T.C.

ANADOLU ÜNİVERSİTESİ YAYINI NO: 2688 AÇIKÖĞRETİM FAKÜLTESİ YAYINI NO: 1654

AİLE İÇİ UYUMLU ETKİLEŞİM

Yazarlar Prof.Dr. Yahşi YAZICIOĞLU (Ünite 1, 4) Prof.Dr. M. Bahaddin ACAT (Ünite 2) Doç.Dr. Zühal ÇUBUKÇU (Ünite 3) Yrd.Doç.Dr. Ali ERYILMAZ (Ünite 5) Yrd.Doç.Dr. Abdulkadir ÖZTÜRK (Ünite 6) Yrd.Doç.Dr. Pınar GİRMEN (Ünite 7) Doç.Dr. Ayşe AYPAY (Ünite 8)

Editör Prof.Dr. M. Bahaddin ACAT

ANADOLU ÜNİVERSİTESİ

i

İçindekiler
Önsöz .... iv

1. Aile ve Yaşam Döngüsü 2. Ailede İletişim ve Etkileşim 3. Ailede Ebeveynler Arası Etkileşim 4. Geliştirdikleri Tutum Tiplerine Göre Ebeveynler 5. Ailede Mutluluk Faktörleri 6. Ailede Ebeveyn Çocuk Etkileşimi 7. Özgüven Aile Bireyleri Etkileşimi 8. Aile İçi Uyumu Olumsuz Etkileyen Faktörler

...

2

. 26 46 .. 64 .. 88 110 . 124 . 142

iii

Önsöz
Sevgili Öğrenciler, Toplumun en küçük ve temel birimi olarak kabul edilen aile, ilk deneyimlerin kazanıldığı, tutum ve davranışların şekillenmeye başlandığı ortam olarak, bireylerin toplumsallaşmasında büyük öneme sahiptir. Çocuklar içinde bulundukları ailelerde, hem toplumsal rollerine hazırlanır hem de kişiliğini bulur. Ailenin işleyişinde önemle üzerinde durulması gereken konulardan birisi de aile bireyleri arasındaki iletişim ve etkileşimdir. Aile içi iletişim; aile üyelerinin birbirlerine sözel ve sözel olmayan davranışları ile verdikleri tepkileri, mesajları kapsar. Aile içinde kurulacak iletişim ve etkileşimi diğerlerinden ayıran en önemli yönü, iletişim ve etkileşimin deriliği ve etkililiğidir. Etkili bir iletişim, aile üyelerinin karşılıklı olarak birbirlerinin düşüncelerini ve duygularını anlamalarının yanı sıra, uyum içinde yaşamalarına ve çocukların gelişmesi için uygun bir ortam oluşmasına katkı sağlayacaktır. İyi bir iletişimin gerçekleştiği aile ortamında çocuklar daha bağımsız bir kişilik geliştirirler. Duygu ve düşüncelerini açıklama özgürlüğü ve alışkanlığı kazanırlar. Aile içi uyumlu etkileşim kitabı, aile içi etkileşim alanını tanımanız, kavramsal bir görüş geliştirmeniz ve aile içinde uyumlu etkileşim gerçekleştirebilmek için gerekli becerilerle donanmanız amacıyla hazırlanmıştır. Bu amaca yönelik olarak kitapta; aile ve yaşam döngüsü, ailede iletişim ve etkileşim, ailede ebeveynler arası etkileşim, geliştirdikleri tutum tiplerine göre ebeveynler, ailede mutluluk faktörleri, ailede ebeveyn çocuk etkileşimi, özgüven ve aile bireyleri etkileşimi, aile içi uyumu olumsuz etkileyen faktörler konularına yer verilmiştir. Bu konular çerçevesinde; iletişimin tanımına ve ögelerine, etkili dinleme ve konuşma becerilerine, iletişim ve etkileşim engellerine, ebeveynlerin evlilik uyumlarına, ebeveynlerin rol model olmalarına, aile uyumunu etkileyen olumlu ve olumsuz faktörlere, aile yapısı ve sağlıklı ailenin özelliklerine, mutluluk, sevgi, güven, benlik algısı ve saygısı kavramlarına yer verilmiştir. Konuları kendi kendinize çalışarak öğrenmenize olanak sağlayacak biçimde, uzaktan eğitim ilkelerine uygun olarak hazırlanmış bu kitaptaki bilgileri daha kolay ve etkili biçimde öğrenebilmeniz için öncelikle ünitelerin baş kısımlarında yer alan amaçlar bölümünü gözden geçiriniz. Ünitelerin içindekiler kısımlarını inceleyiniz. Ünitelerin içine yerleştirilmiş olan soruların ve tartışma önerilerinin gereğini yerine getiriniz. Ünitelere ilişkin metni çalıştıktan sonra ünite sonundaki özeti okuyunuz. Ünitelerin sonundaki değerlendirme sorularını yanıtlayınız. Konuyla ilgili ayrıntılı bilgi için ünitelerin sonlarındaki kaynaklara başvurunuz. Kitaptaki kimi üniteler için çekilen televizyon programlarını izlemeye özen gösteriniz. Kitabın yararlı olmasını umuyor, başarılar diliyorum.

Editör Prof.Dr. M. Bahaddin ACAT

iv

.

Aile yaşam dönemini incelemenin gereğini ve önemini açıklayabilecek bilgi ve becerilere sahip olabilirsiniz. Ailenin önemini açıklayabilecek. Anahtar Kavramlar Aile İletişim Etkileşim Aile Yaşam Döngüsü Ailenin İşlevleri Döngü Tipleri Geleneksel Aile Geleneksel Olmayan Aile Çekirdek Aile İçindekiler Giriş Aile Ailede Etkileşim ve İletişim Ailenin İşlevleri Aile Yaşam Döngüsü Aile Yaşam Döngüsü Modeli Evrimi Aile Yaşam Döngüsü Tipleri Aile Yaşam Döngüsünde Karşılaşılabilecek Olası Aşamalar Aile Yaşam Dönemlerini İncelemenin Gereği ve Önemi Aile Yaşam Dönemlerinin Belirlenmesinde Kullanılan Modeller 2 . Aile yaşam döngüsünü tanımlayabilecek. Aile kurmanın gerekliliğini açıklayabilecek.1 Amaçlarımız Bu üniteyi tamamladıktan sonra. Aile yaşam döngüsü tiplerini açıklayabilecek. Aileyi tanımlayabilecek.

Benzer şekilde arkadaşlarıyla vakit geçirmek isteyen bir ergenin ailesinin bilgisi dâhilinde ama özelini de koruyarak huzurlu vakit geçirebilmesi de sağlıklılığın göstergesidir. Ama yine de kendine ait bir yapısı. Duygulara dâhil olabilme ve karşılık verebilme. çocuk çocukluğunun bilincinde ise. Ailenin sıkıntı yaşayan bir üyesinin kendini anlaşılmış hissedebilmesi. duygusal karşılık verme ve duygulara dâhil olma/ olabilme ve davranış kontrolüdür. düzeni ve özellikleri vardır. aile içinde rol dağılımı. aile bireylerinin duygusal durumlarına uygun şekilde karşılık verebilmelerini ortak ya da bireysel etkinliklerini paylaşabilmesidir. aile içi iletişim. Söz gelimi aile içinde suskun olup da aile dışına çıktığında son derece konuşkan olabilen bireylere çok rastlarız. Söz gelimi toplumda anne babanın sorumluluğu olarak kabul edilen özellikler. Problemler aile bireyleri tarafından tanımlanabiliyor ve konuşulabiliyorsa. bu bireylere aile içinde suskun kalmaları öğretilmiştir. Roller. Tartışmalar yaşansa bile yine çözüm bulunabileceğini gösterir. Aile sisteminin beş temel fonksiyonu bulunmaktadır. aile içinde de uygulanabiliyorsa. Aile. tartışma ortamı açmadan karşıdakini kırmadan ve söyleyen kırılmadan her şeyi uygun bir dille söyleyebilmesidir. bu davranış kalıpları içinde kalabiliyorlarsa ve bu ailenin her bireyi kendi rolünü aksatmadan yerine getirebiliyorsa bu ailedeki rol dağılımının sağlıklı olduğunu gösterir. anne babalığının. harcamaları kim yapacak gibi maddesel problemler ile aile üyelerinin birbirine karşı yaşayabilecekleri olumsuz duyguların çözümü için nasıl bir yöntem izlenecek gibi duygusal problemlerin çözüm yollarını kapsar. yani anne-baba. aslında bünyesinde barındırdığı bireylerin kişisel özellikleriyle ilişkilidir. ailenin çeşitli fonksiyonlarının karşılandığı. Aile içinde iletişimin olabildiğince açık ve direk olması ailenin sağlıklı olduğunu gösterir. çözüm önerileri sunulup. çözümü konusunda ortak karar alınabiliyorsa çözüme uygun davranışlar uygulanıyor ve sonuçları aile içinde kimse suçlanmadan değerlendirilebiliyorsa bu sağlıklı ailenin bir göstergesidir. çok dağınıksın” yerine “ev işlerinden çok yoruluyorum en azından odanı sen topla” diyebilmesidir. Aslında açık ve direk iletişim.Aile ve Yaşam Döngüsü GİRİŞ Aile her şeyden önce bir sistemdir. aile sistemi ancak onlar suskun kaldıklarında bir arada olmaya devam edebilecektir. maddi yükü kim üstlenecek. Ailede kimin hangi görevi üstlendiğinden aile içindeki sınırların nasıl korunduğuna kadar geniş bir yelpazeyi içerir. Bu temel fonksiyonlar genel olarak ailelerin sağlıklı ya da sağlıksız oldukları hakkında bilgi verir. Söz gelimi ev işlerinden bunalan ve yardım isteyen bir annenin çocuğuna “çok sorumsuzsun. ailelerin sorunlara yaklaşımı ve çözüm şekli ile ilgilidir. Belki de bu nedenle o bireye “suskun kalma” rolü verilmiştir. Ya da o ailenin. Problem çözme. yani sağlıklı iletişim aile bireylerinin birbirlerine çekinmeden. Ailede ondan daha fazla konuşması gerekli olduğu düşünülen bireyler olduğu için. aile bireylerinin çoğu zaman otomatik olarak yerine getirdiği davranış kalıplarıdır. Aile içi iletişim. Söz gelimi yemeği kim pişirecek. 3 . Bu fonksiyonlar aile içinde problem çözme. ailede sözlü ve sözsüz mesajların nasıl ifade edildiği ile ilgilidir. Bütün bunları bireyler aile içinde öğrenirler. uygun şekilde yardım görebileceğini bilmesi ailenin sağlıklı olduğunun bir kanıtıdır.

Hiçbir zaman gerçek anlamda bir aile olamaz ve zaten en ufak olumsuz bir etkide derhal şekli. genellikle. bu beş fonksiyonda en azından ortalama ve daha üstünde bir denge tutturmuş. Aile içinde sadece anne ve babanın görev ve sorumluklarının olduğu şeklinde bir yaklaşımda bulunmak doğru değildir. ayrıca kendi içinde sadece kendine özel bir düzeni olan. Öte yandan toplumsal eğitim sonucu oluşan çekirdek ailede ise sorumlulukların tamamının. aynı kuralların olmasını beklemek de mümkün değildir. Bunlardan ayrı olarak ailenin yasalarla belirlenmiş görev ve sorumlulukları da bulunmaktadır. Bu nedenle yukarıda belirtilen durum sadece görüntüdedir. Aile çocuğun ilk sosyal deneyimlerini kazandığı ortamdır. Sevgiyle büyüyen bireylerin ruh sağlıkları yerinde olur. dağılır ve parçalanır. Sevginin olmadığı bir yerde aileden söz edilemez. Geniş ailede yetkinin erkekte. Üretim ve tüketim faaliyetleri hep birlikte yapılır. Sevginin olmadığı bir aile ancak şeklen bir aile olur. Bir ailedeki kuralları birebir bir başka aileye uygulamak mümkün olmadığı gibi. sorumluluğun ise kadında olduğu görüntüsü vardır. Aile çocukların gelişiminde yol gösterici ve kuralları öğretici bir rolü başarı ile oynar. kişiliklerine ve yeteneklerine göre görev ve sorumluluk yüklenmeleri gerekir. Söz gelimi kırsal kesimde. Ne çok katı ve değiştirilemez ne de tamamen boş vermiş ya da kaotik davranışlar yerine yeterince esnek ve duruma uygun davranışlar gösterebilmesi ailenin sağlıklı olduğunu gösterir.Davranış kontrolü. etkili ve adaletli bir görev ve sorumluluk paylaşımı ailenin daha iyi yaşam koşullarına kavuşmasında önemli rol oynar. Kısaca ailenin temelinde sevgi yatar. notlarının kendi sorumluluğunda olduğunu. hoşgörü ve anlayışın hâkim olduğu bir ailede büyüyen çocuk kendini ve çevresindekileri seven. Aile ister çekirdek isterse geniş aile olsun her durumda bireylerin birbirlerine karşı görev ve sorumlulukları bulunmaktadır. geleneklerin ağır bastığı geniş aile tipi yaygındır. Çocukların da yaşlarına. cinsel kimliğini kazanmasında. Eşler çocuk eğitimi konusunda tek söz sahibi olmayı arzu etmelerine karşın birçok durumda bu arzuları gerçekleşmeyebilir. çevresiyle iletişim içerisinde bulunan bir kurum olarak tanımlamak mümkündür. 4 . Gerçekte ise durumun tam olarak ne olduğunu bilmek imkânsızdır. Gelişen ve değişen toplum yapısına bağlı olarak aile yapısı da değişmektedir. Çocuğun doğru ve yanlışı öğrenmesinde. gelenek ve göreneklerini yansıtan. Bu tip ailelerde görünürde erkek egemendir. Ancak aile ister sağlıklı isterse sağlıksız olsun kurulduğu andan itibaren çözülmesine kadar belirli aşamalardan geçer. Ayrıca her ailenin kendisine özgü bir mahremiyeti olduğu için bilmek için çaba harcamak da gereksizdir. Çocuk sevgisini yaşamak için de annebaba olmanın çok ağır sorumluluğunu hiç yüksünmeden üzerlerine alırlar. Aile düzeni büyüklerin deneyimlerine dayalı kararları doğrultusunda kurulur ve sürdürülür. AİLE Aileyi anne-baba ve çocuklardan oluşan en küçük toplumsal kurumdur şeklinde tanımlamak mümkündür. yapısı bozulur. istedikleri için evlenmeye karar verirler. Zaten aileyi aile yapan unsurların başında aile bireylerinin birbirlerine karşı olan bu görev ve sorumlulukları gelir. Bu ünitede aile ve ailenin yaşadığı dönemler ele alınacaktır. saygı. Dengeli. bütün aile bireyleri arasında paylaşılmış olduğu görüntüsü vardır. Bu nedenle bu üniteyi çok dikkatle okuyunuz. Bu aşamalar her ailede yaşanır. cinsiyetlerine. Aileyi bir şekilde etkiler. Yani karnesinde kırık notlar nedeniyle ailesinin kendisine zarar vereceğini düşündüğü için. Hızlı kentleşme ve endüstri alanındaki gelişim aile yapısında değişim ortaya çıkarmıştır. Aileyi içinde bulunduğu toplumun değer yargılarını kültürünü. Ancak genel anlamda bilimsel bir gerçeklikle olaya yaklaşıldığında her aile kendi içerisinde kendine özgü kurallara sahiptir. gerekli olan durumlarda esneklik gösterebilen ve değişime ayak uydurabilen aileler sağlıklı ailelerdir. Sonuç olarak. çocuğun kendi kendini cezalandırma kararı vermediği aile sağlıklı ailedir. düzeltilebileceğini aile içinde öğrenebilmiş çocukları barındıran ailedir. Ayrıca aile sosyal yapısı ile çocuk üzerinde mutlak etkili bir kurumdur. Kadın ve erkek birbirlerini sevdikleri. Bir aileyi oluşturan aile birliğini kuran ve devam ettiren en önemli öge aile bireylerinin birbirlerine duydukları karşılıklı sevgidir. davranışlarını kontrol etmesinde. Her aile özgündür. Aile ve ailenin yaşadığı dönemleri bilmek bireyin kendisini planlaması açısından çok önemlidir. ailenin rolü çok büyüktür. fiziksel olarak tehlikeli durumlarda psikobiyolojik ihtiyaçların karşılanması noktasında ve aile üyelerinin sosyal kontrole ihtiyacı olduğunda kendini gösterir. Sağlıklı aile cezalandırılacağını bildiği halde. Sevgi.

aileyi oluşturan bireyler birbirinden etkilenir. bireyin kendine güvenmesini. Bu tip ailelerde zamanla bireylerde değişik sıkıntılar oluşmaya başlar. Ailenin özellikleri. Ailede etkileşim ve iletişim konusunda. birliktelik. geleceğe güven ile bakma gibi durumlar olağandır. iyi niyet. Öte yandan iletişimin olmadığı ailelerde. Bu nedenle aile. ortak düşünceler. kendine ve diğer bireylere sevgi duymasını. duygu ve düşüncelerini rahat ifade edemedikleri. evlilik ya da evlat edinme aracılığı ile bağlı olan bireylerin oluşturduğu bir sistemdir. özürlü üyenin varlığı gibi olması hiçbir şekilde arzulanmayan ama hayatın bir gerçeği olarak herkesin karşılaşabileceği durumlar olabilir. kültürel arka planına. hiç konuşmasalar bile. sosyal beceriler edinmesini ve nihayet topluma uyum sağlamasını olanaklı hale getirir. suçluluk hisleri gibi duygular en çok görülenlerdir. Bir ailede. Aile bireyleri arasında yaşanan bu ilişkiler. Yetki kısaca aile içindeki bir bireyin. kimlik kazanmasını. Bir ailede bireylerin özel durumları sağlık sorunları olabilir.kendisi ve yaşamla barışık. bu durumun bir anlamı vardır. aileyi oluşturan diğer bireylerin ihtiyaç ve isteklerine saygı göstermek durumunda kalır. Aile yaşayan bir organizma gibidir. Bu konularda ev idaresi programı içerisinde daha ayrıntılı bilgiler verildiğinden burada söz konusu alt başlıklara kısaca değinilmekle yetinilecektir. herkesin kendi dünyasında yaşadığı bir aile yapısında ise sağlıklı bir yapıdan söz etmek oldukça zordur. sosyo ekonomik durumuna. Söz gelimi yan yana iki insan. birbirine karşı samimiyet ve sevgi. Böyle bir durumda her birey makul derecede. birbiri için fedakârlık. düşmanlık duyguları. şekline. Bir ailede bireylerin duygu ve düşüncelerini rahat bir şekilde ifade edebiliyor olmaları o ailenin iletişim ve etkileşim açısından sağlıklı bir yapıda olduğunun kanıtı sayılır. Aile bireylerinin karşılıklı açık ve net bir şekilde birbirleri ile konuşmak yerine. Aslında pratikte iletişimin olmadığı herhangi bir an bile yoktur. Böylece ailede karşılıklı güven ortamı kurulur ve bu güven ortamının devamı sağlanır. Organizmayı oluşturan organların birinde görülen arıza. anında diğer organların ritmini. Aile birliğindeki çökme ve çözülmelerin artması toplumsal sorunları da çoğaltır. ailedeki diğer bir bireyin ya da bireylerin tutum ve davranışını değiştirme gücüne sahip olması şeklinde tanımlanabilir. Bir ailede etkileşim oldukça önemli bir konudur. Genel olarak aileyi anlatınız. Bu sıkıntılar arasında. Açık ve etkin iletişim mutlu ve huzurlu ailelerin ortak özelliğidir. aile üyelerinin sağlık durumuna göre şekillenir. Psikososyal yönden gelişen bireyin en çok etkileşime uğradığı yer aile üyeleri arasındaki ilişkiler ve aile ortamıdır. endişe ve huzursuzluklar. Ancak bir tek noktada bütün aileler birleşirler yani bir tek noktada ortak yanları vardır. işleyişini ve fonksiyonelliğini etkiler. aileyi oluşturan bireylerin aile adına verilen kararlara katılması da sağlıklı bir aile için bir diğer önemli husustur. Genel bir kural olarak ailenin ihtiyaçlarını yani ailenin maddi ihtiyaçları. Aile birbirleriyle kan. coğrafik yerleşimine. Bu ortak yan ise bireylerin. Bir ailede normal iletişim ve etkileşimi engelleyen durumları ise şu şekilde sıralamak mümkündür: 5 . Öte yandan yanlış iletişim ve etkileşim veya yetersiz iletişim bir ailede sorunlara yol açan nedenlerin başında gelir. kişiliğini geliştirmesini. Uyumlu ve özgür bir aile içinde dengeli ve tutarlı ilişkilerle büyüyen çocuk. Bu özel durumlar sağlık sorunlarının dışında. saygı oluşturma gibi alt başlıklarda incelemek mümkündür. çocuk ve toplum açısından hem önemli hem de birleştirici rol oynar. aile üyeleri arasında yetki kullanımı ortaya çıkar. madde kullanımı. Buna karşılık herkesin kendini rahatça ifade edebildiği ailelerde ise bunun tam tersi olarak. ikmal ve iaşesi. büyüklüğüne. Bu durumu öğrenir kabullenir. Bu gibi özel durumlar o ailenin bireyinden başlayarak tüm aileyi etkiler. sağlık ihtiyaçları. Aileyi oluşturan bireylerin. karşılıklı anlayış ve işbirliği. Söz konusu bu yaptırım gücü. Bu durum tıpkı aynı vücutta bulunan organlara benzer. özgüveni yüksek bir birey olarak yetişir. aynı zamanda kültürel ve toplumsal değerlerinde etkisi altındadır. sosyal faaliyetleri. birbirleri ile kısa sözlerle ya da jest ve mimikler ile iletişim kurma yolunu seçmeleri çoğu kez aksamalara neden olur ve aileyi çok olumsuz etkiler. AİLEDE ETKİLEŞİM VE İLETİŞİM Ailedeki etkileşimleri ise esneklik. Dünya üzerindeki bütün aileler az ya da çok farklılıklar ile birbirlerinden ayrılırlar. fakirlik. kim olduklarını ve nasıl bir kişi haline geldiklerini aile içinde öğrenmeleridir. çatışma çözümü. ilişki ağı. depresyon. denge kurma. bir birey olarak yetişkin yaşamına ulaşabilir. vb ihtiyaçlarını karşılayan üyenin yetkisi yani bir başka anlatımla yaptırım gücü daha fazladır.

rol ve ilişkiler. Çocukların eğitimini planlamak. çocukların sosyalleşmelerini sağlamak. Aile üyelerinin birbirini korumasına yönelik ortamı hazırlamak. istikrarlı. Ailenin işlevleri. Boş zaman faaliyetlerini gerçekleştirmek. Bir grubun ideal bir şekilde tüm işlevlerini yerine getirebilmesi. dış dünya 6 . sağlıksız ailelerdir. ailenin asıl görevlerinin üyelerinin kapasitelerini geliştirmek. yalan söyleme. Özveriyi devamlı karşı taraftan bekleme. uyumlu ve devamlılığı gerekli olan duyguları ortaya çıkarır. aile fertlerinin işlevselliklerini sürdürdükleri organizasyonların taleplerini karşılamada onlara yardımcı olmak. Genel olarak bakıldığında. yersiz şüphe ve tereddüt gösterme. aile işlevlerinde aile içi iletişime. Abartılı bir şekilde onaylama veya reddetme. eleştirme. fikirlere değer vermeme. Bunları şu şekilde sıralamak mümkündür. arabulucu. tehdit etme. Suçlama. grubun iç dinamiğine bağlı olduğu kadar. karşılıklı saygı ve işbirliğine büyük önem verilmekte olduğu kolaylıkla görülmektedir. Küçük hataları çok abartma. Sorulan soruları cevapsız bırakma ya da kısa cevaplar ile geçiştirme. küçük düşürmeye çalışma. derinlemesine konuşmadan kaçınma konuları yüzeysel konuşmalar ile geçiştirme. AİLENİN İŞLEVLERİ Ailenin işlevlerini yedi grup altında toplamak mümkündür. Karşıdakine kendini ifade etme imkânı tanımama. Emir verme. Statü sağlamak. Yapay ilgi gösterme. Olayların olumsuz yönlerini çıkarmaya çalışma. Karşılıklı sevgi ortamı oluşturmak gibi işlevlerdir. olumsuz değerlendirmeler yapma. Din eğitimi vermek. karşı tarafın hareketlerini. • • • • • • • Ekonomik ihtiyaçları karşılamak. ailenin psikolojik ve duygusal gücünü oluşturan. Samimiyetten uzak kalma. Ortak çalışmalara gereken önemi vermeme. ailenin refahı için gerekli olan fiziksel ve ruhsal çevreyi oluşturarak üyelerin doyum sağlamasını temin etmek olarak sıralanabilir. Sık sık öneride bulunma veya kişisel düşünceleri kabule zorlama. Aşırı soru sorma. Alay etme. uyum sağlayıcı ve birbirlerinden farklı yetenek ve potansiyele sahip bireyler için koruyucu bir sistem olarak görüldüğünde. Konuşmaya ve açıklama yapılmasına gerek duymadan. Geçmişteki üzücü ve tatsız olayları yerli yersiz sık sık gündeme getirme. Ailedeki işlevler. Bireyler üzerinde söz ile baskı kurmaya çalışma. kolaylaştırıcı. Ailede etkileşim ve iletişim hakkında bilgi veriniz.• • • • • • • • • • • • • • • • • • Aileyi ve bireyleri ilgilendiren konular üzerinde. düşüncelerini yorumlama ve tahmin yürütme. İşlevlerini bir bütünlük ve beraberlik içinde yerine getiremeyen aileler.

ritüellerden yararlanarak yani gelenek ve göreneklere bakarak. mekan kullanımının.ile ilişkilerine de bağlıdır. duyguların ifadelerin sınırlarının belirlenmesi. beklenmedik yani kriz şeklinde. Ailenin işlevlerini sıralayınız. sosyal becerilerin kurulması ve geliştirilmesi. Öte yandan aile içi ilişkiler ve dinamikler çok büyük önem taşır. her ailede görülen. Bir ailenin yaşamında kilometre taşları olarak adlandırabileceğimiz noktalar ile başlayıp.ani de olabilir. Geçişin zamanlaması önemlidir. sosyalleşme alanında kişilerarası ilişkilerin. eğitim alanında çocukların ilgi ve yeteneklerine uygun meslek seçiminin sağlanması. bir ailede ve yaşamda bireyin oynayabileceği rollerin anlatılması. kişiliklerine. geçişi başarı ile sağlayan aileler örnek alınarak. yaşamı. bir üyenin eksilmesi. bireyin kendisine saygısı. bakım vb ihtiyaçlarının giderilmesi çalışmaları. eve. geçişin başarılı olmasını sağlar. Geçiş beklendik yani normatif . toplumdaki hizmet ve olanaklarına. Söz konusu bu kavramları kısaca ve ana hatları ile. aralarında iyi bir iletişim ve etkileşim kuramamış olan eşlerin bulunması söz konusudur. belirli bir süre. çevreye tepki vermedeki değişim becerisinin geliştirilmesi. aile üyelerinin genetik özelliklerine. duygusal bağ. duygusal bağların. bireyin bireysel kimlik kazanması. Söz konusu bu kavramlar sayesinde aile bireyleri birbirleri ile kaynaşmakta ve birbirlerine sıkı sıkıya bağlanmaktadırlar. Yani bir aile kurulur gelişir yaşamını devam ettirirken üzerine düşen görevleri yerine getirir nihayet ömrünü tamamlar ve tarihe karışır. Sağlıklı aile göstergeleri olarak. Rol gerilimi. eğitim düzeyinin artırılması. kuralların ve karar verme süreçlerinin öğretilmesi. Ailenin işlevlerine ilişkin olarak yukarıda ana hatları ile verilen kavramlardan birisi olan geçiş dönemleri kimlik çatışmalarını yeniden ortaya çıkarır. farklı ego ideallerine sahip olan. zaman. Sağlıksız ailenin temelinde birbiri ile anlaşamayan.yavaş olabildiği gibi. anlaşma ve uzlaşma biçimlerinin anlatılması ve öğretilmesi. duygusal bağlanmanın derecesinin ayarlanması. işbirliği. AİLE YAŞAM DÖNGÜSÜ Dünya üzerinde bulunan her şeyin olduğu gibi ailenin de bir ömrü vardır. Çünkü bunların olumlu veya olumsuz olması ailenin işlevlerini yerine getirmesinde veya getirmemesinde belirleyici olmaktadır. Bu durumda yani rolünü gerçekleştirmede güçlük çeken bireylerin varlığında aile geçişlerde daha büyük sorunlar yaşar. Rol gerilimi kısaca ailede bireyin rolünün gereğini yapmakta güçlük çekmesi demektir. Aile kuruluşundan itibaren yaşamı süresince bazı belirli dönemlerden geçer. Beklenen değişimlere ailenin hazırlanması. ekonomik alanda aile gelirinin yasal ve ahlaki alandan ayrılmadan artırılması. barınma. rekreasyon alanında boş zaman etkinliklerinin düzenlenmesi. duygu. Geçişler genellikle fark edilirler ya da önceden bilinirler. işbirliği kurmanın. üyelerden birinin hastalanması gibi herhangi bir değişikliğin aile ilişkilerinde ortaya çıkaracak yeni düzenlemelere aile bireylerinin hazırlanması şeklinde sıralamak mümkündür. Öngörülemez hızlı ve dramatik değişimler ise çoğu kez ailede bir krize neden olurlar ve yine çoğu kez ailede böyle bir dönemin arkasından bir stabilizasyon yani durgunluk dönemi gelir. bir başka 7 . roller netleştirilerek ve roller üzerinde fikir birliği sağlanarak ve nihayet rollerin gerekleri belirli aralıklarla yeniden gözden geçirilerek daha kolay aşılabilir. aileye yeni bir üyenin gelmesi. çünkü kimlik aile içindeki rolle yakından ilişkilidir. geçiş dönemlerinde kültürün bulduğu çözümlerden. Bir ailenin işlevleri daha yakından incelendiğinde belli bazı kavramların öne çıktığı görülmektedir. karşılıklı saygı. ilgiler ile ilgili beceri ve bilgilerin verilmesi. Ailede geçiş olduğunda rol gerilimi konusu daha fazla önem kazanır. Bu kavramlar aslında aileyi aile yapan kavramlardır. yeni rollere ve stres altında değişen sorumluluklara uyum sağlama kapasitesinin artırılması. uyum sağlayabilme yeteneğinin kazandırılması ve geliştirilmesi. her aile üyesinin denediği bağımsızlık ve özgürlük ile ilgili etkinliklerin düzeyinin otokontrolünün sağlanması. içinde bulunulan ortama uyum sağlayabilme becerisinin verilmesi. güç kullanımı ve paylaşımının öğretilmesi. arkadaşlar. aile içi ilişkilerin dinamik yapısına bağlıdır. ailenin bütünlüğünün korunması ve geliştirilmesi. Ailenin sağlıklı veya sağlıksız olması sosyo-ekonomik özelliklerine. çocuklara ve yakın dostlara karşı sorumlu davranma gibi öğeler ön plana çıkmaktadır. yaşam düzeyini artırarak sürdürmeye dönük gayret gösterilmesi bu anlamda ailenin yiyecek.

farklı sorumluluklar.İlköğretim ve lise çağında çocuğu olan. dulluk gibi kavramlar altında incelemek mümkündür. Evliliğin başlamasından. 4. Tablo 1. Aile bu krizden başarı ile çıkarsa çok güzel bir deneyim kazanmış olur. güçlenir. Bu genel özellikler her ailede ailenin yapısına özelliklerine bağlı olarak özel önem kazanır. 3. Cowles ve Tough 4 aşama Loomis 4 aşama .1: Aile Yaşam Döngüsü Aşamaları Belirleme Araştırmaları Özet Tablosu Araştırmacı Caret ve McGoldrick Aşama sayısı 6 aşama Temel aşamalar 1. 4. Söz konusu bu dönemlerin her birinin kendine özgü özellikleri vardır. emeklilik. Aileyi güçlendirir. 5. Aksi durumda aile yaşam döngüsünü tamamlayamadan süreç bitebilir. 6. Yeni bir aile oluşturmaya hazırlık. 3. Evden ayrılış. Söz gelimi aynı adı taşıyan bir dönem. 3. farklı görevler yüklenirler ve üzerlerine düşeni yapmaya çalışırlar. okul yılları ve adölesan dönem. okuldan mezuniyet işe ya da daha ileri eğitime başlama. 3. 2. aile bireyleri her aşamada farklı roller. Yetişkin çocuklu aileler.Çocuksuzlar ve yeni çocuklular. önemi ve ailenin yaşamında oynadığı rolü değişebilen dönmeler “aile yaşam döngüsü” kavramı adı altında incelenir. 2. O nedenle var gücü ile bu sorunları çözmeye uğraşır. Zimmerman ve Galphin 4 aşama Kirkpatrick. Kazandığı bu özel öneme dayalı olarak da süresi azalır ya da uzar.14-36 yaş arası çocuğa sahip büyük çocuklular. Yani aile birliği. kimileri ise tamamlayamaz. eşlerin ölümüne kadar geçen bu süreçte. Geç hayatı olan aileler 1.Okul öncesi çocuklu. çocukların evden ayrılması. İşte bir ailenin kuruluş hatta bazen kuruluş hazırlıkları aşamasından başlayarak ailenin yaşamını tamamladığı döneme kadar geçen süre içerisinde yaşadığı ve her ailede o ailenin özelliklerine bağlı olarak süresi. Aile yaşam döngüsü olarak adlandırılan söz konusu bu dönemleri kısaca evlilik. Bu gayret ona yeni beceriler kazandırır.Yaşlı çiftler 1. 2. Üzerlerine düşen görevleri yerine getirirken farklı ilişkiler kurmak zorunda kalırlar ve kendilerini sürekli olarak bir değişimin içerisinde bulurlar. Aile bu durumda ortaya çıkan krizle uğraşmak zorunda kalır. bir aile için çok anlamlı önemli ve o aile için yaşamsal değeri olabilirken bir başka aile için son derece sıradan bir dönem olarak kalabilir.Bir veya daha fazla çocuğu olan çiftler.Yaşlı aileler 1.Küçük çocuklular. Bunun dışında o aile için kazandığı anlam farklılaşır.Yaşlı aileler 8 Sorokin.Üniversite çağında çocuğu olan. “yaşam döngüsü” olarak isimlendiren bu evreleri tamamlayabilir.Kendine yetmeyi öğrenmiş çocuğu olan çiftler. Yaşamını devam ettirebilmek için bu sorunları çözmek zorundadır. Değişimin gerektirdiği farklı aşamalara bağlı olarak değişik deneyimler yaşarlar. çocukların doğumu. Aile bu yeni duruma uyum sağlayamazsa kriz yaşanır.Ekonomik bağımsızlığını sağlamış yeni evliler. kimi aileler. 2. Küçük çocuklu aileler. 4. Genelde ailenin özelde aile bireylerinin bu dönemlerde yaşadıklarına bağlı olarak oluşan ve oluşabilecek muhtemel durumlar aşağıda belirtilmiştir. Çeşitli yazarların aile yaşam döngüsüne ilişkin belirledikleri dönem sayıları ve bu dönemlere verdikleri isimler bu konuda daha iyi bir fikir sahibi olabilmek ve karşılaştırmalı olarak kolaylıkla görebilmek için tablo 1’de gösterilmiştir. Aileden ayrılan çocuklar. • Aile yaşam döngüsü çeşitli yazarlara göre farklı sayıda döneme ayrılarak incelenmektedir.dönemin kilometre taşına kadar devam eden bu dönemler hemen her ailede birkaç istisna dışında mutlaka yaşanır. 4. • Döngünün her aşamasında aile çeşitli sorunlarla yüz yüze gelir. kurulduktan sonra çeşitli evrelerden geçerlerken.

) Kaynak: Özdemir ve ark.Çiftlerden birinin ölümü. 4. 2.Evde çocuğun olmadığı dönem arkadaşlık.Bekârlık.Kuruluş. 7.Geç evlenmiş çiftler. 2. 7. 3.İlkinden sonuncusuna çocukların evden ayrılması. 9.Son çocuğun doğumu. 3.Yetişkinlik çağında çocuğu olan aileler. 4. (Yazarlar. 9 . 5. 6. 4. 2. 2.Evlilik bağı olmaksızın birlikte yaşayanlar.Çocukların evden ayrılmasıyla başlayan küçülme. 5.Evde çocuğu kalmamış aile reisinin hala çalıştığı yuvalar.Okul çağı. 6. Çiftlerden diğerinin de ölümü 1.Emekli oluncaya kadar orta yaşlı aileler.Çocuklu orta yaşlı boşanmışlar.İlk çocuğun evlenmesi. 6.Eşi ölmüş dullar. 2. 2.Yalnız yaşayan ve çalışan.Okul öncesi ve yeni çocuklular. 5.Çocuksuzluk.Son çocuğun aileye katılmasıyla gelen istikrar.Okul öncesi çocuğu olan aileler.Emeklilikten ölüme kadar yaşlı aileler 1.Okul çağında çocuğu olanlar. 4. 8.Büyük çocuklu yuva.Eşlerden birinin ölümü 1. 3. 7. 2. 6.Ayrılan çocuğu olan aileler.) aileler.İlk çocuğu geç olan çiftler. 6. 3.Bigelow 7 aşama Glick 7 aşama Duvall ve Hill 7 aşama Rodgers 10 aşama Wells ve Gubar 9 aşama Duvall 8 aşama Schiffman ve Kanuk 10 aşama 1.Bebekliler. 3.Evden ayrılmış çocukların geri döndüğü (boşanma. 7. 6.Tüm çocukları evden ayrılmış orta yaşlı aileler.Çocuksuz-yeni aileler. 10.Küçük çocuklu yuva.Genç ve orta yaştaki evlenmemişler. 3.Yeni evliler. yaşam dönemlerini birbiri peşi sıra gelecek şekilde değil. 9.Yaşlı aileler. diğerlerinin eksiklerini tamamlayacak şekilde sırasız saymaktadırlar. 5. 8. 7. 3.İlk evlenme.Son çocuğun evlenmesi. 5. 7.İlk çocuğun doğumu. ekonomik nedenler vs. 1.(2009)’dan derlenmiştir. 5.Geri dönen çocuğu olanlar.İlköğretim çağında çocuğu olanlar.Bebekli aileler. 7. 4.Çocuksuz evliler.Yeni evli çocuksuz çiftler. 4. 5. 8.Okul çağında çocuğu olan aileler.Çocuklu genç boşanmışlar.Lise çağında çocuğu olanlar.Üniversite çağında çocuğu olanlar.Aile reisinin de emekli olduğu yuvalar.Genç yetişkin aileler.Dulluk (Rodgers bazı aşamaları kendi içinde de aşamalarına bölerek toplamda 23 aşamalı bir döngüyü esas almıştır).Yalnız yaşayan ve emekli 1. 4.Evden ayrılmış çocuğu olan yuvalar.Çocuksuz genç boşanmışlar. 6.Ergenlik döneminde çocuğu olanlar. 9.Emeklilik 1. 10. İlk çocuktan son çocuğun doğumuna kadar genişleme.Okul öncesi çocuğu olanlar. 8.

Bu iki uç arasındaki aşamalar değişkenler tarafından belirlenen. 10 . ikinci baharın başlaması.Cocukların büyümesi 7. bu model tipik olarak bağımsız / oluşum aşaması ile başlar ve bir çözülme aşaması ile son bulur. Bu modellerin her biri. evlilik.Ebeveynin yaşlanması Kaynak: Tuğlu ve Öztürk Şahin.Ergenlik Karı –anne Koca – baba Bebek (ler) Karı –anne Koca – baba Çocuk (lar) Karı –anne Koca – baba Çocuk (lar) Karı –anne Koca – baba Çocuk (lar) Karı –anne(nine) Koca – baba(dede) Çocuk(lar) (amca. Daha önce kurulduğu gibi. Tablo 1. evliliğe hazırlık.Koca 2. yaşam döngüsü kavramına eşsiz bir yaklaşım sunmaktadır.Çocuk sahibi olma 3.dayı. Ya da boşanmış kadın ve erkekler çocukları varsa ve tekrar evlenirlerse tablodaki 1. Daha öncede belirtildiği gibi çeşitli yazarlar tarafından ortaya konmuş çok sayıda aile yaşam döngüsü modelleri geliştirilmiştir. Her model için değişik aşamaların sayısının ve açıklamasının farklı olması büyük olasılıkla yaşam aşamalarını belirleyen değişkenlerin farklı uygulamalarından kaynaklanmaktadır. yaşam aşamalarından etkilenir. Aile yaşam döngüsü nedir? Kısaca bilgi veriniz. askere gönderilmeleri. daha yaşlı ve daha genç aileler ile akrabalık bağlarının kurulması Eş kaybının yaşanması ve yalnız yaşama alışma Aile evinin kapatılması veya yaşlılığa uyarlanması Emekliliğe uyum 6.Yukarıda kısaca anlatıldığı gibi her ailenin bu evreleri belirtilen sıra ile yaşaması ve tamamlaması söz konusu olmayabilir. 2007’ den uyarlanmıştır. AİLE YAŞAM DÖNGÜSÜ MODELİ EVRİMİ Aile yaşam döngüsü aşamaları alışılmış bir model olarak tasvir edilmektedir.hala. Ya da bu çemberi tamamlayamabilir.Okul öncesi dönem 4. evreleri aynı zamanda ikinci kez yeniden ilkinden daha değişik olarak yaşarlar. bebeği benimseme uyum sağlama.Evlenme Ailenin durumu Karı . ve 4. gelişimini üstlenme Ebeveyn ve bebek için uygun ev ortamını oluşturma Okul öncesi çocuğun gelişim ihtiyaçlarına uyum Ebeveynin enerjisinin tükenmesi ve mahremiyet kaybıyla baş etmeleri Okul çağı ailelerine uyum Çocukların eğitimlerini sağlama Ergen çocukların özgürlük ve sorumluluk dengesini kurma Ebeveynin yaşlanması nedeni ile ebeveyn sonrası yaşamın planlanması Büyüyen çocukların geleneklere göre hayata hazırlanması. Bazı evreleri hiç yaşama şansı olmadan bir başka evreye atlayabilir.Orta yaşlı ebeveyn 8.Okul çağı 5. Aile Yaşam Döngüsünün Aşamaları ve Bu Aşamalara Eşlik Eden Gelişimsel Görevler Aile yaşam döngüsünü daha iyi anlayabilmek açısından evreleri tablo haline getirilerek Tablo 2’de verilmiştir. ele karışma Evlilik ilişkisinin yeniden kurulması.teyze) Karı –anne(nine) Koca – baba(dede) Karı –anne(nine) Koca – baba(dede) Dul anne/baba Gelişimsel Görevler Uyumlu bir evlilik ilişkisi oluşturma Evliliği düzene koyma Akraba ağına katılma benimseme benimsenme Gebeliğe hazırlanma ebeveynlik sözü Bebek sahibi olma. işe başlatılmaları.2: Aile Yaşam Döngüsünün Aşamaları ve Bu Aşamalara Eşlik Eden Gelişimsel Görevler Aşamalar 1. Birçok aile bu evrelerden sadece bir kısmını yaşar. Örneğin bir çocuk yetişkinliğe geçtiğinde de ebeveyniyle ölene kadar aynı evi paylaşabilir.

Adler karşılaşılan sorunlarla başa çıkmak. her iki tarafında birbirlerinin çıkarlarını düşünmek ve toplumla birlikte uyum içerisinde hareket etmenin gerekliliğini belirtir. çiftin birbirleriyle. 3. Bu yeni rolde. Psikolojik gelişim. Bu ilke benzerlerin birbirini çektiği gerçeği üzerine kuruludur. Kuruluş: Bu dönem evlilikle başlar ve ilk çocuğun doğumuna kadar devam eder. ailedeki sorumlulukları paylaşmaları ve problemleri çözme yolları da oldukça önemlidir. yeni evli bir çifti (kocası ve eşi) ve çekirdek aileyi (eş ve bir veya daha fazla çocuk) içerirken. yaş. etnik köken. Fakat toplumsallaşma sürecindeki daha az çatışmanın yaşanması ve anne – baba isteği gibi nedenlerden dolayı benzerlik ilkesinin daha çok uygulanabilir nitelikte olduğu söylenebilir. Yani. Bireyin ne zaman evlendiği doğrultusunda toplumun belirlediği belirli bir zaman bile vardır. din. Duvall. ailede yaşam döngüsünü sekiz aşamada ele almıştır: 1. 8. cinsel çekim ve aşk gibi etkenler evliliği çağrıştırır. Adler sevginin dostça işbirliği olduğunu söyler. Geleneksel aile yaşam döngüsü: Geleneksel aile yaşam döngüsü bekârlık aşaması ile başlayan. 6. Bütünlük ilkesi: Eşlerin özellikle kişilik açısından farklı ve tamamlayıcı özellikleri nedeniyle seçildiğini savunur. Geleneksel aile yaşam döngüsü üç farklı aile tipinden ikisini içermektedir. ırk. ana babalarıyla ve bir bütün olarak toplumla olan ilişkileri görülür. sınıf. Bu dönemde eşlerin birbirini mutlu edecek yaşam biçimini bulmaları cinsel etkileşim örüntülerini keşfetmeleri en önemli görevleri arasındadır. geniş aileyi (çekirdek aile ve onlarla birlikte ikamet eden en az bir büyükbaba) göz ardı eder. Bu ilke karşıtların birbirini çektiği gerçeğine dayanır. • Araştırmalar hangi ilkenin daha çok uygulandığını ortaya koyamamıştır. Özellikle boşanmalar 11 . Evlilikle beraber bekârlık rollerinden evli çift rolüne geçilir. 7. Eş seçiminde benzerlik ve bütünlük ilkesi olmak üzere iki tane ilke vardır: • Benzerlik ilkesi: Sınırlı bir bireyler gurubu içinde.AİLE YAŞAM DÖNGÜSÜ TİPLERİ Aile yaşam döngüsü “bağımsızlığı” ile başlangıç aşamalarında bir “seriyi” veya “oluşumu” ve “çözünme” ya da “sonuçlandırılma” ile de emekliliği kapsamaktadır. 2. 4. Sosyolog Reuben Hill dokuz dönüm noktası saptamıştır. evliliğe ilerleyen. aile birliğinin kurulması ile güçlenen ve zamanla zayıflayan ve nihayet temel birimin dağılması ile sona eren kodlanmış bir seriyi takip eder. Ancak bir 'geri dönüşüm' olduğu hiçbir şekilde bildirilmeden bazı eski aşamalarına geri dönebilir. Ayrıca eşlerin ortak kararlar almaları. 1. Bunlar “eş seçimi“ ve “sevgi ilişkisi” dir. Eş seçimi konusunda başka bir sorunda neden evlenildiği sorunudur. Geleneksel modellerde bir aşamadan diğerine geçişler birbirini takip eder. 5. eğitim ve kişilik benzerliğine dayanılarak seçim yapılır. Evliliğin ilk yılları oldukça zorlu yıllardır ve bu konularda başarısızlıklar olduğu takdirde boşanmalar olmaya başlar. Aile yaşam döngüsünü geleneksel ve geleneksel olmayan yani çağdaş olarak iki gruba ayırarak incelemek mümkündür. Evli çift (çocuk yok) Çocuklu aile (en büyük çocuk 30 aylık) Okul öncesi çocuğu olan aile (en büyük çocuk 30 ay – 6 yaşında) Okul çağında çocukları olan aile (en büyük çocuk 6 – 13 yaşında) Ergen çocukları olan aile (en büyük çocuk 13 – 20 yaşında) Genç erişkenler yetiştiren aile (ilk çocuğun evi terk etmesinden sonuncuya kadar) Orta yaşta anne – baba boşalmasından emekliliğe kadar) (yuvanın eşin Üyeleri yaşlı aile (her iki emekliliğinden ölümlerine kadar) (0) Evlilik öncesi: Bu dönemde iki sorun izlenir.

Ailenin oldukça aktif olduğu bir dönemdir. Koller ilk yıllarındaki boşanmanın büyük ölçüde. Anne. Ayrıca çocuklardaki bağımsızlık artar. işlerini sevmeyen anneler ise çocuklarıyla daha az ilgilenmektedirler. Aile özellikle yetişkin çocuklarının olağan harcamalarını karşılamada zorlanır. Bunlar. babalar torunlarıyla sadece sevmek için ilgilenirler. Hofmann. 7. Ayrıca ailenin harcamalarının çok arttığı bir dönemdir. gebeliğe karşı olumsuz tutumları. Ana-babalık sonrası aile: Son çocuğun aileden ayrılması ile ortaya çıkan dönemdir. Anne-baba birbiriyle olan ilişkileri sürdürürken. Anne babalarının ölümün beraberinde getirdiği duygularla başa çıkma sorunları gelir. Vekil anababa ilişkisi: Ölüm. Bu zaman annenin menopoz sıkıntılarına rastlar. Ergen ve aile için oldukça zor bir dönemdir. Bu biyolojik değişim “ boş yuva “ olgusu ile de birleşince anneler için bunalım başlar. eşlerin evlilikten gerçek olmayan beklentileri sonucu ortaya çıktığını belirtir. Yetişkin çocuk ya da çocukların sorunları aileyi oldukça fazla meşgul eder.babalığa ilişkin yetersiz duygular ve bebek ile ilgili deneyim eksikliğidir. Resmi ilişki: İlişki çok azdır. Böylece çocuklar annelerine karşı düşman olabilmektedirler. Bu dönemdeki konular çocuklar için okul. 12 . 4. annenin çalışmasını. 5. Toplumsallaşma süreci içerisinde anne-babalar çocuklarına toplumun kurallarını ve değerlerini öğretirken aynı zamanda çocukları tarafından da toplumsallaştırılırlar. rol değişimlerini kabul edilmemek. Birdwilsell ise sorunun. boşanma gibi nedenlerden torunlara bakmayı içerir. Buda kızgınlık ve kıskançlığa neden olabilir. kötü evlilik gibi nedenler değil de henüz anne-baba olma yolunda eşlerin yeterli bir hazırlığa sahip olmamalarıdır. aile için bir yer bulmak. maddi olanak sağlamak ve çocuklarını yetiştirmek konusunda arayış içerisine girerler. Le Mosters evliliğin bu dönemini incelemiş ailenin %83 ünde ilk çocuğun doğumu ile beraber bunalım yaşadıklarını belirtmiştir. Çocukların yetişmesi konusunda anne-babalar çocukla etkileşim içerisinde büyürler. Fakat bunun nedenini kişilik uyumsuzluğu. Ergen çocuklu aile: En büyük çocuğun ergenliğe ulaşmasıyla başlar. Yeni ana babalar: Bu dönem gebelik ve ilk çocuğun doğumuyla başlar ve eşlerin anne ve babalığa doğru rol geçişi söz konusudur. 8. 3. Aile ise ekonomik yönden kendini hazırlamıştır. Araştırmalar sonucu gençlerin kendi kuşaklarıyla ve ailesi ile dayanışma içerisinde olduğunu göstermiştir. Genç yetişkinli aile: İlk çocuk 22 yaşında ya da daha büyüktür. • • • Keyif arama ilişkisi: Büyük ana. 2. Ergen ailelerin kurallarını sınamaya başlar. anne-çocuk ilişkisinde ne gibi etkilerinin olacağını araştırmıştır. Okul öncesi aile: ailedeki çocuk 3 ila 6 yaşları arasındadır. ailenin en büyük çocuğunun okula gitmesi ile başlar. büyükanne ve büyükbaba olmaları konusundaki rol değişimleridir. Çalışan işlerini seven anneler çocuklarına daha iyi davranmalarına karşın. Yaşam koşulları. Buraya kadar eşler ilişkilerini oluşturmuştur. Bu dönemde çalışan anne tekrar işe döner. Eğer anne-babalar ilgilerini ailesi üzerisinde yoğunlaştırmışsa bu dönem onlar için zor ve sıkıntılı bir dönem olacaktır. 6. Bu çalışmadıkları için kendilerini iyi hissetmeyen anneler içinde geçerlidir. Ayrıca baba mesleğinin doruğuna çıkmak için çalışır ve eşinden uzaklaşır. Yerleştirme yeri olarak aile: Çocuklar bu dönemde evlenirler ve evden ayrı yaşamaya başlarlar.baba bu uyumsuzlukların nedenleri Knox ‘ a göre. çiftlerden cok toplumdan kaynaklandığını söyler. maddi durumlar. bununla beraber sigara. anne.evliliğin ikinci ve dördüncü yılları dolaylarında fazladır. Okul çağı ailesi: Bu dönem. Neugarten ve Weinstein beş tür anne-babalık biçimi saptamıştır. alkol ve uyuşturucu kullanmaları kaygısı ortaya çıkar. meslek seçimleri ve eş seçimleridir. Bu dönemde karşılaşılan sorunların başında çiftlerin yaşlanan anne ve babalarına bakmalarıdır. sadece belli günlerde buluşmayla sınırlı kalır. genel uyumsuzluk anne ve babanın müdahalesi gibi durumlar evliliğin yine ilk yılların da karşılaşılan sorunlardır. Evliliğin ilk yılları gibi 40-45 yaşları arası da boşanmaların en çok olduğu dönemdir. Bu sorunlar aile ve çocukta bunalımlara yol açabilir. Fakat aileye üçüncü bir kişi olan bebeğin katılması eski dengeyi bozabilir. Bir başka sorunda anne-babaların. onların bakımıyla ilgilenmezler.

Yaşlılık ailesi: Bu son dönem eşlerin emekli olması ile başlar. Geleneksel olmayan düzenlemeler kültürel değişiklikler sonucudur ve bunlar gecikmiş evlilik. gösterdiğini iddia edilebilir.• • 9. boşanma ve çocukların yokluğu gibi sosyodemografik faktörlerdir. ergenlikten yetişkinliğe geçişte önemli dönüm noktaları aile ile ilgilidir. ilk çocuğun doğumu. Bununla birlikte ortaya çıkan boş zamanı değerlendirilmesi bu zamanlardaki sorunlardandır. Gelişimsel açıdan bakılacak olursa. yeniden evlenmiş çiftlere uygulanamaz. Çağdaş bir yaşam döngüsü buna karşılık gelenekselden herhangi bir şekilde sapma. Çalışan kadını dikkate almayışı açısından da eksiktir. Hill’in bu aşama görüşü sınırlıdır. Gelir düşüşü ile beraber yaşam standardında da düşüş görülür. Aile döngüsü içinde en önemli dönüm noktaları. Genç yetişkinlikte bütün toplumsal çevreler içinde yine aile çevresi ağırlığını korur. evlenme. çünkü evlenmeden birlikte yaşayan ya da boşanmış. son çocuğun evden ayrılması ve dulluktur. Geleneksel olmayan aile yaşam döngüsü: Geleneksel aile yaşam döngüsü çağdaş yerli ve yaşam düzenlemelerinin ilerlemelerinin bir sonucu olarak artık yeterince kendini sembolize edememektedir. çağdaş aile yaşam döngüsü düzeni mutlaka kodlanmış bir seriyi takip etmez. Uzak ilişkiler: Toplumsal ya da coğrafi açıdan mesafeli olan ilişkilerdir. Genç yetişkinler orta yaşlı olduklarında da yaşlı ana-babalarıyla ilişkileri sürer. son çocuğun doğumu. Aile yaşam döngüsü yetişkin rollerinde bir takım geçişler ve aşamalarla belirlenir. Ailenin sağduyusu olma ilişkisi: Büyükanne ve büyükbabanın deneyimlerinden yaralanmaktır. Geleneksel aile yaşam döngüsünün aksine. Bu durumun geleneksel olmayan aile yaşam döngüsünün hem geleneksel olmayan aileleri ve hem de geleneksel olmayan hane kapsamasından kaynaklandığını söylemek mümkündür. Geleneksel olmayan aile haneleri şunlardan oluşur: • • • • • • Çocuksuz çiftler Geç evlenmiş çiftler İlk çocuklarına geç sahip olmuş çiftler Bir veya daha fazla çocukla evliliğe başlamış çiftler Bekâr ebeveynler Genişletilmiş aileler Evli olmayan çiftler Çocuksuz boşanmış kişiler Bekâr kişiler Boşanmış kişiler Aile olmayan haneler ise şunlardan oluşur • • • • 13 . Sağlık sorunları ortaya çıkar.

Geleneksel akış Dönüştürülmüş akış Geleneksel aşamalar Geleneksel olmayan aşamalar Şekil 1. Bu yönü ile Hill’ in modelinde cevap bulamayan soruların da cevabını vermekte ve bu nedenle önem kazanmaktadır. Konunun daha iyi anlaşılmasını sağlamak açısından bu model de Şekil 2’de verilmiştir. 14 .1: Murphy ve Staples’e ait Geleneksel olmayan aile yaşam döngüsü modeli Kaynak: Koekemoer. E.Murphy ve Staples’e ait Geleneksel olmayan aile yaşam döngüsü modeli Şekil 1 de şematik olarak gösterilmiştir.2006 Şekil 1’in incelenmesinden kolaylıkla anlaşılabileceği gibi model boşanmış kişilere ait çeşitli seçenekleri içermektedir. Öte yandan Gilly ve Enis de geleneksel olmayan aile yaşam döngüsü konusunda bir model hazırlamışlardır.

Buraya kadar anlatılan yaşam döngüleri modellerinin bir arada ve bütünsel olarak incelenmesinden üzerinde anlaşılmış herhangi bir aileyi tam olarak temsil edebilen bir yaşam döngüsü modelinin olmadığı anlaşılmaktadır. Ayrıca. birlikte yaşamayı da içeren medeni durum ve çocukların bulunduğu veya bulunmadığı aşamaların olduğu dört farklı durumdan üçünü birleştirmektedir. O nedenle genel anlamda aileyi temsil edecek bir yaşam döngüsü modeli oluşturmak imkânsızdır. Geliştirilen bu model Şekil 3’ te verilmiştir. Yani kısaca her modelin kendine göre üstün ve zayıf yanları bulunmaktadır. Bütün bu açıklamaların ışığında geleneksel olan ve olmayan aile yaşam döngülerinin bir arada bulunduğu bağlamsal b ir aile yaşam döngüsü modeli geliştirilmiştir. Murphy ve Staples ile Gilly ve Enis modellerinde yaş aralıkları farklıdır. Bir başka anlatımla her model aileye ait bir ögeyi yaşam döngüsü modeline dâhil edebilirken başka ögeleri dışarıda bırakmak zorunda kalmaktadır. Şüphesiz gelecekte de yeni modeller geliştirilecektir. sınıflandırma sistemi değil evli çiftler ile birlikte yaşayanlar arasındaki ayrımı açıkça ortaya koyamamaktadır. Bu son derece doğal bir durumdur. Her model aileye ait yaşam döngüsünü belirli bir açıdan anlatabilmekte ama bir başka açıdan zayıf kalmaktadır.2: Gilly veEnis’e ait Geleneksel olmayan aile yaşam döngüsü modeli Kaynak: Koekemoer.2006 Şekil 2’nin incelenmesinden kolaylıkla anlaşılabileceği gibi model yaş. Geliştirilen bu modelde tecrübeye dayanan Bulgulardan yararlanılmıştır. Zaten bugüne kadar yapılan da budur. Sadece mümkün olduğunca daha fazla aileyi kapsayabilecek daha fazla aileyi uyarlanabilecek modeller oluşturulabilir. Çünkü dünya üzerinde bulunan her aile tektir.Evlilik Çocuğun gelmesi yada ayrılması Boşanma / ölüm Yaşlanma Şekil 1. Yeni geliştirilecek modellerde aynen gbugünkü modellerde olduğu gibi ailelere kısmen uyarlanabilecektir. E. Değil bir başka örneği benzeri bile yoktur. Özgündür. 15 . Buna karşılık tek birey göz ardı edilmektedir.

hamilelik ve doğum. bir birey olarak ben tek başıma varım demek. Bağımsızlık denince bireyin geldiği köken aldığı aileden farklı bir birey olmak. kendi ayakları üzerinde durmak. emeklilik. boş yuva. Model hazırlanırken aile yapısının gelecekteki durumu da tahmin edilmeye çalışılmış ve ona göre bir model hazırlanmaya çalışılmıştır. AİLE YAŞAM DÖNGÜSÜNDE KARŞILAŞILABİLECEK OLASI AŞAMALAR Buraya kadar verilen bilgilerden her ailenin birbirinden farklı olduğu ve her ailenin bu nedenle kendine özel bir yaşam döngüsüne sahip olduğu üzerinde duruldu. dulluk ve nihayet tek başına kalma aşamalarından geçer.3: Geleneksel olan ve olmayan aile yaşam döngüleri modeli Kaynak: Koekemoer. Konu ile ilgili daha ayrıntılı bilgiler http://www.sekam. toplumdaki diğer bireyler ile 16 .2006 Şekil 3’te geleneksel olan ve olmayan aile yaşam döngüleri bir arada gösterilmeye çalışılmıştır. edinmek için linkini ziyaret Konuyu daha iyi anlayabilmek için “Türkiye’de aile ve aile yaşam döngüsü” isimli makaleyi okuyabilirsiniz. aile yaşam döngüsünde sözü edilen her aşamayı yaşayamayabileceği de belirtildi. yeni evlilik dönemi. yaşlılık. yetişkin çocukların evden ayrılması. ergenlik.com.Geleneksel aşamalar Geleneksel olmayan aşamalar Geleneksel akış Geleneksel olmayan akış Ebeveyn evi Dul Şekil 1. çocuk yetiştirme. E. bu güvene dayanarak bağımsız bir iş kurmak. kendine özgü bir kimlik oluşturmak. çocuğu okula gönderme. inisiyatif kullanmak. Buna göre bir ailenin kuruluş aşamasından başlayarak. anne-babalık. ahlak kuralları benimsemek. bağımsızlık. söz verme sözleşme yapma kurallarını öğrenmek uygulamak.html edebilirsiniz. kişiliğini bulmak. Bu bilgiler ışığında bu bölümde ailenin geleneksel yapıda olup olmadığına bakmaksızın sıradan herhangi bir ailenin yaşayabileceği aşamalar kısaca ana başlıkları ile açıklanmaya çalışılacaktır.tr/turkiye-de-aile-ve-aile-yasam-dongusu-cn131. Yine bu nedenle bu zorluk nedeni ile her aileye uygun bir yaşam döngüsü modeli oluşturmanın imkânsızlığı da belirtildi. Ayrıca her ailenin.

aile üyeleri dışında birisi ya da birileri ile yakınlık kurmak anlaşılmalıdır. Emeklilik aşaması. duygusal destek. kendi aralarında ve arkadaşlarla olan ilişki düzeyini belirlemek. sağlamak. seçilen eşe ilişkin soru ve kuşkular.ilgiyi paylaşmayı öğrenme ve nihayet köken ailelerle ilişkilerin yeniden düzenleme kavramlarını içermektedir. emeklilikle değişen aile ve sosyal rollere uyum sağlama. Ayrıca bu aşamada köken aile bireylerine olan ilgi artar. eşlerin “fiziksel”. ortak değerler benimsemek gibi konu ve kavramları özümsemekle geçen bir aşamadır. Yeni evlilikkarşılıklı bağımlılık döneminde ailenin finansman kaynaklarını yönetmek. kendisinden önceki ve sonraki aile üyelerine destek sağlama. ailede ortaya çıkan kayıplarla başa çıkma. onların çocuklarına karşı büyükbabalık/büyükannelik rollerini benimseme ve oynama. annelik. evlenmek üzere sözleşmek. aile üyeleri dışında birisine bağımlılık yaşamak. Okul öncesi dönemi başlıca çocuğun aile dışına çıkmasına izin veren bir ebeveyn-çocuk ilişkisine geçme. Bu gibi durumlarda yapılması gereken en akılcı yol profesyonel yardım almaktır. öncelikleri belirlemek. Evlilik ise evlenmeden önce birbirini kaybetme korkusu. yeni gelecek bireye ailede yer açma ve büyüyen aile yapısına uyum sağlama. 17 . mahremiyetin azalmasına uyum sağlayabilme.ilişkide rollerin uyumu yani rollerin tanımları üzerinde antlaşmak ve rollerde değişiklik yapmaya dair antlaşmak gibi kavram ve duyguları içermektedir. ilgileri geliştirme. cinsellik. evlendikten sonra kendisini kaybetme korkusu. beklentileri belirleme. uyum sağlama kavramlarının başarılı bir şekilde uygulanmasının beklendiği bir aşamadır. rekabeti öğrenmek. problem çözme becerilerini geliştirmek. Bu gibi durumlarda aile terapisti önemli rol oynar. Yaşam döngüsü içerisinde aile bireylerinin yaş dönemlerinde içinde bulundukları durum ve üstlenecekleri görevler Tablo 3’te gösterilmiştir. rolleri belirlemek yani aile içi rollerde ve cinsel kimliklerde anlaşmaya varmak. çocuğun eğitimdeki başarısını geliştirme. Büyüklüğü ve süresi aileye bağlı olarak değişen bir kriz yaşanmasına neden olur. ortak yaşam stili oluşturmak. sınır oluşturmak yani Köken ailelerle. evden ayrılmış artık birer yetişkin olmuş çocukların kariyer sorunlarını yeniden ele alma ve çözme. ona yardım etme. Bazen evlilik sorunlarını belirginleştirebilir ve boşanmaya yol açabilir. Aile terapisti terapi sürecinde ailenin yaşam döngüsünü özellikle göz önünde bulundurmak durumundadır. Ergenlik aşaması ergenin daha bağımsız olmasına izin verme. ortak karar almayı öğrenme ve uygulama. kavramlarının güncellik kazandığı bir aşamadır. evliliğin gerekleri ve gerçekleri üzerine düşünmek. babalık rollerini yüklenme. bazı duyguları paylaşmak. doyumun en yüksek noktada olma. sorunları ve tipik davranışları dikkate alınmalıdır. maddi kayıplar gibi sorunlar ailenin yaşam döngüsünü etkiler. toplumsal yaşama katılma. sadakat. cinsel rol çatışmaları. yaşlanan bedene. “duygusal”. evliliğe uyum. yakınlık oluşturmak ve çift olmak kavramlarını içerir. Artan bu ilgiye gereken olumlu tutum ve davranışın geliştirilmesi ve uygulanması da beklenir. “çift” olma kimliği edinme. rekabet etmek. ortak ruhsal ve duygusal gelişim amaçları belirlemek. evdeki ilgi ve enerji talebine. arkadaşlık. Erken çocukluk – çocuk yetiştirme dönemi ise. büyüyen çocuklarla yetişkin yetişkine ilişki kurma. Boş yuva aşaması aile yaşam döngüsünün zor aşamalarından birisidir. Yaşlılık döneminde aile üyelerinden birisinin hastalığı ya da ölümü. başlarına bağlanmayı keşfetmek. onların bağımsızlıklarıyla başa çıkabilme. karşıdakinin ihtiyaçlarını kendi ihtiyaçlarının önüne koymayı yani bencil olmamayı öğrenmek. hobi ve ilgileri bulmak ortak olanlarını geliştirmek ya da ortak hale getirmek. yaşamını gözden geçirerek. öğrendiklerini sonraki kuşaklara aktarma ve nihayet ölüme hazırlanma konularında uygun etkinliklerin yapılmasının istendiği bir dönemdir. olumlu bir gelişim çevresi oluşturma. kimlik pazarlığı. kişilerarası ilişkide derinleşmek. Nişanlılıkta yaşanan duyguları ise anksiyete yani yürek darlığı aşırı sıkıntı bunaltı.benzerlikler bulmak ve onlarla ortaklıklar kurmak. Bu ani durum aile için yeni düzenlemeleri gerektirir. Balayı dönemi. Çocukların evden ayrılması ise çocuklar olmaksızın aileye yeniden odaklanma. olgunlaşma ve bağımlılık. Bir ailede yaşanan nişanlılık dönemi ise kısaca. çocuk bakımı dışında yeni ilgiler geliştirme. yeni doğana bakma. sorunları görmezden gelme gibi duyguların yaşandığı bir dönem olma özelliğindedir. Her aşamaya ilişkin olarak. aile sisteminde yaşlı bireyin bilgeliği ve tecrübeleri için saygın bir yer oluşturma. birbirleriyle zaman geçirmek. “sosyal” ve “entellektüel-ruhsal” nitelikleri. yüceleştirme ve yanılsama kendini zayıf ve güçlü yanları ile tanıma şeklinde belirtmek mümkündür. konularının başarı ile gerçekleşmesinin beklendiği bir aşamadır. çocuğun ihtiyaç ve ilgilerini doyurma. kayıplar.

Aile yaşamı belli özelliklerine göre incelenirken. çoğunlukla çocukların doğumu esas alınmaktadır. “Gelişimsel görevler” sütununda ise. ailenin kaynakları ve bu kaynakları kullanma biçimi gibi birçok özellikler bakımından yıllara göre farklılık gözlenir. Evlilikle başlayan aile yaşamı bir süreç olarak. çocukların doğumundan sonraki yıllarda değişebilir. başlangıç yıllarında.3: aile bireylerinin yaş dönemlerinde içinde bulundukları durum ve üstlenecekleri görevler Yaş dönemi Bireysel görevler Evlilik görevleri Yakınlık Güç Sınırlar 18-21 Köklerini geliştirme 22-28 Yetişkinliğe hazırlık 29-31 30’lu yaşlara geçiş 32-39 Durağanlık Otonomi Geliştirmek Köken ailede ayrılma. büyümesi. çocukların doğumu. Aile üyelerinin gelişimsel görevleri. çatışma. yakınlık kurmak İş ve eş seçimi Derin fakat ikilemli yakınlıklar Mesafe. potansiyel sevgililer Evlilik dışı geçici ilişkiler Evlilik Derin ilişkiler. Kuşkusuz bu başlıkta sayılanlar dışında başka görevler de vardır. aile bireyleri arasındaki ilişkiler. sıklıkla birbiriyle çatışır ve aile yaşamındaki çoğu gerilimin nedeni bu çatışmalardır. hastalık ve ölümle uğraşma Tablo 3’teki “bireysel görevler” sütunu. her yeni aşamada mevcut görevlere eklenen yenilerin neler olduğu tanımlanmıştır. uzun süreli amaçlar İç ve dışın uyumunu sağlamak Öncelikleri güncellemek Üretkenlik Yakınlığın artması Çekirdek ailenin sınırları 40-42 Orta yaş geçişi 43-59 Orta yaş yetişkinliği 60 + Yaşlılık Geçmişi değerlendirme. sınır oluşturmak Çatışma çözümü yöntemleri geliştirme Güç ve baskınlık için keskin rekabet Karar verme ve baskınlık yöntemleri geliştirilmesi Dışardaki gücün içerde sınanması Çatışma artışı (Güven sarsılması vs) Ölüm korkusu ile kontrol ve baskınlık Arkadaşlar. genç ve yetişkin bireyler haline gelip evlenmesi gibi çeşitli değişikliklerle devam eder. henüz çocuklar doğmadan iki kişilik olan ailedeki sorumluluklar. söz.Tablo 1. evlenip karı-koca olan bir çiftin sonraki evrelerde karıkocalığa ek olarak hangi rolleri üstleneceğini göstermektedir. uyum ve uyumsuzluklarla süren evrensel bir yaşamdır. Ev yönetim faaliyetleri. arkadaşların kaybı Yaşlanma. görev ve sorumluluklar. sınır dağılmaları Krizler dışında stabil sınırlar Ailenin. nişan Kırılgan yakınlıklar Güç denemesi Ebeveynle çatışmalar Meslek özdeşimi. ailede rol. Aile yaşam döngüsünde karşılaşılabilecek olan aşamaları anlatınız. Sözgelimi ergendeki bağımsız olma isteği. Ancak aile yaşamı kriz. Örneğin. Karı-koca bir evrenin gerektirdiği görevleri hakkıyla yerine getirirse sonraki aşamanın görevlerinde daha başarılı ve mutlu olacaktır. ailenin onu sorumlu ve olgun görmek beklentisiyle çatışmaktadır. yeni amaçlar Evlilikle ilgili çatışmalar çözümleme Diğerlerinin üretkenliğini destekleme Diğerleri ile zayıf ilişkiler ya da ilişki fantezileri Yaşlanma ve can sıkıntısı ile yakınlığın tehditi Yakınlığı sürdürme ya da bitirme Yeniden değerlendirm e. yeni bağlanmalar Flört. 18 .

