihtiyaçların maalesef telafisi bulunmamaktadır. Oyun ile kastedilen çocuğun sadece oyuncakları ile kendi başına ya da arkadaşları ile oynamaları değildir. düzgün bir bireyi yetiştirip topluma kazandırmaktır. hem de kendi çocuklarına karşı daha destekleyici davranabilir ve onların bütün halinde gelişmelerine katkıda bulunabilirler. Uyarılma: Oyun yoluyla ve çocuğun dünyasına giren değişik olaylarla acı. Oyun sayesinde çocuk kendisini geliştirir. Çocuk bu sayede en basit ifade ile neyin doğru neyin yanlış olduğunu neleri yapıp neleri yapamayacağını öğrenir. heyecan gibi duyguları açığa çıkarma gibi kavramları içerir. Aile ortamı çocuğun sosyalleşmeye ilişkin ilk bilgileri aldığı bir ortamdır. Bir anne baba için birincil amaç kuşkusuz sağlıklı bir kişiliğe sahip. Bir başka açıdan söylenecek olur ise çocuk ihtiyacı olan güven duygusunu anne babadan alarak yetişmeli ve böylece güven duygusunun önemini kavramalıdır. Anne babanın üzerlerine düşen temel görevlerden birisi çocuk ile her fırsatta sürekli olarak ve mümkün olduğunca çok oynamalarıdır. Bu öğrenme aşamasında çocuğun yönlendirmeye ihtiyacı vardır. Maddi ve manevi olarak sağlıksız büyür. Ama burada asıl söylenmek istenen anne babanın çocuk ile bizzat oynamalarıdır. Yaşamda başarılı olmasını ya da istediği yapabileceği başarısına ulaşmasını önleyici bir faktör olarak rol oynar. Bireyin ileriki yaşamının her aşamasında bilinçli olarak ya da olmayarak bu sorunların etkisinde kalır. Sosyalleşme: Çocuğun duygularını olduğu gibi tanımlama. Çocuk kendisine güvenildiğini bilirse güç kazanır. Oyunsuz çocuk olmaz. O güvene layık olmak için çaba içerisine girer. Annenin ya da babanın çocuklarına dokunmaları çocuğu psikolojik olarak çok mutlu eder. bakımı. Çocuk bebeklikten başlayarak gelişiminin her döneminde farklı şeylere ihtiyaç duyar. 66 . Hiçbir şekilde tartışılamayacak bir gerçek vardır. Anne. ilgisi. O da çocuk oyunla büyür. yoksulluk. Çocuğa güven duygusunun önemi çocuğa güvenilerek daha çocuklukta öğretilmelidir. Yapı/düzen: Çocuğa yön verme. özdeşim kurabileceği bir kişi olma gibi kavramları içerir. Anne baba çocuğa sosyalleşme konusunda bilgiler vererek onu toplumla bütünleşmeye hazırlarlar. Bu ihtiyaçların önemli bir bölümü aile tarafından karşılanır. Bu sorunlar bireyi tüm yaşamı boyunca denetler kontrol eder. O dokunmadan büyük güç alır.temeline dayalı olması ile ve her şeyden önce eşlerin birbirlerine karşı destekleyici davranmalarıyla mümkün olabilir. Çocuğun temel gereksinimlerini şu şekilde sıralamak mümkündür: Dokunulma: Çocuk yetiştirilirken ihtiyaç duyduğu en önemli duygulardan birisi dokunulma duygusudur. babanın çocuğa olan sevgisi. Birtakım psikolojik sorunlar geliştirir. İhtiyaçları karşılanmayan çocuk kendi öz benliğinden utanç duymaya başlar. hayırlı. birbirine karşı destekleyici davranan eşler. ANNE-BABA TUTUMLARI VE ÇOCUK ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ Çocuk dünyaya geldiğinde ilk önce iletişim kurduğu kişiler doğal olarak en yakınındaki kişiler yani anne ve babasıdır. Çocuk ailede aldığı bilgiler sayesinde toplum içerisine çıktığında yabancılık hissetmez. Söz konusu bu dokunma eylemi aynı zamanda güzel hoşa giden çocuğu övücü söz ve davranışlar ile desteklenmelidir. ihtimamı. aile içi çatışmalar gibi zorlanmalı durumlarla daha kolay baş edebilirler. Bu nedenle bir çocuğun birey olma sürecinde sorunsuz bir ortamda büyümesi ihtiyaçlarının tam olarak karşılanması son derecede önemlidir. Güven: Çocuğun ihtiyacı olan bir başka duyguda güven duygusudur. Şüphesiz bunlar da gereklidir ve olmalıdır. Burada bir noktaya açıklık getirmek gerekir. topluma yararlı. dış dünya ile arasında köprü görevini görme. Çocuklukta ortaya çıkan bu psikolojik sorunlar genellikle bireyin tüm yaşamı boyunca onun ayrılmaz bir parçası olur. Bütün bu eylemeler çocuğun şiddetle ihtiyacı vardır. ihtiyaçlarını karşılaması onu bir birey haline getirir. Güveni zedeleyici davranışlardan kaçınır. Çocuk yaşama ilişkin hemen her şeyi ailede öğrenir. tutarlı hareket etme gibi kavramları içerir. neşe. İşte bu yönlendirme anne baba tarafından yapılır. yapabileceği ve yapamayacağı davranışların sınırlarını belirtme.

Anne baba tutumlarını ve çocuk üzerindeki etkilerini belirtiniz. 1. 10. Buna karşılık disiplin ise sevginin çağrıştırdığı kavramların tam aksine sertliği. Bu nedenle anne baba çocuğu ciddiye almalı ona önemli birisi olduğu duygusunu verecek tutum ve davranışta bulunmalıdırlar. İşte bu dengenin bulunamamasından ya da daha doğru bir ifade ile bu iki ögenin kullanım dozajlarının farklı olmasından birbirinden farklı anne baba tutumları ortaya çıkar. Normal koşullarda anne. Anne ve babanın yaklaşımında. babasının dikkatini çekemeyen çocuk. 8. Şiddetli reddedici anne-baba tutumu. Çünkü sevgi. güven verici ve demokratik anne-baba tutumu. Gevşek anne-baba tutumu (çocuk merkezci aile).Kendini değerli görme: Her zaman geçerli olan bir başka gerçekte her bireyin kendisini önemli görmesidir. 7. 11. Bu durum çocuk için de geçerlidir. Normal olarak beklenen anne babanın çocuğu yetiştirmede bu iki ögeden sadece birisini ve sevgiyi kullanması disipline ise pek itibar etmemesidir. Bunlar sevgi ve disiplindir. 9. Kabul edici. 5. Mükemmeliyetçi anne-baba tutumu. Aslında bu iki öge ilk bakışta birbirleri ile çelişir gibi görünmektedir. Yaşı ne olursa olsun her insanın önemli iki temel ruhsal ihtiyacı vardır. 2. Anne ve baba çocuğu yetiştirirler iken ellerinde bulunan bu iki ögeden yararlanmak zorundadırlar. Sağlam ve sağlıklı kişilik gelişimi için çocuğun gereksinimlerinin doyurulması ve ileride bu ihtiyaçlarını kendi kendine doyurabilme yetenek ve sorumluluğunun gelişmesine olanak sağlanması gerekir. onaylanmayan davranışlarda bulunarak dikkat çekmeye çalışır. Aslında bu farklı anne baba tutumlarının hepsinde sevgi ve disiplin ögeleri vardır. Abartılmış sevgi ve aşırı koruyucu anne-baba tutumu. Çünkü kullanabilecekleri başka ögeleri yoktur. Bu ihtiyaçlar karşılanmadığı zaman çocuğa “sen ve senin ihtiyaçların önemli değil” mesajı verilmiş olur. sıcaklığı çağrıştırmaktadır. Çocuk. soğukluğu. Burada önemli olan bu iki ögenin kullanım dozlarını ayarlamaktır. kısaca topluma uyumlu bir birey olabilmesi için anne baba en az sevgi kadar disiplin ögesinden de yararlanmalıdırlar. yumuşaklığı. normal yollardan karşılanmayan ihtiyaçlarını normal dışı yollardan elde etmeye çalışır. Zaten her anne baba da ister istemez bu iki ögeden yararlanır. hoşgörüyü. Şu hiçbir zaman hatırdan çıkarılmamalıdır. 3. Koruyucu anne-baba tutumu. 6. Çoğu kez anne baba ya bu dengeyi bulamadıkları ya da dengeyi zaman zaman kaybettikleri için çocuğun eğitiminde zorluklar ile karşı karşıya kalırlar. Aşırı baskıcı ve otoriter anne-baba tutumu. Anne babanın sevgi ve disiplin ögelerini farklı dozajlarda kullanmalarından kaynaklanan tutumları şu şekilde maddeler halinde sıralamak mümkündür. katılığı. Amaçsız hoşgörülü anne-baba tutumu. sevecenliği. 4. 12. Dengesiz ve kararsız anne-baba tutumu. 67 . Hüner bu iki öge kullanılırken dengeyi bulmak ve kaybetmemektir. İlgisiz ve kayıtsız anne-baba tutumu. kendisi ve başkaları için değerli olmak. hoşgörüsüzlüğü çağrıştırmaktadır. bu iki etmenin ölçüsü ve kararlılığı çocuğun davranışlarını büyük ölçüde belirler. ılımlı olmayı. Bunlar: Sevmek ve sevilmek. Bir çocuğun sağlıklı yetişmesi kişiliğini kazanması kendisi ve çevresi ile barışık olması çevresi ile iyi iletişimde bulunabilecek bir karakter yapısına kavuşması. Hoşgörülü anne-baba tutumu. EBEVEYN TUTUMLARI Ailenin çocuğa karşı tutumunun iki temel ögesi vardır. Fakat kullanım dozajları farklıdır. Ancak uygulamada hiçbir zaman böyle olmaz. Baskıcı otoriter katı ve sıkı anne baba tutumu.

anne babalar isteklerinden en ufak bir ödün vermek istemezler. Kendi kendilerine haklı olduklarını telkin ederek vicdanlarını rahatlatırlar. oturup kalkmasında. aşırı hassas bir karakter yapısına sahip olurlar. Hiçbir zaman çocuğu anlamak için çaba göstermezler. Öte yandan sürekli kusur arandığını bildiği için çocuk devamlı tetiktedir.Baskıcı Otoriter Katı ve Sıkı Anne Baba Tutumu Anne baba çocuğu kendi ideallerine göre yetiştirme arzusu içindedirler. Anne babanın gözleri sürekli olarak bu çocukların üzerindedir. ürkek. Oyun oynayacak hata yapacak bu suretle öğrenecek. bir daha ömür boyu bu hatayı yapmasın diğer çocuklara örnek olsun” düşüncesi olduğu için cezalar çok ağırdır. Buna karşılık baskıcı otoriter sistemin olduğu ailede evin düzeni değişmesin diye çocuğun programında her hangi bir değişiklik yapılmaz. içmesinde kısacası yaptığı her harekette bir kusur bir yanlış aranır. Anne baba çocuğu kendi istedikleri disiplin altına alarak. Ama hiçbir şekilde gösterilmez. Sevgi gayet tabi mutlaka vardır. Onlar her zaman haklıdırlar. Anne baba istediği gibi uzaktan kumandalı bir çocuğa sahip olur. Hafta sonlarının rahatlığı yaşanır. Bu tür aileler çocuğa kendi istediklerini yaptırabilmek için sık sık katı disiplin uygulamasının bir gereği olarak ceza yoluna başvururlar. Bu kadar çabanın ve baskının sonucunda. Oysa katı baskıcı eğitim tarzını benimseyen ailelerdeki bu şanssız çocukların maalesef hiçbir zaman çocukluklarını yaşama fırsatları olmaz. Çocuğa sürekli kızıp onu azarlarlar. içine kapanık. Çocuğa sağlanan haklar en aza indirgenmiş bir durumdadır. Hatta daha da ileri giderek ve hiç olmaması gereken bir şeyi yaparak çocuğa karşı şiddet uygularlar. Çocuğun her davranışında. Ama böyle bir çocuktan geriye çok fazla bir şey kalmaz. bedence ve ruhça daha küçüktür. Çocuk sürekli olarak “Acaba yine ne hata yaptım? Yoksa yaptığım yanlış mı? Annem babam bunu duyarsa görürse ne der? ” gibi kaygılar taşır. Kendi yaptıkları yanlışlıklardan dolayı duydukları suçluluk duygusunu bu yolla kendilerini kandırarak savunurlar. Böyle yerlerde bile hafta sonları daha gevşek programlar uygulanır. kendisini baskı altında hisseder. Bu nedenle anne baba çocukta hata bulmakta hiç zorlanmazlar. Çocuk normal olarak anne babadan yaşça. gayret göstermeye de gerek yoktur. gelişecek ve büyüyecektir. Çocuğa kendisine ayıracak oyun oynayacak zaman bırakmazlar. Böyle çocuklar toplumumuzda büyümüşte küçülmüş olarak adlandırılır. başarıya ulaşmışlardır ama silik kişilikli. Sonuçta o henüz bir çocuktur. Bu rahatlama ile kendi düşüncelerini uygulamaya devam etmeye ve böylece çocuğu kendi istedikleri kalıba sığdırmak için zorlamaya devam ederler. her türlü kontrol anne babadadır. korkak. Çünkü onların her zaman çocuk bedeninde yetişkin oldukları kabul edilir. her şeyden çekinen çoğu zaman adını bile söylemekten aciz bir çocukları olmuştur. Aslında kusur aramak için öyle çok fazla zahmete girmeye. çocuk olmasının bir gereği olarak sürekli hata yapar. Bu nedenle çoğunlukla katı baskıcı ve hoşgörüsüz bir tutum içindedirler. kalıba zor da olsa girer ya da girmeye çalışır. olması gerekenden daha fazla hata yapar. belki çocuğun anne babaya gösterdiği direnç kırılır ve çocuk ailenin istediği kılıfa. otoriter bir tutum takınırlar. hata yapmaktan korkan. Bunu da çocuk eğitiminin olması gereken bir parçası olarak kabul ederek kendilerini teselli ederler. Onu hor görürler. Fakat bu durum hiçbir zaman çocuğun anne babanın bir model küçüğü olduğu anlamına gelmez. Ailenin verdiği disiplin çocuğu 68 . Çocuğa çocukluğunu yaşaması için nerde ise hiç fırsat vermezler. Ayrıca ceza çocuğun işlediği suçla orantılı da değildir. En katı otoriter sistemlerin zorunlu olarak uygulandıkları yerlerde bile hafta sonu programları farklıdır. gülmesinde. eğer bu bir başarı kabul edilir ise. Yaptırım gücü. Bu tip anne babalar çocuğu kendi ideallerinde yaşattığı kalıplara uygun küçük bir yetişkin yapma çabasıyla yola çıkarlar. Çünkü ceza verilirken yola çıkış noktası suça uygun bir ceza değil tam aksine “ bu ona iyi bir ders olsun. Yaramazlık yapması hataya düşmesi doğaldır. Bu nedenle yukarıda belirtilen iki ögeden sevgi geri plana itilir buna karşılık disiplin ön plana çıkarılır. Çocuk her durumda sadece çocukluğunu yaşayabilmeyi ister. aşağılık duygusu içerisinde olurlar ayrıca çekingen. konuşmasında. streslidir. Çünkü kusur aranan sonuçta bir çocuktur ve çocuk. Bu nedenle. yemesinde. Ana baba tarafından bu tür bir duruma maruz bırakılan çocuklar. Bu arzularını gerçekleştirmek istedikleri sonucu elde edebilmek için çoğunlukla çocuğa karşı katı. Baskıcı otoriter katı sıkı ailenin verdiği eğitimde ceza her zaman ön plandadır. Hatta anne baba kendini zorlayarak doğal olarak kendiliğinden ortaya saçılan sevgiyi gizlemek için olağanüstü bir gayret içerisine girmek zorunda kalır. Sürekli bir tedirginlik içinde olduğu içinde normalden. Evde otoriter sadece disiplin üzerine kurulmuş bir sistem hâkimdir. Çocuğu çeşitli olumsuz özellikler ile nitelendirirler.

Uçlara kayar yani ya tümüyle çığırından çıkar ve ele avuca sığmaz olur. Daima yaptığı her hareketin yanlış bir davranış olduğunu ve bu hareketten yani yaptığı bu yanlıştan dolayı cezalandırılacağını düşünür. Çocuğu böylesine ihmal eden anne baba çocukla ancak 69 . bunları dışa vurmamaya çalışır. Anne babadan uzaklaşır bir müddet sonra da kopar. Her iki durumda aslında çocuğun kaybı anlamına gelir. kullanılır. Hep tedirginlik içindedir. şefkat görebilmektir. İlgisiz. Bu tip anne. Sözgelimi çocuğun oyundan birkaç dakika geç gelmesi. Çünkü artık kendisinde. cezalandıran. Bu durumdaki bir çocuğun çevresinden tek isteği anne babadan birazcık. Çocuk içinde bulunduğu bu durumdan kurtulmak için çeşitli çareler aramaya başlar. Duygularına ve isteklerine önem verilmediğini görür. Hiçbir şeyi doğru düzgün yapamaz. Bunu çoğu kez başaramayınca sonraki aşamaları uygulamaya başlar. Baskıcı otoriter katı ve sıkı anne baba tutumunun çocuğun kişilik gelişimi üzerinde kalıcı etkileri: Anne babanın çocuğu sürekli eleştirmesi çocuğu ürkek. Duygu ve düşüncelerini içine atma onu fazlası ile yorar. Baskıcı otoriter katı ve sıkı anne baba tutumunu anlatınız. yaptığı her harekette yanlış yapma korkusu içindedir. Anne babanın ona ihtiyacının olduğu zamanlarda da artık maalesef o bu duruma ilgisizdir. Çünkü kayıtsız kalma öyle bir noktaya gelir ki artık çocuk o aileye ait olup olmadığını o insanların kendi anne babası olup olmadığını sorgulamaya başlar. Her söyleneni sorgulamadan tepki vermeden yapan. yetenek ve ihtiyaçlarına karşı kayıtsız kalırlar.bunaltır. Çocuk attığı her adımda. kolaylıkla başkasının etkisinde kalan birisi haline gelir. yemeği üzerine ya da masa örtüsüne damlatması. kişiliksiz. Bir büyük insanın bile dayanması nerde ise imkânsız olan bu kadar ağır baskı altındaki çocuk haklı olarak ve son derece normal karşılanması gereken bir şekilde nerde ise hemen her defasında kendisinden bekleneni ailesine veremez. Bütün bunların sonunda çocuk kendi iç dengesini yitirir. Bu durum çocuğun agresif bir davranış içerisine girmesine neden olur. ya da tamamen renksiz. Çocuktan daima yaşının çok üstünde bir olgunluk beklenir. aile üyeleri tarafından çocuğa uslu olmasının bir ödülü olarak verilir. yeni cezalar yeni azarlar daha yeni çareler daha ağır cezalar şeklinde bir fasit daire kurulur. Bu durum onu kararsızlığa iter. Böylece yeni çareler. Çocukla anne baba arasındaki iletişim her zaman çok gergindir. Kim nereye çekerse o tarafa yönelir. Bu tür ailede çocuk anne babasından yukarıda sözü edilen her iki ögeden de yani sevgiden de disiplinden de yoksundur. Bu tip anne babalar için çocuğun varlığı ve yokluğu belli değildir. Ama doğru hareketin ne olduğunu da bilmez. Bu amaçla dikkat çekerek anne babaya varlığını ispatlamaya çalışır. sevgi. Duygu ve düşüncelerini içine atarak onları bastırır. Suçlayan. kendisine ait bir şey kalmamıştır. Adeta çocuk sevgisiz bir ortamda kendi kendine büyümeye bırakılmıştır. Bu durumun sonucu olarak da evde bulamadığı sevgiyi dışarıda aramaya çalışır. Çocuğun doğal hakları dahi. hatta hayattan usandırır. varlığı yokluğu belli olmayan birisi haline gelir. kayıtsız ve pasif anne babalar çocuklarını aşırı derecede ihmal ederler ve onların ilgi. İlgisiz. Yapmaya mecbur olduğu için yapar. kayıtsız ve pasif anne babaya sahip olan çocuğun isteklerine hiçbir denetim ve sınırlama gelmez. sıkar. Çocuk içinden gelen doğal çocukluk eğilimleri ve bunlara taban tabana zıt aile kalıp dayatmaları arasında sıkışıp kalır. Anne babanın çocuğun davranışları karşısında ilgisiz ve kayıtsız davranış sergilemesi aslında iyi niyetle yapılan bir davranış tercihidir. Bu gruba giren anne babalar gerçekte hoşgörü ile boş vermişlik arasındaki sınırın farkında değildirler. Bütün bu yaptırımlar. Aşırı hassas. Çocuğa kesinlikle özgürlük tanınmaz. babaların çocuğa karşı olan kayıtsızlıklarının derecesinden çocuk rahatsızlık duymaya başlar. zorlamalar çocuğu büyük bir cendere gibi sıkar. korkak ya da en hafif deyimle çekingen yapar. sürekli çocuğun her yaptığına karışan anne babanın çocukları kolayca ağlayan çocuklardır. kırılgan ve hastalıklı bir kişilik yapısı görülebilir. İnsanlar tarafından kolaylıkla kandırılır. Bu ruh hali ile aslında hiçbir şey yapmak istemez. Bu durum daha da şiddetlenerek artar. Çocuğun bu çabası yani çare arama girişimine çoğu kez anne baba yeni ve daha ağır baskılar uygulayarak karşılık verir. masada ailenin yemek kuralları dışında herhangi bir en ufak bir sapma gösteren davranış içerisinde olması bile çok büyük çatışmaların yaşanması için fazlası ile yeterli nedenlerdir. Kayıtsız ve Pasif Anne Baba Tutumu İlgisiz.

” denir. Daima işe önce kolaylıkla düzeltilebilecek olan davranışlardan başlanılmalıdır. İlgisiz bir ailede büyüyen çocuğun sadece bir tek amacı vardır. ” gibi gerekçeler ile ona kızılır. Büyük olasılıkla “anne babamın ilgisini çekmek istiyorsam yaramazlık yapmalıyım uslu durduğumda benimle ilgilenmiyorlar”. Bu düşüncelere sahip anne babalar hatalarını ancak yıllar sonra fark ederler ve “çocuğumla yaşayamadım. İhmal edilmiş. ona değer verildiğini gösterici söylenmesi gereken sözler vardır.zorunlu olduğu durumlarda ve son derece yüzeysel bir şekilde ilişki kurabilir. baba olarak bilmez” . Çocukla iyi bir iletişim kurulduktan sonra çocuğun olumsuz davranışlarına yönelmek daha doğru bir yaklaşımdır. Çocuk bilinçle ya da içgüdüsel olarak kendine göre çözümü bir şekilde bulur. “yarın öbür gün anneyi. Çünkü çocuk için bu gibi durumlarda ceza. ceza değil tam aksine ödül yerine geçmektedir. Rahat sessiz vurdumduymaz pasif olabildikleri gibi saldırgan da olabilirler. Anne baba açısından çocuk anne babayı rahatsız etmediği müddetçe çocukla ilgili görünürde pek bir problem yoktur. kayıtsız ve pasif anne baba tutumuna maruz kalan çocuklar aslında kendilerine yöneltilen düşmanlıktan daha çok ilgisizlikten dolayı sıkıntı yaşamaktadırlar. Çünkü uslu duran problem çıkarmayan çocuk dikkat çekmediği ve bir sorunu olmadığı kabul edildiği için çoğunlukla kimse ilgilenmez. Bu ifadeden de “çocuk doymak istiyor ise ağlamalıdır.” şeklinde bir çıkarımda bulunulur. anne. Bu tip anne babanın çocukları agresif saldırgan ve suça yönelik davranışlar gösterebilirler. Bunun gibi ifadeler tekrarlandıkça çocuğun davranışları olumlu yönde değişecektir. Oysa çocuk uslu durduğunda “aferin çocuğuma nasıl da uslu uslu kendi başına oynuyor. uslu olduğunda da onunla ilgilenildiğini her durumda evin bir bireyi olduğunu hatırlatıcı. Bu nedenle bu tip anne babalar çocuklarına yakınlık göstermek istemelerine rağmen bundan kendilerini zorlayarak kaçınırlar. kimseyi rahatsız etmiyor.” gibi gönül alıcı çocuğu motive edici. olumsuz tutum ve davranışlarından dolayı ceza aldığında bile var olduğunu hissettirdiği için mutludur. İlerleme kaydettikçe çocuğa manevi ödüller verilmelidir. Doğal olarak bu durum çok aşırı boyutlarda tavizlere kadar gider. “doğru anne baba tavrı böyle olmalıdır”. Dolayısıyla çocuk. hiçbir sıkıntısı yok. Bu tip davranışlar çoğu zaman kötü istenmeyen davranışların sergilenmesine kadar gider. İlgisiz. babayı. gibi düşünceler çocukta yerleşir. “demek ki doğrusu budur” vs. Genle kural olarak davranışı değiştirmek için önce olumlu olanların pekiştirilmesi gerekir. Bu çıkarımın doğru olduğu kabul edilerek sessiz çocukla ilgilenilmez hatta ilgilenmek isteyen birisi olur ise “çocuğu rahat bırak. çocukla ilgilenmesi engellenir. Onlar için yerleşmiş bazı düşünce kalıpları bazı önyargılar vardır. Bazı anne babalar göre çocuğa karşı kayıtsız kalmak ona ilgi ve sevgi göstermemek ilgi ve sevgiyi içte beslemek ama çocuğa belli etmemek doğru bir davranıştır. bir kenarda unutulmuş bir kimse olarak anne babanın ilgisini çekmek için her türlü tutum ve davranışı yapmaya hazırdırlar. bari torunlarımla yaşayayım” düşüncesiyle torunlarına karşı aşırı sevgi gösterisinde bulunmaya başlayarak en az ilki kadar vahim olan yeni bir hatalı tutum ve davranış içerisine girerler. Konu torunların aile içerisinde uymaları gereken kurallarda hafiften başlayarak artan ve çoğu zamanda ağır hasarların yaşanmasına yol açan noktalara kadar gider. Eğer çocuk anne babayı rahatsız ederse onlar için bir engel oluşturur ise anne baba çocuğa karşı düşmanca bir tutum ve tavır takınır. Ama tüm bu telafi çalışmaları sadece iyi niyetle yapılmış nafile gayretler olarak kalır. Oysa bu düşüncelerin bilimsel hiçbir gerekçesi yoktur. “çünkü benim anne babam da bize böyle davranırdı” . Böylece kendi açılarından problemi çözmüş olurlar. kayıtsız bir tutum sergilemeye devam ederler. Daha sonra ise çocuğa karşı yine ilgisiz. “evde anne babanın otoritesi sarsılır” . Aslında kendi doğruları adına çocuklarına iyilik yaptıklarını düşünerek kendilerine ve çocuklarına işkence yaptıklarının farkında değildirler. Diğer yandan ise olayın birde çocuk yanı bulunmaktadır. Çünkü anne baba tarafından çocuğun olumlu değil olumsuz davranışları pekiştirilmektedir. Çocuklarına karşı kayıtsız bir tutum izleyen anne babaların kişilik yapıları ise değişkendir. Bu tip anne babalar torunları için sığınılacak bir liman gibi olurlar. Torunlara gösterilen hoşgörüler kendi çocuklarının geçmişte alamadıkları sevgiyi onlara vermez. Çocuğu düşman kuvvet ilan ederler. Eğer bunlar yapılmaz ise zamana bağlı olarak çocuk büyüyünce yani bir 70 . şimdi ilgilenerek hiç yoktan sessiz sessiz duran çocuğu ağlatıp rahatımızı bozacaksın vs. gibi düşüncelerdir. sıkıntısı olsa ağlardı. Yani alışılmış ve çok bilinen ifadeler ile “ağlamayan bebeğe meme/mama verilmez. kayıtsız ve pasif anne baba tutumunun çocuğun kişilik gelişimi üzerinde kalıcı etkileri: İlgisiz. O da birazcık şefkat alabilmek dikkat çekmek ve varlığını ispatlayabilmektir. “yaramazlık yapınca evde ilgi noktası ben oluyorum” vs. Bu nedenle çocuk bu düşüncelere dayalı olarak tutum ve davranış geliştirir. Torunlarının sevgilerini kazanmak için rüşvet olarak adlandırılabilecek tutum ve davranışlar sergilemeye başlarlar. Bu önyargılar “çocuk şımarabilir.

Sözgelimi çocuk elini ateşe uzatacak olur ise ateşin çocuğun elini yakacağını öğretmezler. Gevşek anne baba tutumu. gururlu. Doyumsuz bir birey haline gelen çocuk geliştirdiği karakter yapısıyla anti sosyal bir kişilik özelliği sergiler. Çocuğun böylesine bir ortamda yetiştiriliyor olması onu doyumsuz bir birey haline getirir. çocuk ateşe elini uzatınca eli yanar ve böylece ateşin yaktığını öğrenir bir daha da elini ateşe uzatmaz diye düşünürler. sorumsuz. Böylece çocuk ateşin yakıcı olduğunu. Bu gayretlerinin sonucunda ufak da olsa aldığı bir sevgi mesajını farklı yorumlayarak sığınılacak bir liman olarak görür. Anne babanın ilgiye bakıma muhtaç olduğu zamanlarda onların yanında olmaz. Çünkü kendisinin ilgiye sevgiye ihtiyacı olduğu zamanlarda anne baba tarafından bu ilgi ve sevginin kendisinden esirgendiğini düşünmektedir. Bu nedenle bu çocuklar gerçeklerle karşılaştıklarında ve her dediklerinin olmadığını görünce hayal kırıklığına uğrarlar. Böyle çocuklar sosyal ortama uyum sağlamakta güçlük çekerler. her isteklerini yaptırmayı alışkanlık haline getirmiş bulunan ve artık her istediklerinin olacağına aksi bir şeyin 71 . anne babanın çocuğa egemen olma ve onun üzerinde baskı kurma eğilimi yerine. Asla bu düşüncesinin gerçek olmadığını sadece görüntüde olduğunu ve yanlış olarak da olsa yine kendisinin iyiliği için anne babanın ona böyle davrandığını bu tutum ve davranışın sadece anne babasının yanlış ve eksik bilgilenmesinden kaynaklandığını hiçbir şekilde kabul etmez. çocuğun başına buyruk yetişmesi. İlgisiz kayıtsız ve pasif anne baba tutumunu anlatınız. Aslında doğal olarak anne baba çocuğun yanlış davranışlarını görürler. Ancak bunların hiçbirisinde herhangi bir caydırıcı unsur söz konusu değildir. Çünkü gerçek yaşam hiçbir zaman onların düşündükleri ve bekledikleri gibi değildir. Çocuğu kısıtlandırırlar ve ona gözdağı verirler. Çocuk ise çoğu kez bu beklentiyi karşılamaktan oldukça uzaktır. her dediğinin anında olmasını isteyen davranış özellikleri gösterir. Bu tür anne babalar çocuğu aşırı serbest bırakırlar. Bu tip anne babaya mensup ailede çocuğun aşırı hareket ve davranış serbestliği vardır. anlamak istemez. Bu tutumdaki aileler neyin doğru neyin yanlış olduğunu çocuğun kendisinin bulmasını beklerler. Bu nedenle çocuğun davranışlarına karışmazlar. Bu hayal kırıklığı karşısında büyük bir şok yaşarlar ne yapacaklarını bilemezler ve kendi iç kabuklarına çekilirler. Bütün bunlara rağmen aile. ateşe fazla yaklaşınca insanın canını yaktığını acı bir tecrübe ile öğrenmiş olur. Çocuğa sınırsız bir özgürlük tanınır ve böylece çocuğun ideal davranışlara sahip olacağına inanılır. Bu tip ailelerde anne babanın isteklerinden çok çocuğun istekleri ön plandadır. Bu tip ailelerde ilke olarak anne baba çocuğun davranışlarına karışmazlar. Ayrıca çocuğun nerede duracağı da kesinlikle belirlenmemiştir. çocuğun davranışları canlarını çok sıktığı zamanlarda ara sıra da olsa sert çıkışlarda bulunmaktan ve çocuğa ceza vermekten kaçınmaz. Kuralları uygulama ve denetlemede bir düzenden söz etmek olası değildir. Çocuğa neyi yapması ya da neyi yapmaması gerektiği konusunda herhangi bir bilgi vermezler. Bu gibi durumlarda genel ilkelerinin dışına çıkarlar. dilediğince davranması ve çocuğun üzerinde aile denetiminin olmaması durumudur. Gerçek yaşam onların düşündüklerinin aksine son derece gerçekçi ve acımasızdır. Çocuğun suçunu kendisinin bulması ve anlaması beklenir. Aile içinde çocuğa tanınan haklar sayısızdır. Bu tip aileler kendilerine ve çevrelerine zarar verebilecek davranışlarda bile etkili bir denetimden uzaktır. Çocuğun ailede tek çocuk olduğu hallerde bu duruma daha sık rastlanır. sabırsız. kendini beğenen şımarık. Müdahale kabul edilmez. Çocuğun yaşı ilerledikçe aileden uzaklaşır. Bu durum çocuğun denetimsiz bir ortamda başına buyruk yetişmesine zemin hazırlar. Kendince bir limana sığınmış olmanın verdiği güvenle büyüdükçe aile ile çatışmaları artar ve aileden intikam alma yolları aramaya başlar. Çocuğun her türlü tecrübeyi yaşayarak öğrenmesinden yanadırlar. Ancak çocukta baskı kurmamak adına onu uyarmazlar. Başka bir anlatımla. kibirli. Çocuk adeta ailedeki tek inisiyatif sahibi kişi konumundadır. Çünkü çocuğa ceza verilir ama nedeni açıklanmaz. Çocuk merkezli ailelerde yetişen. çocuğa eğitim yolu ile herhangi bir şey öğretmekten kaçınırlar. çabuk kızan ve darılan. Bu tip ailelerde çocuğa hiçbir zaman kesin kurallar anlatılmaz. anlamaz. Gevşek Anne Baba Tutumu Gevşek anne baba tutumu “Çocuk Merkezli Aile” olarak da bilinir. Bencil. Yalnızca büyük bir sorun karşısında varlıklarını hissettirirler.başka anlatımla birazcık evin dışarısı ile temas kurabilir hale gelince ev ortamında bulamadığı ilgi ve sevgiyi dışarıda aramaya başlar.

Neyi. kendini beğenen bir kişilik özelliği de sergileyebilirler. Ben-merkezli bir kişilik geliştirir. rahatsız edici ve sonuçta kendisini küçük düşürücü isteklerine karşı gelmez. Bu tip ailelerde yetişen çocuklar doğal olarak şımarık olurlar. kırılgan. Bu genellikle bir ara formdur. çocuk herkese her dediğini yaptırabileceğini düşünür.olmayacağına şartlanmış olan. Uzun yıllar ailenin bu karakterde kalması çok ender rastlanan bir durumdur. Gevşek anne baba tutumu çocuğun kişilik gelişimini nasıl etkiler? Tutarsız Dengesiz ve Kararsız Anne Baba Tutumu Bu tür anne babalar çocuk eğitiminde kararsızlık içerisindedirler. Ailenin ilgisini çekmek için bazen çok çılgın davranışlarda da bulunabilir. antisosyal davranış özellikleri. her dediğinin anında olmasını isteyen. Çocuğun kişilik gelişimini olumsuz yönde etkiler. Anne baba çocuğun haklarına. Yani anne baba çocuğun eğitiminde hangi yöntemin doğru olduğu çocuğa nasıl bir eğitim verecekleri konusunda henüz kendi aralarında anlaşamamışlardır. Gururlu. ürkek. Oysa gevşek aile tutumunda sınır yoktur. Bu tür ailelerde yetişen çocukların genel olarak bencil. rollerine. sorumsuz. yeni evli çiftler arasında rastlanır ve ilk çocuğun yetiştirilmesi sırasında görülür. Başkaları üzerindeki etkilerinden ve güçlerinden emindirler. Genellikle bu durum eski-yeni çatışmasından kaynaklanır. Gevşek anne baba tutumunun çocuğun kişilik gelişimi üzerinde kalıcı etkileri: Gevşek aile yapısında büyüyen çocuk. Bu nedenle annenin eğitimi ve kültürü toplumu şekillendirdiği için çok önemlidir. Söz gelimi bir yere konuk gidildiğinde çocuk konuk olduğu evin vitrinini karıştırdığında evin altını üstüne getirdiğinde. Bazen de yaratıcı ve bağımsız olabilirler. eğitim yöntemlerinde farklılaşabilirler. zor sosyalleşen. Ayrıca anne baba arasındaki kültür farklılığı da tarafların farklı eğitim yöntemi savunmalarının en önemli nedenlerinden biridir. kural tanımayan çocuklar okullardaki kurallarla karşı karşıya kalınca hayal kırıklığına uğrarlar. kendimi arabaların önüne atarım. Bazen de eşler çocuk yetiştirme yöntemlerinde değişiklik yapma hususunda farklı düşünürler bu da tutarsızlığa neden olur. Tartışmayı genellikle anne kazanır ve gelecek kuşakların yetişmesinde etken olur. ailede tek inisiyatif sahibidir. Çocukluklarında her ortamda her istediklerini elde ettikleri için doyumsuzdurlar. Dediği olmayınca da çoğunlukla tehditlerini uygulamaya koyar. Anne baba çocuğumu daha iyi nasıl yetiştirebilirim sorusunu kendilerine sormaya başladıklarında. kavgacı. çabuk kızan. kibirli. Tutarsız davranan ailelerde bunun temel nedeni eşlerin çocuk yetiştirmeye farklı bakmaları ve bunu çocuğa yansıtmalarıdır. Bu durumun doğal bir sonucu olarak ailenin çocuğa karşı tavırlarında tutarsızlıklar ortaya çıkar. Gevşek anne baba tutumu ev içinde geçerli olduğu gibi ev dışında da geçerlidir. çabuk öfkelenen. nerede ve ne zaman yapacağını bilemeyen çocuk. yemek yemem. kapının camını kırarım vs. özgürlüğüne sorumluluklarına fırsat vermeli ve mutlaka sınır koymalıdır. Annenin ak dediğine baba kara diyorsa çocuk bu ortamdan olumsuz etkilenir. şımarık. Çocuk anneye babaya karşı tehditkârdır. Bu tip ailenin karakteristik özelliklerini şu şeklide maddelemek mümkündür: 72 . Anne baba kendi arasında şiddetli geçimsizliğe varan tartışmalar yaşarlar. pasif bir çocuk olmak veya kendini ispatlayabilmek için sinirli. Bu tip ailelere genellikle genç ebeveynlerde. Bu özelliklerini iyi yönlerde kullanabilirler. evden kaçarım. anne baba çocuk üzülmesin ağlamasın diye hiçbir şekilde çocuğa engel olmak yolunu seçmez. Aile bireyleri çocuğun isteklerine kayıtsız şartsız uydukları için. Sosyal bir ortama girdiklerindeyse hayal kırıklığına uğrayıp kendi kabuklarına çekilirler. Fakat dış çevrede işler hiç de evdekine benzemeyince çocuk hayal kırıklığına uğrar. sabırsız. Okula ve arkadaş çevresine uyum sağlamakta zorluk çekerler. gösteren bireylerdir. Bu tip aile yapısında anne babanın ilgisizliği ve kayıtsızlığı ön plana çıkar. söz dinleyen. darılan. ılımlı. Anne babalarının gevşek tutumuyla yetişen çocuklar bir müddet sonra anne babalarını kendi denetimleri altına alırlar. Bu durum da çocuğu kelimenin tam anlamıyla iki arada bir derede bırakır. yumuşak huylu. " gibi ardı arkası kesilmeyen tehditleri arka arkaya sıralar. “Dediğimi yapmazsanız hasta olurum. Ayrıca kendilerine olduklarından daha fazla değer verirler. Mesela baba otoriter-baskıcı iken anne koruyucu bir tavır sergilerse hele birde bu çocuğa yansırsa tutarsız aile oluşur. tepkisel bir kişilik yapısı geliştirebilir. Onun bu son derecede gereksiz. Birinin doğru olarak gördüğü durum diğeri tarafından yanlış olarak değerlendirilir.

Özellikle annelerin bu konudaki tavırları daha belirgindir. Eşler bunu son derece çekilmez bir iş olarak görürler. Anne baba adeta çocukların üzerlerine titrerler. Taraflar bu işi diğerinin üzerine atmak için elinden gelen her türlü çabayı harcarlar. Herkese daima çok aşırı bir ihtiyatla yaklaşırlar. Bu tip ailelere çok çocuklu ailelerde rastlanma ihtimali daha fazladır. kaypaklık gibi hastalıklar başlayabilir. Anne baba tarafından oluşturulan yapay bir akvaryumda yetiştirilen ya da bir cam fanus altında büyütülen çocuklar çevreye ve yaşama uyum sağlamakta sürekli güçlük yaşarlar. Yapmış olduğu bu büyük fedakârlık için diğer eşden sürekli ödünler koparır. Eşlerin her ikisinin çalıştığı durumlarda ise genellikle aile bütçesine daha fazla katkı yapan bireyde görülür. Çocukta ana baba sevgisi azalır. Tutarsız dengesiz anne baba tutumu çocuğun kişilik gelişimini olumsuz etkileyen anne baba tutmlarından birisidir. vaktinin tümünü arkadaşları ile geçirir. Psikologlar annelerin bu tavrını genellikle annenin duygusal yalnızlığına bağlamaktadırlar. Böyle bir ortamda büyüyen çocuklar aileden uzak yaşayamazlar. Yaşamlarında karşılaştıkları hemen herkese karşı güvensiz bir tutum içerisindedirler. Bu yüzden arkadaş çevresinde sevilmez. Çocukta yalan söyleme. Genç yaşta çocuk zararlı alışkanlıklar edinmeye meyilli olur. Bu aile tipi baskıcı otoriter aile tipine karıştırılabilecek kadar benzer. Çocuk bencil ve şımarık olur. çoğunlukla mutsuz olurlar.• • Anne baba aşırı rahattır. kendilerinde önemli işleri yapacak gücü bulamazlar. Koruyucu Anne Baba Tutumu Koruyucu ailenin karakteristik özelliklerini şu şekilde belirtmek mümkündür. Bu tür anne babalar. Anne babada aslında çocuğun sorumluklarından kaçma eğilimi vardır. Çocuğun kendi yapacağı ve yapması gereken işler bile koruyucu anne baba tarafından yapılır. Çocuğa gerektiğinden fazla özen ve kontrol gösterilir. el bebek gül bebek büyüttükleri çocuklarını aşırı bir kontrol ortamı içerisinde büyütürler. Anne baba tutum ve davranışları ile çocuğa örnek bir model olamazlar. Çocuk anne veya babadan birisine çok yaklaşırken diğerinden uzaklaşabilir. hırçın inatçı olabileceği gibi içine kapanık ve pısırık da olabilir. • • • Tutarsız dengesiz ve kararsız anne baba tutumunun çocuğun kişilik gelişimi üzerinde kalıcı etkileri: Çocuk üzerinde etkisi ve bu etkinin yıkıcılığı hangi aile tipleri arasında kararsız kalındığına göre değişir. Çocuk evde veya okulda anne babasının dikkatini çekmek için alışılmadık davranışlar sergiler. Ailesi çocuğa model olamadığı için çocuk kendine başka modeller seçer. Diğer tarafa baş kakıncı yapar diğerini sürekli borçlandırır. bu aile tipinde şefkat. Öğrenilmiş çaresizlik durumu onların en belirgin vasıfları olmuştur. Dikkatsizlik ile ilgili sorunlar yaşamaya başlar. mecbur kaldıklarında bu gücü kendilerinde toplayamazlar. Sonuçta yapacak bir şeyi olmadığı için mecburen toplantıya giden taraf yapmış olduğu bu büyük fedakârlığı her fırsatta dile getirir. Genellikle bu aile tipi davranış anne ve babanın her ikisinde aynı anda görülmez. Gençlik dönemlerinde çocuk. Her iki aile tipi arasındaki temel fark. Buna bağlı olarak çocuk asi. Çocuk dikkatini toplayamaz ve uzun süre bir işe odaklanamaz olabilir. Çoğunlukla aile de çalışan birey hangisi ise ilgisiz aile davranışı onda görülür. çocuğun dünyasına girmek gibi bir kaygıyı hiçbir şekilde taşımazlar. 73 . Söz gelimi okul-aile birliği toplantılarına gidilmesi her zaman eşler arasında sorun olur. koruma güdüsünün. Sözgelimi çocuğa 6-7 yaşına kadar yemeğini annesi yedirmeye devam eder veya 14-15 yaşına kadar kızının saçlarını anne tarar. disiplinin önünde gelmesidir. Yenilgiyi baştan kabul etmiş gibi bir halleri vardır.

Anne baba çocuklarına kimseleri layık görmezler. Çocuğun eksik olduğu kısımlar varsa özel derslerle bu yönü telafi etmeye çalışırlar. lider olmalı. Çoğu kezde böyle birisi bulunamadığı için çocuk arkadaşsız kalır. Mükemmeliyetçi anne baba çocuğundan daima her şeyin en iyisini başarmasını bekler. Üzerine bindirilen bu ağır yükün altında ezilen çocuk çocukluğunu yaşayamaz. maddiyat. ölürsem hakkımı helal etmeyeceğim. Onun her zaman bir numara olmasını ister bunun için elinden geleni yapar. aile yapısı gibi özellikler bakımından hiç olmazsa kendilerine yakın ayarda olmalıdır. Çocuk anne babanın kurallarına ters olan hareketlerde bulunduğunda çocuğa verilen cezalar da katı ve serttir. Ancak bunu isterken çocuklarının kapasitesine bakmazlar. vs.gov. iyi konuşmalı. zihinsel yönden gelişmesi için çocuğu özel eğitime tabi tutarlar. ahlak ve toplum kurallarına aşırı derecede uymasını beklerler. iyi koşmalı. sağlıklı bir kişilik gelişimine sahip olamaz. Konuyu daha iyi anlayabilmek için http://okulweb. Böyle ailelerde çocuk asla çocuk olamaz.pdf adresini ziyaret edebilirsiniz. eğitim. İleri yaşlarda bile sürekli olarak anne babasını yanında ister. hayırsız evlat. Anne babanın çocuktan beklentileri doyumsuz olduğu için çocukta doyumsuz olur.. kısaca çocuk yaşamda ne var ise ne yapılıyor ise daima en iyisini yapmalıdır. Bu nedenle kimseleri kendi çocuklarına yakıştıramazlar." gibi ifadeler kullanılarak psikolojik baskı uygulanır.tr/35/02/959733/dokuman%20arsivi/annebabaocukiletiimi. Çocuk toplum içinde kendi başına iş yapma cesaretini gösteremez. kendi ölçütlerine uymayanlar için çocuğa kesinlikle izin vermezler. çocuklarının ancak kendisine benzeyen çocuklarla arkadaşlık kurmasına izin verirler. Ebeveynine karşı sevgi ve nefret karışımı duygular içerisinde olur. İleri yaşlarda bile etrafına bağımlı olarak yaşamak gereğini duyar. kendilerinin ulaşamadıkları ideallere çocuklarının ulaşmasını isterler. iyi yüzmeli. Ama anne babaya göre yakın ve uzak çevrelerinde maalesef bu özelliklerde kimse yoktur. şarkı söylemeli. görünüm. Birinci olmaktan başka şansı yoktur. gerçekleştiremediklerinin. Öte yandan mükemmeliyetçi anne babaların çocuklarından aşırı titizlik ve temizlik beklentisi içindedirler. Cezaların çocuğun iyiliği için olduğuna inanılmasa ceza bu kadar kolaylıkla ve içtenlikle uygulanamaz. Çocuğun arkadaşlarının seçimi bile ailenin görevidir. Kendi ayakları üzerinde durabilecek hale gelmesi uzun yıllar alır. Mükemmeliyetçi anne babanın çocuğu daima sınıfının ve hatta okulun birincisi olmalıdır. Cezaların. Anne babalar. 74 . Çocukların ise bu kurallara uymaktan başka şansları yoktur. içinde ukde kalan her şeyin çocuğu tarafından gerçekleştirmesi özlemi içerisindedir. Çocuğa daima mükemmel bir yetişkin insan projesi çizilir. Mükemmeliyetçi Anne Baba Tutumu Bu tür anne babalar. Mükemmeliyetçi anne babalar çocuklarının din. herkesin parmakla göstereceği örnek davranışlar sergileyen bir çocuk olmalı. çocuğun bu projeye harfiyen uyması. Bu tutumda olan anne baba çocuğu olduğu gibi kabul etmez. Çocuklarının arkadaş adayı kişilik.. Çocuğun yanlış yapmaya kesinlikle hakkı yoktur. Cezalandırma işlemi öncelikle duygusal sömürüyle başlar. Her türlü çocukça davranışları çocuklarına yasaklarlar.Koruyucu anne baba tutumunun çocuğun kişilik gelişimi üzerinde kalıcı etkileri: • • • • • Çocuk aşırı duygusal olur. Bu işe yaramazsa fiziksel şiddete başvurulur. Çocuğun üstünü azıcık kirletmesi bile daima büyük bir olay olur. Çocuğun bilgi yönünden iyi yetişmiş olmasının yanı sıra bedensel. Her alanda başarılı olmak çocuğun üzerine ağır bir yük olarak bindirilir. Çocuğa kaldırabileceğinden çok daha fazla yük yüklenir. Çocuk anne babasından ayrı kalmakta zorlanır. Zaten akside düşünülemez. Ayrıca çok iyi resim yapmalı. Çocuk nerede duracağını bilmez ve çocuğun duracağı son noktayı daima başta anne baba olmak üzere başkaları koyar. çocukluğunu yaşayamaz. çocuğun iyiliği için verildiği kuvvetli kabul görür. "Senin için saçımı süpürge ettim. Mükemmeliyetçi ailelerde anne babaların kendi kuralları ve kalıpları vardır.meb. Kendi çocukluğunda yapamadıklarının. Çocuk üzerindeki bu tür baskılar nedeniyle yaptığı her işte en iyi olmayı ister fakat istediği seviyeyi yakalayamayınca hayal kırıklığı yaşar.

Mükemmeliyetçi anne baba tutumunun çocuğun kişilik gelişimi üzerinde kalıcı etkileri: Mükemmeliyetçi anne baba tutumu olan ailede yetişen çocuk ağır nörotik gelişim gösterir. Çocuğun ilgi ve ihtiyaçlarına her zaman saygı gösterirler. Çocuk her işte en iyi ve en üstün olmak ister. Anne babanın yaşamı anne babaya. Bu tip çocuklar için bir şey ya siyah ya da beyazdır. duygusal ve sosyal açıdan dengeli ve mutlu bir birey olarak yetişir. Bu tutumu kayıtsız ve şartsız gösteren anne babaların çocukları genellikle aşağıda belirtilen olumlu kişilik özelliklerini gösterirler. arkadaş canlısı. kendi sınırlarını bilen. kişilik yapısı ve davranışları açısından dengeli. uyumlu bir birey özellikleri gösterir. çocuklarının neşeyle anlatabilecekleri çocukluk anıları olmasına izin vermelidirler. Sevgi ve nefret karışımı duyguları aynı anda ve sürekli olarak yaşar. Aileler. Kişilik ve karakter yapısı genelde çok katıdır. Her şey zamanında ve dakik yapılır. Evde her şey bir kurala bağlanmıştır. Ona göre bir şey veya kimse ya iyi ya da kötüdür. Ailelerin yaşayamadıklarını çocuklarından beklemeleri doğru değildir. Bu tip ailelerde anne babalar çocuğun en iyi şekilde yetişmesi için gereken özeni gösterirler ve yeri zamanı gelince gerekli önlemleri alırlar. İstediği düzeyi yakalamayınca hayal kırıklığına uğrar. Siyah ile beyaz arasında bulunan milyarlarca gri ton v ve diğer renkler yaşamında yer almaz.projedeki profil ile birebir örtüşmesi istenir. Çocuk ailenin bir bireyi olarak kabul edildiği için çocuğun fikri de önemlidir. Bu durum onda aşağılık duygusunun gelişmesine neden olur. fikirlerini serbestçe söyleyebilen. kendisine ve çevresine saygılı. Bu tip ailelerde anne babanın çocuktan beklentileri daima çocuğun kapasitesinin çok üstündedir. Kabul Edici. Bu tür anne babalar çocuğa karşı olumlu rol modeli oluştururlar. Aile yaşamın gereği olarak ortaya 75 . Bir çocuk. Anne baba. Çocuk demokratik ve güven verici bir ortam da yetiştiği için. Oysa bu geçerli bir yöntem değildir. fikirleri doğrultusunda hareket eden. Kendi doğal içgüdüleri ile kendisine dayatılan ağır kurallar arasında sıkışıp kalır. Bu tip bedensel. girişken. duyarlı. Bu hayal kırıklığına sebep olan durumu anne babasına nasıl açıklayacağını bilemez. anne babasının devamı değildir. Çocuklarına sorunlarının çözümü konusunda rehberlik yaparlar. Zamanı asla geri döndürmek mümkün değildir. Herkesin eksik yönleri mutlaka vardır. Bu tip ailelerde anne babanın birbirlerine ve çocuklarına karşı olan duyguları da net ve açıktır. onu sevgi ve sevecenlikle ele alması. hoşgörülü. Bu nedenle çoğu kez bu arzusunu gerçekleştiremez. Bu tip anne baba tutumu esnek yapılıdır. başkalarının fikirlerine saygı duyan. kendi inandıklarını sonuna kadar savunabilen. Mükemmeliyetçi anne babalar. Evde sıkı bir disiplin sistemi uygulanır. O yepyeni bir kişiliktir ve kendi özellikleri vardır. Çocuk daima bir çatışma kendi içinde bir çatışma yaşar. Bu nedenle çocuk durması gereken yeri ve zamanı da bilemediği için yerine başkaları karar verir. çocuğun yaşamı ise çocuğa aittir. özellikle çocukluk günleri bir daha geri gelmez. Söz gelimi çocuğun yaşına uygun bazı kararlarını kendisinin almasını sağlarlar. zihinsel ve ruhsal açıdan sağlıklı bireyler ancak bu esnek yaklaşım içinde yetişebilir. Ancak yaşamın gerçekleri son derecede acımasızdır. yaratıcı. Aile içinde güven. Bu tip ailelerde anne babanın. çocuğun ilgi ve yeteneklerini göz önünde tutarak. onun kendisini geliştirebileceği bir ortam hazırlarlar. Anne baba doyumsuz olduğu ve hep daha fazlasını istediği için çocukta da ister istemez doyumsuzluk yerleşir. işbirliğine hazır. aktif. Aslında kural bu kadar basittir. Yani herkes kendi hayatını yaşar. çocukla ilgilenmesi davranışa yansır. esneklik yoktur. Mükemmelliyetçi anne baba tutumu hakkında bilgi veriniz. sorumluluk duygusu gelişmiş. Konu ile ilgili olarak “Çocuğumu Nasıl Eğitmeliyim” isimli kitabı okuyabilirsiniz. en sağlıklı anne baba tutumu olarak kabul edilir. kimse kimsenin yerine yaşam süremez. çocuklarına çocukluklarını yaşama fırsatı vermezler. kurallara ve otoriteye karşı körü körüne bağlı olmayan. bu kaygı peşini hiç bırakmaz. açık fikirli. Çocuk. kaygılanır. iyi kabul gördüğü kendisi için uygun olarak hazırlanmış bu ortamda genellikle sosyalleşmiş. Bu nedenle yaşamında sürekli gelgitler vardır. Güven Verici ve Demokratik Anne Baba Tutumu Bu tür anne baba tutumlarında çocuğa karşı anne babanın içten ve derin bir sevgisi hissedilir. Geçen günler. Hiç kimse mükemmel olamaz. şeffaflık ve huzur vardır. çocuğu kabulü.

çıkan sorunlarla nasıl baş edebileceklerini birlikte araştırır çözüm yollarına birlikte karar verirler. Yetiştiği ortam çocuğun kişilik özelliklerine yansır. Bu tip ailelerde anne babalar, çocuklarını her bakımdan her zaman desteklerler ve olması gereken bazı kısıtlamaların dışında çocuğun isteklerini daima yerine getirirler. Normal olarak her çocuk birey olarak var olduğunun bilinmesini ve yaptığı davranışının onaylanmasını ister. Buna dayalı olarak yaptığı davranışın sonucunda iltifat görmek ister. "Aferin, bak ne güzel yapmışsın, bu konuda ne kadar başarılısın..." gibi sıradan sözlerle çocuğun başının okşanması bile çoğu kez çocuk için olabilecek en büyük ödüldür. Çocuk başardığını, onaylandığını ve övüldüğünü gördükçe daha fazla başarmak ve daha fazla onay ve övgü almak ister. Şu hatırdan çıkarılmamalıdır. Yaşam başarıya endekslidir. Aile ortamının çocuğa kendi benliğini, kimliğini, duygu ve düşüncelerini anlatma özgürlüğü verdiği durumlarda çocuk sağlıklı bir biçimde olgunlaşarak gelişir. Anne babanın çocuğu kontrollü bir denetim altında serbest bırakması, çocuğun kendisini geliştirici imkânları önüne sunması anlamına gelir. Bu gibi durumlarda çocuk daha yaratıcı ve daha toplumsal bir birey olarak yetişir. Bu tutum içersindeki anne babalar olgun insanlar olarak tanımlanır ve toplumda böyle kabul görürler. Aileyi ilgilendiren kararlarda çocuk da bir birey olarak kararlara katılır, fikri önemsenir ve alınır. Bu aileler çocuklarının fikrini alırken, olaya "O daha çocuk, anlamaz..." şeklinde yaklaşmazlar. Aksine, çocuğun da o ailenin bir bireyi olarak kararlarda söz sahibi olması gerektiği düşüncesi ile hareket ederler. Aile bireylerinin hepsinin alınacak kararlarda eşit söz ve oy hakkı vardır. Bu aileler çocuklarından kendilerini sevip saymasını beklerler. Ancak çocuklarının bağımsız bir birey olarak yetişmesi gerektiğine de yürekten inanırlar. Ailede çocuğa sevgi ve saygı gösterilir, çocuğa kendi düşünce ve fikirlerini her durumda açıklaması öğretilir. Çocuğun fikri ne kadar mantıksız olursa olsun dikkatle dinlenir. Fikre değer verildiği imajı ortaya konur. Böylece çocuk susmaya değil konuşmaya teşvik edilir. Aile her şeyden önce iyi bir rehberdir. Çocuğa yol gösterilir; ama çocuğun tek başına alması gereken kararlar konusunda çocuk tamamen serbest bırakılır. Bu gibi durumlarda çocuğa yardımcı olabilmek amacıyla alternatifler sunulur; ama seçim sadece çocuğa aittir. Seçim çocuğa bırakıldığı için, çocuktan seçiminin sonucuna katlanması gerektiği de anlatılır ve çocuğa aldığı kararların arkasında durma sonuçlarına katlanma öğretilir. Çocuk ailede kendine özgü bir yeri olduğunu her fırsatta hisseder; görür. Ailenin diğer üyelerinin istek ve ihtiyaçları, denge içinde karşılanır. Böyle bir aile, evde ve toplumda kabul edilen ve edilmeyen davranışların sınırlarını açıkça çizer. Çocuk neyi nerede yapacağını veya yapmayacağı konusunda bilgilidir. Çocuğa ev ve toplum kuralları ayrıntıları ile anlatılır ve bizzat uygulaması yapılır. Bu tip ailelerde her şeyden önce anne ve baba iyi bir modeldir. Bu nedenle zaten çocuklarında görmek istemedikleri davranışları kendileri yapmazlar. Çocuk önceden belirlenmiş ve kendisine anlatılmış sınırlar içinde tamamı ile özgürdür. Çocuğun sözleri dinlenir, çocuk yetişkinler tarafından kendisine değer verildiğini önemsendiğini bilir. Dolayısıyla kendine ait bir saygı ve özgüven geliştirir. Çocuğa özellikle şiddet ve duygusal yaptırım uygulanmaz. Onun yerine çocuğa anne babanın beklentileri anlatılarak çocuk ikna edilerek denetleme yolu seçilir. Bu tip anne babaların çocukları, ebeveynlerinin duygu, düşünce, değer ve beklentileri hakkında bilgi sahibi olurlar. Çocuklar bu bilgilere göre hareket ederler. Evde hangi davranışın sonucunun ne olacağı önceden belirlenmiştir. Demokratik ailede yetişen birey hem davranış seçiminde kendini özgür görür, hem de seçimleri hakkında kısıtlanmayacağını bilir. Bu nedenle hiç çekinmeden en ufak bir tereddüt göstermeksizin anne ve babasına danışarak onlarla fikir alışverişinde bulunur. Aile bireyleri arasında açık ve net bir iletişim söz vardır. Duygu ve düşünceler açık kalplilikle ifade edilir. Sorunlar konuşarak ve ikna edilerek çözüme ulaştırılır. Çözüm ararken de demokratik yollara başvurulur. Kabul edici, güven verici ve demokratik anne baba tutumunun çocuğun kişilik gelişimi üzerinde kalıcı etkileri: Demokratik ve güven verici bir ortamda yetişen çocuk, kendisine ve çevresine saygılı olur. Sınırlarını bilir. Yenilikçi, aktif, etkin, girişken bir yapıya sahiptir. İnsanlarla sağlıklı ilişkiler kurabilir. Kendine yöneltilen fikirlere karşı saygılıdır. Kendi doğrularını sonuna kadar savunabilir. Atılgan, fikirlerini serbestçe söyleyebilen ve k e n d i n e ait fikirleri doğrultusunda hareket edebilen bir kişiliğe sahiptir.
76

Kişilik ve davranışları açısından dengelidir. Sorumluluk duyguları gelişmiştir. Kurallara ve otoriteye karşı körü körüne bağlı olmayan, hoşgörülü, açık fikirli, anlaşılır, toplumla barışık ve uyumlu bir birey olarak yetişir. Anne baba tutumları içerisinde en başarılı olanı, güven verici, kabul edici, destekleyici, hoşgörülü ve demokratik anne baba tutumudur. Ancak bu esnek yaklaşım içinde bedensel, zihinsel ve ruhsal açıdan sağlıklı bireyler yetişebilir.

Kabul edici, güven verici ve demokratik anne baba tutumu hakkında bilgi veriniz.

Şiddetli Reddedici Anne Baba Tutumu
Çocuğun bedensel ve ruhsal ihtiyaçlarını karşılamayı aksatacak kadar çocuğa düşmanca duygular beslenmesi durumu reddetme olarak tanılanır. Şiddetli reddedici tutumu olan ailelerde çocuğa karşı düşmanmış gibi davranılır. Çocuğa şefkat gösterilmez. Sevgiden ve aile sıcaklığından mahrum bırakılır. Çocuğu bazen sadece anne bazen de sadece baba reddeder. Ama genelde aile içinde çocuğa soğuk davranılır. Çocuk beğenilmez ve her yaptığı eleştirilir. Sürekli olarak çocuğun eksik ve yanlış davranışları araştırılır ve eleştirilir. Ele geçen her fırsat çocuğa baskı yapılır. Daima çocuğun olumsuz yönleri gündeme getirilir. Olumlu yönleri ise hep göz ardı edilir. Evde yapılması gereken her türlü gereksiz işin yapımı çocuktan beklenir. Bazen ailenin diğer çocukları da bu muameleden nasiplerini alırlar ama genelde günah keçisi olarak bir çocuk seçilir. Reddedilen çocuk evdeki çocuklardan farklı muameleye maruz kalır. Aile, bir ailede olması gereken sıcaklıktan ve güven verici ortamdan kesinlikle yoksundur. Aile içi yaşamda gerilim, çatışma ve kavga olağan olaylar olarak kabul edilir hale gelmiştir. Anne ve baba çocuğa sevgi, ilgi, şefkat göstermez. Çocuğu anlamaya çalışma gibi bir gayretleri olmadığı gibi ayrıca üstüne üstlük bir de onu baskıcı bir anlayışla yönetmeye çalışırlar. Anne ve babadaki bu reddedici davranışlar çok farklı nedenlerden kaynaklanabilir. Sözgelimi çocuk evlilik dışı doğduğu için istenmeyen bir bebek olabilir. Yine anne ve baba bir çocuk sahibi olmak için kendilerini maddi ve manevi bakımdan henüz hazır hissetmedikleri bir zamanda çocuk bir şekilde zorunlu olarak dünyaya gelmiş olabilir. Çocukta bedensel ve zihinsel açıdan bir engel veya özür bulunabilir. Anne ve baba herhangi bir nedenle hayal kırıklığı yaşıyor ya da suçluluk hissediyor bu nedenle de suçu çocuğa yüklüyor olabilirler. Anne ya da baba çocuğa aşırı düşkünlük gösterdiği için eşini ihmal ediyor olabilir. İhmal edilen eş de çocuğunu kendisine rakip gördüğü, çocuğu kıskandığı için böyle bir tutum geliştirmiş olabilir. Bir başka neden annenin çalışması olabilir. Sözgelimi anne çalışıyor ise özellikle parlak bir kariyer yapamaya da aday ise çocuk bir müddet annenin çalışmasına engel olacak ve ilerlemesini durduracaktır. Bu durumda annenin çocuğu kabullenmesi güçleşebilir. Anne çocuğu kendisinin parlak geleceğini engelleyen bir varlık olarak görmeye başlayabilir. Bazen de çocuğun aile üyelerine benzememesi veya anne veya babanın sevmediği birisine benzemesi çocuğun reddedilmesi için yeterli bir neden olur. Bunun gibi daha birçok farklı neden anne babanın çocuğu reddetme davranışı göstermesine yol açabilir. Ama sonuçta bunlar sadece birer basit bahanedir. Hiçbir bahane bir ailenin çocuğunu reddetmesi için kabul edilir bir neden olamaz. Şiddetli reddedici ailelerde çocuk her durumda dışlanır. İstenmediği açık ve net olarak çocuğa iletilir. Ele geçen her fırsatta çocuk aileden uzaklaştırılmaya çalışılır. Büyükanne, büyükbaba gibi aile büyüklerinin yanına gönderilir. Çok küçük yaşta çalışmaya zorlanır. Şiddetli reddedici anne baba tutumlarının çok ileriki boyutlarında ise çocuklar daha henüz birinci yaşına varmadan yaşamlarını yitirirler. Şiddetli reddedici anne baba tutumlarının çocuğun kişilik gelişimi üzerinde kalıcı etkileri: Şiddetli reddedici aile ortamında yetişen çocuklar yardım duygusundan uzaktır. Psikopat eğilimli olurlar. Sinirli saldırgan bir yapıları vardır. Sıklıkla duygusal kırgınlıklar yaşarlar. Hayvanlara ve özellikle kendilerinden küçük kişilere karşı düşmanca davranırlar. Bu tip reddedilen çocuklar sevgiye en çok muhtaç olduğu zamanlarda dışlandıkları için ruhsal açıdan sorunludurlar. Şiddetli şoklar geçirebilirler. Bu tür ailelerde yetişen çocuklar çeşitli psikolojik bozukluklara sahiptirler ve intihara yatkındırlar. Çocuk kötü muameleye maruz kalmamak için anne ve babaya karşı edilgen uysal ve
77

erdemlidir. Çünkü direnecek gücü yoktur. Fakat içten içe anne ve babaya karşı düşmanlık geliştirir. Çocuk korkaktır. Hayal kırıklıkları yaşamaktadır. Çünkü çevresindeki diğer anne babaların çocuklarına nasıl davrandıklarını görmektedir. Hiçbir zaman kendisine ait bir güven duygusu geliştiremez. Çünkü güven duygusunu oluşturacak bir ortamda hiçbir zaman bulunamamıştır. En yakınları bile kendisi ile hiç ilgilenmemiştir. Bu tip ailelerde yetişen çocuklar ileriki dönemlerde, inatçılık, hırçınlık, uyumsuzluk, çete elebaşılığı ve çetelere üye olma, yasadışı eylemlerde bulunma, depresyon nevrozlar vb. intihar eğilimleri gösterebilir. Kendisi dışındaki insanlarla yeterli iletişim kurmakta genellikle zorlanır. Bu nedenle saldırganlığını kendisine yöneltir. Şiddetli ve aşırı bastırılmış duygular nedeni ile dengesiz bir kişilik sergiler.

Abartılmış Sevgi ve Aşırı Koruyucu Anne Baba Tutumu
Bu tip anne baba genellikle aşırı istenilen, geç kavuşulan, tek çocuk, ilk çocuk, tek erkek veya kız çocuk, en küçük çocuk, geniş bir sülalenin tek erkek çocuğu gibi çocuklara sahip kişilerdir. Belirtilen özelliklere sahip çocuklar genellikle abartılmış sevginin odak noktası olurlar. Bu çocuklar el bebek gül bebek büyütülürler. Kucaktan yere indirilmezler. Bir dedikleri iki edilmez. Bu gruba giren çocuklar genellikle erken konuşurlar geç yürürler. Çünkü aile bireyleri tarafından kucaktan yere indirilmedikleri için yürümeleri geç kalır; buna karşılık her birey bu çocuklar ile sürekli ilgilendiği sürekli konuştuğu için konuşmaları erken olur. Aile tarafından çocuğun her çağrısına karşılık verilir. Bu çocuklar evin kralıdırlar; her arzuları bir emirdir, hiç istisnasız hemen en iyi şekilde yerine getirilmeye çalışılır. Bu tür çocukların üzerlerine titrenir. Aile üyeleri, bu çocuklar ağlamasınlar, üşümesinler, terlemesinler, hasta olmasınlar, yorulmasınlar, incinmesinler, mikrop kapmasınlar diye ellerinden gelen her türlü çabayı harcar. Çocuk sanki bir cam fanus içindedir. Bu tip ailelerde abartılmış sevgi ve aşırı koruyuculuk daha çok anne çocuk ilişkisinde görülür. Aşırı koruyuculuğun ve sevginin altında yatan ana etmen ise genellikle, annenin yalnızlığı ve yaşamdan özellikle de eşinden ve evliliğinden beklediğini bulamamış olmasıdır. Aşırı koruyucu anne çocuğunun büyüdüğünü ve olgunlaşabileceğini asla kabul etmeyecek derecede onunla öyle bütünleşir. Söz gelimi aşırı koruyucu anne çocukların üç yaşından itibaren rahatlıkla kaşık kullanabileceğini bilir. Bu bilgisini gerektiğinde başka annelere aktarır. Yine gerektiğinde bu bilgiyi kullanmayan anneleri uyarır; kınar. Ama iş kendi çocuğuna geldiğinde bu bilgiyi asla kabul edemez ve çocuğunun laşık kullanmsına izin vermez çocuğunun yemeğini kendisi yedirir. Hatta bu durum daha da ileride gidebilir; 8-9 hatta daha ileri yaşlarındaki çocuklarına yemeklerini kendileri yedirmek isterler. Ergenlik çağına gelmiş, 13-14 yaşındaki çocuklarına kendileri banyo yaptırmak isterler. Çocuğun veya gencin giysisini anne seçer. Çocuğun kendi başına alabildiği kararları pratik olarak yoktur. Buna dayalı olarak evde seçim konusunda pek söz hakkı olduğu söylenemez. Çok sıklıkla abartılı durumlarla da karşılaşılabilir. Söz gelimi çocuk ergenlik çağına girmiş olmasına karşın anne çocuğu ile yatmak ister. Bu davranışı için "Geceleyin korkulu bir rüya görür de korkarsa, ben onun sesini duyamam, bu nedenle onun yanında olmalıyım..." gibi gerekçeler ile sürerek öncelikle kendinden başlayarak etrafını inandırmaya çalışır. Anne bu tür davranışlarıyla kendisine göre çocuğuna olan derin sevgisini dile getirmekte ve ona yardım etmektedir. Kendisini bu gerekçeler ile ikna etmeye çalışmasına rağmen gerçekte kendi yalnızlığını ve mutsuzluğunu kendisini çocuğuna adayarak telafi etmeye çalışmaktadır. Ama çoğu kez bu durumun kendisi de farkında değildir. Aslında yapmış olduğu işin bir fedakârlık olmayıp basit anlamı ile bir bencillik olduğunu anlaması, kabul etmesi imkânsıza yakın bir durumdur. Çocuğunu kendine aşırı bağımlı yaparak kendisini değerli ve eşi bulunmaz hissetmektedir. Çünkü çocuk en ufak davranışta dahi annesinin fikrini almaktadır. Aslında anne, bu tutum ve davranışı ile çocuğu kendisine tutsak etmekte ve bağımlı kılmaktadır. Aşırı koruyucu ve abartılı sevgisi olan anne babalar çocuklarına derin duygusal bağla bağlıdırlar. Bu durumun bir sonucu olarak anne baba ç o c u k l a r ı için sebepsiz yere aşırı kaygı taşırlar. Bu kaygı onları çocuklarını onları ilgi ve sevgiden boğulduklarını hissedecek kadar aşırı korumaya yönlendirir. Bu aşırı ilgi ve koruma öyle bir noktaya gelir ki çocuk sevgiden boğulduğunu düşünmeye başlar. Çocuk bu duygu ve düşüncede iken anne baba ise çocuğu mutlu edemediklerini düşündükleri için hep endişe içindedirler. Çocuğa karşı boğucu şefkat göstermeye devam ederler. Bu tip ailelerde çocuğun doğal yaşam hakkı yoktur. Aileyi ilgilendiren kararları bir kenara bırakılıp yalnızca çocuğu ilgilendiren kararlara bakılsa bile yaşı kaç olursa olsun
78

Yaşam çok basit. Öyleki çoğu zaman çocukta yarışma isteği dahi görülmez. Sosyal uyumu yok denecek kadar azdır. giymedim giydirdim. Çünkü onlar için çocuğa dilediğini vermek. Daima dikkat çekmeye. Ayrıca bu çocuklar toplum içerisinde de uyumlu bir birey olmakta zorlanırlar. Onu himayesi altına alabilecek herkese karşı bağımlı olmaya başlar. Kendini topluma kabul ettirmek için zaman zaman isyankâr davranışlar sergileyebilir. Buna dayalı olarak toplumsal yaşam bir kavga ve bir güç yarışıdır. çocuk tüm davranışlarında serbesttir. Çoğunlukla başarısız ve mutsuzdurlar. Çocuğa ve problemlerine karşı nesnel davranılmaz. Amaçsız hoşgörüde anne babanın istedikleri tek şey ev içinde ve dışında çocuğun kendilerini rahatsız etmemeleridir. Bu tip ailelerde anne baba tarafından çocuğa yaptırılmak istenen bir davranış için duygu sömürüsü en çok kullanılan yöntemdir. Çocuk bir müddet sonra. Arkadaş çevrelerinde yer alabilmek için lider olmak dışında bir seçeneği yoktur. Bütün olayların nerde ise dünyanın kendisi etrafında döndüğü gibi bir hisse kapılır. Lider olamadığı ya da olmadığı zamanlarda dışlanır. Aşırı bağımlı bir çocuk kendine ait bir kişilik yapısı geliştirmekte oldukça zorlanır. çocuk kendisine olan güveni tam. Her fırsatta ailelerine koşarlar. Burada önemli olan anne babanın rahatıdır. Çocuğun isteklerini yerine getirirken. Doğal olarak toplumsal yaşama uyum sağlamakta güçlük çekerler. gençliğimi sana feda ettim. ona karşı koymaktan. Öte yandan ailenin aşırı hoşgörüsü ve çocuğa olan düşkünlüğü çocuğu bencil yapar. Oysa aslında böyle bir tutum çoğunlukla çocuğu cezalandırmaktan korkmanın ve çocuğa bebek muamelesi yapmanın bir dönüşümünden başka bir şey değildir. Bu şart yerine gelmek kaydıyla. Aile içerisinde yaşamdan kopuk adeta bir cam fanus içerisinde büyütülmüş oldukları için aile içinde yaşama ilişkin edinmeleri gereken bilgileri. Temel düşünce rahatlarının bozulmamasıdır. Eğer anne baba seviyeli bir hoşgörü sahibi ise çocuk evine yönelik olumlu bireyler olur. Abartılmış sevgi ve aşırı koruyucu anne baba tutumunun çocuğun kişilik gelişimi üzerinde kalıcı etkileri: Aşırı koruyucu bir tutum ve abartılmış sevgi ile büyütülen çocukların yaşama gerektiği gibi hazırlanmaları söz konusu değildir. Ailesinden gördüğü sevgi ve himayeyi eşinden de bekler. kendisine hizmet etmelerini sağlamaya çalışır. Ailelerine danışmadan en basit kararları bile almaktan kaçınırlar. etrafındaki kişileri kendi emri altında tutmaya..fikrinin sorulmadığı görülür. görülmek zorunda kalanları ise örtbas edilmeye çalışılır. kendilerini haklı gösterme gerekçeleri kendilerinin çocukluklarını gereği gibi yaşayamadıkları. çok kolay ve çok acımasızdır. Bu tip anne babalar hoşgörülü tutumlarını kolay kolay bırakmak istemezler. Aileden uzak yaşamak çocuk için sanki bir işkencedir. Amaçsız Hoşgörülü Anne Baba Tutumu Amaçsız hoşgörülü anne baba tutumu anne babanın çocuklarına karşı hoşgörü sahibi olmaları. Bu nedenle ailenin sıcak kucağından ayrılmak istemezler. Aslında anne babanın seçtiği yol çocuğu en kolay yöntemle büyütme yöntemidir. olayı tam anlamı ile kavrar yani anne babasını rahatsız etmediği sürece her şeyi yapmakta serbest olduğunu görür. vs. Bu tip çocuklar yukarıda anlatılan nedenlerden dolayı bu yarışta yenilgiyi baştan kabul etmişlerdir. anne tarafından hiçbir şekilde görülmek istenmez. "Yemedim yedirdim. oysa çocukluklarını yaşamış olmayı çok istedikleri bunun içlerinde bir ukde olarak kaldığı bu nedenle kendi çocuklarının içinde herhangi bir ukde kalmasını istemedikleri ve onların bu evreyi doyasıya yaşamasını istedikleridir. Hoşgörü normal düzeyde ise. Hiç büyümeyen bir "yetişkin-çocuk" olarak kalır. çocukların bazı kısıtlamalar dışında isteklerini diledikleri gibi gerçekleştirebilmelerine izin vermeleri şeklinde özetlenebilir. Çocuğun yanlışları. Bu özellikleri nedeni ile toplum içinde bu tür çocuklar "ana kuzusu" veya "süt çocuğu" gibi isimlerle anılırlar. çekingen ve sakar olarak nitelendirilirler. deneyimleri edinmeden aniden yaşamla karşı karşıya kalırlar. Çocuk kendisini gereğinden fazla önemser. çok sade. Yine aynı gerekçelerden dolayı bu çocuklar toplum tarafından beceriksiz. Atılım ve başarma gücünden.. yaratıcı ve toplumsal yönü güçlü bir birey olarak toplumda yerini alır." gibi sözler ve şiddetli şefkat yönetimi çok sık kullanılan uygulamalardır. onu kontrol edip yönlendirmekten çok daha kolaydır. Buna karşılık amaçsız hoşgörüde ise durum biraz farklıdır. Çocuk ailesine olan bağımlılığını bazı durumlarda genişleterek dış çevreye de genelleyebilir. İçlerindeki cevher kolay-kolay su yüzüne çıkmaz. 79 . kendilerini kabul ettirme istek ve yeteneğinden yoksundurlar.

Doğal olarak ailelerinde çocuk eğitiminde benimsemiş oldukları yaklaşımları. Doğal olarak insanın istediği her davranışı gerçekleştiremez. Oysa amaçsız hoşgörülü aile ortamında yetişen çocuk kendisini boşlukta gibi hisseder. İnsanın istediği her davranışı gerçekleştirmesinin önünde başta toplumsal kurallar olmak üzere çeşitli engeller bulunmaktadır. Güvensiz ve endişelidir. Grubun onayını kazanmak için yasadışı işler meyledebilir. O da "Anne babayı kızdırma!" kuralıdır. ödül ve cezanın yerinin ve sınırlarının çok iyi belirlenmesi gereklidir. Her zaman ödüllendirilen çocuk neyin 80 . grup içinde etkin rol alamaz. uslu. Bu tip ailede yetişen çocuklar hırçın ve kindar olabilirler. belirli ölçülerde sınırlandırılmıştır. kırıcılığı bir davranış biçimi olarak geliştirebilir. agresifliği. İletişimi bu olumsuz özelliklerle kurmak isteyebilir. disiplin anlayışı çerçevesinde. İnsan ilişkileri düzenlenirken. Sürekli ayıplanma. çocuğun kişilik özelliklerini ihtiyaçlarını ve ilgilerini dikkate almazlar. Bu tip ailede yetişen çocuklar baskıdan uzak olmaları nedeniyle daha yenilikçi ve kendinden emindir. çekingen ve kolay etki altında kalan bir yapıya da bürünür. kurallar toplumların yapısına göre. Aşırı Baskıcı ve Otoriter Anne Baba Tutumu İnsan davranışları. Bu durum disiplin kavramı ile açıklanır. eleştirilme ve çeşitli cezalar çocuğun ruhsal yapısını olumsuz etkiler. Derhal disipline edilmeye çalışılır. Çünkü evin dışındaki kurallar ev kurallarından çok farklıdır ve sadece evdeki kuralı bilmektedir. Bu nedenle de çocuğun tüm kurallara itiraz etmeden kesinlikle uymasını bekler ve isterler. Yani biraz fazlaca sulugöz olur. kendi başına kararlar almasına izin verilmez. Katı bir disiplin anlayışı içerisinde hareket ederler. huysuz bir yapıya da bürünebilir. Eğer birey kendi kuralını uygulamak için ısrarlı olur ise disiplinsiz davranmış olur. Başka çocukların ve toplumun içine girdiği zaman çekingenlik. Bu şekilde yetişen bir çocuk toplumda kabul görebilmek için kavgacılığı. Bu yaklaşımı benimseyen anne baba çocuğu kendi tasarladıkları bir kalıba göre yetiştirme arzusundadırlar. Hata yapmasına müsaade edilmeyen çocuk ileri yaşlarda hayatın sıkıntıları karşısında dirençsiz olabilir. hırçınlığı. Yaklaşımlar. Bu tip ailelerde çocuklar sürekli kontrol altında tutulur. İstenilen her davranışın gerçekleştirildiği bir ortamda hürriyetten. Sürekli ceza uygulaması çocukları olumlu yönde etkilemediği gibi. Evde tek kural vardır. kuralları bulunmaktadır. silik. Grubun lideri olup grubu yönlendirmeyi kendisine bir çıkış yolu olarak seçebilir. Kendilerini toplumsal otoritenin bir temsilcisi olarak görürler. Bir başka anlatımla disiplin insanların bir arada yaşayabilmeleri için. sağlıklı toplum ve kurumdan söz etmek mümkün değildir. Bu tip durumlarda aileler genellikle sorunun çözümünü çocuk üzerinde olan baskıyı artırmada görürler ve bu yolu seçerler. Ancak baskı bir çözüm olmaz ve çocuğun asiliği daha da artar. Bu durumda toplum bireyi bir şekilde disipline eder. Bu tip ailelerde çocuğun kendi kendini yönetmesine. ürkeklik gösterir. anne babanın eğitim seviyelerine göre. Ama bunun yanında küskün.Amaçsız hoşgörülü anne baba tutumunun çocuğun kişilik gelişimi üzerinde kalıcı etkileri: Seviyeli bir hoşgörü içinde yetişen çocuğun kişiliği olumlu etkilenir. Baskıcı ve otoriter aile yaklaşımını benimseyen anne babalar. En küçük yanlışlıkları ve yaramazlıkları bile hoşgörüyle karşılanmaz. Aşırı baskıcı ve otoriter anne baba tutumunun çocuğun kişilik gelişimi üzerinde kalıcı etkileri: Bu tip ailede yetişen çocukların kendine olan güveni ortadan kalkar veya hiç oluşmaz. grubun önemsiz işlerini yapmaya eğilimindedir. Arkadaşları ile geçinemezler uyumsuz tavırlar sergiler ve kavgacı bir yapı gösterebilirler. Toplumların en küçük toplumsal kurumu ise ailedir. Belli bir zaman sonra çocuk isyankâr. Çocuk her olumsuz durum karşısında kolayca ağlamaya başlar. Aşırı baskı ve kontrol altında bulunan çocuk sessiz. ailenin yapısına göre değişebilmektedir. devamlı ödüllendirmede olumlu sonuç vermez. inatçı. nazik ve dürüst olabilir. Anne babalarından yeterli ilgiyi görmeyen ama serbestliği olan çocuklar genellikle ya edilgen ya da etken olarak arkadaşlarından onay almak ve onlardan ilgi görmek ihtiyacını şiddetle duyarlar. Hoşgörülü Anne Baba Tutumu Ödül ve ceza insan yaşamında çok önemli iki kavramdır. Önemli olan ve asıl olan toplumun kuralları olduğu için birey toplumla çatışan her kuralında geri adım atmak ve kendi kuralını değil de tolumun kuralını uygulamak zorundadır. öncelikle diğer bireylerin haklarına saygı duymaları ve bunu isteyerek ya da istemeyerek tutum ve davranışlarına yansıtmalarıdır. Çünkü toplumun çıkarları ile bireyin çıkarları daima çatışır.

Hoşgörülü ailenin düşebileceği en yaygın hata çocuğa aşırı serbestlik verilmesi şeklinde kendisini göstermektedir. Anne babaya saygı noktasında çocukta gevşeklik görülebilir. Karakteristik özelliklerini şu şekilde belirtmek mümkündür. Yanlışları sebebi ile çocuklara yaptırım uygulanır ama evvelinde koyulan kurallar çocuğun anlama seviyesine inilerek mantıklıca izah edilir. Bu aile yaklaşımında aşırı hoşgörülü olmak çocuğun bazı olumsuz davranışlar geliştirmesine neden olur. Çocukta asilik ve kavgacılık görülmez. Hoşgörülü aile yaklaşımı deyince çocukların çok serbest bırakıldığı bir tutum ve davranış anlaşılmamalıdır.doğru neyin yanlış olduğunu öğrenemez ve normal bir kişilik özelliği geliştiremez. Bu önemli bir noktadır. Bu tip tutum ve davranışı benimsemiş aileler özellikle bu hataya düşmekten kendilerini korumak için gerekli önlemleri almalarında büyük yarar bulunmaktadır. Hoşgörülü anne baba tutumunun çocuğun kişilik gelişimi üzerinde kalıcı etkileri: Özgüven sahibi. kendini rahat ve kolayca ifade edebilen bireyler yetişir. Belirli kurallar ve kısıtlamalar mutlaka vardır. Hoşgörülü anne baba tutumunu anlatınız. Duygu ve görüşlere saygı vardır. Evde herkesin söz hakkı vardır. İlgisiz aile tipine bazı yönleri ile benzese de çocuk burada başıboş bırakılmaz. Çocuğun farklı hobilere yönelmesi daha sık görülür. 81 . Hoşgörü yapılan her şeyi hoş görmek değildir. En zor ve sabır isteyen yöntemdir. Mükemmele en yakın aile tipidir. Çocukta kendini ifade edebilir.

Özet
Aile, bilinen en eski ve en basit tanımıyla toplumun temel yapısını oluşturan en küçük birimdir. Bu basit tanımıyla bile aile, toplumu oluşturmak gibi çok büyük bir anlamı üstlenmektedir. Statüsü ne olursa olsun toplumu oluşturan her bireyin, yani bir toplumda yaşayan en düşük statülü bireyden en yüksek statülü bireye kadar herkesin yetiştiği, temel değerlerini aldığı, toplum içinde yaşayabilmek için gerekli bilgi beceri ve yetenekleri kazandığı ilk yer aileleridir. Bireylerin aldığı bu değerler, daha sonra toplumun değerleri haline gelmektedir. Bu nedenle herhangi bir zamanda toplumun içinde bulunduğu durum ve şartların anlaşılması istendiğinde bakılması gereken ilk yer ailelerdir. Aileler olabildiğince sağlıklı, iyi bir iletişim içinde, özgür, kendinin ve diğer insanların istek ve ihtiyaçlarının farkında, kendisi ve toplum ile barışık bireyler yetiştirirse, toplum da o kadar sağlıklı ve istenilir düzeyde olur. Aksi durumda ise son derece sağlıksız bir toplum yapısı ile karşı karşıya kalınır. Aileyi sadece iki kişinin bir araya gelmesi ile oluşan bir kurum olarak algılamak son derce basit, eksik ve yanlış bir yaklaşım olur. Sağlıklı bir ailenin kurulabilmesi ve toplum içinde uyumlu bir şekilde varlığını sürdürebilmesi için her şeyden önce bu iki kişinin birbirleri ile uyum içerisinde olmaları, sağlıklı bir iletişim içinde bulunmaları gerekir. Bir ailenin sürekliliği için bu durum zorunludur. Ailenin çocuğa karşı tutumunun iki temel ögesi vardır. Bunlar sevgi ve disiplindir. Anne ve babanın yaklaşımında, bu iki etmenin ölçüsü ve kararlılığı çocuğun davranışlarını büyük ölçüde belirler. Anne ve baba çocuğu yetiştirirler iken ellerinde bulunan bu iki ögeden yararlanmak zorundadırlar. Çünkü kullanabilecekleri başka ögeleri yoktur. Aslında bu iki öge ilk bakışta birbirleri ile çelişir gibi görünmektedir. Çünkü sevgi, yumuşaklığı, sevecenliği, hoşgörüyü, ılımlı olmayı, sıcaklığı çağrıştırmaktadır. Buna karşılık disiplin ise sevginin çağrıştırdığı kavramların tam aksine sertliği, katılığı, soğukluğu, hoşgörüsüzlüğü çağrıştırmaktadır. Normal olarak beklenen anne babanın çocuğu yetiştirmede bu iki ögeden sadece birisini ve sevgiyi kullanması disipline ise pek itibar etmemesidir. Ancak uygulamada hiçbir zaman böyle olmaz. Aslında bu farklı anne baba tutumlarının hepsinde sevgi ve disiplin ögeleri vardır. Fakat kullanım dozajları farklıdır. Anne babanın sevgi ve disiplin ögelerini farklı dozajlarda kullanmalarından
82

kaynaklanan tutumları şu şekilde maddeler halinde sıralamak mümkündür. 1. Baskıcı otoriter katı ve sıkı anne baba tutumu, 2. İlgisiz ve kayıtsız anne baba tutumu, 3. Gevşek anne baba tutumu (Çocuk Merkezci Aile), 4. Tutarsız, dengesiz ve kararsız anne baba tutumu, 5. Koruyucu anne baba tutumu, 6. Mükemmeliyetçi anne baba tutumu, 7. Kabul edici, güven verici ve demokratik anne baba tutumu. 8. Şiddetli reddedici anne baba tutumu 9. Abartılmış sevgi ve aşırı koruyucu anne baba tutumu 10. Amaçsız hoşgörülü anne baba tutumu 11. Aşırı baskıcı ve otoriter anne baba tutumu 12. Hoşgörülü anne baba tutumu

Kendimizi Sınayalım
1. Aşağıdakilerden hangisi ülkemizde son birkaç yıl içinde evlilik ile ilgili yoğunlaşılan konu başlıklarından birisidir? a. Evlilikte uyum b. Evlilikte rol dağılımı c. Aile içi iletişim, d. Evlilikte etkileşim e. Evlilik kuramları 2. Aşağıdakilerden hangisi tutumlarından birisi değildir? ebeveyn 6. Anne babanın çocuğun eğitim yöntemlerinde farklılaşabildikleri aile aşağıdakilerden hangisidir? a. Hoşgörülü anne baba tutumu b. Koruyucu anne baba tutumu c. Tutarsız Dengesiz ve Kararsız Ana-Baba Tutumu d. Gevşek anne-baba Tutumu e. İlgisiz ve Kayıtsız Ana-Baba Tutumu 7. Çocuğa 6-7 yaşına kadar yemeğini annesinin yedirmeye devam ettiği aile yaklaşımı aşağıdakilerden hangisi için uygundur? a. Koruyucu anne baba tutumu b. Gevşek anne baba tutumu c. Hoşgörülü anne baba tutumu d. Mükemmelliyetçi anne baba tutumu e. Kabul edici, güven verici ve demokratik anne baba tutumu. 8. Çocuğa kaldırabileceğinden çok daha fazla yükün yüklendiği aile yaklaşımı aşağıdakilerden hangisi için uygundur? a. Koruyucu anne baba tutumu, b. Gevşek anne baba tutumu c. Hoşgörülü anne baba tutumu d. Mükemmelliyetçi anne baba tutumu e. Kabul edici, güven verici ve demokratik anne baba tutumu 9. Daima çocuğun olumsuz yönlerinin gündeme getirildiği aile yaklaşımı aşağıdakilerden hangisi için uygundur? a. Gevşek anne-baba Tutumu b. Mükemmelliyetçi anne baba tutumu c. Tutarsız dengesiz ve kararsız anne baba tutumu d. Baskıcı otoriter katı ve sıkı anne baba tutumu e. Şiddetli reddedici anne baba tutumu

a. Baskıcı otoriter katı ve sıkı anne baba tutumu, b. Müsamahakar anne baba tutumu c. Koruyucu anne baba tutumu d. Hoşgörülü anne baba tutumu e. Dengesiz ve kararsız anne baba tutumu 3. Aşağıdaki ebeveyn tutumlarının hangisinde “Anne babanın istediği gibi uzaktan kumandalı bir çocuğa sahip olduğu” bir durum yaşanır? a. Dengesiz ve kararsız anne baba tutumu; b. Hoşgörülü anne baba tutumu c. Baskıcı otoriter katı ve sıkı anne baba tutumu, d. Şiddetli reddedici anne baba tutumu e. Gevşek anne baba tutumu 4. Çocuğun varlığı ve yokluğunun belli olmadığı anne baba tutumu aşağıdakilerden hangisi için geçerlidir? a. Gevşek anne baba tutumu b. Hoşgörülü anne baba tutumu c. Dengesiz ve kararsız anne baba tutumu d. İlgisiz ve kayıtsız anne baba tutumu e. Kabul edici, güven verici ve demokratik anne baba tutumu. 5. Aşağıdakilerden hangisi Çocuk Merkezli Aile olarak da bilinir? a. İlgisiz ve kayıtsız anne baba tutumu, b. Dengesiz ve kararsız anne baba tutumu c. Hoşgörülü anne baba tutumu d. Kabul edici, güven verici ve demokratik anne baba tutumu. e. Gevşek anne-baba tutumu
83

10. Aşağıdakilerden hangisi anne baba tutumları içerisinde en başarılı olanı olarak kabul edilir? a. Gevşek anne baba tutumu. b. Mükemmelliyetçi anne baba tutumu c. Kabul edici, güven verici ve demokratik anne baba tutumu d. Hoşgörülü anne baba tutumu e. İlgisiz ve kayıtsız anne baba tutumu

Kendimizi Sınayalım Yanıt Anahtarı
1. a Yanıtınız yanlış ise “Giriş” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 2. b Yanıtınız yanlış ise “Ebeveyn Tutumları” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 3. c Yanıtınız yanlış ise “Baskıcı Otoriter Katı ve Sıkı Anne Baba Tutumu,” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 4. d Yanıtınız yanlış ise “İlgisiz ve Kayıtsız Anne Baba Tutumu,” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 5. e Yanıtınız yanlış ise “Gevşek Anne Baba Tutumu” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 6. c Yanıtınız yanlış ise “Tutarsız Dengesiz ve Kararsız Anne Baba Tutumu” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 7. a Yanıtınız yanlış ise “Koruyucu Anne Baba Tutumu,” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 8. d Yanıtınız yanlış ise “Mükemmelliyetçi Anne Baba Tutumu” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 9. e Yanıtınız yanlış ise “Şiddetli Reddedici Anne Baba Tutumu” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 10. c Yanıtınız yanlış ise “Kabul Edici, Güven Verici ve Demokratik Anne Baba Tutumu” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz.

84

Sıra Sizde Yanıt Anahtarı Sıra Sizde 1
Çocuk dünyaya geldiğinde ilk önce iletişim kurduğu kişiler doğal olarak en yakınındaki kişiler yani anne ve babasıdır. Anne, babanın çocuğa olan sevgisi, ilgisi, ihtimamı, bakımı, ihtiyaçlarını karşılaması onu bir birey haline getirir. Bir anne baba için birincil amaç kuşkusuz sağlıklı bir kişiliğe sahip, topluma yararlı, hayırlı, düzgün bir bireyi yetiştirip topluma kazandırmaktır. Çocuk bebeklikten başlayarak gelişiminin her döneminde farklı şeylere ihtiyaç duyar. Bu ihtiyaçların önemli bir bölümü aile tarafından karşılanır. İhtiyaçları karşılanmayan çocuk kendi öz benliğinden utanç duymaya başlar. Maddi ve manevi olarak sağlıksız büyür. Birtakım psikolojik sorunlar geliştirir. Çocuklukta ortaya çıkan bu psikolojik sorunlar genellikle bireyin tüm yaşamı boyunca onun ayrılmaz bir parçası olur. Bireyin ileriki yaşamının her aşamasında bilinçli olarak ya da olmayarak bu sorunların etkisinde kalır. çevresinden tek isteği anne babadan birazcık, sevgi, şefkat görebilmektir. Bu amaçla dikkat çekerek anne babaya varlığını ispatlamaya çalışır. Bunu çoğu kez başaramayınca sonraki aşamaları uygulamaya başlar. Bu durumun sonucu olarak da evde bulamadığı sevgiyi dışarıda aramaya çalışır. Anne babadan uzaklaşır bir müddet sonra da kopar. Anne babanın ona ihtiyacının olduğu zamanlarda da artık maalesef o bu duruma ilgisizdir. Anne babanın çocuğun davranışları karşısında ilgisiz ve kayıtsız davranış sergilemesi aslında iyi niyetle yapılan bir davranış tercihidir. Bu tip anne babala için çocuğun varlığı ve yokluğu belli değildir. Bu gruba giren anne babalar gerçekte hoşgörü ile boş vermişlik arasındaki sınırın farkında değildirler. Bu tip anne, babaların çocuğa karşı olan kayıtsızlıklarının derecesinden çocuk rahatsızlık duymaya başlar.

Sıra Sizde 4
Gevşek aile yapısında büyüyen çocuk, ailede tek inisiyatif sahibidir. Aile bireyleri çocuğun isteklerine kayıtsız şartsız uydukları için, çocuk herkese her dediğini yaptırabileceğini düşünür. Fakat dış çevrede işler hiç de evdekine benzemeyince çocuk hayal kırıklığına uğrar. Anne baba çocuğun haklarına, rollerine, özgürlüğüne sorumluluklarına fırsat vermeli ve mutlaka sınır koymalıdır. Oysa gevşek aile tutumunda sınır yoktur. Bu tür ailelerde yetişen çocukların genel olarak bencil, sorumsuz, çabuk kızan, darılan, kırılgan, her dediğinin anında olmasını isteyen, sabırsız, şımarık, zor sosyalleşen, antisosyal davranış özellikleri, gösteren bireylerdir. Ayrıca kendilerine olduklarından daha fazla değer verirler. Gururlu, kibirli, kendini beğenen bir kişilik özelliği de sergileyebilirler.

Sıra Sizde 2
Anne baba çocuğu kendi ideallerine göre yetiştirme arzusu içindedirler. Bu arzularını gerçekleştirmek istedikleri sonucu elde edebilmek için çoğunlukla çocuğa karşı katı, otoriter bir tutum takınırlar. Bu nedenle yukarıda belirtilen iki ögeden sevgi geri plana itilir buna karşılık disiplin ön plana çıkarılır. Bu tür aileler çocuğa kendi istediklerini yaptırabilmek için sık sık katı disiplin uygulamasının bir gereği olarak ceza yoluna başvururlar. Çocuğa çocukluğunu yaşaması için nerde ise hiç fırsat vermezler. Çocuğa kendisine ayıracak oyun oynayacak zaman bırakmazlar. Çocuğa sağlanan haklar en aza indirgenmiş bir durumdadır.

Sıra Sizde 3
İlgisiz, kayıtsız ve pasif anne babaya sahip olan çocuğun isteklerine hiçbir denetim ve sınırlama gelmez. İlgisiz, kayıtsız ve pasif anne babalar çocuklarını aşırı derecede ihmal ederler ve onların ilgi, yetenek ve ihtiyaçlarına karşı kayıtsız kalırlar. Bu durum çocuğun agresif bir davranış içerisine girmesine neden olur. Bu tür ailede çocuk anne babasından yukarıda sözü edilen her iki ögeden de yani sevgiden de disiplinden de yoksundur. Adeta çocuk sevgisiz bir ortamda kendi kendine büyümeye bırakılmıştır. Bu durumdaki bir çocuğun
85

Hoşgörülü aile yaklaşımı deyince çocukların çok serbest bırakıldığı bir tutum ve davranış anlaşılmamalıdır. kendilerinin ulaşamadıkları ideallere çocuklarının ulaşmasını isterler. arkadaş canlısı. Bu tip ailelerde anne babanın. Çocuk ailenin bir bireyi olarak kabul edildiği için çocuğun fikri de önemlidir. duygusal ve sosyal açıdan dengeli ve mutlu bir birey olarak yetişir. Söz gelimi çocuğun yaşına uygun bazı kararlarını kendisinin almasını sağlarlar. yaratıcı. Ancak bunu isterken çocuklarının kapasitesine bakmazlar. çocukla ilgilenmesi davranışa yansır. İlgisiz aile tipine bazı yönleri ile benzese de çocuk burada başıboş bırakılmaz. sağlıklı bir kişilik gelişimine sahip olamaz. Çocukta kendini ifade edebilir. Anne baba. Bu tip anne baba tutumu esnek yapılıdır. ve ruhsal açıdan sağlıklı bireyler ancak bu esnek yaklaşım için de yetişebilir. Mükemmeliyetçi anne baba çocuğundan daima her şeyin en iyisini başarmasını bekler. çocuğun ilgi ve yeteneklerini göz önünde tutarak. fikirlerini serbestçe söyleyebilen. Ayrıca çok iyi resim yapmalı. sorumluluk duygusu gelişmiş.Sıra Sizde 5 Bu tür anne babalar. kendisine ve çevresine saygılı. Üzerine bindirilen bu ağır yükün altında ezilen çocuk çocukluğunu yaşayamaz. çocukluğunu yaşayamaz. işbirliğine hazır. Birinci olmaktan başka şansı yoktur. Her zaman ödüllendirilen çocuk neyin doğru neyin yanlış olduğunu öğrenemez ve normal bir kişilik özelliği geliştiremez. en sağlıklı anne baba tutumu olarak kabul edilir. Sürekli ceza uygulaması çocukları olumlu yönde etkilemediği gibi. Kendi çocukluğunda yapamadıklarının. ödül ve cezanın yerinin ve sınırlarının çok iyi belirlenmesi gereklidir. Sıra Sizde 6 Bu tür anne baba tutumlarında çocuğa karşı anne babanın içten ve derin bir sevgisi hissedilir. Evde herkesin söz hakkı vardır. Bu tip ailelerde anne babalar çocuğun en iyi şekilde yetişmesi için gereken özeni gösterirler ve yeri zamanı gelince gerekli önlemleri alırlar. Çocuk demokratik ve güven verici bir ortam da yetiştiği için. açık fikirli. şarkı söylemeli. lider olmalı. devamlı ödüllendirmede olumlu sonuç vermez. Bu tür anne babalar çocuğa karşı olumlu rol modeli oluştururlar. Çocuk nerede duracağını bilmez ve çocuğun duracağı son noktayı daima başta anne baba olmak üzere başkaları koyar. Bu aile yaklaşımında aşırı hoşgörülü olmak çocuğun bazı olumsuz davranışlar geliştirmesine neden olur. onun kendisini geliştirebileceği bir ortamı hazırlarlar. iyi koşmalı. aşağıda belirtilen olumlu kişilik özelliklerini gösterirler. Mükemmele en yakın aile tipidir. Sıra Sizde 7 Ödül ve ceza insan yaşamında çok önemli iki kavramdır. zihinsel. gerçekleştiremediklerinin. Hoşgörü yapılan her şeyi hoş görmek değildir. Karakteristik Özelliklerini şu şekilde belirtmek mümkündür. Anne babanın çocuktan beklentileri doyumsuz olduğu için çocukta doyumsuz olur. başkalarının fikirlerine saygı duyan. onu sevgi ve sevecenlikle ele alması. uyumlu bir birey özellikleri gösterir. Bu tutumda olan anne baba çocuğu olduğu gibi kabul etmez. Duygu ve görüşlere saygı vardır. Belirli kurallar ve kısıtlamalar mutlaka vardır. kurallara ve otoriteye karşı körü körüne bağlı olmayan. Her alanda başarılı olmak çocuğun üzerine ağır bir yük olarak bindirilir. hoşgörülü. iyi kabul gördüğü kendisi için uygun olarak hazırlanmış bu ortamda genellikle sosyalleşmiş. Çocuğun ilgi ve ihtiyaçlarına her zaman saygı gösterirler. Mükemmeliyetçi anne babanın çocuğu daima sınıfının ve hatta okulun birincisi olmalıdır. Ebeveynine karşı sevgi ve nefret karışımı duygular içerisinde olur. Bu tutumu kayıtsız ve şartsız gösteren anne babaların çocukları genellikle 86 . Böyle ailelerde çocuk asla çocuk olamaz. Çocuklarına sorunlarının çözümü konusunda rehberlik yaparlar. Çocuk üzerindeki bu tür baskılar nedeniyle yaptığı her işde en iyi olmayı ister fakat istediği seviyeyi yakalayamayınca hayal kırıklığı yaşar. İnsan ilişkileri düzenlenirken. içinde ukde kalan her şeyin çocuğu tarafından gerçekleştirmesi özlemi içerisindedir. iyi yüzmeli. herkesin parmakla göstereceği örnek davranışlar sergileyen bir çocuk olmalı. çocuğu kabulü. kendi sınırlarını bilen. kişilik yapısı ve davranışları açısından dengeli. kısaca çocuk yaşamda ne var ise ne yapılıyor ise daima en iyisini yapmalıdır. iyi konuşmalı. fikirleri doğrultusunda hareket eden. Çocuk. girişken. kendi inandıklarını sonuna kadar savunabilen. Bu tip bedensel. aktif. duyarlı.