• • • • AİLE YAŞAM DÖNEMLERİNİN BELİRLENMESİNDE KULLANILAN MODELLER Aile yaşam dönemlerinin ve her dönemin özelliklerinin belirlenmesi ile ilgili çalışmalar. Böylece ailenin. Aile Bilimleri vb. 19 .AİLE YAŞAM DÖNEMLERİNİ İNCELEMENİN GEREĞİ VE ÖNEMİ Ailenin geçiş noktalarını ifade eden yaşam dönemleri. Örneğin. için yuvalarını daha sorunsuz. evlilikten son çocuğun yetiştirilmesine kadar geçen süre son yüzyıl içerisinde giderek kısalmıştır. alanlarında eğitim veren ilgili birimlerinde devam etmektedir. Aile yaşam döngüsündeki bu tarihsel değişimler aile yaşam döngüsünün de değişmesine neden olmuştur. yaptıkları araştırmalar sonucu belli olayları geçiş noktaları olarak kabul etmişler ve aile yaşamını dönemlere ayırarak her dönemin karakteristik özelliklerini belirlemişlerdir. dört kuşaklı ailelerin ortaya çıkmış olması bu değişimlerin bazı örnekleridir. amaçlar ve değerlerin oluşumunda. Aile yaşam dönemlerini incelemenin gereği ve önemi aşağıda maddeler halinde verilmiştir: • • Her birey. ev yönetimi. Orta yaşlı büyük ana babalar. beslenme ve sağlık. Aile yaşam döngüsündeki bu tür olaylar. Örneğin. Toplumbilim. şu anda üyesi olduğu ailesini daha iyi tanıma şansına kavuşur. özellikleri bakımından bir birinden farklılık gösterir. ekonomi. Türkiye’de bu konuda yapılan çalışmalar yeni olmakla beraber üniversitelerin. Aileyi incelemede esas alınacak bir çerçevenin çizilmesi ve bütün aileleri kapsayacak bir modelin geliştirilmesi düşüncesi 20. Ülkeler. henüz aktif yılları yaşayan bir ailede büyük çocuk herhangi bir nedenle evden ayrılabilir ve eş zamanlı olarak daralma yıllarının özellikleri de gözlenebilir. aile bireylerinin birbirleri ile olan ilişkilerinin biçimlenmesinde. öncelikle Avrupa ülkelerinde ve ABD’de başlamıştır. Aile Ekonomisi-Beslenme. Örneğin ilk çocuğun doğuşu yalnızca ‘eş oluşturan ana baba’ olmaya doğru bir rol değişikliği getirmemekte. aynı zamanda benlik kavramı ve güdülenmeyle ana babalarda çözülmemiş çocukluk çatışmalarını da uyandırmaktadır. Aile yaşam döngüsünü oluşturan olaylar toplumsal ve kültürel değişimlerin etkisi altındadır. hukuk. yüzyılın ilk çeyreğinde ortaya atılmıştır. Ev İdaresi. birey üzerindeki toplumsal ve psikolojik etkilerde de dikkati çekmektedir. Herhangi bir ailede bazen bir dönem devam ederken diğer dönemin özellikleri de gözlenebilir. başlangıç yıllarından itibaren gelecekle ilgili her konuda plan yapması kolaylaşır. Ev Yönetimi. ev. daha sağlam temeller üzerine oturturlar. Böylece kurdukları yuvalarında çıkabilecek olası sorunları ve çözüm yollarını daha evlenmeden öğrendikleri. roller ve sorumlulukların belirlenmesinde. aile. Sorunların çözümü kolaylaşır. eğitim. Ev yönetim etkinliklerinin düzenlenmesinde. Ev ve aile ihtiyaçları için üretim yapan üreticilere hangi hizmeti ve malı üretmeleri konusunda ipuçları verir. Ayrıca çiftlerin ana babalık sonrası dönemi uzamıştır. Aileye hazır bir yol haritası sunar. özetle istenen yaşam standardına ulaşmada. eğitim alanında çalışan araştırmacılar daha kapsamlı araştırmalar yapabilme imkânına sahip olurlar. Evlenecek olan gençleri ev ve aile hayatı hakkında sistematik bilgi edinme imkânını yakalarlar. Aile ile ilgili sorunların nedenlerinin anlaşılması ve çözüm yollarının önerilmesinde bilim adamalarına sağlıklı fikirler verir. eğlence. Mal ve hizmetlerin üretimine yön verir. bu dönemlerin özelliklerinin bilinmesine ihtiyaç vardır. Aile yaşam dönemleri her ailede aynı çizgide devam etmediği gibi her dönemi keskin hatları ile birbirinden ayırmak da çoğu zaman mümkün değildir.

ilgili bilim alanlarında çalışan bilim adamlarımızın üstlenmesi gereken sorumluluklardan birisidir. ABD’de yaklaşık 100 yıl önce yapılan çalışmalara göre 19. Kısacası aile yapısı ve yaşam döngüsü üzerindeki çalışmaların ülkelere has olması gerekmektedir. Yeni araştırma konuları. Aslında aile yaşam döngüsü bir tür ölçektir. Aile Yaşam Döngüsünü Tespit Etmenin Faydaları Aile yaşam döngüsünün belirlenmesi. Başka ülkelerde yapılan çalışmaların olduğu gibi diğer ülkelerde de geçerli olması belki farklı zaman dilimlerinde mümkün olabilir. Bu nedenle aile yaşam döngüsü aşamalarının tespit edilmesi ile aile konusunda birçok araştırmada kullanılabilecek ülkemiz şartlarına uygun geçerliliği olan bir ölçek geliştirilmiş olacaktır. aile konulu araştırma yapacak bilim adamlarının araştırmalarında göz önüne almaları gereken temel bir değişkenin ortaya çıkarılmasını sağlayacaktır. Aile yaşam döngüsünün ortaya konmuş olması en başta aile konusunda psikolojik terapi yapma yolunu açabilecektir. Aile yapısı ve aile yaşam döngüsü üzerine yapılan çalışmaların ülkeden ülkeye farklı sonuç vermesi olağan bir durumdur. Aile daha yakından tanındıkça kamu kuruluşlarının yöneticileri. Dolayısıyla ABD toplumunun 100 yıl önceki durumu bugünkü Türkiye’ye benzemektedir. Geleneksel aile tipinin oransal olarak azlığı ve yalnız yaşayanların oranının yüksekliği dikkat çekicidir. Bu nedenle Türk ailesinin kendine has aile yaşam döngüsünü ortaya çıkarmak. yeni kavramsallaştırmalar.0 Geniş aile % 0. Bu nedenle ABD’de yapılan bir araştırmanın olduğu gibi Türkiye’de de geçerli olduğunu söylemek yanıltıcı olur. % 3–5 ise tek başına yaşayanlardan oluşmuştur. siyasetçiler aile yaşam döngüsüne dair bilgiler aracılığıyla toplumu daha iyi tanıma ve özgün çözümler geliştirme fırsatını bulabileceklerdir. Aile bağları Türk toplumunda batılılara göre hala daha güçlüdür. yy Amerikan ailelerinin %80i çekirdek aile. Bu istatistikler yardımıyla aile bugün olduğundan çok daha fazla derinlemesine araştırılabilecektir. %12–15 geniş aile. yeni ölçekler geliştirilmesine yol açılabilecektir. Bugün ABD’de daha az geniş aile ve daha fazla oranda tek başına yaşayanlar bulunmaktadır. geleneksel ailelerde yeni evlilerin büyüklerin yanına yerleşerek yaşamaları durumları kültürel farklılıkların varlığını ve derinliğini göstermektedir.3 Öğrencilerden/işçilerden oluşan hane şeklindedir.7 Çekirdek aile % 13. Elde edilecek aile yaşam döngüsü aşamaları yardımıyla aile içinde yaşanan olayları çok daha iyi analiz etmek mümkün olabilecektir. Aile yaşam döngüsü yardımıyla aileler için yeni istatistikler tutmak mümkün olabilecektir. yaşayan ailelerin büyük çoğunun çekirdek aile yapısına sahip olduğunu göstermektedir: Buna göre ailelerin • • • • % 6. 20 • • • • . Ülkemizde nişanlılık dönemine atfedilen önem. ekonomik sorunlar ve rahatlamalar aile yaşam döngüsü boyunca gözlendiğinde daha iyi anlaşılabilir hale gelecektir.Türkiye’de Aile Araştırmaları ve Aile Yaşam Döngüsü Türkiye’de 2006 yılında TÜİK tarafından yapılan araştırmaya göre rakamlar. çocukların yaşının büyük olmasına rağmen ailede anne-baba tarafından hala çocuk olarak algılanması. Türk aileleri için yaşadığımız zaman diliminde geçerli olan Aile Yaşam Döngüsü’nün tanımlanmış olması ayrıca aşağıdaki faydaları da sağlayabilecektir: • • Ortaya çıkartılabilecek aile yaşam döngüsü ve aşamaları doğal olarak aile ilgili birçok çalışmada kullanılabilecektir.0 Tek kişilik hane % 80. Aile yaşam döngüsünün bir sonraki aşaması öngörülebilir olduğundan aile üyelerinin karşılaşacakları zorluklarla ilgili kendi kendilerini bilgilendirmeleri bu sağlanamasa bile en azından ilgili bilim çevrelerince uyarılabilmeleri mümkün hale gelebilecektir. Örneğin otorite değişmeleri. yaşanan psikolojik sorunlar.

Araştırmacılar bireysel davranışlar ile aile yaşam döngüsü arasındaki ilişkinin kurulması ile yeni çalışma alanları bulabileceklerdir. geliştirecekleri stratejilere yardım edilmiş olacaktır. ailenin özellikleri ile faaliyetleri ve etkileri arasından daha anlamlı ilişkiler kurulmasını anlamlı hale getirmektedir. Örneğin aile içinde yaşanması muhtemel problemlerin ortaya çıkacağı aile yaşam döngüsü aşamalarından belli olan konular aile ile ilgili olarak belirli sorumlulukları üstlenen kamu kuruluşları ya da sivil toplum kuruluşları tarafından önceden öngörülebilir hale gelecektir. Aile içi kariyerler tespit edilerek kariyer basamakları geçiş dönemindeki zorluklar ortaya çıkartılabilecektir.• • Tüketim olgusuyla ilgili kamu kuruluşlarının. Aile yaşam döngüsü yaklaşımı. Bu durumun bir sonucu olarak da bu kurum ve kuruluşlar bu tür problemlerin olumsuz etkilerini azaltmak amacıyla çalışma yapma imkânına kavuşabileceklerdir. 21 . yerel yönetimlerin. Aileleri çalışma konusu olarak ele alan sivil toplum kuruluşları ve kamu kuruluşları bu sayede Görevlerini daha bilinçli olarak yapabilir bir konuma gelebileceklerdir. • • • Aile yaşam dönemlerinin belirlenmesinde kullanılan modelleri kısaca anlatınız. sivil toplum örgütlerinin.

Yaşamını devam ettirebilmek için bu sorunları çözmek zorundadır. Evliliğin başlamasından. farklı görevler yüklenirler ve üzerlerine düşeni yapmaya çalışırlar. Döngünün her aşamasında aile çeşitli sorunlarla yüz yüze gelir. Hızlı kentleşme ve endüstri alanındaki gelişim aile yapısında değişim ortaya çıkarmıştır. kurulduktan sonra çeşitli evrelerden geçerlerken. Öte yandan toplumsal eğitim sonucu oluşan çekirdek ailede ise sorumlulukların tamamının. Değişimin gerektirdiği farklı aşamalara bağlı olarak değişik deneyimler yaşarlar. Ancak genel anlamda bilimsel bir gerçeklikle olaya yaklaşıldığında her aile kendi içerisinde kendine özgü kurallara sahiptir. Söz gelimi kırsal kesimde. aynı kuralların olmasını beklemek de mümkün değildir. kimileri ise tamamlayamaz. Genelde ailenin özelde aile bireylerinin bu dönemlerde yaşadıklarına bağlı olarak oluşan ve oluşabilecek muhtemel durumlar aşağıda belirtilmiştir. Aile düzeni büyüklerin deneyimlerine dayalı kararları doğrultusunda kurulur ve sürdürülür. Aile bu krizden başarı ile çıkarsa çok güzel bir deneyim kazanmış olur. eşlerin ölümüne kadar geçen bu süreçte. bütün aile bireyleri arasında paylaşılmış olduğu görüntüsü vardır. Aile bu yeni duruma uyum sağlayamazsa kriz yaşanır. güçlenir. Üretim ve tüketim faaliyetleri hep birlikte yapılır. genellikle. Aile bu durumda ortaya çıkan krizle uğraşmak zorunda kalır. aile bireyleri her aşamada farklı roller. Gelişen ve değişen toplum yapısına bağlı olarak aile yapısı da değişmektedir. Geniş ailede yetkinin erkekte. Gerçekte ise durumun tam olarak ne olduğunu bilmek imkânsızdır. “yaşam döngüsü” olarak isimlendiren bu evreleri tamamlayabilir. Aile ister çekirdek isterse geniş aile olsun her durumda bireylerin birbirlerine karşı görev ve sorumlulukları bulunmaktadır. Üzerlerine düşen görevleri yerine getirirken farklı ilişkiler kurmak zorunda kalırlar ve kendilerini sürekli olarak bir değişimin içerisinde bulurlar. Aksi durumda aile yaşam döngüsünü tamamlayamadan süreç bitebilir. sorumluluğun ise kadında olduğu görüntüsü vardır. Aileyi güçlendirir. Bu gayret ona yeni beceriler kazandırır. Bu tip ailelerde görünürde Erkek egemendir. Eşler çocuk eğitimi konusunda tek söz sahibi olmayı arzu etmelerine karşın birçok durumda bu arzuları gerçekleşmeyebilir. Bir ailedeki kuralları birebir bir başka aileye uygulamak mümkün olmadığı gibi. 22 . geleneklerin ağır bastığı geniş aile tipi yaygındır. kimi aileler. Ayrıca her ailenin kendisine özgü bir mahremiyeti olduğu için bilmek için çaba harcamak da gereksizdir. Her aile özgündür. farklı sorumluluklar. Bu nedenle yukarıda belirtilen durum sadece görüntüdedir.Özet Aileyi anne-baba ve çocuklardan oluşan en küçük toplumsal kurumdur şeklinde tanımlamak mümkündür. O nedenle var gücü ile bu sorunları çözmeye uğraşır. Yani aile birliği.

Bir arada yaşamaya kendilerini mecbur hissettikleri için d. Eğitim e. Bekar ebeveynler. Toplumsal yapıyı planlamak e. 4 b. 4 b. Birbirlerini sevdikleri. Duygusal davranış tutumu b. Yapay ilgi gösterme b. c. Statü sağlamak. Sağlık c. b. 6 d. Geç evlenmiş çiftler. Başlangıç 7. Aşağıdakilerden hangisi kadın ve erkeğin evlenmeye karar verme nedenidir? a. Duygulara dahil olma d. Problem çözme 2. Küçük hataları çok abartma e. ailede yaşam aşamada ele almıştır? a. 5. istedikleri için c. Duvall. Emekliler. d. Aile yaşam döngüsü modeli aşağıdakilerden hangisi ile başlar? a. Loomis aile yaşam döngüsünü kaç aşamada incelemektedir? a. Ekonomik ihtiyaçaları sağlamak. Büyüklerinden öyle gördükleri için 3. Duygusal anlar yaşamak için e. Genişleme d. 8 23 6. Yetişme e. Duygulara dahil olma e. 6 d. Aile içinde rol dağılım c. d. 80 b. Aile içi iletişim d. Karşılıklı sevgi ortamı oluşturmak.Kendimizi Sınayalım 1. 7 e. 50 e. e. 60 d. 70 c. Gelişme c. 5 c. Bağımlı olma b. Aşağıdakilerden hangisi ailenin işlevlerinden birisi değildir? a. Abartılı bir şekilde onaylama ya da reddetme c. Özveriyi daima karşıdan bekleme 4. 7 e. Türkiye’de 2006 yılında TÜİK tarafından yapılan araştırmaya göre çekirdek ailelerin oranı yaklaşık ne kadardır? a. Aşağıdakilerden hangisi bir ailede normal iletişim ve etkileşimi engelleyen durumlardan birisi değildir? a. Çocuksuz çiftler. Aşağıdakilerden hangisi geleneksel olmayan aile hanelerinde bulunmaz? a. 5 c. Genişletilmiş aileler. Aşağıdakilerden hangisi aile sisteminin temel fonksiyonlarından birisi değildir? a. Toplumsal iletişim d. 9. Beslenme b. Eğlence 10. 8 evrimi döngüsünü kaç 8. 40 . Aşağıdakilerden hangisi aile yaşam dönemlerinin özelliklerinin bilinmesine ihtiyaç gösteren ögelerden birisi değildir? a. Bir yuva kurmak istedikleri için b. Dini eğitim vermek. c. b.

d Yanıtınız yanlış ise “Ailenin İşlevleri” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 4. kimlik kazanmasını. Gelişen ve değişen toplum yapısına bağlı olarak aile yapısı da değişmektedir. sosyal beceriler edinmesini ve nihayet topluma uyum sağlamasını olanaklı hale getirir. Öte yandan toplumsal eğitim sonucu oluşan çekirdek ailede ise sorumlulukların tamamının. b Yanıtınız yanlış ise “Aile Yaşam Dönemlerini İncelemenin Gereği ve Önemi” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. kendine ve diğer bireylere sevgi duymasını. kişiliğini geliştirmesini. 24 Sıra Sizde Yanıt Anahtarı Sıra Sizde 1 Aileyi anne-baba ve çocuklardan oluşan en küçük toplumsal kurumdur şeklinde tanımlamak mümkündür. Aile ister çekirdek isterse geniş aile olsun her durumda bireylerin birbirlerine karşı görev ve sorumlulukları bulunmaktadır. aynı kuralların olmasını beklemek de mümkün değildir. Bu nedenle yukarıda belirtilen durum sadece görüntüdedir. Söz gelimi kırsal kesimde. Eşler çocuk eğitimi konusunda tek söz sahibi olmayı arzu etmelerine karşın bir çok durumda bu arzuları gerçekleşmeyebilir. a Yanıtınız yanlış ise “Aile Yaşam Döngüsü Modeli Evrimi” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Bir ailede etkileşim oldukça önemli bir konudur. e Yanıtınız yanlış ise “Aile Yaşam Döngüsü Tipleri” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Aile bireyleri arasında yaşanan bu ilişkiler. çatışma çözümü. Aile düzeni büyüklerin deneyimlerine dayalı kararları doğrultusunda kurulur ve sürdürülür. saygı oluşturma gibi alt başlıklarda incelemek mümkündür. Ayrıca aile sosyal yapısı ile çocuk üzerinde mutlak etkili bir kurumdur. Bir ailedeki kuralları birebir bir başka aileye uygulamak mümkün olmadığı gibi. birliktelik. işleyişini ve fonksiyonelliğini etkiler. Bu konularda ev idaresi programı içerisinde daha ayrıntılı bilgiler verildiğinden burada söz konusu alt başlıklara kısaca değinilmekle yetinilecektir. 9. bireyin kendine güvenmesini. anında diğer organların ritmini. Geniş ailede . Ayrıca her ailenin kendisine özgü bir mahremiyeti olduğu için bilmek için çaba harcamak da gereksizdir. Üretim ve tüketim faaliyetleri hep birlikte yapılır. denge kurma. 8. Sıra Sizde 2 Ailedeki etkileşimleri ise esneklik. 6. 2. c Yanıtınız yanlış ise “Ailede Etkileşim ve İletişim” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. yetkinin erkekte. aileyi oluşturan bireyler birbirinden etkilenir. 5. ilişki ağı.Kendimizi Sınayalım Yanıt Anahtarı 1. Organizmayı oluşturan organların birinde görülen arıza. Bir ailede. a Yanıtınız yanlış ise “Aile Yaşam Dönemlerinin Kullanılan Belirlenmesinde Modeller” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 7. a Yanıtınız yanlış ise “Aile Yaşam Döngüsü” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Her aile özgündür. c Yanıtınız yanlış ise “Aile Yaşam Döngüsü Tipleri” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Aile yaşayan bir organizma gibidir. 3. 10. Hızlı kentleşme ve endüstri alanındaki gelişim aile yapısında değişim ortaya çıkarmıştır. bütün aile bireyleri arasında paylaşılmış olduğu görüntüsü vardır. Bu tip ailelerde görünürde Erkek egemendir. geleneklerin ağır bastığı geniş aile tipi yaygındır. genellikle. Gerçekte ise durumun tam olarak ne olduğunu bilmek imkansızdır. Psikososyal yönden gelişen bireyin en çok etkileşime uğradığı yer aile üyeleri arasındaki ilişkiler ve aile ortamıdır. b Yanıtınız yanlış ise “Aile” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Ancak genel anlamda bilimsel bir gerçeklikle olaya yaklaşıldığında her aile kendi içerisinde kendine özgü kurallara sahiptir. Bu durum tıpkı aynı vücutta bulunan organlara benzer. Zaten aileyi aile yapan unsurların başında aile bireylerinin birbirlerine karşı olan bu görev ve sorumlulukları gelir. sorumluluğun ise kadında olduğu görüntüsü vardır. a Yanıtınız yanlış ise “Giriş” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz.

.L. Ev İdaresi. Özdemir.16. Yararlanılan Kaynaklar Koekemoer. Family Life Cycle Theory. An Investıgatıon Into The Family Life Cycle Withıi a South African Context P.7-18. İşte bir ailenin kuruluş hatta bazen kuruluş hazırlıkları aşamasından başlayarak ailenin yaşamını tamamladığı döneme kadar geçen süre içerinde yaşadığı ve her ailede o ailenin özelliklerine bağlı olarak süresi ve önemi ve ailenin yaşamında oynadığı rolü değişebilen dönmeler “aile yaşam döngüsü” kavramı adı altında incelenir. (2009) Sosyal Problemleri Çözmede Aile Yaşam Döngüsünün Önemi. yetişkin çocukların evden ayrılması.. çocuğu okula gönderme. yüzyılın ilk çeyreğinde ortaya atılmıştır.Yıl 11c. Bu genel özellikler her ailede ailenin yapısına özelliklerine bağlı olarak özel önem kazanır. çocuk yetiştirme. Din eğitimi vermek. (2003)./#ixzz1uluL1Euz 25 .C. Kazandığı bu özel öneme dayalı olarak da süresi azalır ya da uzar. Buna göre bir ailenin kuruluş aşamasından başlayarak. dulluk ve nihayet tek başına kalma aşamalarından geçer. Aile üyelerinin birbirini korumasına yönelik ortamı hazırlamak. Torlak.com/aile-yasamdongusu/. Türkiye’de bu konuda yapılan çalışmalar yeni olmakla beraber üniversitelerin. yeni evlilik dönemi. • Ekonomik ihtiyaçları karşılamak. Vatandaş. bir başka dönemin kilometre taşına kadar devam eden bu dönemler hemen her ailede birkaç istisna dışında mutlaka yaşanır. 95-104. hamilelik ve doğum.Ö. Yani bir aile kurulur gelişir yaşamını devam ettirirken üzerine düşen görevleri yerine getirir nihayet ömrünü tamamlar ve tarihe karışır./#ixzz1ulu2gp55 Kaynak: http://notoku. alanlarında eğitim veren ilgili birimlerinde devam etmektedir. yaşlılık.. Çocukların eğitimini planlamak. Bir ailenin yaşamında kilometre taşları olarak adlandırabileceğimiz noktalar ile başlayıp.VanKatwyk.Sıra Sizde 3 Ailenin işlevlerini yedi grup altında toplamak mümkündür. Aile Bilimleri vb. Aileyi incelemede esas alınacak bir çerçevenin çizilmesi ve bütün aileleri kapsayacak bir modelin geliştirilmesi düşüncesi 20. Aile Ekonomisi-Beslenme. Aile kuruluşundan itibaren yaşamı süresince bazı belirli dönemlerden geçer.2009 Kaynak: http://notoku. öncelikle Avrupa ülkelerinde ve ABD’de başlamıştır. Bunun dışında o aile için kazandığı anlam farklılaşır.4 s. Ev Yönetimi. Karşılıklı sevgi ortamı oluşturmak gibi işlevlerdir.Ş. bağımsızlık. belirli bir süre. Textures and Threads: Spiritual Care and Therapy. yaptıkları araştırmalar sonucu belli olayları geçiş noktaları olarak kabul etmişler ve aile yaşamını dönemlere ayırarak her dönemin karakteristik özelliklerini belirlemişlerdir. boş yuva. emeklilik. Söz konusu bu dönemlerin her birinin kendine özgü özellikleri vardır. Ülkeler. Aile ve Toplum Dergisi. Boş zaman faaliyetlerini gerçekleştirmek. • • • • • • Statü sağlamak. Bunları şu şekilde sıralamak mümkündür.E. (2006). anne-babalık.com/farkli-aile-ile-yasamdonemlerinde-yonetim/. Söz gelimi aynı adı taşıyan bir dönem bir aile için çok anlamlı önemli o aile için yaşamsal değerli olabilirken bir başka aile için son derece sıradan bir dönem olarak kalabilir. Sıra Sizde 6 Aile yaşam dönemlerinin ve her dönemin özelliklerinin belirlenmesi ile ilgili çalışmalar. ergenlik. Sıra Sizde 4 Dünya üzerinde bulunan her şeyin olduğu gibi ailenin de bir ömrü vardır. Sıra Sizde 5 Ailenin geleneksel yapıda olup olmadığına bakmaksızın sıradan herhangi bir ailenin yaşayabileceği aşamalar kısaca ana başlıkları ile açıklanmaya çalışılacaktır.

etkin kullanabilecek. Anahtar Kavramlar İletişim Etkileşim Konuşma Dinleme Etkileşim Ortamı Dil Soru Empati Güven “Biz” Bilinci İçindekiler Giriş “İletişim” ve “Etkileşim” Kavramları İletişim Süreci ve Etkili İletişim Ailede Güçlü Etkileşim İçin Beceriler Ailede Güçlü Etkileşim Ortamı Oluşturma Teknolojik Araçlar ve Aile İçi Etkileşim İletişim ve Etkileşimde Engeller 26 .2 Amaçlarımız Bu üniteyi tamamladıktan sonra. İletişim sürecini oluşturan öğeleri tanıyarak. Ailede güçlü etkileşim ortamı oluşturabilecek bilgi ve becerilere sahip olabilirsiniz. İletişim ve etkileşim kavramlarını açıklayabilecek. etkin kullanabilecek. Aile içi etkileşimi güçlendirecek becerileri tanıyarak.

en önemli özelliği bireyleri arasında kurulduğu varsayılan bir iletişim ve etkileşim sürecidir. Onu diğer sosyal topluluklardan ayıran en belirleyici özelliği bireyleri arasında yaşandığı varsayılan etkileşimin derinliğidir. diğer yandan bunların olumsuz etkileri de olabilmektedir. İnsanoğlunun oluşturduğu bütün topluluklarda olduğu gibi. Diğer sosyal topluluklara göre daha uzun süreli ve yüksek düzeyde derinlikli etkileşim süreçlerinin yaşandığı varsayımı ile aile bireylerinin birbirlerini tanıdığı. toplu halde yaşayan insanoğlunun bağlı olduğu en önemli topluluk olarak görülebilir. temelde insanların bu paylaşım gücünün artışıyla açıklanmaktadır. Ayrıca. İnsanoğlunun sahip olduğu birikim. sahip olunan iletişim becerilerine ve bunun kullanım durumuna göre biçimlenmektedir. İletişim süreci çeşitli unsurlardan oluşan ve dış etkiye açık bir sistematik özellik taşımaktadır. Etkileşimin niteliği. Aile. Bu unsurlara hâkim olan bireyler duygu ve düşüncelerini başkalarına kolaylıkla aktarabilmekte. Bugün insanlığın ulaştığı yüksek medeniyet.Ailede İletişim ve Etkileşim GİRİŞ İnsanoğlunun sahip olduğu en önemli yetilerden biri. bunları etkili kullanmak iletişim becerisinin gücünü de belirlemektedir. hukukî olarak varlığı kabul edilen ve bireyleri arasında kan bağı temel alınarak tanımlanan bir topluluk olmakla birlikte. Sosyal yaşamın en önemli yapı taşı ailedir. Nitelikli. Günümüz bir etkileşim. çağımızda süreci etkileyen bu unsurların göz ardı edilmemesi gerekir. düşünce ve isteklerini başkalarına ifade edebilmesi ve başkalarının bu yöndeki iletilerini anlamlandırarak ona tepki verebilmesidir. Bu özellik onu sosyal yaşamın bir parçası haline getirir. büyük oranda bu yetinin etkin kullanılması amacına hizmet etmek üzere tasarlanmaktadır. iletişim ve bilişim çağı olarak tanımlanmaktadır. onu oluşturan bireyler arasındaki iletişim sürecinin nasıl işlediğine bağlıdır. İletişim sürecinde yaşanan aksama veya sorunlar aile yaşamını doğrudan etkilemekte. duygu. İletişim ve etkileşim süreci üzerinde durulurken. ailenin devamı ve niteliği de büyük oranda onu oluşturan bireylerin karşılıklı paylaşım ve etkileşim gücüne göre şekillenmektedir. Etkili iletişim için. Bilgisayarlar. bilgi ve deneyimleri başkalarına aktarmanın tek yolu bu becerilerin kullanılmasıdır. ortak bir yaşam alanı oluşturmada başarılı olabilmektedirler. Toplumun diğer katmanlarına ve yaşam formlarına yansıyan bu aksaklık ve sorunlar toplumsal anlamda çözülmesi gereken problemlere zemin oluşturulmaktadır. bu durum aile fertlerinin diğer yaşam alanlarına da yansımaktadır. Toplum yaşamındaki ahenk de büyük oranda bu etkileşimin niteliğine göre şekillenir. Gelişen son dönem teknolojileri. Dolayısıyla insanlığın oluşturduğu medeniyetin devamı ve gelişmesi bu temel becerilerin nitelikli kullanılmasına bağlıdır. insanlar başkalarıyla etkileşim kurmak durumunda kalırlar. internet gibi teknolojiler buna örnek verilebilir. Toplum halinde yaşamanın bir gereği olarak. öncelikle bu unsurların çok iyi tanınması gerekmektedir. Bu varsayıma dayalı bir yaşam birlikteliği olarak kabul edilen aile yaşamında etkileşim ve iletişim sürecinin kalitesi düştüğünde aile birlikteliği 27 . Bu tür teknolojiler bir yandan iletişim ve etkileşim için bir güç olarak kullanılabilirken. birbirlerine güvendikleri ve birbirlerini anladıkları kabul edilir. Aile. GSM teknolojileri. uyumlu ve mutlu bir aile yaşamı. uydu sistemleri.

Bu mesajları başkalarına çeşitli yollarla aktarabilmektedir. iletişimin en önemli oluşma gerekçelerinden bir diğeridir. düşünce ve malumatların başkalarının anlam dünyasıyla buluşturulması ve onların da benzer bir anlam oluşturmuş olmarını gerektirmektedir. İLETİŞİM VE ETKİLEŞİM KAVRAMLARI İletişim. Dolayısıyla iletişim kazaları veya iletişim sorunlarının da büyük oranda anlamın ortak kılınması sürecinde yaşanan zorluklardan kaynaklandığı söylenebilir. Bir beceri olarak kabul edildiğinde iletişim. Bu durumda iletişim olgusunun insanda var olan bir yetinin kullanılması. sağlıklı bir birey için bu paylaşımın en etkili şekilde oluşması beklenmektedir. Aksine burada “bilgi paylaşmak” kavramıyla duyguların.zarar görmeye başlar. İletişim bir beceri olarak görüldüğünde. Geniş anlamıyla iletişim. Bu nedenle aile yaşamının devamlılığı. Buradan yola çıkılarak. Bir anlamda iletişimin gerçekleşmesinin bunlara bağlı olduğu söylenebilir. İnsanoğlunun anlatacakları vardır ki bunlar onun taşıdığı mesajlardır. iletişim kavramı oldukça sınırlandırılmış olur. iletileri alma. anlamın ortak kılınmasıdır. İnsanın paylaşma isteği ve ihtiyacı. önemli sorunların çıkmasına neden olmaktadır. İnsanların etkileme ve etkilenme özelliği sonucu gerçekleşen bir süreç olarak iletişim. iletişim kavramının tam olarak tanımlanması için yeterli olup olmayacağı bir başka tartışma konusudur. kavramının bir beceri olma özelliğinden söz edileceği gibi. herhangi bir bilginin paylaşılması eylemi olarak tanımlanmaktadır. bir isteğin gerçekleşmesi ve bir ihtiyacın karşılanması sonucu ortaya çıktığı söylenebilir.” şeklinde bir tanımlama da yapılmıştır. iletişim insanoğlunun içten gelen bir isteği veya ihtiyaçlarını en etkili şekilde gerçekleştirme aracı olma özelliği ön plana çıkarılarak da tanımlanabilir. aile içi iletişim ve etkileşime göre şekillenmektedir. Bir kişinin anlam dünyasında oluşan duygu. Bir anlamda bu paylaşımlardan yoksunluk. onu aktarabilme ve başka kaynaklardan gelen mesajları anlamlandırabilme yetisi olarak tanımlanabilir. fikirlerin. “iletişim. Paylaşılmak istenen mesaj başkası tarafından alınıp anlamlandırılmadığında. Bu nedenle. İnsanlar karşılıklı etkileşim süreci içine girerek. iletişimin gerçekleştiğini söylemek güçtür. malumatların paylaşılması kastedilmektedir. İletişim. Duygularını. Ayrıca başka kaynaklardan gelen mesajları. basit malumat ve verilerin paylaşımı şeklinde anlaşılırsa. bir mesaja sahip olma. Ancak burada “bilgi” sözcüğüne yüklenen anlam. “Bilgilerin paylaşılması” tabirinin. Bir bireyin anlam dünyasında oluşanlar dillendirildiğinde ya da iletildiğinde. 28 . İnsanın yaşamını tek başına sürdürmedeki zorluğu dikkate alındığında paylaşım isteği içinde olduğu görülmektedir. anlamlandırma becerisine sahiptir. düşüncelerini ve bilgilerini paylaşma isteği insanın doğasının bir gereği olarak ortaya çıkmaktadır. doğalarının gereği olan bu paylaşımları yaşarlar. Bu bölümde aile yaşamı için önem taşıyan bu iki unsur üzerinde durulacak ve çeşitli boyutlarıyla ele alınacaktır. sosyal yaşamın varlığının da temellerini oluşturur. insanoğlunun doğuştan getirdiği anlama ve anlatma becerilerinden söz etmek gerekir. iki insanın bir araya gelmesiyle var olduğu kabul edilen bir süreçtir. insan doğasına aykırı bir durum olduğundan. bunu alan kişinin anlam dünyasında benzer bir anlam oluşturmuyorsa iletişim gerçekleşmemiştir yahut -en azındaneksik oluşmuştur.

karşılıklı olarak birbirlerinden etkilenerek ortak yaşam alanları oluşturmaya başlar ve birbirlerini kabul etme ihtimalleri fazlalaşır. bunları aktarmak için uygun bir ortamın bulunması ve mesajın onu alacak bir alıcıya ulaşması gerekir. Etkileşim olmadan iletişimin gerçekleşmesi mümkün değilken. gruplaşma ve sosyal bölünmelere neden olur. İletişim. Bu açıdan iletişim. Ancak iletinin alıcıya ulaşması. Sosyalleşme sürecinin en temel aracı olarak iletişimin. Etkileşim. Bu durum insanların bir arada yaşaması olgusunu doğurmuştur. bir paylaşma eylemi olarak çift yönlü bir süreçtir. iletilmek istenene en yakın oranda almış olması ve bunu aldığını belli edecek şekilde tepkide bulunmasını gerektirmektedir. Başkalarının desteğini alarak ve başkalarına destek olarak -karşılıklı bir şekilde. bunları aktarma gücü ve becerisine sahip olunması gerektiği gibi. süreç bireyin sosyal guruptan tamamen kopmasıyla sonuçlanır. Etkileşimin istenen sonucu doğurabilmesi bu süreçte yer alan bireylerin karşılıklı güven. iletişim kurarak bu etkilenme ve etkileme sürecini istenen hedefe yöneltmesi mümkündür. birbirlerinden etkilenme düzeyi çok yüksek olan bireylerin oluşturulduğu bir sosyal topluluk olarak hayâtiyetini. İletişim. İletişim süreci sistem olarak ele alındığında bir kaynak ve kaynağın sahip olduğu mesaj. başlangıç noktası olarak kabul edilebilir. bunun alıcı tarafından iletilene en yakın şekilde anlaşılması ve buna uygun tepki verilmesi süreci olarak tanımlanabilir. bir mesajın uygun kanallar kullanılarak kaynaktan alıcıya iletilmesi. Alıcının iletileni. Etkileşim karşılıklı bir etkilenme olarak kabul edilebilir. süreci tamamlamaya yetmemektedir. sosyal yaşamın mahiyetini. Dolayısıyla iletişim ve etkileşim bir arada gerçekleşir. Bireyin. bir süre sonra ortak yaşama alanlarını yitirir ve sosyal guruba yabancılık hissetmeye başlar. kalitesini. Fikirlere kaynaklık etmenin yanında. Aile içi iletişim sınırlandığında etkileşim de azalmakta. algıları farklılaşmaktadır. iletişim sürecinin önemli bir sonucu ve parçası olarak gerçekleşir. İletişimin sistem yaklaşımı açısından ele alınması gereken bir süreç olduğu da unutulmamalıdır. Uzaklaşma sürecinin aile bağlarını önemli oranda etkilediği bilinmektedir. etkileşim. yaşamını tek başına sürdürmede önemli sınırlılıkları bulunmaktadır.çevresini etkilemek ve çevresinden etkilenmek özelliğine sahiptir. güçlü bir iletişim ağı ve buna dayalı etkili bir etkileşim süreci hedeflenmektedir. Bireyde karşılaştığı varlıklardan etkilenme duyarlılığı gelişmiştir. istek ve duyarlığına bağlıdır. bireyin kendisini ve çevresini değiştirmekte kullandığı önemli bir araç işlevi görür. İnsanoğlu -doğası gereği. Sonsuz istek ve ihtiyaçlarıyla. İletişim kurmak isteyen kişi mesaja sahip kaynak olarak iletişime geçmek istediği kişiyi etkileyerek bir etkileşim süreci başlatır. İki veya daha fazla kişinin etkilenime girmesiyle meydana gelen davranış değişikliği etkileşim olarak tanımlanmaktadır. toplumu oluşturan fertler arasındaki etkileşimin sınırlanmış olmasının yattığı söylenebilir.İnsanın doğası gereği. İletişim süreci sadece başkalarından mesaj alınmasıyla gerçekleşmez. başkalarına mesaj da gönderilir. süreci oluşturan temel bileşenler ve bu bileşenlerin eşzamanlı çalışmasıyla gerçekleşir. Bu durum uzun süre devam ettiğinde. yönünü büyük oranda belirleyen ve sosyal yaşamın kalitesinin en önemli belirleyicisidir. duygu ve düşüncelerin insan toplulukları arasında sözel veya bedensel hareketler kullanılarak değiş tokuş edilmesini sağlayan toplumsal etkileşim süreci olarak tanımlanması mümkündür. sınırlı becerileri onun tek başına. Oysa birbiriyle etkileşime geçene bireyler. Sosyal etkileşimin gerçekleşmesi bu anlamda birden fazla kişinin varlığı ile bunların niyet. Uygun kanallar kullanarak mesajını ortak hale getirmek ister. 29 . Bu açıdan iletişim. Başkalarıyla etkileşime geçmeyen birey. Bu süreçte karşılıklı olarak iki birey arasında bir etkilenim gerçekleşir ki buna etkileşim adı verilebilir.istek ve ihtiyaçların daha kolay karşılanması mümkün olabilmektedir. Sosyal yabancılaşmanın temelinde. Bireyler iletişim süreci içinde karşılıklı etkilenir ve değişime uğrarlar. Bu nedenle sağlıklı bir aile yaşamı için. aile içi etkileşimin düzeyine bağlı olarak devam ettirir. döngüsel bir sistem özelliği taşımaktadır. buna bağlı olarak aile fertlerinin birbirlerine ilişkin duyguları. İletişim. Bireyleri arasında etikelenmenin sınırlı olması gettolaşma. yaşamını istediği şekilde sürdürmesinin güçleştirmektedir. Aileler. duyarlılık ve anlayışına bağlıdır.

Kaynak iletecek bir mesajı olan kişidir. Aile içi ilişkilerin düzenlenmesinde iletişim. süreçte yer alan bireylerin bu faktörlerin farkına varmalarına ve bunları kontrol edebilme yetilerine bağlı olduğu söylenebilir. O gün hiç para kazanamayan adam eve asık suratla döndüğünde. Ancak çatışmaların aza indirgenmesinin yegâne yolu. Ertesi gün kendisi de asık ve ekşi suratıyla bağıra çağıra bal satmaya çalışmış. İletilecek mesaja ve alıcıya. paylaşacağı bir mesaja sahip ve süreci başlatacak iletiyi gönderen kişi. Bu bal satıcısı gencin güler yüzü sayesinde çok fazla müşterisi varmış. Şekil 2. inandırıcılığına ve kaynağın mesajı hangi kodlar kullanarak ilettiğine bağlı olarak şekillenmektedir.Aile yaşamında uyum ve çatışmaların bir arada yaşanması olasıdır. Hakkında yeterli bilgi ve deneyimi olmadığı bir konuda kişinin başlatacağı iletişimin istenen sonucu vermesi beklenemez. tutumları da süreçte rol oynar. Kaynağın sahip olduğu deneyim ve birikimler de iletişim sürecini önemli oranda etkilemektedir. kaba saba bir adam bu gencin satışının fazlalığını görmüş ve kazancını kıskanmış. Amacın gerçekleşmesi. kurum ya da topluluktur. Aynı mesajı ileten farklı kişilerin iletişim sürecinden aldıkları farklı sonuçların nedeni büyük oranda burada yatmaktadır. İletişim süreci büyük oranda onun sahip olduğu bazı becerilere bağlı olarak şekillenir. alıcı. etkileme ve yansıma olarak sıralanabilir. uyumun sağlanması ve çatışmanın çözüme ulaştırılabilmesi için yegâne çözüm yoludur. Sadi’nin Bostan isimli eserinde yer alan aşağıdaki hikâyecikte bu durum çok iyi açıklanmaktadır. insanlara karşı agresif tutumlar benimsemiş bir bireyin kuracağı iletişimin niteliğini büyük oranda bu özellikler belirleyecektir.1: İletişim süreci ve öğeleri. İLETİŞİM SÜRECİ VE ETKİLİ İLETİŞİM İletişimin. Genç adamın sattığı zehir bile olsa herkes onu alır içermiş. mesajın iletilmesinden sonra alınacak dönütlerin doğru değerlendirilmesi kaynağın iletişim yeterliğiyle doğrudan ilişkilidir. iletişim isteği ve niyeti olan. ancak günün sonunda tek dirhem dahî bal satamamış. aile üyeleri arasında açık iletişim kurmak ve etkilenim sürecini başlatmaktır. alıcının verilmek istenen mesajı verilmek istendiği şekliyle anlayabilmesine. Bu öğeler kaynak. Hükmedici bir kişilik yapısına sahip. kaynak öğesinin taşıması gereken özellikler bulunmaktadır. Bir gün asık suratlı. Kaynağın dil yeterliliği yani iletmek istediği mesajı en iyi şekilde aktarabileceği sembol ve araçları seçebilmesi iletişim sürecinde önemli rol oynar.” demiş. ileti. Bal satan güler yüzlü bir gencin hikâyesini anlatır Sadi. Ayrıca kaynağın kişiliği. kodlama-kod açma. onu oluşturan temel öğelerin eşzamanlı şekilde bir araya gelmesiyle oluşan döngüsel bir süreç olduğu söylenebilir. Basit anlamıyla kaynak. Bu temel öğelerin birlikte uyum içinde çalışmasıyla gerçekleşen bir süreç olarak iletişimin anlaşılması ve etkili iletişim gerçekleşmesi. İletişim sürecini başlatan unsur olarak. 30 . eşi “Suratı ekşi olanın balı da ekşi olur. iletişim sürecinin başlatıcısı. seçilen mesajın iletilmesi için elverişli zaman ve mekânın belirlenmesi. en uygun sembol ve kanalı seçilmesi.

Alıcının mesajı alması iletişim sürecinin ilk aşamasının gerçekleştiğini gösterir. Alıcı. yüz. İletinin kodlanışı büyük oranda dille ilgilidir. “kod”un kaynak ve alıcı tarafından nasıl anlaşıldığı büyük önem taşımaktadır. yanlış anlaşılmaların giderilmesi ve iletişim sürecinin sürdürülmesi alıcı tarafından verilecek geri bildirime göre şekillenir. uzaktan yapılan bir iletişimde telefon benzeri araçlar da kanal olarak kullanılmaktadır. Anlamın ortak kılınması için. Burada. alıcının kullandığı dil. Kelimelerle kodlanmış mesajın iletilmesi için yüz yüze iletişimde ses ve sesin iletimini sağlayan hava bir kanal olarak görülürken.Ali). İletişim süreci bu geri bildirimle tamamlanarak ya yeni bir süreç için başlangıç olur ya da sonlanır. çizimler alıcı tarafından kod açma sonucu anlam kazanır. çünkü cahil ne gelirse söyler diline (Anonim). iletişim sürecinde kaynağın gönderdiği iletiye hedef olan kişi veya kişilerdir. kaynak ile alıcı arasında oluşan yanlış anlamaların kaynağını oluşturmaktadır. dili zehirli olduğundan gönlünü yaralar. Alıcının özellikleri dikkate alınmadan gerçekleştirilecek bir ileti gönderme sürecinin başarı şansı oldukça azalacaktır. kültürü gibi birçok öğeden söz edilebilir. Kaynak mesajını kodladıktan sonra bunun fiziksel olarak iletilmesine ihtiyaç duyulur. Anne-babaların özellikle çocuklarıyla kurdukları iletişim süreçlerinde bu tür durumlara sıklıklar rastlanır. Bunlar beş duyu organımızdan biri veya birkaçına mesajın ulaşmasını sağlayan araçlardır. işaretler. Cahil insan kendi kendinin bile düşmanıdır. Nasihat verme şeklinde gerçekleşen ancak çocukların bunlardan ne anladığı tam olarak kestirilemeyen konuşmalar bazen bir iç konuşmaya dönüşmekte ve alıcı mesajlara kendini kapatabilmektedir. Cahil ile sakın latife etme.“Cahil ile sohbet etmek güçtür bilene. peki… Anne: Bak hala konuşuyor! 31 . yazı. gençlerin kendilerini dinlemediği. Kanal. Burada kullanılan kod açma işlemi. gençlerin ise büyüklerin kendilerini anlamadığı yönünde yakınmaları bilinmektedir.” Bu üç özlü sözden yola çıkarak. (Hz. deneyimi. ne yaptı! Çocuk: Şey… Anne: Tamam. kültürde ne anlama geldiğine ve içinde bulunulan bağlama göre de şekillenmektedir. yaşı. Aslında tek başlarına kaldıklarında bir anlam ifade etmeyen birtakım sesler. el gibi vücut hareketleri yoluyla kodlanmış şeklidir. Yansımaya izin verilmeyen ileti gönderme süreçlerinde hedeflenen iletişim ortamının çok uzağına düşülebilir. Bu durumun nedenleri ve soruna ilişkin çözüm önerileriniz neler olabilir? Mesaj alıcı tarafından alındıktan sonra anlamın ortak kılındığının belirlenmesi. “İleti” olarak tanımlanacak alıcının mesajı almasından sonra anlamın ortak kılınması ile “-şim” eki alarak iletişim olarak tanımlanır. kodlanmış mesajın alıcıya ulaşmasını sağlayan araç olarak tanımlanabilir. kaynağın kendini kontrol imkânı oluşur. kaynağın zihninde oluşan anlam veya objenin söz. alıcının niteliklerinin de kaynağın sahip olduğu özellikler kadar özelliğe sahip olması beklenir. ebeveylerle çocuklar arasında iletişimi koparan ilginç örneklerdendir. ne bu elbisenin hali. İleti. Çoğumuzun duyduğu aşağıdaki diyalog. kelimelere yüklediği anlam. Anne: Cevap ver. iletişim sürecinde kaynağın niteliğiyle ilgili neler söylenebilir? İletişim sürecinde kaynağın sahip olduğu ve paylaşmak istediği duygu düşünce veya bilgi gibi uyaranların kaynak tarafından kodlanmış haline “mesaj” ya da “ileti” adı verilir. Geri bildirimle. başkasına dost olması nasıl beklenir (Sokrates). sus cevap verme! Çocuk: Tamam. Yaşlı insanların. resim. Ancak iletiye yüklenen anlam “kod”un dilde. Bu nedenle iletişim sürecinde ne söylediğimiz kadar bunu neyle ve nasıl söylediğimiz de büyük önem taşımaktadır. Burada kodlamanın nasıl gerçekleştiği.

Bu tür durumlarda etkili bir iletişimden söz etmek. empatik davranış geliştirmek gibi bazı temel özellikler de söz konusudur. Bunlar için öykü dinleme. Burada dinleme. Zihinleri açık tutun. Olayı vurgulayın. soru sorma. Doğuştan sahip olunan duyma yetisidir. İletilerden alıcının yeni yaşantılar kazanması ise. etkili bir dinleme için aşağıdaki stratejiler önerirler: 1. sunmayın. Bunun yanında etkileşim ortamını güçlendirmek için güven ortamı oluşturmak. sosyal yaşamda etkileşimin en yoğun yaşandığı ve etkileşime en çok ihtiyaç duyulan topluluktur. müzik dinleme etkinlikleri önerilebilir. Karşılıklı bir etkilenim yaşanması gereken süreçte. Zihinleri antrenmanlı tutun. 32 . söylenen. Bunu sağlamak için aile bireylerinde bulunması gereken bazı becerilerden söz edilebilir. dinleme becerisindeki birikimle yakından ilgilidir. 9. Genel anlamda “dinleme”. 5. Rahatsızlıklara katlanın. İşitme isteğimiz dışı gerçekleşir. okuma ve yazma. Dinleme eğitiminin sonunda diğer dil etkinliklerinde -konuşma. etkileşim için fizikî mekân varlığı yeterli değildir. Etkin Dinleme Becerisi İletişim sürecinde etkililiği belirleyen temel becerilerden biri. Çünkü yakalanan mesajın ne anlama geldiğini belirleyen çeşitli faktörler bulunmaktadır. radyo dinleme. dinleme ise bir amaç doğrultusunda yapılır. 11. bireyin işitme ve görme organları aracılığıyla aldığı konuşma gibi duyumları anlamak amacıyla dikkat harcaması olarak tanımlanabilir. Bu yetinin dil öğrenimi için temel teşkil ettiği söylenebilir. Heyecanı artırın. konuşma. İlgi alanlarını belirleyin. şiir dinleme. “alıcı” tarafından paylaşılması gerekir. Etkili aile içi iletişim için ailelerin hem iletişimi oluşturan öğeleri ve özelliklerini hem de sürecin etkin bir şekilde çalıştırılması için yapılması gerekenleri çok iyi bilmesi beklenmektedir. alıcının ne hissettiği ve ne anladığı anlaşılmadan gönderilen mesajların bir etkisi olmayacaktır. işitmeden çok farklıdır. öğrenilebilir ve öğretilebilir bir dil becerisidir. Aynı fizikî mekânı paylaşarak oluşturulmuş bir topluluk olmakla birlikte. 6. Dinleme çalışması yapın. Esnek olun.Aile içinde benzer diyaloglar sıklıkla yaşanmaktadır. hatta iletişimden bahsetmek mümkün değildir. Campell ve diğerleri (1996) yaşam boyu devam edecek bir dinleme alışkanlığı geliştirilmesi gerektiğinden söz ederken. ortam. 7. oyun ve sinema filmi izleme. 8. Aile hayatının devamı bu etkileşimin niteliğine bağlıdır. gelen mesaja anlam yükleme ve anlamlandırmadır. geçmiş deneyimler gibi birçok unsur gelen mesajın anlamını farklılaştırmaktadır. ders dinleme. 4. sağlıklı iletişim kurmada en temel yoldur. AİLEDE GÜÇLÜ ETKİLEŞİM İÇİN BECERİLER Aile. iletişimi başlatma ve sürdürme gibi temel becerilerden söz edilebilir. Aile içi paylaşım ve etkilenimin en üst düzeyde olması ve etkileşimin çok güçlü olması gerekir. İlk dil etkinliği dinlemeyle başlar. Öncelikle temel iletişim becerileri konusunda ailelerin yetkin olmaları ve aile yaşamında bazı temel özelliklerin hayata geçmesini sağlamaları gerekir. Bu nedenle dinleme. Fikirleri dinleyin. Dinleme. 10. 2. Söyleyen. sesli okuma. 3. İletişim sürecinde öğrenmenin gerçekleşebilemsi için “kaynak” tarafından iletilenlerin. Gelen mesajı yakalamak tek başına yeterli değildir. Dinleme. kültür.önemli gelişmeler olmaktadır. İçeriği tartışın.

Örneğin okul… Sınavlarımın iyi geçmediğini söylediğimde. “Çocuğu televizyonun başından alamıyorum. 2002). birbirini dinlemeyen veya dinleme becerisi gelişmemiş aile fertlerinden kaynaklandığı söylenebilir. savunucu dinleme. saatlerce bilgisayarın başından kalkmıyor” yakınmaların temelinde bu tür anne baba davranışlarının yattığı söylenebilir. Bu hatalar. başka uyaranlara dikkatin kayması. iletişimde anlamaya ve iletişimi sürdürmeye odaklı bir beceri olduğu söylenebilir. Aile içi yüzeysel iletişim ve etkileşim yaşantılarının. Zamanla bu yalanların beni rahatsız etmediğini de anladım. Evinden kaçan on üç yaşındaki bir kız. Aileye çocuklar katıldığında ise yetişkinler arasında kurulan bu iletişim ve etkileşim ağına onların dâhil edilmesi ikinci aşamada gerçekleştirilmesi gereken bir durumdur. edilgen dinlemeden farklı olarak. Bunun. dinleme becerisindeki kusurlardan kaynaklandığı söylenebilir. Edilgen dinlemede kaynak mesajı iletir. alıcı bunu kabul eder ve dinlediğini gösteren davranış ile süreci devam ettirir. yalnızlaşma ve yabancılaşma sürecine girmeye başlamıştır. iletişimin sağlıklı bir şekilde devamı için de gereklidir.”(Gordon. Sonunda gerçek duygularını göstermeden konuşan iki insana dönüştük. “Söylediğimi değil. Bazı durumlarda bunun gerekli olduğu. seçerek dinleme. ‘Niye?’ diye sorar ve bana çok kızardı. bir süre sonra otoriteye farklı bir boyun eğme davranışı göstererek kendini gizlemeye ve anne beklentileri yönünde yüzeysel tepkiler vermeye başlamıştır. Eşlerin birbirlerini tanımaları. izin vererek sorunu çözdüğünü sanmıştır. görünüşte dinleme. Bu durum. Aşağıdaki diyalogda yaşananlar yüzeysel etkileşim ve iletişimin doğurduğu durumlardır. duymak istediğini anlıyor. sadece gelen mesajın iyi anlaşılması için değil. birbirlerinin paylaşma ihtiyaçlarını karşılayabilmeleri öncelikle bununla mümkündür. Etkin dinleme becerisi kullanıldığında. Oysa çocuk. Birbirini tanıyan ve anlayan bireylerin oluşturduğu ailelerde sorunlarla çok daha kolay baş edilebilir ve mutlu aileye ulaşılabilir. yüzeysel dinleme şeklinde sıralanabilir. Aile yaşamında derin etkileşim ve iletişim yaşantılarına ihtiyaç vardır. anne sadece kendisinden izin istediğini varsaymış. ezber cevaplar.” diye düşünen çocuk. telefon ve bilgisayar gibi araçlara bağımlılıkla sonuçlanabilir. ilgi toplamak için çabalarken. etkin dinleme olmadan da dinlemenin yapılabildiği veya edilgen dinlemenin de gerekli olduğu durmların olduğu söylenebilir. annesiyle olan ilişkisini şöyle açıklıyor: “Öyle bir noktaya geldi ki. Ancak derin 33 . dinlenenin yanlış anlaşılmasına neden olmakta ya da anlamın oluşmasına engel olmaktadır. dinleme hatalarından arındırılmış ve aşağıda sayılacak davranışları içeren. televizyonu açabilir miyim? Anne: Evet. Anneyle etkileşime geçmek isteyen çocuk. Etkin dinleme. Dinlemede yapılan hatalar benzer sonuçların doğmasına neden olmaktadır. Yalan söylemekten hoşlanmıyorum. iletişim sürecinde sahip olunması gereken temel beceriler arasında sayılmaktadır. alıcı ve kaynağın birbirlerini etkin dinlemelerine bağlıdır. kaynak ile alıcıyı içine alan bir yöntem olarak tanımlanmaktadır. Ben de yalan söylemeye başladım. saplanmış dinleme. Bu durum iletişiminde önemli bir engel olarak görülmektedir. aslında söylemek istedikleri de anlaşılabilir. Bu tür davranışlar sonuçta televizyon. İletişim ve etkileşimin derinleşmesi. Anne ile çocuk arasında oluşan yabancılaşma temelde birbirlerini anlamaktan vazgeçmeleridir. aile yaşamını yüzeysel ve derin olmayan ilişkilere/etkileşimlere götürmektedir. tuzak kurucu dinleme. muhatabın söyledikleriyle birlikte.Aile içi iletişimde çocuklarla ebeveynler arasında yaşanan birçok iletişim kazasının. Bu tür yanlış dinleme davranışları. Etkin dinleme. artık en küçük şeyleri bile birbirimize söyleyemiyoruz. Çocuk: Karnım ağrıyor. ama söylüyordum. Çocuk: Anne… Anne: (sırtı. dönük önündeki işle uğraşırken) Söyle. etkileşim ihtiyacı karşılanmadığı için. Etkin dinleme.

Çocuk: Peki. İletişim en önemli ilkelerinden biri göz temasıdır. 34 . Dinleyenin konuşan ile kuracağı göz teması asıl söylenmek istenin daha iyi anlaşılmasına imkân verecektir. soru soran. Başka bir ifadeyle etkin dinleme. Çocuk: Baba işin ne zaman bitecek? Baba: Bilgisayarda oyun mu oynamak istiyorsun? Çocuk: Hayır baba. peşin kabulle çocuğun oyun için bilgisayarı istediğini varsaymış. İnsanoğlunun birikimlerini başkalarıyla paylaşmada kullandığı en eski yollardan biridir. bir söyle” atasözü ile “Bir ağız. Dinlemede yapılan genel hataları ve bunların sonuçlarını açıklayın. sonuç farklılaşabilirdi. canım sıkıldı. Etkin dinleme için konuşma ve dinleme periyodunu ayarlamak gerekir. Bu tür durumlarda etkin dinlemeye ihtiyaç duyulmaktadır. aynı zamanda muhatabınızın ona değer verdiğinizi ve onu önemsediğinizi düşünmesini sağlayacaktır. Bilgisayar başında projeyi tamamlamaya çalışan babasına çocuk.sözün nereye varacağını tahmin edeceğimiz yanılgısıdır. düşünen ve düşündürendir. Çünkü söylenen ile anlaşılan arasında farkın büyük olması durumunda. Dinleme davranışını etkili hale getiren bir diğer araç da sorulardır. Bu nedenle etkin dinlemede beklenen davranışlardan bir diğeri ön yargısız dinlemedir.” şeklinde olacaktır. baba… Burada çocuğun aslında söylemek istediği ile anlaşılan arasındaki farkın giderilmesi hedeflenmektedir. Dinlemede yapılan en önemli hatalardan biri de çok iyi tanıdığımızı düşündüğümüz kişilerin -özellikle eş. Konuşma Becerisi Konuşma. hayvanların çıkardığı seslere konuşma demek doğru olmaz. çocuğun kendini kapatmasına neden olmuştur. Bu. Dinlerken verilen ânî tepkiler. onu anlamak yerine peşin hüküm vermiş. araya girerek muhatabın kendini ifade etmesinin engellenmesi olarak anlaşılmamalıdır. “Tamam baba. Bu durum ortamda rahatsızlık oluşturacaktır. Konuşma bireyler arasındaki en önemli etkileşim aracıdır. Bu durumda baba. seninle dışarı çıkalım diyecektim. “İki dinle. Bu durumda konuşanın sözünü tamamlamasına fırsat vermeden ön yargıyla yaklaşılmakta ve iletişim kazalarına neden olunabilmektedir. Ayrıca dinleme sürecinde öze dönük sorular sorulması da tavsiye edilebilir. Söz tamamlandığında. çocuklar ve yakın çalışma arkadaşları gibi. Konuşma sadece seslerden oluşan bir dizilim değildir. Yanlış anlaşılmadan kaynaklanan arızî durumlar kolaylıkla çözümlenebilir. bu orantıyı en iyi şekilde açıklamaktadır. Etkin bir konuşma becerisine sahip birey. kişinin duygu ve düşüncelerini sözle bildirmesidir. burada kısaca dinleme sırasında dinlemeyi aktif hale getirecek sorular sorulabileceğini vurgulamak yeterli olacaktır. İşin ne zaman bitecek?” diye sorduğunda. Bu anlamda. Soru sorma becerisi başka bir başlıkta detaylı ele alınacağından. bireyde oluşan anlamı başkalarına aktarmak için kullanılan bir işaret ve simgeler sistemidir. anlamın oluşması için kullanılacak araçlardır.. edilgen dinlemeye geçmek anlamına gelmemelidir. Bunun yanında uzun süreli tepkisizliğin doğuracağı sorunların giderilmesi için ‘evet’. iki kulak”. Sözün bitmesini beklemek ve sabırlı olmak gerekir. başkalarının ilgileneceği ön kabulüyle düşündüklerini dil ve ses kalıpları halinde aktarmasıdır. gerekli dönütün verilmesiyle süreç devam ettirilir. Diyalogun farklı gelişmesi durumunda. Bu işaret ve simgeler. Konuşma. baba ön kabulle çocuğun bilgisayarda oyun oynamak istediğini düşünerek. muhatabın sözünü bitirmesini engelleyebilir. oyun oynuyorsun” diye cevap verdiğinde çocuğun tepkisi. Bu sorular dinleme sürecinde konunun detaylarının açılmasına zemin hazırlayacaktır. Ayrıca dinlerken not almanın da bazı durumlar için yansıtmaya imkân vermesi açısından önemli faydaları olmaktadır. Bu. “Hep bilgisayar başındasın. ileride bazı arızî durumların ortaya çıkma ihtimali bulunmaktadır. Konuşanın. Özellikle anne-baba-çocuk ilişkilerinde bu tür dinleme davranışına çok gereksinim duyulur. ‘anlıyorum’ gibi kısa süreli ve iletişimi sürdürmeye dönük tepkiler verilmelidir. “Baba!. Baba: Aşağıda bisikletini hazırla on dakika sonra ben de sana katılırım. vazgeçtim.etkileşim gerektiren ortamlarda bu dinleme davranışı yetersiz kalmaktadır.

konuşmanın etkililiğini artıracaktır. sana bazı önerilerim olabilir. Gergin veya asık bir surat konuşma için pek uygun değildir. Etkili konuşma için gerekli bazı koşullardan söz edilebilir. ikincisi konuşmayı sürdürmek. kaynak olarak saygınlık ve güvenirlilik özelliklerine dikkat etmek gerekir. Konuşmada hedeflenen bir diğer nokta iknâ etmektir. Gereksiz şeyler söylemek. ayrı ayrı ele alınmalıdır. Burada bireyin etkili konuşma modelleri belirlemesi ve onları takip etmesi önemlidir. Bunların başında konuya hâkimiyet gelmektedir. Kısa ve yetersiz konuşmak. Konuşmanın etkililiği. Konuşmayı sürdürme aşamasında bunların önemli rol oynayacağı unutulmamalıdır. Konuyu destekleyecek başka bilgi alanlarına hâkim olup bunları birlikte kullanmak. Etkili iletişim için konuşmada üç kritik evreden söz edilebilir. Bu durumda uzun süreli bir konuşma mümkün olamayacaktır. İletişim sürecinde kaynağın kullandığı en önemli araç olan konuşma becerisinin etkililiği. çocukların fikirlerini rahatça açıklayabilmeleri için yararlı olacaktır. Karşınızdaki muhatabı iknâ etmek için. Konuyu tek başına bilmek de yeterli olmayabilir. iletişimin niteliğini büyük oranda belirlemektedir. konuşmanın etkililiğini artıracaktır. coşkudan uzak bir ses tonuyla yapılan konuşmanın sürdürülebilirliği şüphelidir. konuşmanın etkililiğini artıran diğer unsurlardır. dinleyici ve ortam ayarı. Birincisi konuşmayı başlatmak. dolayısıyla bir düşünce alışverişidir. senin için önemli bir sorun. Bunun yerine “Zamanı daha iyi değerlendirmen için bazı yollar var. Örneğin çocuğa “Zamanın boşa harcıyorsun. fizyolojik. Konuşmada düşüncelerin olumlu cümlelerle ifade edilmesi yapıcı yaklaşımı ortaya koyar. bu üç açıdan sorgulanabilir. Öğrenmeyle gelişebilecek konuşmanın fiziksel. çocuğun sizi dinlemeye istekli olmasını bekleyemezsiniz. Bunların her birindeki gelişmeler konuşma becerisinin niteliğini belirler. Bunun yanında konuşmanın doğrudan muhatabı hedef almaması iknâ edici konuşma için önem taşımaktadır. ses tonu ve el işaretlerinden de oluşur. Konuşmayı başlatmak için karşınızdakinin sizi dinlemek isteyeceği bir başlangıç önerilebilir. 35 . Kişiler doğrudan kendilerini hedefleyen konuşmalara karşı savunmaya geçer ve söyleneni dinlemek yerine savunmalarını hazırlarlar. bu konuda öğrenme potansiyelinin göstergesidir. konuşmanın anlaşılırlığı ve etkinliğini artıracaktır. istersen konuşalım. Yerel ağızla konuşmak.” dediğinizde. Konuşurken el kol hareketleri yapmak… Etkili konuşma sadece kullanılan sözcüklerden değil.” demeniz onda sizi dinleme isteği uyandıracaktır. psikolojik ve toplumsal olmak üzere dört niteliği bulunmaktadır. Çevredeki kişilerin konuşmaları taklit edilerek gerçekleşen bu ilk konuşma. Benzer şekilde her konuşma için iyi bir başlangıç planlamak gerekir. Bunun yerine gülümseyen ve konunun mahiyetine göre ciddiyet düzeyi ayarlanmış bir görünüm. Konuyu başka bilgilerle desteklemek. Çökmüş bir vücut görüntüsü. Sesi ayarlayamamak. üçüncü iknâ etmektir.Konuşma yaşantılarımızı başkalarıyla paylaşma. Sözcük dağarcığının fakirliği. Coşku ve neşe. Konuşmada fiziksel görünümün önemli bir rol oynadığı unutulmamalıdır. Konuşmanın çeşitli faktörlerden etkilendiği göz önünde bulundurularak konu. Dağınık konuşmak. aşağıdaki eksiklik ve yetersizliklerle okula gelebilmektedirler: • • • • • • • • Çekingenlik. bunu konuşalım. Yine oluşturulacak sıcak bir atmosfer. Konuya yapıcı yaklaşan konuşmacının etkisi daha fazla olacaktır. İlk çocukluk döneminde çocuklar Türkçeyi konuşuyor olmalarına rağmen. Hakkında yeterli bilgiye sahip olunmayan bir konuda konuşmak güçtür. En azından muhatabın bundan pek keyif almayacağı söylenebilir. Konuşmanın yalın hali ilk çocukluk yıllarında hayata geçmektedir.

Bu tür bir durum ortaya çıktığında. yemekten sonra mı yapalım?” Yönlendirici Sorular İnsanların karşılaştıkları farklı durumların sonuçları hakkında düşünmelerini sağlamaya dönük sorulardır. Konuşmayı başlatmak için kullanılan “evet-hayır” ile cevaplanacak bir soru işe yaramayacağı gibi. nerede. öğüt vermedir. okulda yaşanan sorunun detaylarını öğrenmek isteyen ebeveyn. Bilgilendirme Soruları Bilgi alma veya bilgi verme amacıyla sorulan sorulardır. Cevapları evet veya hayır gibi bir kelime veya cevabı kesin bir cümleciktir. Muhatabın etkin dinlemesine yardım ederler. Örnek: “Bu gün servis geç mi gelecek? Normalde servise saat sekizde biniyordun. Anne babalar. niçin. Özellikle etkileşimin derinleştirilmesi hedeflenen durumlarda kullanılmaları önerilir. Bunun için gönderdikleri ileti türleri. Şimdi mi tamamlayalım.” Doğrudan bilgi sorularında ise amaç muhatabın bilgiyi kabul ettikten sonra. “Ne. genellikle çocuklarının ne yapmaları gerektiğini söyleme yolunu seçmektedirler. yönlendirme. İletişimde kullanılacak soru türleri şöyle sıralanabilir: Kapalı Uçlu Sorular Bu tür sorular genel olarak onay almak amacıyla kullanılırlar. Örnek: “Uzun süre televizyon izlediğinde. nasıl. Özellikle muhatabın konuşması isteniyorsa. İletişim sürecinde muhatapların birbirlerinin düşüncelerini almak ve konuyu yönlendirmek amacıyla sıklıkla bu araca başvurdukları söylenebilir. Bunun yerine bir öğrencinin başarısı için neler yapması gerektiği ve ne kadar çabalaması gerektiğine yönelik bir diyalog çocuğu daha fazla iknâ edecektir. Özellikle muhatabın bilgi alması istendiğinde bu tür sorulardan yararlanılabilir. Konuşmanın başlatılmasında ve sürdürülmesinde etkilidir. 36 .Örneğin çocuğa “Bunları nasıl düzeltmeyi düşünüyorsun? Çabalaman gerekiyor. Örneğin. uyarma. onların çözüm üretmeleri için fırsat yakalamalarını sağlayacaktır. etkili iletişim becerisine sahip kişiler sessizliği kırmaya yarayan sorular sorarlar. bu bilgiye dayalı karar vermesini sağlamaktır. Bu tür sorular iletişimin tekrar başlamasını sağlayacaktır. gözdağı verme. çocuklarını iknâ etmek için. Dolaylı bilgi sorularında amaç muhatabın bilginin doğruluğunu test etmesidir. ondan bilgi almak amacıyla kullanılır. çocuğun konu hakkında daha detaylı bilgi vermesi için onu konuşmaya teşvik edebilir. Sorunun gücü. ne zaman. Dolaylı veya doğrudan bilgi verme şeklinde ortay çıkarlar. geriye çalışmak için ne kadar zamanın kalacağını düşünüyorsun?” Sessizliği Kırmaya Dönük Sorular İletişim sürecinde ortaya çıkan sessizliğin önemli sıkıntılara neden olduğu ve ortamda bulunan herkesin bundan olumsuz etkilendiği bilinir. Soru Sorma Becerisi Soru. kuralı hatırlatma. emir verme. Açık Uçlu Sorular Bu tür sorular muhatabın konuşmasını sağlamak. Bu tür ifadeler çocuğun kendi çözümünü bulmasından çok.” dediğinizde çocuk savunmaya geçerek yapması gerekenlerle ilgili söyleyeceklerinizi dinlemek yerine aslında ne kadar çabaladığını size ispatlamaya yönelecektir. onun doğru yerde kullanılmasına bağlı olduğu gibi. Bunun yerine neler hissedildiğinin ifade edilmesi. Gönderilen iletiler uzadığında veya dinleyen kişinin kabul edip etmediği merak edildiğinde kullanılabilirler. bireyi düşünmeye sevk eden güçlü uyarı etkisine sahip önemli bir araçtır. kim” gibi soru kiplerini içeren ve 5N 1K olarak kodlanan sorular bunlara örnek verilebilir. oluşan sessizliği kırmak için “Sen öğretmenin yerinde olsan nasıl davranırdın?” sorusuyla. Örnek:“Ödevi bu gün teslim etmemiz gerekiyor. hangi tür sorunun kullanılması gerektiği de önem arz etmektedir. anne babanın çözümünü dayatır. muhatabın kendisini açması istenen bir durumda yargılayıcı soru sormak da işe yaramayabilir. Bu nedenle etkili iletişim için soru türlerinin ve kullanım yerlerinin bilinmesi önemlidir. duygularını düşüncelerini ifade etmesi bekleniyorsa bu tür sorulardan uzak durulmalıdır. Çocuk kendini sürecin dışında hisseder ve etkileşime geçmekten kaçınır.

Topluluk olmak. beklenti düzeyi yüksek ebeveynlerin bunu yapabilmesi zordur. Empati bir anlamda özdeşleşme sürecidir. aile yaşamının niteliğini de belirlemektedir. karşılıklı suçlama. güven olarak tanımlanan bağ zarar görmeye başlar. Yüzeysel etkileşimle.AİLEDE GÜÇLÜ ETKİLEŞİM ORTAMI OLUŞTURMA Güçlü etkileşim için aile bireyleri arasında kurulmuş olması gereken bağlar söz konusudur. Güçlü etkileşim ortamı için güven. Kişinin karşısındaki insanı anladığını ve onu önemsediğini göstermesini sağlar. güven bağının oluşmasını destekleyen bir durumdur. Bilinç dışı oluşan duygu bulaşması ise başka birinin duygusal durumunun taklit edilmesi yoluyla bu duyguların kendisinde de ortaya çıkmasına yol açmaktır. kişinin kendini daha iyi hissetmesini sağlamaya yönelik davranışlar sergilemedir. Empati iki aşamada gerçekleşir. Ortak hedefi benimsememiş ve bunun önemini kabul etmeyen kişilerin ortak grup kurmaları neredeyse 37 . Beklenti düzeyini düşürmek. başka bir ifade ile o an içinde bulunduğu durumu kendisi yaşıyormuşçasına farkında olma sürecidir. Empati. Birey. Şüpheyle yaklaşım. Bu nedenle önce eşler birbirlerine karşı olabildiğince açık olmalıdır. ortak bir amaç için bir arada bulunmayı gerektirir. şüphe ve korku duygularının oluşmasına zemin hazırlar. Bu sayede iletişim kolaylaşır. empati ve biz bilincinin oluşması gereklidir. ne hissettiği. gereksiz olduğunu düşünen bir kişinin o duyguyu yaşayanla empati kurması zordur. Ailede Biz Bilinci Modern zamanlarda en önemli toplumsal sorunların başında bireyselleşme ve ben merkezli birey sayısındaki artış gelmektedir. Önce eşler arasında kurulması gereken bu bağ. İlişkilerde tutarlı olmak. Bu nedenle muhatabın yaşadığını yargılamadan olduğu gibi kabul etmek gerekir. başarabilecekleri görevler verip bunu kendi başlarına yapmaya izin vermek önerilebilecek bazı tedbirlerdir. Gizli kapaklı şeyler yapıldığı duygusu oluştuğunda. Empati kurmak sosyal ilişkilerde birçok kolaylık sağlamaktadır. Empatinin ikinci aşaması kabul etmedir. Bu nedenle ebeveynlerin çocuklarına güven duyduklarını onlara yaşatmaları gerekir. Ailede Güven Ortamı İki veya daha fazla kişi arasında kurulan inanmaya dayalı bağ olarak tanımlanan güven duygusu etkileşimin niteliğini belirleyen önemli faktörlerden biridir. Güven duygusunun kaybolması. Kendi içinde güven bunalımı yaşayan birinin başkalarına karşı güven geliştirmesi zordur. Aşırı mükemmeliyetçi. Güvenmediğiniz birinden size güvenmesini beklemeniz doğru olmaz. Aileyi oluşturan bireylerin birbirlerine ilişkin geliştirdikleri bu duygusal bağ. Bu duyguların yaşanmaması halinde kurulacak etkileşim yüzeysel olacaktır. Bu nedenle şüphe davranışını tetikleyecek ortam ve tutumlardan uzak durulması gerekir. Gizlilik ve gizem ise tersi bazı duyguların yeşermesine neden olabilir. Birinci düzey karşınızdakinin yaşadığı veya hissettiklerini anlamaktır. ortaya çıkan bu tür etkileşim ortamından kaynaklandığı söylenebilir. Hayatında hiç sınava girmemiş veya sınavın sonuçları hakkında fikri olmayan bir kişinin sınav stresi yaşayan öğrenciyi anlaması mümkün değildir. Sempati bir başkasının içinde bulunduğu ya da başından geçen bir durum için üzülerek. Yaşanan duygunun abartı. Bunun için bilişsel bazı özelliklere sahip olmak gerekir. güven duygusuna zarar veren en önemli etkendir. Empati Empati. Yaşamlarında birbirlerinde gizleyecekleri hiçbir şeyin olmayacağına ilişkin bir kanaatin oluşması güven duygusunu besleyecektir. kendi duygu ve düşüncelerinden soyutlanarak muhatapla aynı özellikleri yaşıyormuş gibi özdeşleşir. Güven duygusunun önemli kaynaklarından biri de öz güvendir. sevgi ve saygı duygularının yok olmasına neden olur. daha sonra çocukların katılımıyla daha da güçlenerek aile etkileşimin derinleşmesine hizmet eder. Aile içi sorunların ve çatışmaların. Güveni destekleyen en önemli faktörlerden bir diğeri tutarlılıktır. Güven karşılıklı gelişen bir duygu olup tek yönlü güven duygusu arızî bir durumdur. onların yaş ve gelişim seviyelerine uygun beklentiler oluşturmak. aileden beklenen olumlu duygusal gelişimi sağlama görevinin yerine getirilmesi güçtür. muhatabın ne düşündüğü. Bu nedenle ebeveynler çocuklarıyla kurdukları ilişkilerinde tutarlı olmaya özen göstermelidir. sempatiden ve duygu bulaşmasından farklıdır. Güven duygusunun oluşması için temel koşullardan biri şeffaflıktır.