ŞEHİR: Turkuaz Kitaplığı.(2008) Çocuğumu Eğitmeliyim.ISBN 975-6972-07-b.pdf http://www.Gürel). Çocuğunuzla İşbirliği Yapabilme.(2007).psikologankara. Yavuzer. E.H. F. (2000) Okul Çağı Çocuğu ŞEHİR: Remzi Kitabevi www.214 s.edu.com/asiri-koruyucu-anababa-tutumu.html 87 .selcuk.net/etiket/annebaba-tutumlari http://kisiselbasari.. HYB yayıncılık. Nasıl Pantley.Yararlanılan Kaynaklar Kılıçarslan.tr/text/makale5. (Çeviri H.aile.

Sağlıklı ve sağlıksız ailenin özelliklerini sıralayabilecek.5 Amaçlarımız Bu üniteyi tamamladıktan sonra. Anahtar Kavramlar Mutluluk Öznel İyi Oluş Ana-Baba Tutumları Ergen Çocuklu Ailede Mutluluk Yaşlı Ailelerde Mutluluk Evlilik Öncesi ve Evlilik Sürecinde Mutluluk Küçük Çocuklu Ailede Mutluluk Aile Yapısı ve Ortamı İle Mutluluk İlişkisi İçindekiler Giriş Psikolojide Mutluluk Psikolojide Ailede Mutlulukla İlgili Kavramlar Aile Yaşam Döngüsü Evlilik Öncesi ve Evlilik Döneminde Mutluluk Küçük Çocuklu Ailede Mutluluk Ergen Çocuğu Olan Ailede Mutluluk Çocukların Evden Ayrıldıkları Ailelerde Mutluluk Yaşlı Ailelerde Mutluluk 88 . Psikolojide mutlulukla ilgili kavramların anlamını söyleyebilecek. Evlilik uyumunu etkileyen faktörlerin çiftlerin mutlulukları üzerindeki etkisini açıklayabilecek. Küçük çocuklu ve ergen çocuklu ailelerde mutluluğun nasıl şekillendiğini açıklayabilecek. Birer yetişkin olarak ana-babanın mutluluğunu etkileyen faktörleri belirleyebilecek. Yaşlı ailelerin mutluluğunu etkileyen faktörleri sıralayabilecek bilgi ve becerilere sahip olabilirsiniz.

Bireyler yaşamla mücadele ederken. iyi olma temelinde ele alınmaktadır.Ailede Mutluluk Faktörleri GİRİŞ İnsanı ele alan pek çok bilim alanı. Psikolojik İyi Oluş Psikolojik iyi oluş. PSİKOLOJİDE MUTLULUK Sağlıklı olmak insanların yaşam amaçlarından biridir. nedir sağlık? Dünya Sağlık Örgütüne göre sağlık. toplumsal. Bu alanlar (Ryff. bireyin fiziksel. insanın toplumsal bir varlık olduğu konusunda ortak bir anlayışa sahiptir. bireyde sadece hastalıkların olmaması değil. bireyin biyolojik. Kitabın bu bölümde öncelikle mutluluk konusunun psikolojide nasıl ele alındığına değinilmiştir. psikolojik ve sosyal açıdan kapasitesini geliştirmesidir. psikolojik iyi oluş. bireyin güçlükler karşısında yaşama uyumudur. Peki. Bireylerin ruhsal açıdan iyilik halleriyle ilgilenen pek çok disiplin alanı vardır. bilişsel ve ahlaki açıdan gelişimlerini etkileyen ve yönlendiren bir kurumdur. ruhsal. 1989. Aşağıda bu kavramlara kısaca değinilmiştir. ruhen. Psikolojide mutluluk. Bir başka deyişle aile. Psikolojik iyi oluş. Bir başka deyişle psikolojik iyi oluş. Yaşamın pek çok alanında bireylerin gelişimi üzerine damgasını vuran aile elbette ki bireylerin mutluluklarına ya da mutsuzluklarına da damgasını vurmaktadır. bireyin bedenen. Böylece büyümelerini gerçekleştirirler ve gelişmelerini sürdürürler. 2008): 89 . Buna göre ruhsal açıdan iyi olma. dünya sağlık örgütünün sağlık tanımına dayanarak. Bu toplumsal varlık için aile. öznel iyi oluş. Bireyler altı temel alanda gösterdikleri davranışlarla psikolojik iyi oluşlarını geliştirmektedirler. sosyal ve fiziksel yönden tam bir iyilik hali içinde olmasıdır. anlamlı hedefler belirleyip bu hedeflere ulaşırlar. bireyin yaşamını iyi bir şekilde yaşamasını ifade eden bir kavramdır. Ryff ve Singer. ihtiyaçların giderildiği ve geleceğin yetişkinler dünyasına bireyin hazırlandırıldığı en önemli kurumdur. iyilik hali gibi kavramlarla incelenmektedir. Psikolojide bu alanlardan biridir. yaşamda kalma mücadelesinin desteklendiği.

a. Bir başka deyişle oldukça mutludurlar (Deiner. Birey. sevecenlik ve yakınlık gibi özellikleri içerir. Kişisel büyüme. c. Yaşanan bu olumlu ilişkiler. davranışın içsel olarak düzenlenmesini ve kontrol duygusunu içerir. 90 . bireyleri harekete geçiren en önemli araçlardandır. 1984. Kendini gerçekleştirirken de kişisel açıdan büyüme de gerçekleşir. Çevrede ustalaşma. yaşamın anlamı ve amacı konusunda çeşitli duygulara sahiptir. 2001). yaşam doyumu. İyilik Hali İyilik hali. bireyin gereksinimlerini karşılayacak çevreyi oluşturması. öznel iyi oluş kavramıyla ele alınır. olumsuz duygu. Sweeney ve Witmer. evlilik doyumu. 2000). Olumlu ilişkiler kurma: Bireyin kendisi dışındaki insanlarla olumlu ilişkiler kurması önemli bir psikolojik iyi oluş alanıdır. sevgi. Lyubomirsky. bağımsızlığı. Bu noktada bundan sonraki bölümde ailede mutluluk konusuna değinilmiştir. Özerklik: Özerklik. kendini düzenleme. sosyal ve çevresel alanlarda tam işlevde bulunduğu bir hayatı yaşamasıdır. Özerklik. bireylerin hem kararlarında hem davranışlarında hem de yargılamalarında bağımsız hareket etmeleri anlamına gelmektedir. niyetleriyle ve yönelim duygusuyla yaşamın anlamını yakalamaya çalışır. bireyin yaşamından memnun olup olmadığına yönelik değerlendirmeleri içermektedir. araması ve kullanması anlamına gelmektedir. Birey. d. hem olumlu hem de olumsuz duyguları içermektedir. f. Öznel İyi Oluş Psikolojide mutluluk. Yaşam doyumu. Bireyler yetkinlik ihtiyaçlarını çevrede ustalaşarak doyururlar. Kişisel büyüme: Her insan kendini gerçekleştirme ihtiyacına yanıt bulmaya çalışır. Bu bileşenlerden ilki bilişsel bir özellik gösterir ve yaşam doyumu olarak ifade edilir. amaçlarıyla. empatik olma. Bu bağlamda kitabın bu bölümünde yer alan ailede mutluluk konusundaki bilgilerin ve bulguların dayanağı. Çevrede ustalaşma: Bireylerin önemli ihtiyaçlarından biri yetkinliktir. güven. bireyin kendi potansiyellerini geliştirdiğine ve bir birey olduğuna ilişkin inançlarını içerir. Birey manevi yaşam. Öznel iyi oluşun hem duygusal hem de bilişsel olmak üzere iki önemli bileşeni vardır. evlilik uyumu gibi kavramlarla yapılan çalışmalara dayanmaktadır. olumlu duyguları sıklıkla ve olumsuz duyguları çok az yaşıyorlarsa bu durumda öznel açıdan iyi bir konumdadırlar demektir. iş yaşamı ile serbest yaşam. Bireyler yaşamlarından yüksek düzeyde doyum alıyorlarsa. olumlu duygu. Yukarıda ele alınan kavramlar temel alınarak ailede mutluluk konusunda çalışmalar yapılmaktadır. b. toplumsal ve psikolojik olarak tam işlevde bulunması için kişisel. bireyin olumlu ve olumsuz özellikleriyle birlikte kendini kabul etmesidir. e. sevgi ve arkadaşlık gibi alanlarda tam işlevde bulunarak iyilik halini artırmaya çalışır (Myers. Kendini kabul: Kendini kabul. bireyin bedensel. Yaşamın amacı: Amaçlar. Duygulanım boyutu ise.

sağlıksız ailelerde ise olumsuz duygular daha ön plandadır (Cutlar ve Radford. 2000). 1988).Ailenizde size en çok olumlu duygular yaşatan olaylar nelerdir? PSİKOLOJİDE AİLEDE MUTLULUKLA İLGİLİ KAVRAMLAR “Sene gibi. duygusal. boş zaman faaliyetlerinin gerçekleştirilmesi. 2004). Hetherington ve ark. boş zamanları birlikte paylaşmak söz konusudur ve eşler ekonomik olarak aileye katkıda bulunmaktadırlar (Terry ve Kottman. Bu noktada hem aile sisteminin bütününde hem de karı-kocalık. Sağlıklı aile işlevlerini yerine getirdiği için hem aile sisteminde hem de aileyi oluşturan üyelerde olumlu duygular yaşatırrken. işlev ailenin neden var olduğunu açıklayan bir kavramdır. eşler arasında etkili iletişim bulunmaktadır. Günümüzde bu sosyal kurum. boşanmış aileler. 1995).). aile yapısında meydana gelen değişimi yönetme ve ev halkının devamını sağlama gibi örnek verilebilir (Nazlı. Ailenin yerine getirmesi gereken bir takım görevler vardır. çocukların eğitiminin planlanması. Bu noktada ailenin işlevleri. Aile aynı zamanda bu rollerin yerine getirildiği ve üyelerinin kendi yaşamlarını bireysel olarak da yönettikleri bir kurumdur (Minuchin. ekonomik ihtiyaçların karşılanması. aile üyeleri birbirlerine destek olmaktadırlar.. Sağlıklı ailelerde çiftler uyumludur. tek ebeveynli aileler. keder de havaya bulaşır. sınırları düzenleme.” Honore De Balzac Aile. 1993. Literatürde ailede mutluluk konusu. yaşlılık ve ölümle sona erer. evlilik uyumu. Çünkü sağlıklı ve sağlıksız aileler hem mutluluğun öncülü hem de mutluluğun sonucu olarak karşımıza çıkmaktadır. 1999). Ailenin işlevleri demek. Ailede mutluluk konusunu ele alan literatür incelendiğinde. Bu sürecin her aşaması bireylerin ve aile sisteminin mutluluğunu etkiler. depresyon gibi psikopatolojiler de gözükür (Nazlı. evlilik doyumu. üyeleri arasında biyolojik. yasal. Ailede mutluk ya da mutsuzluk ailenin sağlıklı ya da sağlıksız olmasına bağlı olarak değişmektedir. Bu doğrultuda hem sağlıklı ailelerin hem sağlıksız ailelerin bir takım özellikleri bulunmaktadır. dini eğitim verilmesi. Bir ailenin sağlıklı olup olmadığı yukarıda ifade edilen görevleri ve işlevleri ne düzeyde yerine getirdikleriyle ilişkilidir. statü sağlanması. evlilik öncesi kurulan ilişkilerle başlar. ilişki kalitesi ve ilişki doyumu gibi kavramlar kullanılarak gerçekleştirilen çalışmalar ve bu çalışmaların sonuçlarına dayalı olarak ortaya atılan müdahaleler bağlamında değerlendirilmektedir. kimin mutluluğunun ele alınacağı önemli bir soru olarak karşımıza çıkmaktadır. aile üyeleri arasında olumsuz ve yetersiz bir iletişim bulunmaktadır. Bunlara kimlik görevlerini yönlendirme. aile üyelerinin birbirlerini korumaları ve karşılıklı sevgi ortamının oluşturulması gibi boyutlarda ele alınabilir (Cutlar ve Radford. 91 . karı kocalık ve evlat olma gibi çeşitli rolleri bulunmaktadır. aile üyelerinin ihtiyaçlarını karşılamada sorunlar vardır ve madde bağımlılığı. Bu kurum. Bu konuda bilimsel çalışmalar yapanlara göre. Sağlıksız ailelerde ise. Bir başka deyişle. anne ve babalık ve çocukluk bağlamlarında mutluluk konusunun ele alınması gerekmektedir. Aile aynı zamanda kültürün kuşaktan kuşağa taşındığı en önemli kurumdur (Özgüven. Doğrudan ailenin mutluluğuna yönelik biligilere ve bulgulara değinilmeden önce sağlıklı ve sağlıksız aile kavramlarına değinmek gerekir. karşılıklı saygı ve değer ön plandadır. çocuklarla ilgilenilmektedir. ailede görev ve sorumluluklar yerine getirilmektedir. 2000). yeniden evlenen aileler ve hatta aynı cinsiyetten aileler gibi çok boyutlu bir yapı sergilemektedir. mekânsal ve tarihsel bağları olan kendine özgü sosyal bir kurumdur (Bulut. o evde sevgi ya da mutsuzluğun hüküm sürdüğünü size anlatmak için yeterlidir. aile üyeleri arasında sınırlar ya çok katı ya da çok belirsizdir. Herhangi bir evin içine bir bakış. 2001). Bu görevlerin yanında ailenin işlevleri diye bir kavram daha bulunmaktadır. Sağlıklı ve Sağlıksız Aile Gerek aile üyelerinin ve gerekse aile sisteminin mutluluklarını etkileyen en önemli faktörlerden birisi de ailenin sağlıklı olup olmadığıdır. 2006. ailenin bireylerin ve toplumun yaşamına bir şeyler katması ve vermesi demektir. ailenin duygusal atmosferini yönetme. Aile üyelerinin anne ve babalık. aile üyelerinin rolleri belirsizdir. ailenin mutluluğu denildiğinde aslında hem aile sisteminin hem de her bir aile üyesinin mutluluğu akla gelmelidir (Behnke ve MacDermid. 1999).

birtakım özellikler ortadan kaybolur. Tıpkı gelişim psikolojisinde olduğu gibi aile psikolojisiyle ilgili çalışmalar yapanlar. Aksi takdirde yukarıdaki hikâyede olduğu gibi bireylerin farkındalık düzeylerinin düşük olmasından ya da savunmalı davranmalarından dolayı. Akıllı. Yuvada zamanla gelişen koku ona dayanılmaz geliyormuş. yaşlı ve deneyimli bir güvercinle konuşurken üzgün bir şekilde bundan şikâyet etmiş. senden geliyor (Pessesckian. Aile üyelerinin bu gelişimsel görevleri başarmaları hem onların kapasitelerini geliştirirken hem de mutluluklarında önemli bir faktördür. sf. Seni rahatsız eden koku yuvadan değil. Bireylerin. Carter ve McGoldrick’e göre (1999). Sağlıklı ve sağlıksız aile yapısı. duygularında. aile üyelerinin davranışlarında. Kitabın bundan sonraki bölümünde aile yaşam döngüsü ele alınmıştır. sağlıklı ya da sağlıksız. aile yaşam döngüsünde sekiz önemli dönem vardır. aile üyelerinin ve ailenin varlıklarını sürdürmelerine paralel olarak yaşamın bütününde yer almaktadır.177). Böylece mutsuzluk süregiden bir duygu durumu olarak aile yaşamında yer alacaktır. karı kocalık ya da anne ve babalık rollerinden önce kişisel olarak sağlıklı olmaları gerekmektedir. duygularında ve düşüncelerinde zaman içersinde meydana gelen değişimlerle ilgilenir. büyümekte.Kirli Yuva Bir güvercin devamlı yuva değiştiriyormuş. düşüncelerinde ve rollerinde zaman içerisinde değişikliklerin olduğunu belirtmektedirler. Şikâyeti dinleyen güvercin başını birkaç defa sallamış ve şöyle demiş. Belli zaman dilimleri arasında belli özellikler ortaya çıkarken belli zaman dilimlerinden sonra ise. “Her yuva değiştirişinde aslında hiçbirşey değiştirmiyorsun. Yaşam döngüsü içersinde aile ve üyeleri gelişmekte. gelişim psikolojisi diye bir alt alan bulunmaktadır. bireyler var olan sorunları sürekli kendi dışında arayacaklardır. Bu alt alan bireylerin davranışlarında. İşte aile üyelerinin ve ailenin gelişimini ve değişimini içersinde barındıran kavram “aile yaşam döngüsü” kavramıdır. mutlu ya da mutsuz olmaktadır. İşte yaşamın tamamında aileyi ele alan kavram aile yaşam döngüsü kavramıdır. Sağlıklı ve sağlıksız aile tanımlanmasına ele alınan ölçütler nelerdir? AİLE YAŞAM DÖNGÜSÜ Psikolojide. Aile yaşam döngüsü içersinde belli dönemler bulunmaktadır ve her bir dönemde ailenin ve aile üyelerinin başarması gereken gelişim görevleri vardır. Yukarıda da değinildiği gibi sağlıklı aile ile sağlıksız aile ayrımında en önemli ölçüt. Bu dönemler ve her bir dönemde bireylerin başarmaları gereken gelişim görevleri aşağıda yer almaktadır: 92 . ailenin işlevlerini yerine getirebilme düzeydir. 1998.

Birey yakın ilişkiler geliştirmek durumundadır. davranışsal yakınlık. Kendilik algısı. Büyük anne ve baba rollerine kendilerini alıştırırlar. Bu aşamada bireyler kendileriyle benzer ilgilere. hem akranlarıyla hem de akrabalarıyla ilişkilerini devam ettirmek ve okulunu bitirmek göreviyle karşı karşıyadır. düşünceler ve duygular ailenin ilerleyen sürecini etkilemektedir. Çocuklu Aile: Çocuklu aile olma durumuna çiftler kendilerini alıştırmalıdırlar. e. Bu sürecin sonucunda da evlenmeye karar vermektedirler. davranışsal yakınlık. 93 . Büyük annelerle ve babalarla ilişkilerin geliştirilmesi bir diğer görevdir. bu dönemde eğitim açısından lise dönemini yaşamaktadır. Fiziksel çöküşle ve eşin ya da akranların kayıplarıyla başa çıkmak durumundadırlar. Aynı zamanda kişi kariyerinin gerektirdiği görevleri de yapmak durumundadır. Evden Ayrılma Öncesi Dönem: Birey. f. Tüm bunların yanında her dönemde aile üyelerini ve ailenin bütününü mutlu ve mutsuz eden olaylar ve durumlar bulunmaktadır. Deneyimlerini yeni kuşaklara aktarmaktadırlar. bakış açısı almayı. diğerini düşünmeyi ve duyguları. Çekirdek ailelerindeki ebeveynlerin kayıplarıyla başa çıkmak durumundadırlar. kendilerine uygun bir eş adayı seçerler. c. kişinin telefon numarasını alma gibi davranışsal öğeleri. Her iki dönemde mutluluğun nasıl olduğuna ilişkin değerlendirmelere geçmeden önce. Çiftler. Torunlar dünyaya gelebilir. kariyer düzenlemeleri yapmaya kendilerini hazırlamalıdırlar. Çekirdek ailelerindeki ebeveynlerinin bakım sorumluluklarını almaktadırlar. dönemlerin özelliklerini ele almak gerekir. Bu araçlara romantik yakınlığı başlatmanın belirleyicileri denilmektedir. Çiftler yeni duruma kendilerini alıştırırlar. Annelik ve babalık rollerine uyum sağlama görevini yerine getirmelidirler. ilişki kalitesi ve evlilik uyumu kavramları bağlamında ele alınıp değerlendirilmiştir. Evlilik öncesi dönemde bireyler.a. Anne ve babasıyla yetişkin-yetişkin ilişkilerini geliştirmeye ve sürdürmeye çalışır. bilişsel ve duygusal yakınlık ve romantik sözelleştirme önemli belirleyicilerdendir. d. Bu dönemdeki bir takım davranışlar. Fiziksel çekicilik de önemli yakınlaşma ölçütlerindendir. Yaşanan ilişkinin sevgili ilişkisi niteliğini kazanması için bireyler çeşitli araçları kullanırlar. Evlilik Öncesi Dönem: Bireyler. EVLİLİK ÖNCESİ VE EVLİLİK DÖNEMİNDE MUTLULUK “Aşını. Evden Ayrılma Dönemi: Birey kendisini aileden farklılaştırmaya çalışır. Çiftler için hem kendi aileleriyle hem de eşlerin aileleriyle ilişkiler kurmak ve aile olarak çevre ile ilişkileri geliştirmek önemli görevlerdendir. Ergen Çocuklu Aileler: Anne ve babalar. Çocuksuz Çift Dönemi: Birey. Bireyler yaşamlarını gözden geçirirler ve yeniden bütünlük oluşturma sürecini yaşarlar. h. ergenlerin özerkliklerini destekleyerek onlarla ilişki kurmak durumundadırlar. Bu belirleyicilerin ne anlama geldiği de önemlidir. romantik yakınlıklar kuracakları kişileri seçmek ve onlarla bir ilişki geliştirmek durumundadırlar. Çocukların Evden Ayrıldıkları Dönem: Ergen çocuklar. işini ve eşini bil” Evlilik öncesi ve çocuksuz dönemler. aile yaşam döngüsünde yer alan gelişim görevlerini başarıyla atlattıklarında hem başa çıkma becerileri kazanırlar hem de gelişimsel açıdan bir üst düzeye çıkarlar. kendilik bilgisi. eşi ile birlikte yaşama becerileri geliştirmek durumundadır. b. Bundan sonraki bölümde çocuksuz dönem ile yaşlılık dönemi ve bu dönemler arasında kalan dönemlerde ailenin mutluluğunu etkileyen faktörler ilişki doyumu. Yaşlılık Dönemi: Ölüme hazırlık dönemidir. ilgi duyulan kişiyle zaman geçirme. g. Bu adayla birlikte bir ömür geçirip geçirmeyeceklerinin değerlendirmesini bu süreçte gerçekleştirirler. kişilik özelliklerine ve değerlere bireylere yönelirler. Bireylerin kendilerine uygun eşleri seçmeleri dört önemli aşamada gerçekleşir. Duygusal ve bilişsel yakınlık. genç yetişkin olarak evden ayrılırlar. aile hayatının temelinin atıldığı dönemlerdir. Tüm bunların yanında çocuklar da akran gruplarıyla ilişkiler geliştirmeye başlarlar. Birinci aşamada bireyler. Bireyler. Kişi. mevcut adaylarla etkileşime girerler.

2001). Birbiri ile etkileşen. iş birlikçi çatışma çözme yöntemlerini kullanmaları. 1997). dürüstlüğü. bakış açısı ve algısıdır (Kirby. Sarason. 2001). adalet ve eşitlik ilkelerini göz önünde bulundurmaları. Psikolojide. Evlilik döneminde bireyler. Sanford. Dördüncü aşamada ise bireyler yaşamlarını birlikte geçirip geçirmeyeceklerine ilişkin bir karar verme durumundadırlar. kişinin yakın ilişkisinden doyum alması ya da mutlu olması anlamına gelmektedir (Hendrick. problemleri üzerinde konuşmaları ve problemlerini çözmeye çalışmaları. bireylerin benliklerini bütünleştirdikleri. Evlilikte mutluluk kavramı o kadar önemlidir ki bazı bilim adamları evliliği tanımlamada mutluluğu önemli bir ölçüt olarak kullanmaktadırlar. 2003). 1988). 94 . değerlerini. bireylerin mutlu olmalarını sağlayan ve kişiliklerinin gelişimsini etkileyen önemli bir sosyal olaydır. çiftler için evliliklerinin ne kadar önemli olduğu ve çiftlerin birbirlerine ne oranda güvendikleri de derinlik anlamına gelmektedir (Pierce. anlamlı sözler söylemek gibi faktörleri. Aldıkları evlilik kararıyla geleneklerini. 2007. Evlilik Süreci ve Mutluluk Geleneksel anlamda evlilik bir erkek ve kadın arasında toplum tarafından onaylanmış bir ilişki olarak ele alınmaktadır (Kottak. çekicilik ve akıllılık gibi kişisel yeterliliklere ilişkin değerlendirmeleri. Benzer şekilde Fowers ve Olson’a (1986) göre de evlilik. Örneğin Glenn’e (1991) göre evlilik. bu süreç mutluluk literatüründe yaşam olayları kapsamında değerlendirilmektedir. 2005). çatışmalarının az olması ve ilişkilerinde derinliğin olması anlamına gelmektedir. romantik sözelleştirme ise şiir yazmak. İlişki doyumunun evlilikteki anlamsı ise. eşler arasında uyumun olmasıdır. İkinci aşamada bireyler kendilerini açarak benzer özellikler açısından karşılaştırma yaparlar. Eşlerin birbirlerine sevgi dolu davranışlar sergilemeleri. Üçüncü aşamada bireyler. Evlilikte mutluluğun gerçekleşmesi için en önemli koşullardan birisi. Bu dönem uzun süreli olarak evliliği devam ettirme kararını almada anahtar bir role sahiptir (Savage-Scharff ve Bagini. 2002). bireylerin ilişkilerinde sürekli tartışmaların olması ve anlaşmazlıkların yaşanması çatışmayı belirtirken. Aşağıda bu faktörlere değinilmiştir. Karşılıklı duygudaşlık ile ilişkiyi sürdürebilecek güçlerinin olup olmadığını değerlendirmeye başlarlar. kurallarını ve rollerini bütünleştirerek yaşamlarına devam ederler (Buss ve ark.kendilik algısı sempatiklik. bireylerin ilişkilerinde birbirlerine destek olmaları. Evlilikte eşler arası uyumu artırıcı faktörlerin yanında evliliğe uyum. Yapılan çalışmalarda bireylerin en önemli özelliğinin uyum olduğu ortaya konmuştur. İlişki doyumu. kendilik bilgisi. evlilik ve aileyi ilgilendiren konularda fikir birliği yapabilen ve sorunlarını olumlu bir şekilde çözebilen çiftlerin evlilikleri uyumlu bir evlilik olarak tanımlanmaktadır. Aile ise bir grup ya da örgüt olarak tanımlanmaktadır (Özgüven. 2001). & Solky-Butzel. Psikoloji literatüründe evlilik ilişkilerinde ele alınan üç önemli kavram vardır. Bireyler bu belirleyicileri kullanarak kendileri için uygun adaylarla romantik ilişkilere yönelirler. Evli çiftlerin. karı kocalık rolleri açısından kendilerini değerlendirirler. Çiftler bu dönemde idealize etmeden birbirlerinin zayıf ve güçlü yanlarının neler olduğunu keşfederler. kişiliklerini geliştirdikleri ve mutlu oldukları önemli bir kurumdur. kişinin evliliğine yönelik duyguları. İlişki kalitesi. Bireyler bu karşılaştırmaların sonucuna göre ya ilişkilerine devam ederler ya da ilişkilerini sonlandırırlar. duygu ve düşüncelerini ifade edebilmeleri durumunda evlilikten aldıkları doyumları da yükselmektedir (King. 1993. İlişkide yaşanan problemler karşısında çiftlerin problemlerin çözümüne olan katkıları sosyal destek anlamına gelirken. İnsanların pek çoğunun evlenme nedenlerinden birisi de mutluluk olmaktır.. başkalarının duygularına ve düşüncelerine saygılı olmayı ifade etmektedir (Eryılmaz ve Atak. öncelikle çocuksuz çift olma durumunu yaşamaktadırlar. Sarason. 2009). evliliklerinin ne kadar önemli olduğunu ve çiftlerin birbirlerine ne oranda güvendiklerini ifade eden kavrama ne ad verilir? Evliliğe Uyum ve Mutluluk Evlilik sürecine bakıldığında. Bu kavramlardan ilki ilişki doyumudur. yaşam olaylarının bireylerin mutlulukları üzerindeki etkisi incelenmiştir. kadının çalışma hayatında yer alması ve cinsellik gibi boyutlar da çiftlerin mutluluklarını etkilemektedir.

Öte yandan evli bireylerin mutluluklarının evliliğin ilerleyen yıllarında nasıl bir seyir gösterdiği de önemli bir sorudur. Georgellis ve Deiner. Aşağıda bu durumu anlatan bir terapist-danışan öyküsü bulunmaktadır. üç ay sonra eski düzeye geri dönüldüğü sonucuna varılmıştır (Suh. kocam için güzelleşme isteğim yok. düzenli olarak sulardım” dedi.İnsanlar başlangıçta yeni koşullara ve olaylara tepki gösterirler. Yukarıdaki bilgiler ışığında evlilik. Bireyler. Yapılan çalışmalar. “Altı ay veya bir sene sonra saksıyı değiştirir.. Literatürde gerçekleştirilen çalışmalar. Oysa böyle bir şey evliliğimiz için gübre olurdu”. bu evliliğimiz için su olurdu” dedikten sonra uzun bir süre orada oturdu ve düşündü. Clark. 2003). Aynı şey büyük olasılıkla eşim için de doğru. Lucas. 2003). Evlilik Çiçek Gibidir Evlilikten yorulan kimseler sık sık terapötik yardım arar. fakat zamanla oluşturduğu etki gücünü. 1978). depresyon ve pes etmişlikle yaklaşır. Kabul etmeliyim ki bir süredir ne yeni bir elbise ne yeni bir saç modeli ne de makyaj ilgimi çekiyor. olumlu koşullara uyum sağladıkları için mutlulukları da uzun sürmemektedir. “Her gün birbirimiz için birazcık daha bir şeyler yapabilseydik. çiçeklere gösterdiği duyarlı. yeni toprak koyarım. Biraz sonra. Bu durumun nedeni evliliğin zaman içerisinde sıradanlaşması olabilir. bu açıklamaları destekler niteliktedir. “Eğer evliliğim çiçek olsaydı. 2005). bireyler için önemli yaşam olaylarından biridir. 1996). Daha sonra şöyle söyledi: “Aslında kendimi de çok ihmal ettim. olumlu ve olumsuz olma biçimlerine göre bireylerde düşük ya da yüksek düzeyde mutluluğa neden olabilir. Benzer durumda olan. İlişkinin sorunlu olma olgusuna dayanarak iki insanın gerçekten birbirine uymadıkları sonucuna varılır. ne yapacağını sordum. Karşı tarafa söylenecek bir şey yoktur. 123-125). Bu arada gübre ekleyebilirim. Bu noktada hastayı durdurdum ve sordum: “Peki. Hasta. sf. Bu doğrultuda olaylar. lotodan çok yüksek düzeyde para kazananların ya da omurilik felci yaşayanların mutluluk düzeylerinin. Ve yeterli ışık alabilmesi için pencere kenarına koyarım” diye devam etti. belki birbirimize hoşa gidecek sözler söyleseydik veya en azından birbirimizin başarılarını kabul etseydik. 1998. zamanla ortalama insanın mutluluk düzeyinden farklılaşmadığı görülmüştür (Brickman. (Pesesschkian. çoktan solar ve kururdu” dedi. Örneğin. Bu düşünceyle. Benzer şekilde. Benzer şekilde yeni bir işe sahip olmak ve işinde yükselmek gibi yaşam olaylarının bireylerin mutluluklarını en fazla üç ay etkilediği. Tekdüzelik günlük yaşantılarına girer ve bu tekdüzelik hemen her şeyin. evli bireylerin bekâr. 95 . Kadının. Terapist: Bu çiçeğe nasıl bakarsın? Hasta soru ile evliliği arasında nasıl bir ilişki olduğunu anlamamış olmanın şaşkınlığı içinde başını salladı ve “Eğer öyle bir çiçeğim olsaydı. evliliğin için ne yapıyorsun?” Sorum kadını görünür şekilde irkiltti. Hasta iletişim eksikliğinden. olumsuz koşullara da uyum sağladıkları için düşük düzeydeki mutlulukları da uzun sürmemektedir (Heady ve Wearing. evliliğindeki tek düzelikten ve ayrıca yaratıcılık ve istek açısından kendi eksikliklerinden yakınıyordu. hatta sevecenliğin. dul ve boşanmış olanlara oranla daha mutlu olduklarını ortaya koymuştur (DePaulo ve Morris. 43 yaşındaki bir bayan hasta ile aramda şu konuşma geçmişti. çiçek örneğini evliliğine transfer etmeye başlamıştı. kaybetmeye başlar. Eşler çoğunlukla bu duruma umutsuzluk. Hastaya küpe çiçeği gibi güzel bir saksı çiçeğine sahip olsa. Coates ve Bulman. sevgi dolu ilgi ile evliliğine gösterdiği sevgisizlik arasındaki farkı anladığını gördüm. Çiçekleri seviyordu ve bu soru üzerine ciddi ciddi düşündü. Açıkçası. fakat zamanla olaylara ve koşullara alışırlar ve yeni koşullar bireyleri artık etkilemez hale gelir. cinselliğin ve içten konuşmanın sıradanlaşmasına neden olur. Kişi ne kadar çok ilişki isterse istesin sadece içsel yalnızlık ve boşlukla karşılaşır. Yapılan çalışmalara göre evliliğin ilk yıllarında bireylerin evlilikten aldıkları doyumun yüksek olduğu fakat insanın uyum sağlama özelliğinden dolayı bu etkinin zamanla azaldığı sonucuna varılmıştır (Lucas ve ark. 1989. Deiner ve Fujita.

Bu durum evlilik sürecinde yaşanan mutluluğu etkilemiştir (Gomez ve ark. onu beslemek. içinde sevgiyi ve saygıyı barındıran cinsel ilişkiler bireyler için önemli mutluluk kaynağı olabilmektedir. kardeş ilişkileri. KÜÇÜK ÇOCUKLU AİLEDE MUTLULUK Çocukluk. çocukların bilişsel ihtiyaçlarını doyurmaları anlamına gelmektedir. Literatürde yaşın ilerlemesi. mantığın uykusudur ( J J Rousseau ) Çocukluk. 2003). Bu süreçte anne ve babalar kendilerinden beklenen rolleri gerçekleştirerek doyuma ulaşırlarken. ödül ya da ceza aracılığı ile onların toplumsallaşmalarını sağlamak demektir. Doğru zamanda ve karşılıklı anlayış içersinde. Küçük çocuklu aileler için düşünüldüğünde. 1993). Bu durumun bir sonucu olarak da bu bireylerin evlilikten almış oldukları doyum düzeyleri yükselmektedir (Kielcolt. annelik ve babalık rolleri aracılığıyla çocukların bir takım ihtiyaçları doyuma ulaştırılmaktadır. çocuklara beklentilerini ifade etmek. Çocuğun güvelik ihtiyacının karşılanması. 1991). İhtiyaçların doyurulması bireylerin yaşama uyumlarını kolaylaştırırken aynı zamanda bireylerin mutlu olmalarının en önemli nedenlerindendir.Evli Kadının Çalışması ve Mutluluk Geleneksel açıdan bakıldığında kadınlar aile yaşamı içerisinde bakım sunucu rolünü üstlenirken. Eğer çocuğun kontrol ihtiyacı karşılanmazsa bu durumda uyum problemleri ortaya çıkmaktadır. Kadınlar da erkekler gibi çalışma hayatına atılmışlardır. Bu bölümde küçük çocuğu olan ailede mutluluk konusu. Çocuğun bakım ihtiyaçlarının karşılanması bir diğer ihtiyaçtır. Çocuk Gelişimi Bağlamında Mutluluk Her gelişim döneminde olduğu gibi çocukluk döneminde de bireylerin bir takım ihtiyaçları bulunmaktadır. Walker ve Meadows. Artan bu sorumluluklarda bireylerin evlilikten aldıkları doyumları olumsuz yönde etkilemektedir. Üçüncü ihtiyaç kontroldür. Anne ve babaların düzenli bir şekilde çocuklarla oynamaları ve onlarla konuşmaları. çocuğa kurallar ve sınırlar koymak. Evlilikte Cinsellik ve Mutluluk Aile bireylerin pek çok ihtiyaçlarının karşılandığı kurumlardan birisidir. Bu dönem hem mutluluk hem de mutsuzluk için kritik öneme sahiptir. 2004). temizliğini yapmak. çocuk gelişimi. Bazı kadınlar birden fazla sorumluluğu kaldırabilme gücüne sahip iken bazıları bu sorumluluğun altında ezilebilmektedir. Sanayileşme ve demokratikleşme ile birlikte geleneksel kadın ve erkek rollerinde de değişiklikler ortaya çıkmıştır.. Çocuğun kontrol ihtiyacına yanıt vermek. küçük çocukların varlığı. bakım. Çocuğa bakım sunmak. Çünkü çocukluk dönemindeki deneyimler yaşamın sonraki dönemlerine de damgasını vurmaktadır. Eğer anne ve babalar bu ihtiyacın karşılanması konusunda yetersiz olurlarsa bu durumda çocuklar yaralanmalı kazalarla ve istismar durumuyla karşı karşıya kalmaktadır. sağlık sorunları ve evliliğin süresi gibi faktörler eşlerin cinsel aktivitede bulunmalarını etkileyen önemli etkenler olarak bulunmuştur (Donnelly. Tüm bunların yanında cinsel aktivitede azalmanın olması da bireylerin cinsel açıdan mutluluklarını etkileyen önemli faktörlerdendir. sosyal destek ve boşanma bağlamında ele alınıp değerlendirilmiştir. erkekler ise aileyi koruyucu rolünü üstlenmektedir. Tüm bunların yanında kadınların çalışma yaşamlarında yer almaları onların ev işlerinden ve sorumluluklardan uzaklaşmalarına da neden olabilmektedir. yetişkin sorumluluğundan uzak hayallerin ve düşüncelerin sınırlanmadığı oyun tadında yaşanan bir dönemdir. çocuğun tehlikelerden ve kazalardan korunması demektir. ona duygusal destek vermek ve onunla güven temelinde ilişkiler kurmak anlamına gelmektedir. Bu noktada anne ve babaların çocukların güvenlik. Öte yandan erkeklerde erken boşalma. kontrol ve bilişsel açıdan uyarılma olmak üzere dört önemli ihtiyaçlarına yanıt vermeleri gerekmektedir (Cleaver. genel olarak anne ve baba ilişkisi. çocuklar da ihtiyaçlarını doyurarak mutlu olmaktadırlar. Özellikle cinsellik ve cinsel doyum ailede karı kocalık boyutunda ele alınmaktadır. 2010). kadınlarda ise orgazm bozukluğu ve ağrılı cinsel ilişki gibi cinsel işlev bozukluklarının olması çiftlerin cinsel açıdan mutluluklarını etkileyen önemli faktörlerdendir (Huston ve Vangelesti. iktidarsızlık. Bilişsel ihtiyaçların 96 .

saplantılı ve korkulu olmak üzere dört bağlanma şeklini tanımlamışlardır. Özsaygıları düşüktür. Duncan ve Lucey 2003). kimsenin kendilerine yaklaşmalarına izin vermezler. Çocuklar güvenli bağlanmanın dışında kaygılı. Aşağıdaki tabloda bağlanma şekillerine göre ortaya konan davranış ve düşünce örüntüleri yer almaktadır. Literatür incelendiğinde aile içersinde ana-babaların çocuklara karşı kontrol ve kabul olmak üzere iki önemli boyutta davrandıkları görülmektedir. Saplantılı bağlananlar. 1999). kaçınmacı bağlanma ya da bağlanmama boyutlarında da ilişkiler yaşayabilirler (Cassidy ve Shaver. Korkulu bağlananlar. Bu durumun bir sonucu olarak da yakın ilişkilerde mutluluğu yakalayacaklardır. İşte bu süreci ifade eden kavram güvenli bağlanmadır. Kayıtsız bağlananlar. insanlarla ilişki kurarak karşılıklı saygı ve sevgi anlayışıyla hem kişisel ihtiyaçlarına hem de karşılarındaki bireylerin ihtiyaçlarına yanıt vermiş olacaklardır. Kayıtsız bağlanmaya sahip bireyler kendilerini olumlu başkalarını ise olumsuz değerlendirirler. kendi güvensizliklerini diğer ilişkilerine de yansıtırlar. Birlikte zaman geçirmelerine rağmen kendilerini bağımsız bireyler olarak da görürler. Çocukların bakıcılarıyla gerçekleştirmiş oldukları bağlanma örüntüleri. Duygusal olarak başkalarına bağımlıdırlar. Eğer anne ve babalar çocukların ihtiyaçlarına duyarlı olup onların ihtiyaçlarını karşılarlarsa bu durumda çocuklar dünyanın ve etraflarında bulundukları insanların güvenilir olduğunu düşüneceklerdir. Eşlerinden ilişkide güvenin olduğunu duymak isterler. Bu bireylerin kendilerini değerli görmelerinin koşulu başkalarının onları olumlu değerlendirmeleridir. İlişkide karşılıklı duygu ve düşüncelerin paylaşımını yaşarlar.1: Bartholomew ve Horowitz’in Bağlanma Modeli Bağlanma Şekilleri Güvenli Bağlanma Yetişkin Yaşamına Etkileri Güvenli bağlananlarda kendilerine ilişkin olarak olumlu değerlendirme söz konusudur. Başkalarıyla olan ilişkilerinde kabul edici davranışlar sergilerler. Bu etkiyi ortaya koymak için Bartholomew ve Horowitz (1991) yetişkinlikte gözüken güvenli. Böylece güvenli bağlanan bireyler. Kendilerine aşırı güvenlerinin yanında başkalarına güvenmeme durumları söz konusudur. İlişki kurma konusunda cesaretlendirilmeye ihtiyaçları vardır. bir ilişkide kendilerini güvende hissederler. Tablo 5.karşılanmaması durumunda çocuklarda gelişimsel açıdan gerilikler oluşmaktadır (Reder. Kişilerarası ilişkilerinde soğuk ve mesafelidirler. Psikolojide bu güven anlayışını oluşturan temel faktörün. Başkalarına yakın olmaktan korkarlar. İlişki kurmaya yönelik motivasyonları olmasına rağmen reddedilme kaygısıyla ilişki kurmaktan kaçınırlar. Başkalarını da değerli ve önemli olarak görürler. Bu iki önemli boyutun çok yoğun ya da çok az ortaya 97 . Başkalarına güvenmezler. onların yetişkinlikte kuracakları ilişkilerin şeklini ve niteliğini de etkilemektedir. İlişkilerde çekingen davranırlar. Bu nedenle düşük özsaygıları vardır. Sürekli ilişkide güvende olup olmadıklarına ilişkin değerlendirmelerde bulunurlar. Korkulu bağlanma stiline sahip bireyler kendilerini ve başkalarını olumsuz değerlendirirler. kendilerini önemsiz ve başkalarını önemli olarak görmektedirler. Olumsuz duygulara odaklanırlar. Sonuç olarak çocukların yetişkinlikte sağlıklı kişilerarası ilişki örüntüleri gerçekleştirmeleri için onların anne ve babalarıyla güvenli bir bağlanma gerçekleştirmiş olmaları gerekmektedir. Daha çok olumsuz duygulara odaklanırlar. Güvenli bağlananlar. çocuğun bakım sunanlarla kurmuş olduğu ilişkilerini niteliği olduğu belirtilmektektedir. Yukarıda ele alınan ihtiyaçların yanında çocukların özellikle bebeklerin dünyanın ve etrafındaki bireylerin güvenilir olup olmadıklarını bilmeye ihtiyaçları vardır. kaygılı. Saplantılı bağlananlar. Kayıtsız bağlananlar kaygılıdırlar ve kaçınmacı ilişki örüntüsü sergilerler. Saplantılı Bağlanma Kayıtsız Bağlanma Korkulu Bağlanma Çocukların gelişimsel açıdan mutluluklarını etkileyen bir diğer faktör ise ana-baba tutumlarıdır. insanlara güvenmezler. Birbirlerine özne gösterirler. Bunu bilmek hem ilişki düzeyinde hem de nense anlamıyla dünya ile temas kurmada anahtar role sahiptir. Bu düşünce onlarda süreklilik algısı oluşturacaktır.

2003). Bu tutumla itaatkâr bireyler yetiştir. Genel Olarak Anne-Baba İle Çocuk İlişkisinde Mutluluk Bir aileye yeni bir üye olarak çocuğun katılması ailenin yapısını etkilemektedir. 2004). Bu durumun bir sonucu olarak çocuklar daha az stres belirtisi sergilemekte.konmasına bağlı olarak dört önemli ana-baba tutumu ortaya çıkmaktadır (Brown. Anne-Baba İle Çocuk İlişkisinin Kardeş İlişkilerine Yansımaları ve Mutluluk Günümüz aile yapısına bakıldığında. Bir başka açıdan bakıldığında anne ve baba ile çocuk arasındaki ilişkide sıcaklık çok az ise ve çatışma çok yüksek düzeyde ise bu durumda çocuklar. Campel ve Foster. Çok düşük düzeyde kabul ya çok yüksek düzeyde kontrol vardır. tek çocuklu aileler. Çocuğun Üzerindeki Etkileri Çocuk. özellikleri ve çocuğun gelişimi üzerindeki etkileri aşağıdaki tabloda yer almaktadır. Saldırganca tutumlara sahiptirler. bu tutum sayesinde problem çözme becerileri edinir ve akran ilişkilerinin olumlu olmasın katkı sağlar. Sıcaklık ve kabul var fakat kontrol yok. ailenin işlevselliğine olumlu katkılar sunmaktadır (Amato ve Afifi. yetişkin olduklarında daha mutsuz bireyler olmaktadırlar ve yaşamlarından doyum almamaktadırlar (Nickerson ve Nagle. Yaşanan bu güçlükler de bireylerin evlilikten aldıkları doyumları etkilemektedir. Çocuklar akran grupları aracılığı ile hem kendi ihtiyaç ve beklentilerini hem de arkadaşlarının ihtiyaç ve beklentilerini göz önünde bulundurarak uyumlu bir şekilde ilişki sürdürmeyi. Bu deneyimler geliştirici özelliğinden dolayı çocukları mutlu etmektedirler. Bazı anne ve babalar bu sorumlulukları ve rolleri kaldırabilecek güçte iken bazıları ise bu sorumlulukları kaldırmakta güçlük yaşamaktadır. İlgisiz tutumla yetişen çocuklar dürtülerini kontrol etmekte sorun yaşarlar. Çocuk sahibi olmak beraberinde yeni rolleri ve sorumlulukları getirmektedir.2: Ana-Baba Tutumları Tutum Demokratik İçeriği Ana-baba çocuğa Sıcaklık sunar. Ana-baba tutumlarının isimleri. Çocukların bir akran grubunun üyesi olmaları onların gelişimleri için çok önemlidir. çatışmanın ise düşük düzeyde olması durumunda çocukların özsaygı düzeyleri yükselmektedir. Örneğin anne ve babalar ile çocukları arasında sevgi ve şefkatin yüksek düzeyde. Otoriter İzin Verici İlgisiz Tablo-3 incelendiğinde anne ve babaların çocuklarına yönelik tutumları. Tablo 5. Aşırı bir şekilde kontrol ile sıcaklık ve kabul sunulur. problemleri kendilerine ve başkalarına zarar vermeden çözmeyi öğrenmektedirler (Dunn. Anne ve baba ile çocuklar arasında olumlu ilişkilerin olması kardeşler arasında da olumlu ilişkilerin oluşmasına neden olmaktadır. Anne ve babaların hem genetik olarak hem de toplumsallaşma süreci açısından çocukların yaşamlarındaki etkileri son derece önemlidir. İzin verici tutumla yetişen çocuklar dürtülerini kontrol etmekte sorun yaşarlar. çok çocuklu aileler. Kontrolü gerektiğinde kullanır. Bu bağlamda çocukların kardeşleriyle olan ilişkileri de onlar için önemli mutluluk kaynaklarındandır. Anne ve babalar ile çocuklar arasında kurulan ilişkilerin çocukların ruh sağlıkları üzerinde çok önemli etkileri bulunmaktadır. üvey evlatlı aileler gibi pek çok aile tipi görülmektedir. Anne ve baba ile çocuk arasında gerçekleşen ilişkinin kalitesi çocukların mutluluklarında belirleyici olan en önemli faktördür (Twenge. onların kişilik yapılarını ve benlik algılarını ve kişilerarası ilişki tarzlarını belirleyici bir etkiye sahiptir. Utangaç ve çekingen çocuklar ortaya çıkar. Bu nedenle disiplin de yoksun bir aile ortamı var. Çocuklar her şeyi aile içinde öğrenmezler. 2004). 2004). Hem yeni deneyimler edinmenin hem de aileden öğrenilenleri test etmenin önemli bir aracı olarak akran grupları çocuğun yaşamında önemli bir yer tutar. 2006). model olma aracılığı ile yardımcı olmaktadırlar. Akran grupları çocukların toplumsal gelişimlerine sundukları sosyal destekle. Öte yandan anne ve babaların çocuklarıyla 98 . Demokratik tutumlarla çocuk yetiştirmenin mutluluğu sağlayıcı bir özelliğinin olduğu görülmektedir.

“Kuşlar gibi uçmasını. sevgi ve saygı gibi pek çok çeşidi bulunmaktadır. balıklar gibi yüzmesini öğrendik. Cameron ve Dunham. Bu nedenle aile sistemindeki duygu. Bu bağlamda karı koca boyutunda meydana gelen herhangi bir problem ya da durum anne ve baba ile çocuk arasındaki ilişkiyi de etkilemektedir. ama bu arada çok basit bir sanatı unuttuk: Kardeşler olarak yaşamayı” Martin Luther King Sosyal Destek Bağlamında Mutluluk Psikolojide ailelerin çocuklarına katkılarını ifade eden önemli kavramlardan birisi de sosyal destektir. Bu nedenle de mutsuz olmaktadırlar. bireylerin toplumla bütünleşmelerini sağlayarak ve bireyleri strese neden olan faktörlerden uzaklaştırarak bireylerin mutluluklarına olumlu katkılar sunmaktadır. Coleman’a (1990) göre. maddi destek ve sorunları çözme gibi faktörler görülmektedir. Örneğin Erel ve Burman’a (1995) göre. aile sisteminin her bir parçası birbiri ile ilişkilidir. merak ve yetenekleri keşfetme gibi olumlu deneyimleri kimi zaman ise riski. Coldwell ve Dunn. Çocukların anne ve babalara oranla başa çıkma becerileri fazla gelişmemiştir.olan yıkıcı ve aşırı kontrolcü ilişkileri kardeşler arasında çatışmaya ve saldırganlığa neden olmaktadır (Pike. Çocuklara sunulan kaynaklara bakıldığında güven. paylaşım. Dolaysıyla yaşanan bu olumsuz durumla başa çıkmada bir takım sıkıntılar ortaya çıkmakta bu da çocukların mutluluklarını. 1988). 2005). 1983). 1994). Küçük çocuklu ailelerde. Sağlıksız boşanma sürecinde çocuklar bu kaynakları kaybetmektedirler. somut yardım. her mutsuz ailenin ise kendine özgü bir mutsuzluğu vardır. 1997). Özellikle babalar ile çocuklar arasında mesafe ortaya çıkmaktadır (Amato ve Booth. Sosyal destek. Boşanma sürecinin çocukların mutlulukları üzerinde olumsuz etkileri bulunmaktadır. Bu süreç. evlilik akdinin sona ermesidir. Sosyal destek. çocuklar da anne ve babalardan duygusal olarak daha fazla uzaklaşmaktadırlar. Evli ailelerin çocuklarına göre boşanmış ailelerin çocuklarının anne ve babalarıyla kurmuş oldukları ilişkinin kalitesi daha olumsuz olmaktadır. Sosyal desteğin. aile ilişkilerinde çocuklar anne ve babalarının kişisel ve maddesel kaynaklarını kullanarak gelişimlerini sürdürmektedirler. sevgi. anne ve babalarıyla olan ilişkilerinin kalitelerini etkilemektedir. bilgisel. kaygıyı ve hüznü içinde barındıran bir dönemdir. Bu durumun nedeni boşanma sürecinde çocukların yaşamış oldukları kayıplarıdır. çocuklar için önemli sosyal destek kaynaklarındandır. Bu iki yönde gelgitlerin olduğu ergenlik döneminde 99 . çocukları için anne ve babanın karşılamları gereken temel ihtiyaçlar nelerdir? ERGEN ÇOCUĞU OLAN AİLEDE MUTLULUK “Bütün mutlu aileler birbirlerine benzerler. Boşanma Bağlamında Mutluluk Boşanma. Özellikle özürlü çocuklara sahip ailelerde sosyal destek çok daha önemli bir faktör olarak karşımıza çıkmaktadır. olumlu toplumsal etkileşim. Herhangi bir alt sistmede meydana gelen bir problem diğer sistemleri ve ailenin bütününü de etkiler. Aile sistemi kuramına göre (Minuchin. Bu durumun tam zıddı olarak da anne ve babalar evlilik ilişkilerinde uyumsuzluklar yaşadıklarında. bireylere toplumsal çevre tarafından sunulan ve alıcıyı duygusal ve davranışsal açıdan olumlu etkileyen sözel olan ya da olmayan bilgi.” Tolstoy Ergenlik kimi zaman aşk. çocuklar annelerine ve babalarına duyusal açıdan yakın olmaktadırlar. Yapılan çalışmalar eşler ve arkadaşlar tarafından özürlü çocuklara sunulan sosyal destek oranına bağlı olarak ailenin olumlu işlevsellik gösterdiğini belirtmektedir (Snowden. Bir toplumsal kurum olarak aile. anne ve babaların evlilik uyumları yükseldikçe. ilişkilerin olumsuz olduğu ya da tıkandığında yaşanmaktadır. düşünce ve davranışlar bir sistemden diğer sisteme yayılmaktadır. öneri ya da somut bir yardımdır (Gottlieb.

Özetle aile ortamında kişilerarası ilişkilerde bireyin gelişimi ile bireylerin belli amaçlar doğrultusunda kontrol edilmesi ve bu süreçte ortaya çıkan çatışmalar önemlidir (Moos ve Moos. Örneğin aile üyeleri arasında güven. Yapı. Aile ortamı kavramı. 2005). açık bir iletişim ve duygusal yakınlık. bireyin aile yapısı içerisindeki kişilerarası atmosferdir (Fowler. Dolaysıyla ergenlerin gelişimsel açıdan desteklenmesi ve mutlulukları anne ve baba ile kurulan ilişkilerden etkilenir (La Greca ve Harrison 2005). yaşamı kontrol edebileceğine inanmak. Ergenlikte ana-babalar ergenin dağınıklığı. Aile yapısı kavramının ele alınışı literatürde çeşitlilik göstermektedir. Bu çatışmalar her iki tarafın mutluluğunu etkilemektedir (Rice ve Dolgin. 1980). sistemin yapısal ve işlevsel birimleri vardır. boşanmış aileler. Bireyler bu çevrede gelişimlerini sürdürürler. bireyler toplumsal açıdan yönlerini yavaş yavaş anne ve babalarından akranlara çevirmelerine rağmen onlar için anneleri ve babaları önemli sosyal destek kaynaklarındandır. Bu bölümde ergen çocuğu olan ailede mutluluk konusu. Ergenlik. iyi düzeyde planlama becerilerine sahip olmak ve akranlardan sosyal destek almak gibi etkenler de koruyucu faktörler bağlamında değerlendirilmektedir. 1982). Bireylerin dünyaya gelmesi ile birlikte bireyleri bir çevre kuşatır. ergenlerin ait olma ihtiyaçları karşılandığında ve ergenler kişisel önem 100 . Bu faktörler ergenlerin mutluluklarının korunmasında önemli etkenler olarak görünmektedir (Carr. Sistem yaklaşımı temelinde aile sisteminin yönetilmesinde ve örgütlenmesinde iletişim. 2002). Ailenin dışında. Literatürde aile yapısına benzer bir şekilde ele alınan bir diğer kavram da aile ortamıdır. Tüm bunların yanında ana-baba ile çocuk arasında çatışmaların yoğun bir şekilde yaşandığı dönem ergenliktir.mutluluk önemli bir konudur. giyim tarzları vb konularda çatışmaktadırlar. çekirdek aileler ve geniş aileler akla gelmektedir (Carlson ve Corcoran. problem çözme becerilerini yaşama aktarmaları. ergen gelişimi ve aile yapısı bağlamında ele alınıp değerlendirilmiştir. Bu kişilerarası atmosferde iki önemli faktör vardır. sistemin alt sistemleri ya da bölümleri arasındaki düzenlemelerle ve örgütlemelerle ilişkili bir kavramdır. Son zamanlarda ergenlerin. anne ve baba ile ergen arasındaki ilişkilerin kalitesine olumlu katkılar sunmakla birlikte ergenlerin sağlıklı birey olmalarına da katkı sunmaktadır. yönetim. yetkinlik ve duygusal bağlam olmak üzere beş önemli aracın olduğu belirtilmektedir (Gülerce. Aile yapısı ve aile ortamı ergenler için önemli mutluluk nedenlerindendir. Bu faktörlerden ilki duygusal ilişkidir. duygusal ve toplumsal açıdan değişikliklerin yoğun bir şekilde yaşandığı bir dönemdir. Aile yapısı kavramı. Öncelikle bu kavramlara açıklık getirmek gerekir. 2004). Bu doğrultuda aile yapısı ve aile ortamı olmak üzere iki önemli kavram aşağıda açıklanmıştır. Duygusal ilişki boyutunda bireyleri merkeze alan tutumdan bireyleri reddeden tutuma doğru bir yönelim vardır. Bu noktada aile yapısı denildiğinde. olduğunda. Bu doğrultuda gerçekleştirilen uluslararası çalışmalar incelendiğinde önemli bilgilere ve bulgulara ulaşılır. Sistem yaklaşımına göre. ailenin bir sistem olarak incelenmesi boyutunda da değerlendirilmektedir. Sosyal sistemde karşılıklı etkileşim ve dayanışma ile birbirine bağlanmış en az iki veya daha fazla sosyal rolden oluşur. sistemin amaçlarını içerir (Minuchin. müzik seçimi. çift ebeveynli aileler. tek ebeveynli aileler. Anne ve babanın ergenle olumlu iletişim kurması. Bazı bilim adamları aile yapısı kavramını evlilik şekillerine ve aile biçimlerine dayalı olara ele almaktadır. İşte ergenlerin zor yaşam koşullarına dayanabilmelerini anlatan kavramlardan biri psikolojik dayanıklılık kavramıdır. İkinci boyut ise denetim boyutudur. İşlev ise. 1988). yüksek özsaygı düzeyine sahip olmak. Bu bağlamda aile ergenlerin yaşama uyumlarını kolaylaştıran ve artıran önemli bir faktör olarak karşımıza çıkmaktadır. Sistem belli bir zaman diliminde devam eden ve alt parçaları arasında sürekli etkileşimin olduğu amaç yönelimli bir birimdir. 1996). Ergenin aile sistemi içersindeki mutluluğunu ele almak için ailede ergenin mutluluğunu etkileyen bir takım kavramlar vardır. Bu dönemde yaşanan hızlı değişimler beraberinde uyum problemlerini getirebilmektedir (Steinberg 2004). zor yaşam koşullarına dayanabilmelerinin önemi üzerine oldukça çok bilimsel çalışma bulunmaktadır. Ergenlikte. Bu yaklaşıma göre aile sosyal bir sistemdir. Ergenler için güvenli bağlanma stiline sahip olmak ve demokratik ana-baba tutumuyla yetişmek psikolojik dayanıklılığı sağlayan önemli koruyucu faktörler olarak ele alınmaktadır. 2001). ergenler kendilerini aileden soyutlanmamış hissettiklerinde. Bu boyutta aşırı bir şekilde kontrolden aşırı bir şekilde hoş görüye kadar bir yönelim söz konudur (Fowler. bilişsel. birlik.

O da yaşlı bireylerin diğer dönemlerdeki bireylere oranla olumsuz duyguları daha az yaşamalarıdır.duygusunu hissettiklerinde onların mutlulukları artmaktadır (Joronen ve Kurki. 1984). Yaşlılıkta mutluluğun nasıl sağlanacağına dair çeşitli fikirler öne sürülmektedir. Bu durumun nedeni yaşlıların yetişkinlere oranla duygu düzenleme konusunda daha iyi olmalarıdır (Carstensen 1995. Anne ve babalar çocukları evden ayrıldıktan sonra boşluğa düşe bilmektedirler. yetişkin yaşamına geçmekle birlikte çekirdek ailelerinden uzaklaşarak kendilerine özgü bir yaşam kurmaktadırlar. Fiziksel ve ruhsal olarak baş gösteren hastalıklar ve buna bağlı çöküşler. 2004). yaşlıların bu değişimler karşısında olumlu duyguları yükseltmelerinin zor olduğunu söylese de bu dönemle ilgili sevindirici bir yan vardır. Hazan ve hüzün dönemi olan yaşlılık artık kaçınılmazdır. Bu bağlamda yaşlılar. toplumsal çevrenin gittikçe daralması. Rask. Kunzmann. eşlik rollerine. Tüm bunların yanında ergenlerin zor işlerin üstesinden gelmeleri konusunda desteklendiklerinde. Çiftler ilişkilerini ve yaşamlarını bu boyutta değerlendirirler. yaşamda istediklerini elde ettiklerine inandıklarında. Bireyler. yaşamı anlamlı bulduklarında. 2000). Yetişkinliğin ortalarında çocuksuz aile durumuna alışan anne ve babalar. özsaygı düzeyleri yüksek olduğunda. dışa dönük bir yapısı olmayan anne ve babaların boş yuva duygusunu daha fazla yaşadıkları sonucuna varılmıştır. Little ve Smith. haz duyacakları uğraşılara yönelmeleri ve çalışarak kendilerinde başarı duygusunu doyurmaları yaşanan stresle ve mutsuzlukla başa çıkma yolları olarak gözükmektedir (Black ve Hill. Bu boşluğa düşme. 1989). çocukların evlenmesine. Ayrılmadan biraz zaman geçtikten sonra eşler duruma uyum sağlarlar. 2003). Yaşlılık döneminde ailenin yavaş yavaş pek çok alanda kayıpları ortaya çıkmaya başlar. kendisine yeterince zaman ayırmayan. anlamlı yaşam amaçlarına sahip olduklarında. aile üyeleri arasındaki ilişkiler doyum sağlayıcı olduğunda ergenlerin mutlulukları daha olumlu bir konuma gelmektedir (Park. 1999). Bu dönemde ana-babaların. yaşlı bireylerin kaderiymiş gibi gözükebilir. 2005. Bu süreçte anne ve babalar tekrar evli çiftler olarak yaşamlarına devam etmektedirler. Çocuklarına karşı aşırı bağlılıkları olan. Bu süreçte hem ailenin hem çiftlerin mutlulukları önemlidir. yapmış oldukları gündelik etkinliklerden haz aldıklarında. geçmiş yaşamlarının sorumluluklarını kabul ettiklerinde. hüzünlü bir ruh hali içinde olma genellikle boş yuva sendromu olarak ifade edilir. Marcus Aurelius Aile yapısı zamana bağlı olarak değişmektedir. Bu dönemde anne ve babaların çocuklarla doyum sağlayıcı bir şekilde ilişkiler kurmaları. ÇOCUKLARIN EVDEN AYRILDIKLARI AİLELERDE MUTLULUK Kendini mutlu görmeyen hiçbir insan mutlu değildir. yılların geçmesiyle bir sonraki döneme gelirler. Bunun için bir eş ve iş bularak kendi yollarını çizmektedirler. Kurki ve Paavlianien. Fakat bu görünüş aldatıcıdır. Ailede yetişkinlerin mutluluklarını etikileyen en önemli yetenekler hangileridir? YAŞLI AİLELERDE MUTLULUK “Yaşlanmanın yüzümüzden çok aklımızda buruşuklar maydana getireceğinden korkarım” Montagine İnsan algısı her ne kadar zamana ilişkin gerçekliği kabul etmekte zorlansa da hayat hızla akıp geçmektedir. bireylerin bu koşullar altında içsel ve dışsal çevre arasında denge kurmakta zorlanması yaşlılığın önemli belirtilerindendir (Baltes ve Mayer. Mutlulukla ilgili yapılan çalışmalar. Çalışmanın bundan sonraki bölümünde öncelikle uluslararası literatür sonrada ulusal literatür bağlamında bu dönemde mutluluk konusu ele alınmıştır. Bu belirtilere bakıldığında sanki yaşlılık sürecinde mutsuzluk. kendilerini oldukları 101 . evlilik ve kariyer durumlarını yeniden gözden geçirirler (Raup ve Myers. çocuklarının ana-baba olmalarına uyum sağlamaları gerekmektedir. ilgisi ve hobisi olmayan. kendi ana ve babalarının kaybına. Çocukların evden ayrıldıkları aile tiplerinde yeniden karı kocalık rolleri önemli olmaktadır. Bu dönemde eşler.

2011). 2007). Bu bağlamda yaşlılar ya yakın aile üyelerinin yanında ya da huzurevinde yaşamlarını sürdürmektedirler. Yaşlanma. Ayrıca yaşlıların toplumsal açıdan temas kurdukları kişi sayısından ziyade ilişkilerin niteliği onların mutluluklarında önemli bir etkiye sahiptir. kaygı. 2000. Bu dönemde yaşlının etrafında yeteri kadar insan bulunması onların ihtiyaçlarının karşılanması noktasından önemlidir. Yaşlıların yalnızlık duygusu hissetmeleri de onların mutluluk düzeylerini olumsuz etkilemektedir. Yaşlılık döneminde anne ve babalar. Yukarıda değinilen çalışmaların yanında.gibi kabul ettiklerinde ve iyimserlik eğilimleri yüksek olduğunda daha mutlu olmaktadırlar (Neugarten. Havighurst ve Tobin. Türkiye’de yaşlılar üzerine yapılan çalışmalarda bu iki boyut etrafında toplanmaktadır. Yaşlıların etrafındaki insanlarla oluşturmuş olduğu sosyal ağların niteliği ve niceliği onların mutluluklarını etkilemektedir. Öte yandan yaşamlarını düzenleyebileceklerine ve kontrol edebileceklerine inanan yaşlıların mutluluk düzeyleri daha yüksek bulunmuştur. ailesinin yanında yaşayan yaşlıların huzur evinde kalan yaşlılara oranla daha mutlu oldukları bulunmuştur (Özer. benzetim ve arama. öfke. onlara fazla sorumluluk yüklememek. duygusal açıdan dengesiz ailesiyle yaşayan yaşlılar mutsuz olarak değerlendirilmiştir. gerektiğinde onlara maddi açıdan destek olmak onların mutlulukları için önemlidir (Merz ve Consedine. Öte yandan yaşamlarını kontrol edeceklerine inanan yaşlıların daha mutlu oldukları sonucuna varılmıştır. 2004). onların olumsuz yaşam olayları ile karşı karşıya bırakmamak ve onların algılanan kontrollerini yüksek düzeyde tutmak gerekmektedir (Eryılmaz ve Atak. 2009). Öte yandan huzurevinde kalan ve sekiz haftalık fiziksel aktivite programına katılan yaşlıların yaşam doyumlarının yükseldiği sonucuna varılmıştır (Akandere. onları hastaneye götürmek ve tedavi süreçlerini takip etmek. üzüntü. Özetle ailesiyle yaşayan yaşlıları mutlu etmek için onları yalnız bırakmamak. 1961). yaşlılarda toplumsal açıdan destek alma noktasında bağımlılıkların oluşmasına neden olmaktadır. 2006). Yapılan çalışmalara göre. Bu dönemdeki yaşlılar. Ayrıca. suçluluk ve kabul süreçlerini yaşayarak eşin ya da sevilen aile üyesinin kaybına tepki vermektedir (Walsh. 1995). Yaşlılıkta sağlıktaki bozulmaların yaşın ilerlemesine paralel olarak artması. Yetişkinlere benzer şekilde duygusal açıdan dengesiz olan yaşlıların daha mutsuz oldukları bulunmuştur (Pinquart & Sorensen. Bu modele göre. eşin kaybına alışmak ve yas sürecini yaşamak durumundadır. inkâr. yaklaşan ölüm gerçeğine uyum sağlamak durumundadırlar. şok. Benzer şekilde huzurevinde kalan yaşlılarda özbakım güçleri yükseldikçe mutluluklarının da yükseldiği sonucuna varılmıştır (Altay ve Aydın. yaşlıların mutlu olmalarına yönelik bir model de geliştirilmiştir. Bu durumda diğer eş. 2009). Sonuçta ihtiyaçları karşılanan yaşlılar mutlu olmaktadırlar. Büyükanne ve babanızı nasıl mutlu edersiniz? 102 . eşin kaybı gibi etkenler bireyler için farklı seçenekleri ortaya koymaktadır. Skinner. Ayrıca yaşlı bireylerin hastalıklarıyla ilgilenmek. Tüm bunların yanında kronik hasatlığı olan yaşlıların daha çok mutsuz oldukları bulunmuştur. Yaşlılık döneminde eşlerden biri önce ölebilir. yetişkinlikte önemli bir kişilik özelliği olan sorumluluk kişilik özelliğine yüksek düzeyde sahip olmak da yaşlıları mutsuz etmektedir.

1998. İlyas Peygamber yanındaki adamı kolundan tutarak." demiş. Kazanın etrafında ise çökük yanaklı. yüzlerini yakıyor veya çorbayı diğerlerinin üzerine döküyormuş. bireyler için cennet ya da cehennem haline dönüşebilme ihtimalinin olduğu görülür. kitabın bu bölümündeki bilgilerin özetini içinde barındıran “Peygamber ve Uzun Kaşıklar” öyküsü konuya bir bakış açısı sunmaktadır. Çorbayı her zaman iki kişi birlikte yiyorlarmış. görevlerin ve sorumlulukların uygun bir şekilde yaşama aktarılması ikinci bir ön koşuldur. Bu oda daha önceki odanın benzeriymiş. kavga ediyor ve açlıklarını gidermek için kullanmaları gereken kaşıklarla birbirlerine vuruyorlarmış. günler ve dakikalar birbirinin aynısı imiş gibi gelse de biz bu ömrü ve ömür dakikalarını bir kez yaşıyoruz. Fakat buradaki 103 insanlar iyi beslenmiş görünüyorlarmış. . çok uzun bir sap ve ucunda da küçük. Bu nedenle karşılıklı saygı. Biri kaşığı kaba sokuyor ve eşine yediriyormuş. Bu şekilde herkes kavga düğüş olmadan. diğer iki kişi bunlara yardımcı oluyormuş. Bu bağlamda. tahta bir tutacaktan oluşuyormuş. Ayrıca kaşığın sapı çok uzun olduğu için en kuvvetli adam bile kaşığı ağzına kadar getiremiyormuş. demirden yapılmış büyük bir çukur bölüm. Süslü demir bir kapıyı geçerek bazıları mücevherlerle donanmış. yalnız sakin. Daha sonra o odadan ayrılmışlar ve bir süre sonra arkalarındaki cehennemin bağrışlarım duymaz olmuşlar. Cennet ve cehennem konularına büyük ilgi duyan ve yaşamını ona göre şekillendirmeyi amaçlamış olan adam İlyas Peygamber'e sormuş: "Cehennem nerede? Cennet nerede?" Bunları söylerken bir yandan da ona yaklaşmış. Bir kişi yeteri kadar yediğinde diğerinin sırası geliyormuş. barış içinde çorbasını yiyebilmekteymiş. Bu öyküden de anlaşılacağı üzere. bazıları kilimlere sarınmış zengin ve yoksul insanlarla dolu büyük bir odaya girmişler. aşağıda yer almaktadır. etrafında dev kaşıklarıyla insanlar varmış. sf. aile içersinde sınırların. Eğer kaşık bir kişi için çok ağır olursa. Yaşanan saatler. ancak hiçbiri bunu başaramıyor muş. Ağır kaşığı kazandan kaldırmak çok zormuş. hem bireysel hem de aile mutluluğu için fiziksel ve ruhsal açıdan sağlıklı olmak önemli bir ön koşul olarak gözükmektedir. İlyas Peygamber yanındaki adama dönmüş ve şöyle söylemiş: “İşte bu da cennet!” (Pesesschkian. kollarını. Daha arsız olanlar çorba içeyim derken. "İşte bu. fakat İlyas Peygamber cevap vermeden adamın elinden tutmuş ve onu karanlık yollardan geçirerek saraya getirmiş. Öte yandan yaşamın hangi döneminde olursa olsun ailede mutluluk için. Odanın ortasında. Aç insanlar. dengenin. ateşin üstünde büyük bir çorba kazam durmaktaymış. Karanlık yollardan geçerek yaptıkları uzun yolculuktan sonra başka bir odaya girmişler. Çorbaya dalan kaşık seslerinin dışında. ortada çorba kazam. sevgi ve güven temelinde aile ilişkilerinin olması aile sistemini ve aile içersindeki bireyleri mutlu edecek önemli bir faktördür. Dahası birbirlerine bağırıyor. Öykü. Kaşık. cehennem. rollerin. boş gözlerle bakan insanlar çorbadan paylarını almak üzere bekleşiyorlarmış. 33-35). Üçüncü olarak da zamana ilişkin bireylerin algılarının gerçekçi olması gerekmektedir.Özet Kitabın bu bölümündeki bilgiler incelendiğinde ailenin. mutlu bir mırıldanma duyulmaktaymış. İlyas Peygamber ile birlikte gelen adam insanların kendileri kadar büyük kaşıklarını görünce çok şaşırmış. Yavaş yavaş kaynayan kazandan odaya çok güzel bir koku yayılıyormuş. Peygamber ve Uzun Kaşıklar Ortodoks bir dindar İlyas Peygamber 'e gelmiş. kazanın etrafında itişip kakışarak çorbadan paylarını almaya çalışıyorlar.

Kontrol e. Yaşam doyumu c. Otoriter-katı kuralcı aile b. Duygusal dengesizlik c. Olumsuz duygu e. Güvenli bağlanma b. Aşağıdaki yeteneklerden hangisi ailedeki yetişkinlerin mutluluklarını etkilemektedir? a. Algılanan kontrol e. Bireylerin aile içerisindeki mutluluklarına en çok olumlu katkı sağlayan aile tutumu hangisidir? a. İnanç d. Güven b. İletişim 9. İlgisiz ve kayıtsız aile 3. Bakım c. Yumuşak başlılık d. Aşağıdaki kişilik özelliklerinden hangisi ailedeki bireylerin mutluluklarını olumsuz olarak etkilemektedir? a. Ailede birlik b. Dışa dönüklük b. Aşağıdaki ihityaçlardan hangisinin karşılanmaması durumunda çocuklarda dürtüsel davranma eğilimleri ortaya çıkar? a. Aşağıdakilerden hangisi psikolojideki mutluluk kavramlarından biri değildir? a. Aşağıdaki kişilik özelliklerinden hangisi ailedeki yetişkin bireylerin mutluluklarını olumlu olarak etkilemektedir? a. Aşağıdaki bağlanma sitilllerinden hangisi bireyleri en çok mutlu etmektedir? a. Öznel iyi oluş b. Öz yargılama 2. Kontrol e. Duygusal dengesizlik c.Kendimizi Sınayalım 1. Aşağıdakilerden hangisi Türkiye’de ergenleri mutlu eden aile ortamıyla ilgili faktörlerdendir? a. Şüpheli bağlanma e. Yetkinlik c. Duygusal uyaran sunma 5. Duygusal bağlam b. Deneyime açıklık 7. Deneyime açıklık 104 6. Kayıtsız bağlanma 4. Dakiklik e. Aşırı koruyucu aile e. Korkulu bağlanma d. Demokratik aile c. Yumuşak başlılık d. İzin verici aile d. İletişim 8. Kaygılı bağlanma c. Aşağıdakilerden hangisi Türkiye’de ergenleri mutlu eden aile yapısıyla ilgili faktörlerdendir? a. Duygusal dengesizlik c. Bilişsel uyaran sunma e. Yetkinlik c. Deneyime açıklık 10. Adalet . Doyum d. Sorumluluk e. Doyum d. Yumuşak başlılık e. Umut c. Dışa dönüklük b. Nezaket b. Kontrol d. Olumlu duygu d. Sorumluluk d. Türkiye’de yaşlıların mutlulukların olumlu olarak etkleyen en önemli faktör hangisidir? a. Dışa dönüklük b.

Sıra Sizde Yanıt Anahtarı Sıra Sizde 1 Her ailede kişisel olarak yaşananlar bu sorunun yanıtıdır. 3. e Yanıtınız yanlış ise “Psikolojide Mutluluk” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 8. d Yanıtınız yanlış ise “Çocukların Evden Ayrıldığı Dönemde Ailede Mutluluk” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 9. b Yanıtınız yanlış ise “Ailede Mutluluk” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. e Yanıtınız yanlış ise “Ergen Çocuğu Olan Ailelerde Mutluluk” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 6.Kendimizi Sınayalım Yanıt Anahtarı 1. 7. b Yanıtınız yanlış ise “Çocukların Evden Ayrıldığı Dönemde Ailede Mutluluk” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. d Yanıtınız yanlış ise “Yaşlı Ailede Mutluluk” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. b Yanıtınız yanlış ise “Ana-Baba Tutumlarının Çocukla İletişime Etkisi” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Sıra Sizde 2 Ailenin görevlerini getirmesidir. ve işlevlerini yerine Sıra Sizde 3 Derinlik denir Sıra Sizde 4 Küçük çocuklu ailelerde ana-babalar çocukların dört temel ihtiyacını karşılamalıdırlar: • Kontrol • Bakım • Güven • Bilişsel açıdan uyarım sunma Sıra Sizde 5 Ailede yetişkinlerin mutluluklarını etkileyen dört önemli yetenek vardır: • Zaman • Umut • Güvenirlik • Başarı Sıra Sizde 6 Ailelerde yaşlıları mutlu etmek için yapılacaklar: • Onların sağlıkları ile ilgilenmek • Gerektiğinde onlara maddi destek sunmak • Onların sorumluluklarını azaltmak • Onlara olumsuz duygular oluşturacak yaşam deneyimleri sunmamamak • Onların algılanan kontrollerini yükseltmek 105 . a Yanıtınız yanlış ise “Çocukluk Ailelerde Mutluluk” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 2. 10. c Yanıtınız yanlış ise “Çocukluk Ailelerde Mutluluk” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 5. a Yanıtınız yanlış ise “Ergen Çocuğu Olan Ailelerde Mutluluk” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 4.

. Journal of Marriage and the Family. L. & Shaver. Boston: Allen & Bacon. K. Amato. Erel. Psychological Bulletin. family. M. Carr. L.J. & Bulman. Assessing children’s needs and circumstances: the ımpact of the assessment framework. Shackelford. (2001). Journal of Marriage and Family.). & McGoldrick. 779-792. & Mayer. Family Structure and Child Well-Being: The Significance of Parental Cohabitation. A. Malden. 171– 179. K. (1999).. & Corcoran. Blackwell.. A. 275-282. & Meadows. (2009). P. 4(5).Family well-being. U. and Larsen. K. The psychological well-being of women in their middle years. Ruh hastalığının aile işlevlerine etkisi. & MacDermid. (1984). Interrelatedness of marital relations and parent-child relations: A meta-analytic review. B.E. Journal of Marriage and Family. Behnke. 282-292. Journal of Personality and Social Psychology. 108-132 . Huzurevinde kalan yaşlılarda fiziksel aktivitelerin yaşam doyum düzeylerine etkisi. 68. M.R.. & Morris. S. Coates. Walker. Ankara: T. Hove: Brunner-Routledge Carter. Feeling caught between parents: Adult children’s relations with parents and subjective well-being. 8. (2004). (1997). 63.C. 351-367. London: Jessica Kingsley Publishers.. 30. Başbakanlık Kadın ve Sosyal Hizmetler Müsteşarlığı. (1978). B. S. s. D. T. R. (1993). 16. Singles in society and in science. A. (2004). Handbook of attachment.. & Aydın. (2007). A. The Journal of Sex Research. B. A test of a four category model. Carstensen. P. J. Baltes. (2004).18. P. J. W.. & Afifi. 118. I. Journal of Personality and Social Psychology. P. Cambridge. Amato... Cleaver. MA: Harvard University Press. ed. Altay. and social perspectives. T. Psychological Inquiry. Sexually inactive marriages. (2001). L.. D. Evidence for a life-span theory of socioemotional selectivity.1-9.Yararlanılan Kaynaklar Akandere. (1990). (1995). M. Sloan Work-Family Network Black. The Berlin aging study: Aging from 70 to 100. UK: Cambridge University Press. (1999). M.. 57–83. 36. B. The expanded family life cycle: Individual. 61: 226-244. M. & Hill. (2005). (2006). (1991). DePaulo. Brown. 222-236. A half century of American mate preferences. Cassidy. P.S. 36(4). A generation at risk: Growing up in an era of family upheaval. ve Horowitz. 106 Bulut.. R. Brickman. (1995). Huzurevinde yasayan yaşlılarda özbakım gücü ve yasam doyumu arasındaki iliksi. Psychology of Women Quarterly. P. R. Family structure and children’s behavioral and cognitive outcomes.. Kirkpatrick. (1999). 63. D. S. The science of happiness and human strengths. J. J. Coleman. O. & Booth. Dunn. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. M. D. MA: Harvard University Press.. Foundations of social theory.. 917-927 Buss. Carlson. Current Directions in Psychological Science. (1993). Journal of Marriage & Family. (3rd. C. M. MA. H. & Burman.. L. (2004) positive psychology. Donnelly. 66. Cambridge. Bartholomew. Dicle Tıp Dergisi. New York: Guilford Press. A. 151– 156. İ. S. (2004) Children’s Friendships: The beginnings of intimacy. 491-503. Cambridge. Attachment styles among young adults. Lottery winners and accident victims: Is happiness relative. E. A.

NY: McGrawHill Publication. Joronen. 1. (2000). A. L. & 107 .H. andmarital satisfaction. Familial contribution to adolescent subjective well being.). Vicotira Australia: Longman Cheshire Hendrick. Predicting marital success with PREPARE: A predictive validity study. 24..F. 34. Heady. Khan. Antropoloji: insan çeşitliliğine bir bakış. OIDA International Journal of Sustainable Development. (1983). 38. In A. Little.& Kurki. Ankara: Ütopya Yayınevi. U. 47. 10. Department of Educational Leadership and Counseling Department. Huston. Job Satisfaction and Work Family Balance in Pakistani Socio Cultural Set – Up. Journal of Clinical Psychology.J. A generic measure of relationship satisfaction. Adolescent peer relations. M. A. J. A. 21-30. T. A structural analysis of dependencies. Glenn. & Wearing. CA: Sage Publications. C. Journal of Social and Personal Relationships.I. A. A study of the marital satisfaction levels of participants in a marriage Education course. 61 l-6 17. Ergenlerin öznel iyi oluşları ile aile ortamları arasındaki ilişkinin incelenmesi? Aile ve Toplum Dergisi. 50:9398. International Journal of Nursing Practice.H. (2005). W.E. (1996).. ambivalence over expression. (2011a). A. C. University of Lovislono. & Olson.. (1986). University of Illinois. S. Quantitative research on marital quality in the 1980s: A critical review.. 804-810. & Locke. Monnoe..) Contemporary families: Looking forward. Unpublished Doctoral Dissertation. Gottlieb. Gomez.. (1980). neuroticism. Lucas. Basım. Eryılmaz. V. (2011). R. T.O. B. looking back. R. 12. Fowers. P. 61. P. (2010). Malik. yaş grupları ve kişilik özellikleri açısından incelenmesi. Relationship of family environment and personality characteristics. (2001). M. M. 22. K.3.. 139-151. N. Clark.D. and negative affect. J Marriage Fam.E. (1991). M. & Harrison. & Smith. P. Eryılmaz.. (2010). & Saif. Social support strategies. S. Emperically Testing the Relationship of Social Support. 15(3). Hetherington. Family environment and early behavioral development. Türkiye’de ailelerin psikolojik örüntüleri. 2(1): 31-37. Kirby. (1991). Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi.L.E. Is age-related stability of subjective well being a paradox? Cross-sectional and longitudinal evidence from the Berlin aging study. 93-102. Master’s Thesis. A. (6’th Ed. (2005). Beverly Hills. (2006). N. Psychological Reports. 49–61. King. B. Booth (Ed. (1988). 403-413. 511–526..Understanding happiness: A theory of subjective well being. 11. B. Gauvain.L. Fowler. 601-607. F. Öznel iyi oluşun cinsiyet.. Child psychology: A comtemporary viewpoint. Melboune. (1993).Eryılmaz. A. A. Gülerce. Psychology and Aging.(1992).. (1991). J. positive affect.M. Friendships and romantic relationships: Do they predict social anxiety and depression? Journal of Clinical Child and Adolescent Psychology.125-133. 721-733. Kottak.S. Journal of Marital and Family Therapy. Fujita...(2005).36 (4). Parke. Minneapolis: National Council on Family Relations. Y. A. & Vangelisti. La Greca. L.I. Emotional expression. D. C. Ercan. Georgellis.S. D. Aile yapısı ergeni mutlu eder mi? Aile ve Toplum Dergisi. (1982). İstanbul: Bogaziçi Üniversitesi Yayınları. Socioemotional behavior and satisfaction in marital relationships: A longitudinal study. Fowler.. H. Kunzmann.D. Aydan. An ınvestigation of the relation between extroversion. Journal of Personality and Social Psychology.

Huzurevinde ve aile ortamında yaşayan yaşlıların incelenmesi. 3560. & Nagle.P. & Solky. Consedine. Moos.A.33-36 yaşam doyumunun Journal of Geriatrics... (2005). Nickerson. Studies in the assessment of parenting. Journal of family Psychology. Journals of Gerontology. (1989). In A. Coldwell. J. 56. J. G. R. M. Journal of Counseling and Development. Lyubomirsky.. Aile danışmanlığı. P. Sarason. Ankara: Nobel Yayınevi. (2003). Relationships within the family: a systems perspective on development. (2003). S. (2002).. L. B. of Reder P.S . Clinical Handbook of Couples Therapy. S.D. 591 (1): 25-39.(1988). Social Indicators Research.H. Özgüven.. S. 9. & Witmer. J. J. 180-183. H & Moos. B. & Dolgin. S. E. Social Network. 15( 2). J. G.17. 187-224. J. Know thyself and become what you are: a Eudaimonic approach to psychological well-being. Why are some people happier than others? American Psychologist. Pierce. A. J.s. The adolescent: Development.Deiner. J. and Competence on Subjective Well-Being in Later Life: A Meta-Analysis. R. 59–85. (2001). Rask. pp. Object relations couple therapy. Scand J. G. N. The empty nest syndrome: Myth or reality? Journal Counseling & Development. Neugarten. 134143. & Myers. 239–249. 19(4). Kurki. 13-39.). E. & Tobin. Ailede İletişim ve Yaşam. Adolescent subjective well-being and family dynamics. California. relationships. 523.. Journal of Personality and Social Psychology. (2001).532.. Palo Alto. Journal of Social & Personal Relationships.. Reexamining adaptation and set point model of happiness: reactions to changes in marital status. & Bagini. Gurman & N. Ryff.The association of family support and wellbeing in later life depends on adult attachment style. & Dunn. Journal of Happiness Studies. New York: Guilford.M.(726). C. (2004). S. Sweeney. T. Influences of Socioeconomic Status. M. Hove: Brunner-Routledge. (2000). Özer.&Paavilainen. The influence of parent and peer attachments on life satisfaction in middle childhood and early adolescence. G. (2008). Third edition. The role of subjective well-being 108 . cultures (11th ed.. M. 1069-1081.. & Singer. (2005). B. Pinquart. Assessing the quality of personal relationships. 68. 78(3).(6).129-138. 14. Raup. 66. Happiness is everything or ıs it? Explorations on the meaning of psychological well-being. Rice. J. (1961). A. (1997).. & Lucey C.Butzel. Jacobson (Eds). The measurement of life satisfaction. 57. Psychology and Aging. E. in positive youth development. B.Oxford:Clarendon Press. The Annals of American Acedemy of Political and Social Science. Ryff. (2000).E..(2009). Turkish 7 (1). Duncan S. E. 339–356. Journal of Personality and Social Psychology. Minuchin. Pike. K. Boston: Allyn & Bacon. Sorensen. K. 3rd edn. Attach Hum Dev 11:203– 221 Myers. A.B.. (1989). S. Merz. C. J. F.. (2004). Sarason. (2001). Ankara: PDREM Yayınları. N. (2002). R. The wheel of wellness counseling for wellness: a holistic model for treatmentplanning.Caring Sci. Sibling relationship in early middle childhood: Links with individual adjustment. F. P. 251-266. R. İ. 16. C. Savage-Scharff.(2003). I. Nazlı.D.(2004). Park. Relationships within Families.J. Family environment scale manual. Havighurst.

Steinberg. coping. J. (1995). W. (2003). (2006)...A. 97-112. 1021. F. Perceived control. 1091-1102. Journal of Personality and Social Psychology. Strengthening family resilience (2nd ed. motivation. 65(3). F. Problem–solving conversations in marriage: Does it matter what topics couples discuss? Personal Relationships. Suh.K. E. Campbell. Parenthood and marital satisfaction: A meta-analytic review. Skinner. (2004). Guidance and counseling in the elementary and middle Schools (pp. Terry. Twenge. Working with families. (2003). & Fujita. & Kottman. Risk-taking in adolescence: What changes. 109 . E. & Publications. & Foster. J.Sanford. (1995). 10(1). and why? Annals of the New York Academy of Sciences. 574-583. M.. 51–58. London: Sage Events and subjective well-being: Only recent events matter.M. Diener. New York: Guilford Press. C. Journal of Marriage and Family.)..254-281) Brown Benchmark Publishers. K. L. Walsh.A. E. (1996). 70.

Çocuk Sevgisinin Aile İçi İletişime Etkisi Ana-Baba Çocuk Etkileşiminde Tutarlılık Ana-Babanın Çocuğa Verdiği Değer Ana-Babanın Çocuğa Ayırdığı Zaman Ailedeki Kardeşler Arası Ayırımın İletişime Etkisi 110 . Ana-babanın çocuğa ayırdığı zamanın iletişime etkisini açıklayabilecek. Anahtar Kavramlar İletişim Ana-Baba Tutumları Çocuğa Verilen Değer Çocuğa Ayrılan Zaman Etkileşim Ana-Baba Sevgisi Kıskançlık İçindekiler Giriş Ana-Baba Tutumlarının Çocukla İletişime Etkisi Ana-Baba. Ana-baba tutumlarını ve önemini açıklayabilecek. Ana-baba çocuk sevgisinin aile içi iletişime etkisini açıklayabilecek. Ana-baba tutumlarının çocukla iletişime etkisini ifade edebilecek.6 Amaçlarımız Bu üniteyi tamamladıktan sonra. Ana-babanın çocuğa verdiği değerin iletişime etkisini ifade edebilecek. Tutarlı davranmanın ana-baba-çocuk etkileşimine etkisini açıklayabilecek. Ailedeki kardeşler arası ayırımın iletişime etkisini açıklayabilecek bilgi ve becerilere sahip olabilirsiniz.

Ana-babanın çocukla kurdukları iletişimde kullandıkları tutum ve tavırlar çocuğun sosyal yaşama ilişkin elde edeceği kazanımlar üzerinde ilk örnekler olmaktadır. Ana-babalar. Ana-babalar kendi içlerinde de tutarlı olmalı. Aile üyelerinde aileye bağlılık sözkonusudur. Çocuklara aileleri tarafından verilen değerin türü zamanla farklılaşmıştır. Ana-babanın çocuklarla etkileşimi çocuğun ailedeki yerini belirlemektedir. sosyal değerler ve artık günümüzde de gittikçe önemini artıran psikolojik değerler verilmiştir. Aile içindeki babanın. Ana-baba çocuk arasındaki etkileşim üzerinde etkili olan bir diğer faktör de anababaların çocuklarına tutarlı davranmalarıdır. bireyci toplumlarda görülmektedir. bağımlı aile modeli ve duygusal bağlılık modeli şeklindendir. Ana-babaların en temel duygu olan sevgi duygusunu çocuklarına mutlaka yaşatmaları gerekir. Duygu gelişimi üzerinde ana-babaya görevler düşmektedir. bağımsız aile modeli. Yaşanan bir durum karşısında ortak kararlar alarak aynı tutumu sergilemelidir. karar verememe. erkek çocuk tercihinde düşmenin ve çocuk yetiştirmede anababa kontrolünün yer aldığı bir modeldir. Bağımlı aile modeli genellikle kadın statüsünün düşük olduğu. Bağımsız aile modeli ise ekonomik seviyesi yüksek. 2007). Buna karşın daha otoriter yaklaşım sergileyen ailelerde yetişen çocuklarda ise çekingenlik. Tutarsız aileye sahip olan çocuklar hem kendi içlerinde tutarsızlık yaşayacak hem de doğru kararı vermekte zorlanacaklardır. kadın statüsünde yükselme ve erkek çocuk tercihinde düşme görülmektedir. Demokratik ve duygusal etkileşimin etkili olduğu aile yapısında. teknoloji ve endüstri açısından gelişmiş. ona bireysel gelişimi için koşulsuz destek vermelidir. Duygularımız yaşamımızdaki pek çok yaşantı üzerinde etkili olur. Ana-babaların çocuklara sağlamaları gereken gelişimlerden birisi de duygusal gelişimdir. aile üyelerinin kendi aralarında kurdukları iletişimde etkili olmaktadır. Bu modellere ait bir sınıflama. Ailenin sahip olduğu model. daha çok erkek çocukların tercih edildiği geleneksel toplumlarda görülmektedir. Bu modelde aile üyeleri arasında bağımsızlık. aynı davranış karşısında farklı zamanlarda farklı tepkiler vermekten kaçınmalıdır. çocukların otoriteye boyun eğdiği. sevgi ve demokratik bir ilişki gören çocuklar. Şimdiye kadar çocuklara ekonomik değerler. hem çocukluk yıllarında hem de yetişkinlik dönemlerindeki sosyal yaşamlarında ve kuracakları ailedeki iletişim biçimlerinde daha başarılı olmaktadır. Anne ve babalar bir birleriyle bütünlük oluşturarak çocuklarına karşı tutarlı olmalıdır. Ailelerinden yakın ilgi. annenin ve çocukların rolleri yeni oluşan sosyal yapıyla birlikte yeniden şekillenmiştir. Geçmişten günümüze sosyoekonomik ve kültürel gelişmeyle birlikte oluşmuş çeşitli aile modelleri görülmektedir. özgüveni ve sosyal becerisi yüksek. çocuklarına duygusal olarak bağlanmalı. sevgiyle ve güven ortamında yetişen çocuklar. Duygusal bağlılık modeli. Bu değişme toplumun yapı taşını oluşturan aileler üzerinde kendini göstermiştir.Ailede Ebeveyn Çocuk Etkileşimi GİRİŞ Endüstri ve teknolojinin hızla gelişmesi sosyal yaşamda da değişmelere neden olmuştur. asilik. çevresindeki insanlara sevgiyle yaklaşan. uyumlu birer birey olmaktadır. çok çocuklu. Ailelerin sahip oldukları en değerli varlıklar çocuklarıdır. Ülkemizde aile yapısının sosyo-ekonomik gelişme ve kültürleşmeyle birlikte gittikçe duygusal bağlılık modeline doğru kaydığı gözlenmektedir (Kağıtçıbaşı. Duygusal bağlılık modelinde ise hem aile üyeleri arasında duygusal bağlılık hem de bireysellik ve özerklik bulunmaktadır. hem sözleriyle hem de davranışlarıyla çocuklarını ne kadar sevdiklerini onlara hissettirmelidir. Ana-babalar. Tüm bunlar için ise ana111 . 2010). saldırganlık gibi davranışlar gözlenmektedir (Demiray. kadın statüsünde artmanın.

İzin verici ailelerin çocukları kendilerine yetebilme düzeyleri ve sorumluluk düzeyleri düşük. inatçı. ailesine karşı olumsuz duygular besler ve onlara güvenemez. hırçın. Çocuklar yaşamlarıyla ilgili kararları doğru da olsa yanlış da olsa kendileri verirler ve ailelerinden bir tepki almazlar. Bu nedenle vurucu. sosyal ve kültürel olarak gelişebilmeleri için ana ve babalarına ihtiyaçları vardır. Otoriter-Katı Kuralcı Aile Otoriter ve kuralcı ana-babalar çocuklarıyla ilgili kuralları kendileri koyarlar ve çocukları bu kurallara uymak zorunda bırakırlar. İzin Verici Aile İzin verici ana-babalar çocukların her türlü düşünce ve davranışlarını hoşgörü ile karşılarlar. İzin verici anababalar çocuklarına toplumsal kuralları ve değerleri öğretmekte geri kalmakta ve bu kurallara uymadıklarında ise bir yaptırım uygulamamaktadırlar. Ana-babalar ancak bu şekilde davrandıklarında çocuklarına olan sevgilerini en iyi şekilde ortaya koyduklarına inanırlar. Bu yöntem çocuğu disiplin altına alıyormuş gibi görünse de uzun vadede çocuğun bağımsız ve bireyci gelişimine zarar verir. 1999). Bu nedenle çocuklar yaşlarına uygun olmayan davranışlarda da bulunabilirler. Aile çocuğu sürekli kontrol eder ve çocuğun açığını bulmaya çalışır. Katı bir disiplin uygulayarak çocuğun yaşamına müdahale ederler. silik. bağımlı ve başkalarından çok çabuk etkilenen bir yapıya sahiptirler. Bu bölümde kısaca bu faktörlere değinilmiştir. Bu sadece zaman olarak değil belki de daha önemlisi olan sevgide de kendini göstermelidir. sessiz. ANA-BABA TUTUMLARININ ÇOCUKLA İLETİŞİME ETKİSİ Ana-babaların çocuklarıyla kurmuş oldukları etkileşimde kullandıkları beş temel tutumdan sözedilebilir. Bu çocuklar ailelerinden sürekli bir şeyler istedikleri için ailelerini rahatsız ederler ve aralarında uygun olmayan sert ilişkiler gelişebilir. Bir anne ya da baba ne kadar yoğun çalışırsa çalışsın günün belli saatlerinde mutlaka çocuklarıyla birlikte olması gerekir. İzin verici ailede büyüyen çocukların toplumsal kuralları öğrenmede güçlük çektikleri görülmektedir. Bu tutumlar aşağıda sıralanmıştır. Bu çocuklar ailelerinden sürekli almaya alıştıkları için paylaşmayı bilmeyen ve işbirliği yapamayan bireyler olmaktadır (Dönmezer. Bulduğu an hemen doğrusunu öğretme çabası içine girer. Çocukla ilgili verilecek kararlarda çocuğun fikrini almadan kararları kendileri verirler.babaların çocuklarına yeteri kadar zaman ayırmaları gerekmektedir. Zaman zaman bu çocukların isyankâr. Çocuk gereksinimlerini karşılayabilecek durumda olsa bile anne-baba onun yerine ihtiyacını gidermeye çalışır. Ailelerinden bağımsız hareket edemedikleri için karar verme becerileri sağlıklı gelişememiş ve böylece yaratıcılıkları da zayıf kalmıştır (Sayar ve Bağlan. Aşırı Koruyucu Aile Aşırı koruyucu ana-babalar çocuklarının yapması gereken pek çok işi kendileri yaparlar ve çocuklarına gereğinden fazla ilgi gösterirler. 112 . Böyle bir tutum içinde olan anne çocuğunu her türlü dış etkilerden korumaya çalışır. kindar ve kavgacı oldukları da görülmektedir. Bu koruyuculuk daha çok anne tarafından gösterilir. Otoriter ve kuralcı bir aile tutumuyla karşı karşıya kalan çocuk ailesinden sürekli baskı gördüğü için kendini ifade etmekte zorluk çekmektedir. Bu çocuklar çevresindeki insanlara karşı çekingen. Anne ve babasının kardeşleriyle kendisi arasında sevgi ayırımı yaptıklarını fark eden çocuk. Bu da onların özgüvenlerini ve özsaygılarını düşürerek kendilerini değersiz bulmalarına neden olmaktadır. 2011). kırıcı ve saldırgan davranışlar sergileyebilmektedirler. Görüldüğü gibi ana-baba-çocuk etkileşimi üzerinde etkili olan bir çok faktör vardır. Çocuk sürekli denetim altındadır. Ana-babaların çocuklarıyla birlikte oldukları süre içinde kardeşler arasında ayırım yapmadan her çocuğa dengeli bir zaman ayırarak etkinlikler yapmaları gerekir. Günümüz çağında hem annenin hem de babanın çalışıyor olması ve günün büyük oranını iş ortamında geçirmesi çocuklarına yeteri kadar zaman ayıramadıklarını göstermektedir. Çocukların. bilişsel. duygusal. özdenetimden yoksun ve doyumsuz çocuklardır. Otoriter ve kuralcı aileler çoğun hata yapmasına tahammül edemez ve bu durumda çocuğu eleştirirler.