Aile ortamının bu duyguyu ne ölçüde desteklediği bu açıdan büyük önem taşımaktadır. Birey olma yetisini kazanmış. duyarsızlık gibi arızî durumların ortaya çıkmasına neden olabilmektedir. Grubun dışarıdan algılanan değerini artırmanın en önemli aracı onu oluşturan teker teker her bir bireyin yüklendiği değerdir. görev ve sorumluk alma yeteneği kazanamamış bir bireyden yaşamda biz olma yetkinliği beklemek imkânsıza yakındır. nesneler. Aile fertlerinden beklenen. kurallar önem sırasına göre bir değer yüklenimine sahiptir. yine nüfusu hızla azalma eğilimine giren ülkelerde ailedeki çocuk sayısının azalması bu nedene bağlanmaktadır. Aile yaşamında ebeveyn ve çocuklar. Kitle iletişim araçları yoğun bir uyarıcı bombardımanına tutmakta. bu tür ortamlarda mutlu olmaktadır. Televizyon. Aile. Aile içinde birey olmanın öz güvenini kazandıracak bir ortama ihtiyaç olduğu gibi. varlıklar. Ailedeki bireyler birbirlerine “sen. İletişim sorunun çözümü için çaba harcamak yerine sorunu unutmak amacıyla bu tür 38 . Bu. Bu tür araçlar bazı durumlarda yaşanan iletişimsel sorunlardan. Aile kurumunun sağlığı ve devamı. Birey önemsendiği ve değerli kabul edildiği ortamlarda bulunmaktan haz duymakta. bireylerin karşılıklı etkileşim içine girmelerini zorunlu kılacak zamanları iyice azaltmaktadır. Değer verilmeyen bireylerin oluşturduğu bir grubun değerli kabul edilmesi güçtür. daha sonra çocuklar için benzer bir bilincin oluşması için gayret gösterilmelidir. Aile yaşamının en önemli sorun kaynaklarından biri sen-ben çatışmasıdır. Son yıllarda gelişmiş toplumlarda boşanma oranlarındaki hızlı artışın bundan kaynaklandığı düşünülmekte. sosyal yaşamı sınırlamaya başlayan bağımlılık düzeyinde uzun süreli kullanımlarıyla özellikle etkileşim ve iletişim süreçlerine zarar verebilmektedir. Onların da temel ihtiyaçlarından biri önemsenme ve değerli kabul edilme durumudur. internet gibi kişiyi edilgen olmaya iten araçlar bir süre bağımlılık düzeyinde bireyleri etkileyebilmektedir. ortak hedef oluşturma ve bunun için sorumluklar üstlenmeye gönüllü olmaktır. Değer Yüklü Ortam Yaşamda durumlar. sen sorumlusun. Bilişim teknolojisi araçları ile kitle iletişim araçlarının sunduğu çoklu uyarıcı ortamına alternatif cezbedici bir ortamın oluşturulmasındaki güçlük ailede iletişim ve etkileşimin güçlendirilmesinde engel oluşturabilmektedir. hedef birlikteliği ve sorumluluk paylaşımı gibi özellikleri kazandıracak yaşantılara da ihtiyaç vardır. tersi ortamlardan ise bir an önce kurtulmak istemektedir. Yüzeysel ilişki ağları. Evden kaçışın nedenlerini bu duygunun az yaşanmasında aramak gerekir. paylaşma ve bireysel gelişime önemli katkılar sağlayabilmektedir. bilgisayar oyunları. Aile bireyleri bir arada geçirdikleri zamanlarda aynı mekânları paylaşmalarına rağmen ayrı yaşayabilmektedir. büyük oranda bu duygunun gelişmesine ve ailedeki bütün fertlerce benimsenmesine bağlıdır. İnsanoğlunun yaşamak istediği en başat duygulardan biri de önemsenmek ve değerli kabul edilmektir. Belirli bir kullanım süresiyle sınırlı tutulduklarında bireysel gelişime katkı sağlama potansiyeli yüksek bu araçlar. TEKNOLOJİK GELİŞMELER VE AİLE İÇİ ETKİLEŞİM Gelişen teknoloji yaşam biçimlerimizi büyük oranda değiştirmiştir. En küçük topluluk olan ailenin de ben merkezli bireylerle oluşturulmasında önemli güçlükler bulunmaktadır. Oysa bu tür araçlar etkili kullanıldıklarında sosyalleşme. Çok önemli hale gelenler en değerli olanlar. Yoğun uyarıcı bombardımanı altında kalan birey pasifize olabilmekte ve özellikle etkin olmayı gerektiren etkileşimlerden uzaklaşabilmektedir. sana ait” gibi bir dil kullanması aile kurumunun çatırdamasına neden olacaktır. sorumluluklardan kaçış için bir sığınma alanına dönüşebilmektedir. senin görevin. Eşler birbirlerine bu duyguyu aile içinde yaşattığı oranda ev yaşamı keyifli olabilmektedir. sorumluluk paylaşma. aileyi oluşturan diğer fertlerle duygu birliği. karşılıklı olarak birbirlerini tanımak için ayıracakları zamanların önemli bir kısmını bu tür araçların pasif alıcıları olarak harcayabilmektedir. Ailede “ben olma” ile “biz olma” arasındaki dengenin korunması gerekmektedir. hızla vazgeçme ve sorumluluk bilincinin körelmesi. birbirleri için fedakârlık yapma. değerli kabul edilen bireylerden oluştuğunda.imkânsızdır. öncelikle ebeveynler arasında yaşanmalı. daha az önemsenenler daha az değerli olarak algılanmaktadır. aileye yüklenen değer de artmaktadır. Çocuklar için de durum farklı değildir.

iletişim ve etkileşimi güçlendirmede teknoloji destekli araçlardan nasıl yararlanılabileceğini açıklayın. Hatta çok az televizyon izlenen. Aile içinde “ben ne 39 . http://www. televizyon seyretmeyi tümüyle bırakmak gerektiği değil. Bu engeller iletişim ortamının oluşmasını önledikleri gibi. TV onların da bir parçası olmuştu" gibi çarpıcı açıklamalar yapmışlar. bu yokluk dönemini tamamlamayı başaramamış. İLETİŞİM VE ETKİLEŞİMDE ENGELLER İletişimin etkisini düşüren ve iletişim engeli olarak görülen birtakım durum ve faktörler söz konusudur. kolay yoldan rahatlama ve kaçış için sınırlı dozlarda yararlı olabilir belki.araçlara sığınıldığında.asp Yukarıdaki internet adresinden alınan aşağıdaki metni okuyarak. Televizyon. Kullanılan kelimeler. TV setleri her yere yayılmış durumda ve bu küçük ekranlar -ki aslında artık dev boyutluları tercih ediliyor. ardından bunlar bireyin üstesinden gelemeyeceği büyük problemlere dönüşebilmektedir. niteliğiyle pek ilgilenmiyorlar. bu ailenin boş zamanlarını yeni bir etkinliğe bağlı olacak şekilde yeniden düzenlemesi gerçekten kolay değil. Eğer bir aile boş zamanının aslan payını televizyon seyretmeye ayırıyorsa. temelde iletişim becerilerinden yoksunlukla ilgilidir. başka etkinliklerin de sıklıkla yaşandığı evlerde bile. İletişimi sınırlayan faktörlerin başında dille ilgili engeller gelmektedir. Örneğin. Kocam ve ben konuşarak vakit geçirmeye çalıştık". aksamış. Asıl sorun. kısa birkaç cümleyle kurulan bu tür bir iletişim ve buna bağlı oluşan etkileşim gereksinime dayalı iletişim olarak adlandırılmakta. cümlenin uzunluğu gibi çeşitli etmenler dilin etkin kullanım durumuna göre ortaya çıkabilecek engeller arasındadır. bir çeşit bağımlılık oluşturmaya başlıyor ve ciddi bir şekilde ele alınması gerekiyor.com/tvbagimlilik. yoksa televizyon bağımlığın mı insanlarla bir arada olmaya engel olduğu hâlâ tartışılmaktadır. sorun daha büyüyerek bireyin karşısına çıkmakta. Bu yüzden de. Çoğu kişi için ilk 3-4 gün en kötüsüymüş. Aslında araştırmacıların söylediği. aktif yaşam sürme gibi isteklere karışmaya başladığında. bir kişinin medya alışkanlıkları üzerinde kontrol sağlayabilmek. Yine kültür farklılıkları nedeniyle kullanılan kelimelere yüklenen anlam farklılıkları gerekli önlemler alınmadığında eşler arasında sorunların doğmasına neden olmaktadır. çocuklarla iletişim kurulurken uzun cümlelerin kurulması anlaşılmayı zorlaştıracağı gibi. ama bu alışkanlık yeni şeyler öğrenme.kişilerin hayatının geri kalanının kalitesiyle. Bu ilk birkaç gün boyunca tüm ev işlerinin yarısından çoğunun düzeni bozulmuş. çocukların sıkılmaları ve başka uyaranların etkisi altına girmesi sonucunu doğuracaktır. İnsanların beraber olmaktan hoşlanmamalarının mı televizyon bağımlığına neden olduğu. Ancak. Aile içinde günlük yaşamın idâmesi için gerçekleştirilen zorunlu iletişim yüzeysel ve sığ bir etkileşim ağıyla gerçekleştirilebilmektedir. bugün daha önce olmadığı kadar cesaret gerektiriyor. oluşan iletişim ortamının sağlıklı olmasının önüne geçebilmekte veya kurulan iletişim süreçlerinde çatışmaların doğmasına neden olabilmektedir.denizce. Aile bireyleri televizyon izlemekten boşalan bu yeni zaman diliminde ne yapacaklarını şaşırmışlar ve ancak ikinci haftada bu duruma alışmaya başlamışlar. aile içi yabacılaşma süreci hızlanmaktadır. çok fazla ve uzun süreli seyirle birlikte geliyor. Aile içinde bu tür iletişim sorunlarının oluşmasının ve iletişimde engellerin ortaya çıkmasının çeşitli nedenleri vardır. bu tür bir iletişimin bireyin gerçek ihtiyacını karşılamaktan uzak olduğu vurgulanmaktadır. Aile içinde oluşan bu tür iletişim ve etkileşim ortamı aile bireylerini birbirinden uzaklaştırarak farklı gurupların içine itebilmekte. Birkaç kelime. İlkinde iletişim kuramama hali olarak isimlendirilecek durum. Hiçbir şey yapmadık. cümlenin yapısı. Evlerde yalnızca bir televizyonun olduğu yıllarda yapılan bir araştırmada TV'nin bozulduğu zamanlar için aile bireyleri "Korkunçtu. "Çocuklarımı değişik oyunlarla oyalamaya çalıştım ama imkânsızdı. araştırmalar için bir hafta ya da bir aylığına televizyon seyretmeyi bırakmaya gönüllü ailelerin pek çoğu. Bunun karşılıklı bir ilişki olduğu ve bir kısır döngünün oluştuğu ifade edilmektedir.

güzel ve keyif verici sonuçlar. Ayrıca güvensizlik ortamının oluşturduğu olumsuzlukla. suçlama davranışları gelmektedir. Bunun yanında etkili iletişim becerilerinin ve bazı iletişim tekniklerinin kullanılması sorunların giderilmesine yardımcı olabilir. Bireylerin sosyal rol ve konumları.bütün aile bireylerince paylaşılması ve bunun için çaba harcanması gerektiği unutulmamalıdır. Bu cümlenin söylenmesine neden olan ortam. iletişim sürecinde olumsuz bazı etkilere neden olabilmektedir. İyi. beceri ve zaman gerektirir. Aile içinde de bu duyguların oluşmasına neden olacak bir ortam doğabilmekte ve aile içinde iletişim olumsuz etkilenmektedir. birey ortamdan hızla uzaklaşmaya başlayacaktır. Bunların başında sürekli uyarı mesajları iletmek ve gözdağı verme çabası içine girme. korku. İletişimde bir diğer engel psikolojiktir. İletişimde ortaya çıkan bu tür engelleri gidermenin en etkili yolu karşılıklı saygı ve güvene dayalı bir ortamın oluşturulmasıdır. emek. tedirginlik. daha iyi iletişimi nasıl kurabilirim kaygısının -karşılıklı olarak. yargılama. Bazı kabuller bireylerin iletişim sürecinde heyecan. Bu tür duygular iletişim sürecinin en önemli engelleri olarak sıralanabilir. Örneğin aşırı katı tutumlara sahip bir babanın çocuklar üzerinde oluşturacağı korku ortamı iletişimi kesmektedir. kaygı gibi bazı duyguları ortaya çıkarabilmektedir. eleştirme. Temelde.söyledim ki şimdi?” cümlesi sıklıkla duyulur. Sürekli savunma konumuna geçen birey gelen mesajın mahiyetini anlamaya çalışmak yerine muhataba nasıl savunma hazırlayacağının telaşı içine girmektedir. Yeterli zaman harcanmadan iyi bir sonucun elde edilemeyeceği de unutulmamalıdır. Bunun için aile fertlerinin birbirleriyle ve birbirleri için geçirdikleri zamanları yeniden düşünmeleri gerekir. genel olarak kültürel anlam farklılaşmasından kaynaklanabilmektedir. 40 . Aile içinde iletişimin derinleşmesini olumsuz etkileyen ve gündelik iletişimle yetinilmesine neden olan bazı anne baba davranışlarından söz edilebilir.

kapalı uçlu sorular. Çeşitli soru türleri bulunmaktadır. konuşma ortamının ve muhatabın özelliklerinin etkili olduğu unutulmaması gereken hususlardır. Geniş anlamıyla iletişim herhangi bir bilginin paylaşılması eylemi olarak tanımlanmaktadır. etkili konuşma becerilerine sahip olmak gerekir. Toplu halde yaşayabilmek için bu becerinin etkili kullanımına büyük ihtiyaç vardır. muhatabın kendini ifade etmesine teşvik edecek bir dinleme etkinliği olarak tanımlanabilir. fikirlerin. dinleme becerisindeki hatalardan ortaya çıkar. bilgilendirme soruları. Aile ortamı bu bireysel ihtiyacın en etkili şekilde giderilebileceği ortamlar olmalıdır. Etkin dinleme. Bunlar çocuklarla kurulacak iletişimde önemli engeller arasında sayılmaktadır. suçlama davranışları olumsuz anne baba tutumları olarak sıralanabilir. bu temel becerilerin etkin kullanılmasına bağlıdır. Paylaşım yaşamak insanoğlun en önemli ihtiyaçlarından biridir. yargılama. Etkin dinleme için muhatabın bazı özelliklerinin farkında ve amaca uygun bir dinleme sürecinin yaşanması gerektiği söylenebilir. açık uçlu sorular. aile içi yabacılaşma sürecini hızlandırmaktadır. yönlendirici sorular şeklinde sıralanabilir. saygı ve empatik yaklaşım şeklinde bazı duygusal bağların kurulmuş olması gerekir. Bu nedenle duyguların. konuşmayı başlatmak. İletişim engelleri olarak isimlendirilen bazı faktörlerin iletişim sürecini olumsuz etkilediği söylenebilir. Aksi halde aile fertlerinin birbirine yabancılaşmasıyla sonuçlanan bazı sorunların ortaya çıktığı görülmektedir. deneyimleri başkalarına aktarmasının yegâne yolu bu becerilerin kullanılmasıdır. Aile içinde sürekli uyarı mesajları iletmek ve gözdağı verme çabası içine girme. İletişim ve etkileşimin derinleşmesi alıcı ve kaynağın birbirlerini etkin dinlemelerine bağlıdır. sosyal yaşamın en önemli aracıdır. sürdürme ve zenginleştirmenin önemli araçlarından biri sorulardır. İletişim becerilerinden yoksunluk. Aile içi iletişimde aile fertleri arasında yaşanan birçok iletişim kazası. İnsanoğlu iletişim becerisiyle duygu ve düşüncelerini. İnsanoğlunun sahip olduğu birikimi. Etkin dinleme becerisi kullanıldığında muhatabın söyledikleriyle birlikte aslında söylemek istedikleri de anlaşılabilir. empati ve biz bilincinin oluşması gerekir. . malumatların paylaşılması olduğu göz ardı edilmeden etkili iletişim ortamın kurulması için çaba harcanmalıdır. başkalarının bu yöndeki iletilerini anlamlandırarak onlara tepki verebilmektedir. Etkili iletişim için konuşmada. kullanılan sözcük ve cümlelerin. Bu duyguların yaşanmaması halinde kurulacak etkileşim yüzeysel olacaktır. Aile içinde günlük yaşamın idâmesi için gerçekleştirilen zorunlu iletişim yüzeysel ve sığ bir etkileşim ağıyla gerçekleştirilebilmektedir. iletişim kuramama sorununu doğurmaktadır. İletişimde bir diğer engel de psikolojiktir. iknâ etmek şeklinde üç kritik evreden söz edilebilir. eleştirme. İletişim başlatma. Bilişim teknolojisi araçları ile kitle iletişim araçlarının sunduğu çoklu uyarıcı ortamı iletişimde bazı sorunlar doğurmaktadır. Konuşmada. Sosyal yaşamda ortaya çıkan sorunlar büyük oranda iletişimde ortaya çıkan aksamalardan kaynaklanmaktadır. 41 Konuşmayı başlatmak için dinleyenin dinlemek isteyeceği bir başlangıç önerilebilir. Etkili iletişim ve etkileşim için etkin dinleme. Aile içi iletişim ve etkileşimde gelişen teknolojinin etkisi de söz konusudur. Yoğun uyarıcı bombardımanı altında kalan birey pasifize olabilmekte ve özellikle aktif olmayı gerektiren etkileşimlerden uzaklaşabilmektedir. isteklerini başkalarına ifade edebilmekte. Aile içinde oluşan bu tür iletişim ve etkileşim ortamı aile bireylerini birbirlerinden uzaklaştırarak farklı gurupların içine itebilmekte. İletişimi sınırlayan faktörlerin başında dille ilgili engeller gelmektedir. bilgileri. Sorunun gücü onun doğru yerde kullanılmasına bağlı olduğu gibi hangi tür sorunun kullanılması gerektiği de önem arz etmektedir. Bunlar. bireyi düşünmeye sevk eden güçlü uyarı etkisine sahip önemli bir araçtır. konuşmayı sürdürmek. Bu nedenle medeniyetimizin devamı ve gelişmesi.Özet İletişim yaşamımızın önemli bir parçası olup. Soru. Güçlü etkileşim için aile bireyleri arasında güven. Güçlü etkileşim ortamı için güven. Bu nedenle iletişim aynı zamanda paylaşım isteğinden doğan bireysel bir ihtiyaçtır.

Odanın toplanmasına yardım edebilir misin? d. Empatik davranış d. Başkalarıyla etkileşim kurmak d. Aşağıdakilerden hangisinin iletişim sürecini olumsuz etkileyeceği söylenebilir? a. 10. Düşünme d. Bütçemizin yeniden düzenlenmesi gerekecek. Ben merkezcilik b. Mutluluk 3. Durulma e. Oturma biçimi c. Aşağıdaki ifadelerden hangisi ailede biz bilincine zarar veren dile bir örnektir? a. Küslükler 4. Muhatabın hoşlandığı alanları fark etmek e. Sosyal yansıtma 8. Paylaşmak 9. Vücudun duruşunu ayarlamak c. aile içinde şüphe ve korku duygularının oluşmasına zemin hazırlayıp. Yabancılaşma b. Çocuğun sıkıntılarını açıklaması b. İletişim d. Sosyal etkileşim c. Aşağıdakilerden hangisinin olmaması. Etkileşim d. Konu hakkında bilgi sahibi olmak 7. Söylenenin işitilmiş olması b. Kabul b. Vücut yapısı d. Hangisi gereksinime dayalı iletişim olarak isimlendirilebilir? a. Gidilecek tatil yerlerinin karşılaştırılarak karar verilmesi e. Anlamın ortak kılınması c. Duygudaşlık c. Kişilik özellikleri e. Kaynağın konuşma biçimi 5. Yerleşik hayata geçiş yapmak 2. Aşağıdakilerden hangisi etkili konuşma için sahip olunması gereken ön koşul özelliklerdendir? a.Kendimizi Sınayalım 1. Alıcının vücut dili d. Aile içi iletişimin sınırlanması ve etkileşimin azalmasıyla aşağıdakilerden hangisinin oluşması beklenir? a. Yemeğin tadı ve lezzeti hakkında konuşmak d. Etkileşim e. Konuşmak b. e. Alıcının kendi görüşünü paylaşması e. Güven ortamı e. Sorunları çalışarak aşabiliriz.“Bilgilerin paylaşılması” ifadesinin iletişimi tam olarak karşılayıp karşılamadığının en önemli belirleyicisi aşağıdakilerden hangisidir? a. b. Yasal düzenlemeler 42 6. Dinleyene doğru dönmek d. İnsanlar topluluk halinde yaşamını sürdürebilmek için aşağıdakilerden hangisini öncelikle yerine getirmek zorundadır? a. Çocuğun programı açıklaması izleme gerekçelerini . Kurallara uymak c. Durum değerlendirmesi yapmalıyız. Geniş tipli aile kurmak e. Aşağıdakilerden hangisi insanların etkileme ve etkilenme özelliği sonucu gerçekleşen süreçtir? a. Ticaret b. Anlamak c. Ulaşım c. Hangisi empatinin ilk aşamasıdır? a. Ekonomik durum b. sevgi ve saygı duygularının yok olmasına neden olur? a. Çocuğun acıktığını söylemesi c. Ses tonunu ayarlamak b. Bunlar benden çok senin görevin. Barınma e. c.

b Yanıtınız yanlış ise “İletişim ve Etkileşimde Engeller” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 4. 43 . tuzak kurarak dinleme. kullandıkları dilin farklılaştığı bilinmelidir. b Yanıtınız yanlış ise “İletişim Süreci” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Bu durumlar iletişim ve etkileşimin düzeyini olumsuz etkilenmektedir. b Yanıtınız yanlış ise “Ailede Güçlü Etkileşim Ortamı Oluşturma” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz.Kendimizi Sınayalım Yanıt Anahtarı 1. d Yanıtınız yanlış ise “Ailede Güçlü Etkileşim Ortamı Oluşturma” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Farklı kuşakların aynı kelimeye farklı anlamlar yüklediği. yüzeysel dinleme. 3. Bilgi sahibi olunduğu kadar iletişim kurulabilmektedir. e Yanıtınız yanlış ise “Etkili Konuşma” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 9. Sıra Sizde 4 Edilgen bir teknoloji kullanıcısı olmak yerine. c Yanıtınız yanlış ise “Giriş” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. İnsanların konuşurken deneyimlerinin etkisinde oldukları unutulmamalıdır. 8. 6. ailece amaçlar belirlenerek amaçlara uygun ve paylaşıma zemin olacak bir teknoloji kullanımı üzerinde durulmalıdır. kiminle iletişim kurulduğunun iyi tasarlanması gerektiği unutulmamalıdır. a Yanıtınız yanlış ise “İletişim ve Etkileşim Kavramları” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 2. c Yanıtınız yanlış ise “İletişim ve Etkileşim Kavramları” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Sıra Sizde Yanıt Anahtarı Sıra Sizde 1 İletişim sürecinde muhatabın sahip olduğu özelliklerin önemli bir belirleyici olduğu. 10. a Yanıtınız yanlış ise “Ailede Güçlü Etkileşim Ortamı Oluşturma” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. d Yanıtınız yanlış ise “İletişim Süreci” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Sıra Sizde 3 Edilgen dinleme. 7. muhataba yönelmeme dinleme hataları olarak sıralanabilir. Sıra Sizde 2 Kuşak çatışmasının iletişim sürecine yansıması dikkate alınmalıdır. 5.

(2003).tr/HALKBILIM/koksal_ge nc_sozel_dunyadan_sanal_dunyaya. U.pdf http://www.Ö. J.tdkdergi. İstanbul:Remzi kitabevi. Rogge.com/kiskancliginkiskacindan-kurtulun. Michelli. Ankara: Anı Yayıncılık.com/ilkogretim/kitleiletisim-araclarinin-onemi?i=300701DE02 http://www. A. Ergenlik Dönemi.edu.. Demirel.edu.erciyes.hacettepe. (2005). Etkili İletişim. İnternet Adresleri http://www. Ağaç Yaşken İstanbul:Beya Balina Yayınları. (2004).tr/HALKBILIM/33.edu. T.org/Issues/Volume1/No. Sever. (1994). Yavuzer. Demiray. Güngörmüş. İletişim İstanbul:Arion Yayıncılık. Genel İletişim. Hatalı Alanlarımız.tr/2003 202BulentYilmaz. (2004). (2010) Starbucks Mucizesi. R.1/sefayuc e. (2002). (2008).pdf http://notoku.. Oktay. Korkmazlar.. Davaslıgil. Baltaş.. İstanbul:Sistem Yayıncılık. N. İstanbul: Rota. P. İstanbul:Sistem Yayıncılık. İstanbul:Remzi kitabevi. U.html http://www.. Dökmen. Ü.pdf http://turkoloji. U. Durmuş. Thomson./#ixzz1xIcrqbyu http://notoku. (2009).pdf http://www. Gordon.tr/TDA/2008_1/2008Ika ratas. Çocuklar Büyüyor. 44 . Ankara: Pegem A Yayıncılık.). (2004). A.Yararlanılan Kaynaklar Aydoğmuş..com/iletisim-veislevleri/.com/aileiciilet.. Demiray..edebiyatdergisi. A.hayatguzellik. Dyer. İstanbul:Bilge.cu. L. Varol... Ü.tr/GENEL/aylin_gorgun_b aran_aile_ici_iletisim.pdf http://www. Baltaş.php http://sbe./#ixzz1xIRk6Xjp http://www. İletişim Çatışmaları ve Empati. (2004).tr/dergi/sayi_19/4-%20(7196.html http://notoku. (2002).com/cocugum-coksinirli-ne-yapmaliyim.). Ankara:Pegem Akademi. Köknel. W.cu. Varolmak Gelişmek Uzlaşmak. H.htm http://turkoloji. İstanbul:Optimist.edu. İstanbul:Sistem Yayıncılık. (ed. K. Keşkesiz bir yaşama için iletişim.vitaminegitim. (2002).eyvahbosaniyorum.. (2001).%20syf. Dobson. İstanbul:Arion Yayınları. Razon. Ankara:Pegem Akademi. Ailemizin Sırları Sevgi k.com/iletisimin-tanimi-veogeleri/. Konuk. W. Türkçe Öğretimi.edu. Ü. (2004). Eğilir. O. Ü. İstanbul:Nesil Yayınları. (2001). Etkili Anababa Eğitimi. Ö. Dili.ailehekimince. A. Cüceloğlu D. Türkçe Öğretimi ve Tam Öğrenme. E.).jlls. Ana-Baba Okulu.cu. Navaro.com/ikna-kavrami/ Dökmen. J.pdf http://turkoloji. Z. S.gov. (ed. J.

.

3 Amaçlarımız Bu üniteyi tamamladıktan sonra. Ebeveynler arasındaki uyum ve dayanışmanın önemini açıklayabilecek. Ebeveyn davranışlarının çocuklara rol model olması konusunu açıklayabilecek bilgi ve becerilere sahip olabilirsiniz. Ebeveynler arasındaki yakın ilişkinin önemini ifade edebilecek. Anahtar Kavramlar Yakın İlişki Ebeveyn Olmak Aşk Evlilikte Dayanışma Algılanan Destek Rol Model Olma Romantik Yakınlık Evlilik Uyumu Ebeveyn İhtiyaçları Ebeveyn Duyarlılığı İçindekiler Giriş Ebeveyn Olmak: Anlamı ve Önemi Yakın İlişkiler Uyum ve Dayanışma Ebeveyn Davranışları 46 . Yakın ilişkileri nitelendiren özellikleri belirleyebilecek. Ebeveyn olmanın anlamı ve önemini açıklayabilecek. Ebeveynler arasındaki uyum ve dayanışmada yer alan belirleyicileri ifade edebilecek. Yakın ilişki kavramını tanımlayabilecek.

aile üyeleri arasındaki bilgi alışverişidir. Kaynak: http://www.org/fransizca-aile-birlesimi. dile getirebilmeleri için karşılıklı etkileşim içinde olmaları gerekir.fransizcakursu. Evlilik ilişkisi. mesajların paylaşılması yolu ile zamanla gelişen ve kişilerarası ilişkilerde birlikteliği gerektiren etkileşim mekanizmasıdır. toplumsal. eşler arasındaki iletişim ve problem çözme. Etkileşimin sağlıklı olması.Ailede Ebeveynler Arası Etkileşim GİRİŞ Ailede iletişim. Evliliklerde yaşanan problemler hem eşlerin psikolojik ve bedensel problemler yaşamalarına neden olabilmekte ve hem de bir ebeveyn olarak çocuklarıyla olan iletişimlerini olumsuz etkileyebilmektedir. Eşlerin birbirlerine ruhsal. cinsel beklentilerini ve mesajlarını ortaya koymaları. Aksi durumda evlilik uyumunun bozulmasıyla eşler arası problemlerin yaşanması söz konusu olabilmektedir.06. eşler arasındaki duygu ve düşüncelerin karşılıklı açık ve doğru olarak iletilmesidir. Erişim Tarihi: 07. iletişim ağlarının ve etkileşim rollerinin oluşturduğu bir sistem olarak görülmektedir.html. zorluklarla baş etme davranışlarının geliştiği evliliklerdir. Sağlıklı evlilikler olumlu ilişkilerin büyüyerek devam ettiği.2012 47 . Aile içi iletişim.

deneyimler. zevk gibi bireylerin yakınlık etkileşimleri boyunca algıladıklarının ve hissettiklerinin tümünü içermektedir. Hotfield (1988) yakınlığı. psikolojik. nasıl hissettiklerine ve nasıl davrandıklarına ilişkin benzerlikleri ve farklılıkları açıklamak amacıyla diğer bireylere yakın olmaya çalıştıkları bir süreç olarak ele almaktadır. birlikte zaman geçirme. Bunlar. duygusal bağlanma ve sürekli etkileşimi içeren yakın ilişkilerle çok yoğun ilgilenmektedirler. yaşamının her döneminde yakın ilişkiye sahipse. Ebeveyn olmanın temel görevi nedir? YAKIN İLİŞKİLER Yakınlık kavramı. mutlu ve sağlıklı olabilir. Yakın ilişkiler içinde yer alan duygusal ilişki. 48 . ana-baba ve çocuk arasında gerçekleşen ilişkiler ve arkadaşlık ilişkilerinin tümünü kapsamaktadır. iyilik halini ve yetenekleri. karı-koca arasında ya da pek çok kişi arasındaki ilişkiyi tanımlamak amacıyla kullanılabilir. göz teması kurmaktan ve fiziksel temastan hoşlanmayı içeren bir yönü olarak ele alınmaktadır. Ebeveynlik hem doyum sağlayıcı. Bu görüş ebeveynliğe geniş bir bakış açısı getirmektedir. Bir insan. romantik ilişkiler. demokratik ve izin verici ebeveyn tutumlarıdır. Duyguların sözelleştirilmesi yakınlık deneyimlerinin temelini oluşturmaktadır. ihtiyaç ve desteğinin sürekli olarak sağlanması şeklinde tanımlanmaktadır. bireylerin nasıl düşündüklerine. otoriter. eğitim düzeyi. bazen olmayan aile ilişkileri ve yetişkin olarak arkadaşlık ve romantik bir ortakla yakın ilişki içerisinde yer almıştır. Sözel paylaşımlar ise anlamlı bir gelişim. meslek ve güvenlik. birey için anlam ifade etmektedir. yakınlık deneyimlerinin ve yakınlık davranışlarının bir araya gelmesiyle oluşmaktadır. gülme ve ağlama gibi duygu ifade eden tepkilerle cinsel paylaşımı içermektedir. zenginleştirici. Ebeveyn duyarlılığının ve kontrolünün niteliği üç ebeveynlik tarzını tanımlamaktadır. evliliğe ait ve ailesel beklentiler. İnsanlar kişisel katılım. Yakınlık davranışları ile bireylerin yakın ilişkilerde iken sergilemiş oldukları gözlenebilir davranışları ifade edilmektedir. Yakınlık etkileşimleri. Birçok insan için ideal yaşam. Bu davranışlar. Her birey bazen doyurucu olan. birbiri için özel olduğu düşünülen şeyler yapmaktan. bazen yalnız bırakabilen bir durum haline dönüşebilmektedir. Ebeveyn olmanın temel görevi. Yakın ilişki kavramı anne-çocuk arasında. yalnızca çocukların yaşamını devam ettirmesine yardımcı olmak ya da uygun disiplin yöntemlerini kullanmak değil. Prager (1995) yakınlığın iki alt boyutu olduğunu belirtmiştir. aynı zamanda aile içi ve dışında çocukların tüm kapasitelerini geliştirmelerine olanak sağlayan koşulları yaratmaktır. Yakınlık deneyimleri. ödüllendirici. güvenlik duygusunu. psikolojik ve fiziksel sağlığı. iki arkadaş arasında. sıcaklık. ilişkinin niteliğine bağlı olarak yakınlık etkileşimlerinin farklılık göstermesidir. bireyin kendisini değerli ya da değersiz görmesini arttırıp azaltabilir Yakın ilişkiler yaşamın çok önemli bir yönünü oluşturmaktadır. evlilik. Ebeveynlik dönemine girmenin kişisel bazı özelliklerin yanı sıra. çekicilik. sevecen bir dokunuş.EBEVEYN OLMAK: ANLAMI VE ÖNEMİ Ebeveyn olmak bir çocuğun gelişme ve hayatta kalması için bakım. arkadaşlık gibi diğer insanlarla yakın ilişkiler anlamına gelmektedir. birbirinin yokluğunda özlem duyma. ilişkinin. birlikte konuşmaktan. sosyal ve ekonomik kaynaklar gibi çeşitli doğal olay ve sosyal durumlardan da etkilenebildiği görülmektedir. Bu ilişkileri birbirinden ayıran temel nokta. aktif dinleme gibi sözel ya da sözel olmayan tepkileri içermektedir. Yaşam boyunca kurulan yakın ilişkilerin kalitesi. geliştirici hem de kaygılandıran. aşk. kendini açma. gülmekten. sevgi. Yakın ilişkiler. yaş.

3. 1995). 4. Çift olmak. Yakın ilişkileri destekleyen etkenler nelerdir? Evlilik. Birbirlerine güvenen bireyler. her iki taraf hem alıcı hem verici konumundadır. Sonuç olarak yakınlık etkileşimleri. bireylere birbirlerine güven duyabileceklerinin olanağını sunar. ‘şimdi’ ve ‘gelecek’ vardır. 5. birbirlerine destek olur. Sevgi: Yakınlık etkileşimi göstermek ile sevgi arasında doğrudan bir ilişki olduğu görülmektedir. 49 . İlişkinin sağlıklı devamı için belirli ve önceden tahmin edilebilir özelliklerin yanı sıra esnek olması da önemlidir. yaşantıları paylaşmak.1: Yakın İlişkiler (Prager. çift ilişkisinde bireylerin bireyselliğine saygı duyulur ve destek verilir (Velidedeoğlu. Çiftlerden her birinin bireyselliği söz konusudur. farklı değerler ve dünya görüşünden oluşan ilk bakış açısının ve geçmişin birbiriyle birleşmesi demektir. 1.Şekil 3. 6. Güven: Güven yakın ilişkilerde bulunan bireylerin birbirleri için neyin istenen olduğunu bilmeleri anlamına gelmektedir. Bu ilişkinin isteyerek sürdürülmesi ilişkiyi rahat yaşanır hale getirirken yine de devamı için karşılıklı çaba harcanması gerekir. Çift ilişkisi belirli ve gelişen olma özelliklerinin dengeli bir şekilde bulunduğu bir ilişkidir. 2. karşılarındaki kişilerin onlara zarar vermeyeceklerinin. Çiftler ‘geçmiş’ hikâyeleriyle ‘geleceğe’ bağlanırken ilişkinin ‘şimdi’ ayakta kalması için geleceğe yönelik planlar yaparlar. Evlilik. Yakın ilişkileri destekleyen üç etken bulunmaktadır. 2. Her eş. yakın ilişkiler kapsamında incelenen kavramlardan birisidir. Bağlılık: Bağlılık birlikte zaman geçirmeyi ve birlikte aktivitelerde bulunmayı ifade etmektedir. Kavuncu. çocuk yapmak ve yetiştirmek gibi amaçlarla kurdukları ilişkiler sistemi olarak tanımlanmaktadır. Çift ilişkisinde ‘geçmiş’. birbirinden farklı ilgi. Yakınlık etkileşimlerinde bireylerin birbirlerine karşı olumlu duygular beslemeleri gerçeğinin varlığında birbirlerini sevmeleri de gerekmektedir. Çift ilişkisi isteyerek yürütülen bir ilişkidir. Böylece ilişkide her bir konu üzerinde konuşulup uzlaşılabilir. istek ve ihtiyaçlara sahip iki insanın birlikte yaşamak. kendi gereksinimi kadar diğer kişinin gereksinimini de göz önüne alır. Bubenzer ve West (1992) çift ilişkisinin özelliklerini şu şekilde vurgulamışlardır: 1. 2011). Başka deyişle ilişki karşılıklıdır. birbirlerini aldatmayacaklarının farklındadırlar. Çift ilişkisinde destek alış verişi vardır. 3.

kendini açma. Örneğin. Eşlerin her birinin boş zamanlarında yapmayı isteyebilecekleri değişik etkinlikler vardır. sevgi. Sözel paylaşımlar ise anlamlı bir gelişim. birbirlerini sosyal açıdan destekledikleri. Bunların bazılarına birlikte katılıyor olmaları. Fakir kişide kendisine verilen yemeğin bir kısmıyla yolda gördüğü aç. çekicilik. sıcaklık. sorumlulukları kadar eğlenceyi de paylaşmaları anlamına gelecektir. sevdiğimiz şeyin büyümesi ve yaşaması için gösterdiğimiz ilgidir. Yakınlık davranışları ile bireylerin yakın ilişkilerde iken sergilemiş oldukları gözlenebilir davranışları ifade edilmektedir. Sorumluluk. Arkadaşı böyle bir sevgiyle hatırlanmaktan mutlu olur ve o sırada yemek yediği lokantada kendisine servis yapan garsona bolca bahşiş verir. Sevgi ve Güven Sevginin gücünü açıklamak için şu hikâyeyi anlatalım. film seçimi konusunda eşlerden biri duygusal filmleri tercih ederken. Küçük kızın sevgi dolu bakışı kederli olan kişinin içinde güzel duygular uyandırır. birlikte isteyerek zaman geçirdikleri. birbirlerini daha yakından tanımaları. bir insanın bir diğerine karşı duyduğu belli bir duygu olarak birçok şekilde tanımlanmaktadır. Sevgi kavramı birçok şekilde tanımlanmaktadır. Saygı. İlgi ve bakım sevginin bir başka unsurunu. Duyguların sözelleştirilmesi yakınlık deneyimlerinin temelini oluşturmaktadır. karşılıklı uyum ve anlayışı ortaya çıkarır. Yakınlık etkileşimleri. Sevgi kavramına ilişkin tek bir tanımlama yapmak mümkün değildir. Yakınlık deneyimleri. sorumluluğu açığa çıkarır. Fromm (1968) sevgiyi dört ögeyle açıklamıştır: İlgi. Adam bu duyguların etkisiyle daha önceden kendisine hediye almış bir arkadaşını arayıp teşekkür eder. 50 . gülme ve ağlama gibi duygu ifade eden tepkilerle cinsel paylaşımı içermektedir. Etkinlikte bulunma eşlerin paylaşımının gerekli olduğu bir alandır. birlikte aynı filmi izlemeleri gerekmediği gibi. aralarında duygusal yakınlaşmanın sağlanması ve sağlamlaşması açısından önemli görülmektedir. bir başka zaman da diğerinin tercih ettiği filmi izleyebilirler. susuz ve soğuktan titreyen bir köpeğin karnını doyurur. Köpeğin sesi apartman sakinlerini uyandırır. Bu hikâye karikatürize edilmiş bir örnek ama gerçekten de sevgi insanlar arasında pozitif iletişimi sağlar. Bu durumda hangi filmi izleyecekleri konusunda uzlaşır. Goethe Sağlıklı aile yapısı. üyeler arasında açık iletişimin olduğu. Sorumlu olmak yanıt vermeye hazır olmak demektir. diğeri macera filmlerini tercih edebilir. 2010)”. kişisel ilişkilerin özel bir unsuru ya da bir özelliği. Bu davranışlar. bir keresinde birinin. insanların yaşamlarında öncelikli olarak aradıkları duygulardan biridir. Ardından garson fakir bir insana rastlar ve aldığı bahşiş ile ona yiyecek bir şeyler alır. Karnı doyan köpek gece vakti dolaşırken bir apartmanda yangın çıktığını görür ve havlamaya başlar. ebeveynlerin birbirlerine karşı sorumluluk duygusu taşıdığı. Bilgi.Bu konuyla ilgili daha ayrıntılı bilgi edinmeniz için “Yakın İlişkiler Psikolojisi” adlı kitabı okuyabilirsiniz. Yakın İlişkileri Nitelendiren Özellikler Birlikte Etkinlikte Bulunma Ortak etkinlikler ve ilgiler. zevk gibi bireylerin yakınlık etkileşimleri boyunca algıladıklarının ve hissettiklerinin tümünü içermektedir. Sevgi. “Küçük bir kız çocuğu bir gün kederli ve üzüntülü bir insana sevgi ile bakar. Çiftlerin bu etkinlikleri sırasında hoş vakit geçirmeleri. aktif dinleme gibi sözel ya da sözel olmayan tepkileri içermektedir. yakınlık deneyimlerinin ve yakınlık davranışlarının bir araya gelmesiyle oluşmaktadır. Sevgi. sevecen bir dokunuş. Koca apartman yangından kurtulur (Tarhan. Bir çeşit kişisel ilişki. olumsuzluklar karşısında eşlerin birbirlerine kenetlendiği bir sistemdir.

Çoğu zaman romantik bir ilişki. Esas olarak evlilik sevgi.Sorumluluk. Sevecenlik: Eğer Ali/Ayşe kendini kötü hissediyorsa. Bir insanı tanımadan saygı duymak olanaksızdır. Örneğin: Bağlılık: Eğer Ali/Ayşe ile beraber olmasaydım. çevresel koşullar vb. 51 . 3) İlişki duygusal olarak önemlidir. 2002). Kendini onaylama. İçtenlik ise. benim birinci görevim onu neşelendirmektir. Sevecenliğin anlamı. diğer kişinin olduğu gibi büyüyüp gelişmesine duyulan ilgidir. Ne zaman Ali/Ayşe ile beraber olsam yalnızca onu seyrederek saatler geçiriyorum. kendimi çok mutsuz hissederdim. saygı ve güven bağına dayanır. Bağlılık ile söylenmek istenen şey. 5) Birey istemsiz olarak bu kişiden ayrıldığında stres yaşar. duygularınızla düşüncelerinizi. Evlilik kurumunu oluşturan sevgi ihtiyacıdır.). Sevgi insanın doğal bir ihtiyacıdır. Rubin sevginin ögelerini. süreç ve durum olarak kişinin varlığını onaylamasıdır. İnsanlar içebakış durumunda iseler tüm mücadele ve gerginliklerin bir sonu olduğunu düşünürler ve duygularını dikkate aldıklarında bir şeyi sevmeye hazır olduklarının farkına varırlar. sevilen kişinin mutluluğuyla. sevecenlik ve içtenlik olarak belirlemiştir. 4) Birey duygusal bağı olan kişiyle ilişkiyi ya da yakınlığı sürdürmek ister. Ainsworth (1989) duygusal bağları tanımlamak için beş ölçüt öne sürmüştür: 1)Duygusal bir bağ geçici değildir. sevilen kişi karşısında dikkatliliktir. Bunların yanında sevgi. benim için çok zor olurdu. D. insanın kendi mutluluğu kadar (ya da daha bile fazla) ilgilenmesidir. bütünüyle kendine yeten bir kadın ya da erkek yoktur. sevilen kişi ile önem kazanmaktadır. İlişkide bağlılık da temel özellik. C. bireyler için mutluluk ve bir sevinç kaynağı olarak değerlendirilmektedir ve kişisel başarı ile maddi varlıklar. sevginin üçüncü bir ögesi olan saygıyı içermelidir. adayabiliyorsa sevmektedir. İçtenlik: Ali’ye/Ayşe’ye neredeyse bütün sırlarımı söyleyebileceğimi hissediyorum. Saygı. Sonuç olarak sevgi. Romantik ilişki yaşayan iki bireyin aynı zamanda birbirlerine bağlanmış olması beklenir. Bağlılık Hiç kimse bir ada olarak yaratılmamıştır. Sevgi düşünme durumunda değil içe bakışta oluşur. bireyin güven aramasıdır. tek başına her şeye yetmese de her türlü ilişkiyi başlatan bir unsur olarak evliliğin temel taşlarından birisidir. bağlılık. İlgi ve saygı eğer bilgi tarafından yönlendirilmezse kör kalır. Bu ilişki ya da yakınlığın düzeyi ve içeriği pek çok etkene göre değişir (Bireyin yaşı. Evlilikte sevgi. Sevecen ve yakın ilişkilerde insanlar birbirine bağlı olmak üzere yaratılmıştır. sevginin kişinin öz benliği üzerine kurulu olmasıdır. Bağlanma. Ali/Ayşe olmaksızın yaşamak. bir insan eğer kendisini bir başka insana verebiliyorsa. insanların yaşamları boyunca kurdukları çok sayıda farklı ve önemli duygusal bağın özel bir türüdür. G ve McLaughlin. sevilen kişiyle sıkı bir bağ kurmanız. Ali/Ayşe için hemen hemen her şeyi yaparım. Lauster (2000)’a göre. zaman içinde süreklilik gösterir. başka insanlarla olduğundan farklı bir biçimde paylaşmanız demektir (Wilson. Sevgiyi saygı ve güvenle besleyip doğru yönetmek evliliğin sağlıklı yürümesi için gerekli koşulları hazırlar. Kendini adama. sevilen kişiyle mümkün olduğunca çok bir arada olmayı ve ondan duygusal destek görmeyi istemektir. ne demek istediklerini kesin olarak belirlemeye çalışmıştır.. Rubin (1970) insanların birini sevdiklerini söylediklerinde. 2) Duygusal bağ yerine başka herhangi birisinin koyulamayacağı belli bir kişiyi içerir. sürdürme ya da bağlanma deneyimleri bebeklikte başlar ve büyük ölçüde öncelikle anne ile etkileşimler üzerine kuruludur. ruhsal sağlık belirtisi ve hayattır. İlişki kurma. Sevgi kendini adama ile birlikte aynı zamanda içe bakıştır.

arkadaşlıkların pekiştirilmesinde. insanların yaşamları boyunca kurdukları çok sayıda farklı ve önemli duygusal bağın özel bir türüdür. Karşılıklı bağımlılık. etkileşim içindeki bireylerin eşin tercihleri. İnsanlar arasında aşkın her dönemde değişik boyutları oldu. Moss ve Schwebel (1993)’e göre yakınlık. duygusal yakınlığı gerektirir. eşleriyle mümkün olduğu kadar sıkı bir yakınlık kurmak isterler. Romantik ortaklar. Yakın davranışlar yakın ilişkileri sağladığı gibi. bazen iyi biten bir duygudur. arkadaşlar ve aile ilişkilerinin tümü bireyin yaşamı için önemlidir. Yakınlık aşk habercisi. herkes tarafından yaşanılmayı beklenen. insanlığın doğuşundan bugüne kadar insanoğlunun birbiriyle etkileşimi sonucunda doğal olarak ortaya çıkan. gelişim dönemlerinin başarıyla atlatılmasında. Aşık olma. Karşılıklı bağımlılık yakın ilişkilerde çiftler arasındaki etkileşime odaklanır. aşık olma. Romantik aşk. genellikle kendileri ve başkaları hakkında olumlu bir bakış açısına sahiptirler ve bir eşle duygusal bir yakınlık kurmada ve karşılıklı dayanışmada rahattırlar. Aşık olma.Shaver. bazen mutluluk veren. artan duygusallığı ve sevilen kişinin sık sık düşünülmesini içerir. en naif özelliklerinden biri sayılabilir. aşk ve yakınlık hepsi ayrı ancak yine de romantik ilişkileri etkileyen ilişkili olgulardır. birbirlerine doğru güçlü bir biçimde çekilen insanların duygularını derinleştirmeleri ve ilişkiyi sürdürmek istemeye başlamalarıyla doğar. sevilenlerin iyilik ve mutluluğu isteme ve bunun için çalışma gibi niteliklerini taşımaktadır. birisine doğru çekilme. aynı zamanda onların gelecekteki olası davranışlarını da belirler. insan gibi vahşi bir yaratığın en olumlu. İnsanların yaşamlarında öncelikle aradıkları duygular nelerdir? Aşk Aşk. Bu duygu. Temkinli Bağlanma: Temkinli bağlananlar. 52 . Bir eşe tamamıyla güvenmek onlar için çok zordur. Bu nedenle. bazen acı. Hazan ve Bradshaw (1988) üç bağlılık türü olduğunu belirtmişlerdir: Güvenli Bağlanma: Güvenli bağlananlar. Özellikle yakınlık. davranma derecesi olarak tanımlanır. ancak değişmeyen bir yanı da vardı: Delicesine sevmekti aşk. Sürekli olarak aşık oldukları kişiyi kaybetme korkusuyla yaşarlar. Bağlanma. ulaşılması gereken bir koşul olmaktan daha çok işlenmesi gereken bir süreçtir. genel olarak yüksek fiziksel uyarılmayı. birbirleri için ürünler yaratmaları ya da birbirleri ile iletişim kurmaları anlamına gelir. Yakınlık. Oral ÇALIŞLAR Aşk. bazen kötü. çünkü kişilerarası ilişkiler bir etkileşimdir. aşk yaşama ve sevmenin eşit aralıklarla sıralandığı bir boyut olarak ele alınabilir. “Büyük romantik yeğinlikle sevme” olarak tanımlanmaktadır. ilişkiyi yaşayanları aynı zamanda yakın etkileşim ve deneyimlere de götürür. güdüleri ve davranışlarını temel alarak birbirlerinin deneyimlerine göre ya da birbirlerinin deneyimlerini etkileyerek davranma tarzı. çok fazla samimiyete ve yakınlığa izin vermede tereddütlü davranırlar. insanlar ne büyük acılar çekip ne büyük mutluluklar yaşadılar. aşkla örtüşür ya da aşkın sonucu olarak görülebilir ve bir anlamda bu üç bakış açısının üçü de doğrudur. kalıcı. Etkileşim sadece çiftlerin mevcut davranışları ya da kazançlarını etkilemez. olumlu ve anlamlı kişilerarası ilişkiler geliştirmek ve sürdürmek için yaygın bir güdüye sahiptirler. Aşk. Etkileşim bireylerin birbirlerinin varlığında davranışlar ortaya koymaları. Kaygılı Bağlanma: Kaygılı bağlananlar. bireylerin sosyal gelişimlerini kendilerini kontrol etme düzeylerini ve fiziksel sağlıklarını etkiler. mutlu bir evliliğin oluşmasında ve psikoterapötik başarının gerçekleşmesinde tamamlayıcı role sahiptir. İnsanlar az sayıda. Aşk uğruna. Bağlanma.

Yezida cesedinin Mahmud'un yanına gömülmesini istemektedir ama buna bile izin yoktur. Yezidiler tarafından öldürülmüş. değerleri. kırk gün sonunda kırkıncı örüğünü de çözer ve kendini ölüme teslim eder. Bu yüzden. Babası Miro Ağa kızını görmeye bile gelmemiştir. köyün ileri gelenlerinden biri olan Teyfo Ağanın kızıyla evlenmesini ister. sevgilileriyle birlikte olmayı istemeleri bağlılık olarak tanımlanmaktadır. Çoğu zaman romantik bir ilişki. Buradaki olumlu kelimesi. Birbirlerine bakmaktan hoşlanırlar. farklı kişi. düşünce şekli. seçilen kişinin ardından önem kazanmaktadır (Burger. Fiziksel yakınlık: Paylaşılan fiziksel etkileşimi ifade etmektedir. Günlerce kimseyle konuşmaz Yezida. geliştiği. köye hudut yapılmıştır. Mahmud’a deli gibi âşıktır. 1995). Bağlılığın olumlu olduğu belirtilmiştir. Sevgililerine karşı yoğun sevgi duygularına sahiptirler. Romantik ilişki yaşayan iki bireyin aynı zamanda birbirlerine bağlanmış olması söz konusudur. ağaca yeşil mendil bağlayan eli kesilmiş. Yezida’nın saçlarına kırk gün boyunca birer tane örgü yapar. Bağlılık: Bireylerin ilişkileri süresince yaşadıkları deneyimlerin sonucunda. korkuları. Hotfield (1988)’e göre romantik yakınlıkta bulunanlar. Oyun biter”. Sevdiklerini dinlerler. biçim ve tarihlerde yer almaktadır. bireyler için mutluluk ve bir sevinç kaynağı olarak değerlendirilmektedir ve kişisel başarı ile maddi varlıklar. Mahmud dilek ağacının yanında. yalnızlık ve depresyon yaşamaktadırlar. Irmağın kenarında dolaşırken Yezida. yakın ilişki yaşayan birey. Çıldırır. ilişkilerin nasıl başladığı. İki genç evlenmek için umutsuzca çareler ararlar. uğruna kendini asmaya bile kalkmıştır fakat Mahmud bu evliliği kabul etmez. kızgınlık. kırkıncı gün kırkıncı örgü tamamlanır. Bu nedenlerle birbirlerine yakın olmaya çalışırlar. Yezida ile Mahmud kaçmaya karar verirler. Bu duygusal çatışmalar ilişkinin bozulmasında önemli etkiye sahiptir. işler kötüye gittiğinde kıskançlık. bu ilişkiye özgü olarak duygusal. birbirlerine özen gösterirler. köyün ağası Havvas Ağa Mahmut’un. birbirlerine karşı kendilerini ifade etmeye karşı isteklidirler. Yezida her gün saçının bir örüğünü çözer.Romantik Yakınlık “Mahmud ile Yezida birbirine düşman Müslüman ve Yezidi köylerinin gençleridir ve birbirlerine sevdalıdırlar. karşılıklı etkileşime ve bireylerin enerjilerini ilişkilerini sürdürmek için kullanmalarına işaret etmektedir. Sevgi ve özenin yoğunluğundan dolayı bireyler. Davranışsal özellikler: Sevgililer birbirlerine fiziksel olarak yakın olduklarında mutluluk hissederler. Karşılıklılık: Karşılıklılık kavramı. davranışsal ve bilişsel özellikler ortaya koymaktadırlar: Bilişsel özellikler: Yakın ilişkide bulunan bireyler. Ölüm dairesini çizer ve kendini hapseder. zayıf ve güçlü yanları hakkında derin bir düzeyde bilgiye sahip olur. sevgililerin birbirlerini çekici kılan ve bundan dolayı duygusal ve fiziksel etkileşime girmelerini sağlayan bir öge olarak tanımlanmasını ifade etmektedir. Duygusal özellikler: Yakın ilişki yaşayan bireyler. Bilişsel yakınlık: Sevgililerin paylaştıkları bilişsel değişimlere ve bireylerin bilişsel dünyalarını derin bir şekilde fark etmelerine işaret eder (değerler. (Mungan. Moss ve Schwebel (1993) romantik yakınlığı beş etkenle açıklamışlardır. Diğer dokuz kardeşi hala namuslarını temizlemekten bahsetmektedirler. 2006). Mahmut dilek ağacına yeşil mendil bağlarken Yezidi köyünde görülmüştür. amaçlar ve değer bilgileri gibi). Bağlılık yakınlığın diğer boyutlarının gelişmesine olanak tanıyan bir kaynak olarak ele alınmıştır. Kendileri hakkında karşı tarafa bilgi vermek amacıyla kendilerini açığa vururlar. Teyfo Ağa’nın kızı Güllüşah. Romantik bir ilişki yaşarken. Bu arada. ideolojisi. sevgilisinin kesik eliyle karsılaşır. Kendileriyle ilgili karmaşa ve zıtlıkları sevgililerine bildirmede rahattırlar. sevgilisinin ümitleri. devam ettiği ve sonlandığı. kendini parçalar. 53 . ta ki Mahmud'un anası Eyşan Ana gelene kadar. Duygusal yakınlık: Bireylerin paylaştıkları duygusal değişimleri ve sevgililerin birbirlerinin duygusal dünyalarını fark etmelerini ifade etmektedir.

54 . Aile birliğinin gerçekleşmesi evlilikle başlar. Güler. bireylerin doğal davranabildiği.. İşlevsel aile. Evlilik. • • • • • • • • • • • Eşinize ona yönelik duygularınız konusunda güvence verin. Uyum ve dayanışmanın olduğu aile işlevseldir. duygusal paylaşıma ve birlikte zaman geçirmeye isteklidirler. kişisel sorunların çözülmesinde işbirliği yapmaya. sevgi. dürüstlük. Bu durum evliliğin. kötü bakmayın ya da gözlerinizi döndürmeyin). Her aile bireyinin birbirleri ile ilişkileri belli. çocuk yapmak ve yetiştirmek gibi amaçlarla yaptıkları bir sözleşmedir. toplumsal yönden devletin kontrol. İyi bir dinleyici olun. Bir yaşam biçimi olarak evlilik olgusuna birbirinden çok farklı kültürlerde evrensel düzeyde rastlanabilmektedir. Ortağınızın sözünü yalnızca aynı fikirde olduğunuzu belirtmek için kesin. ilişkinizi önemseyin. kurumsallaşmış bir yol. Sır saklamamayı bir ilke haline getirin. kişisel ve toplumsal olarak çeşitli işlevlerinin olmasından kaynaklanmaktadır. “Sen” ya da “ben” gibi. Kaynak: Dönmez. Sözsüz iletişiminizde olumlu olun (örneğin. yaşantıları paylaşmak.. Nur. Ailenin karşılaştıkları sorunları birlikte çözmeye. bir kadınla bir erkeği. açık ve güvenilir ilişkinin. kuralları ve aile içi roller bellidir.. Ailenin değerleri. aile ilişkisinin kurulduğu eşler arasında birliğin. I. Özgüven (2000)’e göre evlilik. Açılmayla özel yaşamı dengeleyin. Bireyler arasında işbirliği. Bu ortaklığın başarıyla sürmesi uyum ve dayanışma ile sağlanabilir. Duygularınız hakkında açık olun. Her evlilik bir yaşam ortaklığıdır. Büyükşahin.Eşler arasında karşılıklı bağımlılık ne ifade eder? Etkili İletişim Kılavuzu Romantik bir ilişkide etkili iletişim için aşağıdaki yolların izlenmesi önerilmektedir. saygı ve birbirlerinin gelişimine destek söz konusudur. bir ilişkiler sistemi. gelişimlerini destekleyici roller içindedirler. açık ve uyum içinde her biri hissettiklerini ve düşündüklerini açıkça söylemeye eğilimlidir. Olumlu ve güler yüzlü olun. kişisel farklılıkların yaşanabildiği ve bireylerin maddi manevi ihtiyaçlarını karşılayabildiği. kızgınlık ve cinsellikle ilgili duyguların yaşanabildiği en doğal ilişki biçimidir. A. bireyler arasında ilişkilerin olumlu ve geliştirici olduğu bir yapıdır. M. Başer. Eşinize önem verin. yakınlık. karı-koca olarak birbirine bağlayan. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım. UYUM VE DAYANIŞMA Toplumun temel kurumlarından biri olarak nitelendirilen aile yapısında evlilik olgusu yer almaktadır. bireysel sözcükler yerine “biz” gibi ilişkisel sözcükler düşünün. Eğer daha fazla yakınlık istiyorsanız göz temasını artırın. Yakın İlişkiler Psikolojisi. karşı cinsten iki kişinin birlikte yaşamak.. dayanışma. doğacak çocuklara belli bir statü sağlayan. Evlilik kavramı aile kavramına göre daha belirgin bir kavramdır. yakınlık. A. paylaşım. Ailede eşler birbirlerinin gereksinimlerine karşı duyarlı. Kendinizi ortağınızın yerine koyun. hak ve yetkisi bulunan yasal bir ilişki sistemidir. Taluy. kabul. Evlilik. etkili bir iletişimin olduğu. (2009).

mekânı. 55 . Evlilik. sadakatsizlik vb. kültürel ve bireysel (hastalık. bu nedenle. belirli bir ilişki içine girmiş olduklarını. vb. ebeveynlerin olumlu ve olumsuz duygularını. aralarında yakın ilişkilerin bulunduğu. bu dengeler evliliği sürdürücü ya da bozucu rol oynayabilmektedir. açık iletişim kuran evlilik sisteminin sağlıklı bir aile yapısını temsil ettiği belirtilmektedir. ekonomik. Evlilikte mutluluğu belirleyen faktörler. Uyumlu bir evliliğin ön koşullarından birisi sağlıklı bir iletişimdir. Evlilikte eşlerin mutluluk algılarının üst düzeyde olması ve hem evlilikten hem de birbirlerinden hoşnut olarak doyum sağlaması evlilikte uyumu da beraberinde getirmektedir. Bu aynı zamanda. evlenme yaşı. İletişimin gerçekleşmesi için. Eşlerin. Evlilik bir iletişim ve etkileşim sistemidir. benzer ilgi ve aktiviteleri paylaşmaları. çocuklar. iletişimin temel varsayımına aykırı düşer. hem bir sürekliliği hem de bu süreklilik içinde devam eden hareketi ifade eder. Evlilik ve aile sistemi içindeki iletişimin açık seçikliği. Evlilik ilişkisi içinde her bir eşin davranışı. Evlilik uyumu. uygun biçimde ifade etmeleri ailenin sağlıklı bir şekilde devam etmesini sağlayacaktır. duygu ve düşünceleri paylaşmaları gereklidir. sosyo-ekonomik durum.) kökenli bozucu etkenlerle sarsılabilmektedir. eşlerin birbirlerine açılması. o da kendi bildiğini yapsın” anlayışı.Uyum ve Dayanışmada Yer Alan Belirleyiciler Ebeveynlerin Evlilik Uyumu Evlilik iki insanın birbirlerinin sevgi. Bu etkileşim biçiminin uyumluluğu oranında. İki insan birlikte olmaya başladıkları andan itibaren. sevgi. “Ben kendi bildiğimi yaparım. etkileyicilik. ait olma. diğeri için mutlaka bir mesaj niteliği taşır. ilişkideki tüm alanları etkileyebilen önemli etkenlerden biridir. kültürel. ekonomik etkileşimlerle birlikte cinselliğin yaşanması ile karakterize edilir. Eş ilişkileri içerisinde işlevi olan bu dengeler. birbirlerinin düşünüş ve beklentilerini hesaba katarak davranmaları gerektiğini görebilmeleri gerekir. İletişim bilgi ve becerilerinin arkasında gönül zenginliği. 1996). ilgi alanları ve cinsel yaşam gibi faktörlerdir. anlayış ve hoşgörü olmalıdır. bağlılık. fiziksel çekicilik. bir bütünleşme ve karşılıklı memnuniyeti sağlayan sorumluluk almayı içermektedir. Ebeveynlerin birbirlerine ve çocuklarına gereken düzeyde ilgi göstermeleri ve rollerinin gereklerini yerine getirmeleri. olumlu ve olumsuz tutumlar. yönünü kavramsallaştırır. ilişkilerin yeniden düzenlenmesi demektir (Gülerce. yani iki kişilik bir psikolojik sistem oluştururlar. bir çift. devam eden ilişki sürecinin durumunu. çocuklarının geleceğini düşünen ve geleceğe iyimser bakan. birbirleriyle etkileşim halinde oldukları. Ebeveynler arasında iyi bir ilişki bulunan. daha önceki veya bireysel yaşam biçimlerini (hiç değilse aynı zamanı. evlilik kurumu içinde sosyal. Eşler arasındaki uyum. vb. kök aileleriyle. bireylerin kendilerini açma ve özgürce ifade edebilme davranışları aile sisteminde uyumun bir göstergesidir. birbirlerine derin duygularla bağlı oldukları bir birimdir. mutlu olma gibi psikolojik ihtiyaçlarının karşılandığı. sosyal. fiziksel çekim. ortak amaç. biyolojik birleşme ve sosyal bütünleşme ötesinde bir sözleşme. Zamanla eş ilişkisinde olumlu ve olumsuz faktörlerin birlikte işlerlik gösterdiği bir denge kurulmakta. Eş ilişkisi. dış sosyal dünya ve kendi iç dünyalarıyla. mesajı veren kişi mesajın sorumluluğunun bilincinde olmalıdır. Aile sisteminde uyumun göstergeleri nelerdir? Bu konuyla ilgili daha ayrıntılı bilgi edinmeniz için “Aile Okulu” adlı kitabı okuyabilirsiniz. paylaşmaya ilişkin bir takım durumlarda) değiştirmeye ve yeni etkileşim biçimlerini denemeye başlamaktadırlar.

Evlilik ilişkisinde sert (öfke. Çocuk Ne Yaşıyorsa Onu Öğrenir Eğer bir çocuk sürekli eleştirilmişse. gerginlik. sevgi ve koruma gördüğü aile. Kınama ve ayıplamayı öğrenir. diğerlerinin yanında iken yanlış bir şeyler yapmamaya özen gösterme gibi yaşantılara neden olarak kişilerarası ilişkilerde problemler yaşanmasına (ilişkinin bozulması dahil) yol açan bir durumdur (Boyce ve diğ. çocuk sahibi olma duygularını yaşamaktadırlar.. yakınlık. 56 . cinsel doyumla mutlu bir yaşam sürme. duyguların ifade edilip edilmediği ya da nasıl ifade edildiği evliliğin devamı için önem taşıyan faktörlerdir. üzüntü.) belli bir aşamadan sonra reddedilme duyarlılığına dönüşebilmekte ve yakın ilişkilerin bozulmasına neden olabilmektedir. incinme vb. odalarını dekore etme tarzları. “anlayışlı olma” gibi tepkiler ortaya çıkabilir. bireyin birincil sosyalleşme kaynağı ve hayat boyu var olması nedeniyle korunması gereken sosyal bir kurumdur. kişilerarası ilişkilere duyarlılığa sahip bireylerde kolaylıkla incinme ve kırılma. kişilik özelliklerinin (depresyon.). aşağılama. romantik ortak vb. diğerleri tarafından önemsenip değer verilmediğine ve buna paralel kötü davranıldığına inanma. aşağılama gibi olumsuz duygularını dışavurumunun evliliklerin devam etmesi için temel olduğu ileri sürülmektedir. Ebeveynlerin Algıladıkları Sosyal Destek Destek. yakın ilişkilerde eşlerde “empati kurma”. duyguları. “önemseme”.) ve durumun özelliklerinin (bir çatışmanın tartışılması. Uyumlu bir evliliğin sürmesi açısından eşlerin her ikisinin de. birçok ilişki olumsuzluğunu azaltabilir ve hem arkadaşlıklar hem de ebeveyn ilişkileri için güçlendirici bir etki sağlayabilir. kendi tutum ve davranışları gibi birçok yolla cinsiyete ilişkin kalıp yargıları çocuklarına aktarırlar. iletişim sorunlarının çözümünde işlevsel olan insan ilişkileri becerilerine sahip olmaları gereklidir. toplumun temel taşı. Duyguları ifade etme becerisinin. eşlerin. EBEVEYN DAVRANIŞLARI İnsanın içinde doğup büyüdüğü. Ebeveynlerin duygularını ifade etme becerisi. yalnızlık vb. evliliklerinin sağlıklı bir şekilde devam etmesi için bir temel oluşturmaktadır. ilişki etmenlerinin (içtenlik. Ebeveyn İhtiyaçları Evlilikte eşler. Ebeveyn davranışlarının çocuk üzerindeki etkisini anlatan örnek bir metni inceleyelim. 1991) Kişilerarası ilişkilerde yaşanan duyarlılıklar (ebeveyn. evlilik kalitesi için önemlidir. Yakın ilişki içinde olan iki insanın dönem dönem iletişim çatışması yaşaması kaçınılmazdır. Ebeveynlerin her birinin deneyimledikleri duygularının türü. öfke.) ya da yumuşak (üzüntü. birçok duygusal ve sosyal birliktelik ve paylaşım. birbirine sahip olma ve birbirine ait olma duygusu. düşünceleri ve davranışları oldukça önemlidir. diğerlerinin sözel ya da sözel olmayan iletişim biçimleri. yaratıcı yeni bir durum) tümünün ebeveynlerin destekleyici davranışa ilişkin algılarını etkilemektedir. Bu duyguların ifade ediliş şekli sonucunda. bağlılık vb. Kavga etmeyi öğrenir. Ebeveynler çocuklarına giydirdikleri kıyafetler. onlara aldıkları oyuncak çeşitleri. kendini diğerlerinden daha aşağı görme.) olarak nitelendirilen duyguların ifade edilişine bağlı olarak kişilerin yakın ilişkide bulundukları eşlerine ilettikleri ya da onlardan aldıkları mesajlar da değişmektedir. Eğer bir çocuk kin ortamında büyümüşse. Evliliklerde ilişkiye hâkim olan (pozitif/negatif) duygusal iklim. Kişilerarası ilişkilerde duyarlılığa sahip bireyler için. şiddet vb. Ebeveynlerin ilişkilerinde. yakın arkadaş.Duyarlılık Duyarlılık.

Sıkılıp. Eğer bir çocuk kabul ve onay görmüşse. aile üyelerinin tavırları. biyolojik. Adil olmayı öğrenir. Bu konuyla ilgili daha ayrıntılı bilgi edinmeniz için “Yeniden İnsan İnsana” adlı kitabı okuyabilirsiniz. birbiriyle etkileşim içinde olan iki alt sistemi içerir: Sosyalleşme değerleri ve aile etkileşimi. Eğer bir çocuk güven ortamı içinde yetişmişse. Aynı zamanda aile daha geniş. değerleri ve davranışlarından oluşmaktadır. ana-baba tavrı ve bunun sonucunda oluşan benliğin gelişimini içerir (Kağıtçıbaşı. güç ilişkisi. Ebeveynlerin evlilik ilişkilerinin sağlıklı olması ve evliliklerinden doyum sağlamaları hem çocuğun gelişimi açısından hem de ebeveynlerin yaşam kalitelerinin artması bakımından önemlidir. çocuğun ekonomik veya psikolojik değerleriyle oluşur. ebeveynlerin güç ve disiplin yöntemlerini kullanmalarının sonucudur. karşılıklı ilişkilerin belirli kurallarla bağlandığı o güne dek toplumda oluşturulmuş maddi manevi zenginlikleri kuşaktan kuşağa aktaran. ekonomik. Aile sistemi. hukuksal ve benzeri yönleri bulunan toplumsal bir kurumdur (Sayın. 57 . duyguları. 1998). toplumsal. 2011). bireye veya gruba verilen önemle. tamamlayıcı ebeveyn rollerine sahip olabilme. yüreklendirilmişse. Bu dünyada mutlu olmayı öğrenir (Nolte. Takdir etmeyi öğrenir. Aile etkileşimi. Kendine güven duymayı öğrenir. aile üyeleri arasındaki ilişki formları.Eğer bir çocuk alay edilip aşağılanmışsa. Fleck (1980) sağlıklı aile fonksiyonlarını içeren beş parametre önermektedir: Liderlik: Ebeveynlerin kişilik yapıları. Kendini sevmeyi öğrenir. Eğer bir çocuk aile içinde dostluk ve arkadaşlık görmüşse. Ebeveynlerin Rol Model Olması Aile. nesil sınırları ve aile toplum sınırlarını içerir. Eğer bir çocuk hakkına saygı gösterilerek büyütülmüşse. Eğer bir çocuk övülmüş ve beğenilmişse. İnançlı olmayı öğrenir. 1990). utanmayı öğrenir. Aile. bağımlılık-bağımsızlıkla. Eğer bir çocuk hoşgörüyle yetiştirilmişse. biyolojik ilişkiler sonucu insan türünün devamını sağlayan. psikolojik. Aile. Kendini suçlamayı öğrenir. Sabırlı olmayı öğrenir. Aile sınırları: Ego sınırları. Eğer bir çocuk sürekli utanç duygusuyla eğitilmişse. toplumsallaşma sürecinin ilk ortaya çıktığı. tarihsel süreç içerisinde rolü ve işlevi sürekli olarak değişen ve yeniden yapılanan bir sistemdir. Eğer bir çocuk desteklenip. 1975: akt: Cüceloğlu. sosyal sistemlerle de sürekli etkileşim halindedir. çiftlerin evlilik birlikteliklerine ait özellikler. Sosyalleşme değerleri.

Sonra her bir işin yanına genelde o işi yapan kişiyi yazınız. A. Diğer insanların ilişki kurma tarzına uyabilmek için. kendisi. Aile içerisinde etkili iletişim örüntülerinin varlığı. yardımlaşma. aile içi denge. Buradaki amaç. toplumsal cinsiyet kapsamında tanımlanan. akran ilişkileri ve bu konuda ailenin onlara sağladığı yol göstericilik. davranış kontrolü ve rehberlik.. Yakın İlişkiler Psikolojisi. şu an ki ya da gelecekteki evinizde. Kriz durumlarında pozitif davranabilme yeteneği. toplumun kadına ve erkeğe yüklediği anlamları ve beklentileri içeren kültürel bir yapıyı. başkaları ile olumlu sosyal ilişkiler kurabilen bireylere ihtiyacı vardır. yapıcı.. öncelikle ebeveynler olmak üzere bütün aile bireylerinin tutum ve davranışlarında etkileşim ve iletişim biçimlerinde demokratik bir duyarlılık içinde bulunmaları gereklidir.. A. kişinin tüm hayatında. Nur. Büyükşahin. elektrik süpürgesi ile temizlik yapma ve çimleri biçmekten. paylaşma. gelişiminin her evresinde değişen ihtiyaç ve durumlara uyumunu etkiler. “erkeklik” davranış kalıplarını. M. yetiştiğiniz aile işlerinin nasıl yürütüldüğünü ve şu an ki ve gelecekteki ailenizde böyle işlerin nasıl yapılmasını istediğinizi görmektir. Taluy. anne-babayı model alarak. ya da “kadınlık”. Çocukların doğumlarıyla birlikte temas ettikleri ilk sosyalleştirme araçları genellikle ebeveynleridir. Ailede gördükleri modeller üzerinden bireyler annelik. desteklemeleri. toplumsal yaşamın temel kurallarını öğrenir. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım. sonraki dönemlerde hangi ilişkilerin şekilleneceğini belirler. yakın ilişkide olduğu insanlar ve sosyal çevresi arasında. aile üyelerinin birbirlerinin duygularına karşı toleransları ve duygusallık kavramlarını içerir. Yaşamın erken dönemlerindeki yakınlık etkileşimleri. aile üyelerinin soyut ve metaforik düşünce yapılarının doğasıdır. her işin yanına onu aslında kimin yapması gerektiğine inanıyorsanız onun ismini yazınız. Aile birey için önemli bir modelleme aracıdır. Gladding (2002)’e göre sağlıklı ailenin genel özelliklerini aşağıdaki gibi özetlemek mümkündür: Aile üyelerinin birbirlerine ve aileye bağlı olması. İletişim: Aile üyelerinin birbirlerine karşı sorumlulukları. Bireyin uymak zorunda kalabileceği çevresel koşullar bu ilişkilerden etkilenir. konuşmalarının sentaksı ve netliği. duygu ve düşüncelerini özgürce ifade edebilen. Çağdaş toplumun. 2007). Güler. Çocuğun çevresindeki kurallara. işbirliği gibi sosyal becerileri gelişmiş. Çocuk. insan olmanın gerektirdiği.. çocuk bakımı. aile üyelerinin kendilerini ifade ediş tarzları. Toplumsal Cinsiyet Rollerine Bir Bakış Yetiştiğiniz aileyi düşünün. yaşam boyu sürecek karşılıklı uyum süreci başlamış olur. kişi kendi davranışlarını ayarlamak zorunda kalabilir Hayat içinde doğal ve gönüllü bir öğrenme modelinin uygulandığı aile yaşantısında birey. 58 . Eğer bir işi birden fazla kişi yapıyorsa hepsinin isimlerini yazınız. 2007). Zira bireyler erken çocukluk döneminde daha çok taklit yoluyla öğrenirler. Çocuğun doğumuyla birlikte. Aile üyelerinin birbirlerinin rol beklentilerine uygun davranabilmeleri (akt: Canel. boş zaman aktiviteleri. ailenin krizle başa çıkma yolları ve aileden ayrılan bireylerin yeni hayatlarına uymaları konularını içerir (akt: Canel. Ailede gerçekleştirilen sosyalleşmenin demokratik temelde şekillenmesi için. Aile üyelerinin birbirlerini cesaretlendirmeleri. Görev/Amaç Performansı: Ailenin üyelerinin bakımını üstlenmesi. erkek çocukları ise babalarını model olarak almaktadır. onların davranışları ile ilgili bir bilgi kazanır. çocukları doktora götürmeye kadar düzenli olarak yapılan 10-15 ev işini listeleyin.Sevgi: Bireyler arası yakın duygusal ilişkiler. Bu da anne-babaların küçük yaştan itibaren çocukları ile kuracakları sağlıklı iletişime ve onlara karşı olumlu tutum ve yaklaşımlarına bağlıdır. Aile üyelerinin birbirlerine minnettarlık duyuyor olması. (2009). Aile işleri nasıl yürütülüyordu? Yemekleri hazırlama. özgüveni olan. I. babalık. Günlük yaşamda rollerin benimsenmesinde genellikle kız çocukları annelerini. çamaşır yıkma. Bireyin ilk sosyalleşmesi ailede başlar. Birlikte zaman geçirmeye istekli olması. normlara ve geleneklere göre bireyselleşmesi sosyalleşme süreci olarak tanımlanmaktadır. İşlerin siz büyürken olduğu gibi mi yürümesini istersiniz? Yoksa farklı yapılmalarını mı istersiniz? Neden? Ev/aile işleri açısından nasıl toplumsal cinsiyet yapıyorsunuz? “Toplumsal cinsiyeti nasıl ortadan kaldırıyorsunuz?” Kaynak: Dönmez. Başer. Daha sonra farklı renkte bir kalem alarak. Yakın etkileşimler ve ilişkiler. yaratıcı. üyelerin birbirlerine karşı sergiledikleri sözlü ve sözsüz iletişimin miktarı. kadınlığın ve erkekliğin sosyal ortamlarda ifade ediliş biçimini öğrenirler.

hem bir sürekliliği hem de bu süreklilik içinde devam eden hareketi ifade eder. Eşlerin birbirlerine ruhsal. “Büyük romantik yeğinlikle sevme” olarak tanımlanmaktadır. kişisel ilişkilerin özel bir unsuru. olumsuzluklar karşısında eşlerin birbirlerine kenetlendiği bir sistemdir. Eşlerin açık iletişim kurarak. kişisel bazı özelliklerinin yanı sıra. evliliğe ait ve ailesel beklentiler. Evlilikte eşlerin mutluluk algılarının üst düzeyde olması ve hem evlilikten hem de birbirlerinden hoşnut olarak doyum sağlaması evlilikte uyumu da beraberinde getirmektedir. eşler arasındaki duygu ve düşüncelerin karşılıklı açık ve doğru olarak iletilmesidir. Etkileşimin sağlıklı olması. bazen kötü. insanların yaşamlarında öncelikli olarak aradıkları duygulardan biridir. ebeveynlerin birbirlerine karşı sorumluluk duygusu taşıdığı. toplumsal ve cinsel beklentilerini ve mesajlarını ortaya koymaları. birbirlerine açılmaları birbirlerinden ruhsal. iki arkadaş arasında. benzer ilgi ve aktiviteleri paylaşmaları. bireyler için mutluluk ve bir sevinç kaynağı olarak değerlendirilmektedir ve kişisel başarı ile maddi varlıklar. sosyal ve ekonomik kaynaklar gibi çeşitli doğal olay ve sosyal durumlardan da etkilenebildiği görülmektedir. Yakın ilişki kavramı anne-çocuk arasında. toplumsal ve cinsel beklentilerini ve mesajlarını ortaya koymaları ve dile getirebilmeleri. birlikte konuşmaktan. ilişkinin. bazen acı. Yakın ilişkiler yaşamın çok önemli bir yönünü oluşturmaktadır. 59 . birlikte isteyerek zaman geçirdikleri. Çoğu zaman romantik bir ilişki.Özet Ebeveyn olma bir çocuğun gelişme ve hayatta kalması için bakım. Yakınlık kavramı. yaşamının her döneminde yakın ilişkiye sahipse. ilişkideki tüm alanları etkileyebilen önemli etkenlerden biridir. Eşler arasındaki uyum. birbirlerinin düşünüş ve beklentilerini hesaba katarak davranmaları gerektiğini görebilmeleri gerekir. ihtiyaç ve desteğinin sürekli olarak sağlanmasıdır. birey için anlam ifade etmektedir. gülmekten. bazen iyi biten bir duygudur. Ebeveynlik döneminde bireyin. insanlığın doğuşundan bugüne kadar insanoğlunun birbiriyle etkileşimi sonucunda doğal olarak ortaya çıkan. eğitim düzeyi. Zamanla eş ilişkisinde olumlu ve olumsuz faktörlerin birlikte işlerlik gösterdiği bir denge kurulmakta. belirli bir ilişki içine girmiş olduklarını. Romantik yakınlık: Romantik bir ilişki. deneyimler. bu dengeler evliliği sürdürücü ya da bozucu rol oynayabilmektedir. birbiri için özel olduğu düşünülen şeyler yapmaktan. bazen mutluluk veren. sevilen kişi ile önem kazanmaktadır. birbirinin yokluğunda özlem duyma. Bağlılık: Romantik ilişki yaşayan iki bireyin aynı zamanda birbirlerine bağlanmış olması beklenir. mutlu ve sağlıklı olabilir. seçilen kişinin ardından önem kazanmaktadır. dile getirebilmeleri için karşılıklı etkileşim içinde olmaları gerekir. Aşk. duygu ve düşünceleri paylaşmaları gereklidir. psikolojik. Evlilik bir iletişim ve etkileşim sistemidir. birlikte zaman geçirme. Yakın ilişkiler içinde yer alan duygusal ilişki. Sevgi bir çeşit kişisel ilişki. Evlilik uyumu. Birlikte etkinlikte bulunma: Sağlıklı aile yapısı. Aksi durumda evlilik uyumunun bozulmasıyla eşler arası problemlerin yaşanması söz konusu olabilmektedir. herkes tarafından yaşanılmayı beklenen. göz teması kurmaktan ve fiziksel temastan hoşlanmayı içeren bir yönü olarak ele alınmaktadır. Eşlerin. devam eden ilişki sürecinin durumunu. bir insanın bir diğerine karşı duyduğu belli bir duyu olarak tanımlanmaktadır. karı-koca arasında ya da pek çok kişi arasındaki yakınlığı niteler. Sevgi ve güven: Sevgi. yaş. çocuklarının geleceğini düşünmeleri ve geleceğe iyimser bakmaları. meslek ve güvenlik. birbirlerini sosyal açıdan destekledikleri. Aşk: Aşk. yönünü kavramsallaştırır. Bir insan. bireyler için mutluluk ve bir sevinç kaynağı olarak değerlendirilmektedir ve kişisel başarı ile maddi varlıklar. Etkinlikte bulunma eşlerin paylaşımının gerekli olduğu bir alandır. üyeler arasında açık iletişimin olduğu.

Yaşamın erken dönemlerindeki yakınlık etkileşimleri. ‘şimdi’ ve ‘gelecek’ vardır. Ailede gerçekleştirilen sosyalleşmenin demokratik temelde şekillenmesi için.Çift ilişkisi isteyerek yürütülen bir ilişkidir. Bu ilişkinin isteyerek sürdürülmesi ilişkiyi rahat yaşanır hale getirirken yine de devamı için karşılıklı çaba harcanması gerekir. ya da “kadınlık”. Çift ilişkisinde ‘geçmiş’. farklı değerler ve dünya görüşünden oluşan ilk bakış açısının ve geçmişin birbiriyle birleşmesi demektir. kendisi. sonraki dönemlerde hangi ilişkilerin şekilleneceğini belirler. çift ilişkisinde bireylerin bireyselliğine saygı duyulur ve destek verilir . kendi tutum ve davranışları gibi birçok yolla cinsiyete ilişkin kalıp yargıları çocuklarına aktarırlar. Bireyin uymak zorunda kalabileceği çevresel koşullar bu ilişkilerden etkilenir. Aile birey için önemli bir modelleme aracıdır. toplumun kadına ve erkeğe yüklediği anlamları ve beklentileri içeren kültürel bir yapıyı. Çiftler ‘geçmiş’ hikâyeleriyle ‘geleceğe’ bağlanırken ilişkinin ‘şimdi’ ayakta kalması için geleceğe yönelik planlar yaparlar. birbirlerine destek olur. Çift olmak. Çift ilişkisi belirli ve gelişen olma özelliklerinin dengeli bir şekilde bulunduğu bir ilişkidir. Çocuğun doğumuyla birlikte. onların davranışları ile ilgili bir bilgi kazanır. “erkeklik” davranış kalıplarını. İlişkinin sağlıklı devamı için belirli ve önceden tahmin edilebilir özelliklerin yanı sıra esnek olması da önemlidir. Çocuk. öncelikle ebeveynler olmak üzere bütün aile bireylerinin tutum ve davranışlarında etkileşim ve iletişim biçimlerinde demokratik bir duyarlılık içinde bulunmaları gereklidir. Ailede gördükleri modeller üzerinden bireyler annelik. insan olmanın gerektirdiği. kadınlığın ve erkekliğin sosyal ortamlarda ifade ediliş biçimini öğrenirler. babalık. Çift ilişkisinde destek alış verişi vardır. toplumsal yaşamın temel kurallarını öğrenir. Başka deyişle ilişki karşılıklıdır. annebabayı model alarak. Çocukların doğumlarıyla birlikte temas ettikleri ilk sosyalleştirme araçları genellikle ebeveynleridir. odalarını dekore etme tarzları. Bireyin ilk sosyalleşmesi ailede başlar. 60 . her iki taraf hem alıcı hem verici konumundadır. yakın ilişkide olduğu insanlar ve sosyal çevresi arasında. Her eş. Hayat içinde doğal ve gönüllü bir öğrenme modelinin uygulandığı aile yaşantısında birey. kendi gereksinimi kadar diğer kişinin gereksinimini de göz önüne alır. Böylece ilişkide her bir konu üzerinde konuşulup uzlaşılabilir. yaşam boyu sürecek karşılıklı uyum süreci başlamış olur. toplumsal cinsiyet kapsamında tanımlanan. Ebeveynler çocuklarına giydirdikleri kıyafetler. Çiftlerden her birinin bireyselliği söz konusudur. onlara aldıkları oyuncak çeşitleri.

Yakın ilişki d. Korkulu bağlanma d. normlara ve geleneklere göre bireyselleşmesi ne olarak tanımlanmaktadır? a. Akrabalık b. Ortaklık d. Aile üyelerinin birbirlerine karşı kaygıları b. Dostluk 3. mutlu olma gibi psikolojik ihtiyaçlarının karşılandığı. Aile üyelerinin birbirlerine karşı sergiledikleri sözlü ve sözsüz iletişimin miktarı c. birbirleriyle etkileşim halinde oldukları. aralarında yakın ilişkilerin bulunduğu. Sosyalleşmesi e. Duygusal ve sosyal birliktelik/paylaşım d. Gelişmesi uygun c. Aile üyelerinin soyut ve metaforik düşünce yapılarının doğası 7. Arkadaş/Okul çevresi c. Kontrol d. Cinsel doyumla mutlu bir yaşam sürme 8. Çocuğun eğitiminde yöntemlerini kullanmak kapasitesinin disiplin 6. Çocuk sahibi olma e. Duygusal dengesizlik c. Uyumlu olması d. İki insanın birbirlerinin sevgi. Temkinli bağlanma c. İnsanların genellikle kendileri ve başkaları hakkında olumlu bir bakışa açısına sahip olmaları ve bir eşle duygusal bir yakınlık kurmada. Sevgi c. Aşağıdakilerden hangisi ebeveyn olmanın temel görevlerinden biri değildir? a. Komşuları d. Güven b. Aile üyelerinin konuşmalarının sentaksı ve netliği e. Birlikte etkinlikte bulunma e.Kendimizi Sınayalım 1. Birey olması c. bağlılık. Kayıtsız bağlanma 4. Evlilik c. Nezaketli olması b. Birbirlerine karşı kendilerini ifade etmeye karşı isteklidirler b. İnsanların kişisel katılım. Çocukların aile içinde gelişmesine olanak sağlamak b. Kaygılı bağlanma b. Ebeveyn olma e. karşılıklı dayanışmada rahat olmalarını ifade eden bağlılık türü aşağıdakilerden hangisidir? a. Romantik yakınlık 5. Güvenli bağlanma e. birbirlerine derin duygularla bağlı oldukları birime ne ad verilir? a. Sevgililerinin duyguları hakkında derin bir düzeyde bilgiye sahip olurlar 10. Çocuğun yaşamda kalması için bakımı d. Çocukların tüm kapasitelerini geliştirmelerine olanak sağlayan koşulları yaratmak e. Çocukların doğumlarıyla birlikte temas ettikleri ilk sosyalleştirme araçları kimlerdir? a. Aşağıdakilerden hangisi evlilikte eşlerin yaşadıkları duygulardan değildir? a. Öğretmen/leri e. Sevdiklerini dinlerler e. Aile/Ebeveynler 9. Yakınlık c. duygusal bağlanma ve sürekli etkileşimi içeren ilişkilerine ne ad verilir? a. Doktor b. Hısımlık e. Arkadaşlık b. ait olma. Aşağıdakilerden hangisi yakın ilişkileri nitelendiren özelliklerden birisi değildir? a. Sülâle 61 . Aşağıdaki davranışlardan hangisi aile üyelerinin iletişim kurmalarında etkili değildir? a. Evlilik c. Aile üyelerinin kendilerini ifade ediş tarzları d. Birbirlerinin ailelerine ait olma ve sahiplenme duygusu b. Çocuklarla iletişimin sürekliliğini korumak 2. Kendileri hakkında karşı tarafa bilgi vermek amacıyla kendilerini açığa vururlar d. Romantik yakınlıkta bulunan bireyler bu ilişkiye özgü olarak bilişsel özellikler grubunda ne tür davranışlar göstermezler? a. Çocuğun çevresindeki kurallara.

Kendimizi Sınayalım Yanıt Anahtarı
1. a Yanıtınız yanlış ise “Ebeveyn Olmak: Anlamı ve Önemi” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 2. c Yanıtınız yanlış ise “Yakın İlişkiler” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 3. d Yanıtınız yanlış ise “Bağlılık” konuyu yeniden gözden geçiriniz. 4. c Yanıtınız yanlış ise Nitelendiriren Özellikler” yeniden gözden geçiriniz. başlıklı

1. Sevgi: Yakınlık etkileşimi göstermek ile sevgi arasında doğrudan bir ilişki olduğu görülmektedir. Yakınlık etkileşimlerinde bireylerin birbirlerine karşı olumlu duygular beslemeleri gerçeğinin varlığında birbirlerini sevmeleri de gerekmektedir. 2. Güven: Güven yakın ilişkilerde bulunan bireylerin birbirleri için neyin istenen olduğunu bilmeleri anlamına gelmektedir. Birbirlerine güvenen bireyler, karşılarındaki kişilerin onlara zarar vermeyeceklerinin, birbirlerini aldatmayacaklarının farklındadırlar. Sonuç olarak yakınlık etkileşimleri, bireylere birbirlerine güven duyabileceklerinin olanağını sunar. 3. Bağlılık: Bağlılık birlikte zaman geçirmeyi ve birlikte aktivitelerde bulunmayı ifade etmektedir.

“Yakın İlişkileri başlıklı konuyu

5. b Yanıtınız yanlış ise “Ebeveynlerin Evlilik Uyumu” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 6. a Yanıtınız yanlış ise “Ebeveynlerin Rol Model Olması” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 7. a Yanıtınız yanlış ise “Ebeveyn İhtiyaçları” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 8. e Yanıtınız yanlış ise “Ebeveyn Davranışları” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 9. b Yanıtınız yanlış ise “Romentik Yakınlık” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 10. d Yanıtınız yanlış ise “Ebeveynlerin Rol Model Olması” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz.

Sıra Sizde 3
İnsanların yaşamlarında öncelikli olarak aradıkları duygular; sevgi, ilgi, sorumluluk, saygı, bilgili olma, bağlılık, sevecenlik ve içtenlik olarak ifade edilmektedir. Sevgi, sevdiğimiz şeyin büyümesi ve yaşaması için gösterdiğimiz ilgidir. İlgi ve bakım sevginin bir başka unsurunu, sorumluluğu açığa çıkarır. Sorumlu olmak yanıt vermeye hazır olmak demektir. Sorumluluk, sevginin üçüncü bir ögesi olan saygıyı içermelidir. Saygı, diğer kişinin olduğu gibi büyüyüp gelişmesine duyulan ilgidir. Bir insanı tanımadan saygı duymak olanaksızdır. İlgi ve saygı eğer bilgi tarafından yönlendirilmezse kör kalır.

Sıra Sizde 4
Karşılıklı bağımlılık, etkileşim içindeki bireylerin eşin tercihleri, güdüleri ve davranışlarını temel alarak birbirlerinin deneyimlerine göre ya da birbirlerinin deneyimlerini etkileyerek davranma tarzı, davranma derecesi olarak tanımlanır. Karşılıklı bağımlılık yakın ilişkilerde çiftler arasındaki etkileşime odaklanır, çünkü kişilerarası ilişkiler bir etkileşimdir.

Sıra Sizde Yanıt Anahtarı Sıra Sizde 1
Ebeveyn olmanın temel görevi; yalnızca çocukların yaşamını devam ettirmesine yardımcı olmak ya da uygun disiplin yöntemlerini kullanmak değil, aynı zamanda aile içi ve dışında çocukların tüm kapasitelerini geliştirmelerine olanak sağlayan koşulları yaratmaktır.

Sıra Sizde 5
Eşler arasındaki uyum, ilişkideki tüm alanları etkileyebilen önemli etkenlerden biridir. Evlilik uyumu, devam eden ilişki sürecinin durumunu, yönünü kavramsallaştırır, hem bir sürekliliği hem de bu süreklilik içinde devam eden hareketi ifade eder. Uyumlu bir evliliğin ön koşullarından birisi sağlıklı bir iletişimdir. Ebeveynler arasında iyi bir ilişki bulunan, çocuklarının geleceğini düşünen
62

Sıra Sizde 2
Yakın ilişkileri bulunmaktadır. destekleyen üç etken

ve geleceğe iyimser bakan, açık iletişim kuran evlilik sisteminin sağlıklı bir aile yapısını temsil ettiği belirtilmektedir. İletişim gerçekleşmesi için, eşlerin birbirlerine açılması, benzer ilgi ve aktiviteleri paylaşmaları, duygu ve düşünceleri paylaşmaları gereklidir. Evlilik ve aile sistemi içindeki iletişimin açık seçikliği, bireylerin kendilerini açma ve özgürce ifade edebilme davranışları aile sisteminde uyumun bir göstergesidir. İletişim bilgi ve becerilerinin arkasında gönül zenginliği, sevgi, anlayış ve hoşgörü olmalıdır. Evlilikte eşlerin mutluluk algılarının üst düzeyde olması ve hem evlilikten hem de birbirlerinden hoşnut olarak doyum sağlaması evlilikte uyumu da beraberinde getirmektedir.

Gülerce, A. (1996). Türkiye'de Ailelerin Psikolojik Örüntüleri (Psychological Patterns of the Families in Turkey). İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi Yayınları. Hatfield, E. (1988). Passionate and Companionate love. In R.J. Sternberg & M.L.Barnes (Eds.), The psychology of Love. (P. 191-213). New Haven and London: Yale University Press. Hortaçsu, N. (1997). İnsan İlişkileri. Ankara: İmge yayınevi. Kağıtçıbaşı, Ç. (1998). Üniversite gençlerinin algılanan ana baba tutumları, ana babayla ilişkileri ve bunların bazı kişilik özellikleri ile bağlantısı. Türk Psikoloji Dergisi, 9 (32),15-25. Lauster, P.(2000). Aşk ve Aşkın Psikolojisi (Çev. T. Er) İstanbul: Çitlembik yayınları. Moss, B.F., & Schwebel, A.I. (1993). Marriage and romantic relations: defining intimacy in romantic relationships. Family Relations, 42, 731.

Yararlanılan Kaynaklar
Ainsworth, M.D.S. (1989). Attachments beyond infancy. American Psychologist,. 44, 709-716. Boyce, P., Parker, G., Barnett, B., Cooney, M. & Smith, F. (1991). Personality as a vulnerability factor to depression. British Journal of Psychiatry, 159, 106-114. Burger, J. M. (2006). Kişilik: Psikoloji biliminin insan doğasına dair söyledikleri. (Çev. İnan D. Erguvan Saruoğlu). İstanbul: Kaknüs Yayınları. Canel A.N. (2007). Ailede Problem Çözme, Evlilik Doyumu ve Örnek Bir Grup Çalışmasının Sınanması. Yayınlanmamış Doktora Tezi. Marmara Üniversitesi. Eğitim Bilimleri Enstitüsü. Rehberlik ve Psikolojik Danışma Anabilim Dalı, İstanbul Cowan, P.A., Powell, D., Cowan, C.P. (1998). Parenting Interventions: A Family Systems Perspective. Handbook of Child Psychology, Edited by W.Damon Fifth Edition. p:5-6; New York: John Wiley & Sons, Inc. Cüceloğlu, D. (2011) Yeniden İnsan İnsana (44. Basım). Remzi Kitabevi: İstanbul. Dönmez, A., Büyükşahin, A., Taluy, Nur., Başer, I., Güler, M. (2009). Yakın İlişkiler Psikolojisi. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım. Fromm, E. (1968). The Art of Loving. London: Unwin Books.
63

Mungan, M. (1995). Mahmud ile Yezida. 2.basım. Metis MY yayınları. Özgüven, İ.E. (2000). Evlilik ve Aile Terapisi. PDREM Yayınları, s. 1,73,85 Prager, K. J. (1995). The psychology of intimacy. New York: Guilford Press. Sayın, Ö. (1990). Aile Sosyolojisi Ailenin Toplumdaki Yeri. İzmir: Ege Üniversitesi Basımevi. Shaver, P. R., Hazan, C., & Bradshaw, D. (1988). Love as attachment: The integration of three behavioral systems. In R. J. Sternberg & M. L. Barnes (Eds.), The psychology of love (pp. 6899). New Haven, CT: Yale University Press. Tarhan, N. (2010). Aile Okulu (12. Baskı). Timaş Psikoloji Dizisi: İstanbul. Uyar, T., Özdikmen, H. ve Bulut, Ş. (2000). Aşkın Molekülleri (Feromonlar). Ankara:Palme Yayıncılık. Velidedeoğlu, K. N. (2011). Kadın Erkek İlişkilerinde Sorunlar ve Çözümleri. 2. Basım. Efil yayınevi. Wilson, G.D., & McLaughlin, C. (2002). Aşk Bilimi. (Çev. T. Er). İstanbul: Çitlembik Yayınları.

4
Amaçlarımız
Bu üniteyi tamamladıktan sonra; Ailede anne baba tutumlarını tanımlayabilecek, Ailede anne baba tutumlarının çocuğun kişisel gelişimi üzerindeki etkilerini açıklayabilecek, Ailede anne baba tutumlarının ailenin yapısına etkilerini yorumlayabilecek, Ailede anne baba tutumlarının nasıl olması gerektiğini açıklayabilecek bilgi ve becerilere sahip olabilirsiniz.

Anahtar Kavramlar
Anne Baba Tutumu Gevşek Anne Baba Reddedici Anne Baba Kişilik Gelişimi Çocuk Ebeveyn Tutumları Tutum Tipleri Hoşgörülü Anne Baba

İçindekiler
Giriş Anne-Baba Tutumları ve Çocuk Üzerindeki Etkileri Ebeveyn Tutumları

64

ortak bir payda da buluşmak. görüntü ile el-kol hareketleri vb. yazı. eşlerin mutlu bir birliktelik sağlayabilmeleri. Aileler olabildiğince sağlıklı. ancak eşler arasındaki sağlıklı ilişkiyle mümkün olabilir. sağlıklı bir aile yapısının oluşturulması ve sürdürülebilmesi. bireyler. gülümsemesi ya da kaşlarını çatması vb. sağlıklı bir iletişim içinde bulunmaları gerekir. Bu basit tanımıyla bile aile. bakışması. “Uyumlu bir evlilik nasıl olur?”. daha sonra toplumun değerleri haline gelmektedir. ortaklaşmak şeklinde tanımlanabilir. toplum da o kadar sağlıklı ve istenilir düzeyde olur. romantik eşlerle olan ilişkilerin çocukken anne baba ile olan ilişkinin bir yansıması olduğunu belirtirler. iyi bir iletişim içinde. Bu nedenle eşler arası iletişim kanalları sürekli açık olmak zorundadır. toplumu oluşturmak gibi çok büyük bir anlamı üstlenmektedir. simgeler aracılığı ile duygu ve düşüncelerin karşılıklı olarak iletilmesini sağlayan bir etkileşim sürecidir. “Evlilikte mutluluğu nasıl yakalayacağım?”. Bir ailenin sürekliliği için bu durum zorunludur. Bir başka şekilde ise iletişim. kendinin ve diğer insanların istek ve ihtiyaçlarının farkında. Aksi durumda ise son derece sağlıksız bir toplum yapısı ile karşı karşıya kalınır. Bu nedenle herhangi bir zamanda toplumun içinde bulunduğu durum ve şartların anlaşılması istendiğinde bakılması gereken ilk yer ailelerdir. konuşmak ve birlikte çözüm arayışı içerisine girmektir. eşler arasındaki ilişkinin saygı ve sevgi 65 . gruplar ve toplumlar arasında söz. paylaşmak. eksik ve yanlış bir yaklaşım olur. Kuşkusuz. Bununla birlikte. toplum içinde yaşayabilmek için gerekli bilgi beceri ve yetenekleri kazandığı ilk yer aileleridir. Söz konusu özellikler dikkate alınarak bir değerlendirme yapıldığında ülkemizdeki mevcut aile yapısında eşler arasında önemli bir iletişim problemi bulunduğu kolaylıkla söylenebilir. Genel olarak iletişim. bilinen en eski ve en basit tanımıyla toplumun temel yapısını oluşturan en küçük birimdir. temel değerlerini aldığı. Her iletişim insanlar arsında bir ilişkinin kurulmasına yol açar. İki insanın birbiriyle konuşması. Eşler arası sağlıklı iletişimin en temel şartlarından birisi ise niteliği her ne olursa olsun problemleri karşılıklı olarak iyi niyetle çözmek amacı ile görüşüp. ülkemizde son birkaç yıl içinde bu konu başlıklarına yoğunlaşan çalışmalara rastlanmaya başlanmıştır. Sağlıklı bir ailenin kurulabilmesi ve toplum içinde uyumlu bir şekilde varlığını sürdürebilmesi için her şeyden önce bu iki kişinin birbirleri ile uyum içerisinde olmaları. yani bir toplumda yaşayan en düşük statülü bireyden en yüksek statülü bireye kadar herkesin yetiştiği. kendisi ve toplum ile barışık bireyler yetiştirirse. Bireylerin aldığı bu değerler. soruları pek çok çiftin cevabını bulmakta zorlandığı sorulardır. Sağlıklı bir toplumun çekirdeğini oluşturan ailenin temeli. Bu yapıdaki eşlerin büyük problemleri çözebilme şanslarının olduğunu söylemek son derece iyimser bir yaklaşım olur. çocuğun anne ve babasına duyduğu bağlılık ve yakınlığın yetişkinlik döneminde başkalarıyla anlamlı ilişkiler kurma becerisini etkilediğini savunurlar. Nesne ilişkileri kuramcıları. Aralarında olması gereken iletişimi küçük problemlerin çözümünde dahi gerçekleştiremeyen eşler büyük problemler karşısında doğal olarak kolaylıkla pes ederler.Geliştirdikleri Tutum Tiplerine Göre Ebeveynler GİRİŞ Literatürde aile ilişkileri ve eşler arası iletişime yönelik oldukça fazla sayıda çalışma bulunmaktadır. sağlıklı kişilerarası iletişim sürecini gerçekleştirebilmeleri ve başarabilmeleri için iletişim sürecindeki engellerin ne olduğu bu engellerin nasıl aşılabileceği ile ilgili çalışmalar oldukça kısıtlıdır. Statüsü ne olursa olsun toplumu oluşturan her bireyin. Aile. Evlilik ve evlilik uyumu konuları özellikle son elli yıldır yurt dışı literatürde birçok araştırmanın konusunu oluştururken. özgür. birer iletişimdir. Aileyi sadece iki kişinin bir araya gelmesi ile oluşan bir kurum olarak algılamak son derce basit. birbirine dokunması.

Çoğu kez yeteneklerini tam olarak kullanmasını engeller. özdeşim kurabileceği bir kişi olma gibi kavramları içerir. Çocuklukta ortaya çıkan bu psikolojik sorunlar genellikle bireyin tüm yaşamı boyunca onun ayrılmaz bir parçası olur. düzgün bir bireyi yetiştirip topluma kazandırmaktır. Çünkü çocuklukta karşılanmayan bu ihtiyaçların maalesef telafisi bulunmamaktadır. yoksulluk. 66 . Maddi ve manevi olarak sağlıksız büyür. Anne baba çocuğa sosyalleşme konusunda bilgiler vererek onu toplumla bütünleşmeye hazırlarlar. onu yansıtma. Güven son derecede önemli bir duygudur. haz. Şüphesiz bunlar da gereklidir ve olmalıdır. Bu nedenle bir çocuğun birey olma sürecinde sorunsuz bir ortamda büyümesi ihtiyaçlarının tam olarak karşılanması son derecede önemlidir. Oyunsuz çocuk olmaz.temeline dayalı olması ile ve her şeyden önce eşlerin birbirlerine karşı destekleyici davranmalarıyla mümkün olabilir. Güveni zedeleyici davranışlardan kaçınır. neşe. Söz konusu bu dokunma eylemi aynı zamanda güzel hoşa giden çocuğu övücü söz ve davranışlar ile desteklenmelidir. Bu nedenle çocuk tutulmalı kucaklanmalı okşanmalı sevilmelidir. tutarlı hareket etme gibi kavramları içerir. Sağlıklı bir aile yapısının olduğu ortamda. Çocuk yaşama ilişkin hemen her şeyi ailede öğrenir. hayırlı. Anne babanın üzerlerine düşen temel görevlerden birisi çocuk ile her fırsatta sürekli olarak ve mümkün olduğunca çok oynamalarıdır. Uyarılma: Oyun yoluyla ve çocuğun dünyasına giren değişik olaylarla acı. Çocuğa güven duygusunun önemi çocuğa güvenilerek daha çocuklukta öğretilmelidir. Bu ihtiyaçların önemli bir bölümü aile tarafından karşılanır. Bütün bu eylemeler çocuğun şiddetle ihtiyacı vardır. hem kendi ruh ve beden sağlıklarını koruyabilir ve işsizlik. İşte bu yönlendirme anne baba tarafından yapılır. yapabileceği ve yapamayacağı davranışların sınırlarını belirtme. topluma yararlı. ona zaman verme. bakımı. Bu sorunlar bireyi tüm yaşamı boyunca denetler kontrol eder. O dokunmadan büyük güç alır. dış dünya ile arasında köprü görevini görme. Anne. hem de kendi çocuklarına karşı daha destekleyici davranabilir ve onların bütün halinde gelişmelerine katkıda bulunabilirler. birbirine karşı destekleyici davranan eşler. Oyun sayesinde çocuk kendisini geliştirir. örnek olma. İhtiyaçları karşılanmayan çocuk kendi öz benliğinden utanç duymaya başlar. Kendisini güvende hissetmesini sağlar. Güven: Çocuğun ihtiyacı olan bir başka duyguda güven duygusudur. Annenin ya da babanın çocuklarına dokunmaları çocuğu psikolojik olarak çok mutlu eder. O güvene layık olmak için çaba içerisine girer. Oyun ile kastedilen çocuğun sadece oyuncakları ile kendi başına ya da arkadaşları ile oynamaları değildir. Bireyin ileriki yaşamının her aşamasında bilinçli olarak ya da olmayarak bu sorunların etkisinde kalır. Sosyalleşme: Çocuğun duygularını olduğu gibi tanımlama. Bir başka açıdan söylenecek olur ise çocuk ihtiyacı olan güven duygusunu anne babadan alarak yetişmeli ve böylece güven duygusunun önemini kavramalıdır. babanın çocuğa olan sevgisi. Çocuk kendisine güvenildiğini bilirse güç kazanır. Çocuk ailede aldığı bilgiler sayesinde toplum içerisine çıktığında yabancılık hissetmez. Normal olarak bir çocuk hayata hiçbir şey bilmeden gelir ve ailesinde hemen her şeyi öğrenir. ihtimamı. Bu öğrenme aşamasında çocuğun yönlendirmeye ihtiyacı vardır. Burada bir noktaya açıklık getirmek gerekir. Bir anne baba için birincil amaç kuşkusuz sağlıklı bir kişiliğe sahip. Birtakım psikolojik sorunlar geliştirir. Çocuk bebeklikten başlayarak gelişiminin her döneminde farklı şeylere ihtiyaç duyar. ilgisi. Topluma kolaylıkla uyum sağlar. ihtiyaçlarını karşılaması onu bir birey haline getirir. Yaşamda başarılı olmasını ya da istediği yapabileceği başarısına ulaşmasını önleyici bir faktör olarak rol oynar. Yapı/düzen: Çocuğa yön verme. ANNE-BABA TUTUMLARI VE ÇOCUK ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ Çocuk dünyaya geldiğinde ilk önce iletişim kurduğu kişiler doğal olarak en yakınındaki kişiler yani anne ve babasıdır. O da çocuk oyunla büyür. aile içi çatışmalar gibi zorlanmalı durumlarla daha kolay baş edebilirler. Ama burada asıl söylenmek istenen anne babanın çocuk ile bizzat oynamalarıdır. heyecan gibi duyguları açığa çıkarma gibi kavramları içerir. Aile ortamı çocuğun sosyalleşmeye ilişkin ilk bilgileri aldığı bir ortamdır. Çocuk bu sayede en basit ifade ile neyin doğru neyin yanlış olduğunu neleri yapıp neleri yapamayacağını öğrenir. Hiçbir şekilde tartışılamayacak bir gerçek vardır. Çocuğun temel gereksinimlerini şu şekilde sıralamak mümkündür: Dokunulma: Çocuk yetiştirilirken ihtiyaç duyduğu en önemli duygulardan birisi dokunulma duygusudur.

ılımlı olmayı. Hoşgörülü anne-baba tutumu. Anne babanın sevgi ve disiplin ögelerini farklı dozajlarda kullanmalarından kaynaklanan tutumları şu şekilde maddeler halinde sıralamak mümkündür. Anne ve babanın yaklaşımında. babasının dikkatini çekemeyen çocuk. 6. Hüner bu iki öge kullanılırken dengeyi bulmak ve kaybetmemektir. Aslında bu farklı anne baba tutumlarının hepsinde sevgi ve disiplin ögeleri vardır. Koruyucu anne-baba tutumu. sevecenliği. Kabul edici. sıcaklığı çağrıştırmaktadır. 12. İlgisiz ve kayıtsız anne-baba tutumu. 2. Bu durum çocuk için de geçerlidir. Bunlar sevgi ve disiplindir. Çünkü kullanabilecekleri başka ögeleri yoktur. 5.Kendini değerli görme: Her zaman geçerli olan bir başka gerçekte her bireyin kendisini önemli görmesidir. Amaçsız hoşgörülü anne-baba tutumu. katılığı. 67 . Zaten her anne baba da ister istemez bu iki ögeden yararlanır. Bir çocuğun sağlıklı yetişmesi kişiliğini kazanması kendisi ve çevresi ile barışık olması çevresi ile iyi iletişimde bulunabilecek bir karakter yapısına kavuşması. 9. Anne baba tutumlarını ve çocuk üzerindeki etkilerini belirtiniz. Bunlar: Sevmek ve sevilmek. yumuşaklığı. 10. 4. Şiddetli reddedici anne-baba tutumu. Yaşı ne olursa olsun her insanın önemli iki temel ruhsal ihtiyacı vardır. Gevşek anne-baba tutumu (çocuk merkezci aile). Buna karşılık disiplin ise sevginin çağrıştırdığı kavramların tam aksine sertliği. Çünkü sevgi. güven verici ve demokratik anne-baba tutumu. Dengesiz ve kararsız anne-baba tutumu. Anne ve baba çocuğu yetiştirirler iken ellerinde bulunan bu iki ögeden yararlanmak zorundadırlar. Abartılmış sevgi ve aşırı koruyucu anne-baba tutumu. kısaca topluma uyumlu bir birey olabilmesi için anne baba en az sevgi kadar disiplin ögesinden de yararlanmalıdırlar. Normal koşullarda anne. Fakat kullanım dozajları farklıdır. 7. kendisi ve başkaları için değerli olmak. hoşgörüsüzlüğü çağrıştırmaktadır. Bu ihtiyaçlar karşılanmadığı zaman çocuğa “sen ve senin ihtiyaçların önemli değil” mesajı verilmiş olur. onaylanmayan davranışlarda bulunarak dikkat çekmeye çalışır. Normal olarak beklenen anne babanın çocuğu yetiştirmede bu iki ögeden sadece birisini ve sevgiyi kullanması disipline ise pek itibar etmemesidir. Çoğu kez anne baba ya bu dengeyi bulamadıkları ya da dengeyi zaman zaman kaybettikleri için çocuğun eğitiminde zorluklar ile karşı karşıya kalırlar. Sağlam ve sağlıklı kişilik gelişimi için çocuğun gereksinimlerinin doyurulması ve ileride bu ihtiyaçlarını kendi kendine doyurabilme yetenek ve sorumluluğunun gelişmesine olanak sağlanması gerekir. 3. 8. soğukluğu. bu iki etmenin ölçüsü ve kararlılığı çocuğun davranışlarını büyük ölçüde belirler. Bu nedenle anne baba çocuğu ciddiye almalı ona önemli birisi olduğu duygusunu verecek tutum ve davranışta bulunmalıdırlar. Aslında bu iki öge ilk bakışta birbirleri ile çelişir gibi görünmektedir. 1. 11. İşte bu dengenin bulunamamasından ya da daha doğru bir ifade ile bu iki ögenin kullanım dozajlarının farklı olmasından birbirinden farklı anne baba tutumları ortaya çıkar. EBEVEYN TUTUMLARI Ailenin çocuğa karşı tutumunun iki temel ögesi vardır. Burada önemli olan bu iki ögenin kullanım dozlarını ayarlamaktır. Aşırı baskıcı ve otoriter anne-baba tutumu. Mükemmeliyetçi anne-baba tutumu. Şu hiçbir zaman hatırdan çıkarılmamalıdır. Baskıcı otoriter katı ve sıkı anne baba tutumu. Çocuk. Ancak uygulamada hiçbir zaman böyle olmaz. hoşgörüyü. normal yollardan karşılanmayan ihtiyaçlarını normal dışı yollardan elde etmeye çalışır.

Anne baba çocuğu kendi istedikleri disiplin altına alarak. Hafta sonlarının rahatlığı yaşanır. korkak. içine kapanık. Bunu da çocuk eğitiminin olması gereken bir parçası olarak kabul ederek kendilerini teselli ederler. otoriter bir tutum takınırlar. her türlü kontrol anne babadadır. Sevgi gayet tabi mutlaka vardır. Çocuk her durumda sadece çocukluğunu yaşayabilmeyi ister. Bu nedenle yukarıda belirtilen iki ögeden sevgi geri plana itilir buna karşılık disiplin ön plana çıkarılır. Baskıcı otoriter katı sıkı ailenin verdiği eğitimde ceza her zaman ön plandadır. Çünkü kusur aranan sonuçta bir çocuktur ve çocuk. başarıya ulaşmışlardır ama silik kişilikli. Böyle yerlerde bile hafta sonları daha gevşek programlar uygulanır. anne babalar isteklerinden en ufak bir ödün vermek istemezler. hata yapmaktan korkan. Çocuk sürekli olarak “Acaba yine ne hata yaptım? Yoksa yaptığım yanlış mı? Annem babam bunu duyarsa görürse ne der? ” gibi kaygılar taşır. Çocuğa sürekli kızıp onu azarlarlar. Bu nedenle çoğunlukla katı baskıcı ve hoşgörüsüz bir tutum içindedirler. Bu arzularını gerçekleştirmek istedikleri sonucu elde edebilmek için çoğunlukla çocuğa karşı katı. Bu tür aileler çocuğa kendi istediklerini yaptırabilmek için sık sık katı disiplin uygulamasının bir gereği olarak ceza yoluna başvururlar. her şeyden çekinen çoğu zaman adını bile söylemekten aciz bir çocukları olmuştur. içmesinde kısacası yaptığı her harekette bir kusur bir yanlış aranır. Hiçbir zaman çocuğu anlamak için çaba göstermezler. Hatta anne baba kendini zorlayarak doğal olarak kendiliğinden ortaya saçılan sevgiyi gizlemek için olağanüstü bir gayret içerisine girmek zorunda kalır. ürkek. gülmesinde. Çocuk normal olarak anne babadan yaşça. Buna karşılık baskıcı otoriter sistemin olduğu ailede evin düzeni değişmesin diye çocuğun programında her hangi bir değişiklik yapılmaz. Çünkü onların her zaman çocuk bedeninde yetişkin oldukları kabul edilir. aşağılık duygusu içerisinde olurlar ayrıca çekingen. streslidir. Hatta daha da ileri giderek ve hiç olmaması gereken bir şeyi yaparak çocuğa karşı şiddet uygularlar. eğer bu bir başarı kabul edilir ise. Ama hiçbir şekilde gösterilmez. Bu tip anne babalar çocuğu kendi ideallerinde yaşattığı kalıplara uygun küçük bir yetişkin yapma çabasıyla yola çıkarlar. Oyun oynayacak hata yapacak bu suretle öğrenecek. oturup kalkmasında. Bu nedenle anne baba çocukta hata bulmakta hiç zorlanmazlar. Ama böyle bir çocuktan geriye çok fazla bir şey kalmaz. Ailenin verdiği disiplin çocuğu 68 . gayret göstermeye de gerek yoktur.Baskıcı Otoriter Katı ve Sıkı Anne Baba Tutumu Anne baba çocuğu kendi ideallerine göre yetiştirme arzusu içindedirler. Oysa katı baskıcı eğitim tarzını benimseyen ailelerdeki bu şanssız çocukların maalesef hiçbir zaman çocukluklarını yaşama fırsatları olmaz. Evde otoriter sadece disiplin üzerine kurulmuş bir sistem hâkimdir. Çocuğa çocukluğunu yaşaması için nerde ise hiç fırsat vermezler. Bu rahatlama ile kendi düşüncelerini uygulamaya devam etmeye ve böylece çocuğu kendi istedikleri kalıba sığdırmak için zorlamaya devam ederler. olması gerekenden daha fazla hata yapar. Çünkü ceza verilirken yola çıkış noktası suça uygun bir ceza değil tam aksine “ bu ona iyi bir ders olsun. Çocuğa sağlanan haklar en aza indirgenmiş bir durumdadır. En katı otoriter sistemlerin zorunlu olarak uygulandıkları yerlerde bile hafta sonu programları farklıdır. yemesinde. konuşmasında. Bu kadar çabanın ve baskının sonucunda. Böyle çocuklar toplumumuzda büyümüşte küçülmüş olarak adlandırılır. kalıba zor da olsa girer ya da girmeye çalışır. Sürekli bir tedirginlik içinde olduğu içinde normalden. Anne babanın gözleri sürekli olarak bu çocukların üzerindedir. Ana baba tarafından bu tür bir duruma maruz bırakılan çocuklar. bedence ve ruhça daha küçüktür. kendisini baskı altında hisseder. gelişecek ve büyüyecektir. Onu hor görürler. Çocuğun her davranışında. Sonuçta o henüz bir çocuktur. Kendi kendilerine haklı olduklarını telkin ederek vicdanlarını rahatlatırlar. çocuk olmasının bir gereği olarak sürekli hata yapar. Yaptırım gücü. belki çocuğun anne babaya gösterdiği direnç kırılır ve çocuk ailenin istediği kılıfa. Bu nedenle. Kendi yaptıkları yanlışlıklardan dolayı duydukları suçluluk duygusunu bu yolla kendilerini kandırarak savunurlar. Ayrıca ceza çocuğun işlediği suçla orantılı da değildir. bir daha ömür boyu bu hatayı yapmasın diğer çocuklara örnek olsun” düşüncesi olduğu için cezalar çok ağırdır. Anne baba istediği gibi uzaktan kumandalı bir çocuğa sahip olur. Çocuğa kendisine ayıracak oyun oynayacak zaman bırakmazlar. Öte yandan sürekli kusur arandığını bildiği için çocuk devamlı tetiktedir. Yaramazlık yapması hataya düşmesi doğaldır. aşırı hassas bir karakter yapısına sahip olurlar. Aslında kusur aramak için öyle çok fazla zahmete girmeye. Fakat bu durum hiçbir zaman çocuğun anne babanın bir model küçüğü olduğu anlamına gelmez. Onlar her zaman haklıdırlar. Çocuğu çeşitli olumsuz özellikler ile nitelendirirler.

Çünkü kayıtsız kalma öyle bir noktaya gelir ki artık çocuk o aileye ait olup olmadığını o insanların kendi anne babası olup olmadığını sorgulamaya başlar. Duygu ve düşüncelerini içine atarak onları bastırır. Çünkü artık kendisinde. hatta hayattan usandırır. Bu durum çocuğun agresif bir davranış içerisine girmesine neden olur. Adeta çocuk sevgisiz bir ortamda kendi kendine büyümeye bırakılmıştır. Çocuk içinden gelen doğal çocukluk eğilimleri ve bunlara taban tabana zıt aile kalıp dayatmaları arasında sıkışıp kalır. Çocuğun doğal hakları dahi. kırılgan ve hastalıklı bir kişilik yapısı görülebilir. Böylece yeni çareler. Çocukla anne baba arasındaki iletişim her zaman çok gergindir. Hiçbir şeyi doğru düzgün yapamaz. Bütün bunların sonunda çocuk kendi iç dengesini yitirir. ya da tamamen renksiz. Ama doğru hareketin ne olduğunu da bilmez. Yapmaya mecbur olduğu için yapar. Bu amaçla dikkat çekerek anne babaya varlığını ispatlamaya çalışır. Bu gruba giren anne babalar gerçekte hoşgörü ile boş vermişlik arasındaki sınırın farkında değildirler. yemeği üzerine ya da masa örtüsüne damlatması. İnsanlar tarafından kolaylıkla kandırılır. Çocuk attığı her adımda. Bir büyük insanın bile dayanması nerde ise imkânsız olan bu kadar ağır baskı altındaki çocuk haklı olarak ve son derece normal karşılanması gereken bir şekilde nerde ise hemen her defasında kendisinden bekleneni ailesine veremez. Her iki durumda aslında çocuğun kaybı anlamına gelir. Uçlara kayar yani ya tümüyle çığırından çıkar ve ele avuca sığmaz olur. şefkat görebilmektir. babaların çocuğa karşı olan kayıtsızlıklarının derecesinden çocuk rahatsızlık duymaya başlar. Bu ruh hali ile aslında hiçbir şey yapmak istemez. İlgisiz. masada ailenin yemek kuralları dışında herhangi bir en ufak bir sapma gösteren davranış içerisinde olması bile çok büyük çatışmaların yaşanması için fazlası ile yeterli nedenlerdir. Bu tip anne. Anne babanın çocuğun davranışları karşısında ilgisiz ve kayıtsız davranış sergilemesi aslında iyi niyetle yapılan bir davranış tercihidir. Baskıcı otoriter katı ve sıkı anne baba tutumunun çocuğun kişilik gelişimi üzerinde kalıcı etkileri: Anne babanın çocuğu sürekli eleştirmesi çocuğu ürkek. zorlamalar çocuğu büyük bir cendere gibi sıkar. kayıtsız ve pasif anne babaya sahip olan çocuğun isteklerine hiçbir denetim ve sınırlama gelmez. Bütün bu yaptırımlar. Aşırı hassas. İlgisiz. Bu tip anne babalar için çocuğun varlığı ve yokluğu belli değildir. korkak ya da en hafif deyimle çekingen yapar. bunları dışa vurmamaya çalışır. Bu durum daha da şiddetlenerek artar. Duygu ve düşüncelerini içine atma onu fazlası ile yorar. Bunu çoğu kez başaramayınca sonraki aşamaları uygulamaya başlar. Çocuğun bu çabası yani çare arama girişimine çoğu kez anne baba yeni ve daha ağır baskılar uygulayarak karşılık verir. Bu tür ailede çocuk anne babasından yukarıda sözü edilen her iki ögeden de yani sevgiden de disiplinden de yoksundur. sevgi. kişiliksiz. sıkar. yeni cezalar yeni azarlar daha yeni çareler daha ağır cezalar şeklinde bir fasit daire kurulur. Çocuğa kesinlikle özgürlük tanınmaz. kullanılır. Sözgelimi çocuğun oyundan birkaç dakika geç gelmesi. Daima yaptığı her hareketin yanlış bir davranış olduğunu ve bu hareketten yani yaptığı bu yanlıştan dolayı cezalandırılacağını düşünür. Her söyleneni sorgulamadan tepki vermeden yapan. Kayıtsız ve Pasif Anne Baba Tutumu İlgisiz. Anne babanın ona ihtiyacının olduğu zamanlarda da artık maalesef o bu duruma ilgisizdir. Anne babadan uzaklaşır bir müddet sonra da kopar. aile üyeleri tarafından çocuğa uslu olmasının bir ödülü olarak verilir. Baskıcı otoriter katı ve sıkı anne baba tutumunu anlatınız.bunaltır. Bu durum onu kararsızlığa iter. Bu durumun sonucu olarak da evde bulamadığı sevgiyi dışarıda aramaya çalışır. kolaylıkla başkasının etkisinde kalan birisi haline gelir. sürekli çocuğun her yaptığına karışan anne babanın çocukları kolayca ağlayan çocuklardır. cezalandıran. Çocuk içinde bulunduğu bu durumdan kurtulmak için çeşitli çareler aramaya başlar. Kim nereye çekerse o tarafa yönelir. Çocuğu böylesine ihmal eden anne baba çocukla ancak 69 . Hep tedirginlik içindedir. Çocuktan daima yaşının çok üstünde bir olgunluk beklenir. varlığı yokluğu belli olmayan birisi haline gelir. yetenek ve ihtiyaçlarına karşı kayıtsız kalırlar. yaptığı her harekette yanlış yapma korkusu içindedir. kendisine ait bir şey kalmamıştır. Bu durumdaki bir çocuğun çevresinden tek isteği anne babadan birazcık. Duygularına ve isteklerine önem verilmediğini görür. Suçlayan. kayıtsız ve pasif anne babalar çocuklarını aşırı derecede ihmal ederler ve onların ilgi.

Torunlara gösterilen hoşgörüler kendi çocuklarının geçmişte alamadıkları sevgiyi onlara vermez. Oysa çocuk uslu durduğunda “aferin çocuğuma nasıl da uslu uslu kendi başına oynuyor. Onlar için yerleşmiş bazı düşünce kalıpları bazı önyargılar vardır. Bu tip davranışlar çoğu zaman kötü istenmeyen davranışların sergilenmesine kadar gider. kayıtsız bir tutum sergilemeye devam ederler. “demek ki doğrusu budur” vs. Çünkü uslu duran problem çıkarmayan çocuk dikkat çekmediği ve bir sorunu olmadığı kabul edildiği için çoğunlukla kimse ilgilenmez. Yani alışılmış ve çok bilinen ifadeler ile “ağlamayan bebeğe meme/mama verilmez. “yaramazlık yapınca evde ilgi noktası ben oluyorum” vs. babayı. Daha sonra ise çocuğa karşı yine ilgisiz. Eğer çocuk anne babayı rahatsız ederse onlar için bir engel oluşturur ise anne baba çocuğa karşı düşmanca bir tutum ve tavır takınır. bir kenarda unutulmuş bir kimse olarak anne babanın ilgisini çekmek için her türlü tutum ve davranışı yapmaya hazırdırlar. gibi düşüncelerdir. O da birazcık şefkat alabilmek dikkat çekmek ve varlığını ispatlayabilmektir. Eğer bunlar yapılmaz ise zamana bağlı olarak çocuk büyüyünce yani bir 70 . Böylece kendi açılarından problemi çözmüş olurlar.” şeklinde bir çıkarımda bulunulur. Bu çıkarımın doğru olduğu kabul edilerek sessiz çocukla ilgilenilmez hatta ilgilenmek isteyen birisi olur ise “çocuğu rahat bırak. Rahat sessiz vurdumduymaz pasif olabildikleri gibi saldırgan da olabilirler. İlerleme kaydettikçe çocuğa manevi ödüller verilmelidir. Anne baba açısından çocuk anne babayı rahatsız etmediği müddetçe çocukla ilgili görünürde pek bir problem yoktur. baba olarak bilmez” . hiçbir sıkıntısı yok. anne. Bu tip anne babanın çocukları agresif saldırgan ve suça yönelik davranışlar gösterebilirler. Konu torunların aile içerisinde uymaları gereken kurallarda hafiften başlayarak artan ve çoğu zamanda ağır hasarların yaşanmasına yol açan noktalara kadar gider. Bu tip anne babalar torunları için sığınılacak bir liman gibi olurlar. Daima işe önce kolaylıkla düzeltilebilecek olan davranışlardan başlanılmalıdır. olumsuz tutum ve davranışlarından dolayı ceza aldığında bile var olduğunu hissettirdiği için mutludur. Ama tüm bu telafi çalışmaları sadece iyi niyetle yapılmış nafile gayretler olarak kalır. Çocukla iyi bir iletişim kurulduktan sonra çocuğun olumsuz davranışlarına yönelmek daha doğru bir yaklaşımdır. İhmal edilmiş. Bu düşüncelere sahip anne babalar hatalarını ancak yıllar sonra fark ederler ve “çocuğumla yaşayamadım. Çünkü anne baba tarafından çocuğun olumlu değil olumsuz davranışları pekiştirilmektedir. Oysa bu düşüncelerin bilimsel hiçbir gerekçesi yoktur. Çocuklarına karşı kayıtsız bir tutum izleyen anne babaların kişilik yapıları ise değişkendir. kayıtsız ve pasif anne baba tutumuna maruz kalan çocuklar aslında kendilerine yöneltilen düşmanlıktan daha çok ilgisizlikten dolayı sıkıntı yaşamaktadırlar. Çocuğu düşman kuvvet ilan ederler. ona değer verildiğini gösterici söylenmesi gereken sözler vardır. uslu olduğunda da onunla ilgilenildiğini her durumda evin bir bireyi olduğunu hatırlatıcı. Doğal olarak bu durum çok aşırı boyutlarda tavizlere kadar gider. Genle kural olarak davranışı değiştirmek için önce olumlu olanların pekiştirilmesi gerekir. İlgisiz.” gibi gönül alıcı çocuğu motive edici. Aslında kendi doğruları adına çocuklarına iyilik yaptıklarını düşünerek kendilerine ve çocuklarına işkence yaptıklarının farkında değildirler. kimseyi rahatsız etmiyor. “doğru anne baba tavrı böyle olmalıdır”.zorunlu olduğu durumlarda ve son derece yüzeysel bir şekilde ilişki kurabilir. “evde anne babanın otoritesi sarsılır” . Dolayısıyla çocuk. gibi düşünceler çocukta yerleşir. çocukla ilgilenmesi engellenir. Diğer yandan ise olayın birde çocuk yanı bulunmaktadır. “çünkü benim anne babam da bize böyle davranırdı” . “yarın öbür gün anneyi. Bu önyargılar “çocuk şımarabilir.” denir. Bu nedenle bu tip anne babalar çocuklarına yakınlık göstermek istemelerine rağmen bundan kendilerini zorlayarak kaçınırlar. Çocuk bilinçle ya da içgüdüsel olarak kendine göre çözümü bir şekilde bulur. bari torunlarımla yaşayayım” düşüncesiyle torunlarına karşı aşırı sevgi gösterisinde bulunmaya başlayarak en az ilki kadar vahim olan yeni bir hatalı tutum ve davranış içerisine girerler. Büyük olasılıkla “anne babamın ilgisini çekmek istiyorsam yaramazlık yapmalıyım uslu durduğumda benimle ilgilenmiyorlar”. kayıtsız ve pasif anne baba tutumunun çocuğun kişilik gelişimi üzerinde kalıcı etkileri: İlgisiz. Bazı anne babalar göre çocuğa karşı kayıtsız kalmak ona ilgi ve sevgi göstermemek ilgi ve sevgiyi içte beslemek ama çocuğa belli etmemek doğru bir davranıştır. Torunlarının sevgilerini kazanmak için rüşvet olarak adlandırılabilecek tutum ve davranışlar sergilemeye başlarlar. İlgisiz bir ailede büyüyen çocuğun sadece bir tek amacı vardır. ceza değil tam aksine ödül yerine geçmektedir. sıkıntısı olsa ağlardı. şimdi ilgilenerek hiç yoktan sessiz sessiz duran çocuğu ağlatıp rahatımızı bozacaksın vs. Bu ifadeden de “çocuk doymak istiyor ise ağlamalıdır. Bu nedenle çocuk bu düşüncelere dayalı olarak tutum ve davranış geliştirir. ” gibi gerekçeler ile ona kızılır. Bunun gibi ifadeler tekrarlandıkça çocuğun davranışları olumlu yönde değişecektir. Çünkü çocuk için bu gibi durumlarda ceza.

Bu tip ailelerde çocuğa hiçbir zaman kesin kurallar anlatılmaz. anlamaz. Başka bir anlatımla. Bencil. Çocuk merkezli ailelerde yetişen. Çocuğun böylesine bir ortamda yetiştiriliyor olması onu doyumsuz bir birey haline getirir. sabırsız. Gevşek Anne Baba Tutumu Gevşek anne baba tutumu “Çocuk Merkezli Aile” olarak da bilinir. Bu durum çocuğun denetimsiz bir ortamda başına buyruk yetişmesine zemin hazırlar. Çocuğun ailede tek çocuk olduğu hallerde bu duruma daha sık rastlanır. Aile içinde çocuğa tanınan haklar sayısızdır. Asla bu düşüncesinin gerçek olmadığını sadece görüntüde olduğunu ve yanlış olarak da olsa yine kendisinin iyiliği için anne babanın ona böyle davrandığını bu tutum ve davranışın sadece anne babasının yanlış ve eksik bilgilenmesinden kaynaklandığını hiçbir şekilde kabul etmez. Aslında doğal olarak anne baba çocuğun yanlış davranışlarını görürler. Bütün bunlara rağmen aile. Sözgelimi çocuk elini ateşe uzatacak olur ise ateşin çocuğun elini yakacağını öğretmezler. Bu gibi durumlarda genel ilkelerinin dışına çıkarlar. Gevşek anne baba tutumu. Bu tip anne babaya mensup ailede çocuğun aşırı hareket ve davranış serbestliği vardır. anne babanın çocuğa egemen olma ve onun üzerinde baskı kurma eğilimi yerine. Bu nedenle bu çocuklar gerçeklerle karşılaştıklarında ve her dediklerinin olmadığını görünce hayal kırıklığına uğrarlar. Çocuk ise çoğu kez bu beklentiyi karşılamaktan oldukça uzaktır. Bu hayal kırıklığı karşısında büyük bir şok yaşarlar ne yapacaklarını bilemezler ve kendi iç kabuklarına çekilirler. Bu tutumdaki aileler neyin doğru neyin yanlış olduğunu çocuğun kendisinin bulmasını beklerler. anlamak istemez. Yalnızca büyük bir sorun karşısında varlıklarını hissettirirler. Çünkü kendisinin ilgiye sevgiye ihtiyacı olduğu zamanlarda anne baba tarafından bu ilgi ve sevginin kendisinden esirgendiğini düşünmektedir. sorumsuz. Doyumsuz bir birey haline gelen çocuk geliştirdiği karakter yapısıyla anti sosyal bir kişilik özelliği sergiler. Çocuk adeta ailedeki tek inisiyatif sahibi kişi konumundadır. kendini beğenen şımarık. Kendince bir limana sığınmış olmanın verdiği güvenle büyüdükçe aile ile çatışmaları artar ve aileden intikam alma yolları aramaya başlar. İlgisiz kayıtsız ve pasif anne baba tutumunu anlatınız. Ancak bunların hiçbirisinde herhangi bir caydırıcı unsur söz konusu değildir. gururlu. Bu gayretlerinin sonucunda ufak da olsa aldığı bir sevgi mesajını farklı yorumlayarak sığınılacak bir liman olarak görür. Bu tip aileler kendilerine ve çevrelerine zarar verebilecek davranışlarda bile etkili bir denetimden uzaktır. Çocuğun suçunu kendisinin bulması ve anlaması beklenir. Çocuğun yaşı ilerledikçe aileden uzaklaşır. her isteklerini yaptırmayı alışkanlık haline getirmiş bulunan ve artık her istediklerinin olacağına aksi bir şeyin 71 . Kuralları uygulama ve denetlemede bir düzenden söz etmek olası değildir. Müdahale kabul edilmez. Çocuğun her türlü tecrübeyi yaşayarak öğrenmesinden yanadırlar. Çünkü gerçek yaşam hiçbir zaman onların düşündükleri ve bekledikleri gibi değildir. Anne babanın ilgiye bakıma muhtaç olduğu zamanlarda onların yanında olmaz. Bu tip ailelerde anne babanın isteklerinden çok çocuğun istekleri ön plandadır. Bu tür anne babalar çocuğu aşırı serbest bırakırlar. çocuk ateşe elini uzatınca eli yanar ve böylece ateşin yaktığını öğrenir bir daha da elini ateşe uzatmaz diye düşünürler. Çünkü çocuğa ceza verilir ama nedeni açıklanmaz. çocuğun davranışları canlarını çok sıktığı zamanlarda ara sıra da olsa sert çıkışlarda bulunmaktan ve çocuğa ceza vermekten kaçınmaz. ateşe fazla yaklaşınca insanın canını yaktığını acı bir tecrübe ile öğrenmiş olur. dilediğince davranması ve çocuğun üzerinde aile denetiminin olmaması durumudur. Böyle çocuklar sosyal ortama uyum sağlamakta güçlük çekerler. Çocuğa sınırsız bir özgürlük tanınır ve böylece çocuğun ideal davranışlara sahip olacağına inanılır. her dediğinin anında olmasını isteyen davranış özellikleri gösterir. çocuğun başına buyruk yetişmesi. Bu nedenle çocuğun davranışlarına karışmazlar. çabuk kızan ve darılan.başka anlatımla birazcık evin dışarısı ile temas kurabilir hale gelince ev ortamında bulamadığı ilgi ve sevgiyi dışarıda aramaya başlar. Çocuğa neyi yapması ya da neyi yapmaması gerektiği konusunda herhangi bir bilgi vermezler. kibirli. Böylece çocuk ateşin yakıcı olduğunu. çocuğa eğitim yolu ile herhangi bir şey öğretmekten kaçınırlar. Ancak çocukta baskı kurmamak adına onu uyarmazlar. Ayrıca çocuğun nerede duracağı da kesinlikle belirlenmemiştir. Gerçek yaşam onların düşündüklerinin aksine son derece gerçekçi ve acımasızdır. Bu tip ailelerde ilke olarak anne baba çocuğun davranışlarına karışmazlar. Çocuğu kısıtlandırırlar ve ona gözdağı verirler.

gösteren bireylerdir. çocuk herkese her dediğini yaptırabileceğini düşünür. Gururlu. Oysa gevşek aile tutumunda sınır yoktur. Başkaları üzerindeki etkilerinden ve güçlerinden emindirler. Bu tip ailelerde yetişen çocuklar doğal olarak şımarık olurlar. Bu durum da çocuğu kelimenin tam anlamıyla iki arada bir derede bırakır. Bu özelliklerini iyi yönlerde kullanabilirler. ılımlı. ürkek. Genellikle bu durum eski-yeni çatışmasından kaynaklanır. Bu tip ailenin karakteristik özelliklerini şu şeklide maddelemek mümkündür: 72 . Ayrıca anne baba arasındaki kültür farklılığı da tarafların farklı eğitim yöntemi savunmalarının en önemli nedenlerinden biridir. Bu tip ailelere genellikle genç ebeveynlerde. Gevşek anne baba tutumunun çocuğun kişilik gelişimi üzerinde kalıcı etkileri: Gevşek aile yapısında büyüyen çocuk. " gibi ardı arkası kesilmeyen tehditleri arka arkaya sıralar. pasif bir çocuk olmak veya kendini ispatlayabilmek için sinirli. kapının camını kırarım vs. tepkisel bir kişilik yapısı geliştirebilir. Fakat dış çevrede işler hiç de evdekine benzemeyince çocuk hayal kırıklığına uğrar. Bu tip aile yapısında anne babanın ilgisizliği ve kayıtsızlığı ön plana çıkar. darılan. Mesela baba otoriter-baskıcı iken anne koruyucu bir tavır sergilerse hele birde bu çocuğa yansırsa tutarsız aile oluşur. Uzun yıllar ailenin bu karakterde kalması çok ender rastlanan bir durumdur. sorumsuz. rollerine. özgürlüğüne sorumluluklarına fırsat vermeli ve mutlaka sınır koymalıdır. kendimi arabaların önüne atarım. söz dinleyen. sabırsız. ailede tek inisiyatif sahibidir. Annenin ak dediğine baba kara diyorsa çocuk bu ortamdan olumsuz etkilenir.olmayacağına şartlanmış olan. kibirli. Çocukluklarında her ortamda her istediklerini elde ettikleri için doyumsuzdurlar. Anne baba kendi arasında şiddetli geçimsizliğe varan tartışmalar yaşarlar. Bazen de yaratıcı ve bağımsız olabilirler. antisosyal davranış özellikleri. yemek yemem. Bazen de eşler çocuk yetiştirme yöntemlerinde değişiklik yapma hususunda farklı düşünürler bu da tutarsızlığa neden olur. Tutarsız davranan ailelerde bunun temel nedeni eşlerin çocuk yetiştirmeye farklı bakmaları ve bunu çocuğa yansıtmalarıdır. Dediği olmayınca da çoğunlukla tehditlerini uygulamaya koyar. her dediğinin anında olmasını isteyen. Tartışmayı genellikle anne kazanır ve gelecek kuşakların yetişmesinde etken olur. çabuk öfkelenen. şımarık. yeni evli çiftler arasında rastlanır ve ilk çocuğun yetiştirilmesi sırasında görülür. Bu durumun doğal bir sonucu olarak ailenin çocuğa karşı tavırlarında tutarsızlıklar ortaya çıkar. Ailenin ilgisini çekmek için bazen çok çılgın davranışlarda da bulunabilir. çabuk kızan. Ayrıca kendilerine olduklarından daha fazla değer verirler. kendini beğenen bir kişilik özelliği de sergileyebilirler. Gevşek anne baba tutumu çocuğun kişilik gelişimini nasıl etkiler? Tutarsız Dengesiz ve Kararsız Anne Baba Tutumu Bu tür anne babalar çocuk eğitiminde kararsızlık içerisindedirler. Anne baba çocuğun haklarına. eğitim yöntemlerinde farklılaşabilirler. Çocuğun kişilik gelişimini olumsuz yönde etkiler. zor sosyalleşen. kavgacı. nerede ve ne zaman yapacağını bilemeyen çocuk. Neyi. kırılgan. Yani anne baba çocuğun eğitiminde hangi yöntemin doğru olduğu çocuğa nasıl bir eğitim verecekleri konusunda henüz kendi aralarında anlaşamamışlardır. Aile bireyleri çocuğun isteklerine kayıtsız şartsız uydukları için. Bu tür ailelerde yetişen çocukların genel olarak bencil. Sosyal bir ortama girdiklerindeyse hayal kırıklığına uğrayıp kendi kabuklarına çekilirler. Bu genellikle bir ara formdur. Anne babalarının gevşek tutumuyla yetişen çocuklar bir müddet sonra anne babalarını kendi denetimleri altına alırlar. yumuşak huylu. Onun bu son derecede gereksiz. Çocuk anneye babaya karşı tehditkârdır. rahatsız edici ve sonuçta kendisini küçük düşürücü isteklerine karşı gelmez. kural tanımayan çocuklar okullardaki kurallarla karşı karşıya kalınca hayal kırıklığına uğrarlar. Gevşek anne baba tutumu ev içinde geçerli olduğu gibi ev dışında da geçerlidir. Birinin doğru olarak gördüğü durum diğeri tarafından yanlış olarak değerlendirilir. Söz gelimi bir yere konuk gidildiğinde çocuk konuk olduğu evin vitrinini karıştırdığında evin altını üstüne getirdiğinde. Ben-merkezli bir kişilik geliştirir. “Dediğimi yapmazsanız hasta olurum. Bu nedenle annenin eğitimi ve kültürü toplumu şekillendirdiği için çok önemlidir. anne baba çocuk üzülmesin ağlamasın diye hiçbir şekilde çocuğa engel olmak yolunu seçmez. Anne baba çocuğumu daha iyi nasıl yetiştirebilirim sorusunu kendilerine sormaya başladıklarında. Okula ve arkadaş çevresine uyum sağlamakta zorluk çekerler. evden kaçarım.

Çocukta ana baba sevgisi azalır. Anne baba tarafından oluşturulan yapay bir akvaryumda yetiştirilen ya da bir cam fanus altında büyütülen çocuklar çevreye ve yaşama uyum sağlamakta sürekli güçlük yaşarlar. disiplinin önünde gelmesidir. Anne baba tutum ve davranışları ile çocuğa örnek bir model olamazlar. Yenilgiyi baştan kabul etmiş gibi bir halleri vardır. çocuğun dünyasına girmek gibi bir kaygıyı hiçbir şekilde taşımazlar. Çocukta yalan söyleme. Anne baba adeta çocukların üzerlerine titrerler. koruma güdüsünün. Eşler bunu son derece çekilmez bir iş olarak görürler. Özellikle annelerin bu konudaki tavırları daha belirgindir. Çocuğun kendi yapacağı ve yapması gereken işler bile koruyucu anne baba tarafından yapılır. 73 . kaypaklık gibi hastalıklar başlayabilir. Her iki aile tipi arasındaki temel fark. el bebek gül bebek büyüttükleri çocuklarını aşırı bir kontrol ortamı içerisinde büyütürler. Bu tür anne babalar. bu aile tipinde şefkat. Herkese daima çok aşırı bir ihtiyatla yaklaşırlar. kendilerinde önemli işleri yapacak gücü bulamazlar. Genellikle bu aile tipi davranış anne ve babanın her ikisinde aynı anda görülmez. Çocuk anne veya babadan birisine çok yaklaşırken diğerinden uzaklaşabilir. Anne babada aslında çocuğun sorumluklarından kaçma eğilimi vardır. Genç yaşta çocuk zararlı alışkanlıklar edinmeye meyilli olur. Buna bağlı olarak çocuk asi. Çocuğa gerektiğinden fazla özen ve kontrol gösterilir.• • Anne baba aşırı rahattır. çoğunlukla mutsuz olurlar. • • • Tutarsız dengesiz ve kararsız anne baba tutumunun çocuğun kişilik gelişimi üzerinde kalıcı etkileri: Çocuk üzerinde etkisi ve bu etkinin yıkıcılığı hangi aile tipleri arasında kararsız kalındığına göre değişir. mecbur kaldıklarında bu gücü kendilerinde toplayamazlar. Tutarsız dengesiz anne baba tutumu çocuğun kişilik gelişimini olumsuz etkileyen anne baba tutmlarından birisidir. Yaşamlarında karşılaştıkları hemen herkese karşı güvensiz bir tutum içerisindedirler. Koruyucu Anne Baba Tutumu Koruyucu ailenin karakteristik özelliklerini şu şekilde belirtmek mümkündür. Taraflar bu işi diğerinin üzerine atmak için elinden gelen her türlü çabayı harcarlar. Sonuçta yapacak bir şeyi olmadığı için mecburen toplantıya giden taraf yapmış olduğu bu büyük fedakârlığı her fırsatta dile getirir. Çocuk dikkatini toplayamaz ve uzun süre bir işe odaklanamaz olabilir. Psikologlar annelerin bu tavrını genellikle annenin duygusal yalnızlığına bağlamaktadırlar. Çoğunlukla aile de çalışan birey hangisi ise ilgisiz aile davranışı onda görülür. Çocuk bencil ve şımarık olur. Sözgelimi çocuğa 6-7 yaşına kadar yemeğini annesi yedirmeye devam eder veya 14-15 yaşına kadar kızının saçlarını anne tarar. hırçın inatçı olabileceği gibi içine kapanık ve pısırık da olabilir. Gençlik dönemlerinde çocuk. Ailesi çocuğa model olamadığı için çocuk kendine başka modeller seçer. Diğer tarafa baş kakıncı yapar diğerini sürekli borçlandırır. Bu tip ailelere çok çocuklu ailelerde rastlanma ihtimali daha fazladır. Dikkatsizlik ile ilgili sorunlar yaşamaya başlar. Bu aile tipi baskıcı otoriter aile tipine karıştırılabilecek kadar benzer. Eşlerin her ikisinin çalıştığı durumlarda ise genellikle aile bütçesine daha fazla katkı yapan bireyde görülür. Öğrenilmiş çaresizlik durumu onların en belirgin vasıfları olmuştur. vaktinin tümünü arkadaşları ile geçirir. Bu yüzden arkadaş çevresinde sevilmez. Yapmış olduğu bu büyük fedakârlık için diğer eşden sürekli ödünler koparır. Böyle bir ortamda büyüyen çocuklar aileden uzak yaşayamazlar. Çocuk evde veya okulda anne babasının dikkatini çekmek için alışılmadık davranışlar sergiler. Söz gelimi okul-aile birliği toplantılarına gidilmesi her zaman eşler arasında sorun olur.