özgüveni yüksek. Çocuğun sorumluluk bilinci kazanmasına yardımcı olacak küçük görevler verilir. bağımsız. Çocuklara öfke ve kızgınlık duyguları yansıtılırsa çocuklarda 113 . Ana-babaların çocuklarıyla ilgili duygularını küçük yaştan itibaren açık bir şekilde onlara göstermeleri gerekir. İlgisiz ve Kayıtsız Aile İlgisiz ana-babalar çok rahattırlar ve çocuklarına yeteri kadar zaman ayırmazlar. Sonuç olarak demokratik aileye sahip çocukların diğer dört aile ortamına sahip çocuklara göre daha özerk. Sürekli aileleri tarafından korunup kollandıkları için bağımsız olamazlar ve kendi ayakları üzerinde durmakta güçlük çekerler. 1999. Ana-babalarınız çocukluğunuzda sizinle iletişim kurarken daha çok hangi aile tutumunu sergiliyorlardı. S. Demokratik Aile En etkili ana-baba tutumu demokratik ana-baba tutumudur. Çocuğun yaşamını kısıtlayıcı kurallar alınmışsa bunun nedeni çocuğa açıklanır. Hemen hemen her istediklerini yapabildiklerinden engellenmelere karşı tahammülleri yoktur. sevecen ve sevgi dolu bir ortam oluştururlar. disiplinin önüne geçmiş olmasıdır. koruma güdüsünün. Kendileriyle ilgili bir karar vermeleri gerektiğinde cesaret gösteremezler. çevresindeki insanlara saygı gösteren ve sevgiyle bakan. Edinmiş oldukları yanlış modeller sonucunda da yanlış alışkanlıklar kazanırlar. sigara. Bu nedenle ana-babalarından ayrı kalamazlar ve sürekli onların yanında olmak isterler. Böyle bir tutum sergileyen aileye sahip çocuklar genellikle bencil oldukları için arkadaşları tarafından pek sevilmezler. Ana-babalar çocuklarını gerektiğinde denetledikleri gibi aynı zamanda onlara ihtiyaç duydukları ilgiyi de göstermektedirler. kendilerini değerli bulmalarına neden olmaktadır. Özgüvenleri düşük ve zayıf bir kişiliğe sahiptirler (Sayar ve Bağlan. Ana-babalar çocukların kazanmaları gereken davranışları. Demokratik ana-babaların çocuklarını belli sınırlar içinde özgür bırakmaları ve istedikleri kararları vermelerine yardımcı olmaları. Kendilerini yaşamın akışına bıraktıkları için geleceğe dönük planlar yapamazlar (Sayar ve Bağlan. Zamanını verimli kullanamaz. Bu çocuklar paylaşımcı ve grup çalışmalarında daha başarılı bir özelliğe sahiptir. özerk ve bağımsız kişiler olduğu görülmektedir. 128). İlgisiz ve kayıtsız ana-babaların genellikle çok işleri vardır ve çocuklarını yapacakları işe engel olacaklar düşüncesiyle kendilerinden uzak tutarlar (Dönmezer. Çocuklarıyla iletişimleri çok azdır. vicdan duygusu gelişmiş bir kişiliğe sahip olduğu görülmektedir. Bu çocuklar aile ilgisi göremedikleri için ana-babalarının ilgisini çekmek için pek çok yola başvururlar. Ana-babalar çocukların düşünce ve görüşlerine değer verirler.Bu aile tutumunun otoriter ve kuralcı aile tutumundan farkı. Zaman zaman ailede kendilerine iyi bir model bulamadıkları için başka yerlerde model ararlar ve yanlış modeller edinirler. 2011). ANA-BABA. 2011. onlara iyi bir model olarak öğretmeye çalışırlar. Ancak gösterilmesi gereken duygular olumlu duygulardır. S. daha yaratıcı.ÇOCUK SEVGİSİNİN AİLE İÇİ İLETİŞİME ETKİSİ İletişimde Duygunun Önemi Aile içindeki duygusal etkileşim çocuğun gelişimi üzerinde oldukça etkilidir. Böyle bir aileye sahip çocuklar çok duygusaldır. şefkat ve merhametin. Çocuklarına iyi bir model olamazlar. Daha az çatışmanın yaşandığı ve daha çok güvenli ortamın bulunduğu bir ailede bulunan çocuğun stresli ve olumsuz yaşam koşullarını daha kolay atlattığı görülmektedir. okula karşı ilgisiz kalır. Bu tutuma sahip aileler evde çocuklarına sıcak.59). Demokratik bir aile ortamında büyüyen çocukların özgüvenleri yüksek. alkol gibi zararlı alışkanlıklar edinirler. Çocuklarının olumlu davranışlarını onaylayarak sağlıklı bir gelişim göstermelerini sağlarlar. sorumluluk sahibi. Gerekli kurallar çocukla tartışılarak önceden belirlenir.

Anne çok kutsal bir varlıktır. Ana-babaların gösterecekleri sevgi. sıcak ve sevgi dolu ilişki yatmaktadır. Sevgi kadar önemli olan bir diğer konu ise sevginin açıkça gösterilmesidir. Sevgi. korunduklarını ve değerli olduklarını hissederler.72). Kullanılan sözcükler karşıdaki kişiyi yücelten. Aksi durumda anneyle çocuk arasındaki sevgi ve sıcak ilişki gittikçe yıpranacaktır. eşleri ve çocukları birbirine bağlayan en temel duygudur. Annenin çocuğuyla kullandığı iletişim yolu önemlidir. davranış ve duygularıyla ruhsal açıdan doyurmalı ve anneyi tekrar ruhsal ve fiziksel olarak eski 114 . hizmet etme yoluyla ve hediyeyle sevgi gösterilebilir. 2008. Ana-babalar. Bu sözcükler olumsuz bir durumu ortaya koyacak sözcüklerdir. sıcak bir bakış ve gülümsemeyle. Sosyal ilişkilerinde kendi duygu ve düşüncelerini açıklayamaz ve kaygı yaşar. s. Oysaki çocuklara gösterilmesi gerek en önemli duygu sevgi duygusudur. 2010. Ancak bu sevgi gösterisi aşırıya ve taşkınlığa kaçmadan yapılmalıdır. Anne sevgisinin koşulsuz sevgi olduğu bilinir. Böyle durumlarda baba. Çocuklar küçük yaşlarda daha çok anneyle birlikte olduklarından hem sevme duygusunu hem de iletişim becerisini anneleriyle kurdukları iletişim yoluyla kazanırlar. Aile üyeleri birbirleriyle konuşurken mümkünse ses tonunu yükseltmemeli. Ana-babalar çocuklarına onları sevdiklerini hem sözel olarak hem de davranışsal olarak göstermelidir. Sevgiyi göstermede ana-babalar arasında bazı farklılıklar görülmektedir. Anne çocuklarla geçirmiş olduğu yoğun dönemde zaman zaman fiziksek ve duygusal açıdan yorgunluk ve güçsüzlük hissedebilir. Bu kadar güçlü bir bağa sahip olan anne çocuk sevgisi zamanla kurulan iletişimin biçimine göre şekil değiştirebilir. Bedensel temas yoluyla sevgi duygusunun yaşanmamış olması bazı psikolojik rahatsızlıkların temelini oluşturmaktadır (Yavuzer. Çocuklar dünyaya geldikleri andan itibaren sevgi görmeye ihtiyaç duyarlar. Bebek doğduktan sonra ilk sıcak teması anneyle yaşamaktadır. Bedensel temasla. Anababanın çocuklarına karşı duymuş oldukları sevgi çocuk tarafından görülmez ve hissedilmezse bu sevginin çocuk üzerinde olumlu bir etkisi olamaz.104). sevgi sınırları içerisinde yeteri kadar zaman ayırarak ilişkilerini sürdürürse o kurulmuş olan güçlü sevgi bağı kuvvetlenerek devam eder. onların yaşamındaki diğer ihtiyaçları karşılamalarında da etkili olur. eleştirel dil kullanmamalı “sen zaten” ya da “ama” gibi sözcüklerle cümlelere başlamamalıdır. Aile içinde kurulan iletişimde ana-babaların birbirlerine ve çocuklarına karşı kullandıkları hitap sözcükleri sıcak ve sevgi içerikli olmalıdır. Özellikle bebeklik ve çocukluk döneminde kucaklayarak ve öperek gösterilen sevgi hem çocukların bedensel temas ihtiyacını hem de sevgi ihtiyacını etkili bir şekilde karşılamaktadır. s. Bedensel temas sadece bebeklerde ve çocuklarda değil hemen hemen her yaşta kullanılabilecek etkili bir sevgi gösterme biçimidir. sabırlı. 2009. anneyi söz. Sevgi hem ana-baba hem de çocuklar için oldukça önemlidir. Sevgi göstermenin çeşitli yolları vardır. Sevgi ortamı çocuklara kendilerini güvende hissettirmektedir. eşlerin birbirine karşı duymuş oldukları sevgi sonucu temellenir. Bu farklılıklar hem cinsiyetten hem de kültürden kaynaklanmaktadır. s. sevgi ihtiyacını yeterince karşıladığı için çevresindeki insanlara. Anne sevgisinin arkasında eşler arasındaki samimi. Anne çocuğuyla dengeli. Sevgi ortamında büyüyen çocuk. Ana-babalar. Anne yoksunluğu çocuk gelişimiyle ilgili pek çok alanda olumsuz etki bırakacağı gibi çocuğun duygusal gelişimiyle ilgili özellikle de sevgi ihtiyacını gidermesiyle ilgili de olumsuz etki bırakacaktır. tutarlı. Bir aile.korku ve endişe gelişir ve çocuk ana-babası tarafından sevildiğini hissedemez. konuşma biçimiyle. Çocuklarına karşı sevgi duymayan ana-baba neredeyse hiç yoktur. Burada babanın anneyi desteklemesi oldukça önemlidir. değer veren. çocuklarına onları yücelten sözcükler kullanmanın yanında çocuklarını olduğu gibi kabul eden sevgilerinin koşulsuz olduğunu gösteren söz. tavır ve davranış içinde olmalıdır (Doğan. Sevgiden yoksun büyüyen çocuklar ise sevgi ihtiyacını karşılayamadıkları ve sevgiyi tatmadıkları için çevrelerine sevgi gösteremezler. Ailede Sevgi Duygusunun İletişime Etkisi Ailedeki iletişim ve etkileşimin temelini sevgi oluşturmaktadır. ses tonuyla. Ancak duymuş oldukları sevgiyi çocuklarına açıkça gösteremeyen ana-babalar vardır. Ailede sevgi deyince akla anne gelir. Çocuklar sevmeyi ve sevilmeyi belki de sevmemeyi yaşadığı ailede öğrenmektedir.276). Sevgi ortamında büyüyen çocuklar mutludur ve yalnız olmadıklarını. onun ne kadar mükemmel olduğunu vurgulayan sözcükler olmalıdır. hayvanlara ve tüm canlılara sevgiyle bakar. çocuklarının sağlıklı bir duygusal gelişim yaşaması için dengeli bir duygusal etkileşim ortamı hazırlamaları gerekir (Yavuzer.

Bu tutarsızlık eşler arasında olduğu gibi annenin ya da babanın aynı durum karşısında farklı zamanlarda farklı davranış sergilemeleriyle de kendini göstermektedir. s. S. Ana-babaların sahip oldukları ruhsal değişmeler de çocuklarına karşı tutarlı davranmalarını güçleştirmektedir. Tutarlı olmak için çocuklara karşı ilgili olmak. sadece bebeklik ya da çocukluk dönemlerinde değil her yaşta ihtiyaç duyulan ve gösterilmesi gereken bir duygudur (Kayhan. Sonuç olarak çocukların sağlıklı bir gelişim gösterebilmeleri için ana-babalarının sevgilerine ihtiyaçları vardır. ana-babalar temel konularda birlikte hareket etmelidir. anlayışlı. Günümüzde belki bu kadar uç örneklere rastlanmasa da hala bir topluluk içinde çocuğuna rahat rahat sarılıp öpmeye çekinen babalar görmek olasıdır. Ana-babalar eskiden çocuklarına karşı göstermiş oldukları bir davranış biçimini artık göstermeyebilirler. S. yaşadıkları eski-yeni çatışmalarından kaynaklanmaktadır. Bu nedenle babalar belkide otorite kaybına uğramamak için çocuklarına olan sevgilerini kapalı biçimde göstermektedirler. Oysaki çocukların babalarının sevgisine ihtiyacı vardır. Ayrıca eşlerin çocuk yetiştirmeye ilişkin yöntem değiştirme kararı konusundaki uyuşmazlık da çocuklara karşı tutarsız davranmalarına neden olmaktadır. Eğer ki çocuklar ana-babalarında bir tutarsızlık görürlerse kendilerine uygulanan disiplinde de bir belirsizlik görecek ve kendinden bekleneni yerine getirmeyeceklerdir (Sayar ve Bağlan. Ana-babaların küçük fikir ayrılıkları. Sevgi. Yakın zamana kadar bu tutuma sahip kimi babalar çocuklarına uyurken sarılır.gücüne kavuşturmalıdır.118). Sevgi. öpmesine ihtiyacı ve hakkı vardır. zor durumlarda bile hiç yakınmadan sabırla büyütmeyi ifade etmektedir. Bir baba çocuğunun bu hakkını elinden almamalıdır. Aksi taktirde çocuklar kendilerine sergilenen tutarsız tavırlardan dolayı nerede nasıl davranacakları konusunda kararsız kalabilirler (Sayar ve Bağlan. 2007. çocuklarına bireylerin farklı fikirlere sahip olabilecekleri anlayışını kazandırmasına rağmen. Zamanla yaptırımları söylemekten sıkılarak daha sonraki bir zamana ertelemek de tutarsızlığı göstermektedir. kaygı ve iş yoğunluğu ana-babaların ruhsal yapısı üzerinde etkili olmaktadır. 2011. 171). öperlerdi. onunla yeteri kadar ilgilenip şefkatle yaklaşmayı. eşlerin çocuk yetiştirmeye karşı sahip oldukları farklı bakış açılarından kaynaklanmaktadır. Eşler Arası Tutarsızlık Eşler arasında ortaya çıkan tutarsızlık. Gün içinde yaşanan stres. Ana-babalar hangi nedenlerle çocuklarına tutarsız davranırlar? 115 . Baba çocukları için bir güven kaynağı ve kişilik gelişiminde etkili bir rol modeldir. Ana-babaların bir kuralı uygulamaya koyduktan sonra o kuralı uygulamadan kaldırmaları tutarsız davrandıklarını göstermektedir. Eşlerin Kendi İçindeki Tutarsızlık Eşlerin kendi içlerinde gösterdikleri tutarsızlık. Ana-babalar çocuklarına duydukları sevgiyi açıkça göstermeli. güvenli bir ortam sunmalıdır. tutarlı. ailede otorite durumundadır ve ailedeki disiplini baba sağlamaktadır. Sizce sevgi göstermenin kaç değişik yolu vardır? Size göre sevgi göstermenin en etkili yolu hangisidir? ANA-BABA ÇOCUK ETKİLEŞİMİNDE TUTARLILIK Bazı ana-babaların çocuklarına karşı tutarsız davrandıkları görülmektedir. Ana-babaların çocuklarından beklentileri farklı olsa bile çocuğun yanında birlikte hareket ediyor izlenimi bırakmaları gerekir. Baba yoksunluğu çocukların ihtiyacı olan sevgiyi tam olarak karşılayamamalarına neden olmaktadır. hoşgörülü ve sabırlı olmak gerekir. Babalarının sarılmasına. 2011. onlara karşı dengeli. çocuğu olduğu gibi kabul etmeyi. 128). Geleneksel ailelerde baba.

Bu tip ailelerde kadının statüsü yüksek. 2003. Çocuk sayısı arttıkça maddi getiri de artacaktır. Aile sisteminin işleyişi ve sosyo ekonomik düzeyine göre üç ailelerin üç farklı prototipi vardır. Bu tip aileler otoriter ailelerdir ve kadınların statüsü düşüktür.204). Ayrıca ailelerin çocuk sahibi olması toplum tarafından beklenen ve kabul gören bir durumdur. Bağımsız aile/insan modelinde olduğu gibi bu modelde de erkek çocukları tercih düşüktür. Bu nedenle aileler her çocuğun kendileri için ekonomik bir külfet olduğunu düşünmektedir. Yaşanan kültürel değişim ve sosyo-ekonomik gelişmelerle birlikte. Psikolojik değere sahip ailelerde çocuklardan alınan zevk ve mutluluk ön plandadır. endüstrileşmiş. Böyle bir anlayışa sahip ailede doğacak bir çocuk aile için istenmeyen çocuk olabilir. Kağıtçıbaşı (2010)’nın ortaya koyduğu aile değişim modeline göre aileler hangi modele uygun hareket ediyorlarsa çocuklarına da o şekilde değer verirler. Erkek çocuklar aynı zamanda aileye ekonomik getiri sağlayacak kişilerdir. Çocuklara verilen değerde etkili olan bir diğer faktör de çocuğun aileye getireceği ekonomik yüktür. 116 . planlanmadan dünyaya gelen çocukları kabullenmede. Bu aileler çocuklarının bağımsız ve bireyci yetişmesine önem verirler. Bu tür aileler refah seviyesi yüksek daha çok kentlerde yaşayan ailelerdir. Sosyal değere sahip aileler ise daha çok erkek çocuklarına değer vermektedir. Bütün çocuklar ana-babalarının yanında aynı değere sahip olmalıdır. Bu ailelerde erkek çocuk tercihi daha fazladır.ANA-BABANIN ÇOCUĞA VERDİĞİ DEĞER Aile tolumu oluşturan en küçük sosyal yapıdır ve aileyi toplumdan ayırmak mümkün değildir. gelişmelerinde. şehirlerde de kentlerde de görülebilir (Hortaçsu. Hiç kimse kendi isteğiyle dünyaya gelmemiştir. Bağımsız aile/insan modeli daha çok sosyo-ekonomik düzeyi yüksek. Psikolojik/duygusal aile modeli ise iki prototipin sentezi gibidir. Faydacı değere sahip aileler yaşlılıklarını güvenceye almak için erkek çocuklarına değer verirler. Böylece ailede sevgi atmosferi gelişir. bağımlı aile/insan modeli ve Psikolojik/duygusal bağlı aile modelidir. doğum oranı düşüktür. eşlere tarifsiz mutluluklar yaşatır. Psikolojik değerde çocuk sayısının azlığı önemlidir. s. Ailedeki çocuk sayısı da yüksektir (Kağıtçıbaşı. 2010. Ailede duygusal bağlılıklar olmasına karşın bireysel değerler ve özerklik ana-baba kontrolünde olmak koşuluyla ön plandadır.205). Çocukların aileye maddi bir getirisi vardır. çocukların büyüme sürecinde ortaya koydukları davranışlar ve bu davranışlarda yaşanan ilkler. tarımla uğraşan düşük sosyo-ekonomik düzeye sahip ailelerdir. Ana babalar. s. Aile üyeleri birbirlerine ekonomik bağlarla değil duygusal bağlarla bağlardır. Tolumun sosyal ve kültürel yapısı zamanla değiştiği için ailenin sahip olduğu değerler de değişmektedir. Kağıtçıbaşı (2010) ailelerde çocuğa verilen üç farklı değerden sözetmektedir. Çocuk her ne şekilde dünyaya gelirse gelsin ana-babaların bütün çocuklarına aynı düzeyde ve yakınlıkta olması gerekir. ilgi ve sevgi göstermede istenen çocuklara oranla daha soğuk davranabilirler. Bu ailelerde üyeler arası maddi bağlılıklar vardır. Bu aileler genellikle kırsal kesimde yaşayan. Bağımlı aile/insan modelinde yer alan ailelerin sosyo-ekonomik düzeyleri düşük. Anababa yaşlılık yıllarında ekonomik açıdan çocuklarına bağlıdır ve bu nedenle de erkek çocukları daha çok tercih ederler. Kadınların ailedeki statüleri yüksek ve ailedeki doğum oranı düşüktür. Çocuklar büyütülürken alınan haz. Bu ailelerde çocukların cinsiyetinin ne olduğu önemli değildir. Tarihsel süreçte ailelerin çocuklarına verdikleri değerler değişime uğramıştır. Aile içinde bulunduğu tolumun kültürüne ve değerlerine bağlıdır. Onlar için önemli olan aile isminin devam etmesidir. Bu anlayışa sahip aileler aynı zamanda çocuklarından ekonomik olarak da yarar elde etmek isterler. Günümüzde aileler çocukların büyümelerinde. eğitimlerinde ve yaşantılarındaki pek çok konuda en iyisini yapma adına daha özverili davranmaktadır. psikolojik ve sosyal değerlerdir. kırsal bölgede yaşayan ve tarımla uğraşan geleneksel ailelerdir. aileler genel olarak psikolojik/duygusal bağlılık modeline doğru kaymaktadır. Yaşlandıklarında çocuklarının kendilerine bakmasını beklerler. Bunlar faydacı/ekonomik. Ne kadar çok çocuk varsa o kadar fazla gelir olacaktır. Eşler arasında ise bu değere kadınlar erkeklere oranla daha çok önem vermektedir. Bu değere sahip aileler. teknolojinin kullanıldığı kentlerde yaşayan ailelerde görülmektedir. Bağımsız aile/insan modeli. istenmeden.

onlarla birlikte olmaya. dilsel ve ahlaki gelişimleri üzerinde olumlu gelişmeler sağlanabilir. 2007. Burada üzerinde durulan konu aileye ayrılan zamanla ilgilidir. bilişsel. Çocuklar zamanlarını nasıl kullanacaklarını ve nasıl planlayacaklarını ana-babalarından öğrenirler. • • • • Bireyin kendini ifade etme ve var olan güçlerinin ortaya çıkarıp geliştirebilme fırsatı verir. kişisel. Çocuğa sahip bir ana-baba için boş zaman çok önemli bir zaman dilimidir. Babalarla birlikte annelerin de iş hayatına atılmaları. aile bağlarını güçlendirmek ve konuşulamayan konuları konuşmak için önemli bir zaman dilimidir. Aksi durumda hem sosyal. boş zaman etkinliklerinin oluşturacağı etkiyi şu şekilde özetlemiştir. hem de aile yaşamında pek çok şeyi kaçırmış olur ve tekrar elde etmekte de güçlük çekebiliriz. zihinsel ve ruhsal rahatlama sonucu yeniden verimli çalışma gücü kazanır. Zamanı verimli kullanmanın artık çok etkili olduğu günümüz yaşamında her şeyi ayrıntılı planlayıp günü gününe yapmanın oldukça yararı vardır. Ana-baba için de en çok sevilen kişiler çocuklarıdır ve onlarla birlikte olmaları gerekir. Bireye yeni bilgi ve beceriler kazandırır. yemek saatleridir. Çocuklar onlarla konuşabilecek yeterli zamanı bulmalı ve pek çok konuda fikirlerini alıp tartışmalıdır. Günün sınırlı zamanında bir arada bulunan aile üyelerinin birbiriyle etkileşiminin yeterli ve verimli olması gerekir. Bu da anneyi hem fiziksel olarak hem de ruhsal olarak yıpratmaktadır. hem mesleki.22). Bu zaman dilimleri içinde beklide en etkili kullanılabilecek zaman. Ayrıca çocukların ana-babasının ilgi ve sevgisine. hafta sonları ve yıllık tatiller oluşturmaktadır. Ana-babalar boş zamanlarını çocuklarıyla birlikte geçirirlerse beklide zamanı daha verimli bir şekilde değerlendirmiş olurlar. Birey kendini geliştirme ve yenileme olanağı bulur. maddi gücün gittikçe daha önemli olması aile üyelerinin iletişim adına birbirlerine yeteri kadar zaman ayıramamalarına neden olmaktadır. Babanın da ev işlerinde ve çocuk bakımında sorumluluk alması gerekmektedir (Önder. Bu zaman dilimi içinde yapılacak etkinliklerle çocukların fiziksel. Çocukları için ayırmış olduğu zamanı da verimli kullanamamasına neden olmaktadır. Ayrıca çocuklar anne ve babalarının kendilerine zaman ayırdıklarını gördüklerinde anne ve babaları tarafından ne kadar sevildiklerini. Hem annenin hem de babanın çalıştığı ailelerde evle ilgili yapılması gereken işlerin paylaşılması gerekir. günün akşam saatleri. Bunları yapabilmek için ana-babaların etkili bir zaman planlaması ve iş paylaşımı yapması gerekir. Çocuklar aile için çok önemlidir ve çok değerli varlıklardır. ne kadar değer verildiklerini hisseder ve bir aile yapısının sıcaklığını görürler. Bireyin içinde yaşadığı doğal ve toplumsal çevreyi tanımasına ve çevre ile sağlıklı ilişkiler kurabilmesine yardımcı olur. Çocukların kişisel. Bu durum çocuk gelişiminde oldukça etkili bir yere sahip olan ana-baba çocuk etkileşimini sınırlandırmaktadır. Genellikle insanlar boş zamanlarını sevdikleri kişilere ayırırlar. oyun oynamaya ihtiyacı vardır. Henüz geleneksel aile modelini tam olarak üzerinden atamayan ailelerde anne hem çalışmakta hem de akşam eve geldiğinde ev işleriyle ve çocuk bakımıyla ilgilenmektedir. kariyer elde etmenin önemli hale gelmesi. Günümüz koşullarında ise aile üyelerinin birbirine yeteri kadar zaman ayıramadıkları görülmektedir. Kayhan (2007). Yemek saatleri aile içi iletişimi artırmak.Ailelerin çocuklarına vermiş oldukları kaç tip değer vardır ve bu değerler nelerdir? ANA-BABANIN ÇOCUĞA AYIRDIĞI ZAMAN Günümüzün karmaşık yaşamında insanların varlıklarını sürdürüp başarılı olabilmeleri için hızla değişen sosyal ve mesleki yaşama ayak uydurmaları gerekmektedir. Bunun için de yapılabilecek önemli becerilerden birisi zamanı iyi kullanma becerisidir. Boş zamanı doğru değerlendirmenin bir yararı da çocuklara bunu öğretmektir. Aile üyeleri boş zamanlarını birlikte değerlendirirlerse üyeler arasındaki ilişkiler daha da güçlenir ve birbirlerini daha iyi anlama fırsatı 117 . Birey fiziksel. Yoğun yaşam temposu aile üyelerinin birlikte geçirdikleri zaman dilimini gittikçe azalttığından ailede geçirilen zamanı. Tüm bu gerekçeler çocukların ihmal edilmesi için bir neden olamaz. sosyal. s. sosyal ve ahlaki değerleri kazanabilmeleri için ana-babalarını rol model olarak almaları gerekir.

Birlikte basketbol oynuyoruz. Beni önemsediğini hissediyorum…” Siz anne ya da babanızla birlikte zaman geçirirken daha çok hangi etkinliği yapardınız? AİLEDEKİ KARDEŞLER ARASI AYIRIMIN İLETİŞİME ETKİSİ Ailelerin genellikle çocuklarını aynı düzeyde sevdiklerini söylemelerine rağmen zaman zaman bazı çocukları daha çok sevdikleri görülmektedir. Mehmet’e babasının kendisini sevdiğini nereden anladığını sorduğumuzda Şu cevabı veriyor: “Çünkü benimle birlikte zaman geçiriyor. Annem çay saati için mutfakta benimle birlikte kurabiye yaparken. kırılmış oyuncağımı ya da bozulmuş radyoyu tamir ediyoruz. şöyle bir örnek olay aktarmıştır. ‘İYİ GECELER LEYLA’CIĞIM’ demesi çok hoşuma gidiyor. s. Oyun çocukların kendi ilgi ve yeteneklerini keşfetmelerine yardımcı olduğu gibi bilişsel. tam meslek sahibi olduğu bir dönemde yaşamına son vermiştir. Babam çok güzel masal anlatır. babam.. Bazen askerlik hatıralarını anlatıyor. alkol kullanan. “Annemle babamın beni sevdiğini biliyorum. “Annemle babamı çok seviyorum.133). Çocukların ana-babalarıyla birlikte zevk alarak vakit geçirdikleri en önemli etkinlik oyundur. Oynanan oyunla hem aile üyeleri arasındaki etkileşim güçlenir hem de çocuğun gelişimi desteklenmiş olur (Sayar. Bu çocukların ailesine karşı oluşturdukları güven duygusu sarsılır ve ana-babasına duyduğu sevgi gittikçe zayıflar. hem en çok birlikte olmak istediği kişilerle birliktedir hem de en çok yapmak istediği şeyi yapmaktadır. s. D. Yükseköğrenimini tamamladığı yıllarda zaman zaman eve gelmeyen. Annem. masallar okuyoruz…” Leyla 10 yaşında. evde bulamadığı ilgi ve sevgiyi ev dışında aramaya çalışan bir birey olmuş ve ne yazık ki. bize kendimizi özel hissettiriyorlar. Baba zaman içinde de bu yanlış tutumunu değiştirmemiş ve çeşitli bilimsel uyarılara ilgi göstermemiştir. duygusal. hikâyeler. ama yine de her birimizle tek tek ilgilenip.122). çünkü benimle vakit geçiriyorlar” diyor. Anne ya da babasının kardeşini daha çok sevdiğini fark eden çocukla ana-babası arasında duygusal sorunlar ortaya çıkabilir. tuttuğumuz takımdan.bulurlar. 118 . berbere gidiyoruz…” Yusuf’un gözleri genellikle ışıl ışıl. 2011. Ailesiyle oyun oynayan çocuk. Onları daha çok kayırmakta aynı durumda diğerlerine olumsuz tepki gösterirken sevdikleri çocuğa tepkisiz kalmaktadırlar. Bu konuyla ilgili Yavuzer (2008). Şarkı bile söylediğimiz oluyor birlikte. Mutlu ve zevkli bir beraberlik olması için etkinlik seçiminde mümkün olduğunca ailedeki bireylerin hoşuna giden etkinlikler seçilmelidir (Kayhan. kardeşim ve ben en çok sessiz sinema oyununu seviyoruz. Ana-babaların çocuklarının gelişimi için mutlaka bu süreci yaşamaları gerekir. babam da kardeşimle sohbet ediyor. arkadaşlarımdan. Haftada en azından bir kez bize masal anlatır. “Babam akşam işten gelip dinlendikten sonra bulmaca çözüyoruz. Onların da beni sevdiğini biliyorum” diyor. Daima küçük görülerek dışlanmıştır. geleceğe dair planlarımızdan konuşuyoruz. sosyal ve fiziksel olarak gelişimlerine de yardımcı olmaktadır. araba yıkıyoruz. 2007. ailelerin çocuklarına ayırdıkları zamanın çocuklar üzerine bıraktığı olumlu etkiyi yine onların söylemleriyle şu şekilde aktarmıştır. Herkesin hemfikir olduğu bir karara uyum kolaylaşır ve herkes yapılan etkinlikten yeteri kadar doyum elde edebilir. Annemle de arkadaşlarım hakkında konuşuyor. bazen de kitaptan okur. Sayar (2011). Kendisinden küçük olan erkek kardeşine anne babası tarafından her zaman ayrıcalıklı davranılmış ve D. Bir de babamın başımı okşaması. D. Bu ana-babalar sevdikleri çocuklara diğerlerinden daha farklı davranmaktadır. Oyun aile yaşantısında önemli bir yere sahiptir. Ödevimde yapamadığım bir soru olduğu zaman babama sorabileceğimi bildiğim için ders çalışmaktan çekinmiyorum. Boş zamanlar değerlendirilirken ne tür etkinlik yapılacağıyla ilgili kararı aile üyeleri ortak vermelidir. Ailesinin büyük kız çocuğudur. “Biz üç kardeşiz.

s. Böyle durumlarda ana-babaların dikkatli olup rahatsız oluşturacak kadar sevgi ayırımı yapmamaları gerekir. Bu durum ailede gerginlik oluşturur. 2007. En küçük çocuklar. Erkek çocuklar ailenin hem adını devam ettirmekte hem de aileye ekonomik kazanç sağlamaktadır. Kardeşler arası ayırım çocukların sahip oldukları cinsiyetten de kaynaklanmaktadır. çocuklarına dengeli ve eşit davranmalı asla ayırım yapmamalıdır. Bu konuya değer başlığında değinilmişti. Ayrıca ana-babalar yaşlılıklarında erkek çocuklarını kendilerine bakacak bir güven kaynağı olarak görmektedir. gerek diğerlerine göre daha küçük olmalarından gerekse sempatik tavırlarından dolayı daha çok ilgi. Özellikle üç ve daha çok çocuklu ailelerde en küçük çocuk daha çok sevilmektedir. Aksi halde çocuklar arasındaki sevgi ve saygı zarar görür ve birbirlerine karşı düşmanca bir tutum geliştirebilirler (Kayhan. Evlat kız da olsa erkek de olsa aynıdır ve kesinlikle ayırım yapmak doğru değildir. Özellikle geleneksel ailelerde gittikçe azalmasına rağmen erkek çocuğa verilen değer daha çoktur. ilgi paylaşımına.119). Böyle bir durumla karşı karşıya kalan kız çocuklarının aile bağları zayıflamakta ve gerekli desteği göremedikleri için ailelerine güvenmemektedirler. Büyük çocukla yeni doğan çocuk arasında ana-babanın sevgisini paylaşma sorunu ortaya çıkar. Daha sıcak. Küçük çocuklara sadece ana-babalar değil çoğu zaman büyük çocuklar da daha çok sevgi göstermektedir. daha sevgi dolu ve değer veren ortamların arayışı içine girmektedirler. dikkat ve sevgi görmektedir. Zaman zaman kardeşlerden bazılar bu sevgi ayırımından rahatsız olabilir. Özellikle aralarında yaş farkı az olan çocuklarda kıskançlık oldukça fazla görülmektedir. Ailelerin yapmış oldukları bir diğer kardeş ayırımı ise küçük kardeş büyük kardeş ayırımıdır. Henüz doğru karar verebilme yeterliliğine sahip olmadan vermiş oldukları kararlar sonucunda da çok daha büyük sorunlarla karşı karşıya kalabilmektedirler. Bu ortaklık ana-baba sevgisinden fiziki mekân paylaşımına. Burada iki çocuk arasındaki dengeyi sağlayacak olan kişiler ana-babalardır. oyuncak ve zaman paylaşımına kadar devam etmektedir. Anababaların bu durumu göz önünde bulundurarak böyle basit ve anlamsız ayırımlara girmemeleri gerekir. Bu faktörlerden dolayı erkek çocuklarla kız çocuklar arsında ayırım yapıldığı görülmektedir. Kıskançlık oldukça doğal bir durumdur.Ailede ikinci çocuğun doğması daha önce tek çocukla kurulmuş düzeni bozarak yeni bir düzenin kurulmasını gerekli kılar. Ana-baba. Ancak bu her zaman böyle olmayabilir. Ana-babasının kardeşini kendisinden daha çok sevdiğini düşünen bir çocuk neler yaşayabilir? 119 . Çünkü yeni doğan çocuk büyük çocuğun sahip olduğu pek çok şeye ortak olmuştur.

Ayrıca ailelerin çocuk sahibi olması toplum tarafından beklenen ve kabul gören bir durumdur. Otoriter-katı kuralcı aile. Aile içi iletişim ve etkileşimde sevgi duygusu önemli bir etkiye sahiptir. vicdan duygusu gelişmiş bir kişiliğe sahip olmaktadır. Ailelerin genellikle çocuklarını aynı düzeyde sevdiklerini söylemelerine rağmen zaman zaman bazı çocukları daha çok sevdikleri görülmektedir. Anne ya da babasının kardeşini daha çok sevdiğini fark eden çocukla ana-babası arasında duygusal sorunlar ortaya çıkabilir. Sosyal değere sahip aileler ise daha çok erkek çocuklarına değer vermektedir. ne kadar değer verildiklerini hisseder ve bir aile yapısının sıcaklığını görürler. Günün sınırlı zamanında bir arada bulunan aile üyelerinin birbiriyle etkileşiminin yeterli ve verimli olması gerekir. eşlerin çocuk yetiştirmeye karşı sahip oldukları farklı bakış açılarından ya da çocuk yetiştirmeye ilişkin yöntem değiştirme kararı konusundaki uyuşmazlıklardan ortaya çıkmaktadır. Bedensel temasla. ses tonuyla. zor durumlarda bile hiç yakınmadan sabırla çocuklara destek olmayı ifade etmektedir. Bu çocukların ailesine karşı oluşturdukları güven duygusu sarsılır ve ana-babasına duyduğu sevgi gittikçe zayıflar. anne ve babaları tarafından ne kadar sevildiklerini. Çocuğa sahip bir anababa için birlikte geçirilen zaman çok önemli bir zaman dilimidir. çocuklardan alınan zevk ve mutluluk ön plandadır. sosyal ve ahlaki yönden sağlıklı gelişim gösterememektedir. sorumluluk sahibi. sevgilerini mutlaka çocuklarına göstermeleri gerekir. İlk dört aile tutumunu sergileyen ana-babalar çocuklarıyla sağlıklı iletişim kuramamakta ve bunun sonucunda da çocuklar kişisel. Sevgi göstermenin pek çok yolu vardır. aşırı koruyucu aile. Onlar için önemli olan aile isminin devam etmesidir. Ailelerde çocuğa verilen üç farklı değerden sözedilebilir. bağımsız. dilsel ve ahlaki gelişimleri üzerinde olumlu gelişmeler sağlanabilir. kişisel. Bu zaman dilimi içinde yapılacak etkinliklerle çocukların fiziksel. Bunlar faydacı/ekonomik. sıcak bir bakış ve gülümsemeyle. Çocuklar ana-babalarında bir tutarsızlık gördüklerinde kendilerine uygulanan disiplinde de bir belirsizlik görerek kendilerinden bekleneni yerine getirmeyebilirler. Faydacı değere sahip aileler yaşlılıklarını güvenceye almak için erkek çocuklarına değer verirler. Çocuklar büyütülürken alınan haz. Çocukların aileye maddi bir getirisi vardır. Bu ana-babalar sevdikleri çocuklara diğerlerinden daha farklı davranmaktadır. bilişsel. özgüveni yüksek. Kardeşlerarası ayırımın daha erkek çocuklar lehine ya da çok çocuklu ailelerde küçük çocuk lehine olduğu görülmektedir. Ana-babalar. psikolojik ve sosyal değerlerdir. Oysaki demokratik tutum sergileyen aileye sahip çocuklar. onunla yeteri kadar ilgilenip şefkatle yaklaşmayı. Her anne ve baba çocuğunu sever ancak sevgilerini gösteremedikleri zaman çocukları kendilerinin ne kadar sevildiğini anlayamayabilir. Ayrıca çocuklar anne ve babalarının kendilerine zaman ayırdıklarını gördüklerinde. konuşma biçimiyle. çocuğu olduğu gibi kabul etmeyi.Özet Ailelerin çocuklarıyla kudukları iletişimde kulandıkları tutumlar. Psikolojik değere sahip ailelerde. Eşlerin kendi içlerinde gösterdikleri tutarsızlık. Sevgi. daha özerk. hizmet etme yoluyla ve hediyeyle sevgi gösterilebilir. çevresindeki insanlara saygı gösteren ve sevgiyle bakan. Ana-babalar zaman zaman çocuklarına tutarsız davranmaktadır. yaşadıkları eski-yeni çatışmalarından ya da sahip oldukları ruhsal değişmelerden kaynaklanabilmektedir. Onları daha çok kayırmakta aynı durumda diğerlerine olumsuz tepki gösterirken sevdikleri çocuğa tepkisiz kalmaktadırlar. izin verici aile. sosyal. çocukların büyüme sürecinde ortaya koydukları davranışlar ve bu davranışlarda yaşanan ilkler. Bu anlayışa sahip aileler aynı zamanda çocuklarından ekonomik olarak da yarar elde etmek isterler. eşlere tarifsiz mutluluklar yaşatır. Eşler arasındaki tutarsızlık. Bu tutarsızlık eşler arasında olduğu gibi annenin ya da babanın aynı durum karşısında farklı zamanlarda farklı davranış sergilemeleriyle de kendini göstermektedir. Yaşlandıklarında çocuklarının kendilerine 120 bakmasını beklerler. ilgisiz ve kayıtsız aile ve demokratik aile şeklinde sıralanabilir. . Sevgi aileyi birbirine bağlayan en temel duygudur.

Demokratik aile e. Aşağıdakilerden hangisi ailede ana-baba çocuk etkileşimini olumsuz etkileyen bir durumdur? a. Faydacı değer c. Demokratik aile e. Otoriter-katı kuralcı aile c.00’de eve gelen babanın kızına saat 19. Annesinden izin alarak bahçeye oynamaya giderken babasıyla karşılaşan ve babası tarafından eve geri gönderilen çocuğun karşılaştığı durum aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir? a. Kızına değer vermemektedir 10. Annenin evdeki iş yükünü hafifletmek b. Çocukların yaşamlarıyla ilgili kararları doğru da olsa yanlış da olsa kendilerinin vermelerine tepki göstermeyen aile tutumu hangisidir? a. Sosyal değer d. Her akşam bir saat çocuğuyla oyun oynayan baba için aile içi etkileşimde etkililiği fark edilen durum hangisidir? a. Çocuğun isteğini yerine getirmek 9. Çocukların gelişimlerine en çok olumlu katkı sağlayan aile tutumu hangisidir? a. Her gece çocuğu uyurken öpme e. Babanın çocuğa daha çok değer vermesi 7. Çocukla oyun oynama b. O hafta çocuğun sinemaya gitmesini anne istemiyordur b. Aşırı koruyucu aile 4. Ekonomik değer 8.Kendimizi Sınayalım 1. Çocuğa verilen yanlış zaman c. Demokratik aile c. Otoriter-katı kuralcı aile b. Akşam eve gelince çocuğa sarılma c. Çocuklara tutarlı davranma b. Baba tutarsız davranmaktadır c. Çocuğun sıkılmasına engel olmak c. Ana-baba arasındaki tutarsızlık b. Otoriter-katı kuralcı aile çocuğa verilen 5. Kızına güvenmemektedir b. Her akşam çocuklara zaman ayırma c. Aşağıdakilerden hangisi değerlerden birisi değildir? a. Çocuğuna genellikle her hafta sinema gitme izini veren babanın bazı haftalar izin vermemesi aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir? a. Kızıyla oğlu arasında ayırım yapmaktadır e. İlgisiz ve kayıtsız aile b. Oğlu her akşam saat 20. Çocuğa hediye alma d. Çocuğa zaman ayırmanın önemini kavramak d. Çocuklara hak ettikleri değeri verme e. Bu babanın uyguladığı bir disiplin yöntemidir d. Evin küçük çocuğuna her gün çukulata alma 2. Ana-baba arasındaki sevgi farklılığı d. Kızını oğlu kadar sevmemektedir c. Çocukla kullanma konuşurken sevgi sözcükleri 6. İzin verici aile d. Baba çocukların her hafta sinemaya gitmesini doğru bulmamaktadır 121 . Kızının akşam annesine yardım etmesini istemektedir d. Çocuk o hafta sınavından düşük not almıştır e. İzin verici aile d. Yapmış oldukları olumlu bir davranışta çocukları taktir etme d. Aşırı koruyucu aile c.00’da eve geldiği için kızması aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir? a. Psikolojik değer e. Çocuğun sokağa çıkmak için küçük olması e. İlgisiz ve kayıtsız aile 3. Ana-babaların çocukla ilgili verilecek kararlarda çocuğun fikrini almadan onun adına karar vermeleri hangi aile tutmuyla açıklanır? a. İlgisiz ve kayıtsız aile b. Felsefi değer b. Aşağıdakilerden hangisi çocuğa duyulan sevgiyi göstermenin etkili yollarından birisi değildir? a. Çocuğun sokağa çıkma isteğine engel olmak e. İzin verici aile d. Aşırı koruyucu aile e.

d Yanıtınız yanlış ise “Ana-Baba-Çocuk Sevgisinin Aile İçi İletişime Etkisi” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Sıra Sizde Yanıt Anahtarı Sıra Sizde 1 İlgisiz ve kayıtsız aile Aşırı koruyucu aile İzin verici aile Demokratik aile Otoriter-katı kuralcı aile Sıra Sizde 2 Sevgi göstermenin çeşitli yolları vardır. psikolojik ve sosyal değerlerdir Sıra Sizde 5 Sinema ve tiyatroya gitme Oyun ya da oyuncak oynama Sohbet etme Resim yapma Bilgisayarda oyun oynama. b Yanıtınız yanlış ise “Ana-Baba Tutumlarının Çocukla İletişime Etkisi” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. b Yanıtınız yanlış ise “Ana-Baba Çocuk Etkileşiminde Tutarlılık” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. çocuk yetiştirmeye karşı sahip oldukları farklı bakış açılarından ya da çocuk yetiştirmeye ilişkin yöntem değiştirme kararı konusundaki uyuşmazlıklardan kaynaklanabilir. Bunlar faydacı/ekonomik.Kendimizi Sınayalım Yanıt Anahtarı 1. hizmet etme yoluyla ve hediyeyle sevgi gösterilebilir. 3. Ana-babaların kendi içlerindeki tutarsızlık ise yaşadıkları eskiyeni çatışmalarından ya da sahip oldukları ruhsal değişmelerden kaynaklanabilmektedir. 9. e Yanıtınız yanlış ise “Ailede Ana-Baba Çocuk Etkileşimi” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Futbol. a Yanıtınız yanlış ise “Ana-Baba Çocuk Etkileşiminde Tutarlılık” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 8. sıcak bir bakış ve gülümsemeyle. konuşma biçimiyle. 5.” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Sıra Sizde 4 Ailelerde çocuğa verilen üç farklı değerden sözedilebilir. c Yanıtınız yanlış ise “Ana-Baba Tutumlarının Çocukla İletişime Etkisi” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 6. a Yanıtınız yanlış ise “Ana-Babanın Çocuğa Verdiği Değer ” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. oynama Sıra Sizde 6 Ana-babasının kardeşiyle kendisi arasında ayırım yaptığını hisseden çocukların ailesine karşı oluşturdukları güven duygusu sarsılır ve anababalarına karşı duydukları sevgi gittikçe zayıflar. Sıra Sizde 3 Ana-baba arasındaki tutarsızlık. 4. e Yanıtınız yanlış ise “Ana-Baba Tutumlarının Çocukla İletişime Etkisi. ses tonuyla. c Yanıtınız yanlış ise “Ana-Babanın Çocuğa Ayırdığı Zaman” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. basgetbol. vb. Bedensel temasla. 122 . d Yanıtınız yanlış ise “Ailedeki Kardeşler Arası Ayırımın İletişime Etkisi” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 10. 7. 2.

ve Kayhan. A. (2010). Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Basımevi. Türküm. İstanbul: Morpa Kültür Yayınları. İstanbul: Sistem Yayıncılık. Paktuna Keskin.) (2011). Çev. Yavuzer. Ankara: İmge Kitabevi. Benlik Aile ve İnsan Gelişimi Kültürel Psikoloji. (2003). H. Demiray. F. Aile Yapısı ve İlişkileri. Ç. G. (2007). ve Bağlan. Ailede Sevgi Eğitimi. 5 Sevgi Dili. H. Sayar. (2010). İstanbul: Koç Üniversitesi Yayınları. (Ed. (Ed. Yavuzer. Etkili İletişim. Betül Çelik. İ. Çocuk Eğitimi El Kitabı. Dönmezer. (2011). Ankara: Pegem Yayıncılık. Demiray. (2010). İstanbul: Sistem Yayıncılık.) (2009). U. Ü. İstanbul: Boyut Yayıncılık. (2008). U. Kağıtçıbaşı. Ankara: Pegem Yayıncılık. İstanbul: Remzi Kitabevi. İstanbul: Remzi Kitabevi. A. S.Yararlanılan Kaynaklar Chapman. Ailede İletişim Etkileşim. İstanbul: Selis Kitabevi. S. İstanbul: Timaş Yayınları. Çocuk Psikolojisi. (1999). (2007). Genel İletişim. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Basımevi. Konuşarak ve Dinleyerek Anlaşalım. N. 123 . ve Önder. (2008). Doğan. Çocuklukta İlişkiler Ana Baba. K. (2007). Koruyucu Psikoloji. (2006). Çocuklarla Doğru İletişim.S. Yazıcıoğlu. Hortaçsu. Anne Baba Eğitimi. Y. Kardeş ve Arkadaşlar.

Anahtar Kavramlar Benlik Benlik İmgesi Özgüven Özgüven Gelişimi Aile İçinde Çocuk Anne Çocuk İlişkileri Baba Çocuk İlişkileri İçindekiler Giriş Özgüvene İlişkin Kavramlar Özgüven Aile İçinde Çocuk 124 .7 Amaçlarımız Bu üniteyi tamamladıktan sonra. Özgüven gelişiminde ebeveynlerin önemini açıklayabilecek bilgi ve becerilere sahip olabilirsiniz. Özgüven kavramını açıklayabilecek. Benlik ve benlik imgesini tanımlayabilecek. Çocukta özgüven gelişimini açıklayabilecek.

Özgüven Aile Bireyleri Etkileşimi GİRİŞ Çocuğun duygusal hayatı onun bütün gelişme evrelerinde düzenleyici ve yöneltici bir rol oynamaktadır. iyi bir gözlemci olmayı ve çocukla etkili bir iletişim kurmayı kapsamaktadır. bunu ona belirtmek. sıralarken. bebekle konuşmak. İnsanları diğer canlılardan ayırt eden temel özelliklerinden biri kendinin farkında olmasıdır. anne baba olarak çocuğun yapabileceği her şeyi kendisinin yapmasını sağlayarak gücünü tanımasına. Benlik kavramı. yanlış yaptığında cezalandırmadan yanlışından vazgeçirmek onun birey olmasına destek olmaktır (Atabek. Algılanan benliğin beğenilmesi sonucu özsaygı (Güngör1993) buna bağlı olarak da özgüven oluşur. Bu duygu zamanla öğrenilerek gelişir. kendi gelişim çizgisinde desteklemek onun özgüvenli bir birey olmasına yardımcı olmaktır. zamanla diğer insanların değerlendirmelerinden etkilenmeden varlığını sürdür ve bireyin tüm davranışlarını etkisi altına alır 125 . dışarıdan kontrol yerine. 1994). Bebek ağladığı zaman yardımına koşmak. kanıtlamasına yardımcı olmak bu gücü kullanırken doğrular ve yanlışlar arasında seçim yapabilmesine yardımcı olmak. iletişimi ve yaşantılarının algılanış biçimlerine göre oluşan ve değişim gösteren bir süreçtir. Bebek emeklerken. Bu bağlamda. 2000). Çocuğu kendi gücü içinde. doğru yaptığını sevinçle karşılamak. ona kendisini kontrol etmesini öğretmek. kendine bir kimlik ve bu kimliğe de bir değer kazandırır. kişinin güçlü ve zayıf yanlarına. sevgi sözcükleri söylemek onun ileriki yaşamında mutlu bir birey olmasını sağlar. “güven” ve “sevgi” verebilmekle başlar. Çocuğun ileriki yaşamında özgüvenli bir birey olabilmesi için aile bireyleri ile etkileşimi çok önemlidir. yetenek ve değerlerine ilşkin kendini algılayışını. Bireyin çevresindeki insanlar tarafından olumlu olarak değerlendirilme ve kabul görme gereksiniminin karşılanması bireyin kendini algılama biçimini önemli ölçüde etkiler. Benlik. kendine dönük olumlu olumsuz değerlendirmelerini içerir (Köymen. Bu konuda memnun eden veya hayal kırıklığına uğratan yaşantılar bireyin kendine değer verme duygusunu oluşturur. kendi istediği zaman. bu konuda doğru ve yanlış davranışları bilmeyi. bireyin çevresi ile olan ilişkileri. kendinden başkalarıyla yaşarken bencillikten kurtularak hak eşitliği içinde davranabilmesini öğretmek oldukça önemlidir. Bireyin özsaygısı ve buna bağlı olarak özgüveni bir kez oluştuktan sonra. Bunun için anne babaların bilinçli olmaları gerekir. bireyin kendisini görüş ve algılayış biçimidir. bebek altını kirlettiği zaman onu temizlemek. ÖZGÜVENE İLİŞKİN KAVRAMLAR Benlik Benlik kavramı. İnsan doğduğu andan itibaren kendisi ve çevresi ile etkileşimi içerisinde kendisi ile ilgili çeşitli algılar oluşturur. acıktığı zaman onu doyurmak. Anne baba olabilmek her şeyden önce çocuğa. yaşam içerisinde birey. yürümeye çalışırken ona bilinçli bir destek vermek çok önemlidir. Bunun sonucunda. Çocuğun yaptığı her yeniliği fark etmek. Bu bilinç.

yaşamın bazı alanlarında kendilerine güvendikleri halde bazı alanlarında son derece güvensiz olabilmektedirler. başarı ve başarısızlıklarla doludur. kendine yönelik algılamaları esastır. Çocuğun okula başlaması ile sosyal çevresi genişler yeni yaşantılar kazanır ve bu durum benlik imgesine yeni boyutlar eklenmesine neden olur. Bu da öncelikle anne ve babanın çocuğa ilişkin sözlü ve sözsüz tavırlarıyla başlar. sorun ve mücadelelerle. Örneğin. kişinin iç dünyasında yer alan şartlanmalardan. insanlar kim olduklarını tanımlar ve daha sonra bu kimliği sevip sevmediklerine ilişkin kararlar verip kendilerine ilişkin algı oluştururlar (McKay ve Fanning. Bunlar olağandır ancak burada önemli olan olayların peşinden sürüklenip gitmek ya da olaylara takılıp kalmamak gerekliliğidir. başarısız ve zayıf bir birey olarak görmesinin özgüvenine çok farklı etkileri olacağı muhakkaktır. Aynı şekilde okul yaşantısı. psikolojik yaşamın temel ögelerinden biridir ve duygusal bir gerekliliktir. Kişi bu duygunun eksikliğini boşluk olarak algılar ve bu boşluğu başka şeylerle doldurma çabasına yönelir. Benlik İmgesi Benlik bilinci insanı hayvanlardan ayıran en önemli özelliklerden biridir. Ebeveynler. kimi insanlar bazen yaşamın herhangi bir alanında yüksek performans gösterip başarı elde etmelerine rağmen yine de bu konuda kendilerine olan güvensizliklerinin devam ettiği görülür. Özgüven duygusunun insan hayatında yeri ve önemi çok büyüktür. öyle kuvvetlidir ki her fırsatta kişinin duygularını. Örneğin çocuğun ailede isteniyor olması. Bu algılamalar. Benlik gelişiminde özellikle anne babanın tutum ve davranışları çok önemlidir. İnsanın kendini yeterli ve sevilebilen biri olarak görmesi ile sevilemeyen. 2011). özgüvene bağlıdır. Bu 126 . ergenlik döneminin sağlıklı bir şekilde atlatabilmesi de bireyin benlik algısını olumlu yönde etkilemektedir. Özgüven sorunu da insanın bu yargılama yeteneğini kapsar (Mckay ve Fanning. okul başarısı. gerçekçi bir benlik değerlendirmesi yapması amacıyla uygun ortamlar yaratılmalıdır. Bu yüzden çocuğun. Kişinin özgüveni ile benlik imgesi arasında önemli bir ilişki olduğu düşünülmektedir.(Geçtan. Hayat iniş ve çıkışlarla. bazı insanlar okul başarısında. sosyal ilişkiler (öğretmeni ve arkadaşlarının tavırları) bu yeni boyutun oluşum ögeleridir. zeki. Başka bir deyişle. 2011). başarısızlığını değiştirilebilir bir nedene bağlar ve bir sonraki denemelerinde başarılı olacağına inanır. evlilik ve cinsellik gibi konularda yeterli güven duygusundan yoksun olabilmektedirler (Göknar. Bilinçaltında kalıplaşmış olan bu inançlar. yetenekli veya yetersiz. Örneğin. Bu durum. disiplin ve sevgi yoluyla çocuklarının benlik algısını geliştirebilirler. başarılı. birey bir başarısızlıkla karşılaştığında. kişinin davranışlarına yansır ve yaşamın tamamında olumlu ya da olumsuz olarak kendini gösterir. mesleğinde kendilerine güvendikleri halde insanlar arası iletişimlerde. Bu amaçla. Bu duygunun eksikliği. Kimi insanlar. Bu boşluk ancak kendine olan güven duygusunun geliştirilmesiyle doldurulabilir. çocukluktan itibaren yaşamın farklı alanlarında etkisini gösterir. Boşluğu başka şeylerle doldurma çabası ne yazık ki işlevsel bir yaklaşım değildir. sosyal ilişkilerde. Başka bir deyişle. 1984). tutumlarını ve davranışlarını etkileyerek eylemlerine yansır. akıllı. Burada kişinin içsel. Özgüven duygusu. kişi kim olduğunu tanımlama ve söz konusu kimliği beğenip beğenmediğine karar verme yeteneğine sahiptir. Benlik kavramının ögesi olan “benlik imgesi” bireyin sahip olduğu fiziksel ve zihinsel özelliklerinin farkında olmasıdır. Başka bir deyişle. Özgüvene sahip olan bireyler bunları yaşamın parçası olarak kabul edip olaylara yön vermeyi bilirler. huzurlu bir yaşamdan alıkoyar. çocuğa güçlü olduğu alanları görebilme. kişiyi mutlu. Benlik algısı olumlu olan anne babaların çocuklarının da benlik algısının olumlu olacağı bilinen bir gerçektir. tembel görülmesi bu algıda önemli değişkenlerdir. Bu beceri. Ayrıca. Çocuğun anne babasının gözündeki konumu çocuğun kendisine ilişkin olumlu bir imgeye sahip olmasını etkiler. Benlik algısı ve benlik imgesi nedir? Özgüven ile benlik algı ve imgesinin ilişkisi nedir? ÖZGÜVEN Özgüven. 2010). sahip olduğu olumsuz inançlardan başka bir deyişle kişinin iç dünyasında olup bitenlerden kaynaklanmaktadır. farkına varma şansı yakalayabilmesi için zengin yaşantılar sunulmalıdır.

kişiden kişiye farklılık gösteren karmaşık bir süreçtir. yaşamlarını başkalarının istek ve beklentilerine göre değil. Lindenfield (2011). Dış özgüvende ise. kendilerine olan inançlarının ne denli güçlü olduğunun farkına varamayabilirler. Bu güvenden yoksun olan bireylerse başarısızlıklarının nedeninin kendilerinden kaynaklandığını düşünür ve değiştiremeyecekleri belirli bir özelliğe bağlarlar. iç ve dış özgüven arasındaki dengenin iyi kurulması gerçeğidir. çocuklarında özgüvenin temelini atmaya çalışırken unutulmaması gereken konu. kendini ortaya koyabilme ve duyguları kontrol edebilme becerileri yer almaktadır. kendisiyle konuşulmamış. Başka bir deyişle. Aileler. Bunlar kendisine vereceği değerleriyle ilgili ilk dersler ve özgüven yapısının ilk tuğlalarıdır. ağlamasına gösterilen ilgiden etkili ve önemli biri olduğunu öğrenir. Sıkılınca ağlamalarının rahatlama getirmediğini. çocuğun okula başlamasıyla ailenin yanı sıra öğretmen ve arkadaşları gibi diğer kaynaklardan beslenir. Bir bebek ona gülümsenmesinden harika bir varlık olduğunu. pozitif düşünme becerilerinin yer aldığı görülmektedir. bazılarında dış özgüven fazla gelişir. İlk yıllarda ailenin çocuğa verdiği mesajlar doğrultusunda gelişen özgüven.kişi aynı zamanda. kişinin kendisine ilişkin duyduğu memnuniyet düzeyini. kendini tanıma. Bu kişilerin dış özgüvenleri düşük olduğu için iç özgüvenlerini nasıl kullanacaklarını bilmemeleri başarı çizgilerinin düşmesine neden olabilir (Lindenfield. iletişim becerileri. Benliklerini daha iyi tanıdıklarından neye güçlerinin yetip yetmeyeceğini. Başkaları bu insanların. İç özgüven ve dış özgüven duygularının birbirini sürekli desteklediği durumlarda kişi ideal özgüvenine ulaşmış olur. kendini sevme.1: İç ve dış özgüveni ifade eden beceriler tablosu İç Özgüven Kendini sevme Kendini tanıma Kendine açık hedefler koyabilme Pozitif düşünme Dış Özgüven İletişim becerileri Kendini iyi ifade edebilme Kendini ortaya koyabilme Duyguları kontrol edebilme İç özgüvende. İç özgüvenleri tam olan ancak bu güçlerini dışarıya yansıtamayan insanlar da vardır. kendisine yeni hedefler belirleyerek bu yolda çaba göstermeye başlar. üretken ve verimlidirler. kendini iyi ifade edebilme. Çocukta Özgüven Gelişimi Özgüven doğumla gelişmeye başlayan hayat boyu gelişmeye devam eden bir olgudur. Yaşam mücadelelerini de bu doğrultuda sürdürürler. Tablo 7. Özgüven. Bazılarında iç özgüven daha çok gelişirken. Bu kişiler. dış özgüven ise kişinin çevreye yansıttığı görüntü ve davranışları kapsamaktadır. dokunulmasından korunmakta olduğunu. Çocuklar büyüdükçe onlara kim olduklarını 127 . Hayattaki zorluklar ve inişler bu bireylerin büyük bir çöküş yaşamalarına neden olmaz. İç özgüven. sallanmamış ve sevilmemiş bebekler kendi değerlerine ilişkin başka öğretiler edinirler. 2011). Aşağıda tablo 1’de iç özgüven ve dış özgüveni ifade eden beceriler yer almaktadır. umarsızlığı ve önemli olmadıklarını öğrenirler. özgüveni. 2010). Çocuklar ergenlikle beraber özgüvenlerini değerlendirmeye ve şekillendirmeye başlar. Bu durumun tam tersi de söz konusu olabilmektedir. kendi istek ve beklentilerine göre yönlendirirler. bu kişiler dışarıya karşı sakin ve kontrollü oldukları izlenimini başarıyla verip kendi iç dünyalarında başkaları tarafından sevilip sevilmedikleri konusunda endişe duyabilirler. iç özgüven ve dış özgüven olmak üzere iki biçimde betimlemektedir. Bunlar da zayıf özgüvenin ilk öğretileridir. Hayatın çıkmazları ve zorlukları karşısında kolayca umutlarını yitirip büyük bir çöküntü içine girer ve kaderlerine boyun eğerek çaresizlik içinde sızlanırlar (Göknar. Bir şeyi söylemek ya da karar vermek konusunda bütün enerjilerini tüketecek kadar kaygı duyabilirler. Özgüvene sahip olan bireyler daha yaratıcı. Rahat ettirilmemiş kucağa alınmamış. kendisiyle barışık olma durumunu. neleri yapıp yapmayacaklarını bilirler ve hedeflerini bu doğrultuda ortaya koyarlar. kendine açık hedefler koyabilme. Bazı insanlar kendileriyle barışık olamamalarına rağmen dış özgüven konusunda çok başarılı olabilmektedirler.

spor alanları gibi farklı yaşantıların çocuğa sunulmasıyla karşılanabilir. oyuncak. ebeveynlerin kendilerine ve temel gereksinimlerine özen gösterecek kadar değer vermesi demektir. Güven: Temel gereksinimleri karşılanan çocuk kendini güvende hisseder. D. Çocuklar kendilerini güvende hissettiklerinde kaygı ve korkularından uzaklaşırlar. Aile içinde sevgi silah gibi kullanılıyorsa koşulludur. Ortam: Çocuğun kendini ve kendi yeterliliklerini tanıyabilmesi için zengin yaşantılara gereksinimi vardır. Bu bağlamda anne babanın kişilik yapısı çocuk üzerinde önemli bir role sahiptir. Bu gereksinim. ilgi göstermek anlamına gelmez.” (Briggs. özgüvenleri gelişmiş anne baba modellerine gereksinimleri bulunmaktadır.yansıtacak başka aynalar da olur. Destek: Çocukların özgüven geliştirebilmesi için yönlendirilmeye ve cesaretlendirilmeye gereksinimleri vardır. Anne babalar. Koşulsuz sevgi. çocuğa destek olmaktır. bütünleştirir ve özerk varlıklar olarak yetişkin yaşama 128 . ancak çocuk aynada her zaman anne babasının ona duyumsattığı kendini iyi hissetme duygusuna. bakıcılar hepsi bu rolü üstlenirler. bunu ona belirtmek. kendilerine sağlanan destek ve önderlik sayesinde giderek benliklerini geliştirir. destekleyici sınırlar koymak çocuklara aile bireylerinin tümünün gereksinimleri olduğu mesajını verir. Benlik saygılarını kazanabilmeleri için kendilerini değerli hissetmeye gereksinim duyarlar. Sosyal. yalnızca kabul etmek. Çocuğun başarabildiği yeni şeyleri fark etmek. çocukların sosyal çevreyle ilişki içinde olmaları önem taşımaktadır. Özgüven modeli sunmak. Aile içinde önemli olan bu gereksinimlerin karşılanmasında dengeli davranmaktır (Mckay ve Fanning. doğru yaptığını sevinçle karşılamak. “Çocuğun gelişimini etkileyen en önemli şey sevilip sevilmediği duygusudur. Tutarlı. bu durum çocuğun da benzer olaylar karşısında benzer korku ve kaygıları taşımalarına neden olur. Kendi görünümleri ve davranışları hakkında olumlu bir tavır benimseyen ve kendilerini olduğu gibi kabul eden ailelerin çocukları da aynı şekilde davranmayı öğreneceklerdir. kitap. Model: Çocukların. Bu nedenle. aynı zamanda özgüveni geliştiren davranışları cesaretlendirmek anlamını da taşır. Çocuklara olumlu bir ayna olmak yaptıkları her şeyi onaylamak ya da aileyi onların yönetmesine izin vermek anlamına gelmemektedir. ona verdiği öneme ve temel değer yansımalarına dönecektir. müzik aleti. ölçülü ve sağlam benlik değerleri olan çocuklar yetiştirmenin en önemli adımı onlarla sürekli etkileşim içinde olmak ve bu etkileşimi gözlemlemektir (Mckay ve Fanning. İlişkiler: İç ya da dış özgüvenin gelişebilmesi için çocukların evlerindeki ilişkilere gereksinimleri olduğu gibi farklı çevrelerde deneyimler geçirmeye de gereksinimleri bulunmaktadır. arkadaşlar. Ebeveynler kendilerini son sıraya yerleştirir ve çocukları için kendilerini feda etmeyi alışkanlık haline getirirlerse çocuklar da başkalarına hizmet ettikleri oranda değerli olduklarını öğrenirler. Öğretmenler. Bu durum onların özgüvenlerini ve girişimciliklerini destekler. Özgüven oluşumunda yer alan önemli ögeler şöyle sıralanabilir: Sevgi: Çocukların sürekli ve koşulsuz sevgiye gereksinimi vardır. Çocuklar ailelerin onlara sunduğu örnekler sayesinde kendilerine değer vermeyi öğrenirler. 2011). 1970) Özgüven nedir? Çocukta özgüven gelişimini etkileyen etmenler nelerdir? Özgüven Ediniminde Anne ve Babanın Rolü Kendi aralarında ve çevreleriyle uyumlu anne babaların çocukları. Bu tür olanaklar çocuğun güçlü yönlerini keşfetmesini ve zayıf yönlerini de geliştirmesini sağlayacaktır. aile ortamında sevgilerini sözle ve dokunarak ifade etmelidirler. Kendini bağışlayabilmek için gerekli özgüvene sahip ailelerin çocukları da kendilerini bağışlamayı öğreneceklerdir. Kendilerini korumak için belirli sınırlar koymayı sağlayacak bir özgüvene sahip olan ailelerin çocukları da bu konuda onları örnek alacaklardır. 2011). kendi korku ve kaygılarını çocuklarına yansıtabilmektedirler. Bu nedenle anne babalar.

Aileler çocuklarına onları neden sevdiklerini ve koşulsuz sevdiklerini vurgulamalıdırlar. Bu durum.” . Bu ortam.1999). Aileler. İstenen davranışları gösterdiğinde desteklenmeyen çocuk. 129 . uygun çocuk yetiştirme tutumuna sahip olabilmek için anne babaların çocuk gelişimi ve eğitimi konusunda yeterli bilgi ve yaşantıya sahip olmaları gerekmektedir (Cirhinlioğlu. Anne babanın dengeli. Bu nedenle anne babadan gelen ilgisiz tutumlar. sağlıklı olmak için düzenli spor yapmak verilebilir. Çocuk. Yetişkinliğe ulaştıklarında da çocukken doyurulmamış gereksinimlerini diğer insanlardan karşılayabilmek için umutsuzca çabalarlar (Geçtan. benlik saygısı yüksek mutlu bir birey olarak gelişmesi büyük oranda ona sağlanan fırsatlara ve anne baba tutumlarına bağlıdır. okulda ve sosyal sistemdeki duygusal beslemenin özünü oluşturan koşullu sevgi. istenen davranışları gösterdiğinde desteklenen çocuk. Çocuğun kendi kendini yöneten. Anne babası tarafından sevilen bir çocuk. çocuklara kendilerini sevmelerini ve kendilerine zarar verebilecek alışkanlıkları edinmemeleri gerektiği vurgulanmış olacaktır. Çocukların kendilerini aşağılamalarını engelleme. Uygun çevre koşullarında büyüyen çocukların gerek bilişsel gerekse biyolojik. Pek çok ailede. Çocukların sağlıklı yaşama konusundaki becerilerini destekleme. onaylanan ve onaylanmayan davranışlarının ayrımını yapmakta zorluk çeker. Sonunda umudu keserek. zaman zaman da söylediklerinin anlaşılıp anlaşılmadığını kontrol etmek amacıyla çocuklarına tekrar ettirebilirler. Çocuklar özgüvenlerini yitirmeye başladıklarında bu konuya dikkatleri çekilip kendilerini farklı bir şekilde ifade etmeleri gerekliliği öğretilmelidir. Çocukların bu duyguları aileleri tarafından gözlem ve dikkat becerileriyle fark edilebilir. Anne babalar çocuklarıyla konuşurken ya da onları dinlerken onlarla aynı düzeyde olabilmek için diz çökerek aynı konumda iletişime geçmeye dikkat etmelidirler. Onların varlığıyla yaşamlarında ne tür olumlu duyguların ve durumların geliştiği çocuklarla paylaşılmalıdır. özgüvenli ve kendi kendini yöneten bir çocuk yetiştirmenin ön koşuludur. Buna örnek olarak. Koşullu sevgide “eğerler” bulunmaktadır. Buna karşılık. mutlu ve kendileriyle barışık olmalarına bağlıdır. “Eğer oyuncaklarını toplarsan ben de sana sarılıp seni öperim” gibi eğerli sevgiler. kendilerine ayrı birer varlık olarak değer verilmediğinden kişiliklerini bütünleştiremezler.ulaşırlar. ailenin ona yönelttiği tutumların bir yansımasıdır. çocuklarının mümkün olduğunca erken yaşta hem bedensel hem de zihinsel sağlıklarına gereken özeni göstermeleri konusunda destek verilmelidirler. “Eğer yemeğini yersen seni çok severim”. Bunun yanında. Bunun hem fiziksel hem de zihinsel anlamda yapılması çok önemlidir. Aynı şekilde iletişim sürecinde seçtikleri sözcüklerin ve kavramların çocukların gelişim düzeyine uygun olmalarına özen göstermelidirler. Kendi yetersizlikleri nedeniyle reddedici ya da aşırı koruyucu tutumlar gösteren anne babaların çocukları ise. “Baban ve ben böyle uslu olduğunda seni çok seviyoruz. Çocuğun benlik kavramı. Lindenfield’e göre çocukta özgüven gelişimini desteklemek için anne babaların yapabilecekleri şöyle sıralanabilir: Çocuklarına onları sevdiklerini söyleme. Çocukların düzeyine inmeyi bilme. kendini sevmeyi öğrenir. Aileler. psikolojik ve sosyal gelişimleri açısından potansiyelleri en üst düzeyde ortaya çıkabilmektedir. çocuklarına yaşamlarının niteliği üzerinde olumlu bir etki yaptıklarını dile getirmelidirler. Bu bağlamda. mutlu ve uyumlu olmadığı bir ortamda yetişen bir çocuğun potansiyelini tam olarak gerçekleştirmesi ve mutlu olması oldukça güçtür. “Eğer şimdi uyursan seni daha çok severim”. Anne babalar kullanacakları kavramlar konusunda çocuk programlarından. 2010). sevmeyi bir koşula bağlayan cümleler çocuk için her zaman sevilmediği anlamını taşımaktadır. en iyi model olunarak desteklenebilir ve gerçekleştirilebilir. anne babasının onayını alma çabalarından vazgeçer. Aileler. Aşağıda bu duruma örnek olabilecek ebeveyn ve çocuk arasında geçen bir konuşmaya yer verilmiştir. onaylanan davranışların hangileri olduğunu öğrenir. sağlıklı beslenmeye dikkat etmek. çocuğun kendisini değersiz bulmasına neden olur. anne babasının onun varlığından dolayı mutlu olduğunu hissetmelidir. Anne baba tutumlarının sağlıklı olması ise her şeyden önce onların kendi içinde dengeli. çocukta özgüven sorunları yaratmaktadır. Çocuklarının yaşamlarındaki olumlu etkilerini paylaşma. özgüveni gelişmiş. çocuk kitaplarından yararlanabilirler.

aferin. 130 . Geçen haftadan bu yana çok ilerleme kaydettin. Bu durum çocukta kendisinin önemsendiğini ve annesi babası için değerli olduğu duygusunu uyandırır. Aileler kullandıkları sözlerin ve cümlelerin yanında beden dillerine de dikkat etmelidirler. Benim için çok önemlisin çünkü… Ne kadar yaratıcısın. Aşağıda bu cümlelerin hangi amaçla nasıl söylenebileceğine ilşkin örnekler yer almaktadır: Olumlu duygularını onlarla paylaşmak amacıyla. Elinden gelenin en iyisini yaptığını biliyorum. gülümseme ve sarılma çocuğa söylenenlerin etkisini artırmaktadır. Sana kitap okuma çok hoşuma gidiyor. Anne babalar. bozuk paraların sayılması gibi işlerde çocuğun yaşına. Şöyle diyebilirsin “Bir hata yaptım çünkü……. Çocuklara kendi başlarına yapabilecekleri işlerde yardım etmek onların bir işi tek başına yapabilme fırsatını görme şanslarını ellerinden almak demektir. Örneğin. Çocukların yaptıkları işlere müdahale etmeden duyulan güveni belli etme.” Çocukların güçlü oldukları konularda ailelerine yardım etmelerine fırsat tanıma. Çocukların önemsendiğini görmesini sağlama. Çaba ve başarılarını takdir etmek amacıyla. Bazen bu bir oyuncağın kurumu veya zor bir ödev olabilir. Başkalarını incitmemek için çaba harcaman çok güzel.” Ebeveyn . Bu nedenle çocuklara yardım etmeden önce gözlem yapılmalı ve beklenmelidir. ilgi alanlarına ve becerilerine göre fırsatlar sunmak onun kendini yeterli ve işe yarar hissetmesine neden olacaktır. Böylece çocuk ailede kendisini işe yarar ve değerli hissedecektir. Bu inanılmaz bir başarı. genellikle farkında olmadan çocuklarının sıkıntı çekmelerine dayanamayarak gereksiz yerlerde onların yardımlarına koşarlar. Ses tonu. Bu saygıyı göstermek adına. Bu durumda kendisini daha değerli gören çocuğun özgüven edinimi desteklenecektir. Takdir ettiklerini göstermek amacıyla. Oysa ister kumdan kale yapmak olsun. Anne babalar. sözler oldukça önemlidir. Senin…e yeteneğin var. Elinden geleni yapmaya çabaladığını gördüm. çocuğun herhangi bir etkinliği tek başına yapmasına izin vermek ona duyulan saygının sözsüz ifadesidir.“Kendine aptal dememelisin çünkü sen aptal değilsin. aileler önce çocuklarını gözlemleyerek onların gerçekten yardıma gereksinimleri olup olmadığına dikkat etmelidirler.“Ne kadar aptal bir kızım! Bak ne yaptım. Aynı durum çocuklar için de geçerlidir. Seninle oyun oynamaya bayılıyorum.Çocuk . yaratıcılık becerisi gelişmiş bir çocuğun masayı istediği gibi hazırlamasına fırsat tanınabilir. çocuklarıyla birlikte bir etkinlik geçirmek birlikte eğlenmek için zaman ayırmalıdırlar. isterse bir matematik projesi hazırlama olsun. Çocuklarda benlik saygısını kazandırmada kullanılan cümleler. İnsanlar birine yardım ederken özel yeteneklerini kullanıyorlarsa kendilerini değerli hissedeceklerdir. Dolapların düzenlenmesi. Bu zaman kısıtlı olsa bile bu durum çocuğa uygun bir dille anlatılıp zamanın etkili geçirilebilmesi için birlikte çocuğun hoşlandığı etkinlikler için planlama yapılmalıdır. Yaşamıma ne kadar neşe kattığını biliyor musun? Bugünü seninle geçirmekten çok mutluyum. şu yaptığına bak. Çocukların ilgi ve yetenekleri doğrultusunda ebeveynlerine yardım etmelerine fırsat tanınmalıdır. Çocukların benlik saygılarını kazandıracak bir dil kullanma.

Eminim başarırsın. Çocuğun özgüven edinimini desteklemek amacıyla ailelerin çocuklarına karşı destekleyici ve güven verici bir tutum sergilemeleri gerekmektedir. Destekleyici tutum içinde olan anne baba. Sana her zaman güveneceğimi biliyorum. Sen kendini zeki mi zannediyorsun? Ölümüme sen neden olacaksın. Senin fikrini almak istiyorum. Aile üyeleri birbirlerinin düşüncelerine ve görüşlerine değer verirler. Bana ne yaptırdığını görüyor musun? Bunu hiçbir zaman başaramayacaksın. Böyle bir anne baba yaklaşımı. çocuklar bu merak yaşantılarının içerisine girdiklerinde aileler 131 . çocukların benlik saygılarını olumsuz etkileyecek bazı sözlerden kaçınmları gerekmektedir. Bana kırgın olduğunu biliyorum ama… Bazen saldırgan davranıyor olabilirsin ama sen aynı zamanda…iyi yapıyorsun. soru sorması ve kurcalaması son derece doğal davranışlardır. Ablan hiç böyle davranmazdı. Aileler çocuğun bu davranışlarını yaşayabilecekleri ortamlar hazırlamalıdırlar. Çocukların merak etmesi. Şu çocuk o kadar yoksulluk içinde bile… Ben çocukken… Sen kim olduğunu zannediyorsun? Sen zaten her zaman… Sen hiçbir işi doğru dürüst yapamaz mısın? Bütün söylediklerim bir kulağından girip öbür kulağından çıkıyor. Bütün bu söylemlerin yanında ailelerin.Çocuklarını koşulsuz kabul ettiklerini göstermek amacıyla. Anne baba çocuklarını dinler ve onlara karşı ilgilidir. Bu tip ailelerde anne baba çocuklarını destekler ancak bunun yanında aile içinde belirlenen kurallar da vardır. Senin yüzünden başım ağrımaya başladı. Ailelerin söylemekten kaçınması gereken söylemlere şöyle örnekler verilebilir: Siz çocuklar… Ne kadar tembelsin… Bu sana göre bir iş değil! Aman sen deneme… Seni dinlemiyorum. Kıskanmanı anlayışla karşılıyorum çünkü… Her zaman kusursuz olamazsın. Çocuğun özgüvenin gelişiminden ailenin çocuğa ilişkin sahip olduğu genel tutumu da son derece önemlidir. Bu tip ailelerde. Bu ailelerde etkili bir etkileşim ve güçlü iletişim söz konusudur. Senin bu konudaki görüşün benim için çok önemli. çocuğa uygun bir gelişim ortamı hazırlamış olur. çocuğuna sözleri ve dokunuşlarıyla sevgisini göstererek onunla yakından ilgilenir. Güven duydukların göstermek amacıyla.

Yaşamın birinci yılında insanın çevresine karşı geliştirdiği güven ya da güvensizlik duygularının temeli de atılır. üşüme. Ailede çocuk için önemli olan anne baba ve onların varlığıdır. Bebekle annesi arasındaki ilişkiden doğan güven duygusu. onları desteklemeleri. beslenme. İlk bakışta bebeğin temel gereksinimleri. dayı. insanın ileride kuracağı bireylerarası ilişkilerin temelini oluşturur. sorumluluk. Çünkü çocuğun kişiliğinin oluşumu ve gelişimini bu roller belirler. bu gereksinmeler yeterince karşılanmamışsa. amca. çocuğun kendine güvenen. bağımsızlık. Aile sistemi bir bütündür ve bireyler kendi aralarında etkileşim içindedir. 1997). açlık. Bebeğin annesinin olumlu ve olumsuz davranışları. güzeli. Anne Çocuk İlişkisi İlk sosyal temas anneyle kurulur. tek boyutlu bir dünya görüşü olmayan aile modeli çocuğun doğal bir biçimde gelişmesine olanak tanımaktadır. bebeğin annenin sıcaklığını hissedebilmesi anneyle bebek arasında kurulan güvenin temelini oluşturur. Çok katı rollerle çerçevelenmiş olan ailelerde yetişen çocukların doğal eğilimleri serpilemez ve kendine özgü kişisel özellikleri gelişemez (Göknar. Çevreye güven duyma ile kendine güven 132 . anneanne. korunma. oyun burada karşılanırken psikolojik ve sosyal gereksinimleri olan güven. Bu durum çocuğun özgüven duygusunun gelişmesinde son derece önemlidir. Aile çocuğun ilk yaşam alanıdır ve yaşantıları bu ortamda öğrenir. dede. is başarma gibi duygu ve becerileri yine ilk defa ailede öğrenir. Çocuk kabul edilmek ve onaylanmak ister. Tam tersine. Ancak çocuğun yaptığı her etkinliğin abartılı bir biçimde övülmesi de doğru değildir (Göknar. Davranış modellerini çocuk burada bulur. 2004). anne babanın rollerini öncelikle oyunlarına yansıtarak ve onları taklit ederek işe başlar (Göknar. çocukların bazı kısıtlamalar dışında. toplumsal bir birey olmasına yardım eder (Yavuzer. onun üzerinde yaşam boyu kalıcı izler bırakabilir. ailedeki rollerin etkisi altındadır. toplumun değer yargılarına ve niteliklerine uygun bir birey olmayı aile ve aile çevresinden öğrenir. kardeş. uyku. hala ve çocuk bakıcısı gibi bireyler aile sistemini oluştururlar.tarafından desteklenir. kendine güveni olmayan kişilerin yetişmesine ortam hazırlar (Yavuzer. Toplumsal değerler ailede öğrenilmeye başlar. Bu nedenle aile çocuğun psikososyal gelişim sürecinin başladığı yerdir. Anne babanın çocuklarına karsı hoşgörü sahibi olmaları. Bir insanın kendisine güvenmesi çocukluk yıllarında çevresine duyduğu güvenle başlar. Çocuğun özgüven gelişimini desteklemek için ebeveynler nelere dikkat etmelidirler? AİLE İÇİNDE ÇOCUK Doğumdan sonra çocuğun ilk sosyal çevresi ailesidir. Erikson’a göre ilk 12 aylık dönem içinde çocuğun temel gereksinimleri karşılanmışsa. sağlıklı biçimde olgunlaşma yolunda gelişir. Çocuk. abla. Bu gelişim süreci içinde çocuk. Çocuğun kişiliğinin yapılanması ve gelişimi önce ailede başlar. Böyle bir ortamda büyüyen çocukların yaratıcılık ve girişimcilik becerileri de gelişme fırsatı yakalayamaz. teyze. yaratıcı. Sorunlara çoklu bakış açılarıyla çözüm üreten. Bebeğin gereksinimlerinin anne tarafından karşılanma biçimi sosyal gelişimi önemli ölçüde etkiler. yaşar ve öğrenir. Bunun dışında ağabey. sevme. 1997). 2010). Ayrıca çocuğun fiziksel gereksinimleri olan barınma. Çocuk doğruyu. onun sıkıntılarını giderebilmesi. Çocuk. Bu etkileşim içinde her bireyin rolleri vardır ve bu roller çocuk için çok önemlidir. 2010). Bebekte bu duyguyu doyurmayan anneler. çocuk diğer evrelere geçemeyebilir. Bebeğin gereksinimlerine annenin yerinde ve zamanında yönelebilmesi. Bebek için anne dünyanın tamamıdır. övülür ve yüreklendirilirler. bir gruba ait olma. Eğer aile içinde roller hiçbir esnekliği olmayan kalıplaşmış katı rollere dayanıyorsa böyle bir ortam çocuğun özgüven kazanması ve kişiliğinin gelişmesi açısından uygun bir ortam olamaz. arzularını diledikleri gibi gerçekleştirmeleri anlamına gelir. Bu nedenle çocuğun yetişmesinde en etkili ortam aile ortamıdır. Yeni doğmuş bebeğin tüm ilişkisi annesiyledir. altını kirletme gibi bedensel rahatsızlıklarının giderilmesidir. Eğer aile ortamı ona benliğini tanımlama özgürlüğü veriyorsa. babaanne. Anne babanın hoşgörüsünün normal bir düzeyde gerçekleşmesi. iyiyi ailede öğrenir. kişilik gelişiminin ikinci evresi başlar. giyinme.

bunun belirli bir düzene sokulmasını da içerir. Bu bireyler. yetişkin olduklarında da bağımlılıklarını devam ettirirler. Aynı zamanda. Bu tutarsızlık. 8 yaşında bir çocuğa annesi tarafından yemek yedirilmesi doğru bir davranış değildir. Temel güven duygusunun oluşumunda annenin tutarlılığı büyük önem taşır. Annesinin koruması altında her şeyi rahatça elde eden bir çocuk. İnsan kendisine güvenirse. özgüven sorunları yaşayabilirler. uyku gibi gereksinimlerinin aksatılmaması güven kazanımındaki önemli bir adımıdır. Yaşamın ilk yıllarında bundan yoksun kalan çocuk.1999). Bu amaçla çocuğa uygun sorumluluklar verilmeli ve yaşına uygun işler yapmasına fırsat tanınmalıdır. diğer bireylerden de korkmaz. bebeğini ilk günden tanımaya çalışmak. çocuğunu koruyup desteklerken bu durumu aşırı korumacılığa vardırmaması oldukça önemlidir. çıtkırıldım ve nazlı büyüyen bir çocuk kendi kişiliğini geliştiremez. Anneliğe gereğince hazır değildir. gerçekten içten sevilmeye gereksinim duyar. Beslenme. Bu etkileşimin ve birlikteliğin eksikliği çocuğun kişiliğini ve duygusal gelişimini olumsuz yönde etkileyecektir. Oysa çocuk hayata hazırlanmalıdır. Bu da onun arkadaş ilişkilerini olumsuz etkileyebilir ve arkadaşları tarafından dışlanmasına neden olabilir. annenin çocuğa gerektiğinden fazla kontrol ve özen göstermesi. Kaygılı anne aslında yetişkin yaşamın sorumluluklarını üstlenebilecek güce yeterince sahip olmayan biridir. Çocuğun özgüven kazanımında. Çocuğun bir davranışına bir gün gülüp geçtiği halde başka bir gün aynı davranışa sert bir tutum takınması annenin davranışlarındaki dengesizliği gösterir. bir bebek dünyaya getiren bir anne için. annenin çocuğu aşırı koruyucu tutumu da olumsuz bir etkiye sahiptir. Bir toplulukta bireylerden biri paniğe kapıldığında kısa bir süre içinde de olsa benzer bir duyguyu diğer bireyler de yaşar. Annenin bu alandaki dengesiz tutumu. Bu açıdan bakıldığında. diğer insanlardan korkan biri ise çaresizlik duyguları yaşar (Geçtan. Yalnız başına kalmak bu bireylere kaygı ve güvensizlik verir. Böyle bir ortamda yetişen çocuklar. annenin çocuğuyla kurduğu ilişkilerinde tutarlı olması. Bebekte temel güven duygusunun oluşumunu engelleyen en önemli etmenlerden biri kaygılı annedir. Bütün bunların yanında. Belirli aralıklarla annenin kendisiyle ilgileneceğini bilmek çocuğa güven sağlar. Başka bir deyişle.birbirinden farklı olgular değildir. çocuğun özgüven edinimini olumsuz etkiler. aşırı hoşgörü ile sert cezalandırma arasında gidip gelme biçiminde görülür. Bu kişiler. Bebek. Aynı zamanda bu bireyler tek başlarına kalmaktan hoşlanmazlar. ancak güvendikleri ve tanıdıkları insanların yanında oldukları zaman mutlu ve huzurlu olurlar (Göknar. Bu anneler. Böyle bir ortamda büyüyen çocuklar. çocuğun sosyal gelişimi engellenmiş olur. sıcaklığına ve duygusal etkileşimine her şeyden çok ihtiyacı bulunmaktadır. kendi kanatlarıyla uçmayı ve ayakları üzerinde durmayı bilmelidir. 2004). 133 .1999). annenin kendi ruh haline göre bazen otoriter bazen de hoş görülü tutum takınmasıdır. yalnızca bebeğin bedensel gereksinimlerinin karşılanması değil. Annesinin kanatları altında el bebek gül bebek. bebeğiyle yakın ilişkiler kurması onunla etkili ve birebir zaman geçirmesi çocuğun ileriki yaşamında sağlıklı birey olmasında oldukça önemlidir. Çoğu kez kendi annesi de kaygılı biridir. ona büyümesi ve gelişmesi için uygun desteği vermek önemli olmanın ötesinde bir zorunluluktur. her defasında başkalarından yardım alma gereksinimi duyarlar. Bebek. Kolayca paniğe kapılabilir (Geçtan. bu çocuklar karasız. annenin çocuğun eğitimiyle ilgilenmesi. Bu çocuklar. Büyümesine izin verilmeyen bu aşırı koruyucu ortamda. çekingen davranışlara sahip olabilecekleri gibi asi davranışlar da sergileyebilirler. görünürde sevecen de olsa annesinin kendisine karşı tutumunun içten ya da zorlama olduğunu kolayca algılar. Bu. çocuğun bu dönemde annenin fiziksel temasına.1999). Sezgi yolu ile olan bu algılama yetişkinlerde olduğu gibi bilinçli bir olgu değildir. yetişkin döneminde belirsizliklere karşı aşırı duyarlıdır. Çocuğu korumak anne babanın temel sorumluluklarındandır ancak. Yaşamın özellikle ilk üç yılında. kendi başlarına iş yapamazlar. Annenin tutarlılık göstermesi gereken diğer bir alan ise kurallar konusundaki tutumudur. başkalarına bağımlılık duyar ve dolayısıyla bağımlı bir kişilik geliştirir. Çünkü kaygı bulaşıcı bir duygudur. çocuğunu her yerde aşırı derecede koruyup kollama gereğini duyarlar. çocuğun özgüven edinimini desteklemek amacıyla. süt kuzusu” gibi isimler takılarak alaya alınabilirler. ancak bu samimi tutum onda güven duygusunu geliştirebilir. okulda arkadaşları tarafından da “koca bebek. Başka bir deyişle. Bebek de tek güven kaynağı olan annenin kaygısını kendi varoluşunun bir parçası durumuna getirir (Geçtan.

Baba. Aynı zamanda. Bunun sonucunda çocuk. Oysa çocuğun anneyle birlikte olmak kadar babayla birlikte olmaya da gereksinimi bulunmaktadır. Dolayısıyla bu çocuklar özgüvenden yoksun yetişirler ve genellikle otorite karşısında itirazsız boyun eğici oldukları halde. sevildiğini önemsendiğini hisseder. Çocukta temel güven duygusunun oluşumu için anne nelere dikkat etmelidir? Baba Çocuk İlişkisi Babalar da anneler gibi tüm ilgi ve dikaktlerini bebeklere verir. Etkileşimin kalitesi süreden daha önemlidir. babadan çok anneyi tercih etmektedir. Her şey iyi gittiğinde. babasından ilgisiz bir tutum görürür. çocuğun sağlıklı bir kişilik geliştirmesine engel olur. özgüven kazanması arasında yakın bir ilişki vardır. kendileri otorite durumuna geldiklerinde. Bebek stres durumlarında. Baba. yetişkin bir birey olduğunda kendi haklarının. Anne. ağlama nedenini belirleyen kişi. çocuğu yoğun yaşanan anne-çocuk bağlılığından koparıp onun dış dünyaya açılmasını sağlayan kişidir. Anne babanın sevgisiyle. Ancak bebek ağlamaya başladığında. Bütün bunların yanında baba. Baba. sürekli onlarla meşgul olur ve çok güçlü sevgi ve şefkat bağları geliştiriler. benimsemesiyle. otoritenin verdiği gücü acımasız ve sorumsuzca kullanmaktan çekinmezler (Göknar. Babaların özellikle. 2004). Çocuk babayı kendinden farklı olarak algılar. 2003). genellikle çocuğun beslenme. Baba ve çocuk arasında iletişim ve etkileşimin zayıf olması. Engelleyici ve cezalandırıcı nitelikte olan kararların uygulanması ise babaya bırakılır. babalar çocuklarına karşı son derece duyarlı ve tepki vericidirler. Bu kişiler. Çocuğun kendine olan güveni. baba değil annedir. korku ile eşanlam taşır. yorgunluk gibi nedenler bulunabilir. bakım sorumluluğunu anneden daha az üstlenir. çalışma saatlerinin çocukla birlikte olmaya uygun olmaması. hem eşine hem de çocuğuna karşı koruyucu bir yaklaşım içerisinde olmasına karşın. anne de olduğu gibi geçirilen sürenin ne kadar olduğundan çok. Babası tarafından yeterli ilgi gören çocuk. çocuk için hem bir sevgi nesnesi hem de örnek alınacak kişidir (Yavuzer. çok çalışmak zorunda kalması. 2003). Bu ilişkiden doğan güven duygusu. bebeğin erken duygusal ve sosyal gelişiminde önemli bir rol oynar. Bebek için anne. Bu durumda çocuk babasıyla doğal ve dengeli bir ilişki kuramaz. bebeklerini sallama. kendi bedeninin uzantısıdır. Böyle bir ortamda yetişen çocuk. Kendisine duyulan saygı. Geleneklerin kendisine verdikleri bu rolü sürdürme durumunda kalan baba. 1999). çocuğun özsaygı. anne babasına duyduğu güvenin sarsılmamasına özen göstermek bu konuda ebeveyn olarak bilinçli olmak önem taşımaktadır. Çocukluğunda sindirilmiş olan bu kişiler kendilerinin güçsüz olduklarına o kadar inanırlar ki kendilerinden başka herkesi güçlü ve haklı görürler.“Bebek için anne. Baba. kendisi için olumlu görüş geliştirmesine ve benlik saygısı kazanmasına destek olur. Geleneksel aile yapısı içinde genellikle biçimsel de olsa otoriteyi baba temsil eder. Bu duygu kendini değerli hissetmesine.” (Yavuzer. nasıl geçirildiğidir. Babanın çocuğa karşı ilgisiz bir tutum sergilemesinin altında kendi yaşamındaki sıkıntıları. dünyanın tamamıdır. çocuğun temel gereksinimlerinin karşılanmamsı anlamına gelir. babanın çocuğa karşı ilgisiz bir tutum sergilemesi. çocuğu gelecekte kuracağı ilişkilerin temelini oluşturur. anne ise daha çok kendisine benzeyendir. havaya fırlatma şeklindeki oyun etkinliklerine eğimli oldukları görülür. çoğu kez çocuklarıyla yakın ve sıcak ilişki kurmaktan alıkonmuş olur (Geçtan. benlik sınırlarının ve sorumluluklarının pek farkında değildir. dünyanın tamamı. anne babasına olan güveninden kaynaklanır ve gelişir. Bu durum çocukta özgüven gelişimini olumsuz etkiler. Bu nedenle. otoritenin yokluğunda sorumsuz ve saygısızca davranabilmektedirler. kendilerine ait bir görüş ve düşünceleri de yoktur. Bazen baba kendi yaşamındaki sorunları çözmeye çalışırken çocuklarıyla birlikte olmak ve onlara yardımcı olmak için gerekli enerji ve gücü bulamaz. 134 . bebeğiyle süre olarak daha az zaman geçirse bile burada önemli olan. çocuklara daha yakındır ve onlara ilişkin konularda gerçek karar organıdır. Babanın otoriter yapısı.

çocuğu anne bağımlılığından koparıp onun dünyaya açılmasını sağlayan.” (Yavuzer.Çocuğun zekâ. Çocuklarının yaşamına durmadan yeni kurallar koyarlarsa. 135 . özgüvenlerini yitirir. Güvenli ortamlarda çocuk yetiştirin ve yalnız bırakmaktan korkmayın. Çocukta özgüven duygusunun oluşumu için baba nelere dikkat etmelidir? Zaman ve Mekân Ebeveynler çocuklarının dünyasında varlıklarını sürekli hissettirmeye çalışırsa çocukları. Önemli olan babanın da anne kadar çocuğun gelişiminde etkin bir rol oynadığıdır. sosyal gelişiminde ve özgüveninin sağlanmasında etkili olan kişidir. “Bir sevgi nesnesi ve özdeşim modeli olan baba. mutlu bir birey olabilme yolundaki savaşımında en büyük yardımcı olacaktır (Güngörmüş. kişilik ve cinsel gelişimini tek faktörle açıklamak doğru değildir. 2000). bağımsızlık ruhunu yitirir. (Martin. 2003). Hem anne hem de babanın birbiriyle uyumlu ve dengeli olarak eğitimde sorumluluk alması çocuğun kendisi ve dünyayla barışık. 1989). çocukları.

Bu ortam. anne babasının onayını alma çabalarından vazgeçer. çocuğun kendisini değersiz bulmasına neden olur. abla. teyze. Çocuklar ergenlikle beraber özgüvenlerini değerlendirmeye ve şekillendirmeye başlar. İstenen davranışları gösterdiğinde desteklenmeyen çocuk. Aileler. Özgüven. kardeş. Bu duygunun eksikliği. Özgüven duygusunun insan hayatında yeri ve önemi çok büyüktür. kendisiyle barışık olma durumunu. Çocuklarının yaşamlarındaki olumlu etkilerini paylaşma. iç özgüven ve dış özgüven olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. Başka bir deyişle. dede. bireyin çevresi ile olan ilişkileri. Kendi aralarında ve çevreleriyle uyumlu anne babaların çocukları. Çocuğun zekâ. bazılarında dış özgüven fazla gelişir. kişilik ve cinsel gelişimini tek faktörle açıklamak doğru değildir. İlk yıllarda ailenin çocuğa verdiği mesajlar doğrultusunda gelişen özgüven. bütünleştirir ve özerk varlıklar olarak yetişkin yaşama ulaşırlar. kendini ortaya koyabilme ve duyguları kontrol edebilme becerileri yer almaktadır. Bu duygu zamanla öğrenilerek gelişir. insanlar kim olduklarını tanımlar ve daha sonra bu kimliği sevip sevmediklerine ilişkin kararlar verip kendilerine ilişkin algı oluştururlar. kişinin kendisine ilişkin duyduğu memnuniyet düzeyini. Bireyin çevresindeki insanlar tarafından olumlu olarak değerlendirilme ve kabul görme gereksiniminin karşılanması bireyin kendini algılama biçimini önemli ölçüde etkiler. İç özgüvende. Çocukların önemsendiğini görmesini sağlama biçiminde sıralanabilir. Bu nedenle anne babadan gelen ilgisiz tutumlar. Bu konuda memnun eden veya hayal kırıklığına uğratan yaşantılar bireyin kendine değer verme duygusunu oluşturur. amca. çocuğun okula başlamasıyla ailenin yanı sıra öğretmen ve arkadaşları gibi diğer kaynaklardan beslenir. Bu da öncelikle anne ve babanın çocuğa ilişkin sözlü ve sözsüz tavırlarıyla başlar. psikolojik yaşamın temel ögelerinden biridir ve duygusal bir gerekliliktir. dış özgüven ise kişinin çevreye yansıttığı görüntü ve davranışları kapsamaktadır. Çocuğun kişiliğinin yapılanması ve gelişimi önce ailede başlar. Özgüven. dayı. Bunun dışında ağabey. istenen davranışları gösterdiğinde desteklenen çocuk. kendine yönelik algılamaları esastır. kendini sevme. Çocukta özgüven gelişimini desteklemek için anne babaların yapabilecekleri: Çocuklarına onları sevdiklerini söyleme. kişiyi mutlu. kendini iyi ifade edebilme. Çocukların güçlü oldukları konularda ailelerine yardım etmelerine fırsat tanıma. Çocukların yaptıkları işlere müdahale etmeden duyulan güveni belli etme. Burada kişinin içsel. Çocuk doğruyu yanlışı. Bu algılamalar. mutlu bir birey olabilme yolundaki savaşımında en büyük yardımcı olacaktır. iletişimi ve yaşantılarının algılanış biçimlerine göre oluşan ve değişim gösteren bir süreçtir. Özgüven doğumla gelişmeye başlayan hayat boyu gelişmeye devam eden bir olgudur. Çocukların sağlıklı yaşama konusundaki becerilerini destekleme. Benlik kavramı. Çocuğun benlik kavramı ailenin ona yönelttiği tutumların bir yansımasıdır. Özgüveni. iç ve dış özgüven arasındaki dengenin iyi kurulması gerçeğidir. onaylanan ve onaylanmayan davranışlarının ayrımını yapmakta zorluk çeker. Çocukların düzeyine inmeyi bilme. Aile sistemi bir bütündür ve bireyler kendi aralarında etkileşim içindedir. İç özgüven. Çünkü çocuğun kişiliğinin oluşumu ve gelişimini bu roller belirler. Benlik kavramının ögesi olan “benlik imgesi” bireyin sahip olduğu fiziksel ve zihinsel özelliklerinin farkında olmasıdır. kendine açık hedefler koyabilme. özgüvenli ve kendi kendini yöneten bir çocuk yetiştirmenin ön koşuludur . huzurlu bir yaşamdan alıkoyar. Sonunda umudu keserek. kişinin davranışlarına yansır ve yaşamın tamamında olumlu ya da olumsuz olarak kendini gösterir. kendini tanıma. babaanne. Ailede çocuk için önemli olan anne baba ve onların varlığıdır. bireyin kendisini görüş ve algılayış biçimidir. Bazılarında iç özgüven daha çok gelişirken. Önemli olan babanın da anne kadar çocuğun gelişiminde etkin bir rol oynadığıdır. Çocukların kendilerini aşağılamalarını engelleme. iletişim becerileri.Özet Benlik. hala ve çocuk bakıcısı gibi bireyler aile sistemini oluştururlar. kendilerine sağlanan destek ve önderlik sayesinde giderek benliklerini geliştirir. toplumun değer yargılarına ve niteliklerine uygun bir birey olmayı aile ve aile çevresinden öğrenir. kişiden kişiye farklılık gösteren karmaşık bir süreçtir. Buna karşılık. Algılanan benliğin beğenilmesi sonucu özsaygı buna bağlı olarak da özgüven oluşur. anneanne. pozitif düşünme becerilerinin yer aldığı görülmektedir. Hem anne hem de babanın birbiriyle uyumlu ve dengeli olarak eğitimde sorumluluk alması çocuğun kendisi ve dünyayla barışık. onaylanan davranışların hangileri olduğunu öğrenir. çocuklarında özgüvenin temelini 136 atmaya çalışırken unutulmaması gereken konu. Bu etkileşim içinde her bireyin rolleri vardır ve bu roller çocuk için çok önemlidir. Dış özgüvende ise.