çocuklarının ancak kendisine benzeyen çocuklarla arkadaşlık kurmasına izin verirler. kısaca çocuk yaşamda ne var ise ne yapılıyor ise daima en iyisini yapmalıdır. Mükemmeliyetçi anne baba çocuğundan daima her şeyin en iyisini başarmasını bekler. kendi ölçütlerine uymayanlar için çocuğa kesinlikle izin vermezler. Üzerine bindirilen bu ağır yükün altında ezilen çocuk çocukluğunu yaşayamaz. gerçekleştiremediklerinin. Her alanda başarılı olmak çocuğun üzerine ağır bir yük olarak bindirilir.Koruyucu anne baba tutumunun çocuğun kişilik gelişimi üzerinde kalıcı etkileri: • • • • • Çocuk aşırı duygusal olur. Öte yandan mükemmeliyetçi anne babaların çocuklarından aşırı titizlik ve temizlik beklentisi içindedirler. Konuyu daha iyi anlayabilmek için http://okulweb. Çocuğa kaldırabileceğinden çok daha fazla yük yüklenir. Çocuk toplum içinde kendi başına iş yapma cesaretini gösteremez. iyi koşmalı. eğitim.pdf adresini ziyaret edebilirsiniz. Bu işe yaramazsa fiziksel şiddete başvurulur. zihinsel yönden gelişmesi için çocuğu özel eğitime tabi tutarlar. Çocuğun arkadaşlarının seçimi bile ailenin görevidir. Bu tutumda olan anne baba çocuğu olduğu gibi kabul etmez. Cezaların çocuğun iyiliği için olduğuna inanılmasa ceza bu kadar kolaylıkla ve içtenlikle uygulanamaz. Mükemmeliyetçi anne babanın çocuğu daima sınıfının ve hatta okulun birincisi olmalıdır.tr/35/02/959733/dokuman%20arsivi/annebabaocukiletiimi. sağlıklı bir kişilik gelişimine sahip olamaz. içinde ukde kalan her şeyin çocuğu tarafından gerçekleştirmesi özlemi içerisindedir. Anne baba çocuklarına kimseleri layık görmezler. Kendi çocukluğunda yapamadıklarının. görünüm. Çocuğun eksik olduğu kısımlar varsa özel derslerle bu yönü telafi etmeye çalışırlar. Çocuk anne babanın kurallarına ters olan hareketlerde bulunduğunda çocuğa verilen cezalar da katı ve serttir. Mükemmeliyetçi Anne Baba Tutumu Bu tür anne babalar. İleri yaşlarda bile etrafına bağımlı olarak yaşamak gereğini duyar. Çocuk nerede duracağını bilmez ve çocuğun duracağı son noktayı daima başta anne baba olmak üzere başkaları koyar. kendilerinin ulaşamadıkları ideallere çocuklarının ulaşmasını isterler. çocuğun iyiliği için verildiği kuvvetli kabul görür. Cezaların. Cezalandırma işlemi öncelikle duygusal sömürüyle başlar. iyi konuşmalı. çocukluğunu yaşayamaz. Her türlü çocukça davranışları çocuklarına yasaklarlar. maddiyat. çocuğun bu projeye harfiyen uyması. iyi yüzmeli. lider olmalı. Zaten akside düşünülemez. Mükemmeliyetçi ailelerde anne babaların kendi kuralları ve kalıpları vardır. Çocuğa daima mükemmel bir yetişkin insan projesi çizilir.. İleri yaşlarda bile sürekli olarak anne babasını yanında ister. Mükemmeliyetçi anne babalar çocuklarının din. Böyle ailelerde çocuk asla çocuk olamaz. hayırsız evlat. 74 . Çocuk üzerindeki bu tür baskılar nedeniyle yaptığı her işte en iyi olmayı ister fakat istediği seviyeyi yakalayamayınca hayal kırıklığı yaşar. Ebeveynine karşı sevgi ve nefret karışımı duygular içerisinde olur.meb. Çocuklarının arkadaş adayı kişilik. Kendi ayakları üzerinde durabilecek hale gelmesi uzun yıllar alır." gibi ifadeler kullanılarak psikolojik baskı uygulanır. Çoğu kezde böyle birisi bulunamadığı için çocuk arkadaşsız kalır. Anne babanın çocuktan beklentileri doyumsuz olduğu için çocukta doyumsuz olur. Çocuk anne babasından ayrı kalmakta zorlanır. Birinci olmaktan başka şansı yoktur. şarkı söylemeli. herkesin parmakla göstereceği örnek davranışlar sergileyen bir çocuk olmalı. Çocuğun bilgi yönünden iyi yetişmiş olmasının yanı sıra bedensel. Onun her zaman bir numara olmasını ister bunun için elinden geleni yapar. Ancak bunu isterken çocuklarının kapasitesine bakmazlar. Çocuğun yanlış yapmaya kesinlikle hakkı yoktur. ahlak ve toplum kurallarına aşırı derecede uymasını beklerler. Çocuğun üstünü azıcık kirletmesi bile daima büyük bir olay olur. "Senin için saçımı süpürge ettim. aile yapısı gibi özellikler bakımından hiç olmazsa kendilerine yakın ayarda olmalıdır. vs. ölürsem hakkımı helal etmeyeceğim. Çocukların ise bu kurallara uymaktan başka şansları yoktur. Ama anne babaya göre yakın ve uzak çevrelerinde maalesef bu özelliklerde kimse yoktur.gov. Ayrıca çok iyi resim yapmalı.. Anne babalar. Bu nedenle kimseleri kendi çocuklarına yakıştıramazlar.

Çocuk. Çocuğun ilgi ve ihtiyaçlarına her zaman saygı gösterirler. kendisine ve çevresine saygılı. Bu tip ailelerde anne babanın. esneklik yoktur. Geçen günler. İstediği düzeyi yakalamayınca hayal kırıklığına uğrar. çocuğu kabulü. Mükemmelliyetçi anne baba tutumu hakkında bilgi veriniz. Mükemmeliyetçi anne babalar. O yepyeni bir kişiliktir ve kendi özellikleri vardır. başkalarının fikirlerine saygı duyan. Konu ile ilgili olarak “Çocuğumu Nasıl Eğitmeliyim” isimli kitabı okuyabilirsiniz. Bu hayal kırıklığına sebep olan durumu anne babasına nasıl açıklayacağını bilemez. uyumlu bir birey özellikleri gösterir. kimse kimsenin yerine yaşam süremez. Ona göre bir şey veya kimse ya iyi ya da kötüdür. Sevgi ve nefret karışımı duyguları aynı anda ve sürekli olarak yaşar. Her şey zamanında ve dakik yapılır. Kendi doğal içgüdüleri ile kendisine dayatılan ağır kurallar arasında sıkışıp kalır. kişilik yapısı ve davranışları açısından dengeli. Bu nedenle çoğu kez bu arzusunu gerçekleştiremez. girişken. Kabul Edici. Çocuk ailenin bir bireyi olarak kabul edildiği için çocuğun fikri de önemlidir. Bu tip bedensel. Aslında kural bu kadar basittir. zihinsel ve ruhsal açıdan sağlıklı bireyler ancak bu esnek yaklaşım içinde yetişebilir. Aileler. Çocuklarına sorunlarının çözümü konusunda rehberlik yaparlar. Bu tip ailelerde anne babanın birbirlerine ve çocuklarına karşı olan duyguları da net ve açıktır. Çocuk her işte en iyi ve en üstün olmak ister. iyi kabul gördüğü kendisi için uygun olarak hazırlanmış bu ortamda genellikle sosyalleşmiş. Aile yaşamın gereği olarak ortaya 75 . onun kendisini geliştirebileceği bir ortam hazırlarlar. özellikle çocukluk günleri bir daha geri gelmez. çocuklarının neşeyle anlatabilecekleri çocukluk anıları olmasına izin vermelidirler. bu kaygı peşini hiç bırakmaz. Evde sıkı bir disiplin sistemi uygulanır. Güven Verici ve Demokratik Anne Baba Tutumu Bu tür anne baba tutumlarında çocuğa karşı anne babanın içten ve derin bir sevgisi hissedilir. Kişilik ve karakter yapısı genelde çok katıdır. açık fikirli. çocuklarına çocukluklarını yaşama fırsatı vermezler. Çocuk demokratik ve güven verici bir ortam da yetiştiği için. Zamanı asla geri döndürmek mümkün değildir. kaygılanır. duygusal ve sosyal açıdan dengeli ve mutlu bir birey olarak yetişir. hoşgörülü. Anne baba doyumsuz olduğu ve hep daha fazlasını istediği için çocukta da ister istemez doyumsuzluk yerleşir. Oysa bu geçerli bir yöntem değildir. fikirleri doğrultusunda hareket eden. duyarlı. çocukla ilgilenmesi davranışa yansır. kendi inandıklarını sonuna kadar savunabilen. Bu tür anne babalar çocuğa karşı olumlu rol modeli oluştururlar. Bu tip ailelerde anne babalar çocuğun en iyi şekilde yetişmesi için gereken özeni gösterirler ve yeri zamanı gelince gerekli önlemleri alırlar. Bu durum onda aşağılık duygusunun gelişmesine neden olur. Mükemmeliyetçi anne baba tutumunun çocuğun kişilik gelişimi üzerinde kalıcı etkileri: Mükemmeliyetçi anne baba tutumu olan ailede yetişen çocuk ağır nörotik gelişim gösterir. aktif. Anne baba. Herkesin eksik yönleri mutlaka vardır. Bir çocuk. kendi sınırlarını bilen. Siyah ile beyaz arasında bulunan milyarlarca gri ton v ve diğer renkler yaşamında yer almaz. Ancak yaşamın gerçekleri son derecede acımasızdır. Ailelerin yaşayamadıklarını çocuklarından beklemeleri doğru değildir. şeffaflık ve huzur vardır. onu sevgi ve sevecenlikle ele alması. fikirlerini serbestçe söyleyebilen. yaratıcı. Söz gelimi çocuğun yaşına uygun bazı kararlarını kendisinin almasını sağlarlar. Evde her şey bir kurala bağlanmıştır. Aile içinde güven. en sağlıklı anne baba tutumu olarak kabul edilir. sorumluluk duygusu gelişmiş. kurallara ve otoriteye karşı körü körüne bağlı olmayan. işbirliğine hazır. Bu tip çocuklar için bir şey ya siyah ya da beyazdır. Bu nedenle çocuk durması gereken yeri ve zamanı da bilemediği için yerine başkaları karar verir. çocuğun yaşamı ise çocuğa aittir. Yani herkes kendi hayatını yaşar. Bu tip anne baba tutumu esnek yapılıdır. Hiç kimse mükemmel olamaz. Anne babanın yaşamı anne babaya. Çocuk daima bir çatışma kendi içinde bir çatışma yaşar. arkadaş canlısı.projedeki profil ile birebir örtüşmesi istenir. Bu tip ailelerde anne babanın çocuktan beklentileri daima çocuğun kapasitesinin çok üstündedir. çocuğun ilgi ve yeteneklerini göz önünde tutarak. anne babasının devamı değildir. Bu nedenle yaşamında sürekli gelgitler vardır. Bu tutumu kayıtsız ve şartsız gösteren anne babaların çocukları genellikle aşağıda belirtilen olumlu kişilik özelliklerini gösterirler.

çıkan sorunlarla nasıl baş edebileceklerini birlikte araştırır çözüm yollarına birlikte karar verirler. Yetiştiği ortam çocuğun kişilik özelliklerine yansır. Bu tip ailelerde anne babalar, çocuklarını her bakımdan her zaman desteklerler ve olması gereken bazı kısıtlamaların dışında çocuğun isteklerini daima yerine getirirler. Normal olarak her çocuk birey olarak var olduğunun bilinmesini ve yaptığı davranışının onaylanmasını ister. Buna dayalı olarak yaptığı davranışın sonucunda iltifat görmek ister. "Aferin, bak ne güzel yapmışsın, bu konuda ne kadar başarılısın..." gibi sıradan sözlerle çocuğun başının okşanması bile çoğu kez çocuk için olabilecek en büyük ödüldür. Çocuk başardığını, onaylandığını ve övüldüğünü gördükçe daha fazla başarmak ve daha fazla onay ve övgü almak ister. Şu hatırdan çıkarılmamalıdır. Yaşam başarıya endekslidir. Aile ortamının çocuğa kendi benliğini, kimliğini, duygu ve düşüncelerini anlatma özgürlüğü verdiği durumlarda çocuk sağlıklı bir biçimde olgunlaşarak gelişir. Anne babanın çocuğu kontrollü bir denetim altında serbest bırakması, çocuğun kendisini geliştirici imkânları önüne sunması anlamına gelir. Bu gibi durumlarda çocuk daha yaratıcı ve daha toplumsal bir birey olarak yetişir. Bu tutum içersindeki anne babalar olgun insanlar olarak tanımlanır ve toplumda böyle kabul görürler. Aileyi ilgilendiren kararlarda çocuk da bir birey olarak kararlara katılır, fikri önemsenir ve alınır. Bu aileler çocuklarının fikrini alırken, olaya "O daha çocuk, anlamaz..." şeklinde yaklaşmazlar. Aksine, çocuğun da o ailenin bir bireyi olarak kararlarda söz sahibi olması gerektiği düşüncesi ile hareket ederler. Aile bireylerinin hepsinin alınacak kararlarda eşit söz ve oy hakkı vardır. Bu aileler çocuklarından kendilerini sevip saymasını beklerler. Ancak çocuklarının bağımsız bir birey olarak yetişmesi gerektiğine de yürekten inanırlar. Ailede çocuğa sevgi ve saygı gösterilir, çocuğa kendi düşünce ve fikirlerini her durumda açıklaması öğretilir. Çocuğun fikri ne kadar mantıksız olursa olsun dikkatle dinlenir. Fikre değer verildiği imajı ortaya konur. Böylece çocuk susmaya değil konuşmaya teşvik edilir. Aile her şeyden önce iyi bir rehberdir. Çocuğa yol gösterilir; ama çocuğun tek başına alması gereken kararlar konusunda çocuk tamamen serbest bırakılır. Bu gibi durumlarda çocuğa yardımcı olabilmek amacıyla alternatifler sunulur; ama seçim sadece çocuğa aittir. Seçim çocuğa bırakıldığı için, çocuktan seçiminin sonucuna katlanması gerektiği de anlatılır ve çocuğa aldığı kararların arkasında durma sonuçlarına katlanma öğretilir. Çocuk ailede kendine özgü bir yeri olduğunu her fırsatta hisseder; görür. Ailenin diğer üyelerinin istek ve ihtiyaçları, denge içinde karşılanır. Böyle bir aile, evde ve toplumda kabul edilen ve edilmeyen davranışların sınırlarını açıkça çizer. Çocuk neyi nerede yapacağını veya yapmayacağı konusunda bilgilidir. Çocuğa ev ve toplum kuralları ayrıntıları ile anlatılır ve bizzat uygulaması yapılır. Bu tip ailelerde her şeyden önce anne ve baba iyi bir modeldir. Bu nedenle zaten çocuklarında görmek istemedikleri davranışları kendileri yapmazlar. Çocuk önceden belirlenmiş ve kendisine anlatılmış sınırlar içinde tamamı ile özgürdür. Çocuğun sözleri dinlenir, çocuk yetişkinler tarafından kendisine değer verildiğini önemsendiğini bilir. Dolayısıyla kendine ait bir saygı ve özgüven geliştirir. Çocuğa özellikle şiddet ve duygusal yaptırım uygulanmaz. Onun yerine çocuğa anne babanın beklentileri anlatılarak çocuk ikna edilerek denetleme yolu seçilir. Bu tip anne babaların çocukları, ebeveynlerinin duygu, düşünce, değer ve beklentileri hakkında bilgi sahibi olurlar. Çocuklar bu bilgilere göre hareket ederler. Evde hangi davranışın sonucunun ne olacağı önceden belirlenmiştir. Demokratik ailede yetişen birey hem davranış seçiminde kendini özgür görür, hem de seçimleri hakkında kısıtlanmayacağını bilir. Bu nedenle hiç çekinmeden en ufak bir tereddüt göstermeksizin anne ve babasına danışarak onlarla fikir alışverişinde bulunur. Aile bireyleri arasında açık ve net bir iletişim söz vardır. Duygu ve düşünceler açık kalplilikle ifade edilir. Sorunlar konuşarak ve ikna edilerek çözüme ulaştırılır. Çözüm ararken de demokratik yollara başvurulur. Kabul edici, güven verici ve demokratik anne baba tutumunun çocuğun kişilik gelişimi üzerinde kalıcı etkileri: Demokratik ve güven verici bir ortamda yetişen çocuk, kendisine ve çevresine saygılı olur. Sınırlarını bilir. Yenilikçi, aktif, etkin, girişken bir yapıya sahiptir. İnsanlarla sağlıklı ilişkiler kurabilir. Kendine yöneltilen fikirlere karşı saygılıdır. Kendi doğrularını sonuna kadar savunabilir. Atılgan, fikirlerini serbestçe söyleyebilen ve k e n d i n e ait fikirleri doğrultusunda hareket edebilen bir kişiliğe sahiptir.
76

Kişilik ve davranışları açısından dengelidir. Sorumluluk duyguları gelişmiştir. Kurallara ve otoriteye karşı körü körüne bağlı olmayan, hoşgörülü, açık fikirli, anlaşılır, toplumla barışık ve uyumlu bir birey olarak yetişir. Anne baba tutumları içerisinde en başarılı olanı, güven verici, kabul edici, destekleyici, hoşgörülü ve demokratik anne baba tutumudur. Ancak bu esnek yaklaşım içinde bedensel, zihinsel ve ruhsal açıdan sağlıklı bireyler yetişebilir.

Kabul edici, güven verici ve demokratik anne baba tutumu hakkında bilgi veriniz.

Şiddetli Reddedici Anne Baba Tutumu
Çocuğun bedensel ve ruhsal ihtiyaçlarını karşılamayı aksatacak kadar çocuğa düşmanca duygular beslenmesi durumu reddetme olarak tanılanır. Şiddetli reddedici tutumu olan ailelerde çocuğa karşı düşmanmış gibi davranılır. Çocuğa şefkat gösterilmez. Sevgiden ve aile sıcaklığından mahrum bırakılır. Çocuğu bazen sadece anne bazen de sadece baba reddeder. Ama genelde aile içinde çocuğa soğuk davranılır. Çocuk beğenilmez ve her yaptığı eleştirilir. Sürekli olarak çocuğun eksik ve yanlış davranışları araştırılır ve eleştirilir. Ele geçen her fırsat çocuğa baskı yapılır. Daima çocuğun olumsuz yönleri gündeme getirilir. Olumlu yönleri ise hep göz ardı edilir. Evde yapılması gereken her türlü gereksiz işin yapımı çocuktan beklenir. Bazen ailenin diğer çocukları da bu muameleden nasiplerini alırlar ama genelde günah keçisi olarak bir çocuk seçilir. Reddedilen çocuk evdeki çocuklardan farklı muameleye maruz kalır. Aile, bir ailede olması gereken sıcaklıktan ve güven verici ortamdan kesinlikle yoksundur. Aile içi yaşamda gerilim, çatışma ve kavga olağan olaylar olarak kabul edilir hale gelmiştir. Anne ve baba çocuğa sevgi, ilgi, şefkat göstermez. Çocuğu anlamaya çalışma gibi bir gayretleri olmadığı gibi ayrıca üstüne üstlük bir de onu baskıcı bir anlayışla yönetmeye çalışırlar. Anne ve babadaki bu reddedici davranışlar çok farklı nedenlerden kaynaklanabilir. Sözgelimi çocuk evlilik dışı doğduğu için istenmeyen bir bebek olabilir. Yine anne ve baba bir çocuk sahibi olmak için kendilerini maddi ve manevi bakımdan henüz hazır hissetmedikleri bir zamanda çocuk bir şekilde zorunlu olarak dünyaya gelmiş olabilir. Çocukta bedensel ve zihinsel açıdan bir engel veya özür bulunabilir. Anne ve baba herhangi bir nedenle hayal kırıklığı yaşıyor ya da suçluluk hissediyor bu nedenle de suçu çocuğa yüklüyor olabilirler. Anne ya da baba çocuğa aşırı düşkünlük gösterdiği için eşini ihmal ediyor olabilir. İhmal edilen eş de çocuğunu kendisine rakip gördüğü, çocuğu kıskandığı için böyle bir tutum geliştirmiş olabilir. Bir başka neden annenin çalışması olabilir. Sözgelimi anne çalışıyor ise özellikle parlak bir kariyer yapamaya da aday ise çocuk bir müddet annenin çalışmasına engel olacak ve ilerlemesini durduracaktır. Bu durumda annenin çocuğu kabullenmesi güçleşebilir. Anne çocuğu kendisinin parlak geleceğini engelleyen bir varlık olarak görmeye başlayabilir. Bazen de çocuğun aile üyelerine benzememesi veya anne veya babanın sevmediği birisine benzemesi çocuğun reddedilmesi için yeterli bir neden olur. Bunun gibi daha birçok farklı neden anne babanın çocuğu reddetme davranışı göstermesine yol açabilir. Ama sonuçta bunlar sadece birer basit bahanedir. Hiçbir bahane bir ailenin çocuğunu reddetmesi için kabul edilir bir neden olamaz. Şiddetli reddedici ailelerde çocuk her durumda dışlanır. İstenmediği açık ve net olarak çocuğa iletilir. Ele geçen her fırsatta çocuk aileden uzaklaştırılmaya çalışılır. Büyükanne, büyükbaba gibi aile büyüklerinin yanına gönderilir. Çok küçük yaşta çalışmaya zorlanır. Şiddetli reddedici anne baba tutumlarının çok ileriki boyutlarında ise çocuklar daha henüz birinci yaşına varmadan yaşamlarını yitirirler. Şiddetli reddedici anne baba tutumlarının çocuğun kişilik gelişimi üzerinde kalıcı etkileri: Şiddetli reddedici aile ortamında yetişen çocuklar yardım duygusundan uzaktır. Psikopat eğilimli olurlar. Sinirli saldırgan bir yapıları vardır. Sıklıkla duygusal kırgınlıklar yaşarlar. Hayvanlara ve özellikle kendilerinden küçük kişilere karşı düşmanca davranırlar. Bu tip reddedilen çocuklar sevgiye en çok muhtaç olduğu zamanlarda dışlandıkları için ruhsal açıdan sorunludurlar. Şiddetli şoklar geçirebilirler. Bu tür ailelerde yetişen çocuklar çeşitli psikolojik bozukluklara sahiptirler ve intihara yatkındırlar. Çocuk kötü muameleye maruz kalmamak için anne ve babaya karşı edilgen uysal ve
77

erdemlidir. Çünkü direnecek gücü yoktur. Fakat içten içe anne ve babaya karşı düşmanlık geliştirir. Çocuk korkaktır. Hayal kırıklıkları yaşamaktadır. Çünkü çevresindeki diğer anne babaların çocuklarına nasıl davrandıklarını görmektedir. Hiçbir zaman kendisine ait bir güven duygusu geliştiremez. Çünkü güven duygusunu oluşturacak bir ortamda hiçbir zaman bulunamamıştır. En yakınları bile kendisi ile hiç ilgilenmemiştir. Bu tip ailelerde yetişen çocuklar ileriki dönemlerde, inatçılık, hırçınlık, uyumsuzluk, çete elebaşılığı ve çetelere üye olma, yasadışı eylemlerde bulunma, depresyon nevrozlar vb. intihar eğilimleri gösterebilir. Kendisi dışındaki insanlarla yeterli iletişim kurmakta genellikle zorlanır. Bu nedenle saldırganlığını kendisine yöneltir. Şiddetli ve aşırı bastırılmış duygular nedeni ile dengesiz bir kişilik sergiler.

Abartılmış Sevgi ve Aşırı Koruyucu Anne Baba Tutumu
Bu tip anne baba genellikle aşırı istenilen, geç kavuşulan, tek çocuk, ilk çocuk, tek erkek veya kız çocuk, en küçük çocuk, geniş bir sülalenin tek erkek çocuğu gibi çocuklara sahip kişilerdir. Belirtilen özelliklere sahip çocuklar genellikle abartılmış sevginin odak noktası olurlar. Bu çocuklar el bebek gül bebek büyütülürler. Kucaktan yere indirilmezler. Bir dedikleri iki edilmez. Bu gruba giren çocuklar genellikle erken konuşurlar geç yürürler. Çünkü aile bireyleri tarafından kucaktan yere indirilmedikleri için yürümeleri geç kalır; buna karşılık her birey bu çocuklar ile sürekli ilgilendiği sürekli konuştuğu için konuşmaları erken olur. Aile tarafından çocuğun her çağrısına karşılık verilir. Bu çocuklar evin kralıdırlar; her arzuları bir emirdir, hiç istisnasız hemen en iyi şekilde yerine getirilmeye çalışılır. Bu tür çocukların üzerlerine titrenir. Aile üyeleri, bu çocuklar ağlamasınlar, üşümesinler, terlemesinler, hasta olmasınlar, yorulmasınlar, incinmesinler, mikrop kapmasınlar diye ellerinden gelen her türlü çabayı harcar. Çocuk sanki bir cam fanus içindedir. Bu tip ailelerde abartılmış sevgi ve aşırı koruyuculuk daha çok anne çocuk ilişkisinde görülür. Aşırı koruyuculuğun ve sevginin altında yatan ana etmen ise genellikle, annenin yalnızlığı ve yaşamdan özellikle de eşinden ve evliliğinden beklediğini bulamamış olmasıdır. Aşırı koruyucu anne çocuğunun büyüdüğünü ve olgunlaşabileceğini asla kabul etmeyecek derecede onunla öyle bütünleşir. Söz gelimi aşırı koruyucu anne çocukların üç yaşından itibaren rahatlıkla kaşık kullanabileceğini bilir. Bu bilgisini gerektiğinde başka annelere aktarır. Yine gerektiğinde bu bilgiyi kullanmayan anneleri uyarır; kınar. Ama iş kendi çocuğuna geldiğinde bu bilgiyi asla kabul edemez ve çocuğunun laşık kullanmsına izin vermez çocuğunun yemeğini kendisi yedirir. Hatta bu durum daha da ileride gidebilir; 8-9 hatta daha ileri yaşlarındaki çocuklarına yemeklerini kendileri yedirmek isterler. Ergenlik çağına gelmiş, 13-14 yaşındaki çocuklarına kendileri banyo yaptırmak isterler. Çocuğun veya gencin giysisini anne seçer. Çocuğun kendi başına alabildiği kararları pratik olarak yoktur. Buna dayalı olarak evde seçim konusunda pek söz hakkı olduğu söylenemez. Çok sıklıkla abartılı durumlarla da karşılaşılabilir. Söz gelimi çocuk ergenlik çağına girmiş olmasına karşın anne çocuğu ile yatmak ister. Bu davranışı için "Geceleyin korkulu bir rüya görür de korkarsa, ben onun sesini duyamam, bu nedenle onun yanında olmalıyım..." gibi gerekçeler ile sürerek öncelikle kendinden başlayarak etrafını inandırmaya çalışır. Anne bu tür davranışlarıyla kendisine göre çocuğuna olan derin sevgisini dile getirmekte ve ona yardım etmektedir. Kendisini bu gerekçeler ile ikna etmeye çalışmasına rağmen gerçekte kendi yalnızlığını ve mutsuzluğunu kendisini çocuğuna adayarak telafi etmeye çalışmaktadır. Ama çoğu kez bu durumun kendisi de farkında değildir. Aslında yapmış olduğu işin bir fedakârlık olmayıp basit anlamı ile bir bencillik olduğunu anlaması, kabul etmesi imkânsıza yakın bir durumdur. Çocuğunu kendine aşırı bağımlı yaparak kendisini değerli ve eşi bulunmaz hissetmektedir. Çünkü çocuk en ufak davranışta dahi annesinin fikrini almaktadır. Aslında anne, bu tutum ve davranışı ile çocuğu kendisine tutsak etmekte ve bağımlı kılmaktadır. Aşırı koruyucu ve abartılı sevgisi olan anne babalar çocuklarına derin duygusal bağla bağlıdırlar. Bu durumun bir sonucu olarak anne baba ç o c u k l a r ı için sebepsiz yere aşırı kaygı taşırlar. Bu kaygı onları çocuklarını onları ilgi ve sevgiden boğulduklarını hissedecek kadar aşırı korumaya yönlendirir. Bu aşırı ilgi ve koruma öyle bir noktaya gelir ki çocuk sevgiden boğulduğunu düşünmeye başlar. Çocuk bu duygu ve düşüncede iken anne baba ise çocuğu mutlu edemediklerini düşündükleri için hep endişe içindedirler. Çocuğa karşı boğucu şefkat göstermeye devam ederler. Bu tip ailelerde çocuğun doğal yaşam hakkı yoktur. Aileyi ilgilendiren kararları bir kenara bırakılıp yalnızca çocuğu ilgilendiren kararlara bakılsa bile yaşı kaç olursa olsun
78

olayı tam anlamı ile kavrar yani anne babasını rahatsız etmediği sürece her şeyi yapmakta serbest olduğunu görür. Daima dikkat çekmeye. Buna dayalı olarak toplumsal yaşam bir kavga ve bir güç yarışıdır. Çocuğa ve problemlerine karşı nesnel davranılmaz. Amaçsız Hoşgörülü Anne Baba Tutumu Amaçsız hoşgörülü anne baba tutumu anne babanın çocuklarına karşı hoşgörü sahibi olmaları. Burada önemli olan anne babanın rahatıdır. Arkadaş çevrelerinde yer alabilmek için lider olmak dışında bir seçeneği yoktur. görülmek zorunda kalanları ise örtbas edilmeye çalışılır. vs. çocuk tüm davranışlarında serbesttir. Çocuk ailesine olan bağımlılığını bazı durumlarda genişleterek dış çevreye de genelleyebilir. çok sade. Öte yandan ailenin aşırı hoşgörüsü ve çocuğa olan düşkünlüğü çocuğu bencil yapar. onu kontrol edip yönlendirmekten çok daha kolaydır. Onu himayesi altına alabilecek herkese karşı bağımlı olmaya başlar." gibi sözler ve şiddetli şefkat yönetimi çok sık kullanılan uygulamalardır. Ailesinden gördüğü sevgi ve himayeyi eşinden de bekler. Ayrıca bu çocuklar toplum içerisinde de uyumlu bir birey olmakta zorlanırlar. deneyimleri edinmeden aniden yaşamla karşı karşıya kalırlar. Çoğunlukla başarısız ve mutsuzdurlar. Atılım ve başarma gücünden. kendisine hizmet etmelerini sağlamaya çalışır. Eğer anne baba seviyeli bir hoşgörü sahibi ise çocuk evine yönelik olumlu bireyler olur. Çocuğun isteklerini yerine getirirken. Çünkü onlar için çocuğa dilediğini vermek. Hiç büyümeyen bir "yetişkin-çocuk" olarak kalır. çocukların bazı kısıtlamalar dışında isteklerini diledikleri gibi gerçekleştirebilmelerine izin vermeleri şeklinde özetlenebilir. "Yemedim yedirdim. Çocuğun yanlışları. ona karşı koymaktan. Yine aynı gerekçelerden dolayı bu çocuklar toplum tarafından beceriksiz. Hoşgörü normal düzeyde ise. Bu nedenle ailenin sıcak kucağından ayrılmak istemezler. Çocuk kendisini gereğinden fazla önemser. Bu tip ailelerde anne baba tarafından çocuğa yaptırılmak istenen bir davranış için duygu sömürüsü en çok kullanılan yöntemdir. Temel düşünce rahatlarının bozulmamasıdır. Yaşam çok basit. yaratıcı ve toplumsal yönü güçlü bir birey olarak toplumda yerini alır. Ailelerine danışmadan en basit kararları bile almaktan kaçınırlar. çok kolay ve çok acımasızdır. Aile içerisinde yaşamdan kopuk adeta bir cam fanus içerisinde büyütülmüş oldukları için aile içinde yaşama ilişkin edinmeleri gereken bilgileri. Aileden uzak yaşamak çocuk için sanki bir işkencedir. Oysa aslında böyle bir tutum çoğunlukla çocuğu cezalandırmaktan korkmanın ve çocuğa bebek muamelesi yapmanın bir dönüşümünden başka bir şey değildir. Bu şart yerine gelmek kaydıyla. Bu tip çocuklar yukarıda anlatılan nedenlerden dolayı bu yarışta yenilgiyi baştan kabul etmişlerdir. etrafındaki kişileri kendi emri altında tutmaya. Bütün olayların nerde ise dünyanın kendisi etrafında döndüğü gibi bir hisse kapılır. Bu özellikleri nedeni ile toplum içinde bu tür çocuklar "ana kuzusu" veya "süt çocuğu" gibi isimlerle anılırlar. kendilerini kabul ettirme istek ve yeteneğinden yoksundurlar. çocuk kendisine olan güveni tam. Sosyal uyumu yok denecek kadar azdır. Lider olamadığı ya da olmadığı zamanlarda dışlanır.fikrinin sorulmadığı görülür. çekingen ve sakar olarak nitelendirilirler. Doğal olarak toplumsal yaşama uyum sağlamakta güçlük çekerler. gençliğimi sana feda ettim. Aşırı bağımlı bir çocuk kendine ait bir kişilik yapısı geliştirmekte oldukça zorlanır. oysa çocukluklarını yaşamış olmayı çok istedikleri bunun içlerinde bir ukde olarak kaldığı bu nedenle kendi çocuklarının içinde herhangi bir ukde kalmasını istemedikleri ve onların bu evreyi doyasıya yaşamasını istedikleridir. İçlerindeki cevher kolay-kolay su yüzüne çıkmaz. kendilerini haklı gösterme gerekçeleri kendilerinin çocukluklarını gereği gibi yaşayamadıkları. Öyleki çoğu zaman çocukta yarışma isteği dahi görülmez. Abartılmış sevgi ve aşırı koruyucu anne baba tutumunun çocuğun kişilik gelişimi üzerinde kalıcı etkileri: Aşırı koruyucu bir tutum ve abartılmış sevgi ile büyütülen çocukların yaşama gerektiği gibi hazırlanmaları söz konusu değildir. anne tarafından hiçbir şekilde görülmek istenmez. Kendini topluma kabul ettirmek için zaman zaman isyankâr davranışlar sergileyebilir. Aslında anne babanın seçtiği yol çocuğu en kolay yöntemle büyütme yöntemidir. Çocuk bir müddet sonra.. giymedim giydirdim. Bu tip anne babalar hoşgörülü tutumlarını kolay kolay bırakmak istemezler. Buna karşılık amaçsız hoşgörüde ise durum biraz farklıdır. 79 .. Her fırsatta ailelerine koşarlar. Amaçsız hoşgörüde anne babanın istedikleri tek şey ev içinde ve dışında çocuğun kendilerini rahatsız etmemeleridir.

Amaçsız hoşgörülü anne baba tutumunun çocuğun kişilik gelişimi üzerinde kalıcı etkileri: Seviyeli bir hoşgörü içinde yetişen çocuğun kişiliği olumlu etkilenir. Bir başka anlatımla disiplin insanların bir arada yaşayabilmeleri için. Toplumların en küçük toplumsal kurumu ise ailedir. Sürekli ayıplanma. hırçınlığı. kırıcılığı bir davranış biçimi olarak geliştirebilir. Ama bunun yanında küskün. anne babanın eğitim seviyelerine göre. agresifliği. Çocuk her olumsuz durum karşısında kolayca ağlamaya başlar. O da "Anne babayı kızdırma!" kuralıdır. Eğer birey kendi kuralını uygulamak için ısrarlı olur ise disiplinsiz davranmış olur. İnsanın istediği her davranışı gerçekleştirmesinin önünde başta toplumsal kurallar olmak üzere çeşitli engeller bulunmaktadır. kuralları bulunmaktadır. En küçük yanlışlıkları ve yaramazlıkları bile hoşgörüyle karşılanmaz. Anne babalarından yeterli ilgiyi görmeyen ama serbestliği olan çocuklar genellikle ya edilgen ya da etken olarak arkadaşlarından onay almak ve onlardan ilgi görmek ihtiyacını şiddetle duyarlar. İletişimi bu olumsuz özelliklerle kurmak isteyebilir. Baskıcı ve otoriter aile yaklaşımını benimseyen anne babalar. Bu durumda toplum bireyi bir şekilde disipline eder. Oysa amaçsız hoşgörülü aile ortamında yetişen çocuk kendisini boşlukta gibi hisseder. huysuz bir yapıya da bürünebilir. sağlıklı toplum ve kurumdan söz etmek mümkün değildir. silik. ürkeklik gösterir. Bu tip durumlarda aileler genellikle sorunun çözümünü çocuk üzerinde olan baskıyı artırmada görürler ve bu yolu seçerler. Katı bir disiplin anlayışı içerisinde hareket ederler. Yani biraz fazlaca sulugöz olur. Doğal olarak insanın istediği her davranışı gerçekleştiremez. kurallar toplumların yapısına göre. eleştirilme ve çeşitli cezalar çocuğun ruhsal yapısını olumsuz etkiler. Evde tek kural vardır. Her zaman ödüllendirilen çocuk neyin 80 . Güvensiz ve endişelidir. ailenin yapısına göre değişebilmektedir. Bu tip ailelerde çocuğun kendi kendini yönetmesine. kendi başına kararlar almasına izin verilmez. Kendilerini toplumsal otoritenin bir temsilcisi olarak görürler. grubun önemsiz işlerini yapmaya eğilimindedir. Hoşgörülü Anne Baba Tutumu Ödül ve ceza insan yaşamında çok önemli iki kavramdır. öncelikle diğer bireylerin haklarına saygı duymaları ve bunu isteyerek ya da istemeyerek tutum ve davranışlarına yansıtmalarıdır. Arkadaşları ile geçinemezler uyumsuz tavırlar sergiler ve kavgacı bir yapı gösterebilirler. Grubun lideri olup grubu yönlendirmeyi kendisine bir çıkış yolu olarak seçebilir. Ancak baskı bir çözüm olmaz ve çocuğun asiliği daha da artar. Bu tip ailelerde çocuklar sürekli kontrol altında tutulur. Bu tip ailede yetişen çocuklar baskıdan uzak olmaları nedeniyle daha yenilikçi ve kendinden emindir. devamlı ödüllendirmede olumlu sonuç vermez. Grubun onayını kazanmak için yasadışı işler meyledebilir. belirli ölçülerde sınırlandırılmıştır. Aşırı Baskıcı ve Otoriter Anne Baba Tutumu İnsan davranışları. Bu nedenle de çocuğun tüm kurallara itiraz etmeden kesinlikle uymasını bekler ve isterler. Aşırı baskıcı ve otoriter anne baba tutumunun çocuğun kişilik gelişimi üzerinde kalıcı etkileri: Bu tip ailede yetişen çocukların kendine olan güveni ortadan kalkar veya hiç oluşmaz. Bu yaklaşımı benimseyen anne baba çocuğu kendi tasarladıkları bir kalıba göre yetiştirme arzusundadırlar. Hata yapmasına müsaade edilmeyen çocuk ileri yaşlarda hayatın sıkıntıları karşısında dirençsiz olabilir. nazik ve dürüst olabilir. İstenilen her davranışın gerçekleştirildiği bir ortamda hürriyetten. Aşırı baskı ve kontrol altında bulunan çocuk sessiz. uslu. Doğal olarak ailelerinde çocuk eğitiminde benimsemiş oldukları yaklaşımları. Çünkü toplumun çıkarları ile bireyin çıkarları daima çatışır. Belli bir zaman sonra çocuk isyankâr. Bu durum disiplin kavramı ile açıklanır. Başka çocukların ve toplumun içine girdiği zaman çekingenlik. disiplin anlayışı çerçevesinde. Bu tip ailede yetişen çocuklar hırçın ve kindar olabilirler. Yaklaşımlar. çekingen ve kolay etki altında kalan bir yapıya da bürünür. İnsan ilişkileri düzenlenirken. grup içinde etkin rol alamaz. Bu şekilde yetişen bir çocuk toplumda kabul görebilmek için kavgacılığı. Çünkü evin dışındaki kurallar ev kurallarından çok farklıdır ve sadece evdeki kuralı bilmektedir. inatçı. Sürekli ceza uygulaması çocukları olumlu yönde etkilemediği gibi. Derhal disipline edilmeye çalışılır. çocuğun kişilik özelliklerini ihtiyaçlarını ve ilgilerini dikkate almazlar. Önemli olan ve asıl olan toplumun kuralları olduğu için birey toplumla çatışan her kuralında geri adım atmak ve kendi kuralını değil de tolumun kuralını uygulamak zorundadır. ödül ve cezanın yerinin ve sınırlarının çok iyi belirlenmesi gereklidir.

İlgisiz aile tipine bazı yönleri ile benzese de çocuk burada başıboş bırakılmaz. Karakteristik özelliklerini şu şekilde belirtmek mümkündür. Çocukta kendini ifade edebilir. 81 . En zor ve sabır isteyen yöntemdir. Anne babaya saygı noktasında çocukta gevşeklik görülebilir. Bu aile yaklaşımında aşırı hoşgörülü olmak çocuğun bazı olumsuz davranışlar geliştirmesine neden olur. Çocuğun farklı hobilere yönelmesi daha sık görülür. Hoşgörü yapılan her şeyi hoş görmek değildir. Hoşgörülü anne baba tutumunu anlatınız. Bu önemli bir noktadır.doğru neyin yanlış olduğunu öğrenemez ve normal bir kişilik özelliği geliştiremez. Çocukta asilik ve kavgacılık görülmez. kendini rahat ve kolayca ifade edebilen bireyler yetişir. Duygu ve görüşlere saygı vardır. Belirli kurallar ve kısıtlamalar mutlaka vardır. Bu tip tutum ve davranışı benimsemiş aileler özellikle bu hataya düşmekten kendilerini korumak için gerekli önlemleri almalarında büyük yarar bulunmaktadır. Hoşgörülü ailenin düşebileceği en yaygın hata çocuğa aşırı serbestlik verilmesi şeklinde kendisini göstermektedir. Hoşgörülü anne baba tutumunun çocuğun kişilik gelişimi üzerinde kalıcı etkileri: Özgüven sahibi. Yanlışları sebebi ile çocuklara yaptırım uygulanır ama evvelinde koyulan kurallar çocuğun anlama seviyesine inilerek mantıklıca izah edilir. Mükemmele en yakın aile tipidir. Hoşgörülü aile yaklaşımı deyince çocukların çok serbest bırakıldığı bir tutum ve davranış anlaşılmamalıdır. Evde herkesin söz hakkı vardır.

Özet
Aile, bilinen en eski ve en basit tanımıyla toplumun temel yapısını oluşturan en küçük birimdir. Bu basit tanımıyla bile aile, toplumu oluşturmak gibi çok büyük bir anlamı üstlenmektedir. Statüsü ne olursa olsun toplumu oluşturan her bireyin, yani bir toplumda yaşayan en düşük statülü bireyden en yüksek statülü bireye kadar herkesin yetiştiği, temel değerlerini aldığı, toplum içinde yaşayabilmek için gerekli bilgi beceri ve yetenekleri kazandığı ilk yer aileleridir. Bireylerin aldığı bu değerler, daha sonra toplumun değerleri haline gelmektedir. Bu nedenle herhangi bir zamanda toplumun içinde bulunduğu durum ve şartların anlaşılması istendiğinde bakılması gereken ilk yer ailelerdir. Aileler olabildiğince sağlıklı, iyi bir iletişim içinde, özgür, kendinin ve diğer insanların istek ve ihtiyaçlarının farkında, kendisi ve toplum ile barışık bireyler yetiştirirse, toplum da o kadar sağlıklı ve istenilir düzeyde olur. Aksi durumda ise son derece sağlıksız bir toplum yapısı ile karşı karşıya kalınır. Aileyi sadece iki kişinin bir araya gelmesi ile oluşan bir kurum olarak algılamak son derce basit, eksik ve yanlış bir yaklaşım olur. Sağlıklı bir ailenin kurulabilmesi ve toplum içinde uyumlu bir şekilde varlığını sürdürebilmesi için her şeyden önce bu iki kişinin birbirleri ile uyum içerisinde olmaları, sağlıklı bir iletişim içinde bulunmaları gerekir. Bir ailenin sürekliliği için bu durum zorunludur. Ailenin çocuğa karşı tutumunun iki temel ögesi vardır. Bunlar sevgi ve disiplindir. Anne ve babanın yaklaşımında, bu iki etmenin ölçüsü ve kararlılığı çocuğun davranışlarını büyük ölçüde belirler. Anne ve baba çocuğu yetiştirirler iken ellerinde bulunan bu iki ögeden yararlanmak zorundadırlar. Çünkü kullanabilecekleri başka ögeleri yoktur. Aslında bu iki öge ilk bakışta birbirleri ile çelişir gibi görünmektedir. Çünkü sevgi, yumuşaklığı, sevecenliği, hoşgörüyü, ılımlı olmayı, sıcaklığı çağrıştırmaktadır. Buna karşılık disiplin ise sevginin çağrıştırdığı kavramların tam aksine sertliği, katılığı, soğukluğu, hoşgörüsüzlüğü çağrıştırmaktadır. Normal olarak beklenen anne babanın çocuğu yetiştirmede bu iki ögeden sadece birisini ve sevgiyi kullanması disipline ise pek itibar etmemesidir. Ancak uygulamada hiçbir zaman böyle olmaz. Aslında bu farklı anne baba tutumlarının hepsinde sevgi ve disiplin ögeleri vardır. Fakat kullanım dozajları farklıdır. Anne babanın sevgi ve disiplin ögelerini farklı dozajlarda kullanmalarından
82

kaynaklanan tutumları şu şekilde maddeler halinde sıralamak mümkündür. 1. Baskıcı otoriter katı ve sıkı anne baba tutumu, 2. İlgisiz ve kayıtsız anne baba tutumu, 3. Gevşek anne baba tutumu (Çocuk Merkezci Aile), 4. Tutarsız, dengesiz ve kararsız anne baba tutumu, 5. Koruyucu anne baba tutumu, 6. Mükemmeliyetçi anne baba tutumu, 7. Kabul edici, güven verici ve demokratik anne baba tutumu. 8. Şiddetli reddedici anne baba tutumu 9. Abartılmış sevgi ve aşırı koruyucu anne baba tutumu 10. Amaçsız hoşgörülü anne baba tutumu 11. Aşırı baskıcı ve otoriter anne baba tutumu 12. Hoşgörülü anne baba tutumu

Kendimizi Sınayalım
1. Aşağıdakilerden hangisi ülkemizde son birkaç yıl içinde evlilik ile ilgili yoğunlaşılan konu başlıklarından birisidir? a. Evlilikte uyum b. Evlilikte rol dağılımı c. Aile içi iletişim, d. Evlilikte etkileşim e. Evlilik kuramları 2. Aşağıdakilerden hangisi tutumlarından birisi değildir? ebeveyn 6. Anne babanın çocuğun eğitim yöntemlerinde farklılaşabildikleri aile aşağıdakilerden hangisidir? a. Hoşgörülü anne baba tutumu b. Koruyucu anne baba tutumu c. Tutarsız Dengesiz ve Kararsız Ana-Baba Tutumu d. Gevşek anne-baba Tutumu e. İlgisiz ve Kayıtsız Ana-Baba Tutumu 7. Çocuğa 6-7 yaşına kadar yemeğini annesinin yedirmeye devam ettiği aile yaklaşımı aşağıdakilerden hangisi için uygundur? a. Koruyucu anne baba tutumu b. Gevşek anne baba tutumu c. Hoşgörülü anne baba tutumu d. Mükemmelliyetçi anne baba tutumu e. Kabul edici, güven verici ve demokratik anne baba tutumu. 8. Çocuğa kaldırabileceğinden çok daha fazla yükün yüklendiği aile yaklaşımı aşağıdakilerden hangisi için uygundur? a. Koruyucu anne baba tutumu, b. Gevşek anne baba tutumu c. Hoşgörülü anne baba tutumu d. Mükemmelliyetçi anne baba tutumu e. Kabul edici, güven verici ve demokratik anne baba tutumu 9. Daima çocuğun olumsuz yönlerinin gündeme getirildiği aile yaklaşımı aşağıdakilerden hangisi için uygundur? a. Gevşek anne-baba Tutumu b. Mükemmelliyetçi anne baba tutumu c. Tutarsız dengesiz ve kararsız anne baba tutumu d. Baskıcı otoriter katı ve sıkı anne baba tutumu e. Şiddetli reddedici anne baba tutumu

a. Baskıcı otoriter katı ve sıkı anne baba tutumu, b. Müsamahakar anne baba tutumu c. Koruyucu anne baba tutumu d. Hoşgörülü anne baba tutumu e. Dengesiz ve kararsız anne baba tutumu 3. Aşağıdaki ebeveyn tutumlarının hangisinde “Anne babanın istediği gibi uzaktan kumandalı bir çocuğa sahip olduğu” bir durum yaşanır? a. Dengesiz ve kararsız anne baba tutumu; b. Hoşgörülü anne baba tutumu c. Baskıcı otoriter katı ve sıkı anne baba tutumu, d. Şiddetli reddedici anne baba tutumu e. Gevşek anne baba tutumu 4. Çocuğun varlığı ve yokluğunun belli olmadığı anne baba tutumu aşağıdakilerden hangisi için geçerlidir? a. Gevşek anne baba tutumu b. Hoşgörülü anne baba tutumu c. Dengesiz ve kararsız anne baba tutumu d. İlgisiz ve kayıtsız anne baba tutumu e. Kabul edici, güven verici ve demokratik anne baba tutumu. 5. Aşağıdakilerden hangisi Çocuk Merkezli Aile olarak da bilinir? a. İlgisiz ve kayıtsız anne baba tutumu, b. Dengesiz ve kararsız anne baba tutumu c. Hoşgörülü anne baba tutumu d. Kabul edici, güven verici ve demokratik anne baba tutumu. e. Gevşek anne-baba tutumu
83

10. Aşağıdakilerden hangisi anne baba tutumları içerisinde en başarılı olanı olarak kabul edilir? a. Gevşek anne baba tutumu. b. Mükemmelliyetçi anne baba tutumu c. Kabul edici, güven verici ve demokratik anne baba tutumu d. Hoşgörülü anne baba tutumu e. İlgisiz ve kayıtsız anne baba tutumu

Kendimizi Sınayalım Yanıt Anahtarı
1. a Yanıtınız yanlış ise “Giriş” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 2. b Yanıtınız yanlış ise “Ebeveyn Tutumları” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 3. c Yanıtınız yanlış ise “Baskıcı Otoriter Katı ve Sıkı Anne Baba Tutumu,” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 4. d Yanıtınız yanlış ise “İlgisiz ve Kayıtsız Anne Baba Tutumu,” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 5. e Yanıtınız yanlış ise “Gevşek Anne Baba Tutumu” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 6. c Yanıtınız yanlış ise “Tutarsız Dengesiz ve Kararsız Anne Baba Tutumu” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 7. a Yanıtınız yanlış ise “Koruyucu Anne Baba Tutumu,” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 8. d Yanıtınız yanlış ise “Mükemmelliyetçi Anne Baba Tutumu” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 9. e Yanıtınız yanlış ise “Şiddetli Reddedici Anne Baba Tutumu” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 10. c Yanıtınız yanlış ise “Kabul Edici, Güven Verici ve Demokratik Anne Baba Tutumu” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz.

84

Sıra Sizde Yanıt Anahtarı Sıra Sizde 1
Çocuk dünyaya geldiğinde ilk önce iletişim kurduğu kişiler doğal olarak en yakınındaki kişiler yani anne ve babasıdır. Anne, babanın çocuğa olan sevgisi, ilgisi, ihtimamı, bakımı, ihtiyaçlarını karşılaması onu bir birey haline getirir. Bir anne baba için birincil amaç kuşkusuz sağlıklı bir kişiliğe sahip, topluma yararlı, hayırlı, düzgün bir bireyi yetiştirip topluma kazandırmaktır. Çocuk bebeklikten başlayarak gelişiminin her döneminde farklı şeylere ihtiyaç duyar. Bu ihtiyaçların önemli bir bölümü aile tarafından karşılanır. İhtiyaçları karşılanmayan çocuk kendi öz benliğinden utanç duymaya başlar. Maddi ve manevi olarak sağlıksız büyür. Birtakım psikolojik sorunlar geliştirir. Çocuklukta ortaya çıkan bu psikolojik sorunlar genellikle bireyin tüm yaşamı boyunca onun ayrılmaz bir parçası olur. Bireyin ileriki yaşamının her aşamasında bilinçli olarak ya da olmayarak bu sorunların etkisinde kalır. çevresinden tek isteği anne babadan birazcık, sevgi, şefkat görebilmektir. Bu amaçla dikkat çekerek anne babaya varlığını ispatlamaya çalışır. Bunu çoğu kez başaramayınca sonraki aşamaları uygulamaya başlar. Bu durumun sonucu olarak da evde bulamadığı sevgiyi dışarıda aramaya çalışır. Anne babadan uzaklaşır bir müddet sonra da kopar. Anne babanın ona ihtiyacının olduğu zamanlarda da artık maalesef o bu duruma ilgisizdir. Anne babanın çocuğun davranışları karşısında ilgisiz ve kayıtsız davranış sergilemesi aslında iyi niyetle yapılan bir davranış tercihidir. Bu tip anne babala için çocuğun varlığı ve yokluğu belli değildir. Bu gruba giren anne babalar gerçekte hoşgörü ile boş vermişlik arasındaki sınırın farkında değildirler. Bu tip anne, babaların çocuğa karşı olan kayıtsızlıklarının derecesinden çocuk rahatsızlık duymaya başlar.

Sıra Sizde 4
Gevşek aile yapısında büyüyen çocuk, ailede tek inisiyatif sahibidir. Aile bireyleri çocuğun isteklerine kayıtsız şartsız uydukları için, çocuk herkese her dediğini yaptırabileceğini düşünür. Fakat dış çevrede işler hiç de evdekine benzemeyince çocuk hayal kırıklığına uğrar. Anne baba çocuğun haklarına, rollerine, özgürlüğüne sorumluluklarına fırsat vermeli ve mutlaka sınır koymalıdır. Oysa gevşek aile tutumunda sınır yoktur. Bu tür ailelerde yetişen çocukların genel olarak bencil, sorumsuz, çabuk kızan, darılan, kırılgan, her dediğinin anında olmasını isteyen, sabırsız, şımarık, zor sosyalleşen, antisosyal davranış özellikleri, gösteren bireylerdir. Ayrıca kendilerine olduklarından daha fazla değer verirler. Gururlu, kibirli, kendini beğenen bir kişilik özelliği de sergileyebilirler.

Sıra Sizde 2
Anne baba çocuğu kendi ideallerine göre yetiştirme arzusu içindedirler. Bu arzularını gerçekleştirmek istedikleri sonucu elde edebilmek için çoğunlukla çocuğa karşı katı, otoriter bir tutum takınırlar. Bu nedenle yukarıda belirtilen iki ögeden sevgi geri plana itilir buna karşılık disiplin ön plana çıkarılır. Bu tür aileler çocuğa kendi istediklerini yaptırabilmek için sık sık katı disiplin uygulamasının bir gereği olarak ceza yoluna başvururlar. Çocuğa çocukluğunu yaşaması için nerde ise hiç fırsat vermezler. Çocuğa kendisine ayıracak oyun oynayacak zaman bırakmazlar. Çocuğa sağlanan haklar en aza indirgenmiş bir durumdadır.

Sıra Sizde 3
İlgisiz, kayıtsız ve pasif anne babaya sahip olan çocuğun isteklerine hiçbir denetim ve sınırlama gelmez. İlgisiz, kayıtsız ve pasif anne babalar çocuklarını aşırı derecede ihmal ederler ve onların ilgi, yetenek ve ihtiyaçlarına karşı kayıtsız kalırlar. Bu durum çocuğun agresif bir davranış içerisine girmesine neden olur. Bu tür ailede çocuk anne babasından yukarıda sözü edilen her iki ögeden de yani sevgiden de disiplinden de yoksundur. Adeta çocuk sevgisiz bir ortamda kendi kendine büyümeye bırakılmıştır. Bu durumdaki bir çocuğun
85

iyi konuşmalı. Her alanda başarılı olmak çocuğun üzerine ağır bir yük olarak bindirilir. kısaca çocuk yaşamda ne var ise ne yapılıyor ise daima en iyisini yapmalıdır.Sıra Sizde 5 Bu tür anne babalar. kendi inandıklarını sonuna kadar savunabilen. Mükemmeliyetçi anne babanın çocuğu daima sınıfının ve hatta okulun birincisi olmalıdır. ödül ve cezanın yerinin ve sınırlarının çok iyi belirlenmesi gereklidir. ve ruhsal açıdan sağlıklı bireyler ancak bu esnek yaklaşım için de yetişebilir. herkesin parmakla göstereceği örnek davranışlar sergileyen bir çocuk olmalı. iyi kabul gördüğü kendisi için uygun olarak hazırlanmış bu ortamda genellikle sosyalleşmiş. içinde ukde kalan her şeyin çocuğu tarafından gerçekleştirmesi özlemi içerisindedir. girişken. gerçekleştiremediklerinin. lider olmalı. kendisine ve çevresine saygılı. Bu aile yaklaşımında aşırı hoşgörülü olmak çocuğun bazı olumsuz davranışlar geliştirmesine neden olur. Birinci olmaktan başka şansı yoktur. Her zaman ödüllendirilen çocuk neyin doğru neyin yanlış olduğunu öğrenemez ve normal bir kişilik özelliği geliştiremez. işbirliğine hazır. Duygu ve görüşlere saygı vardır. Bu tip anne baba tutumu esnek yapılıdır. duygusal ve sosyal açıdan dengeli ve mutlu bir birey olarak yetişir. yaratıcı. Üzerine bindirilen bu ağır yükün altında ezilen çocuk çocukluğunu yaşayamaz. Ancak bunu isterken çocuklarının kapasitesine bakmazlar. Çocukta kendini ifade edebilir. açık fikirli. Çocuk demokratik ve güven verici bir ortam da yetiştiği için. zihinsel. Karakteristik Özelliklerini şu şekilde belirtmek mümkündür. Çocuk ailenin bir bireyi olarak kabul edildiği için çocuğun fikri de önemlidir. iyi koşmalı. Çocuk nerede duracağını bilmez ve çocuğun duracağı son noktayı daima başta anne baba olmak üzere başkaları koyar. kurallara ve otoriteye karşı körü körüne bağlı olmayan. Belirli kurallar ve kısıtlamalar mutlaka vardır. Ebeveynine karşı sevgi ve nefret karışımı duygular içerisinde olur. Söz gelimi çocuğun yaşına uygun bazı kararlarını kendisinin almasını sağlarlar. Çocuklarına sorunlarının çözümü konusunda rehberlik yaparlar. çocuğun ilgi ve yeteneklerini göz önünde tutarak. Bu tutumda olan anne baba çocuğu olduğu gibi kabul etmez. Çocuğun ilgi ve ihtiyaçlarına her zaman saygı gösterirler. Bu tür anne babalar çocuğa karşı olumlu rol modeli oluştururlar. duyarlı. Bu tip bedensel. kişilik yapısı ve davranışları açısından dengeli. şarkı söylemeli. hoşgörülü. Mükemmeliyetçi anne baba çocuğundan daima her şeyin en iyisini başarmasını bekler. çocukla ilgilenmesi davranışa yansır. Anne baba. aktif. Çocuk. Anne babanın çocuktan beklentileri doyumsuz olduğu için çocukta doyumsuz olur. Böyle ailelerde çocuk asla çocuk olamaz. Sıra Sizde 7 Ödül ve ceza insan yaşamında çok önemli iki kavramdır. çocukluğunu yaşayamaz. en sağlıklı anne baba tutumu olarak kabul edilir. başkalarının fikirlerine saygı duyan. Evde herkesin söz hakkı vardır. onun kendisini geliştirebileceği bir ortamı hazırlarlar. Bu tip ailelerde anne babalar çocuğun en iyi şekilde yetişmesi için gereken özeni gösterirler ve yeri zamanı gelince gerekli önlemleri alırlar. Sıra Sizde 6 Bu tür anne baba tutumlarında çocuğa karşı anne babanın içten ve derin bir sevgisi hissedilir. sağlıklı bir kişilik gelişimine sahip olamaz. fikirlerini serbestçe söyleyebilen. onu sevgi ve sevecenlikle ele alması. kendi sınırlarını bilen. iyi yüzmeli. Mükemmele en yakın aile tipidir. kendilerinin ulaşamadıkları ideallere çocuklarının ulaşmasını isterler. Çocuk üzerindeki bu tür baskılar nedeniyle yaptığı her işde en iyi olmayı ister fakat istediği seviyeyi yakalayamayınca hayal kırıklığı yaşar. İlgisiz aile tipine bazı yönleri ile benzese de çocuk burada başıboş bırakılmaz. aşağıda belirtilen olumlu kişilik özelliklerini gösterirler. Ayrıca çok iyi resim yapmalı. arkadaş canlısı. İnsan ilişkileri düzenlenirken. uyumlu bir birey özellikleri gösterir. Sürekli ceza uygulaması çocukları olumlu yönde etkilemediği gibi. Bu tip ailelerde anne babanın. devamlı ödüllendirmede olumlu sonuç vermez. fikirleri doğrultusunda hareket eden. sorumluluk duygusu gelişmiş. Hoşgörü yapılan her şeyi hoş görmek değildir. Bu tutumu kayıtsız ve şartsız gösteren anne babaların çocukları genellikle 86 . Kendi çocukluğunda yapamadıklarının. Hoşgörülü aile yaklaşımı deyince çocukların çok serbest bırakıldığı bir tutum ve davranış anlaşılmamalıdır. çocuğu kabulü.

edu.H. (Çeviri H.aile.ISBN 975-6972-07-b. HYB yayıncılık. ŞEHİR: Turkuaz Kitaplığı.psikologankara. Nasıl Pantley.(2008) Çocuğumu Eğitmeliyim. Yavuzer. Çocuğunuzla İşbirliği Yapabilme..Gürel).com/asiri-koruyucu-anababa-tutumu.Yararlanılan Kaynaklar Kılıçarslan. E. (2000) Okul Çağı Çocuğu ŞEHİR: Remzi Kitabevi www.net/etiket/annebaba-tutumlari http://kisiselbasari.(2007).selcuk.html 87 .tr/text/makale5. F.214 s.pdf http://www.

Sağlıklı ve sağlıksız ailenin özelliklerini sıralayabilecek. Evlilik uyumunu etkileyen faktörlerin çiftlerin mutlulukları üzerindeki etkisini açıklayabilecek. Küçük çocuklu ve ergen çocuklu ailelerde mutluluğun nasıl şekillendiğini açıklayabilecek.5 Amaçlarımız Bu üniteyi tamamladıktan sonra. Birer yetişkin olarak ana-babanın mutluluğunu etkileyen faktörleri belirleyebilecek. Psikolojide mutlulukla ilgili kavramların anlamını söyleyebilecek. Anahtar Kavramlar Mutluluk Öznel İyi Oluş Ana-Baba Tutumları Ergen Çocuklu Ailede Mutluluk Yaşlı Ailelerde Mutluluk Evlilik Öncesi ve Evlilik Sürecinde Mutluluk Küçük Çocuklu Ailede Mutluluk Aile Yapısı ve Ortamı İle Mutluluk İlişkisi İçindekiler Giriş Psikolojide Mutluluk Psikolojide Ailede Mutlulukla İlgili Kavramlar Aile Yaşam Döngüsü Evlilik Öncesi ve Evlilik Döneminde Mutluluk Küçük Çocuklu Ailede Mutluluk Ergen Çocuğu Olan Ailede Mutluluk Çocukların Evden Ayrıldıkları Ailelerde Mutluluk Yaşlı Ailelerde Mutluluk 88 . Yaşlı ailelerin mutluluğunu etkileyen faktörleri sıralayabilecek bilgi ve becerilere sahip olabilirsiniz.

Bu alanlar (Ryff. öznel iyi oluş. psikolojik ve sosyal açıdan kapasitesini geliştirmesidir. Psikolojide mutluluk. Psikolojide bu alanlardan biridir. psikolojik iyi oluş. bireyin güçlükler karşısında yaşama uyumudur. toplumsal. Psikolojik iyi oluş. Kitabın bu bölümde öncelikle mutluluk konusunun psikolojide nasıl ele alındığına değinilmiştir. ruhen. nedir sağlık? Dünya Sağlık Örgütüne göre sağlık. Buna göre ruhsal açıdan iyi olma. 2008): 89 . Bireyler altı temel alanda gösterdikleri davranışlarla psikolojik iyi oluşlarını geliştirmektedirler. Böylece büyümelerini gerçekleştirirler ve gelişmelerini sürdürürler. insanın toplumsal bir varlık olduğu konusunda ortak bir anlayışa sahiptir. anlamlı hedefler belirleyip bu hedeflere ulaşırlar. Psikolojik İyi Oluş Psikolojik iyi oluş. PSİKOLOJİDE MUTLULUK Sağlıklı olmak insanların yaşam amaçlarından biridir. bireyin yaşamını iyi bir şekilde yaşamasını ifade eden bir kavramdır. ihtiyaçların giderildiği ve geleceğin yetişkinler dünyasına bireyin hazırlandırıldığı en önemli kurumdur. Bireylerin ruhsal açıdan iyilik halleriyle ilgilenen pek çok disiplin alanı vardır. 1989. Bu toplumsal varlık için aile. ruhsal. Aşağıda bu kavramlara kısaca değinilmiştir. iyi olma temelinde ele alınmaktadır. Peki. dünya sağlık örgütünün sağlık tanımına dayanarak. Bir başka deyişle aile. Ryff ve Singer. Yaşamın pek çok alanında bireylerin gelişimi üzerine damgasını vuran aile elbette ki bireylerin mutluluklarına ya da mutsuzluklarına da damgasını vurmaktadır. Bireyler yaşamla mücadele ederken. bireyin biyolojik. iyilik hali gibi kavramlarla incelenmektedir. Bir başka deyişle psikolojik iyi oluş. bireyin fiziksel. sosyal ve fiziksel yönden tam bir iyilik hali içinde olmasıdır. yaşamda kalma mücadelesinin desteklendiği.Ailede Mutluluk Faktörleri GİRİŞ İnsanı ele alan pek çok bilim alanı. bilişsel ve ahlaki açıdan gelişimlerini etkileyen ve yönlendiren bir kurumdur. bireyde sadece hastalıkların olmaması değil. bireyin bedenen.

sosyal ve çevresel alanlarda tam işlevde bulunduğu bir hayatı yaşamasıdır. olumsuz duygu. sevgi. Yaşamın amacı: Amaçlar. yaşam doyumu. Yaşanan bu olumlu ilişkiler. Özerklik. toplumsal ve psikolojik olarak tam işlevde bulunması için kişisel. bağımsızlığı. davranışın içsel olarak düzenlenmesini ve kontrol duygusunu içerir. niyetleriyle ve yönelim duygusuyla yaşamın anlamını yakalamaya çalışır. Birey. bireyleri harekete geçiren en önemli araçlardandır. Bu noktada bundan sonraki bölümde ailede mutluluk konusuna değinilmiştir. olumlu duyguları sıklıkla ve olumsuz duyguları çok az yaşıyorlarsa bu durumda öznel açıdan iyi bir konumdadırlar demektir. Kişisel büyüme: Her insan kendini gerçekleştirme ihtiyacına yanıt bulmaya çalışır. Bu bileşenlerden ilki bilişsel bir özellik gösterir ve yaşam doyumu olarak ifade edilir. sevgi ve arkadaşlık gibi alanlarda tam işlevde bulunarak iyilik halini artırmaya çalışır (Myers. Öznel iyi oluşun hem duygusal hem de bilişsel olmak üzere iki önemli bileşeni vardır. Kişisel büyüme. Yukarıda ele alınan kavramlar temel alınarak ailede mutluluk konusunda çalışmalar yapılmaktadır. evlilik doyumu. bireyin yaşamından memnun olup olmadığına yönelik değerlendirmeleri içermektedir. güven. Çevrede ustalaşma: Bireylerin önemli ihtiyaçlarından biri yetkinliktir. e. yaşamın anlamı ve amacı konusunda çeşitli duygulara sahiptir. Yaşam doyumu. f. Bireyler yetkinlik ihtiyaçlarını çevrede ustalaşarak doyururlar. sevecenlik ve yakınlık gibi özellikleri içerir. Öznel İyi Oluş Psikolojide mutluluk. Sweeney ve Witmer. bireylerin hem kararlarında hem davranışlarında hem de yargılamalarında bağımsız hareket etmeleri anlamına gelmektedir. 2001). 90 . 2000). 1984. amaçlarıyla.a. Bireyler yaşamlarından yüksek düzeyde doyum alıyorlarsa. Birey. Çevrede ustalaşma. araması ve kullanması anlamına gelmektedir. öznel iyi oluş kavramıyla ele alınır. Özerklik: Özerklik. bireyin bedensel. Olumlu ilişkiler kurma: Bireyin kendisi dışındaki insanlarla olumlu ilişkiler kurması önemli bir psikolojik iyi oluş alanıdır. hem olumlu hem de olumsuz duyguları içermektedir. bireyin kendi potansiyellerini geliştirdiğine ve bir birey olduğuna ilişkin inançlarını içerir. Kendini gerçekleştirirken de kişisel açıdan büyüme de gerçekleşir. empatik olma. bireyin gereksinimlerini karşılayacak çevreyi oluşturması. Duygulanım boyutu ise. Kendini kabul: Kendini kabul. olumlu duygu. Bu bağlamda kitabın bu bölümünde yer alan ailede mutluluk konusundaki bilgilerin ve bulguların dayanağı. bireyin olumlu ve olumsuz özellikleriyle birlikte kendini kabul etmesidir. evlilik uyumu gibi kavramlarla yapılan çalışmalara dayanmaktadır. Bir başka deyişle oldukça mutludurlar (Deiner. kendini düzenleme. Lyubomirsky. İyilik Hali İyilik hali. b. Birey manevi yaşam. d. c. iş yaşamı ile serbest yaşam.

1988). aile üyeleri birbirlerine destek olmaktadırlar. boş zamanları birlikte paylaşmak söz konusudur ve eşler ekonomik olarak aileye katkıda bulunmaktadırlar (Terry ve Kottman. 1999). Bir ailenin sağlıklı olup olmadığı yukarıda ifade edilen görevleri ve işlevleri ne düzeyde yerine getirdikleriyle ilişkilidir. ailede görev ve sorumluluklar yerine getirilmektedir. evlilik uyumu. çocuklarla ilgilenilmektedir. Bir başka deyişle. kimin mutluluğunun ele alınacağı önemli bir soru olarak karşımıza çıkmaktadır. Aile aynı zamanda kültürün kuşaktan kuşağa taşındığı en önemli kurumdur (Özgüven.). ailenin duygusal atmosferini yönetme. depresyon gibi psikopatolojiler de gözükür (Nazlı. 1995). 91 . o evde sevgi ya da mutsuzluğun hüküm sürdüğünü size anlatmak için yeterlidir. eşler arasında etkili iletişim bulunmaktadır. Aile üyelerinin anne ve babalık. Bu noktada hem aile sisteminin bütününde hem de karı-kocalık. ilişki kalitesi ve ilişki doyumu gibi kavramlar kullanılarak gerçekleştirilen çalışmalar ve bu çalışmaların sonuçlarına dayalı olarak ortaya atılan müdahaleler bağlamında değerlendirilmektedir. Bu konuda bilimsel çalışmalar yapanlara göre. yasal. Sağlıklı aile işlevlerini yerine getirdiği için hem aile sisteminde hem de aileyi oluşturan üyelerde olumlu duygular yaşatırrken. Bu kurum. Literatürde ailede mutluluk konusu. aile üyelerinin birbirlerini korumaları ve karşılıklı sevgi ortamının oluşturulması gibi boyutlarda ele alınabilir (Cutlar ve Radford. Bunlara kimlik görevlerini yönlendirme. 2001). sağlıksız ailelerde ise olumsuz duygular daha ön plandadır (Cutlar ve Radford. Bu görevlerin yanında ailenin işlevleri diye bir kavram daha bulunmaktadır. 1999). Sağlıklı ve Sağlıksız Aile Gerek aile üyelerinin ve gerekse aile sisteminin mutluluklarını etkileyen en önemli faktörlerden birisi de ailenin sağlıklı olup olmadığıdır. mekânsal ve tarihsel bağları olan kendine özgü sosyal bir kurumdur (Bulut. aile üyeleri arasında sınırlar ya çok katı ya da çok belirsizdir.” Honore De Balzac Aile. 1993. Sağlıklı ailelerde çiftler uyumludur. işlev ailenin neden var olduğunu açıklayan bir kavramdır. 2004). keder de havaya bulaşır. karşılıklı saygı ve değer ön plandadır. evlilik öncesi kurulan ilişkilerle başlar. üyeleri arasında biyolojik. Doğrudan ailenin mutluluğuna yönelik biligilere ve bulgulara değinilmeden önce sağlıklı ve sağlıksız aile kavramlarına değinmek gerekir. aile üyelerinin rolleri belirsizdir. ailenin bireylerin ve toplumun yaşamına bir şeyler katması ve vermesi demektir.Ailenizde size en çok olumlu duygular yaşatan olaylar nelerdir? PSİKOLOJİDE AİLEDE MUTLULUKLA İLGİLİ KAVRAMLAR “Sene gibi. Bu noktada ailenin işlevleri. Aile aynı zamanda bu rollerin yerine getirildiği ve üyelerinin kendi yaşamlarını bireysel olarak da yönettikleri bir kurumdur (Minuchin. yeniden evlenen aileler ve hatta aynı cinsiyetten aileler gibi çok boyutlu bir yapı sergilemektedir. duygusal. statü sağlanması. Ailenin yerine getirmesi gereken bir takım görevler vardır. Sağlıksız ailelerde ise. ekonomik ihtiyaçların karşılanması. Bu sürecin her aşaması bireylerin ve aile sisteminin mutluluğunu etkiler. 2000). aile üyeleri arasında olumsuz ve yetersiz bir iletişim bulunmaktadır. Ailede mutluluk konusunu ele alan literatür incelendiğinde. aile üyelerinin ihtiyaçlarını karşılamada sorunlar vardır ve madde bağımlılığı. 2006. boş zaman faaliyetlerinin gerçekleştirilmesi. ailenin mutluluğu denildiğinde aslında hem aile sisteminin hem de her bir aile üyesinin mutluluğu akla gelmelidir (Behnke ve MacDermid. Ailenin işlevleri demek. anne ve babalık ve çocukluk bağlamlarında mutluluk konusunun ele alınması gerekmektedir. sınırları düzenleme. 2000). Çünkü sağlıklı ve sağlıksız aileler hem mutluluğun öncülü hem de mutluluğun sonucu olarak karşımıza çıkmaktadır. yaşlılık ve ölümle sona erer. aile yapısında meydana gelen değişimi yönetme ve ev halkının devamını sağlama gibi örnek verilebilir (Nazlı. boşanmış aileler. dini eğitim verilmesi. Günümüzde bu sosyal kurum. Ailede mutluk ya da mutsuzluk ailenin sağlıklı ya da sağlıksız olmasına bağlı olarak değişmektedir. evlilik doyumu. Bu doğrultuda hem sağlıklı ailelerin hem sağlıksız ailelerin bir takım özellikleri bulunmaktadır. karı kocalık ve evlat olma gibi çeşitli rolleri bulunmaktadır. tek ebeveynli aileler. Herhangi bir evin içine bir bakış. Hetherington ve ark.. çocukların eğitiminin planlanması.

ailenin işlevlerini yerine getirebilme düzeydir. gelişim psikolojisi diye bir alt alan bulunmaktadır. duygularında ve düşüncelerinde zaman içersinde meydana gelen değişimlerle ilgilenir. Böylece mutsuzluk süregiden bir duygu durumu olarak aile yaşamında yer alacaktır. Carter ve McGoldrick’e göre (1999). sf. Yaşam döngüsü içersinde aile ve üyeleri gelişmekte. karı kocalık ya da anne ve babalık rollerinden önce kişisel olarak sağlıklı olmaları gerekmektedir. Bu dönemler ve her bir dönemde bireylerin başarmaları gereken gelişim görevleri aşağıda yer almaktadır: 92 . Yuvada zamanla gelişen koku ona dayanılmaz geliyormuş.Kirli Yuva Bir güvercin devamlı yuva değiştiriyormuş. büyümekte. Tıpkı gelişim psikolojisinde olduğu gibi aile psikolojisiyle ilgili çalışmalar yapanlar. Yukarıda da değinildiği gibi sağlıklı aile ile sağlıksız aile ayrımında en önemli ölçüt. senden geliyor (Pessesckian. aile üyelerinin davranışlarında. Kitabın bundan sonraki bölümünde aile yaşam döngüsü ele alınmıştır. düşüncelerinde ve rollerinde zaman içerisinde değişikliklerin olduğunu belirtmektedirler. duygularında. yaşlı ve deneyimli bir güvercinle konuşurken üzgün bir şekilde bundan şikâyet etmiş. Belli zaman dilimleri arasında belli özellikler ortaya çıkarken belli zaman dilimlerinden sonra ise.177). İşte yaşamın tamamında aileyi ele alan kavram aile yaşam döngüsü kavramıdır. aile yaşam döngüsünde sekiz önemli dönem vardır. Akıllı. birtakım özellikler ortadan kaybolur. “Her yuva değiştirişinde aslında hiçbirşey değiştirmiyorsun. Bireylerin. Seni rahatsız eden koku yuvadan değil. Bu alt alan bireylerin davranışlarında. aile üyelerinin ve ailenin varlıklarını sürdürmelerine paralel olarak yaşamın bütününde yer almaktadır. Şikâyeti dinleyen güvercin başını birkaç defa sallamış ve şöyle demiş. Sağlıklı ve sağlıksız aile yapısı. Aksi takdirde yukarıdaki hikâyede olduğu gibi bireylerin farkındalık düzeylerinin düşük olmasından ya da savunmalı davranmalarından dolayı. Sağlıklı ve sağlıksız aile tanımlanmasına ele alınan ölçütler nelerdir? AİLE YAŞAM DÖNGÜSÜ Psikolojide. Aile üyelerinin bu gelişimsel görevleri başarmaları hem onların kapasitelerini geliştirirken hem de mutluluklarında önemli bir faktördür. mutlu ya da mutsuz olmaktadır. 1998. İşte aile üyelerinin ve ailenin gelişimini ve değişimini içersinde barındıran kavram “aile yaşam döngüsü” kavramıdır. bireyler var olan sorunları sürekli kendi dışında arayacaklardır. Aile yaşam döngüsü içersinde belli dönemler bulunmaktadır ve her bir dönemde ailenin ve aile üyelerinin başarması gereken gelişim görevleri vardır. sağlıklı ya da sağlıksız.

Birey yakın ilişkiler geliştirmek durumundadır. Evden Ayrılma Öncesi Dönem: Birey. davranışsal yakınlık. Çocuklu Aile: Çocuklu aile olma durumuna çiftler kendilerini alıştırmalıdırlar. bu dönemde eğitim açısından lise dönemini yaşamaktadır. 93 . ilgi duyulan kişiyle zaman geçirme. hem akranlarıyla hem de akrabalarıyla ilişkilerini devam ettirmek ve okulunu bitirmek göreviyle karşı karşıyadır. mevcut adaylarla etkileşime girerler. aile yaşam döngüsünde yer alan gelişim görevlerini başarıyla atlattıklarında hem başa çıkma becerileri kazanırlar hem de gelişimsel açıdan bir üst düzeye çıkarlar. Çekirdek ailelerindeki ebeveynlerin kayıplarıyla başa çıkmak durumundadırlar. ergenlerin özerkliklerini destekleyerek onlarla ilişki kurmak durumundadırlar. kariyer düzenlemeleri yapmaya kendilerini hazırlamalıdırlar. Bu dönemdeki bir takım davranışlar. Kendilik algısı. Evlilik öncesi dönemde bireyler. Aynı zamanda kişi kariyerinin gerektirdiği görevleri de yapmak durumundadır. Bireyler. EVLİLİK ÖNCESİ VE EVLİLİK DÖNEMİNDE MUTLULUK “Aşını. Yaşanan ilişkinin sevgili ilişkisi niteliğini kazanması için bireyler çeşitli araçları kullanırlar. Kişi.a. Bu aşamada bireyler kendileriyle benzer ilgilere. Bireyler yaşamlarını gözden geçirirler ve yeniden bütünlük oluşturma sürecini yaşarlar. Bireylerin kendilerine uygun eşleri seçmeleri dört önemli aşamada gerçekleşir. kendilerine uygun bir eş adayı seçerler. Bu araçlara romantik yakınlığı başlatmanın belirleyicileri denilmektedir. ilişki kalitesi ve evlilik uyumu kavramları bağlamında ele alınıp değerlendirilmiştir. Annelik ve babalık rollerine uyum sağlama görevini yerine getirmelidirler. h. d. Ergen Çocuklu Aileler: Anne ve babalar. Çocukların Evden Ayrıldıkları Dönem: Ergen çocuklar. Birinci aşamada bireyler. Torunlar dünyaya gelebilir. Evden Ayrılma Dönemi: Birey kendisini aileden farklılaştırmaya çalışır. Çocuksuz Çift Dönemi: Birey. Büyük anne ve baba rollerine kendilerini alıştırırlar. romantik yakınlıklar kuracakları kişileri seçmek ve onlarla bir ilişki geliştirmek durumundadırlar. Tüm bunların yanında her dönemde aile üyelerini ve ailenin bütününü mutlu ve mutsuz eden olaylar ve durumlar bulunmaktadır. Evlilik Öncesi Dönem: Bireyler. Her iki dönemde mutluluğun nasıl olduğuna ilişkin değerlendirmelere geçmeden önce. Fiziksel çöküşle ve eşin ya da akranların kayıplarıyla başa çıkmak durumundadırlar. Büyük annelerle ve babalarla ilişkilerin geliştirilmesi bir diğer görevdir. dönemlerin özelliklerini ele almak gerekir. aile hayatının temelinin atıldığı dönemlerdir. kişinin telefon numarasını alma gibi davranışsal öğeleri. Deneyimlerini yeni kuşaklara aktarmaktadırlar. Yaşlılık Dönemi: Ölüme hazırlık dönemidir. Duygusal ve bilişsel yakınlık. bilişsel ve duygusal yakınlık ve romantik sözelleştirme önemli belirleyicilerdendir. c. e. kendilik bilgisi. Tüm bunların yanında çocuklar da akran gruplarıyla ilişkiler geliştirmeye başlarlar. Çiftler için hem kendi aileleriyle hem de eşlerin aileleriyle ilişkiler kurmak ve aile olarak çevre ile ilişkileri geliştirmek önemli görevlerdendir. Anne ve babasıyla yetişkin-yetişkin ilişkilerini geliştirmeye ve sürdürmeye çalışır. f. Bu belirleyicilerin ne anlama geldiği de önemlidir. eşi ile birlikte yaşama becerileri geliştirmek durumundadır. bakış açısı almayı. diğerini düşünmeyi ve duyguları. davranışsal yakınlık. genç yetişkin olarak evden ayrılırlar. Çiftler yeni duruma kendilerini alıştırırlar. Bu adayla birlikte bir ömür geçirip geçirmeyeceklerinin değerlendirmesini bu süreçte gerçekleştirirler. Fiziksel çekicilik de önemli yakınlaşma ölçütlerindendir. kişilik özelliklerine ve değerlere bireylere yönelirler. Çekirdek ailelerindeki ebeveynlerinin bakım sorumluluklarını almaktadırlar. Bundan sonraki bölümde çocuksuz dönem ile yaşlılık dönemi ve bu dönemler arasında kalan dönemlerde ailenin mutluluğunu etkileyen faktörler ilişki doyumu. düşünceler ve duygular ailenin ilerleyen sürecini etkilemektedir. işini ve eşini bil” Evlilik öncesi ve çocuksuz dönemler. g. Çiftler. b. Bu sürecin sonucunda da evlenmeye karar vermektedirler.

Örneğin Glenn’e (1991) göre evlilik. Bireyler bu karşılaştırmaların sonucuna göre ya ilişkilerine devam ederler ya da ilişkilerini sonlandırırlar. evliliklerinin ne kadar önemli olduğunu ve çiftlerin birbirlerine ne oranda güvendiklerini ifade eden kavrama ne ad verilir? Evliliğe Uyum ve Mutluluk Evlilik sürecine bakıldığında. Eşlerin birbirlerine sevgi dolu davranışlar sergilemeleri. Dördüncü aşamada ise bireyler yaşamlarını birlikte geçirip geçirmeyeceklerine ilişkin bir karar verme durumundadırlar.. Birbiri ile etkileşen. Aile ise bir grup ya da örgüt olarak tanımlanmaktadır (Özgüven. Bu kavramlardan ilki ilişki doyumudur. Psikolojide. İnsanların pek çoğunun evlenme nedenlerinden birisi de mutluluk olmaktır. kadının çalışma hayatında yer alması ve cinsellik gibi boyutlar da çiftlerin mutluluklarını etkilemektedir. çatışmalarının az olması ve ilişkilerinde derinliğin olması anlamına gelmektedir. bireylerin ilişkilerinde sürekli tartışmaların olması ve anlaşmazlıkların yaşanması çatışmayı belirtirken. 2001). 2001). 2003). öncelikle çocuksuz çift olma durumunu yaşamaktadırlar. 2005). Evlilik döneminde bireyler. dürüstlüğü. iş birlikçi çatışma çözme yöntemlerini kullanmaları. Psikoloji literatüründe evlilik ilişkilerinde ele alınan üç önemli kavram vardır. Sarason. bireylerin mutlu olmalarını sağlayan ve kişiliklerinin gelişimsini etkileyen önemli bir sosyal olaydır. 94 . eşler arasında uyumun olmasıdır. romantik sözelleştirme ise şiir yazmak. evlilik ve aileyi ilgilendiren konularda fikir birliği yapabilen ve sorunlarını olumlu bir şekilde çözebilen çiftlerin evlilikleri uyumlu bir evlilik olarak tanımlanmaktadır. çekicilik ve akıllılık gibi kişisel yeterliliklere ilişkin değerlendirmeleri. 2007. İlişkide yaşanan problemler karşısında çiftlerin problemlerin çözümüne olan katkıları sosyal destek anlamına gelirken. bakış açısı ve algısıdır (Kirby. Aldıkları evlilik kararıyla geleneklerini. 1988). bireylerin benliklerini bütünleştirdikleri. İlişki kalitesi. 2002). 1997). Sanford.kendilik algısı sempatiklik. Karşılıklı duygudaşlık ile ilişkiyi sürdürebilecek güçlerinin olup olmadığını değerlendirmeye başlarlar. duygu ve düşüncelerini ifade edebilmeleri durumunda evlilikten aldıkları doyumları da yükselmektedir (King. Bu dönem uzun süreli olarak evliliği devam ettirme kararını almada anahtar bir role sahiptir (Savage-Scharff ve Bagini. Aşağıda bu faktörlere değinilmiştir. Benzer şekilde Fowers ve Olson’a (1986) göre de evlilik. İkinci aşamada bireyler kendilerini açarak benzer özellikler açısından karşılaştırma yaparlar. & Solky-Butzel. 1993. başkalarının duygularına ve düşüncelerine saygılı olmayı ifade etmektedir (Eryılmaz ve Atak. çiftler için evliliklerinin ne kadar önemli olduğu ve çiftlerin birbirlerine ne oranda güvendikleri de derinlik anlamına gelmektedir (Pierce. karı kocalık rolleri açısından kendilerini değerlendirirler. anlamlı sözler söylemek gibi faktörleri. Evlilikte mutluluk kavramı o kadar önemlidir ki bazı bilim adamları evliliği tanımlamada mutluluğu önemli bir ölçüt olarak kullanmaktadırlar. Bireyler bu belirleyicileri kullanarak kendileri için uygun adaylarla romantik ilişkilere yönelirler. Evlilikte mutluluğun gerçekleşmesi için en önemli koşullardan birisi. Çiftler bu dönemde idealize etmeden birbirlerinin zayıf ve güçlü yanlarının neler olduğunu keşfederler. kişinin evliliğine yönelik duyguları. Evli çiftlerin. kişinin yakın ilişkisinden doyum alması ya da mutlu olması anlamına gelmektedir (Hendrick. bireylerin ilişkilerinde birbirlerine destek olmaları. Evlilik Süreci ve Mutluluk Geleneksel anlamda evlilik bir erkek ve kadın arasında toplum tarafından onaylanmış bir ilişki olarak ele alınmaktadır (Kottak. yaşam olaylarının bireylerin mutlulukları üzerindeki etkisi incelenmiştir. bu süreç mutluluk literatüründe yaşam olayları kapsamında değerlendirilmektedir. Üçüncü aşamada bireyler. 2009). İlişki doyumu. İlişki doyumunun evlilikteki anlamsı ise. kişiliklerini geliştirdikleri ve mutlu oldukları önemli bir kurumdur. değerlerini. kendilik bilgisi. kurallarını ve rollerini bütünleştirerek yaşamlarına devam ederler (Buss ve ark. problemleri üzerinde konuşmaları ve problemlerini çözmeye çalışmaları. Yapılan çalışmalarda bireylerin en önemli özelliğinin uyum olduğu ortaya konmuştur. Sarason. adalet ve eşitlik ilkelerini göz önünde bulundurmaları. 2001). Evlilikte eşler arası uyumu artırıcı faktörlerin yanında evliliğe uyum.

Ve yeterli ışık alabilmesi için pencere kenarına koyarım” diye devam etti. Eşler çoğunlukla bu duruma umutsuzluk. “Her gün birbirimiz için birazcık daha bir şeyler yapabilseydik. 2005). Bu noktada hastayı durdurdum ve sordum: “Peki.. Bu doğrultuda olaylar. hatta sevecenliğin. Karşı tarafa söylenecek bir şey yoktur. Kadının. depresyon ve pes etmişlikle yaklaşır. olumsuz koşullara da uyum sağladıkları için düşük düzeydeki mutlulukları da uzun sürmemektedir (Heady ve Wearing. olumlu ve olumsuz olma biçimlerine göre bireylerde düşük ya da yüksek düzeyde mutluluğa neden olabilir. sevgi dolu ilgi ile evliliğine gösterdiği sevgisizlik arasındaki farkı anladığını gördüm. evliliğin için ne yapıyorsun?” Sorum kadını görünür şekilde irkiltti. bireyler için önemli yaşam olaylarından biridir. Lucas. İlişkinin sorunlu olma olgusuna dayanarak iki insanın gerçekten birbirine uymadıkları sonucuna varılır. Bu düşünceyle. Kabul etmeliyim ki bir süredir ne yeni bir elbise ne yeni bir saç modeli ne de makyaj ilgimi çekiyor. Hastaya küpe çiçeği gibi güzel bir saksı çiçeğine sahip olsa. Açıkçası. 1998. Evlilik Çiçek Gibidir Evlilikten yorulan kimseler sık sık terapötik yardım arar. Terapist: Bu çiçeğe nasıl bakarsın? Hasta soru ile evliliği arasında nasıl bir ilişki olduğunu anlamamış olmanın şaşkınlığı içinde başını salladı ve “Eğer öyle bir çiçeğim olsaydı. ne yapacağını sordum. cinselliğin ve içten konuşmanın sıradanlaşmasına neden olur. 95 . 1996). 2003). Yapılan çalışmalar. Benzer durumda olan. sf. Biraz sonra. 2003). 1989. zamanla ortalama insanın mutluluk düzeyinden farklılaşmadığı görülmüştür (Brickman. Daha sonra şöyle söyledi: “Aslında kendimi de çok ihmal ettim. evliliğindeki tek düzelikten ve ayrıca yaratıcılık ve istek açısından kendi eksikliklerinden yakınıyordu. 1978). Aynı şey büyük olasılıkla eşim için de doğru. Georgellis ve Deiner. Hasta iletişim eksikliğinden. lotodan çok yüksek düzeyde para kazananların ya da omurilik felci yaşayanların mutluluk düzeylerinin. 43 yaşındaki bir bayan hasta ile aramda şu konuşma geçmişti. Oysa böyle bir şey evliliğimiz için gübre olurdu”. fakat zamanla olaylara ve koşullara alışırlar ve yeni koşullar bireyleri artık etkilemez hale gelir. çiçek örneğini evliliğine transfer etmeye başlamıştı. Tekdüzelik günlük yaşantılarına girer ve bu tekdüzelik hemen her şeyin. Bireyler.İnsanlar başlangıçta yeni koşullara ve olaylara tepki gösterirler. “Altı ay veya bir sene sonra saksıyı değiştirir. Öte yandan evli bireylerin mutluluklarının evliliğin ilerleyen yıllarında nasıl bir seyir gösterdiği de önemli bir sorudur. bu evliliğimiz için su olurdu” dedikten sonra uzun bir süre orada oturdu ve düşündü. (Pesesschkian. Hasta. Örneğin. Coates ve Bulman. Yapılan çalışmalara göre evliliğin ilk yıllarında bireylerin evlilikten aldıkları doyumun yüksek olduğu fakat insanın uyum sağlama özelliğinden dolayı bu etkinin zamanla azaldığı sonucuna varılmıştır (Lucas ve ark. Aşağıda bu durumu anlatan bir terapist-danışan öyküsü bulunmaktadır. çiçeklere gösterdiği duyarlı. olumlu koşullara uyum sağladıkları için mutlulukları da uzun sürmemektedir. evli bireylerin bekâr. yeni toprak koyarım. üç ay sonra eski düzeye geri dönüldüğü sonucuna varılmıştır (Suh. Yukarıdaki bilgiler ışığında evlilik. Literatürde gerçekleştirilen çalışmalar. bu açıklamaları destekler niteliktedir. düzenli olarak sulardım” dedi. Bu durumun nedeni evliliğin zaman içerisinde sıradanlaşması olabilir. Bu arada gübre ekleyebilirim. dul ve boşanmış olanlara oranla daha mutlu olduklarını ortaya koymuştur (DePaulo ve Morris. Benzer şekilde. “Eğer evliliğim çiçek olsaydı. Çiçekleri seviyordu ve bu soru üzerine ciddi ciddi düşündü. Kişi ne kadar çok ilişki isterse istesin sadece içsel yalnızlık ve boşlukla karşılaşır. kaybetmeye başlar. 123-125). kocam için güzelleşme isteğim yok. belki birbirimize hoşa gidecek sözler söyleseydik veya en azından birbirimizin başarılarını kabul etseydik. Benzer şekilde yeni bir işe sahip olmak ve işinde yükselmek gibi yaşam olaylarının bireylerin mutluluklarını en fazla üç ay etkilediği. çoktan solar ve kururdu” dedi. Clark. Deiner ve Fujita. fakat zamanla oluşturduğu etki gücünü.

iktidarsızlık. Tüm bunların yanında kadınların çalışma yaşamlarında yer almaları onların ev işlerinden ve sorumluluklardan uzaklaşmalarına da neden olabilmektedir. Eğer anne ve babalar bu ihtiyacın karşılanması konusunda yetersiz olurlarsa bu durumda çocuklar yaralanmalı kazalarla ve istismar durumuyla karşı karşıya kalmaktadır.. çocuğa kurallar ve sınırlar koymak. Üçüncü ihtiyaç kontroldür. 1991). sosyal destek ve boşanma bağlamında ele alınıp değerlendirilmiştir. çocukların bilişsel ihtiyaçlarını doyurmaları anlamına gelmektedir. Tüm bunların yanında cinsel aktivitede azalmanın olması da bireylerin cinsel açıdan mutluluklarını etkileyen önemli faktörlerdendir. Bazı kadınlar birden fazla sorumluluğu kaldırabilme gücüne sahip iken bazıları bu sorumluluğun altında ezilebilmektedir. içinde sevgiyi ve saygıyı barındıran cinsel ilişkiler bireyler için önemli mutluluk kaynağı olabilmektedir. mantığın uykusudur ( J J Rousseau ) Çocukluk. Sanayileşme ve demokratikleşme ile birlikte geleneksel kadın ve erkek rollerinde de değişiklikler ortaya çıkmıştır. Öte yandan erkeklerde erken boşalma. 1993). 2004). 2010). küçük çocukların varlığı.Evli Kadının Çalışması ve Mutluluk Geleneksel açıdan bakıldığında kadınlar aile yaşamı içerisinde bakım sunucu rolünü üstlenirken. ödül ya da ceza aracılığı ile onların toplumsallaşmalarını sağlamak demektir. Walker ve Meadows. Bu süreçte anne ve babalar kendilerinden beklenen rolleri gerçekleştirerek doyuma ulaşırlarken. Bu durum evlilik sürecinde yaşanan mutluluğu etkilemiştir (Gomez ve ark. Özellikle cinsellik ve cinsel doyum ailede karı kocalık boyutunda ele alınmaktadır. Eğer çocuğun kontrol ihtiyacı karşılanmazsa bu durumda uyum problemleri ortaya çıkmaktadır. Anne ve babaların düzenli bir şekilde çocuklarla oynamaları ve onlarla konuşmaları. çocuklar da ihtiyaçlarını doyurarak mutlu olmaktadırlar. yetişkin sorumluluğundan uzak hayallerin ve düşüncelerin sınırlanmadığı oyun tadında yaşanan bir dönemdir. çocuk gelişimi. Çocuğun bakım ihtiyaçlarının karşılanması bir diğer ihtiyaçtır. Bu bölümde küçük çocuğu olan ailede mutluluk konusu. Çocuğun güvelik ihtiyacının karşılanması. Bu dönem hem mutluluk hem de mutsuzluk için kritik öneme sahiptir. Küçük çocuklu aileler için düşünüldüğünde. çocuğun tehlikelerden ve kazalardan korunması demektir. kadınlarda ise orgazm bozukluğu ve ağrılı cinsel ilişki gibi cinsel işlev bozukluklarının olması çiftlerin cinsel açıdan mutluluklarını etkileyen önemli faktörlerdendir (Huston ve Vangelesti. sağlık sorunları ve evliliğin süresi gibi faktörler eşlerin cinsel aktivitede bulunmalarını etkileyen önemli etkenler olarak bulunmuştur (Donnelly. Çocuğa bakım sunmak. Çünkü çocukluk dönemindeki deneyimler yaşamın sonraki dönemlerine de damgasını vurmaktadır. Bilişsel ihtiyaçların 96 . ona duygusal destek vermek ve onunla güven temelinde ilişkiler kurmak anlamına gelmektedir. Çocuk Gelişimi Bağlamında Mutluluk Her gelişim döneminde olduğu gibi çocukluk döneminde de bireylerin bir takım ihtiyaçları bulunmaktadır. onu beslemek. çocuklara beklentilerini ifade etmek. genel olarak anne ve baba ilişkisi. 2003). annelik ve babalık rolleri aracılığıyla çocukların bir takım ihtiyaçları doyuma ulaştırılmaktadır. Literatürde yaşın ilerlemesi. kardeş ilişkileri. KÜÇÜK ÇOCUKLU AİLEDE MUTLULUK Çocukluk. Doğru zamanda ve karşılıklı anlayış içersinde. Artan bu sorumluluklarda bireylerin evlilikten aldıkları doyumları olumsuz yönde etkilemektedir. bakım. temizliğini yapmak. İhtiyaçların doyurulması bireylerin yaşama uyumlarını kolaylaştırırken aynı zamanda bireylerin mutlu olmalarının en önemli nedenlerindendir. Bu noktada anne ve babaların çocukların güvenlik. erkekler ise aileyi koruyucu rolünü üstlenmektedir. Çocuğun kontrol ihtiyacına yanıt vermek. Kadınlar da erkekler gibi çalışma hayatına atılmışlardır. kontrol ve bilişsel açıdan uyarılma olmak üzere dört önemli ihtiyaçlarına yanıt vermeleri gerekmektedir (Cleaver. Bu durumun bir sonucu olarak da bu bireylerin evlilikten almış oldukları doyum düzeyleri yükselmektedir (Kielcolt. Evlilikte Cinsellik ve Mutluluk Aile bireylerin pek çok ihtiyaçlarının karşılandığı kurumlardan birisidir.

Kayıtsız bağlananlar kaygılıdırlar ve kaçınmacı ilişki örüntüsü sergilerler. Özsaygıları düşüktür. Bu nedenle düşük özsaygıları vardır. İlişki kurma konusunda cesaretlendirilmeye ihtiyaçları vardır. Böylece güvenli bağlanan bireyler. Güvenli bağlananlar. Kayıtsız bağlananlar. Daha çok olumsuz duygulara odaklanırlar. 1999). Korkulu bağlananlar. Psikolojide bu güven anlayışını oluşturan temel faktörün. insanlarla ilişki kurarak karşılıklı saygı ve sevgi anlayışıyla hem kişisel ihtiyaçlarına hem de karşılarındaki bireylerin ihtiyaçlarına yanıt vermiş olacaklardır. Kayıtsız bağlanmaya sahip bireyler kendilerini olumlu başkalarını ise olumsuz değerlendirirler. Bu etkiyi ortaya koymak için Bartholomew ve Horowitz (1991) yetişkinlikte gözüken güvenli. Başkalarına güvenmezler. bir ilişkide kendilerini güvende hissederler. Birlikte zaman geçirmelerine rağmen kendilerini bağımsız bireyler olarak da görürler. İşte bu süreci ifade eden kavram güvenli bağlanmadır. kimsenin kendilerine yaklaşmalarına izin vermezler. Duygusal olarak başkalarına bağımlıdırlar. kaçınmacı bağlanma ya da bağlanmama boyutlarında da ilişkiler yaşayabilirler (Cassidy ve Shaver. İlişki kurmaya yönelik motivasyonları olmasına rağmen reddedilme kaygısıyla ilişki kurmaktan kaçınırlar. Bunu bilmek hem ilişki düzeyinde hem de nense anlamıyla dünya ile temas kurmada anahtar role sahiptir. Başkalarıyla olan ilişkilerinde kabul edici davranışlar sergilerler. İlişkide karşılıklı duygu ve düşüncelerin paylaşımını yaşarlar. insanlara güvenmezler. Bu durumun bir sonucu olarak da yakın ilişkilerde mutluluğu yakalayacaklardır. kaygılı. Sonuç olarak çocukların yetişkinlikte sağlıklı kişilerarası ilişki örüntüleri gerçekleştirmeleri için onların anne ve babalarıyla güvenli bir bağlanma gerçekleştirmiş olmaları gerekmektedir. Sürekli ilişkide güvende olup olmadıklarına ilişkin değerlendirmelerde bulunurlar. Tablo 5. Literatür incelendiğinde aile içersinde ana-babaların çocuklara karşı kontrol ve kabul olmak üzere iki önemli boyutta davrandıkları görülmektedir. Bu iki önemli boyutun çok yoğun ya da çok az ortaya 97 . Bu bireylerin kendilerini değerli görmelerinin koşulu başkalarının onları olumlu değerlendirmeleridir. Birbirlerine özne gösterirler. saplantılı ve korkulu olmak üzere dört bağlanma şeklini tanımlamışlardır. Eğer anne ve babalar çocukların ihtiyaçlarına duyarlı olup onların ihtiyaçlarını karşılarlarsa bu durumda çocuklar dünyanın ve etraflarında bulundukları insanların güvenilir olduğunu düşüneceklerdir. Saplantılı bağlananlar.1: Bartholomew ve Horowitz’in Bağlanma Modeli Bağlanma Şekilleri Güvenli Bağlanma Yetişkin Yaşamına Etkileri Güvenli bağlananlarda kendilerine ilişkin olarak olumlu değerlendirme söz konusudur. İlişkilerde çekingen davranırlar. kendi güvensizliklerini diğer ilişkilerine de yansıtırlar. Yukarıda ele alınan ihtiyaçların yanında çocukların özellikle bebeklerin dünyanın ve etrafındaki bireylerin güvenilir olup olmadıklarını bilmeye ihtiyaçları vardır. Korkulu bağlanma stiline sahip bireyler kendilerini ve başkalarını olumsuz değerlendirirler. Başkalarına yakın olmaktan korkarlar. onların yetişkinlikte kuracakları ilişkilerin şeklini ve niteliğini de etkilemektedir. Başkalarını da değerli ve önemli olarak görürler. Saplantılı bağlananlar. Bu düşünce onlarda süreklilik algısı oluşturacaktır. Çocukların bakıcılarıyla gerçekleştirmiş oldukları bağlanma örüntüleri. Duncan ve Lucey 2003). Olumsuz duygulara odaklanırlar. Aşağıdaki tabloda bağlanma şekillerine göre ortaya konan davranış ve düşünce örüntüleri yer almaktadır. Çocuklar güvenli bağlanmanın dışında kaygılı. çocuğun bakım sunanlarla kurmuş olduğu ilişkilerini niteliği olduğu belirtilmektektedir. Kişilerarası ilişkilerinde soğuk ve mesafelidirler. Eşlerinden ilişkide güvenin olduğunu duymak isterler.karşılanmaması durumunda çocuklarda gelişimsel açıdan gerilikler oluşmaktadır (Reder. Kendilerine aşırı güvenlerinin yanında başkalarına güvenmeme durumları söz konusudur. Saplantılı Bağlanma Kayıtsız Bağlanma Korkulu Bağlanma Çocukların gelişimsel açıdan mutluluklarını etkileyen bir diğer faktör ise ana-baba tutumlarıdır. kendilerini önemsiz ve başkalarını önemli olarak görmektedirler.

Utangaç ve çekingen çocuklar ortaya çıkar. 2004). Bu durumun bir sonucu olarak çocuklar daha az stres belirtisi sergilemekte.2: Ana-Baba Tutumları Tutum Demokratik İçeriği Ana-baba çocuğa Sıcaklık sunar. tek çocuklu aileler. çatışmanın ise düşük düzeyde olması durumunda çocukların özsaygı düzeyleri yükselmektedir. Saldırganca tutumlara sahiptirler. 2004).konmasına bağlı olarak dört önemli ana-baba tutumu ortaya çıkmaktadır (Brown. Yaşanan bu güçlükler de bireylerin evlilikten aldıkları doyumları etkilemektedir. Çocukların bir akran grubunun üyesi olmaları onların gelişimleri için çok önemlidir. onların kişilik yapılarını ve benlik algılarını ve kişilerarası ilişki tarzlarını belirleyici bir etkiye sahiptir. problemleri kendilerine ve başkalarına zarar vermeden çözmeyi öğrenmektedirler (Dunn. Genel Olarak Anne-Baba İle Çocuk İlişkisinde Mutluluk Bir aileye yeni bir üye olarak çocuğun katılması ailenin yapısını etkilemektedir. ailenin işlevselliğine olumlu katkılar sunmaktadır (Amato ve Afifi. Otoriter İzin Verici İlgisiz Tablo-3 incelendiğinde anne ve babaların çocuklarına yönelik tutumları. Anne ve baba ile çocuk arasında gerçekleşen ilişkinin kalitesi çocukların mutluluklarında belirleyici olan en önemli faktördür (Twenge. çok çocuklu aileler. Anne ve babaların hem genetik olarak hem de toplumsallaşma süreci açısından çocukların yaşamlarındaki etkileri son derece önemlidir. Çocuk sahibi olmak beraberinde yeni rolleri ve sorumlulukları getirmektedir. Örneğin anne ve babalar ile çocukları arasında sevgi ve şefkatin yüksek düzeyde. Kontrolü gerektiğinde kullanır. Çok düşük düzeyde kabul ya çok yüksek düzeyde kontrol vardır. Tablo 5. bu tutum sayesinde problem çözme becerileri edinir ve akran ilişkilerinin olumlu olmasın katkı sağlar. üvey evlatlı aileler gibi pek çok aile tipi görülmektedir. Çocuklar her şeyi aile içinde öğrenmezler. Ana-baba tutumlarının isimleri. 2004). Bazı anne ve babalar bu sorumlulukları ve rolleri kaldırabilecek güçte iken bazıları ise bu sorumlulukları kaldırmakta güçlük yaşamaktadır. Akran grupları çocukların toplumsal gelişimlerine sundukları sosyal destekle. İzin verici tutumla yetişen çocuklar dürtülerini kontrol etmekte sorun yaşarlar. Bir başka açıdan bakıldığında anne ve baba ile çocuk arasındaki ilişkide sıcaklık çok az ise ve çatışma çok yüksek düzeyde ise bu durumda çocuklar. Öte yandan anne ve babaların çocuklarıyla 98 . Demokratik tutumlarla çocuk yetiştirmenin mutluluğu sağlayıcı bir özelliğinin olduğu görülmektedir. Anne-Baba İle Çocuk İlişkisinin Kardeş İlişkilerine Yansımaları ve Mutluluk Günümüz aile yapısına bakıldığında. Hem yeni deneyimler edinmenin hem de aileden öğrenilenleri test etmenin önemli bir aracı olarak akran grupları çocuğun yaşamında önemli bir yer tutar. Campel ve Foster. Bu deneyimler geliştirici özelliğinden dolayı çocukları mutlu etmektedirler. 2006). Anne ve babalar ile çocuklar arasında kurulan ilişkilerin çocukların ruh sağlıkları üzerinde çok önemli etkileri bulunmaktadır. model olma aracılığı ile yardımcı olmaktadırlar. Bu bağlamda çocukların kardeşleriyle olan ilişkileri de onlar için önemli mutluluk kaynaklarındandır. Aşırı bir şekilde kontrol ile sıcaklık ve kabul sunulur. 2003). Çocuklar akran grupları aracılığı ile hem kendi ihtiyaç ve beklentilerini hem de arkadaşlarının ihtiyaç ve beklentilerini göz önünde bulundurarak uyumlu bir şekilde ilişki sürdürmeyi. İlgisiz tutumla yetişen çocuklar dürtülerini kontrol etmekte sorun yaşarlar. Bu nedenle disiplin de yoksun bir aile ortamı var. özellikleri ve çocuğun gelişimi üzerindeki etkileri aşağıdaki tabloda yer almaktadır. Sıcaklık ve kabul var fakat kontrol yok. Anne ve baba ile çocuklar arasında olumlu ilişkilerin olması kardeşler arasında da olumlu ilişkilerin oluşmasına neden olmaktadır. yetişkin olduklarında daha mutsuz bireyler olmaktadırlar ve yaşamlarından doyum almamaktadırlar (Nickerson ve Nagle. Çocuğun Üzerindeki Etkileri Çocuk. Bu tutumla itaatkâr bireyler yetiştir.

sevgi. Bu nedenle de mutsuz olmaktadırlar. 1997). Bu iki yönde gelgitlerin olduğu ergenlik döneminde 99 . Sosyal destek. olumlu toplumsal etkileşim. aile ilişkilerinde çocuklar anne ve babalarının kişisel ve maddesel kaynaklarını kullanarak gelişimlerini sürdürmektedirler. Sağlıksız boşanma sürecinde çocuklar bu kaynakları kaybetmektedirler. 1983). Cameron ve Dunham. çocuklar da anne ve babalardan duygusal olarak daha fazla uzaklaşmaktadırlar.olan yıkıcı ve aşırı kontrolcü ilişkileri kardeşler arasında çatışmaya ve saldırganlığa neden olmaktadır (Pike. Küçük çocuklu ailelerde. Bu süreç. her mutsuz ailenin ise kendine özgü bir mutsuzluğu vardır. çocukları için anne ve babanın karşılamları gereken temel ihtiyaçlar nelerdir? ERGEN ÇOCUĞU OLAN AİLEDE MUTLULUK “Bütün mutlu aileler birbirlerine benzerler. anne ve babaların evlilik uyumları yükseldikçe. kaygıyı ve hüznü içinde barındıran bir dönemdir. 1994). Aile sistemi kuramına göre (Minuchin. “Kuşlar gibi uçmasını. Bu durumun tam zıddı olarak da anne ve babalar evlilik ilişkilerinde uyumsuzluklar yaşadıklarında. sevgi ve saygı gibi pek çok çeşidi bulunmaktadır. balıklar gibi yüzmesini öğrendik. Herhangi bir alt sistmede meydana gelen bir problem diğer sistemleri ve ailenin bütününü de etkiler. bireylere toplumsal çevre tarafından sunulan ve alıcıyı duygusal ve davranışsal açıdan olumlu etkileyen sözel olan ya da olmayan bilgi. Coldwell ve Dunn. Çocukların anne ve babalara oranla başa çıkma becerileri fazla gelişmemiştir. Sosyal destek. Boşanma Bağlamında Mutluluk Boşanma. bilgisel. öneri ya da somut bir yardımdır (Gottlieb. 1988). çocuklar annelerine ve babalarına duyusal açıdan yakın olmaktadırlar. Özellikle babalar ile çocuklar arasında mesafe ortaya çıkmaktadır (Amato ve Booth. Bu durumun nedeni boşanma sürecinde çocukların yaşamış oldukları kayıplarıdır. ilişkilerin olumsuz olduğu ya da tıkandığında yaşanmaktadır. paylaşım.” Tolstoy Ergenlik kimi zaman aşk. düşünce ve davranışlar bir sistemden diğer sisteme yayılmaktadır. Bir toplumsal kurum olarak aile. anne ve babalarıyla olan ilişkilerinin kalitelerini etkilemektedir. Bu nedenle aile sistemindeki duygu. evlilik akdinin sona ermesidir. maddi destek ve sorunları çözme gibi faktörler görülmektedir. Coleman’a (1990) göre. Örneğin Erel ve Burman’a (1995) göre. bireylerin toplumla bütünleşmelerini sağlayarak ve bireyleri strese neden olan faktörlerden uzaklaştırarak bireylerin mutluluklarına olumlu katkılar sunmaktadır. Sosyal desteğin. Özellikle özürlü çocuklara sahip ailelerde sosyal destek çok daha önemli bir faktör olarak karşımıza çıkmaktadır. 2005). Boşanma sürecinin çocukların mutlulukları üzerinde olumsuz etkileri bulunmaktadır. Evli ailelerin çocuklarına göre boşanmış ailelerin çocuklarının anne ve babalarıyla kurmuş oldukları ilişkinin kalitesi daha olumsuz olmaktadır. somut yardım. Bu bağlamda karı koca boyutunda meydana gelen herhangi bir problem ya da durum anne ve baba ile çocuk arasındaki ilişkiyi de etkilemektedir. ama bu arada çok basit bir sanatı unuttuk: Kardeşler olarak yaşamayı” Martin Luther King Sosyal Destek Bağlamında Mutluluk Psikolojide ailelerin çocuklarına katkılarını ifade eden önemli kavramlardan birisi de sosyal destektir. aile sisteminin her bir parçası birbiri ile ilişkilidir. Dolaysıyla yaşanan bu olumsuz durumla başa çıkmada bir takım sıkıntılar ortaya çıkmakta bu da çocukların mutluluklarını. merak ve yetenekleri keşfetme gibi olumlu deneyimleri kimi zaman ise riski. Çocuklara sunulan kaynaklara bakıldığında güven. Yapılan çalışmalar eşler ve arkadaşlar tarafından özürlü çocuklara sunulan sosyal destek oranına bağlı olarak ailenin olumlu işlevsellik gösterdiğini belirtmektedir (Snowden. çocuklar için önemli sosyal destek kaynaklarındandır.

2004). Sistem belli bir zaman diliminde devam eden ve alt parçaları arasında sürekli etkileşimin olduğu amaç yönelimli bir birimdir. Sistem yaklaşımına göre. 1980). 1982). sistemin amaçlarını içerir (Minuchin. tek ebeveynli aileler. Aile yapısı ve aile ortamı ergenler için önemli mutluluk nedenlerindendir. ergenlerin ait olma ihtiyaçları karşılandığında ve ergenler kişisel önem 100 . müzik seçimi. Duygusal ilişki boyutunda bireyleri merkeze alan tutumdan bireyleri reddeden tutuma doğru bir yönelim vardır. sistemin alt sistemleri ya da bölümleri arasındaki düzenlemelerle ve örgütlemelerle ilişkili bir kavramdır. Son zamanlarda ergenlerin. Tüm bunların yanında ana-baba ile çocuk arasında çatışmaların yoğun bir şekilde yaşandığı dönem ergenliktir. boşanmış aileler. ergenler kendilerini aileden soyutlanmamış hissettiklerinde. zor yaşam koşullarına dayanabilmelerinin önemi üzerine oldukça çok bilimsel çalışma bulunmaktadır. Ailenin dışında. sistemin yapısal ve işlevsel birimleri vardır. yüksek özsaygı düzeyine sahip olmak. Aile ortamı kavramı. Ergenlikte. Bu faktörlerden ilki duygusal ilişkidir. Bu çatışmalar her iki tarafın mutluluğunu etkilemektedir (Rice ve Dolgin. bireyler toplumsal açıdan yönlerini yavaş yavaş anne ve babalarından akranlara çevirmelerine rağmen onlar için anneleri ve babaları önemli sosyal destek kaynaklarındandır. 2002). Bu kişilerarası atmosferde iki önemli faktör vardır. yönetim. Bu bağlamda aile ergenlerin yaşama uyumlarını kolaylaştıran ve artıran önemli bir faktör olarak karşımıza çıkmaktadır. Ergenler için güvenli bağlanma stiline sahip olmak ve demokratik ana-baba tutumuyla yetişmek psikolojik dayanıklılığı sağlayan önemli koruyucu faktörler olarak ele alınmaktadır. Sistem yaklaşımı temelinde aile sisteminin yönetilmesinde ve örgütlenmesinde iletişim. Bazı bilim adamları aile yapısı kavramını evlilik şekillerine ve aile biçimlerine dayalı olara ele almaktadır. Bu noktada aile yapısı denildiğinde. birlik. yaşamı kontrol edebileceğine inanmak. yetkinlik ve duygusal bağlam olmak üzere beş önemli aracın olduğu belirtilmektedir (Gülerce. Bireyler bu çevrede gelişimlerini sürdürürler. Bu yaklaşıma göre aile sosyal bir sistemdir. Ergenlikte ana-babalar ergenin dağınıklığı. iyi düzeyde planlama becerilerine sahip olmak ve akranlardan sosyal destek almak gibi etkenler de koruyucu faktörler bağlamında değerlendirilmektedir. İkinci boyut ise denetim boyutudur. çekirdek aileler ve geniş aileler akla gelmektedir (Carlson ve Corcoran. Öncelikle bu kavramlara açıklık getirmek gerekir. Bu dönemde yaşanan hızlı değişimler beraberinde uyum problemlerini getirebilmektedir (Steinberg 2004). duygusal ve toplumsal açıdan değişikliklerin yoğun bir şekilde yaşandığı bir dönemdir. 1988). 2001). Literatürde aile yapısına benzer bir şekilde ele alınan bir diğer kavram da aile ortamıdır. Anne ve babanın ergenle olumlu iletişim kurması. problem çözme becerilerini yaşama aktarmaları. bilişsel. Özetle aile ortamında kişilerarası ilişkilerde bireyin gelişimi ile bireylerin belli amaçlar doğrultusunda kontrol edilmesi ve bu süreçte ortaya çıkan çatışmalar önemlidir (Moos ve Moos. Bu doğrultuda aile yapısı ve aile ortamı olmak üzere iki önemli kavram aşağıda açıklanmıştır. Bu boyutta aşırı bir şekilde kontrolden aşırı bir şekilde hoş görüye kadar bir yönelim söz konudur (Fowler. giyim tarzları vb konularda çatışmaktadırlar. ailenin bir sistem olarak incelenmesi boyutunda da değerlendirilmektedir. olduğunda. Bireylerin dünyaya gelmesi ile birlikte bireyleri bir çevre kuşatır. bireyin aile yapısı içerisindeki kişilerarası atmosferdir (Fowler. anne ve baba ile ergen arasındaki ilişkilerin kalitesine olumlu katkılar sunmakla birlikte ergenlerin sağlıklı birey olmalarına da katkı sunmaktadır. Sosyal sistemde karşılıklı etkileşim ve dayanışma ile birbirine bağlanmış en az iki veya daha fazla sosyal rolden oluşur. Ergenin aile sistemi içersindeki mutluluğunu ele almak için ailede ergenin mutluluğunu etkileyen bir takım kavramlar vardır. 2005). 1996). Örneğin aile üyeleri arasında güven. Bu doğrultuda gerçekleştirilen uluslararası çalışmalar incelendiğinde önemli bilgilere ve bulgulara ulaşılır. İşte ergenlerin zor yaşam koşullarına dayanabilmelerini anlatan kavramlardan biri psikolojik dayanıklılık kavramıdır. Aile yapısı kavramı. ergen gelişimi ve aile yapısı bağlamında ele alınıp değerlendirilmiştir. Aile yapısı kavramının ele alınışı literatürde çeşitlilik göstermektedir. açık bir iletişim ve duygusal yakınlık. Yapı. çift ebeveynli aileler. Bu bölümde ergen çocuğu olan ailede mutluluk konusu.mutluluk önemli bir konudur. İşlev ise. Bu faktörler ergenlerin mutluluklarının korunmasında önemli etkenler olarak görünmektedir (Carr. Dolaysıyla ergenlerin gelişimsel açıdan desteklenmesi ve mutlulukları anne ve baba ile kurulan ilişkilerden etkilenir (La Greca ve Harrison 2005). Ergenlik.

toplumsal çevrenin gittikçe daralması. ilgisi ve hobisi olmayan. Mutlulukla ilgili yapılan çalışmalar. yetişkin yaşamına geçmekle birlikte çekirdek ailelerinden uzaklaşarak kendilerine özgü bir yaşam kurmaktadırlar. 2004). bireylerin bu koşullar altında içsel ve dışsal çevre arasında denge kurmakta zorlanması yaşlılığın önemli belirtilerindendir (Baltes ve Mayer. kendi ana ve babalarının kaybına. Kurki ve Paavlianien. Kunzmann. haz duyacakları uğraşılara yönelmeleri ve çalışarak kendilerinde başarı duygusunu doyurmaları yaşanan stresle ve mutsuzlukla başa çıkma yolları olarak gözükmektedir (Black ve Hill. yaşlı bireylerin kaderiymiş gibi gözükebilir. Bu süreçte hem ailenin hem çiftlerin mutlulukları önemlidir. yılların geçmesiyle bir sonraki döneme gelirler. Bu bağlamda yaşlılar. çocuklarının ana-baba olmalarına uyum sağlamaları gerekmektedir. geçmiş yaşamlarının sorumluluklarını kabul ettiklerinde. çocukların evlenmesine. Çocukların evden ayrıldıkları aile tiplerinde yeniden karı kocalık rolleri önemli olmaktadır. Çocuklarına karşı aşırı bağlılıkları olan. Fakat bu görünüş aldatıcıdır. Bu belirtilere bakıldığında sanki yaşlılık sürecinde mutsuzluk. dışa dönük bir yapısı olmayan anne ve babaların boş yuva duygusunu daha fazla yaşadıkları sonucuna varılmıştır. Bireyler. Anne ve babalar çocukları evden ayrıldıktan sonra boşluğa düşe bilmektedirler. Hazan ve hüzün dönemi olan yaşlılık artık kaçınılmazdır. yaşamda istediklerini elde ettiklerine inandıklarında. hüzünlü bir ruh hali içinde olma genellikle boş yuva sendromu olarak ifade edilir. 1999). Ailede yetişkinlerin mutluluklarını etikileyen en önemli yetenekler hangileridir? YAŞLI AİLELERDE MUTLULUK “Yaşlanmanın yüzümüzden çok aklımızda buruşuklar maydana getireceğinden korkarım” Montagine İnsan algısı her ne kadar zamana ilişkin gerçekliği kabul etmekte zorlansa da hayat hızla akıp geçmektedir. Tüm bunların yanında ergenlerin zor işlerin üstesinden gelmeleri konusunda desteklendiklerinde. 1984). kendilerini oldukları 101 . O da yaşlı bireylerin diğer dönemlerdeki bireylere oranla olumsuz duyguları daha az yaşamalarıdır. yapmış oldukları gündelik etkinliklerden haz aldıklarında. anlamlı yaşam amaçlarına sahip olduklarında. 2000).duygusunu hissettiklerinde onların mutlulukları artmaktadır (Joronen ve Kurki. Çalışmanın bundan sonraki bölümünde öncelikle uluslararası literatür sonrada ulusal literatür bağlamında bu dönemde mutluluk konusu ele alınmıştır. aile üyeleri arasındaki ilişkiler doyum sağlayıcı olduğunda ergenlerin mutlulukları daha olumlu bir konuma gelmektedir (Park. kendisine yeterince zaman ayırmayan. Marcus Aurelius Aile yapısı zamana bağlı olarak değişmektedir. özsaygı düzeyleri yüksek olduğunda. Bu süreçte anne ve babalar tekrar evli çiftler olarak yaşamlarına devam etmektedirler. 2005. 2003). Yaşlılık döneminde ailenin yavaş yavaş pek çok alanda kayıpları ortaya çıkmaya başlar. 1989). Bu boşluğa düşme. ÇOCUKLARIN EVDEN AYRILDIKLARI AİLELERDE MUTLULUK Kendini mutlu görmeyen hiçbir insan mutlu değildir. Çiftler ilişkilerini ve yaşamlarını bu boyutta değerlendirirler. yaşlıların bu değişimler karşısında olumlu duyguları yükseltmelerinin zor olduğunu söylese de bu dönemle ilgili sevindirici bir yan vardır. Bu dönemde anne ve babaların çocuklarla doyum sağlayıcı bir şekilde ilişkiler kurmaları. Fiziksel ve ruhsal olarak baş gösteren hastalıklar ve buna bağlı çöküşler. Bu dönemde ana-babaların. Bu dönemde eşler. Ayrılmadan biraz zaman geçtikten sonra eşler duruma uyum sağlarlar. Yaşlılıkta mutluluğun nasıl sağlanacağına dair çeşitli fikirler öne sürülmektedir. Bunun için bir eş ve iş bularak kendi yollarını çizmektedirler. eşlik rollerine. evlilik ve kariyer durumlarını yeniden gözden geçirirler (Raup ve Myers. Yetişkinliğin ortalarında çocuksuz aile durumuna alışan anne ve babalar. yaşamı anlamlı bulduklarında. Rask. Little ve Smith. Bu durumun nedeni yaşlıların yetişkinlere oranla duygu düzenleme konusunda daha iyi olmalarıdır (Carstensen 1995.

Bu modele göre. onların olumsuz yaşam olayları ile karşı karşıya bırakmamak ve onların algılanan kontrollerini yüksek düzeyde tutmak gerekmektedir (Eryılmaz ve Atak. 2011). Öte yandan huzurevinde kalan ve sekiz haftalık fiziksel aktivite programına katılan yaşlıların yaşam doyumlarının yükseldiği sonucuna varılmıştır (Akandere. 2000. 1961). Yetişkinlere benzer şekilde duygusal açıdan dengesiz olan yaşlıların daha mutsuz oldukları bulunmuştur (Pinquart & Sorensen. Ayrıca. inkâr. yaşlılarda toplumsal açıdan destek alma noktasında bağımlılıkların oluşmasına neden olmaktadır. 2006). Öte yandan yaşamlarını düzenleyebileceklerine ve kontrol edebileceklerine inanan yaşlıların mutluluk düzeyleri daha yüksek bulunmuştur. Bu dönemdeki yaşlılar. Tüm bunların yanında kronik hasatlığı olan yaşlıların daha çok mutsuz oldukları bulunmuştur. şok. Yaşlılık döneminde anne ve babalar. 1995). Benzer şekilde huzurevinde kalan yaşlılarda özbakım güçleri yükseldikçe mutluluklarının da yükseldiği sonucuna varılmıştır (Altay ve Aydın. üzüntü. ailesinin yanında yaşayan yaşlıların huzur evinde kalan yaşlılara oranla daha mutlu oldukları bulunmuştur (Özer. 2007). Öte yandan yaşamlarını kontrol edeceklerine inanan yaşlıların daha mutlu oldukları sonucuna varılmıştır. suçluluk ve kabul süreçlerini yaşayarak eşin ya da sevilen aile üyesinin kaybına tepki vermektedir (Walsh. 2009). benzetim ve arama. onlara fazla sorumluluk yüklememek. eşin kaybı gibi etkenler bireyler için farklı seçenekleri ortaya koymaktadır. yaşlıların mutlu olmalarına yönelik bir model de geliştirilmiştir. Özetle ailesiyle yaşayan yaşlıları mutlu etmek için onları yalnız bırakmamak. yetişkinlikte önemli bir kişilik özelliği olan sorumluluk kişilik özelliğine yüksek düzeyde sahip olmak da yaşlıları mutsuz etmektedir. 2004). Türkiye’de yaşlılar üzerine yapılan çalışmalarda bu iki boyut etrafında toplanmaktadır. Yapılan çalışmalara göre. Ayrıca yaşlıların toplumsal açıdan temas kurdukları kişi sayısından ziyade ilişkilerin niteliği onların mutluluklarında önemli bir etkiye sahiptir. yaklaşan ölüm gerçeğine uyum sağlamak durumundadırlar. Yaşlılıkta sağlıktaki bozulmaların yaşın ilerlemesine paralel olarak artması. Bu dönemde yaşlının etrafında yeteri kadar insan bulunması onların ihtiyaçlarının karşılanması noktasından önemlidir. Bu durumda diğer eş. duygusal açıdan dengesiz ailesiyle yaşayan yaşlılar mutsuz olarak değerlendirilmiştir. öfke. Yaşlılık döneminde eşlerden biri önce ölebilir. Bu bağlamda yaşlılar ya yakın aile üyelerinin yanında ya da huzurevinde yaşamlarını sürdürmektedirler. Yaşlıların etrafındaki insanlarla oluşturmuş olduğu sosyal ağların niteliği ve niceliği onların mutluluklarını etkilemektedir. eşin kaybına alışmak ve yas sürecini yaşamak durumundadır.gibi kabul ettiklerinde ve iyimserlik eğilimleri yüksek olduğunda daha mutlu olmaktadırlar (Neugarten. Ayrıca yaşlı bireylerin hastalıklarıyla ilgilenmek. 2009). Skinner. kaygı. Yaşlıların yalnızlık duygusu hissetmeleri de onların mutluluk düzeylerini olumsuz etkilemektedir. Büyükanne ve babanızı nasıl mutlu edersiniz? 102 . Sonuçta ihtiyaçları karşılanan yaşlılar mutlu olmaktadırlar. Yukarıda değinilen çalışmaların yanında. Havighurst ve Tobin. onları hastaneye götürmek ve tedavi süreçlerini takip etmek. Yaşlanma. gerektiğinde onlara maddi açıdan destek olmak onların mutlulukları için önemlidir (Merz ve Consedine.

İlyas Peygamber yanındaki adamı kolundan tutarak. kitabın bu bölümündeki bilgilerin özetini içinde barındıran “Peygamber ve Uzun Kaşıklar” öyküsü konuya bir bakış açısı sunmaktadır. bireyler için cennet ya da cehennem haline dönüşebilme ihtimalinin olduğu görülür. Yavaş yavaş kaynayan kazandan odaya çok güzel bir koku yayılıyormuş. cehennem. Çorbayı her zaman iki kişi birlikte yiyorlarmış. . rollerin. Bu nedenle karşılıklı saygı. Bu öyküden de anlaşılacağı üzere. ateşin üstünde büyük bir çorba kazam durmaktaymış. bazıları kilimlere sarınmış zengin ve yoksul insanlarla dolu büyük bir odaya girmişler. Kaşık. Odanın ortasında. aile içersinde sınırların. 1998. Üçüncü olarak da zamana ilişkin bireylerin algılarının gerçekçi olması gerekmektedir. Dahası birbirlerine bağırıyor. dengenin. mutlu bir mırıldanma duyulmaktaymış. Eğer kaşık bir kişi için çok ağır olursa. barış içinde çorbasını yiyebilmekteymiş. Ayrıca kaşığın sapı çok uzun olduğu için en kuvvetli adam bile kaşığı ağzına kadar getiremiyormuş. etrafında dev kaşıklarıyla insanlar varmış. Kazanın etrafında ise çökük yanaklı. tahta bir tutacaktan oluşuyormuş. kazanın etrafında itişip kakışarak çorbadan paylarını almaya çalışıyorlar. çok uzun bir sap ve ucunda da küçük. sf. Daha arsız olanlar çorba içeyim derken. Öte yandan yaşamın hangi döneminde olursa olsun ailede mutluluk için. Süslü demir bir kapıyı geçerek bazıları mücevherlerle donanmış. İlyas Peygamber yanındaki adama dönmüş ve şöyle söylemiş: “İşte bu da cennet!” (Pesesschkian. aşağıda yer almaktadır. Daha sonra o odadan ayrılmışlar ve bir süre sonra arkalarındaki cehennemin bağrışlarım duymaz olmuşlar. yalnız sakin. 33-35). diğer iki kişi bunlara yardımcı oluyormuş. yüzlerini yakıyor veya çorbayı diğerlerinin üzerine döküyormuş. Biri kaşığı kaba sokuyor ve eşine yediriyormuş. ortada çorba kazam. günler ve dakikalar birbirinin aynısı imiş gibi gelse de biz bu ömrü ve ömür dakikalarını bir kez yaşıyoruz." demiş. demirden yapılmış büyük bir çukur bölüm. Çorbaya dalan kaşık seslerinin dışında. "İşte bu. Öykü. kollarını. Cennet ve cehennem konularına büyük ilgi duyan ve yaşamını ona göre şekillendirmeyi amaçlamış olan adam İlyas Peygamber'e sormuş: "Cehennem nerede? Cennet nerede?" Bunları söylerken bir yandan da ona yaklaşmış. ancak hiçbiri bunu başaramıyor muş. Fakat buradaki 103 insanlar iyi beslenmiş görünüyorlarmış. Bu bağlamda.Özet Kitabın bu bölümündeki bilgiler incelendiğinde ailenin. Bir kişi yeteri kadar yediğinde diğerinin sırası geliyormuş. Bu oda daha önceki odanın benzeriymiş. kavga ediyor ve açlıklarını gidermek için kullanmaları gereken kaşıklarla birbirlerine vuruyorlarmış. fakat İlyas Peygamber cevap vermeden adamın elinden tutmuş ve onu karanlık yollardan geçirerek saraya getirmiş. Peygamber ve Uzun Kaşıklar Ortodoks bir dindar İlyas Peygamber 'e gelmiş. Karanlık yollardan geçerek yaptıkları uzun yolculuktan sonra başka bir odaya girmişler. Ağır kaşığı kazandan kaldırmak çok zormuş. görevlerin ve sorumlulukların uygun bir şekilde yaşama aktarılması ikinci bir ön koşuldur. sevgi ve güven temelinde aile ilişkilerinin olması aile sistemini ve aile içersindeki bireyleri mutlu edecek önemli bir faktördür. Aç insanlar. İlyas Peygamber ile birlikte gelen adam insanların kendileri kadar büyük kaşıklarını görünce çok şaşırmış. Yaşanan saatler. Bu şekilde herkes kavga düğüş olmadan. hem bireysel hem de aile mutluluğu için fiziksel ve ruhsal açıdan sağlıklı olmak önemli bir ön koşul olarak gözükmektedir. boş gözlerle bakan insanlar çorbadan paylarını almak üzere bekleşiyorlarmış.

Dışa dönüklük b. Adalet . Aşağıdakilerden hangisi Türkiye’de ergenleri mutlu eden aile ortamıyla ilgili faktörlerdendir? a. Duygusal bağlam b. İletişim 9. Bakım c. Yaşam doyumu c. İzin verici aile d. Otoriter-katı kuralcı aile b. Bilişsel uyaran sunma e. Nezaket b. Umut c. Olumsuz duygu e. Kontrol e. Aşağıdaki kişilik özelliklerinden hangisi ailedeki yetişkin bireylerin mutluluklarını olumlu olarak etkilemektedir? a. Kontrol e. Yetkinlik c. Aşırı koruyucu aile e. Duygusal dengesizlik c. İnanç d. Dakiklik e. Duygusal uyaran sunma 5. Duygusal dengesizlik c. Duygusal dengesizlik c. Aşağıdakilerden hangisi Türkiye’de ergenleri mutlu eden aile yapısıyla ilgili faktörlerdendir? a. Korkulu bağlanma d. Yumuşak başlılık d. İletişim 8. Aşağıdaki kişilik özelliklerinden hangisi ailedeki bireylerin mutluluklarını olumsuz olarak etkilemektedir? a. Bireylerin aile içerisindeki mutluluklarına en çok olumlu katkı sağlayan aile tutumu hangisidir? a. Algılanan kontrol e. Sorumluluk e. Aşağıdaki bağlanma sitilllerinden hangisi bireyleri en çok mutlu etmektedir? a. Aşağıdaki ihityaçlardan hangisinin karşılanmaması durumunda çocuklarda dürtüsel davranma eğilimleri ortaya çıkar? a. Türkiye’de yaşlıların mutlulukların olumlu olarak etkleyen en önemli faktör hangisidir? a. Güvenli bağlanma b. Yumuşak başlılık d. Öz yargılama 2. Yumuşak başlılık e. Dışa dönüklük b. Deneyime açıklık 104 6. Doyum d. İlgisiz ve kayıtsız aile 3. Deneyime açıklık 10. Kaygılı bağlanma c.Kendimizi Sınayalım 1. Deneyime açıklık 7. Demokratik aile c. Doyum d. Yetkinlik c. Kayıtsız bağlanma 4. Aşağıdaki yeteneklerden hangisi ailedeki yetişkinlerin mutluluklarını etkilemektedir? a. Öznel iyi oluş b. Kontrol d. Aşağıdakilerden hangisi psikolojideki mutluluk kavramlarından biri değildir? a. Güven b. Ailede birlik b. Dışa dönüklük b. Şüpheli bağlanma e. Olumlu duygu d. Sorumluluk d.

8. b Yanıtınız yanlış ise “Ana-Baba Tutumlarının Çocukla İletişime Etkisi” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. ve işlevlerini yerine Sıra Sizde 3 Derinlik denir Sıra Sizde 4 Küçük çocuklu ailelerde ana-babalar çocukların dört temel ihtiyacını karşılamalıdırlar: • Kontrol • Bakım • Güven • Bilişsel açıdan uyarım sunma Sıra Sizde 5 Ailede yetişkinlerin mutluluklarını etkileyen dört önemli yetenek vardır: • Zaman • Umut • Güvenirlik • Başarı Sıra Sizde 6 Ailelerde yaşlıları mutlu etmek için yapılacaklar: • Onların sağlıkları ile ilgilenmek • Gerektiğinde onlara maddi destek sunmak • Onların sorumluluklarını azaltmak • Onlara olumsuz duygular oluşturacak yaşam deneyimleri sunmamamak • Onların algılanan kontrollerini yükseltmek 105 . d Yanıtınız yanlış ise “Çocukların Evden Ayrıldığı Dönemde Ailede Mutluluk” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. e Yanıtınız yanlış ise “Psikolojide Mutluluk” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 7. 6. 9. 3. 10. 4. b Yanıtınız yanlış ise “Ailede Mutluluk” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. d Yanıtınız yanlış ise “Yaşlı Ailede Mutluluk” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. c Yanıtınız yanlış ise “Çocukluk Ailelerde Mutluluk” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Sıra Sizde 2 Ailenin görevlerini getirmesidir. Sıra Sizde Yanıt Anahtarı Sıra Sizde 1 Her ailede kişisel olarak yaşananlar bu sorunun yanıtıdır. a Yanıtınız yanlış ise “Ergen Çocuğu Olan Ailelerde Mutluluk” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. a Yanıtınız yanlış ise “Çocukluk Ailelerde Mutluluk” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 2. 5. b Yanıtınız yanlış ise “Çocukların Evden Ayrıldığı Dönemde Ailede Mutluluk” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz.Kendimizi Sınayalım Yanıt Anahtarı 1. e Yanıtınız yanlış ise “Ergen Çocuğu Olan Ailelerde Mutluluk” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz.

222-236. A. Psychological Inquiry. The science of happiness and human strengths. Blackwell. Erel. 491-503. New York: Guilford Press. M. Bartholomew. Handbook of attachment. London: Jessica Kingsley Publishers. (2005). Amato. E. (2004) Children’s Friendships: The beginnings of intimacy. 171– 179. & Hill. S.S. A half century of American mate preferences. Journal of Marriage and the Family. K. C. (1995). (2004) positive psychology. Boston: Allen & Bacon. MA: Harvard University Press. 66. & Corcoran. Ankara: T. and Larsen. 36(4). Baltes. Evidence for a life-span theory of socioemotional selectivity. Journal of Personality and Social Psychology. and social perspectives. I. Journal of Marriage and Family. UK: Cambridge University Press. Sexually inactive marriages. Altay. Journal of Marriage and Family. 917-927 Buss. & Shaver. P. A. Family structure and children’s behavioral and cognitive outcomes. 4(5). (1984). Başbakanlık Kadın ve Sosyal Hizmetler Müsteşarlığı.E. S. L. Brown. Carr. & Bulman. (1999). 275-282.J. O. ed. & Meadows.Family well-being.. Shackelford. The Berlin aging study: Aging from 70 to 100. T. W. & McGoldrick. MA. L. R. J. Kirkpatrick. B.. J. 151– 156. & Mayer. (2004). Coates.. 108-132 . family. D. A. Dunn. (2001). (2004). B.. & Afifi. M. A. (2009). & Burman. (2001). Assessing children’s needs and circumstances: the ımpact of the assessment framework. Attachment styles among young adults. D. L.Yararlanılan Kaynaklar Akandere. (1991).. The expanded family life cycle: Individual. K. Current Directions in Psychological Science. P. D. s. Coleman. (2004). 351-367. U.. Journal of Personality and Social Psychology. Lottery winners and accident victims: Is happiness relative. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. & Morris. (1978). MA: Harvard University Press. Psychological Bulletin.. 16. Dicle Tıp Dergisi.. L. Huzurevinde kalan yaşlılarda fiziksel aktivitelerin yaşam doyum düzeylerine etkisi. Cassidy.18. M. 61: 226-244. Family Structure and Child Well-Being: The Significance of Parental Cohabitation. Sloan Work-Family Network Black. 63. (1993). A. ve Horowitz. K.). A generation at risk: Growing up in an era of family upheaval. H. B. Feeling caught between parents: Adult children’s relations with parents and subjective well-being. Behnke. Walker. Huzurevinde yasayan yaşlılarda özbakım gücü ve yasam doyumu arasındaki iliksi. (3rd. Interrelatedness of marital relations and parent-child relations: A meta-analytic review. Carstensen. Cambridge.. Amato. The psychological well-being of women in their middle years. Ruh hastalığının aile işlevlerine etkisi. Donnelly. M. D. 282-292. (1999). Cambridge. Hove: Brunner-Routledge Carter. İ. & MacDermid. Malden. Singles in society and in science.. 118. R. R. M. A. DePaulo. (1999). 68. M. 63. 779-792. 36. M. & Booth. Cleaver. 8. J. T. Journal of Marriage & Family. J. (2006). & Aydın. The Journal of Sex Research.. P.. A test of a four category model. Psychology of Women Quarterly. Brickman. P. B. (1995).. Foundations of social theory. 106 Bulut. (1993). Cambridge.R. (1990). P.1-9. 30. (1997). 57–83. (2007). P.C. S... S.. Carlson.

& 107 . Psychological Reports. positive affect. (6’th Ed. Fowler. B.. A. C.D.. & Locke. Is age-related stability of subjective well being a paradox? Cross-sectional and longitudinal evidence from the Berlin aging study. Y. C. Melboune. A. Kunzmann.). ambivalence over expression. P. King. 601-607. (1983). 403-413. 24. A.. Socioemotional behavior and satisfaction in marital relationships: A longitudinal study. neuroticism. Glenn. & Smith..H. A. (2010). Basım. Khan. 721-733. and negative affect. Relationship of family environment and personality characteristics. (1980). Master’s Thesis.. A study of the marital satisfaction levels of participants in a marriage Education course. Beverly Hills.I.(1992). İstanbul: Bogaziçi Üniversitesi Yayınları. (2010). Gülerce.(2005).. R. Emotional expression. A structural analysis of dependencies. (1993). & Saif. M. F. Ercan. andmarital satisfaction.I. 12. Gauvain. Psychology and Aging.& Kurki. University of Illinois.. P.L. D. A. (1986). Eryılmaz. K. T. 1. 10. 15(3). Journal of Social and Personal Relationships. Journal of Personality and Social Psychology. C. OIDA International Journal of Sustainable Development. (1991).. A. V. NY: McGrawHill Publication. J. Family environment and early behavioral development. 511–526. (2006). W. Heady. Department of Educational Leadership and Counseling Department. S. L. (1988). R. Familial contribution to adolescent subjective well being. Aile yapısı ergeni mutlu eder mi? Aile ve Toplum Dergisi.O. Kottak.M. Joronen. (1991).Eryılmaz. Aydan. M. (1982). (1991). P. looking back. Child psychology: A comtemporary viewpoint. Antropoloji: insan çeşitliliğine bir bakış. M. Lucas.. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi.E. Georgellis. (2005). 93-102. Huston. CA: Sage Publications. Parke. 804-810. Adolescent peer relations. S. Türkiye’de ailelerin psikolojik örüntüleri. Clark.3. 38. Friendships and romantic relationships: Do they predict social anxiety and depression? Journal of Clinical Child and Adolescent Psychology.H.L. (2000). Little. Fowler. Emperically Testing the Relationship of Social Support.S. 34. Kirby. H. 47.E. A. La Greca. (2011). J Marriage Fam. & Harrison. Job Satisfaction and Work Family Balance in Pakistani Socio Cultural Set – Up. An ınvestigation of the relation between extroversion. (2011a). 21-30. Unpublished Doctoral Dissertation. D. B.J. International Journal of Nursing Practice. 11. Fujita. 22.) Contemporary families: Looking forward. 49–61. L. A generic measure of relationship satisfaction. (1996). Journal of Clinical Psychology. B. 139-151. 2(1): 31-37. (2005).Understanding happiness: A theory of subjective well being.. Eryılmaz.. & Wearing. & Vangelisti.D. Ankara: Ütopya Yayınevi. T. Malik..125-133. Fowers.. Vicotira Australia: Longman Cheshire Hendrick. 61. & Olson. In A. M. (2001).. Öznel iyi oluşun cinsiyet. Gottlieb. A. University of Lovislono. Gomez.F. Monnoe.36 (4). Journal of Marital and Family Therapy. Hetherington. Predicting marital success with PREPARE: A predictive validity study. yaş grupları ve kişilik özellikleri açısından incelenmesi. U. Booth (Ed. 61 l-6 17. Ergenlerin öznel iyi oluşları ile aile ortamları arasındaki ilişkinin incelenmesi? Aile ve Toplum Dergisi. Social support strategies. A. 50:9398. Quantitative research on marital quality in the 1980s: A critical review. J. N.E.S. Minneapolis: National Council on Family Relations. N.