Aşırı koruyucu tutumunu e. Kaygı 2. b. Üşüyen çocuğun üstüne bir şeyler giydirmek. Aşırı hoşgörülü tutumunu d. Aşağıdakilerden hangisi bebekte temel güven duygusunun oluşumunu engelleyen etmenlerden biridir? a. Destekleyici tutum c. huzurlu bir yaşamdan alıkoyar. Ölümüme sen neden olacaksın. Birey için önemli olan hem iç hem de dış özgüvenin gelişmiş olmasıdır. önemsendiğini görmesini 6. Bireyin sahip olduğu fiziksel ve zihinsel özelliklerinin farkında olması nedir? a. Arkadaşlarıyla kıyaslama. Bu işi de başaracağına eminim. Aşırı hoşgörülü tutum b. Aşağıdakilerden hangisi çocukta özgüven gelişimini desteklemek için ebeveynlerin yapabileceklerinden değildir? a. Ailelerine yardım etmelerine fırsat tanıma. İlgisiz tutumunu c. Çocuğun altını değiştirmek. Çocuklarına sağlıklı model olan anne baba yaşama konusunda hangisi dış özgüven . Çağdaş tutum 8. b. Özgüvene sahip bireyler daha kaygılıdırlar. Özgüvene sahip bireyler daha yaratıcıdırlar. Kendine hedefler koyabilme. Kendini ifade edebilme d. Aşağıdakilerden hangisi özgüven duygusuna ilişkin doğru bir aktarım değildir? a. 137 d. Aşağıdakilerden hangisi çocuğun özgüven edinim sürecini olumsuz etkiler? a. 7. Otoriter tutumunu 9. Sen kendini zeki mi zannediyorsun? c. Çoukların düzeyine inmeyi bilen anne baba d. 4. Çocuğa sarılmak. Aşağıdakilerden becerisidir? a. Kendilerini aşağılamalarını engelleme. Destek e. c. d. kişiyi mutlu. Ceza d. Tutum e. Özgüven duygusunun eksikliği. Çocukta özgüven gelişimini destekleyen aile tutumu aşağıdakilerden hangisidir? a. Demokratik tutumunu b. Bana ne yaptırdığını görüyor musun? 5. c. e. Sevgi b. Model 3. Aşağıdakilerden hangisi özgüven oluşumunda yer alan önemli ögelerden değildir? a. Güven c. Her ağladığında kucağa almamak. Kendini sevme b. Benlik imgesi b. b. Özgüvenli anne baba c. Aşağıdakilerden hangisi çocuğun benlik saygısının gelişiminde olumlu etki yapacak söylemlerdendir? a. Pozitif düşünme e. c. d. Özgüvene sahip bireyler daha girişimcidirler. Çocuğun karnını doyurmak. e. Çocukların önemsendiğini gösteren anne baba e. İlgisiz tutum e. Bütün söylediklerim bir kulağından girip öbür kulağından çıkıyor. Özgüven c. e. 8-9 yaşında bir çocuğa annesi tarafından yemek yedirilmesi annenin hangi tutumunu gösterir? a. b. Çocukların sağlama. Otoriter tutum d. Kendini tanıma c. Kaygılı anne b. e. d.Kendimizi Sınayalım 1. Onları sevdiklerini söyleme. 10. Motivasyon d.

• Elbette. • Aile giderek her türlü kararlarında onun görüşünü ve onayını almaya çalışır. Aile. hangi saate yatacağı. Bu aile modeli genel olarak çocuklarına değer veren çocuklarına kişilik kazandırmak isteyen aile ortamlarında oluşur. Böylece yavaş yavaş pek de farkına varılmadan “çocuk egemen” durumuna gelen aile içinde şöyle bir tutum gelişir: • Çocuğun her istediği yapılmaya başlanır. 29. onu mutsuz edecek olan her şeyden uzak tutar. nerede uyuyacağı. Bu koşularda yetişen çocuk. doğrunun böyle yapmak sanılması gibi davranışlardır. çocuğun gideceği okul. • Böyle yetişen çocuğun ergenlik döneminde de kendine ilişkin bütün kararları kendisinin verdiği görülür. gelecekte neler olacağı onu ilgilendirmeyecek sadece yaşadığı anı değerlendirmeye çalışacaktır.09. nasıl uyuyacağı. 138 . • Elbette. • Çocuklarımızı doğru görebilmek kendimize körleşmemek gerekir. özgür çocuklar yetiştireceğiz ama onlara sosyal sorumluluk vererek. evdeki kararları yönetmeye başlaması olarak tanımlanabilir. kişilikli olmalarını isteyeceğiz ama bizi yönetmeye kalkışmadan. Ben de “Erken Büyüyen Çocuklar” kitabımda bizim çocuk yetiştirme kültürümüzdeki değişikliklerin sonuçlarını irdelemiştim. çocuklarımızı seveceğiz ama onları şımarık yapmadan. alınamazsa ona haksızlık yapıldığı duygusu gelişir. çizilmesi gereken sınırların çizilmemesidir. • Herkesin böyle yaptığı. Kendi yaşamını tehlikeye atan durumlarda bile kimsenin karışmasına izin vermez. • Çocuğa sınır koyulursa gerileceği korkusu. • Elbette. gidilecek yerler. Geçmişte neler olduğu. Burada yaşanan sorun. • Elbette. Her türlü güçlüğe karşı korur. onlar da bize saygı gösterecekler.2003). • Elbette. böyle bir durumda sert ve saygısız tepkiler vermekten çekinmez. eve alınacak şeylerdeki düşüncesi. isteklerini dikkate alacağız ama onlar da bizi dikkate alacaklar. için Hiç kimsenin efendisi de kölesi de olmadan birlikte yaşamayı öğrenmeliyiz (Cumhuriyet Gazetesi. çocuk eğitimindeki yeni eğilimlerin yanlış anlaşılmasından kaynaklanmaktadır. Bu da çoğu kez “çocuğun sevgisinin kaybedilme korkusundan” . İstedikleri alınır. • Çocuğun mutlu edilmesinin amaç edilmesi. Bu kararlara doğru ya da yanlış olsun hiç kimsenin karışmasını istemez. “çocuğun engellenmesinin onda gerileme yaratacağı kaygısından” ya da “ev ortamında anne baba ya da anneanne-babaanne-dede arasındaki davranış çelişkisinden” ileri gelmektedir. Böylece çocuk hiçbir güçlükle karşılaşmadan yaşamaya alışır. Oysa Catherine Mathelin bütün bunları gözden geçirirken çocuklara sınır koymanın onlar için önemini belirtiyor. her konuda çocuğun onayı alınır. artık sorumluluk almaya yanaşmayacak hiçbir sınır tanımayacaktır. çocuğun ev ortamında kişilik kazanması istenirken çocuğa sorumluluk vermenin unutulması. onlara saygı göstereceğiz. Bu yanlışlar özetle: • Çocuklara özgürlük verilmemesi. verirken sorumluluk etmeye etmeden elde • Anne ve babanın bütün beklentilerini çocuğa yüklemeleri. • Çocukların hak alıştırılması. Çocuğun yemek için seçimleri. Bu sonuçlar büyük ölçüde.Yaşamın İçinden Çocuk Egemen Aile “Çocuk egemen aile” çok da farkına varılmadan evin çocuğunun yavaş yavaş evdeki yaşamı. onu hiçbir zorlukla karşılaşmaması gereken en değerli varlıkları olarak kabul eder. hatta kimlere gidilip kimlere gidilmeyeceği vb. büyüklerin neler yapmasının onun için uygun ya da uygunsuz olduğu.

yaşam içerisinde birey. model görebilmesi. temel gereksinimlerinin karşılanması. 4. Algılanan benliğin beğenilmesi sonucu özsaygı buna bağlı olarak da özgüven oluşur. a Yanıtınız yanlış ise “Özgüven Ediniminde Anne ve Babanın Rolü” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. zengin yaşam ortamlarında bulunması özgüven gelişimini destekleyici etmenlerdendir. Sıra Sizde Yanıt Anahtarı Sıra Sizde 1 İnsan doğduğu andan itibaren kendisi ve çevresi ile etkileşimi içerisinde kendisi ile ilgili çeşitli algılar oluşturur. psikolojik yaşamın temel ögelerinden biridir ve duygusal bir gerekliliktir. Başka bir deyişle. kendine yönelik algılamaları esastır. Çocuğun anne babasının gözündeki konumu çocuğun kendisine ilişkin olumlu bir imgeye sahip olmasını etkiler. Bu algılamalar. İnsanları diğer canlılardan ayırt eden temel özelliklerinden biri kendinin farkında olmasıdır. uyumlu bir anne babaya sahip olması. Benlik.Kendimizi Sınayalım Yanıt Anahtarı 1. birey olarak kendini değerli hissetmesi. gerçekçi bir benlik değerlendirmesi yapması amacıyla uygun ortamlar yaratılmalıdır. sevgi görmesi. 8. Burada kişinin içsel. Bu amaçla. a Yanıtınız yanlış ise “Benlik İmgesi” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. bireyin kendisini görüş ve algılayış biçimidir. d Yanıtınız yanlış ise “Özgüven Ediniminde Anne Babanın Rolü” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. kişinin davranışlarına yansır ve yaşamın tamamında olumlu ya da olumsuz olarak kendini gösterir. Sıra Sizde 2 Özgüven. kendine bir kimlik ve bu kimliğe de bir değer kazandırır. Çocuğun kendini güvende hissetmesi. farklı sosyal ilişkiler yaşayabilmesi. 10. c Yanıtınız yanlış ise “Çocukta Özgüven Gelişimi” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Bu da öncelikle anne ve babanın çocuğa ilişkin sözlü ve sözsüz tavırlarıyla başlar. c Yanıtınız yanlış ise “Özgüven” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 6. çocuğa güçlü olduğu alanları görebilme. insanlar kim olduklarını tanımlar ve daha sonra bu kimliği sevip sevmediklerine ilişkin kararlar verip kendilerine ilişkin algı oluştururlar. c Yanıtınız yanlış ise “Anne Çocuk İlişkisi” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. İnsanın kendini yeterli ve sevilebilen biri olarak görmesi ile sevilemeyen. 3. b Yanıtınız yanlış ise “Özgüven Ediniminde Anne ve Babanın Rolü” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 9. farkına varma şansı yakalayabilmesi için zengin yaşantılar sunulmalıdır. 5. Kişinin özgüveni ile benlik imgesi arasında önemli bir ilişki olduğu düşünülmektedir. 7. başarısız ve zayıf bir birey olarak görmesinin özgüvenine çok farklı etkileri olacağı muhakkaktır. 2. Bunun sonucunda. Benlik kavramının ögesi olan “benlik imgesi” bireyin sahip olduğu fiziksel ve zihinsel özelliklerinin farkında olmasıdır. d Yanıtınız yanlış ise “Anne Çocuk İlişkisi” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Bu yüzden çocuğun. 139 . e Yanıtınız yanlış ise “Özgüven” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. d Yanıtınız yanlış ise “Özgüven Ediniminde Anne ve Babanın Rolü” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz.

Çocuklarının yaşamlarındaki olumlu etkilerini paylaşma. çocuğu yoğun yaşanan anne-çocuk bağlılığından koparıp onun dış dünyaya açılmasını sağlayan kişidir. korku ile eşanlam taşır. Etkileşimin kalitesi süreden daha önemlidir. Geleneklerin kendisine verdikleri bu rolü sürdürme durumunda kalan baba. otoritenin verdiği gücü acımasız ve sorumsuzca kullanmaktan çekinmezler. havaya fırlatma şeklindeki oyun etkinliklerine eğimli oldukları görülür. Engelleyici ve cezalandırıcı nitelikte olan kararların uygulanması ise babaya bırakılır. yetişkin döneminde belirsizliklere karşı aşırı duyarlıdır. babadan çok anneyi tercih etmektedir. bebeğiyle süre olarak daha az zaman geçirse bile burada önemli olan. Bu. benlik sınırlarının ve sorumluluklarının pek farkında değildir. Çocukların yaptıkları işlere müdahale etmeden duyulan güveni belli etme. Her şey iyi gittiğinde. kaygılı olmaması çocuğun sağlıklı bir özgüven gelişimi için oldukça önemlidir. İlk bakışta bebeğin temel gereksinimleri. Bu durumda çocuk babasıyla doğal ve dengeli bir ilişki kuramaz. Bu kişiler. yalnızca bebeğin bedensel gereksinimlerinin karşılanması değil. Anne. çocuğun sağlıklı bir kişilik geliştirmesine engel olur. hem eşine hem de çocuğuna karşı koruyucu bir yaklaşım içerisinde olmasına karşın. Yaşamın ilk yıllarında bundan yoksun kalan çocuk. çocuklara daha yakındır ve onlara ilişkin konularda gerçek karar organıdır. açlık. Kaygılı anne aslında yetişkin yaşamın sorumluluklarını üstlenebilecek güce yeterince sahip olmayan biridir. bunun belirli bir düzene sokulmasını da içerir. ağlama nedenini belirleyen kişi. bebeğin erken duygusal ve sosyal gelişiminde önemli bir rol oynar. Annenin. Yeni doğmuş bebeğin tüm ilişkisi annesiyledir. Böyle bir ortamda yetişen çocuk. altını kirletme gibi bedensel rahatsızlıklarının giderilmesidir. Çocukların kendilerini aşağılamalarını engelleme. üşüme. Sıra Sizde 4 Bebeğin annesinin olumlu ve olumsuz davranışları. Geleneksel aile yapısı içinde genellikle biçimsel de olsa otoriteyi baba temsil eder. Sıra Sizde 5 Babalar da anneler gibi tüm ilgi ve dikaktlerini bebeklere verir.Sıra Sizde 3 Çocukta özgüven gelişimini desteklemek için anne babaların yapabilecekleri: Çocuklarına onları sevdiklerini söyleme. Dolayısıyla bu çocuklar özgüvenden yoksun yetişirler ve genellikle otorite karşısında itirazsız boyun eğici oldukları halde. çocuk için hem bir sevgi nesnesi hem de örnek alınacak kişidir. baba değil annedir. Bebek için anne. Ancak bebek ağlamaya başladığında. Bebek stres durumlarında. Çocukların sağlıklı yaşama konusundaki becerilerini destekleme. Baba. sürekli onlarla meşgul olur ve çok güçlü sevgi ve şefkat bağları geliştiriler. babalar çocuklarına karşı son derece duyarlı ve tepki vericidirler. kendileri otorite durumuna geldiklerinde. kendi bedeninin uzantısıdır. Baba. genellikle çocuğun beslenme. Bütün bunların yanında baba. nasıl geçirildiğidir. dünyanın tamamı. Baba. Beslenme. Kendisine duyulan saygı. Belirli aralıklarla annenin kendisiyle ilgileneceğini bilmek çocuğa güven sağlar. onun üzerinde yaşam boyu kalıcı izler bırakabilir. uyku gibi gereksinimlerinin aksatılmaması güven kazanımındaki önemli bir adımıdır. çoğu kez çocuklarıyla yakın ve sıcak ilişki kurmaktan alıkonmuş olur. anne ise daha çok kendisine benzeyendir. otoritenin yokluğunda sorumsuz ve saygısızca davranabilmektedirler. Çocuk babayı kendinden farklı olarak algılar. Bebek de tek güven kaynağı olan annenin kaygısını kendi varoluşunun bir parçası durumuna getirir. Babaların özellikle. Çocukların düzeyine inmeyi bilme. Babanın otoriter yapısı. bakım sorumluluğunu anneden daha az üstlenir. Bebekte temel güven duygusunun oluşumunu engelleyen en önemli etmenlerden biri kaygılı annedir. Kolayca paniğe kapılabilir 140 . Temel güven duygusunun oluşumunda annenin tutarlılığı da büyük önem taşımaktadır. Baba. anne de olduğu gibi geçirilen sürenin ne kadar olduğundan çok. Çocukların güçlü oldukları konularda ailelerine yardım etmelerine fırsat tanıma. bebeklerini sallama. Çocukların önemsendiğini görmesini sağlama Çocukların benlik saygılarını kazandıracak bir dil kullanma biçiminde sıralanabilir. Anneliğe gereğince hazır değildir. çocuğun gereksinimlerini yerine getirirken tutarlı davranması. yetişkin bir birey olduğunda kendi haklarının.

9. F. Ekşi. Özgüven Ankara: Arkadaş Yayınevi. Ankara: Arkadaş Yayınevi. İstanbul: Altın Kitaplar Yayınevi. Ankara: Bilgi Yayınevi. (2003). Çocuklara Duymak. Göknar. Saygı Yavuzer. Bilinçli Çocuk Yetiştirmek. Burcu Gezek) İstanbul: Boyner Yayınları. P. (2010). (2003). (1990).Ü. O. (1989). Güngörmüs. Gülden Tümer) Ankara: HYB Yayıncılık. “Güdüleyici Öğrenme” Sınıfta Demokrasi. 6. R. Martin. Ali Şimşek) Ankara: Eğitim Sen Yayınları. Bursa: Ezgi Kitabevi. Ankara. Kendine Güvenen Çocuk Yetiştirme. ve Fanning. Nas. A. (2010). (Ed. Kazanmak. G. Ankara: Nobel Yayınları. Çocuklar Büyükler ve Tavşanlar. Güngör. Modern Ailelere Bilgece Öğütler (Çev. “Çocukta Benliğin Gelişimi”. (1994). A. Köymen. Özgüven. İstanbul: Remzi Kitabevi. Lindenfield. Göknar. McKay. E. H. H. Ö. Çeviri: Atay. (2006) İlkem. Ö. Ya-Pa Okul Öncesi Eğitimi ve Yaygınlaştırılması Semineri. (2000). 141 . Geçtan. Çocuğunuzun İlk 6 Yılı. Ankara: Arkadaş Yayınevi. M. İstanbul: Remzi Kitabevi. (1993). (1999). E. Çocuğu Tanımak ve Anlamak. “Okul Öncesi Dönemde Baba Çocuk İlişkisinin Çocuğun Gelişimine Etkisi”. Çocuk Gelişimi ve Ruh Sağlığı. (2011). Ana Babalar. İstanbul.W. F. (2004). (1997). (Çev. Genç. Yavuzer. (2011).Yararlanılan Kaynaklar Atabek. Cirhinlioğlu. İnsan Olmak. Ya-Pa Okul Öncesi Eğitimi ve Yaygınlaştırılması Semineri. Çocuk. İstanbul: Remzi Kitabevi.

Ailede uyumsuzluğa neden olan etkenleri belirleyebilecek. bilgi ve becerilere sahip olacaksınız. Aile içi şiddet türlerini tanımlayabilecek.8 Amaçlarımız Bu üniteyi tamamladıktan sonra. Aile içi şiddetin aile bireyleri üzerindeki etkilerini belirleyebilecek. Boşanmanın aile bireyleri üzerindeki etkilerini açıklayabilecek. Anahtar Kavramlar Ailede Uyumsuzluk Aile Yapısı Kronik Rahatsızlık Fiziksel İstismar Cinsel İstismar Duygusal ve Psikolojik İstismar Ailede Şiddet Fiziksel Şiddet Psikolojik Şiddet Cinsel Şiddet Ekonomik Şiddet Aldatma Boşanma İçindekiler Giriş Aile Yapısı Ailedeki Fiziksel ve Psikolojik Rahatsızlıklar Ailede İstismar ve İhmal Aile İçi Şiddet Evlilikte Aldatma Boşanma 142 . Aile yapısının özellikleri içinde aile uyumunu bozan özellikleri ifade edebilecek. Evlilikte aldatmanın eşler ve aile uyumu üzerindeki etkilerini sıralayabilecek. Ailede istismar ve ihmal türlerini sıralayabilecek. Ailedeki fiziksel ve psikolojik rahatsızlıkların aile bireyleri ve aile uyumu üzerindeki etkilerini açıklayabilecek. Ailede boşanmaya neden olan etkenlerin neler olduğunu söyleyebilecek. Ailede istismar ve ihmalin çocuklar üzerindeki etkilerini ifade edebilecek.

farklı gereksinimleri olan. enerjisini eşinin gereksinimlerini karşılamaya harcarsa veya evle ilgili tüm sorumlulukları üstlenip onun yükünü azaltmaya çalışırsa bir süre sonra. problemleriyle işlevsel bir biçimde başa çıkabilen bir yapıya sahip olmasıdır (Nichols ve Schwartz. televizyonda hangi programların izleneceği. Aile farklı gelişim evrelerinde. Bu bölümde aile içi uyumu olumsuz etkileyen aile yapısıyla ilgili özellikler. normal bir ailede de problemlerle karşılaşılması doğal bir durumdur. 2004). Karşılıklı uzlaşının sağlanabilmesi için her bireyin diğerinin beklentilerine ve isteklerine uyum sağlamaya çalışması gerekir (Sayın. Ancak aile içindeki bu düzenlemelere uyularak yaşanılan her gün eşleri gerçekten bir çift olarak birbirine yakınlaştırmaktadır. ailede fiziksel ve psikolojik rahatsızlıklar. ne zaman bir çocuk sahibi olmayı düşünecekleri. Nichols ve Schwartz. nerede ve nasıl bir mülk edinecekleri. Eşler evliliklerini ilgilendiren başlıca konularda (örneğin. 2003). Örneğin eşlerden biri kendisi için oldukça önemli olan öğrenim hayatını tamamlamaya çalışırken diğeri ondan desteğini esirgememelidir. problemleri olmayan aile değildir. Örneğin eşlerden biri sürekli bir biçimde kendi gereksinimlerini görmezden gelerek ya da ikinci planda bırakarak. evlilikte aldatma ve boşanma konularında daha detaylı bilgiler yer almaktadır. 2003. ev içi işlerin nasıl paylaşılacağı gibi) uzlaşma içinde olmaları oldukça önemlidir (Nazlı. AİLE YAPISI Eşler sağlıklı uyum için birbirlerini karşılıklı bir biçimde destekleyici davranış örüntüleri de oluşturmalıdırlar (Sayın. 143 . Sağlıklı bir aile yapısı eşlerin her ikisinin de hem alıcı hem de verici olabildiği zaman mümkün olur.Aile İçi Uyumu Olumsuz Etkileyen Faktörler GİRİŞ Normal aile. Bunun için eşlerin öncelikle yaşayacakları ilişkilerine dair detayları karşılıklı bir uzlaşı içinde belirlemeleri gerekir (Nichols ve Schwartz. 2004). ailede istismar ve ihmal. Ancak eşlerin birbirlerini destekleme rolünün kendilerini yormayacak biçimde abartmadan orta düzeyde yaşamaları gerekir. birinin her konuda çok izin verici olması ve diğerinin de çok kontrol edici ve kısıtlayıcı olması aile içi uyumu bozar ve aile içinde sorunlar ortaya çıkarır (Nazlı. aile içi şiddet. çocuk bakımında sorumlulukların nasıl dağıtılacağı. Evlilik ilişkisindeki bu düzenlemeler bazen kolayca gerçekleştirilebilirken bazen eşler için zor bir süreç olabilmektedir. 1990). 2004). 2004). farklı görev ve sorumlulukları olan bireylerin etkileştiği bir ilişkiler bağlamı olduğundan. Bir aileyi “normal” yapan ailenin problemlerden arınmış olması değil. tükenmişlik sendromu ya da depresyon yaşayabilir (Nichols ve Schwartz. Eşlerin birbirlerinin gereksinimlerine ve etkileşim tarzlarına uyum sağlamaları gerekir. Biri hasta iken diğeri o kendisini daha iyi hissedene kadar onun bu süreçte aile ile ilgili sorumluluklarını devralmalıdır. Çünkü eşlerin birbirlerini destekleyici rollerini abartılı bir boyuta taşımaları aile içi uyumu tehdit eder ve bireysel gelişimi engeller. İnsanlar evlilik ilişkisi içine girdiklerinde bu birleşmenin sağlıklı bir yapı oluşturması için eşlerin uzlaşması ve bağ oluşturması gerekir. 1990). Bazen eşlerden birinin çocuklara karşı biraz daha izin verici olma özelliği diğerinin biraz daha kontrol edici olma özelliği ile dengelenebilirken. Kişiler arası etkileşimin olduğu her yerde problemlerle karşılaşılabilir. Ailede uyumu bozan bir diğer etken ebeveynlerin abartılı bir biçimde birbirine zıt özelliklere sahip olmalarıdır. evlerini nasıl döşeyecekleri gibi) hem fikir olmalı ise de uyumlu bir ilişki için daha az önemli gibi görünen konularda da (televizyon izlemeye hergün kaç saatlik bir zaman ayrılacağı.

Aile içinde uyumu olumsuz etkileyen bir diğer etken eşlerin kendi aralarında sağlıklı bağlar oluşturamamalarıdır. 2003). Kendilerine özel arkadaşlar edinmezler. Oysa bu sınırlar belirgin bir biçimde konulmadığında. Eşler çocuk sahibi olmadan önce uyumlu bir ilişki içinde dengeli bir yaşam kurabilmiş olsalar da aileye bir bebeğin katılımı bu uyumu olumsuz bir biçimde etkileyebilmektedir. sevgi paylaşımında 144 . Özellikle annenin yaşamındaki öncelikleri ve dengeleri babaya oranla daha büyük oranda değişim göstermektedir. ebeveyn-çocuk. 2004). kendi başlarına yapabilecekleri ayrı etkinlikler içinde olmazlar. Bunun aksine. Aile içinde ebeveyn ve çocuk arasındaki ilişki biçimini belirleyecek hiyerarşik yapı keyfi bir biçimde oluşturulduğunda çocuklar ebeveynleriyle psikolojik bir güç savaşına girebilirler. çocuk aileye aidiyet duygusunu geliştirmede ve sağlıklı bağlanmada sorunlar yaşar. Örneğin birlikte baş başa vakit geçirmek. kendi evlatlarının kurmuş oldukları yeni aile kurumunu daha iyi bir biçimde kabul ederler. Aile içinde ebeveyn ve çocuk arasındaki ilişki biçimini belirleyecek hiyerarşik yapı iç içe geçmiş aile yapılarında olduğu gibi zayıf ve etkisiz ise. onların kendi aile yaşantılarında yaptıkları tercihlere saygı duyar ve aile içi sorunlarının çözümüne müdahil olmazlar. Bu sınırlar kişiler arası ilişki biçimini düzenleyen kurallarla konulur. eşlere yüklediği annelik ve babalık rolleri dolayısıyla yeni sorumluluklar ve görevler ve fedakârlıklar anlamına gelmektedir. Bu aile yapılarındaki bireylerin özerklik ve bağımsızlıklarının gelişimi risk altındadır. Çünkü ebeveynler ve çocuk arasındaki sınırlar belirsiz olduğunda da. Kişilerarası sınırlarla korunmayan aile yapıları bireylerinin kişilerarası ilişki becerilerinin gelişimini engeller (Nazlı. aile bireylerinin ilişki biçimlerini düzenleyen bu kuralların ihlaline yönelik düşük toleransı ailenin kopuk bir yapıya sahip olduğunu gösterir. herkesin odasına ancak izin alınarak girilebileceği gibi konularla ilgili olabilir. Örneğin eşler birbirleri ile iç içe geçmiş bir ilişki biçimini ortaya çıkaran bağlarla bağlandığında. Bu durum anne için önemli bir stres kaynağı olabilmektedir. Böylece aileler. ayrı ayrı seyahat eder ya da her ikisi de evliliklerinden daha öncelikli olduğunu düşündükleri kaygılarının peşinde koşarlar (Nichols ve Schwartz. sofrada başkaları ile telefon görüşmesi yapılmayacağı. Çocuk sahibi olmak. Aile içinde ebeveyn ve çocuk arasındaki ilişki biçimini belirleyecek hiyerarşik yapı çok katı sınırlarla belirlendiğinde. Aile bireylerinin ilişki biçimlerini düzenleyen bu kuralların ihlaline yönelik yüksek toleransı ailenin iç içe geçmiş bir yapıya sahip olduğunu. kardeşler arası) etkileşim biçimleri değişen yeni koşullara uyum sağlayacak biçimde değişime uğramak zorunda kalır. böyle kopuk aile ilişkileri çocuğun belki özerklik duygusunun gelişimine katkı sağlasa da. o zaman da çocuklar anne ve babalarından yeterli ve sağlıklı rehberlik hizmeti alamamış olacağından kendilerini tehlikelere karşı daha savunmasız bulabilirler. Eşler aileye katılan yeni bireyin bakım ve yetiştirme sorumluluklarını dengeli bir biçimde paylaşmadığında aile içi uyum yeniden risk altına girmektedir. Aile içinde ebeveyn ve çocuk arasında net bir biçimde çizilen sınırlar ailede ebeveyn ve çocuk arasında hiyerarşik bir yapı oluştururken ebeveyne de ailede liderlik pozisyonunu verir. eşler birbirleri ile katı kurallarla belirlenmiş bağlarla bağlandığında da aynı evde iki yabancı gibi yaşarlar. kendilerini ayrı iki kişilik gibi tanımlamak yerine bir çift olarak tanımlarlar. Ailede yeni doğan bir bebek aile yapısını hızlı bir biçimde değiştirir ve aile içi (anne-baba. Aile içi ve aile dışı sınırların oluşturulmamış olması da ailede uyumu risk altına sokar. Böyle bir bağlanmada eşler bir diğerinin önceliklerini dikkate almaksızın kendi belirledikleri öncelikler ışığında ayrı etkinlikler planlar. çocukların ebeveynleri konuşurken onların sözünü kesmeyeceği. Bu aile yapılarında sevecen ve ilgili olan anne ve babalar çocukları için pek çok fedakârlığı yapmaya gönüllüdürler ve çocuklarıyla ilgilenmek için gerçekten zaman ayırırlar. Örneğin. anne ve babanın çocukları arasındaki tartışmalara müdahil olmayacağı. Aile içi kurallarda hafta sonu herkesin kahvaltıyı birlikte yapacağı. Ayrıca ebeveynler çocuklarla ilgili sorumlulukları nedeniyle birbirlerini uzun dönem ihmal edebilmektedirler. Fakat ebeveynlerin bu yaklaşım biçimi çocuklarını kendilerine bağımlı hale getirir ve çocuklar kendi başlarına iş yapma konusunda güvensiz olurlar. Aile içi sınırlar aile bireylerinin özerklik ve bireysellik düzeylerini belirler ve aileyi korur. eşler arasında uyum olsa da ailelerin müdahalesinden kaynaklanan boşanmaya varan uyumsuzluklar baş gösterir (Demirkan ve diğerleri. Aile içi uyumu etkileyen bir diğer önemli durum ailenin çocuk sahibi olmasıdır. 2009). ebeveyn ve çocuk arasında kurulması gereken hiyerarşik yapı çözülür ki bu da ebeveynlerin çocuklarına profesyonelce yaklaşımlarını engeller. eşlerin kendi yetiştikleri aile bireyleri ile aralarındaki ilişkiye belirli sınırlar koymaları gerekir.

bu sıkıntılara ilgisiz kalabilir ya da gerekli desteği ancak sorun gerçekten kontrol edilemez boyutlara geldiğinde sunmaya çalışabilir ki bu tutumların hepsi uyumu tehdit eder. Ergen. 2004). Özellikle kopuk ailelerde aile bireyleri birbirlerinin maruz kaldıkları sıkıntılardan habersiz olabilir. ergenlikte de daha bağımsız olmaya ve sorumluluk üstlenmeye ihtiyaç duyarlar. Bu durumda aile bireyleri stres altındaki bireyin içine düştüğü sıkıntılı durumu anlamaz. Ailenin içinde ya da aileyi kuşatan toplumsal ve fiziksel çevrede meydana gelen değişimler doğal olarak aile içi dinamikleri etkiler. kronik hastalığa yakalanmak. Bir aile bunu başarabildiğinde sağlıklı bir yapı gösterirken. Aile içi uyumsuzluklar kısmen ailenin yapısıyla ilgilidir. bu yeni durum aile içi etkileşim tarzında. hayatına yön verebilecek önemli bir sınava hazırlanmak. Esnek olmayan aile yapıları aile bireylerinin olgunlaşmasına bağlı değişimlere ayak uyduramadığında aile içinde sorunlar baş gösterir. Bazen daha önce yaşanmamış yeni stres kaynakları ortaya çıkar. sohbet etmek. Kopuk ailelerin aksine iç içe geçmiş ailelerde de örneğin ebeveynler çocuklarının yaşadığı sorunlara hiçbir sınır tanımaksızın öyle müdahil olabilirler ki onların bu tutumları çocuklarının davranışlarını ve kişilerarası ilişkilerini düzenleme becerilerini. Önemli olan ailenin karşı karşıya kaldığı ve kendisinde stres oluşturan değişikliklere karşı uyumu yeniden yakalayabileceği bir biçimde yapısını yeniden düzenleyebilmesidir. yürüyüş yapmak ya da cinsel gereksinimlerini karşılamak gibi eşleri birbirine yakınlaştıran ve sağlıklı bağlanmalarını destekleyen aktivitelerin birçoğu çocuk sahibi olunca aksamaya başlamaktadır (Nichols ve Schwartz. çocuklukta anne ve babanın rehberliğine ve kontrol ediciliğine. Örneğin aile bireylerinden biri kendisinde yoğun bir strese neden olan bir durum yaşadığında (kaza geçirmek. Her aile uyumlu yapısını tehdit edebilecek durumlarla karşı karşıya kalabilir. Böyle bir durumda çocuk aslında belki de kendi başına çözebileceği küçük sorun durumlarında dahi hep ebeveynine bağımlı kalır. Bir ailede yapı sürekliliği sağlayacak kadar kararlı ancak değişen koşullara uyum sağlayacak kadar da esnek olmalıdır. ailedeki görev ve sorumluluk paylaşımında değişiklikler yapmayı ya da stres altındaki aile bireyine daha güçlü bir destek sunmayı gerektirebilir. Belli bir dönem oldukça uyumlu bir yapı gösteren bir aile belli bir dönemde sarsıntılar yaşayabilir. ailedeki uyum bozulmaya başlar ve aile bireyleri arasında iletişim sorunları ve davranış problemleri baş gösterir. aile içinde statüsünün değiştiğini düşünür.bulunmak. aksine artık işlevini yitirmiş yapıyı sürdürmede ısrarlı olan aileler sağlıksız ailelerdir. birlikte dışarıda yemek yemek. kendini ayarlama ve problem çözme becerilerini geliştirmelerini engeller. anne baba ve ergen arasında iletişim ve uyum sorunları baş gösterir. Örneğin bebekler daha çok bakıma ve desteklenmeye ihtiyaç duyarken. Örneğin ailede çocuklardan biri ergenlik dönemine girdiğinde bu durum anne ve babanın çocukla etkileşim tarzlarını değiştirmelerini ve çocuklarının aile içindeki değişen statüsüne ayak uydurmalarını gerektiren bir durumu ortaya çıkarır. yeniden uyum sağlayabilmeye olanak tanıyıcı biçimde yapısını düzenleyemeyen. Bu nedenle. 145 . Anne ve baba çocuklarındaki bu değişimi ve gelişimi kabul etmez ve onunla hala küçük bir çocuk olduğu yıllardaki gibi ilişki kurmaya ve ona o yıllardaki gibi hükmetmeye çalışırsa. işine son verilmesi ve depresyon gibi). duygu ve düşünce dünyası onun kendisini anne ve babasından çocukluk yıllarında yaşadığına oranla çok daha bağımsız ve özerk hissetmesine yol açar. Ergenlik dönemine giren çocuğun bu dönemde sürekli bir biçimde değişime uğrayan bedeni. Esnek olmayan aile yapıları yaşam koşullarında meydana gelen durumsal değişimlere ayak uyduramadığında da aile içinde yine sorunlar baş gösterir. Anne ve babasıyla yaşadığı sorunlar ergeni aileden uzaklaştırır ve ergende bazı davranış sorunları ya da ruhsal bozukluklar ortaya çıkabilir. Çünkü çocuklar farklı gelişimsel dönemlerde içinde bulundukları gelişim döneminin gereksinimlerine karşılık verecek ve gelişimlerini destekleyecek farklı annelik ve babalık stillerine gereksinim duyarlar. Yaşam koşulları durağan değildir. ona karşılaştığı güçlüklerin etkili bir biçimde üstesinden gelebilmesi için ihtiyaç duyduğu yardım ve desteği esirgerlerse ya da katı bir biçimde tüm sıkıntılarına rağmen her türlü görev ve sorumluluğunu kendi başına aksatmaksızın yerine getirmesini beklerlerse. sağlıklı ve sağlıksız aileleri birbirinden ayırmak kolay değildir. Bu nedenle anne ve babaların çocuklarının gelişimini destekleyici etkileşim tarzı sürekli olarak çocuklarının gelişimsel olarak değişen özelliklerine göre yeniden ayarlanmalıdır. Ayrıca anne ve babanın çocukları arasındaki tartışmalara taraf olmaları çocuklarda birinin kayırıldığı hissini oluşturabileceğinden kardeş kıskançlıkları körüklenmiş olur (Nichols ve Schwartz. 2004).

Bazen de iç içe geçmiş ailelerde olduğu gibi aile bireyleri birbirlerinden farklı düşündükleri gerçeğini görmezden gelerek ya da sorunu çözmelerine katkı sağlamayacak biçimde sürekli küçük tartışma sürtüşmelerde bulunurlar (Nichols ve Schwartz. hasta kardeşe karşı kızgınlık duyabilir. baba ve diğer aile bireyleri için oldukça sıkıntılı ve zor bir dönemin başladığı anlamına gelir. Bazen aile bireyleri birbirlerini üzmemek için aileyi ilgilendiren bir konuda diğerlerinden farklı düşündüklerini ifade etmezler. Çocuğun rahatsızlık tanısını takiben anne ve babalar bu yeni durumla başa çıkmada zorlanır ve kaygıya kapılırlar. Bazen hasta çocuğun bakımı için anne veya baba işten ayrılmak zorunda kalabilir. bazen ailedeki bireylerin stres koşullarıyla etkili bir biçimde baş edebilmelerine olanak sağlayacak bilgi ve becerilerden yoksun olmaları da aile içi uyumu bozabilmektedir. geriye dönüşü olmayan kalıcı yetersizlik bırakabilen. 2006). Bu durum. inkar. kardeşin duygusal gereksinimlerinin göz ardı edilmesine ve onunla daha az ilgilenilmesine neden olur.Ailedeki uyum sorunlarında aile yapısı etkili bir faktör olmakla birlikte. Ancak aile bireyleri rahatsızlık tanısının gerçekten var olduğunu anladıklarında derin bir kederlenme duygusu içine girerler. 2004). Bazen kopuk ailelerde olduğu gibi aile bireyleri çatışma ile yüzleşmemek için birbirleriyle olan bağlarını iyice zayıflatır ya da mümkün olduğunca görüşmemeye çalışırlar. uyumlarının ve hatta evliliklerinin bozulmasına neden olabilir (Er. yaşamları boyunca bir hüzün içinde yaşarlar. uzun süre bakım. patolojik değişiklikler sonucu oluşan. Evde kronik rahatsızlığı olan bir çocuğun varlığı hasta çocuğun sağlıklı kardeşi için de bir stres kaynağı oluşturur. gözetim ve denetim gerektireceği beklenen durum olarak tanımlanmaktadır (Goldbeck. Aile yapısıyla ilgili başka hangi etkenler aile içi uyumu olumsuz etkileyebilir? AİLEDE FİZİKSEL VE PSİKOLOJİK RAHATSIZLIKLAR Kronik hastalık. Hasta çocuğun kardeşi hastalık dönemince ailenin en çok ihmal edilen ve en mutsuz bireyi olur. kardeşine yönelik bu duygularından dolayı suçluluk duygusu 146 . Böyle durumlarda da aile ekonomik olarak sarsılmaya başlar. keder. Anne ve baba yaşadıkları sorunla etkili bir biçimde başa çıkma yollarını keşfetmeye başladıklarında dışarıdan gelecek yardıma da daha açık olurlar. Çünkü anne baba ve diğer aile bireyleri sürekli yaşadığı hastalıktan dolayı onların yardımına. Kronik hastalık çocukta değil de anne ve babada olduğunda da genel olarak hastalıklara verilen tepki biçimi benzerlik göstermektedir. normalden sapma veya bozukluk gösteren. sorunlar çözüme kavuşturulamamaktadır. Bazen de anne ve babalar çocuklarıyla ilgili kalıcı rahatsızlık tanısı konulduktan sonra. Özellikle de anne babanın sürekli bakımına muhtaç bir çocuk anne ve babayı normal zamanda yapmaları gerekenden çok daha fazla bir iş yükü altında bıraktığı gibi anne babanın hareket özgürlüğünü de kısıtlar. Aile bireylerinin yaşadıkları sorunları çözerken kullandıkları stratejiler doğru stratejiler değilse. Tüm bu süreç bazen eşlerin yaşadıkları stresin üstesinden gelmede başarısız olmalarına ve ruh sağlıklarının. Böyle durumlarda işlevsel olmayan stratejilerden biri çatışmadan kaçınmaktır. Kronik hastalık karşısında geliştirilen en yaygın savunma düzenekleri yadsıma. Çocuklarına yardım etmeye çalışsalar da gerçekte bu durumu hiç bir zaman tam anlamıyla kabullenmezler. Aile nihayet çocukları ile ilgili sorunun sürekli bir sorun olacağını ve onların normal yaşantılarını değiştirmeye devam edeceğini anlar ve artık çocuklarının bu duruma ayak uydurabilmesi için çaba sarf etmeye başlarlar. Bu durum onların kendi gerçeklerine uygun bir yaşam düzenlemesi yapmalarına olanak verir. Kronik hastalığa sahip çocuklar ve büyükler. Örneğin bir çocuğun kronik hastalık tanısı alması uzun dönemde ebeveyn ve diğer aile üyeleri üzerinde ruhsal ve psikososyal risklerin ortaya çıkmasına neden olmaktadır. dışarıya odaklanma ve kapanış adı verilen dönemsel tepkiler gösterirler. Anne babası ve diğer aile bireyleri tarafından ihmal edildiğini düşünen kardeş depresyona girebilir. hastanın rehabilitasyonu için özel eğitim gerektiren. endişelerden korunma ve uyum dengesini korumaya yönelik çeşitli psikolojik savunma düzenekleri geliştirmektedir. Kronik rahatsızlığı ya da kalıcı sakatlığı olan çocuk sahibi anne ve babalar genellikle şaşkınlık. ilgisine ve korumasına muhtaç olan hasta çocukla ilgilenmek zorunda kalırlar. 2006). Kısa süren bu aşamayı rahatsızlık durumunun inkâr edildiği ve böylece gerçekten kaçılmaya çalışılan bir aşama izler. Evde aile bireylerinden birinin sürekli bir hastalığa yakalanması anne. gerileme ve karşıt tepki geliştirmedir.

tam anlamıyla idrakinde olmayan. 2006. İstismar ana-baba ya da bakıcının çocuğu zarar verici deneyimlerle karşı karşıya bıraktığı bir etkileşim biçimini ifade ettiğinden aktiftir. daha çatışmalı. Kronik bir hastalığı ya da kalıcı bir sakatlığı olan bir çocuğa sahip anne ve baba bu durumdan aynı biçimde mi etkilenir? Aile bireylerinden birinin fiziksel sağlığının aile içi uyum açısından bir risk faktörü olması gibi aile bireyleri içinde ruh sağlığı bozuk bireylerin olması da aile içi uyum açısından önemli bir risk faktörüdür. fuhuşa zorlanması ve pornografik suçlarda cinsel obje olarak kullanılmasıdır (Taner ve Gökler. AİLEDE İSTİSMAR VE İHMAL Çocuk istismarı ve ihmali. Fiziksel istismara uğramış çocuklarda sosyal işlevsellik alanında birçok eksiklik fark edilmektedir. altını ıslatma-alt kirletme. 18 yaşından küçük olan çocuk ya da gence ana-baba ya da bakıcısı tarafından kaza dışı. anksiyete şikayetleri. aşırı hareketlilik. İhmal ise. kasıtlı bir biçimde güç kullanımının bir sonucu olarak çocuğun yaşamının. duygusal ve psikolojik olarak üç kategoride ele almaktadır. cinsel. sağlığının. yoğun öfke ve istismar davranışı içeren ilişkiler kurabilmektedir (Kaplan ve diğerleri. toplumsal kurallar ve profesyonel kişilerce uygun bulunmayan ya da zarar verici olarak nitelendirilen ve bir kaza sonucu ortaya çıkmayan etkileşim ya da etkileşimsizliklerin tümüdür (WHO. 1999). davranış problemleri. Çocuk istismarı ve ihmali aktif ve pasif olma durumlarına göre farklılık göstermektedir. Bu durum sağlıklı kardeşin olumsuz davranışlar geliştirmesine neden olabilir. 2009). vurma. Fiziksel istismar. sarsma. bakım. Özelikle anne veya babada ya da her ikisinde birden var olan psikolojik rahatsızlıklar çocukların da ruh sağlığını bozmakta ve aileyi uyum sorunları olan bir aileye dönüştürmektedir.10). boğma. Cinsel istismar kısaca çocuk ve yetişkin arasındaki her türlü cinsel etkileşim olarak da tanımlanabilir. Bu nedenle. baba ya da çocuğa temel bakım hizmetini veren kişi arasında yaşanan ve çocuğun fiziksel. tik şikayetleri ve obsesif şikayetler gibi psikolojik sorunlarla başvuran çocuk ve ergenlerin anne ve babalarının da psikiyatrik tedavi aldığı ya da psikiyatrik tanısı olup tedavi almayı reddeden anne ve babalar olduğu belirlenmiştir. dövme. cinsel. Cinsel istismar. Çocuklar ve ebeveynlerinin psikiyatrik sorunları arasındaki ilişkinin araştırıldığı bir çalışmada. cinsellik içeren her 147 . okul sorunu-ders başarısızlığı. üzüntü ve anne babaya ulaşamama duygularını yaşayan kardeş kendini sosyal olarak izole edebilir. anne. Fiziksel istismar tanımlanması ve belirlenmesi en kolay olan istismar türüdür. Dünya Sağlık Örgütü (WHO. gelişiminin ve onurunun zarar görmesi durumudur. ısırma. Anne baba hasta çocuğun bakımının onlara yüklediği ek sorumluluklar ve yaşadıkları sıkıntılı dönemin kendilerinde oluşturduğu stres yoğunluğu nedeniyle sağlıklı olan çocuklarına yönelik tolerans düzeylerini düşürebilir ya da ondan her zamankinden daha fazla sorumluluk üstlenmesini isteyebilirler. sosyal ve ahlaki gelişimine zarar veren. çocuğun beslenme. rıza gösterip göstermemesi gerektiği konusunda bilgisi olmayan ya da gelişimsel olarak hazır olmayan çocukların kendilerinden en az altı yaş daha büyük olan yetişkinler ya da diğer çocuklar tarafından kendi cinsel uyarı ve doyumları için kullanılması. 2006) çocuğun istismarını fiziksel. 2004. çocuk ve ergen psikiyatri kliniklerine konuşma bozuklukları. yalnızlık. üzerine sıcak bir sıvı dökerek haşlama. otistik bozukluk ile ilgili şikayetler. uyku sorunları. Ruh sağlığı bozuk bir eşle yaşamak da diğer eşin psikolojik sağlığı üzerinde olumsuz etkiler bırakır. bu çocuklar yakın ilişki kurmakta güçlük çekip. dikkat eksikliği. ana-baba ve bakıcının çocuğa bakma ve koruma yükümlülüklerini gereğince yerine getirmedikleri bir etkileşimsizliği ifade ettiğinden pasif bir olgudur.yaşayabilir. duygusal yoğunluğu az. 2006). WHO. tekmeleme. 2006). Cinsel istismar. toplumsal normları ya da kanunları ihlal edecek şekilde. sağlık ve güvenliğini tehlikeye atan. kaybettiğini düşündüğü anne baba ya da diğer aile bireylerinin ilgisini bir daha kazanamama kaygısı taşıyabilir. psikolojik. bir nesne ile vurma. depresif şikayetler. yakma. s. Fiziksel istismar. gazla zehirleme. bıçak ya da silahlı saldırıda bulunma gibi eylemleri içerir (WHO. zehirleme. eğitim gibi temel ihtiyaçlarının karşılanmadığı. Türk Medeni Kanunu’nda boşanma nedenleri arasında eşlerden birinin akıl hastalığının olması durumu da vardır (Demirkan ve diğerleri.

2001). düşük benlik kavramı. 2002). dışavurum ve içe atım sorunları. edilgen. inkar etme ve duygusal tepkisizlik (Garbarino ve Garbarino. sürekli kaygı. sosyal ilişkilerde bozukluk. %5 bakımla ilgisi olmayan kişiler. 2005). kişiler arası ilişki kurma ve sosyal ilişkileri sürdürebilme becerilerinde zayıf olma (Taner ve Bahar. içe dönük. yalnız. kaygı ve uygun olmayan cinsel davranışlar. evlenmeleri hukuksal. Bir tür cinsel sapkınlık olan ensest. güvensizlik (Kurtay. pornografi ve ırza geçmek gibi tüm cinsel davranışları kapsamaktadır (Güneş. çocuğun kişilik ve ruhsal sorunlarını fark edememe. olgunluk düzeyi. daha fazla ergen gebeliği. korkutma ve yıldırma. antisosyal. çocuğun yaşı. 2002). çok yakın ya da çok utangaç ve korkak olma. 1994). çocuğun bakımı ve eğitimi ile yükümlü kişilerin çocuğa yönelik alay etme. 2002). Kurtay ve Akman. intihar duygusu ve girişimi. kabul edilemez cezalar verme ya da kabul edilemez beklentiler içine girmelerini takiben ortaya çıkan ve çocuğun fiziksel. 1999). çocuğun sosyal uyumunu başlatacak yönergeleri sağlayamamadır (Glaser. genital bölgeye dokunmak. zayıf dürtü kontrolü. Hancı. suça yöneltme. daha fazla suçlu davranış gösterme. Nurcombe. Duygusal ve psikolojik istismar. aşağılama. ahlaki ve dini açılardan yasaklanmış yakın akraba olan kadın ile erkeğin cinsel ilişkide bulunmaları demektir. Boztaş ve Aydoğan. reddetme. duygusal ihmal. daha fazla cinsel etkinlik ve gittikçe artan cinsel davranışlar. Cinsel istismarcının zayıf. mağdur ile fail arasındaki ilişki. karşı gelme bozukluğu. Kurtay ve diğerleri. ellerini ve ayaklarını bağlama biçimlerinde duygusal istismar uyguladıkları belirlenmiştir (Güler. çocuklarını evde yalnız bırakma. 2004). 2004. evde çocuk yokmuş gibi davranma. korkutma. kendine güvende azalma. 2000). tehdit etme. yetişkinleştirme. daha fazla şiddete başvurma. 1996). Duygusal istismara uğramış çocuk ve ergenlerde depresyon. tecrit etme. antisosyal davranışlar gösterme. saldırganlık. Cinsel olarak istismar edilen çocukların hepsi patolojik belirtiler göstermemektedir. enürezis ve beslenme bozukluğu (Bilir ve diğerleri. kurbanın cinsiyeti ne olursa olsun faillerin çoğu erkektir ve kurban tarafından kim oldukları bilinmektedir (Güneş. erken başlayan cinsel yaşam. 2004. Anne ve babaların aslında istismar etme amacını gütmeden çocuklarını duygusal olarak ihmal ve istismar etmeleri mümkün müdür? Türkiye’de yapılan bir çalışmada annelerin çocuklarına onları sevdiklerini belli etmeme. Biçer ve Gökalp. bilişsel ve psikososyal gelişiminde duraklama. istismar. gerileme ve engellemeye neden olan çocuğa psikolojik olarak zarar verme durumudur (Johnson. Özkök. 1999). %2 ise çocuğun bakımı ile ilgilenen diğer kişiler tarafından uygulanmaktadır (Tardif. anneleri tarafından reddedildikleri duygusu. düşmanca davranma.türlü söz. çok titiz ya da dağınık olma. Tacizcilerin çoğu 24-44 yaşları arasında olup. daha çok kızlara özgü olarak geri çekilme ve içe dönük davranışlar gösterme. Duygusal istismar ve ihmalin çocuk ve ergenlerin yaşadığı en sık görülen istismar ve ihmal tipi olduğu söylenebilir (Kaplan ve diğerleri. mutsuzluk. Barlık. yeme ve uyku bozuklukları. odaya kapatma. para kazanmak için cinselliğini kullanma (Kara. birden fazla cinsel eş ve daha fazla cinsel saldırı. obsesif düşünceler geliştirme. depresyon (Oates. görmezden gelme. karşı olma. 2001). %11 diğer akrabalar. boyun eğme davranışı. teşhircilik. 2004). bedensel yakınmalar. çocuğun gelişimiyle ilgili uyumsuz beklenti ve davranışlar. Ekşi. Polat. öfke patlamaları (Kılıç. fiil ve materyallerle bir çocukla yakınlık kurmak. Bununla birlikte istismar edilen çocuk ya da ergenlerde yukarıda sözü edilen altı faktöre bağlı olarak farklı patolojik belirtiler ortaya çıkabilmektedir. çocukluk çağı 148 . utangaç ve zayıf kişilik yapısında olduğunu destekleyen bulgular vardır (Çayboylu. 2000) sayılabilir. Yatağan. 2004). çocuklara cinsel taciz uygulama. mağdur ve fail arasındaki yaş farkı ve istismarın süresine bağlı olarak değişir. intihar davranışı. duygusal dengesizlik. Ailedeki bireyler tarafından çocuğa yönelik olarak yapılan her türlü cinsel aktivite ensest olarak adlandırılır. kötü söz söyleme. yapışma davranışı. Cinsel istismara uğrayan çocuklarda görülen patolojik belirtiler arasında karabasan. Uzun. Duygusal istismara neden olan davranışlar reddetme. Cinsel istismar %77 olasılıkla aile bireyleri. kendine zarar verici davranışlar (Polat. çok uslu ya da provoke edici olma. 1999. 2011. mastürbasyon (Ekşi. uyuşturucu bağımlılığı. Cinsel tacize en çok uğrayan çocuklar 4-11 yaş aralığındaki çocuklardır. çocuğa karşı olumsuz ve yanlış tutumlar. Auclair ve Carpentier. 2011). bağırmaazarlama. 2002). Cinsel istismarın çocukta oluşturacağı olumsuz etkiler istismarın türü. 2000.

mastürbasyonu (Unal. karı koca olarak cinsel açıdan doyurucu bir ilişkiye sahip olmama. yetersizlik ve değersizlik duygularına sahip olma. madde bağımlısı olma. WHO. tek ebeveyn olma. fiziksel. öz saygısı düşük. İhmal. engelli olma. 2006). eğitim. genç kızın bulunduğu bir evde anneden daha genç bir üvey baba olma. sosyal olarak yalnız olma. giyim. aile içinde şiddetin varlığı. düşük sosyoekonomik düzey. gayri meşru çocuk olma. kaygılı. çalma. İstismara yatkınlığın genellikle anne babanın genç olması. toplumda organize şiddet hareketlerinin olması (WHO. çocuğun psikolojik değerinin olmaması. baskı veya kontrol içeren. cinsel açıdan erken olgunlaşmış ve üvey babaya sahip olma. evden kaçma. alkol veya madde bağımlılığı. ihmale ve şiddete maruz kalmış bir kardeşe tanık olma. yüksek stres düzeyi. saldırgan davranışlarda bulunma. 2001. korkulu ve kendini ifade edemeyen özellikler sergileme. ekonomik veya psikolojik zarar görmesine veya acı çekmesine neden olan her türlü eylemi aile içi şiddet olarak tanımlanmaktadır (Başbakanlık Kadının Statüsü Genel Müdürlüğü-BKSGM. İstismarda bulunan anne ve babayla ilgili özellikler şöyle özetlenebilir: Özellikle genç anne olma. pasif ve bağımlı bir anne olma. işsiz bir baba olma. 1999) görülebilmektedir. Polat. eşin ölümü. yaşça küçük olma. cinsel. duygu ve güvenlik gereksinimlerinin karşılanması ile ilgili yükümlülüklerini kasıtlı olarak yerine getirmemesi. WHO. t. 2000). çocukla aynı oda ya da yatakta uyuma. şiddetin. 2005. 2007). çocuğa bakmakla yükümlü kişinin çocuğun beslenme. borç gibi strese neden olan durumların varlığı. fiziksel ya da şizofreni ve depresyon gibi ruhsal hastalığı olma.). çevreye karşı ilgisiz. çocuğa yaşam koşulları için gerekli ilgiyi göstermemesi ve çocuğu fiziksel ve duygusal yönden ihmal etmesidir (WHO. 2006). anne gece çalıştığı için evde çocuğa gece bakan baba ya da üvey baba olma. premature doğma. içe dönük. suç işleme ve hatalı davranışlar yapma. toplumsal eşitsizlik ve ayrımcılıkların kültürel normlarca desteklenmesi. İhmal edilen çocuklar bebeklik döneminde donuk. istemeden gebe kalma. bağımlı. hareketsiz. Polat. anne baba veya istismarı uygulayan bireyin durumunun da değerlendirilmesi gerekmektedir. 2006). 2007. anne babanın daha önce çocukluğu döneminde istismar öyküsü bulunması. ilaç ve alkol alışkanlığı olan. çalışan anne olma. kirli ve bakımsız ya da obsesif düzeyde titiz bir anne olma. okul çağında okula çok erken gelip çok geç giden. yıkıcılık ve hırsızlık gibi suç eylemlerinde bulunma özellikleri gösterebilmektedir (Bilir ve diğerleri. üvey anne ya da üvey baba olma.y. ailenin toplumsal çevreden izole olması. ailede ruhsal ya da fiziksel hastalık. ihmale ve şiddete maruz kalma ya da istismara. yalan söyleme. ailede işsizlik. Oral ve diğerleri. Polat. AİLE İÇİ ŞİDDET Aile içinde bir bireyin aile içindeki bir başka bireye tehdit. Bir başka kişiye yönelik zarar verici eylem olan şiddet. Çocuk istismarı ve ihmali riskini artıran toplumsal faktörler şöyle özetlenebilir: Toplumda şiddete toleransın yüksek olması. ailevi anlaşmazlıkların varlığı. itaatkâr olma. sorun çözme becerilerinin yeterince gelişmemiş olması. geçmişte suç ya da intihar girişiminde bulunan bir ebeveyn olma. dış etkenlere bağımlı olarak para sıkıntısı. 2007. 2006. parmak emme özellikleri sergilerken. Tardif ve diğerleri. tehlike bilincine sahip olamama ve aşırı hareketli olma (Güneş. kendi çocukluk yıllarında istismara. doğum öncesinde yeterli bakım görememe. 2002). evinden uzun yıllar ayrı kalmış bir baba olarak eve döndüğünde eşinden daha güzel bir genç kız sahibi olma. şiddete başvurma. Dünya Sağlık Örgütü çocuk istismarı ve ihmalini artıran risk faktörlerini kişisel. sınıfta uyuyan. İstismar olgusuna yaklaşımda sadece çocuğun durumunun değil. sorun çözme yöntemi olarak şiddete başvurma (Polat. iktidarsız baba olma (Polat. ailesel ve toplumsal olarak üç gruba ayırmaktadır. okula devamında düzensiz. pasif. fazla sayıda çocuk sahibi olma ve parçalanmış aile ile ilişkisi olabildiği bildirilmektedir (Hancı. 2011. istenmeyen çocuk olma. Çocuk istismarı ve ihmali riskini artıran ailesel faktörler şöyle özetlenebilir: Geniş aile yapısı. saldırgan ya da suç kaydı olan bir baba olma. başarısız olma. Kişisel faktörler içinde istismar uğrayan çocukla ilgili risk faktörleri şöyle özetlenebilir: Kız çocuk olma. sağlık. nörotik bir anne olma. aile içinde yaşandığında bu durum genellikle kadına ve çocuğa 149 . eve geç gelme. çocuk bakımı konusunda deneyim sahibi olmama. ailesinde daha önce ensest ilişki yaşamış ya da buna şahit olmuş anne veya baba olma. 2006). 2001. 2007) ve kişilik bozuklukları (Pizarro ve Billick.

8). evli olduğu kişi bile olsa kadını istemediği yerde. tekmelemek. Aldatmada önemli olan etkenlerden biri de eşlerin kişiler arası ilişkilerine ilişkin inançları. Aile içinde erkeğin kadına yönelik şiddet uygulamasında erkeğin engellenmeye toleransının eşiğinin düşük olması. arkadaşlarıyla ya da başkaları ile görüştürmemek. kürtaja. erkek egemen veya kadına ikinci sınıf muamele yapılmasını onaylayan toplumsal ve kültürel değerler gibi nedenler yer almaktadır (Ayrancı. Çoğu zaman kendisine saygısı ve güveni olmayan ya da eşi tarafından sevilmediğini sanan eşler kendisinin de sevilebilir bir kişi olduğunu ispat etmek için evlilik dışı ilişkiler kurar (Özgüven. eşlerin eğitim düzeylerinin düşük olması. aileyi ilgilendiren ekonomik konularda kadının fikrini almadan tek başına karar vermek gibi eylemlerdir (BKSGM. istemediği zamanda ve istemediği biçimlerde cinsel ilişkiye zorlamak (tecavüz). kolunu bükmek. çalışmasına izin vermemek. annelerin çocukluklarında kendilerine uygulanan cezaları kendi çocuklarına aynı şekilde uyguladıklarını göstermiştir. Ailede şiddet fiziksel. Ailede ebeveynlerden biri evlilik dışı 150 . s. 1998). iş değiştirmesi. kadının kendini geliştirmesine engel olmak gibi eylemlerdir. başka kadınlarla kıyaslamak. küfür etmek. şiddete maruz kalanların %90’dan fazlası kadın ve çocuklardır. zorla evlendirmek. vücudunda sigara söndürmek. hırpalamak. Araştırmalar çocuğu cezalandırmanın bir yöntemi olarak dövmeyi tercih eden annelerin daha çok genç. ailesiyle akrabalarıyla. istemediği işte zorla çalıştırmak. kuralları. küçük düşürmek. Kadına yönelik şiddetin en ağır biçimlerinden biri töre/namus nedeniyle uygulanan şiddettir. Çocuklara yönelik şiddet daha çok anneleri tarafından uygulanmaktadır (Başbakanlık Aile Araştırma Kurumu-BAAK. yumruk atmak. eşler arasındaki kültürel düzey farklılıkları. saçını çekmek. işsiz olması gibi nedenlerin yanında. başkalarıyla cinsel ilişkiye zorlamak. boğazını sıkmak. tokat atmak. para vermemek veya kısıtlı para vermek. Annelerin kendi çocukluklarında maruz kaldıkları şiddet yöntemleri ile kendi çocuklarına uyguladıkları şiddet yöntemleri arasındaki ilişkiye yönelik araştırma bulguları. psikolojik. cinsel organlara zarar vermek.yönelik şiddeti ifade etmektedir (Güler ve diğerleri. çalışıyorsa iş hayatını olumsuz etkileyecek kısıtlamalar getirmek. 2002). Günay ve Ünlüoğlu. enseste (akrabalar arası cinsel taciz ve tecavüz).. kimlerle görüşeceği konusunda baskı yapmak. 2000). tehdit etmek. hakaret etmek. çocukluğunda şiddete maruz kalması ya da aile içi şiddete tanık olması. sakat bırakmak. ailedeki ekonomik sıkıntılar. Psikolojik şiddet. Cinsel şiddet. alkol kullanımı. cinsel ve ekonomik olmak üzere dört farklı biçimde yapılabilmektedir. nereye gideceği. düşünceleri. dürtülerini kontrol edememesi. beklentileri ve ilişkilerini yapılandırma biçimleridir (Fitness. kezzap veya kaynar suyla yakmak. 2002). telefonla-mektupla ya da sözlü olarak cinsel içerikli rahatsızlık verici davranışlarda bulunmak gibi eylemlerdir. bağırmak. sağlık hizmetlerinden yararlanmasına engel olarak bedensel zarar görmesine neden olmak gibi eylemlerdir. işkence yapmak. t. kadının mallarını ve diğer gelirlerini elinden almak. kontrol edici olması ve şiddete yatkın olması. aşırı derecede kıskanç olması. ellerini ayaklarını ezmek. eve kapatmak. komşularıyla.y. eğitim düzeyi düşük ve çocukluklarında anne ve babaları tarafından dövülmüş kişiler olduklarını göstermektedir. bağlamak. Çünkü şiddet uygulayanların %95’e yakını erkek. Anne ve babaların kendi çocukluklarında şiddete maruz kalmış olmaları onların da kendi çocuklarına şiddet uygulamalarına bir neden oluşturabilmektedir (WHO. çocuklarından uzaklaştırmak. kadınların ekonomik güvencelerinin ve gidecek bir yerlerinin olmaması. kesici veya vurucu aletlerle yaralamak. gelir ve giderleri konusunda bilgi vermemek. Aile içinde kadına ve çocuğa yönelik şiddeti önlemek için ne tür girişimlerde bulunulabilir? EVLİLİKTE ALDATMA Ailede evlilik dışı ilişkiler genellikle hasta bir ruh halinin belirtisi olarak ortaya çıkmaktadır. kadının nasıl giyineceği. korkutmak. 2006). 2001). kıskançlık bahanesiyle sürekli kontrol altında tutmak. çocuk doğurmaya ya da doğurmamaya. Fiziksel şiddet. ailenin tasarrufları. Ekonomik şiddet. sağlıksız koşullarda yaşamaya mecbur bırakmak. fuhuşa zorlamak.

Aldatma çoğu zaman birkaç farklı nedenin birleşiminin bir sonucu olarak ortaya çıkar. Aldatılan eş bu davranışından dolayı eşini affedip evlilik ilişkisini sürdürse dahi birçoğu sürekli bir biçimde aldatan eşlerine bu çirkin eylemlerini hatırlatarak. erkeklerin ise daha ileri yaşlarda (36-55) aldatmaya daha yatkın oldukları belirlenmiştir. evlilik ilişkisinin rutinleşmesi. evlilik ilişkisinde cinsel doyumun olmaması. aldatanların büyük bir oranının aynı zamanda aldatıldığını. aldatan erkeklerin heyecan arayışını aldatan kadınlardan daha fazla önemsediği. Aldatılan eşlerin aldatılmaya maruz kalmanın bir sonucu olarak kendi benlik imajları. yalnızlık. erkeklerin daha çok cinsel amaçlarla. heyecan arayışı. eşin bir rahatsızlığı nedeniyle cinsel ilişki kuramaması (Wolfe. duygusal olarak örselenme ve incinme duygularını başlatır. Alacağı psikolojik destekle dürtülerini kontrol etmeyi ve kendisini eşini aldatmaya iten psikolojik örüntüleri ile yüzleşip içsel çatışmaları ya da yetersizlikleri ile baş edebilmek için daha sağlıklı yöntemler kullanma becerisini geliştirmesi gerekmektedir. acı. Bu nedenle. erkeklerin cinsel doyum yaşayamamalarını ya da eşlerinin bir tıbbi rahatsızlığı nedeniyle cinsel ilişkiye girememesini aldatma için oldukça haklı nedenler olarak gördüğü. Ayrıca eşi tarafından aldatılan kişi bir tür öc almak amacıyla da aldatabilmektedir (Fitness. Bu durumlar aldatan kişinin kişilik özellikleri itibariyle aldatmaya yakın olması ile ve sağlıksız bir ruhsal yapı geliştirmiş olması ile ilişkilidir. Evlilikte aldatma riskini azaltmak ya da ortadan kaldırmak için yukarıda ifade edilenlerden başka neler yapılabilir? 151 . aldatan kadınların aldatan erkeklere oranla daha çok suçluluk duyduğu. ilgi isteği. Ancak aldatma davranışında kişilik yapısı önemli bir etkendir. Ancak evlilik ilişkisinde kişilerin eşlerini aldatmaları için hiç bir neden olmadan da aldatma ve aldatılma yaşanabilmektedir. genç yaştaki (18-23) aldatıcıların ve aldatan kadınların yarısının aslında aldatmak için hiç bir haklı gerekçeleri olmaksızın aldatma davranışını gerçekleştirdiği belirlenmiştir (Wolfe. Böyle durumlarda aldatan kişinin bir ruh sağlığı uzmanından destek alması gerekir. ilgi görmek için. Aldatma davranışı aldatılan kişide travma sonrası stres bozukluğuna neden olmaktadır. 2004). 2012). aldatma davranışını kendilerini daha canlı bir yaşam içinde tutmanın aracı olarak görmeye daha yatkın olduğu. 36 yaşından daha yaşlı olanların ise daha çok cinsel amaçlarla aldattığı. 2001). daha fazla ve daha farklı bir cinsel yaşam arayışı. aldatılan eşin de psikolojik açıdan bir terapi desteği alması hem kendisinin tehdit altına giren ruh sağlığını yeniden düzenlemesi açısından hem de aldatma davranışından pişmanlık duyarak bu davranış biçimine son verip evlilik ilişkisini sürdürmek isteyen eşle evliliği sürdürüp sürmeyeceği konusunda sağlıklı bir karar verebilmesine yardım edecektir. Öyle görünüyor ki evlilik ilişkisinde eşlerin birbirlerinin cinsel ve duygusal gereksinimlerine sağlıklı ve doyurucu bir biçimde karşılık vermeye çalışmaları evlilikte aldatma açısından önemli iki nedeni ortadan kaldırabilecektir. 2001). Aldatmada etkili olabilecek bazı etkenler şöyle sıralanabilir: Eşlerin evlilik ilişkisinden memnun olmamaları. Aldatılan eş ve aldatma olayını öğrenen çocuklar üzerinde olumsuz izler bırakır (Nichols ve Schwartz. 35 yaşından genç aldatanların daha çok dikkat çekmek. kendilerine güvenleri ve evlilikteki aidiyet duyguları yıkılabilmektedir. aldatan erkeklerin ve 36 yaşın üstündeki aldatıcıların. Aldatılma deneyimi aldatılanda aldatanı reddetme. kişilik olarak aldatmaya yatkın olmak (narsist olmak). terk etme. evlilik ilişkisinin aşkla başlamamış olması.bir ilişki içine girdiğinde bu ilişki aile bağlamının ciddi bir sorunu haline gelmeye başlar. arkadaşlık arayışı. Aynı araştırmada erkeklerin aldatma davranışına daha yatkın oldukları. aldatma davranışının cezasız kalacağını bilmek. 2012). onların bu davranışlarını arkadaş grupları içinde ya da aileleriyle birlikte iken söyleyerek eşini küçük duruma düşürmeye çalışarak bir tür öc alma çabası içine girerler (Fitness. Aldatma konusunda yapılmış bir çalışmada kadınların daha genç yaşlarda (24-45). kadınların ve 35 yaşın altındaki kişilerin aldatanların aldatma davranışları cezasız kaldığı için aldattıklarına daha fazla inandığı. kadınların ise daha çok duygusal bağlanma ve arkadaşlık amaçlarıyla aldattığı.

BOŞANMA Birçok toplumun temel değerlerinden biri aile kurumunu sağlıklı bir biçimde yaşatmaktır. evlilik birliğinin sarsılması. Yine daha çok kadınlara özgü olarak toplum içinde dul bir kadın olarak yaşamanın zorluğuna ilişkin sahip olunan inanışlar. incinme. evliliğin artık yarar beklenemez ya da beklenmez hale gelmesi ve evlilik hayatının taraflar için çekilmez hale gelmesi koşulları aranmaktadır (Demirkan ve diğerleri. eşlerin birbirlerinin zevk ve beğenilerine sık müdahalesi. ekonomik. tek ebeveyn olarak çocukların bakım ve yetiştirilmesinde zorlukla karşılaşmaları. Genellikle ailede çocuğun varlığı eşlerin boşanmadan önce bir kez daha düşünmelerine yol açan en önemli etkendir. cimrilik. suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme. alkol kullanımı. kılık kıyafet. bir sürecin sonucudur. Boşanma olgusu kadın ile erkeğin yeni bir evlilik yapacak şekilde hukuki bir kararla yasal olarak başlatmış oldukları evliliklerini sona erdirmeleridir (Demirkan ve diğerleri. bireysel değerlerin ön plana geçmesi. eşlerin tepkisel davranış özelliklerinin (kadınların kırılma. eşlerin aileleri arasında anlaşmazlıkların olması. eşiyle sürekli tartışma. Ancak bazı durumlarda aile içinde uyumlu ve sağlıklı bir yapı oluşturulamayabilir ve kişiler evlilikle ilgili beklentilerinin karşılanmamasından dolayı hayal kırıklıkları yaşarlar. Böyle zamanlarda evlilik kurumu sürdürülemez hale geldiğinde. sorununu ana babasına yansıtma) tepkiler vermesi. ailelerin evli çiftin aile içi ilişkilerine (ekonomi. 2009). hayata karşı pek kötü veya onur kırıcı davranış. evlilik öncesinde eşlerin birbirlerinde bazı olumsuz özellikleri (sorumsuzluk. aşırı para harcaması. Bunun yanında eşlerin her ikisi ya da eşlerden biri boşanma düşüncesini aile ve akrabalar içinde dillendirildiğinde. ailenin gelin ya da damat adayını uygun bulmaması. Toplumsal değerlerin önemini yitirmeye başlaması. 2009). terk. evlilik içinde sorunlarla karşılaşıldığında eşlerin uygun olmayan (kavga ve şiddete başvurma. eşler arasındaki inanç farklılığı. kimlerle görüşüleceği) müdahale etmesi. kadının boşanma kararından vazgeçmesine ya da boşanmayı ertelemesine neden olan bir faktördür. Boşanma Nedenleri Araştırması’na göre boşanmada etkili faktörler arasında şunlar sıralanabilir: Ailelerin evliliğe karşı çıkması. Birçok evlilikte boşanma düşüncesine sahip olan eşler bu kararlarını belli bir süre erteler ya da uygulamaya koymazlar. akıl hastalığı. Boşanma kararı anlık bir karar değil. evliliğin ilk yıllarında ve evlilik sürecinde eşlerden birinin ailesine mekânsal olarak yakın oturmak. Ancak bu araştırma şiddetli geçimsizliğin kendi başına bir neden değil. Tüm evlilikler mutlu bir ömrü birlikte paylaşmak amacıyla gerçekleştirilir. kadınların boşanma kararını daha iyi düşünmeleri gereğini doğurduğu gibi. ailelerle birlikte aynı evde yaşanması. tüketim kültürünün yaygınlaşması ve şehir yaşamının artan karmaşıklığına ve stresine paralel boşanma olgusu özellikle son on yıldır önemli bir artış göstermiştir. ev düzeni. eşlerin tartışma sonrasındaki tutum ve davranışlarının ben merkezli ve sağlıksız bir iletişim (hep 152 . Türk Medeni Kanunu’nda boşanma nedenleri şöyle sıralanmaktadır: Zina. Aile ve Sosyal Araştırmalar Genel Müdürlüğünün yaptırdığı “Boşanma Nedenleri Araştırması” sonuçlarına göre boşanma nedenleri arasında % 90’a varan oranda “şiddetli geçimsizlik” ilk sırayı almaktadır. Boşanma günümüzde Türk ailesini ilgilendiren en önemli sorun alanlarından biridir. boşanma aile birliğini sona erdiren bir toplumsal olgu olarak gündeme gelir. Boşanmalar en fazla evliliğin ilk 5 yılı içinde gerçekleştirilmektedir. konuşmayarak sessiz kalma. evlilik süresince bireylerin kendi arkadaşları ile görüşmesine eşin olumsuz tutum ve davranış göstermesi. soğuk ve uzak olması) fark edip bu özelliğin evlendikten sonra değişeceğini umut etmeleri. psikolojik ve kültürel faktörlerden etkilenen karmaşık bir olaydır. Tüm bunların yanında boşanan kadınların ekonomik açıdan geçim sıkıntılarına maruz kalmaları. erkeklerin öfkelenme. Boşanma sosyal. münakaşa edip sesini yükseltme. Evlilik birliğinin sarsılması anlamına gelen geçimsizlik kararının verilebilmesi için mahkemece. aslında başka pek çok nedenin ortaya çıkardığı bir sonuç olduğunu da göstermiştir. çocuk yetiştirilmesi. genellikle aileden ya da yakın akrabalardan birileri arabuluculuk görevi üstlenir. boşanma sonrasında da aslında gittikçe artan başka türlü ekonomik ve sosyal sıkıntılara maruz kalmalarına neden olmaktadır. eşlerin evlilik ilişkisinde kendi ailelerinden etkilenmeleri (kendi ailesinin yanında eşini küçük düşürme). Eşleri uzlaştırma yönünde gösterilen bu çabalar evliliklerde boşanma kararından vazgeçilmesine ya da bu kararın bir süre ertelenmesine neden olur. çatışma) farklı olması. eş baskısı. ailesine aşırı düşkünlük. eşlerin kendi aileleriyle çok sık görüşmeleri.

eşleri tarafından çocuklarına fiziksel şiddet uygulanması. Boşanmadan olumsuz etkilenen çocuğa bir ruh sağlığı uzmanından çocuğun yaşına uygun bir ruhsal sağaltım desteği alınması çocuğun yaşamını sağlıklı bir birey olarak sürdürebilmesi için gereklidir. Boşanmanın ardından boşanan bireylerde yasa girme. eşlerin kredi kartını kontrolsüzce kullanmasına bağlı ekonomik sıkıntı ve borçlanmalar. bağlılık çatışması yaşama. eşleriyle sağlıklı ve uygun bir iletişim biçimi geliştirmelerine yardım edecek. eşlerin aile kurumunun gerektirdiği rolleri benimseyememeleri ve sağlıklı iletişim ve etkileşim kuramamaları nedeniyle “ben”in “biz”e dönüştürülememesi önemli bir boyuttur (Köknel. eşleri boşanmaya götüren sürecin temellerinin evliliğin başlarında atılması ve yaşanan uyumsuzlukla baş edilememesi. Anne ve babası boşanan çocuğun yaşı ne kadar küçükse boşanmanın olumsuz etkileri o kadar büyük olur. Küçük çocuklara daha çok oyun sağaltımı ile ergenlik ve gençlik çağındaki çocuklara da içgörü kazandırıcı sağaltımlarla yardımcı olunabilir (Göktürk. Boşanmanın parçalanmış aile bireyleri üzerindeki etkilerine yönelik araştırmalarda boşanmayı takip eden ilk bir buçuk yıl içinde ileri derecede karmaşık ruhsal sorunların görüldüğü belirlenmiştir. kronik olmayan belirtiler gösterme ve incinebilir bir ruh hali içine girme belirtileri ortaya çıkmaktadır. erkeğin eşinin dışarıda çalışmasını uygun bulmaması. hakaret etme. itaatsiz davranışlar içine girme. çocukla ilgili konularda eşler arasında anlaşmazlıkların olması.kendini haklı görme ve kabahati diğer tarafta görme. boşanan bireylerin ailelerinde ve yakın çevrelerinde yaşanan boşanma olayları nedeniyle boşanmayı kabul edilebilir bir olgu olarak görüp buna uygun davranış geliştirmeleri. toplumsal uyum güçlükleri. Boşanmanın parçalanmış ailenin çocukları üzerindeki etkileri çocuğun içinde bulunduğu gelişimsel döneme bağlı olarak farklılık gösterebilmekle birlikte genel olarak. okulu reddetme. konuşmama) ekseninde olması. aşırı zorlanma. saldırganlaşma. daha fazla suçlu davranışta bulunma ve depresyon gözlenen etkilerdir. 1986). ilişkilerinde daha fazla çatışma yaşama. yasa girme. duygusal desteğe gereksinim duyma. evlilik süresince tüm sorumlulukların kadına yüklenmesi (Demirkan ve diğerleri. okul başarısında düşme. 2000). daha bağımlı. 2009). ailenin ekonomik açıdan borçlu olması. erkeğin eşinin çalışma hayatı nedeniyle evindeki görev ve sorumluklarını ihmal ettiği düşüncesi. 153 . Sağlıklı evlilikler için eşlere evlilik öncesinde evliliğe hazır bulunuşluk düzeylerini artıracak. eşlerin iş hayatına çok fazla zaman ayırıp birbirlerini ihmal etmesi. suçlayıcı. dövme. Ayrıca eşlere evlilik süresince yaşadıkları ve kendilerini zorlayan ailevi sorunların üstesinden gelmede sağlıklı bir yardım hizmeti sunabilecek kurum ve kuruluşlar hakkında bilinçlendirmelerde bulunulması birçok evliliği boşanma riskinden kurtarılabilir. dikkatsiz ve ilgisiz olma. kaygı ve korkular geliştirme. aile içi sorunların çözümünde hep bir tarafın fedakârlık yapması. aile içinde yaşanan ekonomik sıkıntılar. daha fazla uygunsuz davranış gösterme. çekingen. Boşanma kararını kesinleştiren anne babalar çocuklarının boşanma olayından görecekleri zararı en aza indirebilmek için neler yapabilirler? Boşanma her ne kadar pek çok etkenle ilişkili karmaşık bir yapıya sahipse de boşanmada. sorun çözme becerilerini geliştirecek ve sağlıklı bir eş seçimi için doğru karar verme becerilerini geliştirecek evliliğe hazırlık eğitimlerinin verilmesi gerekmektedir. evlilik ilişkisinden daha gerçekçi beklentiler içine girmelerini sağlayacak.

Şiddet büyük oranda öğrenilmiş bir davranıştır. Ancak bazı aldatma eğilimli narsist kişilik yapısına sahip bireyler hiç bir neden olmaksızın da aldatma davranışı gösterebilirler. çocuğa psikolojik değer atfetmeme. aile bireyleri üzerinde yoğun strese neden olmakta ve bu sorunlarla etkili bir biçimde başa çıkılamadığında ailenin dengeleri ve düzeni bozulabilmektedir. 154 . ebeveynlerin abartılı bir biçimde birbirine zıt özelliklere sahip olmaları. ihmal edilmiş olma. Anne babaların çocuklarına ciddi düzeyde fiziksel ve psikolojik hasarlar verebilecek ihmal ve istismarda bulunma nedenleri şöyle özetlenebilir: Kendi çocukluğunda istismar. Aldatma davranışında bulunan kişiler genellikle düşük özgüven ve düşük öz saygısı olan. sorumluluk ve önceliklerin değişmesi. sağlıksız bir ruh haline sahip olma. ailenin çocuk sahibi olması ile birlikte eşlerin görev. Çocukluğunda kendisine şiddet uygulanan bireyler anne baba olduklarında genellikle kendi çocuklarına da şiddet uygulamaktadırlar. Aile içinde şiddet fiziksel. stres koşullarıyla etkili başa çıkabilme becerilerine sahip olmama. Boşanma pek çok farklı nedenin etkide bulunduğu karmaşık bir olgudur. eşlerin kendi aralarında ve çocuklarıyla aralarında sağlıklı bağlar oluşturamamaları. şiddete maruz kalma ya da bu tür eylemlere şahit olma. ailede yapısının sürekliliği sağlayacak kadar kararlı ve değişen koşullara uyum sağlayacak kadar esnek olmaması. eşi tarafından sevilmediğini düşünen kişilerdir. Pek çok boşanma durumu aslında evliliğin başından itibaren ortaya çıkmış olan sorunların etkili ve sağlıklı yollarla çözüme kavuşturulamamış olmasının bir sonucu olarak gerçekleşmektedir. Ailede çocuğa yönelik ihmal ve istismar da aile içi uyumu bozan bir başka etkendir. şiddetin bir terbiye aracı olarak görülmesi. Aldatan erkekler genellikle daha fazla cinsellik için aldatan kadınlar ise genellikle daha fazla yakınlık kurabilmek için aldatırlar. Evlilik ilişkisinde aldatma aile içi uyumu tehdit eden bir diğer etkendir. Aile içi uyum tamamen bozulduğunda ve eşler birbirleriyle yaşamayı tahammül edilemez bulduğunda boşanma düşüncesi belirir. Şiddetin yaygın olarak uygulanmasında geçmiş yaşantıların rolü. Boşanma bir süreçtir. cinsel ve ekonomik olmak üzere dört biçimde ortaya çıkar. çocuğu “şamar oğlanı” gibi psikolojik boşalım aracı olarak görme. ihmal ve istismarı sorun çözme yolu olarak kullanma. ihmal ve istismara yol açan yanlış fikir ve inançlara sahip olma. Boşanma özellikle boşanan kadın ve anne babası ayrılan çocuklar üzerinde olumsuz ve stres yaratan etkilerde bulunmaktadır. aile içi ve aile dışı sınırların oluşturulmamış olması. kişilerarası sorun çözme ve sağlıklı iletişim becerilerinden yoksun olunması önemli bir rol oynamaktadır. ihmal ve istismarı itaat sağlama ve etkili ceza yöntemi olarak benimseme. Aile içinde kadına şiddeti babalar. çocuğunu üzerinde hak sahibi olunan bir eşya gibi görme. psikolojik. Ailede herhangi bir bireyin kronik fiziksel veya psikolojik bir rahatsızlığa sahip olması ailenin normal yaşam döngüsünü bozmakta.Özet Aile içi uyumu etkileyen aile yapısıyla ilgili özellikler şöyle sıralanabilir: Eşlerin sağlıklı uyum için birbirlerini karşılıklı bir biçimde destekleyici davranış örüntüleri oluşturmamaları. çocuğa şiddeti ağırlıklı olarak anneler yapmaktadır. ailedeki bireylerin stres koşullarıyla etkili bir biçimde baş edebilmelerine olanak sağlayacak bilgi ve becerilerden yoksun olmaları. ihmal ve istismarı çocuk terbiye yöntemi olarak görme.

Ekonomik c. Hangisi Türk Medeni Kanunu’nda boşanma nedenlerinden biri değildir? a. Hangisi istismarda özelliklerinden biri değildir? a. Dışarıya odaklanma 3. Şaşkınlık e. Yaşlı anne olma 155 6. Suç işleme d. Sosyal 7. kasıtlı bir biçimde güç kullanımının bir sonucu olarak çocuğun yaşamının. Kapanış d. Hangi dönemde anne ve babanın çocuğuna rehberlik etmesi ve onu kontrol etmesi daha uygundur? a. Cinsel e. Hangisi şiddetin boyutların biri değildir? a. Aldatanın eşiyle arasındaki ilişkiye yönelik düşünceleri e. Hangisi psikolojik şiddet davranışlarından biridir? a. Çocuk sahibi olma d. Çocukluk c. Reddetme 5. Hangisi aldatmada önemli olan etkenlerden biri değildir? a. Erinlik 2. Tek ebeveyn olma d. İşkence yapmak d. Gençlik e. Madde bağımlısı olma e. Çalışan anne olma c. Zina b. Psikolojik b. Görmezden gelme c. Fiziksel istismar d. Duygusal istismar c. Toplumsal dışlanma korkusu e. Aldatanın eşiyle arasındaki ilişkiye yönelik beklentileri 9. Hangisi boşanma kararının ertelenmesi ya da boşanmadan vazgeçilmesinin nedenlerinden biri değildir? a. 18 yaşından küçük olan çocuk ya da gence ana-baba ya da bakıcısı tarafından kaza dışı. Tek ebeveyn olarak çocuk yetiştirme güçlüğü c. Aile bireylerinden birine kronik bir rahatsızlık tanısı konulduğunda ailenin ilk psikolojik tepkisi ne olur? a. Gazla zehirleme b. Ekonomik istismar 4. sağlığının. Aldatanın kuralları kişilerarası ilişkiye yönelik c. Aldatanın sevgi gereksinimi b. İşte zorla çalıştırmak c. Hırpalamak 8. Çocuk doğurmaya zorlamak b. Keder c. Fiziksel d. Öz saygısı düşük olma b. Cinsel istismar b. Hangisi fiziksel istismar örneğidir? a. Kadının ekonomik bağımsızlığı b. Ergenlik d. gelişiminin ve onurunun zarar görmesi durumu aşağıdakilerden hangisidir? a. İnkar b. Cinsel yakınlık kurma d. Aldatanın yüksek özgüveni d. Yoksulluk c. Hakaret etmek e. Ekonomik geçim kaygısı . Alay etme e. Terk etme e. Bebeklik b. Psikolojik istismar e. Akıl hastalığı bulunan anne 10.Kendimizi Sınayalım 1.

5. kendilerini çocuklarından birinci derecede sorumlu hissetmekte ve çocuklarının bakımının yükünü ağırlıklı olarak üstlenmektedir. Bu nedenle. onlara güzel ve onuru okşayıcı söz söyleme. 6. a Yanıtınız yanlış ise “Ailede İstismar ve İhmal” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Sıra Sizde Yanıt Anahtarı Sıra Sizde 1 Farklı ilgilere ve sosyal çevrelere sahip eşlerin ortak arkadaşlık ilişkileri kurmamaları ya da evli bireylerin arkadaşlarıyla eşlerinden çok zaman geçirmek istemesi de evlilik ilişkilerini olumsuz yönde etkilemektedir. Anne ve babaların çocuklarının iyiliği için yaptıkları bu gibi davranışlar çocuğu duygusal istismara maruz bırakır ve çocuğun gerek davranışları gerekse ruhsal olarak gerilemesine neden olur. Austin. Araştırmalar kronik hastalığı olan çocukların annelerinin hastalık durumuna babalardan farklı tepkiler geliştirdiklerini göstermektedir. daha çok ders çalışıp okulda daha başarılı olmasını sağlamak gibi amaçlarla çocuklarına sürekli başka çocukları örnek gösterir ve çocuğunu bu örnek çocukla kıyaslar. 9.Kendimizi Sınayalım Yanıt Anahtarı 1. Anneler babalara oranla aile hayatından daha fazla hoşnutsuzluk duymakta ve depresyon yaşamaktadır. bazı bireylerin birbirlerini kayırması gibi adaletsizliklere neden olur ki bu da uyumu bozar (Nichols ve Schwartz. sevgiyle tebessüm etme gibi aslında çocuğun sağlıklı bir psikolojik yapıya sahip olması için gerçekten gereksinim duyduğu davranışları ondan esirgerler. Huster ve Dunn. Bu durum da aile içi dengesizliklere. 10. 8. Babalar da bu durumdan etkilenmekle birlikte. Sıra Sizde 2 Kronik hastalığı olan bir çocuğa sahip olmak anneleri babalardan daha fazla yıpratmakta ve tüketmektedir. 4. 156 . bazı anne ve babalar çocuğunu sadece uyurken öper ve sevdiğini söyler. 2004). Bunun yanında yine birçok anne ve baba sözde çocuklarının daha doğru ve güzel davranışlar yapması. 1972). e Yanıtınız yanlış ise “Aile İçi Şiddet” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Çünkü anneler kendilerini çocuklarının bakımına adamakta. Aile içindeki böyle gruplaşmalarda genellikle bir gruba dâhil olan aile bireyleri grubun dışında bıraktıkları aile bireylerine oranla birbirlerine daha güçlü bağlarla bağlanırken diğer aile bireylerini de dışlayabilirler. d Yanıtınız yanlış ise “Ailede Fiziksel ve Psikolojik Rahatsızlıklar” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 7. 3. eşler arasında anlaşmazlıklar artmakta ve evlilik uyumu tehdit altına girmektedir (Konox. b Yanıtınız yanlış ise “Boşanma” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. kronik hastalığın daha çok ekonomik yükünü üstlenmektedir (Shore. Eşler arasında azalan paylaşımlar evlilikten duyulan memnuniyeti azaltmakta. a Yanıtınız yanlış ise “Boşanma” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 2002). Aile yapılarında aile bireyleri kendi aralarında gruplaşma eğilimi gösterebilirler. c Yanıtınız yanlış ise “Ailede İstismar ve İhmal” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. b Yanıtınız yanlış ise “Aile Yapısı” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. e Yanıtınız yanlış ise “Ailede İstismar ve İhmal” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 2. d Yanıtınız yanlış ise “Aile İçi Şiddet” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. sözlü takdir etme. c Yanıtınız yanlış ise “Evlilikte Aldatma” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Bu tür yanlış inançların bir sonucu olarak. Birçok anne ve baba çocuklarına onlara duydukları sevgiyi açıkça göstermenin çocuklarında şımarıklığa yol açacağını düşünmektedirler. Sıra Sizde 3 Duygusal istismara neden olan faktörlerden biri yanlış inançlardır. çocuklarına sarılıp öpme.

tr/upload/mce/201 2/siddet_handbook. Y. Sezgin. J.O. rejection. Yararlanılan Kaynaklar Arıkan. Glaser. Ş. ilişkilerinde uyulmasını istedikleri ortak kuralları gibi konularda en başından itibaren birbirlerine açık. (2009). 45-53. Betrayal. Günay. (2001). 3. Ayrancı. In: Leary.. İ. and forgiveness: an interpersonal script approach. Dergisi 5 (1) 75-97. Gözde Repro Ofset. Anne ya da baba çocuğa diğer ebeveyni görmeyi yasaklamamalıdır. Başbakanlık Aile Araştırma Kurumu Başkanlığı. Ertekin. M.pdf adresinden 06/06/2012 tarihinde alınmıştır. Aile içi şiddetle mücadele el kitabı. 697-714. 1214 Haziran 1989. & Gilliam.. A. Ersöz. anne ve babasının her zaman onun anne ve babası olarak onun yanında olacaklarını ve bu durumun bir süre çocuğu üzebileceğini söylemelidirler. saydam ve samimi bir yaklaşım geliştirmeleri gerekir. (2001). Bilir... Okullarda çocuklara dürtülerini ve öfkelerini kontrol etme. Fitness. Ankara: Afşaroğlu Matbaası. (Ed. Çayboylu. ve Ünlüoğlu.M.kadininstatusu. Ekşi. D.Y. sorunlarını şiddet içermeyen daha insancıl yollardan çözebilme ve sağlıklı iletişim kurabilme becerilerinin kazandırılmasına çalışılabilir. H. 157 Sıra Sizde 5 Aldatma davranışındaki en önemli nedenlerden biri kişilerin kişilerarası ve eşleriyle olan daha özel ilişkilerine yönelik yanlış inançları. Cited in Prevent Child Abuse America 2009. Çocuğu anne ve baba arasında taraf tutmaya asla zorlamamalıdırlar. New York: Oxford University Press. Ben Hasta Değilim. Understanding abusive families.Sıra Sizde 4 Aile içi şiddeti önlemede kadına ve çocuğa daha fazla değer atfeden bir toplumsal ve kültürel anlayışın yaygınlaştırılmasının. 73-103).. ve Şehitoğlu. Çocuk istismarı ve ihmali.B. Arı. Dönmez. B. A.. Emotional maltreatment of children. (2002). Ö. Çocukların Kötü Muameleden Korunması 1.y. Lexington.. (1987). Başbakanlık Kadının Statüsü Genel Müdürlüğü. Emotional abuse and neglect (psychological maltreatment): A conceptual framework. Demirkan.tr/upload/mce/eskisite/file s/kutuphane_33_Aile_Icinde_ve_Toplumsal_Ala nda_Siddet. S.pdf adresinden 06/06/2012 tarihinde alınmıştır. N. Y. İ. (1994). Garbarino. Hamilelikte aile içi eş şiddeti: Birinci basamak sağlık kurumuna başvuran kadınlar arasında bir araştırma. Ulusal Kongresi. . Turgut. A.75-87. Ü. Ç. revenge. Çocuğa boşanma kararının ondan bağımsız olarak alınmış bir karar olduğunu.H. Ankara: Beyda Ofset. E.gov. Başbakanlık Aile Araştırma Kurumu. Garbarino. toplumdaki bireylerin eğitim düzeyinin artırılmasının ve şiddetin öğrenilmiş bir davranış biçimi olduğu göz önüne alınarak şiddetin bir terbiye yöntemi olmadığının anne ve babalara verilecek eğitimlerde anlatılmasının olumlu sonuçlar doğurabileceği söylenebilir.gov.. düşünceleri ve bu ilişkileri yanlış yapılandırmalarıdır. Şen. Sıra Sizde 6 Anne ve baba eğer evlilik ilişkilerini artık hiçbir biçimde sürdüremeyecekleri kararını vermişlerse o zaman bu durumu çocuklarına olabildiğince sade bir dille ve birbirlerini suçlayıcı ifadeler kullanmadan anlatmalıdırlar. ve Güneysu. Child Abuse Neglegt 26. Çocuğa normal bir çocuğa davranıldığından daha şımartıcı ya da acıyıcı tarzda davranmamalıdırlar. G.100 çocukta. G. (2002). J. Başbakanlık Aile ve Sosyal Araştırmalar Genel Müdürlüğü. (t.Ü.) (2001) Interpersonal rejection (pp. Ankara. İstanbul: Nobel Tıp Kitapevi. Sosyal hizmetler açısından şiddet ve bir türü olarak evlilikte kadına yönelik şiddet.S. J. (2002). 4-12 Yaşları arasında 16. Bu nedenle evlilik ilişkisinde eşlerin birbirlerinin duyarlılıkları. birbirlerinden beklentileri. MA: Lexington Books. http://www.athgm. N. http://www. Ayrıca şiddetin aile içinde sürekli bir biçimde sürdürülmesinin önüne geçmek için aile içi şiddete maruz kalan bireylerin böyle durumlarda başvurabilecekleri kurum ve kuruluşlar ve yasal hak sorumlulukları konusunda bilinçlendirilmeleri için medyanın da etkili bir biçimde kullanılarak toplumun bilgilendirilmesi sağlanabilir.. (1999). Aile içinde ve toplumsal alanda şiddet.). örselenme durumları ile ilgili bir inceleme. Chicago: National Committee to Prevent Child Abuse. 2001 Yılı Aile Raporu. (1998). Boşanma sonrasında çocuklarıyla düzenli bir biçimde ve kaliteli zamanlar geçirmeye çalışmalıdırlar. & Garbarino. Anadolu Psikiyatri Dergisi.. M. (1980). Boşanma nedenleri Araştırması.

baskı Ankara: 85-131. S. Kliegman. 20. P. Yatağan. D. Çocuk istismarı ve ihmali Aile Yazıları 3. Özgüven. J. (2000). D. 791–811. Nurcombe. (2000). C. F. 1214. Çocuk Hastalıkları ve Sağlığı Dergisi. Pyhysical abuse and neglect. Ulusal Kongresi. S. 112–121). 665-668. S. Life Res. Ü. O. S. Hancı.. Çocuk İhmali ve İstismarı. 1. Nazlı. Adli Tıp. E.. Kurtay. Evlilik ve aile terapisi. Yurttaş olmak için. Current Opinion Psychiatry.. Anneleri tarafından çocuklara uygulanan duygusal ve fiziksel istismar/ihmal davranışı ve bunu etkileyen faktörler. Çocuklarda mahremiyet eğitimi. 12-14 Haziran 1989. Polat. (1996). V. & Herbison.. (2006). Current issues in child abuse. Başbakanlık Aile Araştırma Kurumu Bilim Serisi. İnsanı anlamak. (2002). Johnson. Cinsel İstismar Rehberi. In J. Ates N. ve Miral. Jenny. P. (1999). Child Abuse and Neglect. ve Gözütok. E. A. (2004). İstanbul: Altın Kitaplar. İstanbul: Selis Kitapları. Polat. 5/3. B. 207-231 Polat. Hendrix. Social Casework. Çocuk ve ergen psikiyatrisi: Boşanma. S. 15(1). 37(4). L. Berliner. (2001). (2011).. İstanbul: Umut Vakfı. Aile danışmanlığı. Olshansky. A. Ü. Barlık. APSAC Handbook on Child Maltreatment. 47(2). Ankara: Seçkin Yayıncılık. Child Abuse & Neglect. Chronic sorrow: A response to having a mentally defective child.. treatment and prevention. & Billick. Child and adolescent abuse and neglect research: A review of the past 10 years. C. F. D. Thousand Oaks. (2002). 35-40. Klinik Çocuk Forumu. ve Akman E. S. S. M.1222. M.. ve Aydoğan. G. Der Yayınları. Abuse and neglect of children. Child physical abuse. Göktürk. (2006). (1991). Nelson textbook of pediatrics (pp. 85-91. C. Ankara: PDREM Yayınları. İ. (2004). Biçer. Z. Ö. emotional. (2004). Journal of Pediatric Clinics of North America. Child abuse in Turkey: An experience in overcoming denial and a description of 50 cases. (2004). Child abuse and neglect assesment. Oral. S. D. Acil Tıp El Kitabı. 2nd ed. P. (1962). PA: WB Saunders Company. B. K. J Psychiatry. 7–21. Güneş. Gürkaynak. Klinik adli tıp. (1996). İstanbul: Nobel Tıp Kitabevleri. (1991). In: Lewis M. (2002). S. M. Çocukların cinsel istismarının kalıcı etkileri. Inflicted injury versus accidental injury.R. Can. Pelcovitz. Gözde Repro Ofset. E. (1996). Romans. R. N.. (1999).. Myers. (2000). Uzun. Cetin. Arvin (Eds. L. Pizarro. A.E. S. Oates. S. A comprehensive textbook. Çocuk İhmal ve İstismarına Multidispner Yaklaşım. Güler. Kolko. Cumhuriyet Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi 24 (3). R. 1121– 1131. (2001). Knox. 34(1). & A. & Schwartz. 279-290. 21–54. Briere. Kaplan. Child sexual abuse I: Psychopathology. The long-term impact of the physical. (1990). Kılıç.. Kurtay. H. 12 (6). Johnson. İstanbul: Forart Matbaa. Kara. 25. R. Polat.A. Çocuk istismarı ve ihmali. (1972). Martin.. Çocukta cinsel istismar. Kaplan..128 – 134. Philadelphia. Editör: Özgür Polvan. G. ve Gökalp. M. E. C. CA: Sage. & Labruna. J. Kaplan. Özkök. (1986). S. R. Family therapy: Concepts and methods (2nd ed.. L.B. O. Aydın. C. Reid (Eds). Mullen. Çocukların Kötü Muameleden Korunması. ed. Qual. 140-151. The impact of newly diagnosed chronic paediatric conditions on parental quality of life. Child and adolescent psyciatry. (1998). (2004). D. Boston: Allyn & Bacon. Ankara: Güneş Kitap Evi. Boztaş. Y. Karan..Goldbeck. (2000). D. J. 38. 158 . C. Part 1: Physical and emotional abuse and neglect. 5-15. Ş.. Chil Abuse and neglect. O. İ. Marriage happiness a behavioral approach to counseling. and sexual abuse of children: A community study. Nichols. (2001). (2003). 43. Çocuk İstismarı... Başbakanlık Soyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu.. 4(2). Kozcu.).. Anderson. Behrman. Seçkin Yayıncılık 1. Helfner. 379-390. 137-146. A..). 190-193. Adli tıp ve adli tıp bilimleri. pp. İ. A. Ankara: Anı Yayıncılık. Illınoıs: Research Press Company. In R. Köknel. 15. & T.. 2nd edn. . J Am Acad Child Adolescent Psychiatry.

7. G. D. 153-167. Ö. Wolfe. (2001).. Austin. Sexual abuse perpetrated by adult and juvenile females: An ultimate attempt to resolve a conflict associated with maternal identity.. İstanbul: Seçkin Yayınları. http://whqlibdoc. 159 . (2008). F. Y.pdf adresinden 06/06/2012 tarihinde alınmıştır. Ailede çocuk istismarı ve ihmali. O. Hacettepe Tıp Dergisi. Çocuk istismarı ve ihmalinin Önlenmesinde Hekimin Rolü. Ünal. (2006). (1990).P.Polat. Şahin. F. 9-18. Identifying risk factors for maternal depression in families of adolescents with epilepsy. 1.. Huster. F.A. Sayın. 35. 159. L. Who cheats and why? Yayınlanmamış araştırma. ve Gökler. M. Ailenin Toplumdaki Yeri. http://www.. 338-342. Auclair. B. World Health Organization. Taner.int/publications/2006/9241 594365_eng. (2000). Journal for Specialists in Pediatric Nursing. C. Preventing child maltreatment: A guide to taking action and generating evidence. Sürekli Tıp Eğitim Dergisi. Tardif. (2005)..W. (2004). Aile Sosyolojisi. 10(7). İzmir: Ege Üniversitesi Basımevi. & Dunn. J. (2012).K. Eur J Pediatr. Predisposing factors in childhood masturbation in Turkey.com/Cheating%20Surve y%20Final. & Carpentier. 29.pdf adresinden 06/06/2012 tarihinde alınmıştır. Tüm Boyutları ile Çocuk istismarı. (2002). 71-80. 246-249. N. Çocuk istismarı ve ihmali: Psikiyatrik yönleri.askdrleanna. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi. J.who. 82-86. Ünal. (2007). Shore. Child Abuse & Neglect.

You're Reading a Free Preview

İndirme
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->