Journal of family Psychology.&Paavilainen. Sorensen. (2008). J. Raup.. (2004). Family environment scale manual. A. G. Influences of Socioeconomic Status. California.D. J. The measurement of life satisfaction. Jacobson (Eds). Adolescent subjective well-being and family dynamics.D. Third edition.. 187-224. The empty nest syndrome: Myth or reality? Journal Counseling & Development.The association of family support and wellbeing in later life depends on adult attachment style. (2000).H. Consedine. New York: Guilford. Pinquart.Butzel. Happiness is everything or ıs it? Explorations on the meaning of psychological well-being. N. S. 56. C. 59–85. & Dunn. Ryff. G. Savage-Scharff.... F. Relationships within Families. Know thyself and become what you are: a Eudaimonic approach to psychological well-being. Journal of Social & Personal Relationships. The Annals of American Acedemy of Political and Social Science. Journal of Happiness Studies. 1069-1081. 16. (2005). cultures (11th ed. Rask.. Ankara: PDREM Yayınları. Nickerson. and Competence on Subjective Well-Being in Later Life: A Meta-Analysis. Journals of Gerontology. H & Moos. L. K. E. 3560. B.129-138. Kurki. Nazlı. Huzurevinde ve aile ortamında yaşayan yaşlıların incelenmesi.(2003).(2009). Duncan S. The role of subjective well-being 108 . Coldwell. (2001). R. Assessing the quality of personal relationships. Psychology and Aging. C. A. (1961). C. Özgüven. (2001). S. Scand J. pp. P. Ankara: Nobel Yayınevi.(6). In A. Pierce.B. Neugarten. in positive youth development. E. of Reder P. Journal of Personality and Social Psychology. The influence of parent and peer attachments on life satisfaction in middle childhood and early adolescence. B. M. 239–249. Clinical Handbook of Couples Therapy. Why are some people happier than others? American Psychologist. Sarason. J. (2002). I.Deiner. (2002). Pike. J. Sarason. Merz. 134143. relationships. R. & Nagle. J. B. Social Network. 68. & Dolgin.33-36 yaşam doyumunun Journal of Geriatrics. J. R. M. Studies in the assessment of parenting. T.. (1997). S. Rice. Gurman & N. & Myers. The adolescent: Development.(1988). Ailede İletişim ve Yaşam. 523. M. Park. & Singer. Aile danışmanlığı. Turkish 7 (1).. 66..P. & Bagini. 15( 2).M. Minuchin. & Witmer. G. K.Caring Sci. N. Hove: Brunner-Routledge. F. Reexamining adaptation and set point model of happiness: reactions to changes in marital status.. Havighurst. 180-183. (1989). R. G. Sibling relationship in early middle childhood: Links with individual adjustment.A. Journal of Personality and Social Psychology. İ. 3rd edn. A.. (2001). Palo Alto.. 339–356. (1989). 591 (1): 25-39.s. 57. P.532. J. & Tobin. (2000). E. Sweeney.. J. 13-39. Attach Hum Dev 11:203– 221 Myers.). E. Moos. Object relations couple therapy. & Lucey C. S.(726).J. Lyubomirsky. S. 251-266. B. Ryff. 19(4). J. J.S . 78(3). The wheel of wellness counseling for wellness: a holistic model for treatmentplanning. (2003). (2003). & Solky. Journal of Counseling and Development. Özer. Relationships within the family: a systems perspective on development. 14. Boston: Allyn & Bacon.E.. (2005). 9. S.Oxford:Clarendon Press. Social Indicators Research.17. (2004).(2004).

1091-1102. E. (2004).K. Parenthood and marital satisfaction: A meta-analytic review. (2003). motivation. F. F. & Publications.254-281) Brown Benchmark Publishers..). J.Sanford. 1021. E. & Kottman. Campbell. W. 574-583. (2006). J. Walsh. Strengthening family resilience (2nd ed. London: Sage Events and subjective well-being: Only recent events matter. 109 .A. Diener. Journal of Personality and Social Psychology. Risk-taking in adolescence: What changes. Guidance and counseling in the elementary and middle Schools (pp. M. K. (1995). 10(1). Suh. Skinner. (2003). Working with families. 51–58.. Problem–solving conversations in marriage: Does it matter what topics couples discuss? Personal Relationships. Perceived control. L. E. Steinberg. Twenge. 70. & Foster. 97-112. (1995). C. Terry.A. & Fujita. (1996).M.. coping. and why? Annals of the New York Academy of Sciences. Journal of Marriage and Family. 65(3). New York: Guilford Press..

Ana-babanın çocuğa ayırdığı zamanın iletişime etkisini açıklayabilecek. Anahtar Kavramlar İletişim Ana-Baba Tutumları Çocuğa Verilen Değer Çocuğa Ayrılan Zaman Etkileşim Ana-Baba Sevgisi Kıskançlık İçindekiler Giriş Ana-Baba Tutumlarının Çocukla İletişime Etkisi Ana-Baba.6 Amaçlarımız Bu üniteyi tamamladıktan sonra. Ailedeki kardeşler arası ayırımın iletişime etkisini açıklayabilecek bilgi ve becerilere sahip olabilirsiniz. Tutarlı davranmanın ana-baba-çocuk etkileşimine etkisini açıklayabilecek.Çocuk Sevgisinin Aile İçi İletişime Etkisi Ana-Baba Çocuk Etkileşiminde Tutarlılık Ana-Babanın Çocuğa Verdiği Değer Ana-Babanın Çocuğa Ayırdığı Zaman Ailedeki Kardeşler Arası Ayırımın İletişime Etkisi 110 . Ana-baba tutumlarını ve önemini açıklayabilecek. Ana-baba çocuk sevgisinin aile içi iletişime etkisini açıklayabilecek. Ana-baba tutumlarının çocukla iletişime etkisini ifade edebilecek. Ana-babanın çocuğa verdiği değerin iletişime etkisini ifade edebilecek.

annenin ve çocukların rolleri yeni oluşan sosyal yapıyla birlikte yeniden şekillenmiştir. teknoloji ve endüstri açısından gelişmiş. Bağımlı aile modeli genellikle kadın statüsünün düşük olduğu. kadın statüsünde yükselme ve erkek çocuk tercihinde düşme görülmektedir. çocuklarına duygusal olarak bağlanmalı. Bu modelde aile üyeleri arasında bağımsızlık. Demokratik ve duygusal etkileşimin etkili olduğu aile yapısında. bağımsız aile modeli. Bağımsız aile modeli ise ekonomik seviyesi yüksek. Ana-babanın çocukla kurdukları iletişimde kullandıkları tutum ve tavırlar çocuğun sosyal yaşama ilişkin elde edeceği kazanımlar üzerinde ilk örnekler olmaktadır.Ailede Ebeveyn Çocuk Etkileşimi GİRİŞ Endüstri ve teknolojinin hızla gelişmesi sosyal yaşamda da değişmelere neden olmuştur. aile üyelerinin kendi aralarında kurdukları iletişimde etkili olmaktadır. sevgiyle ve güven ortamında yetişen çocuklar. erkek çocuk tercihinde düşmenin ve çocuk yetiştirmede anababa kontrolünün yer aldığı bir modeldir. Ana-babaların çocuklara sağlamaları gereken gelişimlerden birisi de duygusal gelişimdir. hem sözleriyle hem de davranışlarıyla çocuklarını ne kadar sevdiklerini onlara hissettirmelidir. bireyci toplumlarda görülmektedir. özgüveni ve sosyal becerisi yüksek. Duygusal bağlılık modelinde ise hem aile üyeleri arasında duygusal bağlılık hem de bireysellik ve özerklik bulunmaktadır. Ana-babanın çocuklarla etkileşimi çocuğun ailedeki yerini belirlemektedir. Çocuklara aileleri tarafından verilen değerin türü zamanla farklılaşmıştır. kadın statüsünde artmanın. Tutarsız aileye sahip olan çocuklar hem kendi içlerinde tutarsızlık yaşayacak hem de doğru kararı vermekte zorlanacaklardır. sevgi ve demokratik bir ilişki gören çocuklar. Duygusal bağlılık modeli. Ana-babalar. Ana-baba çocuk arasındaki etkileşim üzerinde etkili olan bir diğer faktör de anababaların çocuklarına tutarlı davranmalarıdır. Geçmişten günümüze sosyoekonomik ve kültürel gelişmeyle birlikte oluşmuş çeşitli aile modelleri görülmektedir. çok çocuklu. Yaşanan bir durum karşısında ortak kararlar alarak aynı tutumu sergilemelidir. çevresindeki insanlara sevgiyle yaklaşan. Tüm bunlar için ise ana111 . Şimdiye kadar çocuklara ekonomik değerler. Ailenin sahip olduğu model. Ana-babalar. hem çocukluk yıllarında hem de yetişkinlik dönemlerindeki sosyal yaşamlarında ve kuracakları ailedeki iletişim biçimlerinde daha başarılı olmaktadır. uyumlu birer birey olmaktadır. Bu modellere ait bir sınıflama. Buna karşın daha otoriter yaklaşım sergileyen ailelerde yetişen çocuklarda ise çekingenlik. Ailelerin sahip oldukları en değerli varlıklar çocuklarıdır. daha çok erkek çocukların tercih edildiği geleneksel toplumlarda görülmektedir. Aile içindeki babanın. sosyal değerler ve artık günümüzde de gittikçe önemini artıran psikolojik değerler verilmiştir. asilik. 2010). Anne ve babalar bir birleriyle bütünlük oluşturarak çocuklarına karşı tutarlı olmalıdır. karar verememe. Ana-babalar kendi içlerinde de tutarlı olmalı. 2007). saldırganlık gibi davranışlar gözlenmektedir (Demiray. Ana-babaların en temel duygu olan sevgi duygusunu çocuklarına mutlaka yaşatmaları gerekir. Bu değişme toplumun yapı taşını oluşturan aileler üzerinde kendini göstermiştir. Duygularımız yaşamımızdaki pek çok yaşantı üzerinde etkili olur. ona bireysel gelişimi için koşulsuz destek vermelidir. bağımlı aile modeli ve duygusal bağlılık modeli şeklindendir. Aile üyelerinde aileye bağlılık sözkonusudur. Duygu gelişimi üzerinde ana-babaya görevler düşmektedir. çocukların otoriteye boyun eğdiği. Ülkemizde aile yapısının sosyo-ekonomik gelişme ve kültürleşmeyle birlikte gittikçe duygusal bağlılık modeline doğru kaydığı gözlenmektedir (Kağıtçıbaşı. aynı davranış karşısında farklı zamanlarda farklı tepkiler vermekten kaçınmalıdır. Ailelerinden yakın ilgi.

Aşırı Koruyucu Aile Aşırı koruyucu ana-babalar çocuklarının yapması gereken pek çok işi kendileri yaparlar ve çocuklarına gereğinden fazla ilgi gösterirler. 1999). Otoriter-Katı Kuralcı Aile Otoriter ve kuralcı ana-babalar çocuklarıyla ilgili kuralları kendileri koyarlar ve çocukları bu kurallara uymak zorunda bırakırlar. bilişsel. Günümüz çağında hem annenin hem de babanın çalışıyor olması ve günün büyük oranını iş ortamında geçirmesi çocuklarına yeteri kadar zaman ayıramadıklarını göstermektedir. Bu çocuklar ailelerinden sürekli almaya alıştıkları için paylaşmayı bilmeyen ve işbirliği yapamayan bireyler olmaktadır (Dönmezer. Otoriter ve kuralcı bir aile tutumuyla karşı karşıya kalan çocuk ailesinden sürekli baskı gördüğü için kendini ifade etmekte zorluk çekmektedir. hırçın. Bu da onların özgüvenlerini ve özsaygılarını düşürerek kendilerini değersiz bulmalarına neden olmaktadır. Katı bir disiplin uygulayarak çocuğun yaşamına müdahale ederler. Bu sadece zaman olarak değil belki de daha önemlisi olan sevgide de kendini göstermelidir. İzin Verici Aile İzin verici ana-babalar çocukların her türlü düşünce ve davranışlarını hoşgörü ile karşılarlar. Böyle bir tutum içinde olan anne çocuğunu her türlü dış etkilerden korumaya çalışır. Bir anne ya da baba ne kadar yoğun çalışırsa çalışsın günün belli saatlerinde mutlaka çocuklarıyla birlikte olması gerekir. İzin verici anababalar çocuklarına toplumsal kuralları ve değerleri öğretmekte geri kalmakta ve bu kurallara uymadıklarında ise bir yaptırım uygulamamaktadırlar. inatçı. Otoriter ve kuralcı aileler çoğun hata yapmasına tahammül edemez ve bu durumda çocuğu eleştirirler. Çocuk sürekli denetim altındadır. Bu nedenle vurucu. bağımlı ve başkalarından çok çabuk etkilenen bir yapıya sahiptirler. duygusal.babaların çocuklarına yeteri kadar zaman ayırmaları gerekmektedir. Ailelerinden bağımsız hareket edemedikleri için karar verme becerileri sağlıklı gelişememiş ve böylece yaratıcılıkları da zayıf kalmıştır (Sayar ve Bağlan. ailesine karşı olumsuz duygular besler ve onlara güvenemez. kindar ve kavgacı oldukları da görülmektedir. Bu tutumlar aşağıda sıralanmıştır. ANA-BABA TUTUMLARININ ÇOCUKLA İLETİŞİME ETKİSİ Ana-babaların çocuklarıyla kurmuş oldukları etkileşimde kullandıkları beş temel tutumdan sözedilebilir. Çocukların. Bu çocuklar ailelerinden sürekli bir şeyler istedikleri için ailelerini rahatsız ederler ve aralarında uygun olmayan sert ilişkiler gelişebilir. sosyal ve kültürel olarak gelişebilmeleri için ana ve babalarına ihtiyaçları vardır. Zaman zaman bu çocukların isyankâr. Bu çocuklar çevresindeki insanlara karşı çekingen. 2011). Çocuk gereksinimlerini karşılayabilecek durumda olsa bile anne-baba onun yerine ihtiyacını gidermeye çalışır. Aile çocuğu sürekli kontrol eder ve çocuğun açığını bulmaya çalışır. Görüldüğü gibi ana-baba-çocuk etkileşimi üzerinde etkili olan bir çok faktör vardır. Ana-babaların çocuklarıyla birlikte oldukları süre içinde kardeşler arasında ayırım yapmadan her çocuğa dengeli bir zaman ayırarak etkinlikler yapmaları gerekir. Bu bölümde kısaca bu faktörlere değinilmiştir. Bu koruyuculuk daha çok anne tarafından gösterilir. Ana-babalar ancak bu şekilde davrandıklarında çocuklarına olan sevgilerini en iyi şekilde ortaya koyduklarına inanırlar. Bu nedenle çocuklar yaşlarına uygun olmayan davranışlarda da bulunabilirler. silik. Çocukla ilgili verilecek kararlarda çocuğun fikrini almadan kararları kendileri verirler. 112 . Bulduğu an hemen doğrusunu öğretme çabası içine girer. Anne ve babasının kardeşleriyle kendisi arasında sevgi ayırımı yaptıklarını fark eden çocuk. Çocuklar yaşamlarıyla ilgili kararları doğru da olsa yanlış da olsa kendileri verirler ve ailelerinden bir tepki almazlar. sessiz. kırıcı ve saldırgan davranışlar sergileyebilmektedirler. İzin verici ailelerin çocukları kendilerine yetebilme düzeyleri ve sorumluluk düzeyleri düşük. Bu yöntem çocuğu disiplin altına alıyormuş gibi görünse de uzun vadede çocuğun bağımsız ve bireyci gelişimine zarar verir. özdenetimden yoksun ve doyumsuz çocuklardır. İzin verici ailede büyüyen çocukların toplumsal kuralları öğrenmede güçlük çektikleri görülmektedir.

şefkat ve merhametin. Çocuklarının olumlu davranışlarını onaylayarak sağlıklı bir gelişim göstermelerini sağlarlar. Ana-babalar çocukların düşünce ve görüşlerine değer verirler. Zamanını verimli kullanamaz. vicdan duygusu gelişmiş bir kişiliğe sahip olduğu görülmektedir. Bu çocuklar aile ilgisi göremedikleri için ana-babalarının ilgisini çekmek için pek çok yola başvururlar. sevecen ve sevgi dolu bir ortam oluştururlar. Demokratik Aile En etkili ana-baba tutumu demokratik ana-baba tutumudur. Kendileriyle ilgili bir karar vermeleri gerektiğinde cesaret gösteremezler. kendilerini değerli bulmalarına neden olmaktadır.ÇOCUK SEVGİSİNİN AİLE İÇİ İLETİŞİME ETKİSİ İletişimde Duygunun Önemi Aile içindeki duygusal etkileşim çocuğun gelişimi üzerinde oldukça etkilidir. Çocuklarına iyi bir model olamazlar. ANA-BABA. Çocuklarıyla iletişimleri çok azdır. Demokratik ana-babaların çocuklarını belli sınırlar içinde özgür bırakmaları ve istedikleri kararları vermelerine yardımcı olmaları. özerk ve bağımsız kişiler olduğu görülmektedir. Ana-babalar çocuklarını gerektiğinde denetledikleri gibi aynı zamanda onlara ihtiyaç duydukları ilgiyi de göstermektedirler. Çocuklara öfke ve kızgınlık duyguları yansıtılırsa çocuklarda 113 . Edinmiş oldukları yanlış modeller sonucunda da yanlış alışkanlıklar kazanırlar. çevresindeki insanlara saygı gösteren ve sevgiyle bakan. Çocuğun yaşamını kısıtlayıcı kurallar alınmışsa bunun nedeni çocuğa açıklanır. Demokratik bir aile ortamında büyüyen çocukların özgüvenleri yüksek. Bu tutuma sahip aileler evde çocuklarına sıcak. Kendilerini yaşamın akışına bıraktıkları için geleceğe dönük planlar yapamazlar (Sayar ve Bağlan. S.59). Sürekli aileleri tarafından korunup kollandıkları için bağımsız olamazlar ve kendi ayakları üzerinde durmakta güçlük çekerler. Böyle bir aileye sahip çocuklar çok duygusaldır. bağımsız. Zaman zaman ailede kendilerine iyi bir model bulamadıkları için başka yerlerde model ararlar ve yanlış modeller edinirler. Böyle bir tutum sergileyen aileye sahip çocuklar genellikle bencil oldukları için arkadaşları tarafından pek sevilmezler. sorumluluk sahibi. İlgisiz ve Kayıtsız Aile İlgisiz ana-babalar çok rahattırlar ve çocuklarına yeteri kadar zaman ayırmazlar. disiplinin önüne geçmiş olmasıdır. 2011. daha yaratıcı. koruma güdüsünün. Daha az çatışmanın yaşandığı ve daha çok güvenli ortamın bulunduğu bir ailede bulunan çocuğun stresli ve olumsuz yaşam koşullarını daha kolay atlattığı görülmektedir. Bu çocuklar paylaşımcı ve grup çalışmalarında daha başarılı bir özelliğe sahiptir. onlara iyi bir model olarak öğretmeye çalışırlar. Bu nedenle ana-babalarından ayrı kalamazlar ve sürekli onların yanında olmak isterler. sigara. 2011). 128). alkol gibi zararlı alışkanlıklar edinirler. Özgüvenleri düşük ve zayıf bir kişiliğe sahiptirler (Sayar ve Bağlan. S. İlgisiz ve kayıtsız ana-babaların genellikle çok işleri vardır ve çocuklarını yapacakları işe engel olacaklar düşüncesiyle kendilerinden uzak tutarlar (Dönmezer. 1999. Ana-babaların çocuklarıyla ilgili duygularını küçük yaştan itibaren açık bir şekilde onlara göstermeleri gerekir. Gerekli kurallar çocukla tartışılarak önceden belirlenir. Ana-babalarınız çocukluğunuzda sizinle iletişim kurarken daha çok hangi aile tutumunu sergiliyorlardı. Ana-babalar çocukların kazanmaları gereken davranışları. Ancak gösterilmesi gereken duygular olumlu duygulardır. özgüveni yüksek. Sonuç olarak demokratik aileye sahip çocukların diğer dört aile ortamına sahip çocuklara göre daha özerk. Hemen hemen her istediklerini yapabildiklerinden engellenmelere karşı tahammülleri yoktur.Bu aile tutumunun otoriter ve kuralcı aile tutumundan farkı. Çocuğun sorumluluk bilinci kazanmasına yardımcı olacak küçük görevler verilir. okula karşı ilgisiz kalır.

s. Anababanın çocuklarına karşı duymuş oldukları sevgi çocuk tarafından görülmez ve hissedilmezse bu sevginin çocuk üzerinde olumlu bir etkisi olamaz. Sevgi hem ana-baba hem de çocuklar için oldukça önemlidir. Anne çok kutsal bir varlıktır. Kullanılan sözcükler karşıdaki kişiyi yücelten. eşleri ve çocukları birbirine bağlayan en temel duygudur. Sevgi kadar önemli olan bir diğer konu ise sevginin açıkça gösterilmesidir. Çocuklar sevmeyi ve sevilmeyi belki de sevmemeyi yaşadığı ailede öğrenmektedir. hayvanlara ve tüm canlılara sevgiyle bakar. Bu sözcükler olumsuz bir durumu ortaya koyacak sözcüklerdir. sıcak bir bakış ve gülümsemeyle. değer veren. eleştirel dil kullanmamalı “sen zaten” ya da “ama” gibi sözcüklerle cümlelere başlamamalıdır. korunduklarını ve değerli olduklarını hissederler. eşlerin birbirine karşı duymuş oldukları sevgi sonucu temellenir. Ailede Sevgi Duygusunun İletişime Etkisi Ailedeki iletişim ve etkileşimin temelini sevgi oluşturmaktadır. sevgi sınırları içerisinde yeteri kadar zaman ayırarak ilişkilerini sürdürürse o kurulmuş olan güçlü sevgi bağı kuvvetlenerek devam eder. Oysaki çocuklara gösterilmesi gerek en önemli duygu sevgi duygusudur. Çocuklarına karşı sevgi duymayan ana-baba neredeyse hiç yoktur. 2010. s. çocuklarının sağlıklı bir duygusal gelişim yaşaması için dengeli bir duygusal etkileşim ortamı hazırlamaları gerekir (Yavuzer. Ana-babaların gösterecekleri sevgi. Anne sevgisinin arkasında eşler arasındaki samimi. tavır ve davranış içinde olmalıdır (Doğan. Bir aile.104). sevgi ihtiyacını yeterince karşıladığı için çevresindeki insanlara. Anne sevgisinin koşulsuz sevgi olduğu bilinir.276). Sevgi. Ana-babalar çocuklarına onları sevdiklerini hem sözel olarak hem de davranışsal olarak göstermelidir. onların yaşamındaki diğer ihtiyaçları karşılamalarında da etkili olur. 2008. Sevgi göstermenin çeşitli yolları vardır. Sevgiyi göstermede ana-babalar arasında bazı farklılıklar görülmektedir. hizmet etme yoluyla ve hediyeyle sevgi gösterilebilir. Ailede sevgi deyince akla anne gelir. Bu farklılıklar hem cinsiyetten hem de kültürden kaynaklanmaktadır. tutarlı. Aile üyeleri birbirleriyle konuşurken mümkünse ses tonunu yükseltmemeli. Çocuklar dünyaya geldikleri andan itibaren sevgi görmeye ihtiyaç duyarlar. Bebek doğduktan sonra ilk sıcak teması anneyle yaşamaktadır. konuşma biçimiyle. Aksi durumda anneyle çocuk arasındaki sevgi ve sıcak ilişki gittikçe yıpranacaktır. Anne yoksunluğu çocuk gelişimiyle ilgili pek çok alanda olumsuz etki bırakacağı gibi çocuğun duygusal gelişimiyle ilgili özellikle de sevgi ihtiyacını gidermesiyle ilgili de olumsuz etki bırakacaktır. Sosyal ilişkilerinde kendi duygu ve düşüncelerini açıklayamaz ve kaygı yaşar.72). sabırlı. davranış ve duygularıyla ruhsal açıdan doyurmalı ve anneyi tekrar ruhsal ve fiziksel olarak eski 114 . Anne çocuğuyla dengeli. anneyi söz. Özellikle bebeklik ve çocukluk döneminde kucaklayarak ve öperek gösterilen sevgi hem çocukların bedensel temas ihtiyacını hem de sevgi ihtiyacını etkili bir şekilde karşılamaktadır. Bedensel temas sadece bebeklerde ve çocuklarda değil hemen hemen her yaşta kullanılabilecek etkili bir sevgi gösterme biçimidir. Çocuklar küçük yaşlarda daha çok anneyle birlikte olduklarından hem sevme duygusunu hem de iletişim becerisini anneleriyle kurdukları iletişim yoluyla kazanırlar. Bu kadar güçlü bir bağa sahip olan anne çocuk sevgisi zamanla kurulan iletişimin biçimine göre şekil değiştirebilir. onun ne kadar mükemmel olduğunu vurgulayan sözcükler olmalıdır. Bedensel temasla. Annenin çocuğuyla kullandığı iletişim yolu önemlidir. Ana-babalar. Anne çocuklarla geçirmiş olduğu yoğun dönemde zaman zaman fiziksek ve duygusal açıdan yorgunluk ve güçsüzlük hissedebilir. Sevgi ortamında büyüyen çocuk. Böyle durumlarda baba. Ana-babalar. çocuklarına onları yücelten sözcükler kullanmanın yanında çocuklarını olduğu gibi kabul eden sevgilerinin koşulsuz olduğunu gösteren söz. Burada babanın anneyi desteklemesi oldukça önemlidir. 2009. sıcak ve sevgi dolu ilişki yatmaktadır.korku ve endişe gelişir ve çocuk ana-babası tarafından sevildiğini hissedemez. s. Ancak duymuş oldukları sevgiyi çocuklarına açıkça gösteremeyen ana-babalar vardır. Sevgiden yoksun büyüyen çocuklar ise sevgi ihtiyacını karşılayamadıkları ve sevgiyi tatmadıkları için çevrelerine sevgi gösteremezler. Ancak bu sevgi gösterisi aşırıya ve taşkınlığa kaçmadan yapılmalıdır. Sevgi ortamı çocuklara kendilerini güvende hissettirmektedir. ses tonuyla. Sevgi ortamında büyüyen çocuklar mutludur ve yalnız olmadıklarını. Aile içinde kurulan iletişimde ana-babaların birbirlerine ve çocuklarına karşı kullandıkları hitap sözcükleri sıcak ve sevgi içerikli olmalıdır. Bedensel temas yoluyla sevgi duygusunun yaşanmamış olması bazı psikolojik rahatsızlıkların temelini oluşturmaktadır (Yavuzer.

S. Bu tutarsızlık eşler arasında olduğu gibi annenin ya da babanın aynı durum karşısında farklı zamanlarda farklı davranış sergilemeleriyle de kendini göstermektedir. ailede otorite durumundadır ve ailedeki disiplini baba sağlamaktadır. öperlerdi.gücüne kavuşturmalıdır. öpmesine ihtiyacı ve hakkı vardır. ana-babalar temel konularda birlikte hareket etmelidir. Ana-babalar hangi nedenlerle çocuklarına tutarsız davranırlar? 115 . eşlerin çocuk yetiştirmeye karşı sahip oldukları farklı bakış açılarından kaynaklanmaktadır. Oysaki çocukların babalarının sevgisine ihtiyacı vardır. Ana-babalar çocuklarına duydukları sevgiyi açıkça göstermeli. Sevgi. Eğer ki çocuklar ana-babalarında bir tutarsızlık görürlerse kendilerine uygulanan disiplinde de bir belirsizlik görecek ve kendinden bekleneni yerine getirmeyeceklerdir (Sayar ve Bağlan. Babalarının sarılmasına.118). onlara karşı dengeli. Baba yoksunluğu çocukların ihtiyacı olan sevgiyi tam olarak karşılayamamalarına neden olmaktadır. 171). Baba çocukları için bir güven kaynağı ve kişilik gelişiminde etkili bir rol modeldir. Ana-babaların bir kuralı uygulamaya koyduktan sonra o kuralı uygulamadan kaldırmaları tutarsız davrandıklarını göstermektedir. Sevgi. çocuklarına bireylerin farklı fikirlere sahip olabilecekleri anlayışını kazandırmasına rağmen. kaygı ve iş yoğunluğu ana-babaların ruhsal yapısı üzerinde etkili olmaktadır. Zamanla yaptırımları söylemekten sıkılarak daha sonraki bir zamana ertelemek de tutarsızlığı göstermektedir. Bir baba çocuğunun bu hakkını elinden almamalıdır. yaşadıkları eski-yeni çatışmalarından kaynaklanmaktadır. Gün içinde yaşanan stres. Yakın zamana kadar bu tutuma sahip kimi babalar çocuklarına uyurken sarılır. hoşgörülü ve sabırlı olmak gerekir. Ana-babalar eskiden çocuklarına karşı göstermiş oldukları bir davranış biçimini artık göstermeyebilirler. s. Sonuç olarak çocukların sağlıklı bir gelişim gösterebilmeleri için ana-babalarının sevgilerine ihtiyaçları vardır. Aksi taktirde çocuklar kendilerine sergilenen tutarsız tavırlardan dolayı nerede nasıl davranacakları konusunda kararsız kalabilirler (Sayar ve Bağlan. anlayışlı. Sizce sevgi göstermenin kaç değişik yolu vardır? Size göre sevgi göstermenin en etkili yolu hangisidir? ANA-BABA ÇOCUK ETKİLEŞİMİNDE TUTARLILIK Bazı ana-babaların çocuklarına karşı tutarsız davrandıkları görülmektedir. S. Eşler Arası Tutarsızlık Eşler arasında ortaya çıkan tutarsızlık. çocuğu olduğu gibi kabul etmeyi. Ana-babaların çocuklarından beklentileri farklı olsa bile çocuğun yanında birlikte hareket ediyor izlenimi bırakmaları gerekir. 2011. onunla yeteri kadar ilgilenip şefkatle yaklaşmayı. tutarlı. Ayrıca eşlerin çocuk yetiştirmeye ilişkin yöntem değiştirme kararı konusundaki uyuşmazlık da çocuklara karşı tutarsız davranmalarına neden olmaktadır. Ana-babaların sahip oldukları ruhsal değişmeler de çocuklarına karşı tutarlı davranmalarını güçleştirmektedir. Günümüzde belki bu kadar uç örneklere rastlanmasa da hala bir topluluk içinde çocuğuna rahat rahat sarılıp öpmeye çekinen babalar görmek olasıdır. 2007. 2011. güvenli bir ortam sunmalıdır. Ana-babaların küçük fikir ayrılıkları. Tutarlı olmak için çocuklara karşı ilgili olmak. Bu nedenle babalar belkide otorite kaybına uğramamak için çocuklarına olan sevgilerini kapalı biçimde göstermektedirler. 128). Geleneksel ailelerde baba. sadece bebeklik ya da çocukluk dönemlerinde değil her yaşta ihtiyaç duyulan ve gösterilmesi gereken bir duygudur (Kayhan. Eşlerin Kendi İçindeki Tutarsızlık Eşlerin kendi içlerinde gösterdikleri tutarsızlık. zor durumlarda bile hiç yakınmadan sabırla büyütmeyi ifade etmektedir.

Tarihsel süreçte ailelerin çocuklarına verdikleri değerler değişime uğramıştır. Bağımsız aile/insan modeli daha çok sosyo-ekonomik düzeyi yüksek. gelişmelerinde.ANA-BABANIN ÇOCUĞA VERDİĞİ DEĞER Aile tolumu oluşturan en küçük sosyal yapıdır ve aileyi toplumdan ayırmak mümkün değildir. Çocuk sayısı arttıkça maddi getiri de artacaktır. Ana babalar. Erkek çocuklar aynı zamanda aileye ekonomik getiri sağlayacak kişilerdir. çocukların büyüme sürecinde ortaya koydukları davranışlar ve bu davranışlarda yaşanan ilkler. şehirlerde de kentlerde de görülebilir (Hortaçsu. Onlar için önemli olan aile isminin devam etmesidir. Bağımsız aile/insan modeli. endüstrileşmiş. aileler genel olarak psikolojik/duygusal bağlılık modeline doğru kaymaktadır. Bunlar faydacı/ekonomik. Faydacı değere sahip aileler yaşlılıklarını güvenceye almak için erkek çocuklarına değer verirler. Bu değere sahip aileler. Sosyal değere sahip aileler ise daha çok erkek çocuklarına değer vermektedir. kırsal bölgede yaşayan ve tarımla uğraşan geleneksel ailelerdir. Tolumun sosyal ve kültürel yapısı zamanla değiştiği için ailenin sahip olduğu değerler de değişmektedir. Ailedeki çocuk sayısı da yüksektir (Kağıtçıbaşı. 2003. eğitimlerinde ve yaşantılarındaki pek çok konuda en iyisini yapma adına daha özverili davranmaktadır. Hiç kimse kendi isteğiyle dünyaya gelmemiştir. Bu tür aileler refah seviyesi yüksek daha çok kentlerde yaşayan ailelerdir. Böylece ailede sevgi atmosferi gelişir.204). planlanmadan dünyaya gelen çocukları kabullenmede. Bağımlı aile/insan modelinde yer alan ailelerin sosyo-ekonomik düzeyleri düşük. s. Böyle bir anlayışa sahip ailede doğacak bir çocuk aile için istenmeyen çocuk olabilir. Bağımsız aile/insan modelinde olduğu gibi bu modelde de erkek çocukları tercih düşüktür. teknolojinin kullanıldığı kentlerde yaşayan ailelerde görülmektedir. Psikolojik değerde çocuk sayısının azlığı önemlidir. bağımlı aile/insan modeli ve Psikolojik/duygusal bağlı aile modelidir. Bu ailelerde erkek çocuk tercihi daha fazladır. Çocuklara verilen değerde etkili olan bir diğer faktör de çocuğun aileye getireceği ekonomik yüktür. eşlere tarifsiz mutluluklar yaşatır. Çocukların aileye maddi bir getirisi vardır. Aile üyeleri birbirlerine ekonomik bağlarla değil duygusal bağlarla bağlardır. Bu anlayışa sahip aileler aynı zamanda çocuklarından ekonomik olarak da yarar elde etmek isterler. Kağıtçıbaşı (2010)’nın ortaya koyduğu aile değişim modeline göre aileler hangi modele uygun hareket ediyorlarsa çocuklarına da o şekilde değer verirler. Kadınların ailedeki statüleri yüksek ve ailedeki doğum oranı düşüktür. Psikolojik/duygusal aile modeli ise iki prototipin sentezi gibidir. Yaşanan kültürel değişim ve sosyo-ekonomik gelişmelerle birlikte. tarımla uğraşan düşük sosyo-ekonomik düzeye sahip ailelerdir. Bu aileler genellikle kırsal kesimde yaşayan. Yaşlandıklarında çocuklarının kendilerine bakmasını beklerler. Ne kadar çok çocuk varsa o kadar fazla gelir olacaktır. Bu ailelerde üyeler arası maddi bağlılıklar vardır. Çocuklar büyütülürken alınan haz. Çocuk her ne şekilde dünyaya gelirse gelsin ana-babaların bütün çocuklarına aynı düzeyde ve yakınlıkta olması gerekir. Bütün çocuklar ana-babalarının yanında aynı değere sahip olmalıdır. Bu tip aileler otoriter ailelerdir ve kadınların statüsü düşüktür. istenmeden. Aile sisteminin işleyişi ve sosyo ekonomik düzeyine göre üç ailelerin üç farklı prototipi vardır. Bu aileler çocuklarının bağımsız ve bireyci yetişmesine önem verirler. Bu nedenle aileler her çocuğun kendileri için ekonomik bir külfet olduğunu düşünmektedir. ilgi ve sevgi göstermede istenen çocuklara oranla daha soğuk davranabilirler. doğum oranı düşüktür. Kağıtçıbaşı (2010) ailelerde çocuğa verilen üç farklı değerden sözetmektedir. Günümüzde aileler çocukların büyümelerinde. Bu tip ailelerde kadının statüsü yüksek. Bu ailelerde çocukların cinsiyetinin ne olduğu önemli değildir. 2010. 116 . Anababa yaşlılık yıllarında ekonomik açıdan çocuklarına bağlıdır ve bu nedenle de erkek çocukları daha çok tercih ederler. Ailede duygusal bağlılıklar olmasına karşın bireysel değerler ve özerklik ana-baba kontrolünde olmak koşuluyla ön plandadır. Aile içinde bulunduğu tolumun kültürüne ve değerlerine bağlıdır. Ayrıca ailelerin çocuk sahibi olması toplum tarafından beklenen ve kabul gören bir durumdur. s. Psikolojik değere sahip ailelerde çocuklardan alınan zevk ve mutluluk ön plandadır.205). psikolojik ve sosyal değerlerdir. Eşler arasında ise bu değere kadınlar erkeklere oranla daha çok önem vermektedir.

Boş zamanı doğru değerlendirmenin bir yararı da çocuklara bunu öğretmektir.22). Babalarla birlikte annelerin de iş hayatına atılmaları. Günün sınırlı zamanında bir arada bulunan aile üyelerinin birbiriyle etkileşiminin yeterli ve verimli olması gerekir. 2007. zihinsel ve ruhsal rahatlama sonucu yeniden verimli çalışma gücü kazanır. Genellikle insanlar boş zamanlarını sevdikleri kişilere ayırırlar. hem de aile yaşamında pek çok şeyi kaçırmış olur ve tekrar elde etmekte de güçlük çekebiliriz. Bu zaman dilimi içinde yapılacak etkinliklerle çocukların fiziksel. Ayrıca çocukların ana-babasının ilgi ve sevgisine. Tüm bu gerekçeler çocukların ihmal edilmesi için bir neden olamaz. ne kadar değer verildiklerini hisseder ve bir aile yapısının sıcaklığını görürler. Bu zaman dilimleri içinde beklide en etkili kullanılabilecek zaman. aile bağlarını güçlendirmek ve konuşulamayan konuları konuşmak için önemli bir zaman dilimidir. hem mesleki. s. sosyal. Çocukları için ayırmış olduğu zamanı da verimli kullanamamasına neden olmaktadır. Hem annenin hem de babanın çalıştığı ailelerde evle ilgili yapılması gereken işlerin paylaşılması gerekir. Çocuklar zamanlarını nasıl kullanacaklarını ve nasıl planlayacaklarını ana-babalarından öğrenirler. Bunları yapabilmek için ana-babaların etkili bir zaman planlaması ve iş paylaşımı yapması gerekir. Birey kendini geliştirme ve yenileme olanağı bulur. bilişsel. Bu durum çocuk gelişiminde oldukça etkili bir yere sahip olan ana-baba çocuk etkileşimini sınırlandırmaktadır. maddi gücün gittikçe daha önemli olması aile üyelerinin iletişim adına birbirlerine yeteri kadar zaman ayıramamalarına neden olmaktadır. kişisel. boş zaman etkinliklerinin oluşturacağı etkiyi şu şekilde özetlemiştir. Yemek saatleri aile içi iletişimi artırmak. Ana-baba için de en çok sevilen kişiler çocuklarıdır ve onlarla birlikte olmaları gerekir. Yoğun yaşam temposu aile üyelerinin birlikte geçirdikleri zaman dilimini gittikçe azalttığından ailede geçirilen zamanı. kariyer elde etmenin önemli hale gelmesi. Ana-babalar boş zamanlarını çocuklarıyla birlikte geçirirlerse beklide zamanı daha verimli bir şekilde değerlendirmiş olurlar. yemek saatleridir. onlarla birlikte olmaya. dilsel ve ahlaki gelişimleri üzerinde olumlu gelişmeler sağlanabilir. Çocuklar aile için çok önemlidir ve çok değerli varlıklardır. Zamanı verimli kullanmanın artık çok etkili olduğu günümüz yaşamında her şeyi ayrıntılı planlayıp günü gününe yapmanın oldukça yararı vardır. Burada üzerinde durulan konu aileye ayrılan zamanla ilgilidir. Bu da anneyi hem fiziksel olarak hem de ruhsal olarak yıpratmaktadır. Çocukların kişisel. oyun oynamaya ihtiyacı vardır. Aile üyeleri boş zamanlarını birlikte değerlendirirlerse üyeler arasındaki ilişkiler daha da güçlenir ve birbirlerini daha iyi anlama fırsatı 117 . • • • • Bireyin kendini ifade etme ve var olan güçlerinin ortaya çıkarıp geliştirebilme fırsatı verir. günün akşam saatleri. Bunun için de yapılabilecek önemli becerilerden birisi zamanı iyi kullanma becerisidir. Bireye yeni bilgi ve beceriler kazandırır. Çocuklar onlarla konuşabilecek yeterli zamanı bulmalı ve pek çok konuda fikirlerini alıp tartışmalıdır. sosyal ve ahlaki değerleri kazanabilmeleri için ana-babalarını rol model olarak almaları gerekir. Babanın da ev işlerinde ve çocuk bakımında sorumluluk alması gerekmektedir (Önder. Ayrıca çocuklar anne ve babalarının kendilerine zaman ayırdıklarını gördüklerinde anne ve babaları tarafından ne kadar sevildiklerini. Aksi durumda hem sosyal. hafta sonları ve yıllık tatiller oluşturmaktadır. Günümüz koşullarında ise aile üyelerinin birbirine yeteri kadar zaman ayıramadıkları görülmektedir. Kayhan (2007). Bireyin içinde yaşadığı doğal ve toplumsal çevreyi tanımasına ve çevre ile sağlıklı ilişkiler kurabilmesine yardımcı olur. Henüz geleneksel aile modelini tam olarak üzerinden atamayan ailelerde anne hem çalışmakta hem de akşam eve geldiğinde ev işleriyle ve çocuk bakımıyla ilgilenmektedir. Birey fiziksel. Çocuğa sahip bir ana-baba için boş zaman çok önemli bir zaman dilimidir.Ailelerin çocuklarına vermiş oldukları kaç tip değer vardır ve bu değerler nelerdir? ANA-BABANIN ÇOCUĞA AYIRDIĞI ZAMAN Günümüzün karmaşık yaşamında insanların varlıklarını sürdürüp başarılı olabilmeleri için hızla değişen sosyal ve mesleki yaşama ayak uydurmaları gerekmektedir.

s. Sayar (2011). s. Boş zamanlar değerlendirilirken ne tür etkinlik yapılacağıyla ilgili kararı aile üyeleri ortak vermelidir. araba yıkıyoruz. bazen de kitaptan okur. 118 . Anne ya da babasının kardeşini daha çok sevdiğini fark eden çocukla ana-babası arasında duygusal sorunlar ortaya çıkabilir. Haftada en azından bir kez bize masal anlatır. Herkesin hemfikir olduğu bir karara uyum kolaylaşır ve herkes yapılan etkinlikten yeteri kadar doyum elde edebilir. alkol kullanan. Beni önemsediğini hissediyorum…” Siz anne ya da babanızla birlikte zaman geçirirken daha çok hangi etkinliği yapardınız? AİLEDEKİ KARDEŞLER ARASI AYIRIMIN İLETİŞİME ETKİSİ Ailelerin genellikle çocuklarını aynı düzeyde sevdiklerini söylemelerine rağmen zaman zaman bazı çocukları daha çok sevdikleri görülmektedir. “Biz üç kardeşiz. arkadaşlarımdan. tam meslek sahibi olduğu bir dönemde yaşamına son vermiştir. D.bulurlar. Birlikte basketbol oynuyoruz. evde bulamadığı ilgi ve sevgiyi ev dışında aramaya çalışan bir birey olmuş ve ne yazık ki. Babam çok güzel masal anlatır. Onları daha çok kayırmakta aynı durumda diğerlerine olumsuz tepki gösterirken sevdikleri çocuğa tepkisiz kalmaktadırlar. Bir de babamın başımı okşaması. hem en çok birlikte olmak istediği kişilerle birliktedir hem de en çok yapmak istediği şeyi yapmaktadır. D. hikâyeler. Bazen askerlik hatıralarını anlatıyor. Bu konuyla ilgili Yavuzer (2008).. Oyun çocukların kendi ilgi ve yeteneklerini keşfetmelerine yardımcı olduğu gibi bilişsel. “Annemle babamın beni sevdiğini biliyorum. ailelerin çocuklarına ayırdıkları zamanın çocuklar üzerine bıraktığı olumlu etkiyi yine onların söylemleriyle şu şekilde aktarmıştır. masallar okuyoruz…” Leyla 10 yaşında. Onların da beni sevdiğini biliyorum” diyor. duygusal. Mutlu ve zevkli bir beraberlik olması için etkinlik seçiminde mümkün olduğunca ailedeki bireylerin hoşuna giden etkinlikler seçilmelidir (Kayhan. Daima küçük görülerek dışlanmıştır. Ailesiyle oyun oynayan çocuk. Annemle de arkadaşlarım hakkında konuşuyor. Çocukların ana-babalarıyla birlikte zevk alarak vakit geçirdikleri en önemli etkinlik oyundur. şöyle bir örnek olay aktarmıştır. Oyun aile yaşantısında önemli bir yere sahiptir. Baba zaman içinde de bu yanlış tutumunu değiştirmemiş ve çeşitli bilimsel uyarılara ilgi göstermemiştir. 2011. Oynanan oyunla hem aile üyeleri arasındaki etkileşim güçlenir hem de çocuğun gelişimi desteklenmiş olur (Sayar. Yükseköğrenimini tamamladığı yıllarda zaman zaman eve gelmeyen. Kendisinden küçük olan erkek kardeşine anne babası tarafından her zaman ayrıcalıklı davranılmış ve D. Ödevimde yapamadığım bir soru olduğu zaman babama sorabileceğimi bildiğim için ders çalışmaktan çekinmiyorum. Şarkı bile söylediğimiz oluyor birlikte. sosyal ve fiziksel olarak gelişimlerine de yardımcı olmaktadır. bize kendimizi özel hissettiriyorlar. 2007. Bu çocukların ailesine karşı oluşturdukları güven duygusu sarsılır ve ana-babasına duyduğu sevgi gittikçe zayıflar.133). “Babam akşam işten gelip dinlendikten sonra bulmaca çözüyoruz. tuttuğumuz takımdan. Bu ana-babalar sevdikleri çocuklara diğerlerinden daha farklı davranmaktadır. “Annemle babamı çok seviyorum. babam. babam da kardeşimle sohbet ediyor. ‘İYİ GECELER LEYLA’CIĞIM’ demesi çok hoşuma gidiyor. Ana-babaların çocuklarının gelişimi için mutlaka bu süreci yaşamaları gerekir. ama yine de her birimizle tek tek ilgilenip. Annem. Ailesinin büyük kız çocuğudur. Mehmet’e babasının kendisini sevdiğini nereden anladığını sorduğumuzda Şu cevabı veriyor: “Çünkü benimle birlikte zaman geçiriyor. kırılmış oyuncağımı ya da bozulmuş radyoyu tamir ediyoruz. Annem çay saati için mutfakta benimle birlikte kurabiye yaparken. çünkü benimle vakit geçiriyorlar” diyor. kardeşim ve ben en çok sessiz sinema oyununu seviyoruz. geleceğe dair planlarımızdan konuşuyoruz.122). berbere gidiyoruz…” Yusuf’un gözleri genellikle ışıl ışıl.

Aksi halde çocuklar arasındaki sevgi ve saygı zarar görür ve birbirlerine karşı düşmanca bir tutum geliştirebilirler (Kayhan.Ailede ikinci çocuğun doğması daha önce tek çocukla kurulmuş düzeni bozarak yeni bir düzenin kurulmasını gerekli kılar. Çünkü yeni doğan çocuk büyük çocuğun sahip olduğu pek çok şeye ortak olmuştur. Böyle bir durumla karşı karşıya kalan kız çocuklarının aile bağları zayıflamakta ve gerekli desteği göremedikleri için ailelerine güvenmemektedirler. Özellikle aralarında yaş farkı az olan çocuklarda kıskançlık oldukça fazla görülmektedir. gerek diğerlerine göre daha küçük olmalarından gerekse sempatik tavırlarından dolayı daha çok ilgi. Büyük çocukla yeni doğan çocuk arasında ana-babanın sevgisini paylaşma sorunu ortaya çıkar. daha sevgi dolu ve değer veren ortamların arayışı içine girmektedirler. Ana-baba. Küçük çocuklara sadece ana-babalar değil çoğu zaman büyük çocuklar da daha çok sevgi göstermektedir. Bu faktörlerden dolayı erkek çocuklarla kız çocuklar arsında ayırım yapıldığı görülmektedir. Burada iki çocuk arasındaki dengeyi sağlayacak olan kişiler ana-babalardır. oyuncak ve zaman paylaşımına kadar devam etmektedir. çocuklarına dengeli ve eşit davranmalı asla ayırım yapmamalıdır. Kardeşler arası ayırım çocukların sahip oldukları cinsiyetten de kaynaklanmaktadır. Anababaların bu durumu göz önünde bulundurarak böyle basit ve anlamsız ayırımlara girmemeleri gerekir. Daha sıcak. En küçük çocuklar. Bu durum ailede gerginlik oluşturur. Ailelerin yapmış oldukları bir diğer kardeş ayırımı ise küçük kardeş büyük kardeş ayırımıdır. Ancak bu her zaman böyle olmayabilir. Bu konuya değer başlığında değinilmişti. Böyle durumlarda ana-babaların dikkatli olup rahatsız oluşturacak kadar sevgi ayırımı yapmamaları gerekir. Henüz doğru karar verebilme yeterliliğine sahip olmadan vermiş oldukları kararlar sonucunda da çok daha büyük sorunlarla karşı karşıya kalabilmektedirler. Bu ortaklık ana-baba sevgisinden fiziki mekân paylaşımına. Ayrıca ana-babalar yaşlılıklarında erkek çocuklarını kendilerine bakacak bir güven kaynağı olarak görmektedir.119). Erkek çocuklar ailenin hem adını devam ettirmekte hem de aileye ekonomik kazanç sağlamaktadır. s. dikkat ve sevgi görmektedir. Kıskançlık oldukça doğal bir durumdur. Zaman zaman kardeşlerden bazılar bu sevgi ayırımından rahatsız olabilir. Ana-babasının kardeşini kendisinden daha çok sevdiğini düşünen bir çocuk neler yaşayabilir? 119 . ilgi paylaşımına. Özellikle üç ve daha çok çocuklu ailelerde en küçük çocuk daha çok sevilmektedir. Özellikle geleneksel ailelerde gittikçe azalmasına rağmen erkek çocuğa verilen değer daha çoktur. 2007. Evlat kız da olsa erkek de olsa aynıdır ve kesinlikle ayırım yapmak doğru değildir.

hizmet etme yoluyla ve hediyeyle sevgi gösterilebilir. çocuklardan alınan zevk ve mutluluk ön plandadır. Faydacı değere sahip aileler yaşlılıklarını güvenceye almak için erkek çocuklarına değer verirler. Sevgi göstermenin pek çok yolu vardır. İlk dört aile tutumunu sergileyen ana-babalar çocuklarıyla sağlıklı iletişim kuramamakta ve bunun sonucunda da çocuklar kişisel. Eşler arasındaki tutarsızlık. Onlar için önemli olan aile isminin devam etmesidir. Oysaki demokratik tutum sergileyen aileye sahip çocuklar. Onları daha çok kayırmakta aynı durumda diğerlerine olumsuz tepki gösterirken sevdikleri çocuğa tepkisiz kalmaktadırlar. Bunlar faydacı/ekonomik. Sosyal değere sahip aileler ise daha çok erkek çocuklarına değer vermektedir. ilgisiz ve kayıtsız aile ve demokratik aile şeklinde sıralanabilir. sosyal. Yaşlandıklarında çocuklarının kendilerine 120 bakmasını beklerler. bağımsız. zor durumlarda bile hiç yakınmadan sabırla çocuklara destek olmayı ifade etmektedir. eşlere tarifsiz mutluluklar yaşatır. sevgilerini mutlaka çocuklarına göstermeleri gerekir. Bu ana-babalar sevdikleri çocuklara diğerlerinden daha farklı davranmaktadır. Bu tutarsızlık eşler arasında olduğu gibi annenin ya da babanın aynı durum karşısında farklı zamanlarda farklı davranış sergilemeleriyle de kendini göstermektedir. anne ve babaları tarafından ne kadar sevildiklerini. onunla yeteri kadar ilgilenip şefkatle yaklaşmayı. Eşlerin kendi içlerinde gösterdikleri tutarsızlık. kişisel. Sevgi. bilişsel. Psikolojik değere sahip ailelerde. Çocuklar ana-babalarında bir tutarsızlık gördüklerinde kendilerine uygulanan disiplinde de bir belirsizlik görerek kendilerinden bekleneni yerine getirmeyebilirler. Aile içi iletişim ve etkileşimde sevgi duygusu önemli bir etkiye sahiptir. özgüveni yüksek. sıcak bir bakış ve gülümsemeyle. eşlerin çocuk yetiştirmeye karşı sahip oldukları farklı bakış açılarından ya da çocuk yetiştirmeye ilişkin yöntem değiştirme kararı konusundaki uyuşmazlıklardan ortaya çıkmaktadır.Özet Ailelerin çocuklarıyla kudukları iletişimde kulandıkları tutumlar. . daha özerk. Bu zaman dilimi içinde yapılacak etkinliklerle çocukların fiziksel. Ayrıca ailelerin çocuk sahibi olması toplum tarafından beklenen ve kabul gören bir durumdur. Çocukların aileye maddi bir getirisi vardır. Günün sınırlı zamanında bir arada bulunan aile üyelerinin birbiriyle etkileşiminin yeterli ve verimli olması gerekir. Ayrıca çocuklar anne ve babalarının kendilerine zaman ayırdıklarını gördüklerinde. Ana-babalar. Ailelerde çocuğa verilen üç farklı değerden sözedilebilir. Bedensel temasla. çocukların büyüme sürecinde ortaya koydukları davranışlar ve bu davranışlarda yaşanan ilkler. yaşadıkları eski-yeni çatışmalarından ya da sahip oldukları ruhsal değişmelerden kaynaklanabilmektedir. Çocuklar büyütülürken alınan haz. ne kadar değer verildiklerini hisseder ve bir aile yapısının sıcaklığını görürler. çocuğu olduğu gibi kabul etmeyi. Ana-babalar zaman zaman çocuklarına tutarsız davranmaktadır. Her anne ve baba çocuğunu sever ancak sevgilerini gösteremedikleri zaman çocukları kendilerinin ne kadar sevildiğini anlayamayabilir. aşırı koruyucu aile. çevresindeki insanlara saygı gösteren ve sevgiyle bakan. Bu çocukların ailesine karşı oluşturdukları güven duygusu sarsılır ve ana-babasına duyduğu sevgi gittikçe zayıflar. Anne ya da babasının kardeşini daha çok sevdiğini fark eden çocukla ana-babası arasında duygusal sorunlar ortaya çıkabilir. konuşma biçimiyle. Sevgi aileyi birbirine bağlayan en temel duygudur. Otoriter-katı kuralcı aile. Çocuğa sahip bir anababa için birlikte geçirilen zaman çok önemli bir zaman dilimidir. sosyal ve ahlaki yönden sağlıklı gelişim gösterememektedir. Ailelerin genellikle çocuklarını aynı düzeyde sevdiklerini söylemelerine rağmen zaman zaman bazı çocukları daha çok sevdikleri görülmektedir. psikolojik ve sosyal değerlerdir. sorumluluk sahibi. ses tonuyla. vicdan duygusu gelişmiş bir kişiliğe sahip olmaktadır. dilsel ve ahlaki gelişimleri üzerinde olumlu gelişmeler sağlanabilir. Bu anlayışa sahip aileler aynı zamanda çocuklarından ekonomik olarak da yarar elde etmek isterler. izin verici aile. Kardeşlerarası ayırımın daha erkek çocuklar lehine ya da çok çocuklu ailelerde küçük çocuk lehine olduğu görülmektedir.

Kendimizi Sınayalım 1. Psikolojik değer e. Annesinden izin alarak bahçeye oynamaya giderken babasıyla karşılaşan ve babası tarafından eve geri gönderilen çocuğun karşılaştığı durum aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir? a. Çocukla kullanma konuşurken sevgi sözcükleri 6. Felsefi değer b. Her gece çocuğu uyurken öpme e. Aşağıdakilerden hangisi ailede ana-baba çocuk etkileşimini olumsuz etkileyen bir durumdur? a. Her akşam çocuklara zaman ayırma c. İzin verici aile d. İlgisiz ve kayıtsız aile b. Evin küçük çocuğuna her gün çukulata alma 2. İzin verici aile d.00’da eve geldiği için kızması aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir? a. Annenin evdeki iş yükünü hafifletmek b. Çocuğuna genellikle her hafta sinema gitme izini veren babanın bazı haftalar izin vermemesi aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir? a. Oğlu her akşam saat 20. İlgisiz ve kayıtsız aile 3. Ana-baba arasındaki tutarsızlık b. Demokratik aile c. Çocukla oyun oynama b. Aşırı koruyucu aile c. Çocuklara hak ettikleri değeri verme e. İzin verici aile d. Ekonomik değer 8. İlgisiz ve kayıtsız aile b.00’de eve gelen babanın kızına saat 19. Ana-babaların çocukla ilgili verilecek kararlarda çocuğun fikrini almadan onun adına karar vermeleri hangi aile tutmuyla açıklanır? a. Faydacı değer c. Çocuğun sokağa çıkmak için küçük olması e. Çocuğa zaman ayırmanın önemini kavramak d. Demokratik aile e. Kızına güvenmemektedir b. Baba çocukların her hafta sinemaya gitmesini doğru bulmamaktadır 121 . Demokratik aile e. Aşağıdakilerden hangisi değerlerden birisi değildir? a. Çocuğa verilen yanlış zaman c. Çocuk o hafta sınavından düşük not almıştır e. Kızıyla oğlu arasında ayırım yapmaktadır e. Ana-baba arasındaki sevgi farklılığı d. Çocuğa hediye alma d. Akşam eve gelince çocuğa sarılma c. Aşağıdakilerden hangisi çocuğa duyulan sevgiyi göstermenin etkili yollarından birisi değildir? a. Çocuğun isteğini yerine getirmek 9. Babanın çocuğa daha çok değer vermesi 7. Çocuklara tutarlı davranma b. Bu babanın uyguladığı bir disiplin yöntemidir d. O hafta çocuğun sinemaya gitmesini anne istemiyordur b. Yapmış oldukları olumlu bir davranışta çocukları taktir etme d. Otoriter-katı kuralcı aile çocuğa verilen 5. Otoriter-katı kuralcı aile b. Çocukların yaşamlarıyla ilgili kararları doğru da olsa yanlış da olsa kendilerinin vermelerine tepki göstermeyen aile tutumu hangisidir? a. Aşırı koruyucu aile e. Aşırı koruyucu aile 4. Çocuğun sıkılmasına engel olmak c. Çocukların gelişimlerine en çok olumlu katkı sağlayan aile tutumu hangisidir? a. Kızının akşam annesine yardım etmesini istemektedir d. Baba tutarsız davranmaktadır c. Otoriter-katı kuralcı aile c. Kızına değer vermemektedir 10. Çocuğun sokağa çıkma isteğine engel olmak e. Kızını oğlu kadar sevmemektedir c. Her akşam bir saat çocuğuyla oyun oynayan baba için aile içi etkileşimde etkililiği fark edilen durum hangisidir? a. Sosyal değer d.

8. Ana-babaların kendi içlerindeki tutarsızlık ise yaşadıkları eskiyeni çatışmalarından ya da sahip oldukları ruhsal değişmelerden kaynaklanabilmektedir. d Yanıtınız yanlış ise “Ailedeki Kardeşler Arası Ayırımın İletişime Etkisi” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 9. c Yanıtınız yanlış ise “Ana-Baba Tutumlarının Çocukla İletişime Etkisi” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. psikolojik ve sosyal değerlerdir Sıra Sizde 5 Sinema ve tiyatroya gitme Oyun ya da oyuncak oynama Sohbet etme Resim yapma Bilgisayarda oyun oynama. Sıra Sizde 3 Ana-baba arasındaki tutarsızlık. 2. 7. d Yanıtınız yanlış ise “Ana-Baba-Çocuk Sevgisinin Aile İçi İletişime Etkisi” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. c Yanıtınız yanlış ise “Ana-Babanın Çocuğa Ayırdığı Zaman” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. b Yanıtınız yanlış ise “Ana-Baba Tutumlarının Çocukla İletişime Etkisi” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 4. sıcak bir bakış ve gülümsemeyle. 5. a Yanıtınız yanlış ise “Ana-Babanın Çocuğa Verdiği Değer ” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. ses tonuyla. b Yanıtınız yanlış ise “Ana-Baba Çocuk Etkileşiminde Tutarlılık” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Bunlar faydacı/ekonomik. 3.” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 10. konuşma biçimiyle. e Yanıtınız yanlış ise “Ana-Baba Tutumlarının Çocukla İletişime Etkisi. e Yanıtınız yanlış ise “Ailede Ana-Baba Çocuk Etkileşimi” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. a Yanıtınız yanlış ise “Ana-Baba Çocuk Etkileşiminde Tutarlılık” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. hizmet etme yoluyla ve hediyeyle sevgi gösterilebilir. Sıra Sizde 4 Ailelerde çocuğa verilen üç farklı değerden sözedilebilir. 6. çocuk yetiştirmeye karşı sahip oldukları farklı bakış açılarından ya da çocuk yetiştirmeye ilişkin yöntem değiştirme kararı konusundaki uyuşmazlıklardan kaynaklanabilir. basgetbol. Bedensel temasla.Kendimizi Sınayalım Yanıt Anahtarı 1. Sıra Sizde Yanıt Anahtarı Sıra Sizde 1 İlgisiz ve kayıtsız aile Aşırı koruyucu aile İzin verici aile Demokratik aile Otoriter-katı kuralcı aile Sıra Sizde 2 Sevgi göstermenin çeşitli yolları vardır. oynama Sıra Sizde 6 Ana-babasının kardeşiyle kendisi arasında ayırım yaptığını hisseden çocukların ailesine karşı oluşturdukları güven duygusu sarsılır ve anababalarına karşı duydukları sevgi gittikçe zayıflar. vb. Futbol. 122 .

(2011). Ankara: Pegem Yayıncılık. Ankara: İmge Kitabevi.) (2011). (1999). Doğan.S. Kağıtçıbaşı. Demiray. İstanbul: Morpa Kültür Yayınları. A. Y. Hortaçsu. İstanbul: Timaş Yayınları. Çocuklukta İlişkiler Ana Baba. Betül Çelik. İstanbul: Boyut Yayıncılık. (2007). Aile Yapısı ve İlişkileri. Benlik Aile ve İnsan Gelişimi Kültürel Psikoloji. ve Kayhan. Çocuklarla Doğru İletişim. Dönmezer. İ. (Ed. Koruyucu Psikoloji. S. A. Ç. İstanbul: Remzi Kitabevi. Yazıcıoğlu. Ailede Sevgi Eğitimi. Türküm. Genel İletişim. F. (2010). Anne Baba Eğitimi.) (2009). (2003). S. Çev. 123 . Sayar. ve Önder. Etkili İletişim. İstanbul: Selis Kitabevi. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Basımevi. Kardeş ve Arkadaşlar. İstanbul: Sistem Yayıncılık. Yavuzer. İstanbul: Remzi Kitabevi. 5 Sevgi Dili. İstanbul: Sistem Yayıncılık. Ü. (2007). (2006). Konuşarak ve Dinleyerek Anlaşalım. Ailede İletişim Etkileşim. U. (2008). Demiray. N. (2010). ve Bağlan. (2010). Paktuna Keskin. K. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Basımevi. U. H. Çocuk Psikolojisi. (2008). Ankara: Pegem Yayıncılık. H. (Ed. İstanbul: Koç Üniversitesi Yayınları. (2007). Çocuk Eğitimi El Kitabı.Yararlanılan Kaynaklar Chapman. G. Yavuzer.

Anahtar Kavramlar Benlik Benlik İmgesi Özgüven Özgüven Gelişimi Aile İçinde Çocuk Anne Çocuk İlişkileri Baba Çocuk İlişkileri İçindekiler Giriş Özgüvene İlişkin Kavramlar Özgüven Aile İçinde Çocuk 124 .7 Amaçlarımız Bu üniteyi tamamladıktan sonra. Özgüven kavramını açıklayabilecek. Çocukta özgüven gelişimini açıklayabilecek. Benlik ve benlik imgesini tanımlayabilecek. Özgüven gelişiminde ebeveynlerin önemini açıklayabilecek bilgi ve becerilere sahip olabilirsiniz.

kendi istediği zaman. bebekle konuşmak. Bu konuda memnun eden veya hayal kırıklığına uğratan yaşantılar bireyin kendine değer verme duygusunu oluşturur. sevgi sözcükleri söylemek onun ileriki yaşamında mutlu bir birey olmasını sağlar. Bireyin özsaygısı ve buna bağlı olarak özgüveni bir kez oluştuktan sonra. bu konuda doğru ve yanlış davranışları bilmeyi. bunu ona belirtmek. acıktığı zaman onu doyurmak. Benlik kavramı. iyi bir gözlemci olmayı ve çocukla etkili bir iletişim kurmayı kapsamaktadır. Bebek ağladığı zaman yardımına koşmak. doğru yaptığını sevinçle karşılamak. ÖZGÜVENE İLİŞKİN KAVRAMLAR Benlik Benlik kavramı. zamanla diğer insanların değerlendirmelerinden etkilenmeden varlığını sürdür ve bireyin tüm davranışlarını etkisi altına alır 125 . Bu bağlamda. yaşam içerisinde birey. bireyin kendisini görüş ve algılayış biçimidir. yetenek ve değerlerine ilşkin kendini algılayışını. Bu duygu zamanla öğrenilerek gelişir. Bu bilinç. dışarıdan kontrol yerine. Bireyin çevresindeki insanlar tarafından olumlu olarak değerlendirilme ve kabul görme gereksiniminin karşılanması bireyin kendini algılama biçimini önemli ölçüde etkiler. bebek altını kirlettiği zaman onu temizlemek. İnsan doğduğu andan itibaren kendisi ve çevresi ile etkileşimi içerisinde kendisi ile ilgili çeşitli algılar oluşturur. Benlik. “güven” ve “sevgi” verebilmekle başlar. kendine bir kimlik ve bu kimliğe de bir değer kazandırır. 2000). Çocuğun ileriki yaşamında özgüvenli bir birey olabilmesi için aile bireyleri ile etkileşimi çok önemlidir. yürümeye çalışırken ona bilinçli bir destek vermek çok önemlidir. Çocuğun yaptığı her yeniliği fark etmek. anne baba olarak çocuğun yapabileceği her şeyi kendisinin yapmasını sağlayarak gücünü tanımasına. kendi gelişim çizgisinde desteklemek onun özgüvenli bir birey olmasına yardımcı olmaktır.Özgüven Aile Bireyleri Etkileşimi GİRİŞ Çocuğun duygusal hayatı onun bütün gelişme evrelerinde düzenleyici ve yöneltici bir rol oynamaktadır. 1994). yanlış yaptığında cezalandırmadan yanlışından vazgeçirmek onun birey olmasına destek olmaktır (Atabek. iletişimi ve yaşantılarının algılanış biçimlerine göre oluşan ve değişim gösteren bir süreçtir. Çocuğu kendi gücü içinde. sıralarken. Algılanan benliğin beğenilmesi sonucu özsaygı (Güngör1993) buna bağlı olarak da özgüven oluşur. Bunun için anne babaların bilinçli olmaları gerekir. ona kendisini kontrol etmesini öğretmek. İnsanları diğer canlılardan ayırt eden temel özelliklerinden biri kendinin farkında olmasıdır. Bebek emeklerken. kanıtlamasına yardımcı olmak bu gücü kullanırken doğrular ve yanlışlar arasında seçim yapabilmesine yardımcı olmak. kendine dönük olumlu olumsuz değerlendirmelerini içerir (Köymen. kendinden başkalarıyla yaşarken bencillikten kurtularak hak eşitliği içinde davranabilmesini öğretmek oldukça önemlidir. Bunun sonucunda. bireyin çevresi ile olan ilişkileri. Anne baba olabilmek her şeyden önce çocuğa. kişinin güçlü ve zayıf yanlarına.

başarı ve başarısızlıklarla doludur. akıllı. başarısızlığını değiştirilebilir bir nedene bağlar ve bir sonraki denemelerinde başarılı olacağına inanır. Boşluğu başka şeylerle doldurma çabası ne yazık ki işlevsel bir yaklaşım değildir. Özgüvene sahip olan bireyler bunları yaşamın parçası olarak kabul edip olaylara yön vermeyi bilirler. Örneğin. disiplin ve sevgi yoluyla çocuklarının benlik algısını geliştirebilirler. öyle kuvvetlidir ki her fırsatta kişinin duygularını. Ayrıca. kişiyi mutlu. sosyal ilişkiler (öğretmeni ve arkadaşlarının tavırları) bu yeni boyutun oluşum ögeleridir. 1984). Başka bir deyişle. ergenlik döneminin sağlıklı bir şekilde atlatabilmesi de bireyin benlik algısını olumlu yönde etkilemektedir. Örneğin çocuğun ailede isteniyor olması. çocuğa güçlü olduğu alanları görebilme. Bu algılamalar. Özgüven sorunu da insanın bu yargılama yeteneğini kapsar (Mckay ve Fanning. 2011). Benlik gelişiminde özellikle anne babanın tutum ve davranışları çok önemlidir. Özgüven duygusu. yetenekli veya yetersiz. Bu yüzden çocuğun. farkına varma şansı yakalayabilmesi için zengin yaşantılar sunulmalıdır. gerçekçi bir benlik değerlendirmesi yapması amacıyla uygun ortamlar yaratılmalıdır. Burada kişinin içsel. Benlik İmgesi Benlik bilinci insanı hayvanlardan ayıran en önemli özelliklerden biridir. Benlik algısı olumlu olan anne babaların çocuklarının da benlik algısının olumlu olacağı bilinen bir gerçektir. insanlar kim olduklarını tanımlar ve daha sonra bu kimliği sevip sevmediklerine ilişkin kararlar verip kendilerine ilişkin algı oluştururlar (McKay ve Fanning. Başka bir deyişle. Kişinin özgüveni ile benlik imgesi arasında önemli bir ilişki olduğu düşünülmektedir. okul başarısı. Örneğin. İnsanın kendini yeterli ve sevilebilen biri olarak görmesi ile sevilemeyen. mesleğinde kendilerine güvendikleri halde insanlar arası iletişimlerde. kimi insanlar bazen yaşamın herhangi bir alanında yüksek performans gösterip başarı elde etmelerine rağmen yine de bu konuda kendilerine olan güvensizliklerinin devam ettiği görülür. Bu durum. çocukluktan itibaren yaşamın farklı alanlarında etkisini gösterir. Başka bir deyişle. bazı insanlar okul başarısında. huzurlu bir yaşamdan alıkoyar. Bunlar olağandır ancak burada önemli olan olayların peşinden sürüklenip gitmek ya da olaylara takılıp kalmamak gerekliliğidir. Benlik algısı ve benlik imgesi nedir? Özgüven ile benlik algı ve imgesinin ilişkisi nedir? ÖZGÜVEN Özgüven. Kimi insanlar. Kişi bu duygunun eksikliğini boşluk olarak algılar ve bu boşluğu başka şeylerle doldurma çabasına yönelir. Çocuğun okula başlaması ile sosyal çevresi genişler yeni yaşantılar kazanır ve bu durum benlik imgesine yeni boyutlar eklenmesine neden olur. yaşamın bazı alanlarında kendilerine güvendikleri halde bazı alanlarında son derece güvensiz olabilmektedirler. sahip olduğu olumsuz inançlardan başka bir deyişle kişinin iç dünyasında olup bitenlerden kaynaklanmaktadır. Çocuğun anne babasının gözündeki konumu çocuğun kendisine ilişkin olumlu bir imgeye sahip olmasını etkiler. zeki. kişinin davranışlarına yansır ve yaşamın tamamında olumlu ya da olumsuz olarak kendini gösterir. tembel görülmesi bu algıda önemli değişkenlerdir. Bu da öncelikle anne ve babanın çocuğa ilişkin sözlü ve sözsüz tavırlarıyla başlar. Bu beceri.(Geçtan. başarılı. 2011). Bu amaçla. Bu duygunun eksikliği. Aynı şekilde okul yaşantısı. başarısız ve zayıf bir birey olarak görmesinin özgüvenine çok farklı etkileri olacağı muhakkaktır. Özgüven duygusunun insan hayatında yeri ve önemi çok büyüktür. birey bir başarısızlıkla karşılaştığında. Ebeveynler. tutumlarını ve davranışlarını etkileyerek eylemlerine yansır. Bu 126 . özgüvene bağlıdır. Benlik kavramının ögesi olan “benlik imgesi” bireyin sahip olduğu fiziksel ve zihinsel özelliklerinin farkında olmasıdır. Bu boşluk ancak kendine olan güven duygusunun geliştirilmesiyle doldurulabilir. 2010). Hayat iniş ve çıkışlarla. sorun ve mücadelelerle. Bilinçaltında kalıplaşmış olan bu inançlar. kişinin iç dünyasında yer alan şartlanmalardan. kendine yönelik algılamaları esastır. evlilik ve cinsellik gibi konularda yeterli güven duygusundan yoksun olabilmektedirler (Göknar. psikolojik yaşamın temel ögelerinden biridir ve duygusal bir gerekliliktir. kişi kim olduğunu tanımlama ve söz konusu kimliği beğenip beğenmediğine karar verme yeteneğine sahiptir. sosyal ilişkilerde.

Hayatın çıkmazları ve zorlukları karşısında kolayca umutlarını yitirip büyük bir çöküntü içine girer ve kaderlerine boyun eğerek çaresizlik içinde sızlanırlar (Göknar. Tablo 7. kişiden kişiye farklılık gösteren karmaşık bir süreçtir. kendini tanıma. kendilerine olan inançlarının ne denli güçlü olduğunun farkına varamayabilirler. kendine açık hedefler koyabilme.kişi aynı zamanda. İç özgüven. kendini iyi ifade edebilme. Çocuklar ergenlikle beraber özgüvenlerini değerlendirmeye ve şekillendirmeye başlar. Aileler. dokunulmasından korunmakta olduğunu. bazılarında dış özgüven fazla gelişir. kişinin kendisine ilişkin duyduğu memnuniyet düzeyini. Bu güvenden yoksun olan bireylerse başarısızlıklarının nedeninin kendilerinden kaynaklandığını düşünür ve değiştiremeyecekleri belirli bir özelliğe bağlarlar. Sıkılınca ağlamalarının rahatlama getirmediğini. kendi istek ve beklentilerine göre yönlendirirler. yaşamlarını başkalarının istek ve beklentilerine göre değil. Başkaları bu insanların. kendini sevme. Yaşam mücadelelerini de bu doğrultuda sürdürürler. çocuğun okula başlamasıyla ailenin yanı sıra öğretmen ve arkadaşları gibi diğer kaynaklardan beslenir. İç özgüvenleri tam olan ancak bu güçlerini dışarıya yansıtamayan insanlar da vardır. Bir bebek ona gülümsenmesinden harika bir varlık olduğunu. İlk yıllarda ailenin çocuğa verdiği mesajlar doğrultusunda gelişen özgüven. çocuklarında özgüvenin temelini atmaya çalışırken unutulmaması gereken konu. sallanmamış ve sevilmemiş bebekler kendi değerlerine ilişkin başka öğretiler edinirler. Bunlar da zayıf özgüvenin ilk öğretileridir. ağlamasına gösterilen ilgiden etkili ve önemli biri olduğunu öğrenir. Hayattaki zorluklar ve inişler bu bireylerin büyük bir çöküş yaşamalarına neden olmaz. Bazı insanlar kendileriyle barışık olamamalarına rağmen dış özgüven konusunda çok başarılı olabilmektedirler. neleri yapıp yapmayacaklarını bilirler ve hedeflerini bu doğrultuda ortaya koyarlar. Bu durumun tam tersi de söz konusu olabilmektedir. Özgüvene sahip olan bireyler daha yaratıcı. iç ve dış özgüven arasındaki dengenin iyi kurulması gerçeğidir. Bunlar kendisine vereceği değerleriyle ilgili ilk dersler ve özgüven yapısının ilk tuğlalarıdır. bu kişiler dışarıya karşı sakin ve kontrollü oldukları izlenimini başarıyla verip kendi iç dünyalarında başkaları tarafından sevilip sevilmedikleri konusunda endişe duyabilirler. Çocukta Özgüven Gelişimi Özgüven doğumla gelişmeye başlayan hayat boyu gelişmeye devam eden bir olgudur. üretken ve verimlidirler. Başka bir deyişle. Özgüven. kendisiyle konuşulmamış. kendisiyle barışık olma durumunu.1: İç ve dış özgüveni ifade eden beceriler tablosu İç Özgüven Kendini sevme Kendini tanıma Kendine açık hedefler koyabilme Pozitif düşünme Dış Özgüven İletişim becerileri Kendini iyi ifade edebilme Kendini ortaya koyabilme Duyguları kontrol edebilme İç özgüvende. kendisine yeni hedefler belirleyerek bu yolda çaba göstermeye başlar. dış özgüven ise kişinin çevreye yansıttığı görüntü ve davranışları kapsamaktadır. Bazılarında iç özgüven daha çok gelişirken. özgüveni. Benliklerini daha iyi tanıdıklarından neye güçlerinin yetip yetmeyeceğini. 2011). Dış özgüvende ise. pozitif düşünme becerilerinin yer aldığı görülmektedir. Bu kişiler. iletişim becerileri. kendini ortaya koyabilme ve duyguları kontrol edebilme becerileri yer almaktadır. İç özgüven ve dış özgüven duygularının birbirini sürekli desteklediği durumlarda kişi ideal özgüvenine ulaşmış olur. Aşağıda tablo 1’de iç özgüven ve dış özgüveni ifade eden beceriler yer almaktadır. Lindenfield (2011). Rahat ettirilmemiş kucağa alınmamış. 2010). iç özgüven ve dış özgüven olmak üzere iki biçimde betimlemektedir. Bir şeyi söylemek ya da karar vermek konusunda bütün enerjilerini tüketecek kadar kaygı duyabilirler. umarsızlığı ve önemli olmadıklarını öğrenirler. Bu kişilerin dış özgüvenleri düşük olduğu için iç özgüvenlerini nasıl kullanacaklarını bilmemeleri başarı çizgilerinin düşmesine neden olabilir (Lindenfield. Çocuklar büyüdükçe onlara kim olduklarını 127 .

Bu nedenle anne babalar. Bu tür olanaklar çocuğun güçlü yönlerini keşfetmesini ve zayıf yönlerini de geliştirmesini sağlayacaktır. D. Çocuğun başarabildiği yeni şeyleri fark etmek. Öğretmenler. Destek: Çocukların özgüven geliştirebilmesi için yönlendirilmeye ve cesaretlendirilmeye gereksinimleri vardır. Bu bağlamda anne babanın kişilik yapısı çocuk üzerinde önemli bir role sahiptir. Bu nedenle. “Çocuğun gelişimini etkileyen en önemli şey sevilip sevilmediği duygusudur. Ebeveynler kendilerini son sıraya yerleştirir ve çocukları için kendilerini feda etmeyi alışkanlık haline getirirlerse çocuklar da başkalarına hizmet ettikleri oranda değerli olduklarını öğrenirler. Çocuklara olumlu bir ayna olmak yaptıkları her şeyi onaylamak ya da aileyi onların yönetmesine izin vermek anlamına gelmemektedir. Bu gereksinim. Aile içinde sevgi silah gibi kullanılıyorsa koşulludur. bu durum çocuğun da benzer olaylar karşısında benzer korku ve kaygıları taşımalarına neden olur. destekleyici sınırlar koymak çocuklara aile bireylerinin tümünün gereksinimleri olduğu mesajını verir. Koşulsuz sevgi. çocuğa destek olmaktır. Model: Çocukların. aile ortamında sevgilerini sözle ve dokunarak ifade etmelidirler. bunu ona belirtmek. 1970) Özgüven nedir? Çocukta özgüven gelişimini etkileyen etmenler nelerdir? Özgüven Ediniminde Anne ve Babanın Rolü Kendi aralarında ve çevreleriyle uyumlu anne babaların çocukları. 2011). Tutarlı. kendilerine sağlanan destek ve önderlik sayesinde giderek benliklerini geliştirir. bütünleştirir ve özerk varlıklar olarak yetişkin yaşama 128 . Benlik saygılarını kazanabilmeleri için kendilerini değerli hissetmeye gereksinim duyarlar. ilgi göstermek anlamına gelmez. Aile içinde önemli olan bu gereksinimlerin karşılanmasında dengeli davranmaktır (Mckay ve Fanning. Çocuklar ailelerin onlara sunduğu örnekler sayesinde kendilerine değer vermeyi öğrenirler. oyuncak. bakıcılar hepsi bu rolü üstlenirler. ancak çocuk aynada her zaman anne babasının ona duyumsattığı kendini iyi hissetme duygusuna. Kendilerini korumak için belirli sınırlar koymayı sağlayacak bir özgüvene sahip olan ailelerin çocukları da bu konuda onları örnek alacaklardır. aynı zamanda özgüveni geliştiren davranışları cesaretlendirmek anlamını da taşır. Anne babalar. ona verdiği öneme ve temel değer yansımalarına dönecektir. doğru yaptığını sevinçle karşılamak. ebeveynlerin kendilerine ve temel gereksinimlerine özen gösterecek kadar değer vermesi demektir. özgüvenleri gelişmiş anne baba modellerine gereksinimleri bulunmaktadır. çocukların sosyal çevreyle ilişki içinde olmaları önem taşımaktadır. İlişkiler: İç ya da dış özgüvenin gelişebilmesi için çocukların evlerindeki ilişkilere gereksinimleri olduğu gibi farklı çevrelerde deneyimler geçirmeye de gereksinimleri bulunmaktadır. Kendini bağışlayabilmek için gerekli özgüvene sahip ailelerin çocukları da kendilerini bağışlamayı öğreneceklerdir. kendi korku ve kaygılarını çocuklarına yansıtabilmektedirler. Ortam: Çocuğun kendini ve kendi yeterliliklerini tanıyabilmesi için zengin yaşantılara gereksinimi vardır. kitap. müzik aleti.” (Briggs. 2011). Çocuklar kendilerini güvende hissettiklerinde kaygı ve korkularından uzaklaşırlar. Kendi görünümleri ve davranışları hakkında olumlu bir tavır benimseyen ve kendilerini olduğu gibi kabul eden ailelerin çocukları da aynı şekilde davranmayı öğreneceklerdir. Bu durum onların özgüvenlerini ve girişimciliklerini destekler.yansıtacak başka aynalar da olur. Sosyal. spor alanları gibi farklı yaşantıların çocuğa sunulmasıyla karşılanabilir. arkadaşlar. yalnızca kabul etmek. Güven: Temel gereksinimleri karşılanan çocuk kendini güvende hisseder. Özgüven modeli sunmak. ölçülü ve sağlam benlik değerleri olan çocuklar yetiştirmenin en önemli adımı onlarla sürekli etkileşim içinde olmak ve bu etkileşimi gözlemlemektir (Mckay ve Fanning. Özgüven oluşumunda yer alan önemli ögeler şöyle sıralanabilir: Sevgi: Çocukların sürekli ve koşulsuz sevgiye gereksinimi vardır.

Çocuğun benlik kavramı. okulda ve sosyal sistemdeki duygusal beslemenin özünü oluşturan koşullu sevgi. özgüvenli ve kendi kendini yöneten bir çocuk yetiştirmenin ön koşuludur. “Baban ve ben böyle uslu olduğunda seni çok seviyoruz. 2010). İstenen davranışları gösterdiğinde desteklenmeyen çocuk. Anne babalar çocuklarıyla konuşurken ya da onları dinlerken onlarla aynı düzeyde olabilmek için diz çökerek aynı konumda iletişime geçmeye dikkat etmelidirler. Aynı şekilde iletişim sürecinde seçtikleri sözcüklerin ve kavramların çocukların gelişim düzeyine uygun olmalarına özen göstermelidirler. Çocuklar özgüvenlerini yitirmeye başladıklarında bu konuya dikkatleri çekilip kendilerini farklı bir şekilde ifade etmeleri gerekliliği öğretilmelidir. istenen davranışları gösterdiğinde desteklenen çocuk. Anne babası tarafından sevilen bir çocuk. çocuk kitaplarından yararlanabilirler. Bunun yanında. Buna örnek olarak. Kendi yetersizlikleri nedeniyle reddedici ya da aşırı koruyucu tutumlar gösteren anne babaların çocukları ise. anne babasının onun varlığından dolayı mutlu olduğunu hissetmelidir. “Eğer şimdi uyursan seni daha çok severim”. Uygun çevre koşullarında büyüyen çocukların gerek bilişsel gerekse biyolojik. Aileler. Aileler.ulaşırlar. onaylanan ve onaylanmayan davranışlarının ayrımını yapmakta zorluk çeker. Bu bağlamda. Bu durum. Anne baba tutumlarının sağlıklı olması ise her şeyden önce onların kendi içinde dengeli. anne babasının onayını alma çabalarından vazgeçer.” . Çocukların düzeyine inmeyi bilme. Çocukların bu duyguları aileleri tarafından gözlem ve dikkat becerileriyle fark edilebilir. Çocuklarının yaşamlarındaki olumlu etkilerini paylaşma. Bu nedenle anne babadan gelen ilgisiz tutumlar. 129 . uygun çocuk yetiştirme tutumuna sahip olabilmek için anne babaların çocuk gelişimi ve eğitimi konusunda yeterli bilgi ve yaşantıya sahip olmaları gerekmektedir (Cirhinlioğlu. sağlıklı olmak için düzenli spor yapmak verilebilir. Çocukların kendilerini aşağılamalarını engelleme. özgüveni gelişmiş. çocuklara kendilerini sevmelerini ve kendilerine zarar verebilecek alışkanlıkları edinmemeleri gerektiği vurgulanmış olacaktır. Sonunda umudu keserek. çocuklarının mümkün olduğunca erken yaşta hem bedensel hem de zihinsel sağlıklarına gereken özeni göstermeleri konusunda destek verilmelidirler. “Eğer yemeğini yersen seni çok severim”. benlik saygısı yüksek mutlu bir birey olarak gelişmesi büyük oranda ona sağlanan fırsatlara ve anne baba tutumlarına bağlıdır. mutlu ve uyumlu olmadığı bir ortamda yetişen bir çocuğun potansiyelini tam olarak gerçekleştirmesi ve mutlu olması oldukça güçtür.1999). Onların varlığıyla yaşamlarında ne tür olumlu duyguların ve durumların geliştiği çocuklarla paylaşılmalıdır. sağlıklı beslenmeye dikkat etmek. çocuklarına yaşamlarının niteliği üzerinde olumlu bir etki yaptıklarını dile getirmelidirler. Aileler. Koşullu sevgide “eğerler” bulunmaktadır. Yetişkinliğe ulaştıklarında da çocukken doyurulmamış gereksinimlerini diğer insanlardan karşılayabilmek için umutsuzca çabalarlar (Geçtan. Çocuğun kendi kendini yöneten. psikolojik ve sosyal gelişimleri açısından potansiyelleri en üst düzeyde ortaya çıkabilmektedir. Lindenfield’e göre çocukta özgüven gelişimini desteklemek için anne babaların yapabilecekleri şöyle sıralanabilir: Çocuklarına onları sevdiklerini söyleme. Çocukların sağlıklı yaşama konusundaki becerilerini destekleme. Aileler çocuklarına onları neden sevdiklerini ve koşulsuz sevdiklerini vurgulamalıdırlar. kendilerine ayrı birer varlık olarak değer verilmediğinden kişiliklerini bütünleştiremezler. mutlu ve kendileriyle barışık olmalarına bağlıdır. Anne babalar kullanacakları kavramlar konusunda çocuk programlarından. Çocuk. onaylanan davranışların hangileri olduğunu öğrenir. Buna karşılık. Anne babanın dengeli. ailenin ona yönelttiği tutumların bir yansımasıdır. çocuğun kendisini değersiz bulmasına neden olur. sevmeyi bir koşula bağlayan cümleler çocuk için her zaman sevilmediği anlamını taşımaktadır. “Eğer oyuncaklarını toplarsan ben de sana sarılıp seni öperim” gibi eğerli sevgiler. en iyi model olunarak desteklenebilir ve gerçekleştirilebilir. Bunun hem fiziksel hem de zihinsel anlamda yapılması çok önemlidir. kendini sevmeyi öğrenir. zaman zaman da söylediklerinin anlaşılıp anlaşılmadığını kontrol etmek amacıyla çocuklarına tekrar ettirebilirler. çocukta özgüven sorunları yaratmaktadır. Pek çok ailede. Aşağıda bu duruma örnek olabilecek ebeveyn ve çocuk arasında geçen bir konuşmaya yer verilmiştir. Bu ortam.

“Kendine aptal dememelisin çünkü sen aptal değilsin. Bu inanılmaz bir başarı. Senin…e yeteneğin var. bozuk paraların sayılması gibi işlerde çocuğun yaşına. Sana kitap okuma çok hoşuma gidiyor. çocuklarıyla birlikte bir etkinlik geçirmek birlikte eğlenmek için zaman ayırmalıdırlar. Çocukların yaptıkları işlere müdahale etmeden duyulan güveni belli etme. Elinden gelenin en iyisini yaptığını biliyorum. Benim için çok önemlisin çünkü… Ne kadar yaratıcısın. Dolapların düzenlenmesi.” Ebeveyn . genellikle farkında olmadan çocuklarının sıkıntı çekmelerine dayanamayarak gereksiz yerlerde onların yardımlarına koşarlar. Böylece çocuk ailede kendisini işe yarar ve değerli hissedecektir. isterse bir matematik projesi hazırlama olsun. Bazen bu bir oyuncağın kurumu veya zor bir ödev olabilir.“Ne kadar aptal bir kızım! Bak ne yaptım. Çocukların ilgi ve yetenekleri doğrultusunda ebeveynlerine yardım etmelerine fırsat tanınmalıdır. ilgi alanlarına ve becerilerine göre fırsatlar sunmak onun kendini yeterli ve işe yarar hissetmesine neden olacaktır.Çocuk . Aşağıda bu cümlelerin hangi amaçla nasıl söylenebileceğine ilşkin örnekler yer almaktadır: Olumlu duygularını onlarla paylaşmak amacıyla. Ses tonu.” Çocukların güçlü oldukları konularda ailelerine yardım etmelerine fırsat tanıma. Bu saygıyı göstermek adına. aferin. Elinden geleni yapmaya çabaladığını gördüm. Örneğin. Çaba ve başarılarını takdir etmek amacıyla. Seninle oyun oynamaya bayılıyorum. çocuğun herhangi bir etkinliği tek başına yapmasına izin vermek ona duyulan saygının sözsüz ifadesidir. Aileler kullandıkları sözlerin ve cümlelerin yanında beden dillerine de dikkat etmelidirler. Çocukların benlik saygılarını kazandıracak bir dil kullanma. Bu durum çocukta kendisinin önemsendiğini ve annesi babası için değerli olduğu duygusunu uyandırır. Çocuklara kendi başlarına yapabilecekleri işlerde yardım etmek onların bir işi tek başına yapabilme fırsatını görme şanslarını ellerinden almak demektir. Bu zaman kısıtlı olsa bile bu durum çocuğa uygun bir dille anlatılıp zamanın etkili geçirilebilmesi için birlikte çocuğun hoşlandığı etkinlikler için planlama yapılmalıdır. Anne babalar. Takdir ettiklerini göstermek amacıyla. gülümseme ve sarılma çocuğa söylenenlerin etkisini artırmaktadır. İnsanlar birine yardım ederken özel yeteneklerini kullanıyorlarsa kendilerini değerli hissedeceklerdir. Geçen haftadan bu yana çok ilerleme kaydettin. şu yaptığına bak. Anne babalar. Bu nedenle çocuklara yardım etmeden önce gözlem yapılmalı ve beklenmelidir. Aynı durum çocuklar için de geçerlidir. Bu durumda kendisini daha değerli gören çocuğun özgüven edinimi desteklenecektir. aileler önce çocuklarını gözlemleyerek onların gerçekten yardıma gereksinimleri olup olmadığına dikkat etmelidirler. yaratıcılık becerisi gelişmiş bir çocuğun masayı istediği gibi hazırlamasına fırsat tanınabilir. Çocukların önemsendiğini görmesini sağlama. Şöyle diyebilirsin “Bir hata yaptım çünkü……. 130 . Başkalarını incitmemek için çaba harcaman çok güzel. Yaşamıma ne kadar neşe kattığını biliyor musun? Bugünü seninle geçirmekten çok mutluyum. Oysa ister kumdan kale yapmak olsun. Çocuklarda benlik saygısını kazandırmada kullanılan cümleler. sözler oldukça önemlidir.

Bütün bu söylemlerin yanında ailelerin. Senin bu konudaki görüşün benim için çok önemli. Çocuğun özgüven edinimini desteklemek amacıyla ailelerin çocuklarına karşı destekleyici ve güven verici bir tutum sergilemeleri gerekmektedir. Senin fikrini almak istiyorum. Aile üyeleri birbirlerinin düşüncelerine ve görüşlerine değer verirler. Eminim başarırsın. çocuklar bu merak yaşantılarının içerisine girdiklerinde aileler 131 . Aileler çocuğun bu davranışlarını yaşayabilecekleri ortamlar hazırlamalıdırlar. çocuğuna sözleri ve dokunuşlarıyla sevgisini göstererek onunla yakından ilgilenir. Güven duydukların göstermek amacıyla.Çocuklarını koşulsuz kabul ettiklerini göstermek amacıyla. Sen kendini zeki mi zannediyorsun? Ölümüme sen neden olacaksın. çocukların benlik saygılarını olumsuz etkileyecek bazı sözlerden kaçınmları gerekmektedir. Ailelerin söylemekten kaçınması gereken söylemlere şöyle örnekler verilebilir: Siz çocuklar… Ne kadar tembelsin… Bu sana göre bir iş değil! Aman sen deneme… Seni dinlemiyorum. soru sorması ve kurcalaması son derece doğal davranışlardır. Bu ailelerde etkili bir etkileşim ve güçlü iletişim söz konusudur. Bu tip ailelerde anne baba çocuklarını destekler ancak bunun yanında aile içinde belirlenen kurallar da vardır. Çocuğun özgüvenin gelişiminden ailenin çocuğa ilişkin sahip olduğu genel tutumu da son derece önemlidir. Kıskanmanı anlayışla karşılıyorum çünkü… Her zaman kusursuz olamazsın. Böyle bir anne baba yaklaşımı. Bu tip ailelerde. Senin yüzünden başım ağrımaya başladı. çocuğa uygun bir gelişim ortamı hazırlamış olur. Sana her zaman güveneceğimi biliyorum. Çocukların merak etmesi. Şu çocuk o kadar yoksulluk içinde bile… Ben çocukken… Sen kim olduğunu zannediyorsun? Sen zaten her zaman… Sen hiçbir işi doğru dürüst yapamaz mısın? Bütün söylediklerim bir kulağından girip öbür kulağından çıkıyor. Bana kırgın olduğunu biliyorum ama… Bazen saldırgan davranıyor olabilirsin ama sen aynı zamanda…iyi yapıyorsun. Ablan hiç böyle davranmazdı. Bana ne yaptırdığını görüyor musun? Bunu hiçbir zaman başaramayacaksın. Anne baba çocuklarını dinler ve onlara karşı ilgilidir. Destekleyici tutum içinde olan anne baba.

Bu etkileşim içinde her bireyin rolleri vardır ve bu roller çocuk için çok önemlidir. amca. Bu nedenle aile çocuğun psikososyal gelişim sürecinin başladığı yerdir. Yaşamın birinci yılında insanın çevresine karşı geliştirdiği güven ya da güvensizlik duygularının temeli de atılır. Aile çocuğun ilk yaşam alanıdır ve yaşantıları bu ortamda öğrenir. hala ve çocuk bakıcısı gibi bireyler aile sistemini oluştururlar. Çocuğun kişiliğinin yapılanması ve gelişimi önce ailede başlar. kendine güveni olmayan kişilerin yetişmesine ortam hazırlar (Yavuzer. kişilik gelişiminin ikinci evresi başlar. anne babanın rollerini öncelikle oyunlarına yansıtarak ve onları taklit ederek işe başlar (Göknar. İlk bakışta bebeğin temel gereksinimleri. anneanne. bu gereksinmeler yeterince karşılanmamışsa. Eğer aile ortamı ona benliğini tanımlama özgürlüğü veriyorsa. babaanne. Bir insanın kendisine güvenmesi çocukluk yıllarında çevresine duyduğu güvenle başlar. onları desteklemeleri. övülür ve yüreklendirilirler. Çocuk kabul edilmek ve onaylanmak ister. korunma. abla. Bu gelişim süreci içinde çocuk. is başarma gibi duygu ve becerileri yine ilk defa ailede öğrenir. Çocuk doğruyu. Tam tersine. Bebekte bu duyguyu doyurmayan anneler. Bebekle annesi arasındaki ilişkiden doğan güven duygusu. Bunun dışında ağabey. Ayrıca çocuğun fiziksel gereksinimleri olan barınma. kardeş. Yeni doğmuş bebeğin tüm ilişkisi annesiyledir. oyun burada karşılanırken psikolojik ve sosyal gereksinimleri olan güven. onun sıkıntılarını giderebilmesi. Ailede çocuk için önemli olan anne baba ve onların varlığıdır. Toplumsal değerler ailede öğrenilmeye başlar. çocukların bazı kısıtlamalar dışında. Çok katı rollerle çerçevelenmiş olan ailelerde yetişen çocukların doğal eğilimleri serpilemez ve kendine özgü kişisel özellikleri gelişemez (Göknar. yaşar ve öğrenir. açlık. ailedeki rollerin etkisi altındadır. sağlıklı biçimde olgunlaşma yolunda gelişir. dede. Davranış modellerini çocuk burada bulur. giyinme. arzularını diledikleri gibi gerçekleştirmeleri anlamına gelir. 1997). altını kirletme gibi bedensel rahatsızlıklarının giderilmesidir. Çünkü çocuğun kişiliğinin oluşumu ve gelişimini bu roller belirler. güzeli.tarafından desteklenir. Anne Çocuk İlişkisi İlk sosyal temas anneyle kurulur. Çocuk. üşüme. toplumun değer yargılarına ve niteliklerine uygun bir birey olmayı aile ve aile çevresinden öğrenir. Bebek için anne dünyanın tamamıdır. Bu nedenle çocuğun yetişmesinde en etkili ortam aile ortamıdır. bebeğin annenin sıcaklığını hissedebilmesi anneyle bebek arasında kurulan güvenin temelini oluşturur. Böyle bir ortamda büyüyen çocukların yaratıcılık ve girişimcilik becerileri de gelişme fırsatı yakalayamaz. sorumluluk. teyze. Çocuğun özgüven gelişimini desteklemek için ebeveynler nelere dikkat etmelidirler? AİLE İÇİNDE ÇOCUK Doğumdan sonra çocuğun ilk sosyal çevresi ailesidir. yaratıcı. Çocuk. Bebeğin gereksinimlerinin anne tarafından karşılanma biçimi sosyal gelişimi önemli ölçüde etkiler. Çevreye güven duyma ile kendine güven 132 . dayı. çocuk diğer evrelere geçemeyebilir. Erikson’a göre ilk 12 aylık dönem içinde çocuğun temel gereksinimleri karşılanmışsa. Ancak çocuğun yaptığı her etkinliğin abartılı bir biçimde övülmesi de doğru değildir (Göknar. toplumsal bir birey olmasına yardım eder (Yavuzer. Bebeğin gereksinimlerine annenin yerinde ve zamanında yönelebilmesi. 2004). tek boyutlu bir dünya görüşü olmayan aile modeli çocuğun doğal bir biçimde gelişmesine olanak tanımaktadır. çocuğun kendine güvenen. Aile sistemi bir bütündür ve bireyler kendi aralarında etkileşim içindedir. 2010). beslenme. Sorunlara çoklu bakış açılarıyla çözüm üreten. 1997). Eğer aile içinde roller hiçbir esnekliği olmayan kalıplaşmış katı rollere dayanıyorsa böyle bir ortam çocuğun özgüven kazanması ve kişiliğinin gelişmesi açısından uygun bir ortam olamaz. Anne babanın hoşgörüsünün normal bir düzeyde gerçekleşmesi. 2010). Bebeğin annesinin olumlu ve olumsuz davranışları. bir gruba ait olma. onun üzerinde yaşam boyu kalıcı izler bırakabilir. iyiyi ailede öğrenir. Bu durum çocuğun özgüven duygusunun gelişmesinde son derece önemlidir. insanın ileride kuracağı bireylerarası ilişkilerin temelini oluşturur. bağımsızlık. uyku. sevme. Anne babanın çocuklarına karsı hoşgörü sahibi olmaları.

Anneliğe gereğince hazır değildir. diğer bireylerden de korkmaz. çekingen davranışlara sahip olabilecekleri gibi asi davranışlar da sergileyebilirler. çocuğun bu dönemde annenin fiziksel temasına. görünürde sevecen de olsa annesinin kendisine karşı tutumunun içten ya da zorlama olduğunu kolayca algılar. Bu anneler. 8 yaşında bir çocuğa annesi tarafından yemek yedirilmesi doğru bir davranış değildir. çocuğun özgüven edinimini olumsuz etkiler. Bu çocuklar. Çocuğun bir davranışına bir gün gülüp geçtiği halde başka bir gün aynı davranışa sert bir tutum takınması annenin davranışlarındaki dengesizliği gösterir. Çünkü kaygı bulaşıcı bir duygudur. Aynı zamanda bu bireyler tek başlarına kalmaktan hoşlanmazlar. yetişkin olduklarında da bağımlılıklarını devam ettirirler. sıcaklığına ve duygusal etkileşimine her şeyden çok ihtiyacı bulunmaktadır. Bebek. Bu.1999). bir bebek dünyaya getiren bir anne için. yalnızca bebeğin bedensel gereksinimlerinin karşılanması değil. ona büyümesi ve gelişmesi için uygun desteği vermek önemli olmanın ötesinde bir zorunluluktur. Bu tutarsızlık. annenin çocuğu aşırı koruyucu tutumu da olumsuz bir etkiye sahiptir. Bir toplulukta bireylerden biri paniğe kapıldığında kısa bir süre içinde de olsa benzer bir duyguyu diğer bireyler de yaşar. Temel güven duygusunun oluşumunda annenin tutarlılığı büyük önem taşır. çocuğunu koruyup desteklerken bu durumu aşırı korumacılığa vardırmaması oldukça önemlidir. ancak bu samimi tutum onda güven duygusunu geliştirebilir. Bu açıdan bakıldığında. Yalnız başına kalmak bu bireylere kaygı ve güvensizlik verir. bebeğini ilk günden tanımaya çalışmak. Annenin bu alandaki dengesiz tutumu. Bebek de tek güven kaynağı olan annenin kaygısını kendi varoluşunun bir parçası durumuna getirir (Geçtan. Böyle bir ortamda büyüyen çocuklar. Yaşamın ilk yıllarında bundan yoksun kalan çocuk. Bebekte temel güven duygusunun oluşumunu engelleyen en önemli etmenlerden biri kaygılı annedir. aşırı hoşgörü ile sert cezalandırma arasında gidip gelme biçiminde görülür. Bu amaçla çocuğa uygun sorumluluklar verilmeli ve yaşına uygun işler yapmasına fırsat tanınmalıdır. Belirli aralıklarla annenin kendisiyle ilgileneceğini bilmek çocuğa güven sağlar. annenin çocuğuyla kurduğu ilişkilerinde tutarlı olması. ancak güvendikleri ve tanıdıkları insanların yanında oldukları zaman mutlu ve huzurlu olurlar (Göknar. Başka bir deyişle. Bebek. gerçekten içten sevilmeye gereksinim duyar. çocuğun sosyal gelişimi engellenmiş olur. Çocuğu korumak anne babanın temel sorumluluklarındandır ancak. her defasında başkalarından yardım alma gereksinimi duyarlar. çıtkırıldım ve nazlı büyüyen bir çocuk kendi kişiliğini geliştiremez. kendi kanatlarıyla uçmayı ve ayakları üzerinde durmayı bilmelidir. diğer insanlardan korkan biri ise çaresizlik duyguları yaşar (Geçtan. 2004). çocuğun özgüven edinimini desteklemek amacıyla.1999). Büyümesine izin verilmeyen bu aşırı koruyucu ortamda. bunun belirli bir düzene sokulmasını da içerir. annenin çocuğa gerektiğinden fazla kontrol ve özen göstermesi. Beslenme. Çoğu kez kendi annesi de kaygılı biridir. Annesinin kanatları altında el bebek gül bebek.birbirinden farklı olgular değildir. Aynı zamanda. Çocuğun özgüven kazanımında. Oysa çocuk hayata hazırlanmalıdır. Yaşamın özellikle ilk üç yılında. Bu etkileşimin ve birlikteliğin eksikliği çocuğun kişiliğini ve duygusal gelişimini olumsuz yönde etkileyecektir. kendi başlarına iş yapamazlar. Kaygılı anne aslında yetişkin yaşamın sorumluluklarını üstlenebilecek güce yeterince sahip olmayan biridir. başkalarına bağımlılık duyar ve dolayısıyla bağımlı bir kişilik geliştirir. Bu da onun arkadaş ilişkilerini olumsuz etkileyebilir ve arkadaşları tarafından dışlanmasına neden olabilir.1999). İnsan kendisine güvenirse. Kolayca paniğe kapılabilir (Geçtan. annenin çocuğun eğitimiyle ilgilenmesi. yetişkin döneminde belirsizliklere karşı aşırı duyarlıdır. süt kuzusu” gibi isimler takılarak alaya alınabilirler. bebeğiyle yakın ilişkiler kurması onunla etkili ve birebir zaman geçirmesi çocuğun ileriki yaşamında sağlıklı birey olmasında oldukça önemlidir. annenin kendi ruh haline göre bazen otoriter bazen de hoş görülü tutum takınmasıdır. Bu bireyler. Annenin tutarlılık göstermesi gereken diğer bir alan ise kurallar konusundaki tutumudur. Sezgi yolu ile olan bu algılama yetişkinlerde olduğu gibi bilinçli bir olgu değildir. özgüven sorunları yaşayabilirler. uyku gibi gereksinimlerinin aksatılmaması güven kazanımındaki önemli bir adımıdır. 133 . Annesinin koruması altında her şeyi rahatça elde eden bir çocuk. okulda arkadaşları tarafından da “koca bebek. Bütün bunların yanında. Böyle bir ortamda yetişen çocuklar. bu çocuklar karasız. Başka bir deyişle. Bu kişiler. çocuğunu her yerde aşırı derecede koruyup kollama gereğini duyarlar.

Geleneksel aile yapısı içinde genellikle biçimsel de olsa otoriteyi baba temsil eder. bakım sorumluluğunu anneden daha az üstlenir. Bu duygu kendini değerli hissetmesine. Ancak bebek ağlamaya başladığında. Bu durumda çocuk babasıyla doğal ve dengeli bir ilişki kuramaz. 1999). babanın çocuğa karşı ilgisiz bir tutum sergilemesi. Böyle bir ortamda yetişen çocuk. Bebek stres durumlarında. nasıl geçirildiğidir. Dolayısıyla bu çocuklar özgüvenden yoksun yetişirler ve genellikle otorite karşısında itirazsız boyun eğici oldukları halde. babadan çok anneyi tercih etmektedir. Çocukluğunda sindirilmiş olan bu kişiler kendilerinin güçsüz olduklarına o kadar inanırlar ki kendilerinden başka herkesi güçlü ve haklı görürler. sevildiğini önemsendiğini hisseder. Anne babanın sevgisiyle. kendileri otorite durumuna geldiklerinde. Etkileşimin kalitesi süreden daha önemlidir.” (Yavuzer. Her şey iyi gittiğinde. Oysa çocuğun anneyle birlikte olmak kadar babayla birlikte olmaya da gereksinimi bulunmaktadır. yetişkin bir birey olduğunda kendi haklarının. dünyanın tamamı. 134 . benlik sınırlarının ve sorumluluklarının pek farkında değildir. Kendisine duyulan saygı. kendilerine ait bir görüş ve düşünceleri de yoktur. Baba. kendi bedeninin uzantısıdır. kendisi için olumlu görüş geliştirmesine ve benlik saygısı kazanmasına destek olur. Babaların özellikle. babalar çocuklarına karşı son derece duyarlı ve tepki vericidirler. Geleneklerin kendisine verdikleri bu rolü sürdürme durumunda kalan baba. Bu kişiler. Bu durum çocukta özgüven gelişimini olumsuz etkiler. benimsemesiyle. anne babasına olan güveninden kaynaklanır ve gelişir.“Bebek için anne. Babanın otoriter yapısı. Anne. Çocuk babayı kendinden farklı olarak algılar. Aynı zamanda. anne de olduğu gibi geçirilen sürenin ne kadar olduğundan çok. Engelleyici ve cezalandırıcı nitelikte olan kararların uygulanması ise babaya bırakılır. otoritenin verdiği gücü acımasız ve sorumsuzca kullanmaktan çekinmezler (Göknar. Babanın çocuğa karşı ilgisiz bir tutum sergilemesinin altında kendi yaşamındaki sıkıntıları. Bebek için anne. Baba. baba değil annedir. Bu ilişkiden doğan güven duygusu. sürekli onlarla meşgul olur ve çok güçlü sevgi ve şefkat bağları geliştiriler. anne babasına duyduğu güvenin sarsılmamasına özen göstermek bu konuda ebeveyn olarak bilinçli olmak önem taşımaktadır. hem eşine hem de çocuğuna karşı koruyucu bir yaklaşım içerisinde olmasına karşın. çocuğun temel gereksinimlerinin karşılanmamsı anlamına gelir. bebeğiyle süre olarak daha az zaman geçirse bile burada önemli olan. Çocukta temel güven duygusunun oluşumu için anne nelere dikkat etmelidir? Baba Çocuk İlişkisi Babalar da anneler gibi tüm ilgi ve dikaktlerini bebeklere verir. Bütün bunların yanında baba. Çocuğun kendine olan güveni. ağlama nedenini belirleyen kişi. otoritenin yokluğunda sorumsuz ve saygısızca davranabilmektedirler. özgüven kazanması arasında yakın bir ilişki vardır. çok çalışmak zorunda kalması. bebeğin erken duygusal ve sosyal gelişiminde önemli bir rol oynar. anne ise daha çok kendisine benzeyendir. çocuğu yoğun yaşanan anne-çocuk bağlılığından koparıp onun dış dünyaya açılmasını sağlayan kişidir. Bunun sonucunda çocuk. 2003). çoğu kez çocuklarıyla yakın ve sıcak ilişki kurmaktan alıkonmuş olur (Geçtan. bebeklerini sallama. çocuk için hem bir sevgi nesnesi hem de örnek alınacak kişidir (Yavuzer. korku ile eşanlam taşır. Baba ve çocuk arasında iletişim ve etkileşimin zayıf olması. 2004). Bu nedenle. Babası tarafından yeterli ilgi gören çocuk. dünyanın tamamıdır. yorgunluk gibi nedenler bulunabilir. Baba. çocuğu gelecekte kuracağı ilişkilerin temelini oluşturur. çocuğun özsaygı. çocuğun sağlıklı bir kişilik geliştirmesine engel olur. genellikle çocuğun beslenme. çalışma saatlerinin çocukla birlikte olmaya uygun olmaması. babasından ilgisiz bir tutum görürür. Bazen baba kendi yaşamındaki sorunları çözmeye çalışırken çocuklarıyla birlikte olmak ve onlara yardımcı olmak için gerekli enerji ve gücü bulamaz. Baba. çocuklara daha yakındır ve onlara ilişkin konularda gerçek karar organıdır. havaya fırlatma şeklindeki oyun etkinliklerine eğimli oldukları görülür. 2003).

Önemli olan babanın da anne kadar çocuğun gelişiminde etkin bir rol oynadığıdır. özgüvenlerini yitirir. çocukları.Çocuğun zekâ. Güvenli ortamlarda çocuk yetiştirin ve yalnız bırakmaktan korkmayın. çocuğu anne bağımlılığından koparıp onun dünyaya açılmasını sağlayan. kişilik ve cinsel gelişimini tek faktörle açıklamak doğru değildir. sosyal gelişiminde ve özgüveninin sağlanmasında etkili olan kişidir. “Bir sevgi nesnesi ve özdeşim modeli olan baba. (Martin. Çocukta özgüven duygusunun oluşumu için baba nelere dikkat etmelidir? Zaman ve Mekân Ebeveynler çocuklarının dünyasında varlıklarını sürekli hissettirmeye çalışırsa çocukları. 1989). 135 . bağımsızlık ruhunu yitirir. 2000).” (Yavuzer. mutlu bir birey olabilme yolundaki savaşımında en büyük yardımcı olacaktır (Güngörmüş. Çocuklarının yaşamına durmadan yeni kurallar koyarlarsa. Hem anne hem de babanın birbiriyle uyumlu ve dengeli olarak eğitimde sorumluluk alması çocuğun kendisi ve dünyayla barışık. 2003).

iletişim becerileri. Hem anne hem de babanın birbiriyle uyumlu ve dengeli olarak eğitimde sorumluluk alması çocuğun kendisi ve dünyayla barışık. kendilerine sağlanan destek ve önderlik sayesinde giderek benliklerini geliştirir. Özgüven. Bu etkileşim içinde her bireyin rolleri vardır ve bu roller çocuk için çok önemlidir. kişinin davranışlarına yansır ve yaşamın tamamında olumlu ya da olumsuz olarak kendini gösterir. Bu ortam. toplumun değer yargılarına ve niteliklerine uygun bir birey olmayı aile ve aile çevresinden öğrenir. Bu duygu zamanla öğrenilerek gelişir. Bu nedenle anne babadan gelen ilgisiz tutumlar. Bireyin çevresindeki insanlar tarafından olumlu olarak değerlendirilme ve kabul görme gereksiniminin karşılanması bireyin kendini algılama biçimini önemli ölçüde etkiler. Çocuğun benlik kavramı ailenin ona yönelttiği tutumların bir yansımasıdır. Bu konuda memnun eden veya hayal kırıklığına uğratan yaşantılar bireyin kendine değer verme duygusunu oluşturur. Özgüveni. Çocukların güçlü oldukları konularda ailelerine yardım etmelerine fırsat tanıma. iç ve dış özgüven arasındaki dengenin iyi kurulması gerçeğidir. kişiden kişiye farklılık gösteren karmaşık bir süreçtir. bireyin kendisini görüş ve algılayış biçimidir. İstenen davranışları gösterdiğinde desteklenmeyen çocuk. kendisiyle barışık olma durumunu. kendini ortaya koyabilme ve duyguları kontrol edebilme becerileri yer almaktadır. Aileler. kardeş. çocuklarında özgüvenin temelini 136 atmaya çalışırken unutulmaması gereken konu. çocuğun okula başlamasıyla ailenin yanı sıra öğretmen ve arkadaşları gibi diğer kaynaklardan beslenir. Çocuğun zekâ.Özet Benlik. istenen davranışları gösterdiğinde desteklenen çocuk. Ailede çocuk için önemli olan anne baba ve onların varlığıdır. huzurlu bir yaşamdan alıkoyar. bazılarında dış özgüven fazla gelişir. dayı. Algılanan benliğin beğenilmesi sonucu özsaygı buna bağlı olarak da özgüven oluşur. Benlik kavramı. psikolojik yaşamın temel ögelerinden biridir ve duygusal bir gerekliliktir. kişilik ve cinsel gelişimini tek faktörle açıklamak doğru değildir. hala ve çocuk bakıcısı gibi bireyler aile sistemini oluştururlar. Çocuk doğruyu yanlışı. Çocuklar ergenlikle beraber özgüvenlerini değerlendirmeye ve şekillendirmeye başlar. özgüvenli ve kendi kendini yöneten bir çocuk yetiştirmenin ön koşuludur . kendini sevme. Önemli olan babanın da anne kadar çocuğun gelişiminde etkin bir rol oynadığıdır. Çocukların yaptıkları işlere müdahale etmeden duyulan güveni belli etme. Özgüven duygusunun insan hayatında yeri ve önemi çok büyüktür. Özgüven. Dış özgüvende ise. Çocuklarının yaşamlarındaki olumlu etkilerini paylaşma. Çocukların önemsendiğini görmesini sağlama biçiminde sıralanabilir. abla. çocuğun kendisini değersiz bulmasına neden olur. Çocukların kendilerini aşağılamalarını engelleme. Çocukta özgüven gelişimini desteklemek için anne babaların yapabilecekleri: Çocuklarına onları sevdiklerini söyleme. iç özgüven ve dış özgüven olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. Çocuğun kişiliğinin yapılanması ve gelişimi önce ailede başlar. onaylanan ve onaylanmayan davranışlarının ayrımını yapmakta zorluk çeker. kendine açık hedefler koyabilme. Kendi aralarında ve çevreleriyle uyumlu anne babaların çocukları. Özgüven doğumla gelişmeye başlayan hayat boyu gelişmeye devam eden bir olgudur. Bunun dışında ağabey. Çocukların sağlıklı yaşama konusundaki becerilerini destekleme. pozitif düşünme becerilerinin yer aldığı görülmektedir. kendine yönelik algılamaları esastır. kendini tanıma. dede. Bu algılamalar. insanlar kim olduklarını tanımlar ve daha sonra bu kimliği sevip sevmediklerine ilişkin kararlar verip kendilerine ilişkin algı oluştururlar. anne babasının onayını alma çabalarından vazgeçer. Çünkü çocuğun kişiliğinin oluşumu ve gelişimini bu roller belirler. Aile sistemi bir bütündür ve bireyler kendi aralarında etkileşim içindedir. İç özgüven. Sonunda umudu keserek. onaylanan davranışların hangileri olduğunu öğrenir. babaanne. amca. bireyin çevresi ile olan ilişkileri. Başka bir deyişle. mutlu bir birey olabilme yolundaki savaşımında en büyük yardımcı olacaktır. kendini iyi ifade edebilme. Buna karşılık. dış özgüven ise kişinin çevreye yansıttığı görüntü ve davranışları kapsamaktadır. anneanne. Burada kişinin içsel. Benlik kavramının ögesi olan “benlik imgesi” bireyin sahip olduğu fiziksel ve zihinsel özelliklerinin farkında olmasıdır. İlk yıllarda ailenin çocuğa verdiği mesajlar doğrultusunda gelişen özgüven. Çocukların düzeyine inmeyi bilme. Bazılarında iç özgüven daha çok gelişirken. kişiyi mutlu. kişinin kendisine ilişkin duyduğu memnuniyet düzeyini. teyze. İç özgüvende. iletişimi ve yaşantılarının algılanış biçimlerine göre oluşan ve değişim gösteren bir süreçtir. Bu duygunun eksikliği. Bu da öncelikle anne ve babanın çocuğa ilişkin sözlü ve sözsüz tavırlarıyla başlar. bütünleştirir ve özerk varlıklar olarak yetişkin yaşama ulaşırlar.

Sevgi b. Çocukta özgüven gelişimini destekleyen aile tutumu aşağıdakilerden hangisidir? a. Benlik imgesi b. Onları sevdiklerini söyleme. Çocuğun karnını doyurmak. Aşağıdakilerden hangisi özgüven oluşumunda yer alan önemli ögelerden değildir? a. kişiyi mutlu. Otoriter tutumunu 9. Özgüven duygusunun eksikliği. b. Güven c. Her ağladığında kucağa almamak. Kaygılı anne b. Bu işi de başaracağına eminim. b. 10. Kendilerini aşağılamalarını engelleme. Model 3. Kendini tanıma c. Tutum e. Çoukların düzeyine inmeyi bilen anne baba d. Otoriter tutum d. d. Aşağıdakilerden hangisi özgüven duygusuna ilişkin doğru bir aktarım değildir? a. b. Aşağıdakilerden hangisi çocuğun benlik saygısının gelişiminde olumlu etki yapacak söylemlerdendir? a. c. c. Özgüvene sahip bireyler daha kaygılıdırlar. e. Sen kendini zeki mi zannediyorsun? c. 8-9 yaşında bir çocuğa annesi tarafından yemek yedirilmesi annenin hangi tutumunu gösterir? a. Çocuğa sarılmak. Aşırı hoşgörülü tutum b. Aşırı koruyucu tutumunu e. Kaygı 2. Kendini ifade edebilme d. Demokratik tutumunu b. Aşağıdakilerden becerisidir? a. c. Aşağıdakilerden hangisi çocuğun özgüven edinim sürecini olumsuz etkiler? a. Aşağıdakilerden hangisi bebekte temel güven duygusunun oluşumunu engelleyen etmenlerden biridir? a. Aşağıdakilerden hangisi çocukta özgüven gelişimini desteklemek için ebeveynlerin yapabileceklerinden değildir? a. Özgüvene sahip bireyler daha yaratıcıdırlar. 7. Kendini sevme b. Destekleyici tutum c. önemsendiğini görmesini 6. Çocuğun altını değiştirmek. 4. İlgisiz tutumunu c. İlgisiz tutum e. Ailelerine yardım etmelerine fırsat tanıma. e. Kendine hedefler koyabilme.Kendimizi Sınayalım 1. Ölümüme sen neden olacaksın. d. Çocukların önemsendiğini gösteren anne baba e. Çocukların sağlama. Motivasyon d. d. huzurlu bir yaşamdan alıkoyar. Birey için önemli olan hem iç hem de dış özgüvenin gelişmiş olmasıdır. Pozitif düşünme e. 137 d. e. Bütün söylediklerim bir kulağından girip öbür kulağından çıkıyor. Aşırı hoşgörülü tutumunu d. Özgüven c. Özgüvenli anne baba c. Bireyin sahip olduğu fiziksel ve zihinsel özelliklerinin farkında olması nedir? a. Çocuklarına sağlıklı model olan anne baba yaşama konusunda hangisi dış özgüven . Çağdaş tutum 8. Özgüvene sahip bireyler daha girişimcidirler. Üşüyen çocuğun üstüne bir şeyler giydirmek. Bana ne yaptırdığını görüyor musun? 5. b. Destek e. Arkadaşlarıyla kıyaslama. Ceza d. e.

Kendi yaşamını tehlikeye atan durumlarda bile kimsenin karışmasına izin vermez. • Elbette. nerede uyuyacağı. verirken sorumluluk etmeye etmeden elde • Anne ve babanın bütün beklentilerini çocuğa yüklemeleri. onlara saygı göstereceğiz. Bu koşularda yetişen çocuk. gidilecek yerler. doğrunun böyle yapmak sanılması gibi davranışlardır. • Elbette. • Elbette. isteklerini dikkate alacağız ama onlar da bizi dikkate alacaklar. • Çocuğun mutlu edilmesinin amaç edilmesi. 138 . Çocuğun yemek için seçimleri. hangi saate yatacağı. 29. Aile. • Elbette. çizilmesi gereken sınırların çizilmemesidir. • Herkesin böyle yaptığı. Burada yaşanan sorun. Her türlü güçlüğe karşı korur. çocuğun ev ortamında kişilik kazanması istenirken çocuğa sorumluluk vermenin unutulması. alınamazsa ona haksızlık yapıldığı duygusu gelişir. gelecekte neler olacağı onu ilgilendirmeyecek sadece yaşadığı anı değerlendirmeye çalışacaktır.09. • Aile giderek her türlü kararlarında onun görüşünü ve onayını almaya çalışır.Yaşamın İçinden Çocuk Egemen Aile “Çocuk egemen aile” çok da farkına varılmadan evin çocuğunun yavaş yavaş evdeki yaşamı. hatta kimlere gidilip kimlere gidilmeyeceği vb. • Böyle yetişen çocuğun ergenlik döneminde de kendine ilişkin bütün kararları kendisinin verdiği görülür. İstedikleri alınır.2003). Böylece çocuk hiçbir güçlükle karşılaşmadan yaşamaya alışır. • Çocuğa sınır koyulursa gerileceği korkusu. “çocuğun engellenmesinin onda gerileme yaratacağı kaygısından” ya da “ev ortamında anne baba ya da anneanne-babaanne-dede arasındaki davranış çelişkisinden” ileri gelmektedir. Böylece yavaş yavaş pek de farkına varılmadan “çocuk egemen” durumuna gelen aile içinde şöyle bir tutum gelişir: • Çocuğun her istediği yapılmaya başlanır. onu hiçbir zorlukla karşılaşmaması gereken en değerli varlıkları olarak kabul eder. onlar da bize saygı gösterecekler. nasıl uyuyacağı. kişilikli olmalarını isteyeceğiz ama bizi yönetmeye kalkışmadan. eve alınacak şeylerdeki düşüncesi. Ben de “Erken Büyüyen Çocuklar” kitabımda bizim çocuk yetiştirme kültürümüzdeki değişikliklerin sonuçlarını irdelemiştim. evdeki kararları yönetmeye başlaması olarak tanımlanabilir. çocuk eğitimindeki yeni eğilimlerin yanlış anlaşılmasından kaynaklanmaktadır. böyle bir durumda sert ve saygısız tepkiler vermekten çekinmez. Bu aile modeli genel olarak çocuklarına değer veren çocuklarına kişilik kazandırmak isteyen aile ortamlarında oluşur. onu mutsuz edecek olan her şeyden uzak tutar. Bu sonuçlar büyük ölçüde. Bu kararlara doğru ya da yanlış olsun hiç kimsenin karışmasını istemez. • Elbette. • Çocuklarımızı doğru görebilmek kendimize körleşmemek gerekir. büyüklerin neler yapmasının onun için uygun ya da uygunsuz olduğu. Geçmişte neler olduğu. Bu yanlışlar özetle: • Çocuklara özgürlük verilmemesi. için Hiç kimsenin efendisi de kölesi de olmadan birlikte yaşamayı öğrenmeliyiz (Cumhuriyet Gazetesi. her konuda çocuğun onayı alınır. • Çocukların hak alıştırılması. çocuklarımızı seveceğiz ama onları şımarık yapmadan. çocuğun gideceği okul. Oysa Catherine Mathelin bütün bunları gözden geçirirken çocuklara sınır koymanın onlar için önemini belirtiyor. Bu da çoğu kez “çocuğun sevgisinin kaybedilme korkusundan” . özgür çocuklar yetiştireceğiz ama onlara sosyal sorumluluk vererek. artık sorumluluk almaya yanaşmayacak hiçbir sınır tanımayacaktır.

Bu yüzden çocuğun. c Yanıtınız yanlış ise “Çocukta Özgüven Gelişimi” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Benlik kavramının ögesi olan “benlik imgesi” bireyin sahip olduğu fiziksel ve zihinsel özelliklerinin farkında olmasıdır. b Yanıtınız yanlış ise “Özgüven Ediniminde Anne ve Babanın Rolü” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. kendine yönelik algılamaları esastır. Çocuğun anne babasının gözündeki konumu çocuğun kendisine ilişkin olumlu bir imgeye sahip olmasını etkiler. İnsanın kendini yeterli ve sevilebilen biri olarak görmesi ile sevilemeyen. c Yanıtınız yanlış ise “Özgüven” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 8. Bu algılamalar. Sıra Sizde Yanıt Anahtarı Sıra Sizde 1 İnsan doğduğu andan itibaren kendisi ve çevresi ile etkileşimi içerisinde kendisi ile ilgili çeşitli algılar oluşturur. Çocuğun kendini güvende hissetmesi. farklı sosyal ilişkiler yaşayabilmesi. Kişinin özgüveni ile benlik imgesi arasında önemli bir ilişki olduğu düşünülmektedir. model görebilmesi. Bu amaçla. bireyin kendisini görüş ve algılayış biçimidir. Burada kişinin içsel. 5. d Yanıtınız yanlış ise “Özgüven Ediniminde Anne ve Babanın Rolü” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. uyumlu bir anne babaya sahip olması. çocuğa güçlü olduğu alanları görebilme. zengin yaşam ortamlarında bulunması özgüven gelişimini destekleyici etmenlerdendir. kişinin davranışlarına yansır ve yaşamın tamamında olumlu ya da olumsuz olarak kendini gösterir. 9. Bu da öncelikle anne ve babanın çocuğa ilişkin sözlü ve sözsüz tavırlarıyla başlar. farkına varma şansı yakalayabilmesi için zengin yaşantılar sunulmalıdır. Başka bir deyişle. Bunun sonucunda. a Yanıtınız yanlış ise “Özgüven Ediniminde Anne ve Babanın Rolü” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. e Yanıtınız yanlış ise “Özgüven” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 2. temel gereksinimlerinin karşılanması. 6. kendine bir kimlik ve bu kimliğe de bir değer kazandırır. d Yanıtınız yanlış ise “Anne Çocuk İlişkisi” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. psikolojik yaşamın temel ögelerinden biridir ve duygusal bir gerekliliktir. gerçekçi bir benlik değerlendirmesi yapması amacıyla uygun ortamlar yaratılmalıdır. birey olarak kendini değerli hissetmesi. Benlik. 10. Sıra Sizde 2 Özgüven. Algılanan benliğin beğenilmesi sonucu özsaygı buna bağlı olarak da özgüven oluşur. 4. 7. c Yanıtınız yanlış ise “Anne Çocuk İlişkisi” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. insanlar kim olduklarını tanımlar ve daha sonra bu kimliği sevip sevmediklerine ilişkin kararlar verip kendilerine ilişkin algı oluştururlar. 139 . sevgi görmesi. 3. yaşam içerisinde birey.Kendimizi Sınayalım Yanıt Anahtarı 1. başarısız ve zayıf bir birey olarak görmesinin özgüvenine çok farklı etkileri olacağı muhakkaktır. İnsanları diğer canlılardan ayırt eden temel özelliklerinden biri kendinin farkında olmasıdır. d Yanıtınız yanlış ise “Özgüven Ediniminde Anne Babanın Rolü” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. a Yanıtınız yanlış ise “Benlik İmgesi” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz.

çocuğun gereksinimlerini yerine getirirken tutarlı davranması. Yaşamın ilk yıllarında bundan yoksun kalan çocuk. yalnızca bebeğin bedensel gereksinimlerinin karşılanması değil. üşüme. Çocuk babayı kendinden farklı olarak algılar. yetişkin bir birey olduğunda kendi haklarının.Sıra Sizde 3 Çocukta özgüven gelişimini desteklemek için anne babaların yapabilecekleri: Çocuklarına onları sevdiklerini söyleme. Bu kişiler. Çocuklarının yaşamlarındaki olumlu etkilerini paylaşma. Bebek de tek güven kaynağı olan annenin kaygısını kendi varoluşunun bir parçası durumuna getirir. baba değil annedir. Temel güven duygusunun oluşumunda annenin tutarlılığı da büyük önem taşımaktadır. Baba. Sıra Sizde 4 Bebeğin annesinin olumlu ve olumsuz davranışları. nasıl geçirildiğidir. anne de olduğu gibi geçirilen sürenin ne kadar olduğundan çok. uyku gibi gereksinimlerinin aksatılmaması güven kazanımındaki önemli bir adımıdır. otoritenin yokluğunda sorumsuz ve saygısızca davranabilmektedirler. Beslenme. bebeğiyle süre olarak daha az zaman geçirse bile burada önemli olan. sürekli onlarla meşgul olur ve çok güçlü sevgi ve şefkat bağları geliştiriler. genellikle çocuğun beslenme. bunun belirli bir düzene sokulmasını da içerir. Bu durumda çocuk babasıyla doğal ve dengeli bir ilişki kuramaz. Belirli aralıklarla annenin kendisiyle ilgileneceğini bilmek çocuğa güven sağlar. çocuğu yoğun yaşanan anne-çocuk bağlılığından koparıp onun dış dünyaya açılmasını sağlayan kişidir. Annenin. Anneliğe gereğince hazır değildir. Dolayısıyla bu çocuklar özgüvenden yoksun yetişirler ve genellikle otorite karşısında itirazsız boyun eğici oldukları halde. Çocukların düzeyine inmeyi bilme. benlik sınırlarının ve sorumluluklarının pek farkında değildir. kaygılı olmaması çocuğun sağlıklı bir özgüven gelişimi için oldukça önemlidir. otoritenin verdiği gücü acımasız ve sorumsuzca kullanmaktan çekinmezler. Ancak bebek ağlamaya başladığında. Yeni doğmuş bebeğin tüm ilişkisi annesiyledir. çocuk için hem bir sevgi nesnesi hem de örnek alınacak kişidir. Bu. anne ise daha çok kendisine benzeyendir. altını kirletme gibi bedensel rahatsızlıklarının giderilmesidir. Babaların özellikle. çoğu kez çocuklarıyla yakın ve sıcak ilişki kurmaktan alıkonmuş olur. Çocukların önemsendiğini görmesini sağlama Çocukların benlik saygılarını kazandıracak bir dil kullanma biçiminde sıralanabilir. açlık. havaya fırlatma şeklindeki oyun etkinliklerine eğimli oldukları görülür. korku ile eşanlam taşır. Sıra Sizde 5 Babalar da anneler gibi tüm ilgi ve dikaktlerini bebeklere verir. İlk bakışta bebeğin temel gereksinimleri. bakım sorumluluğunu anneden daha az üstlenir. Bebek stres durumlarında. ağlama nedenini belirleyen kişi. Çocukların güçlü oldukları konularda ailelerine yardım etmelerine fırsat tanıma. çocuklara daha yakındır ve onlara ilişkin konularda gerçek karar organıdır. Baba. Bütün bunların yanında baba. Her şey iyi gittiğinde. Etkileşimin kalitesi süreden daha önemlidir. Babanın otoriter yapısı. hem eşine hem de çocuğuna karşı koruyucu bir yaklaşım içerisinde olmasına karşın. Baba. Böyle bir ortamda yetişen çocuk. yetişkin döneminde belirsizliklere karşı aşırı duyarlıdır. Kolayca paniğe kapılabilir 140 . Kendisine duyulan saygı. bebeklerini sallama. Baba. Engelleyici ve cezalandırıcı nitelikte olan kararların uygulanması ise babaya bırakılır. Geleneklerin kendisine verdikleri bu rolü sürdürme durumunda kalan baba. çocuğun sağlıklı bir kişilik geliştirmesine engel olur. onun üzerinde yaşam boyu kalıcı izler bırakabilir. Çocukların sağlıklı yaşama konusundaki becerilerini destekleme. bebeğin erken duygusal ve sosyal gelişiminde önemli bir rol oynar. Bebekte temel güven duygusunun oluşumunu engelleyen en önemli etmenlerden biri kaygılı annedir. Geleneksel aile yapısı içinde genellikle biçimsel de olsa otoriteyi baba temsil eder. Çocukların yaptıkları işlere müdahale etmeden duyulan güveni belli etme. dünyanın tamamı. Bebek için anne. Çocukların kendilerini aşağılamalarını engelleme. Anne. Kaygılı anne aslında yetişkin yaşamın sorumluluklarını üstlenebilecek güce yeterince sahip olmayan biridir. babadan çok anneyi tercih etmektedir. kendileri otorite durumuna geldiklerinde. babalar çocuklarına karşı son derece duyarlı ve tepki vericidirler. kendi bedeninin uzantısıdır.

Ankara. (1997). Çocuğu Tanımak ve Anlamak. (1999). F. (2010). R. E. Ana Babalar. Ya-Pa Okul Öncesi Eğitimi ve Yaygınlaştırılması Semineri. İnsan Olmak. İstanbul: Remzi Kitabevi. “Okul Öncesi Dönemde Baba Çocuk İlişkisinin Çocuğun Gelişimine Etkisi”. Ö. Kazanmak. A. (1989). (2011). 141 . Geçtan. Köymen. Çocuk Gelişimi ve Ruh Sağlığı. McKay. Ali Şimşek) Ankara: Eğitim Sen Yayınları. (2011). A. Ankara: Bilgi Yayınevi. Genç. Güngörmüs. İstanbul. Çocuğunuzun İlk 6 Yılı. Özgüven. (2003).Ü. (1990). Güngör. Ekşi. P. Çeviri: Atay. G. Özgüven Ankara: Arkadaş Yayınevi. Burcu Gezek) İstanbul: Boyner Yayınları. H. (2003). (2006) İlkem. Modern Ailelere Bilgece Öğütler (Çev. Yavuzer. İstanbul: Remzi Kitabevi. E. “Çocukta Benliğin Gelişimi”. (Çev. (1993). Ya-Pa Okul Öncesi Eğitimi ve Yaygınlaştırılması Semineri. Bursa: Ezgi Kitabevi. Ankara: Arkadaş Yayınevi. Göknar. Çocuk. M. O. (2004). Bilinçli Çocuk Yetiştirmek. Çocuklara Duymak.W. “Güdüleyici Öğrenme” Sınıfta Demokrasi. (2000).Yararlanılan Kaynaklar Atabek. ve Fanning. Ankara: Arkadaş Yayınevi. Lindenfield. Ö. Kendine Güvenen Çocuk Yetiştirme. İstanbul: Altın Kitaplar Yayınevi. (Ed. Cirhinlioğlu. (1994). Çocuklar Büyükler ve Tavşanlar. F. Saygı Yavuzer. Nas. Gülden Tümer) Ankara: HYB Yayıncılık. Ankara: Nobel Yayınları. 6. İstanbul: Remzi Kitabevi. Göknar. 9. H. (2010). Martin.

Ailede uyumsuzluğa neden olan etkenleri belirleyebilecek. Ailede istismar ve ihmal türlerini sıralayabilecek. Ailede boşanmaya neden olan etkenlerin neler olduğunu söyleyebilecek. bilgi ve becerilere sahip olacaksınız. Boşanmanın aile bireyleri üzerindeki etkilerini açıklayabilecek. Aile içi şiddetin aile bireyleri üzerindeki etkilerini belirleyebilecek.8 Amaçlarımız Bu üniteyi tamamladıktan sonra. Aile yapısının özellikleri içinde aile uyumunu bozan özellikleri ifade edebilecek. Ailede istismar ve ihmalin çocuklar üzerindeki etkilerini ifade edebilecek. Evlilikte aldatmanın eşler ve aile uyumu üzerindeki etkilerini sıralayabilecek. Ailedeki fiziksel ve psikolojik rahatsızlıkların aile bireyleri ve aile uyumu üzerindeki etkilerini açıklayabilecek. Aile içi şiddet türlerini tanımlayabilecek. Anahtar Kavramlar Ailede Uyumsuzluk Aile Yapısı Kronik Rahatsızlık Fiziksel İstismar Cinsel İstismar Duygusal ve Psikolojik İstismar Ailede Şiddet Fiziksel Şiddet Psikolojik Şiddet Cinsel Şiddet Ekonomik Şiddet Aldatma Boşanma İçindekiler Giriş Aile Yapısı Ailedeki Fiziksel ve Psikolojik Rahatsızlıklar Ailede İstismar ve İhmal Aile İçi Şiddet Evlilikte Aldatma Boşanma 142 .

AİLE YAPISI Eşler sağlıklı uyum için birbirlerini karşılıklı bir biçimde destekleyici davranış örüntüleri de oluşturmalıdırlar (Sayın. 2004). problemleriyle işlevsel bir biçimde başa çıkabilen bir yapıya sahip olmasıdır (Nichols ve Schwartz. normal bir ailede de problemlerle karşılaşılması doğal bir durumdur. Nichols ve Schwartz. 2003. 1990). İnsanlar evlilik ilişkisi içine girdiklerinde bu birleşmenin sağlıklı bir yapı oluşturması için eşlerin uzlaşması ve bağ oluşturması gerekir. televizyonda hangi programların izleneceği. birinin her konuda çok izin verici olması ve diğerinin de çok kontrol edici ve kısıtlayıcı olması aile içi uyumu bozar ve aile içinde sorunlar ortaya çıkarır (Nazlı. çocuk bakımında sorumlulukların nasıl dağıtılacağı. Evlilik ilişkisindeki bu düzenlemeler bazen kolayca gerçekleştirilebilirken bazen eşler için zor bir süreç olabilmektedir.Aile İçi Uyumu Olumsuz Etkileyen Faktörler GİRİŞ Normal aile. Bazen eşlerden birinin çocuklara karşı biraz daha izin verici olma özelliği diğerinin biraz daha kontrol edici olma özelliği ile dengelenebilirken. evlilikte aldatma ve boşanma konularında daha detaylı bilgiler yer almaktadır. farklı gereksinimleri olan. 1990). Aile farklı gelişim evrelerinde. farklı görev ve sorumlulukları olan bireylerin etkileştiği bir ilişkiler bağlamı olduğundan. tükenmişlik sendromu ya da depresyon yaşayabilir (Nichols ve Schwartz. problemleri olmayan aile değildir. ev içi işlerin nasıl paylaşılacağı gibi) uzlaşma içinde olmaları oldukça önemlidir (Nazlı. Bu bölümde aile içi uyumu olumsuz etkileyen aile yapısıyla ilgili özellikler. Örneğin eşlerden biri sürekli bir biçimde kendi gereksinimlerini görmezden gelerek ya da ikinci planda bırakarak. Örneğin eşlerden biri kendisi için oldukça önemli olan öğrenim hayatını tamamlamaya çalışırken diğeri ondan desteğini esirgememelidir. Eşlerin birbirlerinin gereksinimlerine ve etkileşim tarzlarına uyum sağlamaları gerekir. Eşler evliliklerini ilgilendiren başlıca konularda (örneğin. ailede istismar ve ihmal. Kişiler arası etkileşimin olduğu her yerde problemlerle karşılaşılabilir. nerede ve nasıl bir mülk edinecekleri. Bunun için eşlerin öncelikle yaşayacakları ilişkilerine dair detayları karşılıklı bir uzlaşı içinde belirlemeleri gerekir (Nichols ve Schwartz. ailede fiziksel ve psikolojik rahatsızlıklar. Ancak eşlerin birbirlerini destekleme rolünün kendilerini yormayacak biçimde abartmadan orta düzeyde yaşamaları gerekir. evlerini nasıl döşeyecekleri gibi) hem fikir olmalı ise de uyumlu bir ilişki için daha az önemli gibi görünen konularda da (televizyon izlemeye hergün kaç saatlik bir zaman ayrılacağı. 2004). aile içi şiddet. Sağlıklı bir aile yapısı eşlerin her ikisinin de hem alıcı hem de verici olabildiği zaman mümkün olur. Biri hasta iken diğeri o kendisini daha iyi hissedene kadar onun bu süreçte aile ile ilgili sorumluluklarını devralmalıdır. Ailede uyumu bozan bir diğer etken ebeveynlerin abartılı bir biçimde birbirine zıt özelliklere sahip olmalarıdır. Bir aileyi “normal” yapan ailenin problemlerden arınmış olması değil. Ancak aile içindeki bu düzenlemelere uyularak yaşanılan her gün eşleri gerçekten bir çift olarak birbirine yakınlaştırmaktadır. 2004). 2004). enerjisini eşinin gereksinimlerini karşılamaya harcarsa veya evle ilgili tüm sorumlulukları üstlenip onun yükünü azaltmaya çalışırsa bir süre sonra. ne zaman bir çocuk sahibi olmayı düşünecekleri. 2003). 143 . Çünkü eşlerin birbirlerini destekleyici rollerini abartılı bir boyuta taşımaları aile içi uyumu tehdit eder ve bireysel gelişimi engeller. Karşılıklı uzlaşının sağlanabilmesi için her bireyin diğerinin beklentilerine ve isteklerine uyum sağlamaya çalışması gerekir (Sayın.

2003). Aile içi kurallarda hafta sonu herkesin kahvaltıyı birlikte yapacağı. o zaman da çocuklar anne ve babalarından yeterli ve sağlıklı rehberlik hizmeti alamamış olacağından kendilerini tehlikelere karşı daha savunmasız bulabilirler. aile bireylerinin ilişki biçimlerini düzenleyen bu kuralların ihlaline yönelik düşük toleransı ailenin kopuk bir yapıya sahip olduğunu gösterir. 2004). sevgi paylaşımında 144 . Bunun aksine. 2009). Kişilerarası sınırlarla korunmayan aile yapıları bireylerinin kişilerarası ilişki becerilerinin gelişimini engeller (Nazlı. eşlerin kendi yetiştikleri aile bireyleri ile aralarındaki ilişkiye belirli sınırlar koymaları gerekir. Bu sınırlar kişiler arası ilişki biçimini düzenleyen kurallarla konulur. Örneğin. eşler birbirleri ile katı kurallarla belirlenmiş bağlarla bağlandığında da aynı evde iki yabancı gibi yaşarlar. Aile bireylerinin ilişki biçimlerini düzenleyen bu kuralların ihlaline yönelik yüksek toleransı ailenin iç içe geçmiş bir yapıya sahip olduğunu. Aile içinde ebeveyn ve çocuk arasındaki ilişki biçimini belirleyecek hiyerarşik yapı keyfi bir biçimde oluşturulduğunda çocuklar ebeveynleriyle psikolojik bir güç savaşına girebilirler. Aile içinde ebeveyn ve çocuk arasında net bir biçimde çizilen sınırlar ailede ebeveyn ve çocuk arasında hiyerarşik bir yapı oluştururken ebeveyne de ailede liderlik pozisyonunu verir. sofrada başkaları ile telefon görüşmesi yapılmayacağı. Bu aile yapılarındaki bireylerin özerklik ve bağımsızlıklarının gelişimi risk altındadır. Eşler aileye katılan yeni bireyin bakım ve yetiştirme sorumluluklarını dengeli bir biçimde paylaşmadığında aile içi uyum yeniden risk altına girmektedir. Özellikle annenin yaşamındaki öncelikleri ve dengeleri babaya oranla daha büyük oranda değişim göstermektedir. Aile içi uyumu etkileyen bir diğer önemli durum ailenin çocuk sahibi olmasıdır. Örneğin birlikte baş başa vakit geçirmek. eşlere yüklediği annelik ve babalık rolleri dolayısıyla yeni sorumluluklar ve görevler ve fedakârlıklar anlamına gelmektedir. kendi evlatlarının kurmuş oldukları yeni aile kurumunu daha iyi bir biçimde kabul ederler. onların kendi aile yaşantılarında yaptıkları tercihlere saygı duyar ve aile içi sorunlarının çözümüne müdahil olmazlar. ebeveyn ve çocuk arasında kurulması gereken hiyerarşik yapı çözülür ki bu da ebeveynlerin çocuklarına profesyonelce yaklaşımlarını engeller. kendilerini ayrı iki kişilik gibi tanımlamak yerine bir çift olarak tanımlarlar. Aile içinde ebeveyn ve çocuk arasındaki ilişki biçimini belirleyecek hiyerarşik yapı iç içe geçmiş aile yapılarında olduğu gibi zayıf ve etkisiz ise. Kendilerine özel arkadaşlar edinmezler. Böyle bir bağlanmada eşler bir diğerinin önceliklerini dikkate almaksızın kendi belirledikleri öncelikler ışığında ayrı etkinlikler planlar. ebeveyn-çocuk. Aile içi ve aile dışı sınırların oluşturulmamış olması da ailede uyumu risk altına sokar. çocuk aileye aidiyet duygusunu geliştirmede ve sağlıklı bağlanmada sorunlar yaşar. anne ve babanın çocukları arasındaki tartışmalara müdahil olmayacağı. Bu aile yapılarında sevecen ve ilgili olan anne ve babalar çocukları için pek çok fedakârlığı yapmaya gönüllüdürler ve çocuklarıyla ilgilenmek için gerçekten zaman ayırırlar. ayrı ayrı seyahat eder ya da her ikisi de evliliklerinden daha öncelikli olduğunu düşündükleri kaygılarının peşinde koşarlar (Nichols ve Schwartz. kendi başlarına yapabilecekleri ayrı etkinlikler içinde olmazlar. Fakat ebeveynlerin bu yaklaşım biçimi çocuklarını kendilerine bağımlı hale getirir ve çocuklar kendi başlarına iş yapma konusunda güvensiz olurlar. Eşler çocuk sahibi olmadan önce uyumlu bir ilişki içinde dengeli bir yaşam kurabilmiş olsalar da aileye bir bebeğin katılımı bu uyumu olumsuz bir biçimde etkileyebilmektedir. Aile içi sınırlar aile bireylerinin özerklik ve bireysellik düzeylerini belirler ve aileyi korur. Çünkü ebeveynler ve çocuk arasındaki sınırlar belirsiz olduğunda da. Oysa bu sınırlar belirgin bir biçimde konulmadığında. eşler arasında uyum olsa da ailelerin müdahalesinden kaynaklanan boşanmaya varan uyumsuzluklar baş gösterir (Demirkan ve diğerleri. Bu durum anne için önemli bir stres kaynağı olabilmektedir. Ailede yeni doğan bir bebek aile yapısını hızlı bir biçimde değiştirir ve aile içi (anne-baba. Örneğin eşler birbirleri ile iç içe geçmiş bir ilişki biçimini ortaya çıkaran bağlarla bağlandığında. Aile içinde ebeveyn ve çocuk arasındaki ilişki biçimini belirleyecek hiyerarşik yapı çok katı sınırlarla belirlendiğinde.Aile içinde uyumu olumsuz etkileyen bir diğer etken eşlerin kendi aralarında sağlıklı bağlar oluşturamamalarıdır. çocukların ebeveynleri konuşurken onların sözünü kesmeyeceği. kardeşler arası) etkileşim biçimleri değişen yeni koşullara uyum sağlayacak biçimde değişime uğramak zorunda kalır. böyle kopuk aile ilişkileri çocuğun belki özerklik duygusunun gelişimine katkı sağlasa da. Böylece aileler. Çocuk sahibi olmak. Ayrıca ebeveynler çocuklarla ilgili sorumlulukları nedeniyle birbirlerini uzun dönem ihmal edebilmektedirler. herkesin odasına ancak izin alınarak girilebileceği gibi konularla ilgili olabilir.

Bir ailede yapı sürekliliği sağlayacak kadar kararlı ancak değişen koşullara uyum sağlayacak kadar da esnek olmalıdır. 2004). Ergen. Bu nedenle anne ve babaların çocuklarının gelişimini destekleyici etkileşim tarzı sürekli olarak çocuklarının gelişimsel olarak değişen özelliklerine göre yeniden ayarlanmalıdır. Örneğin ailede çocuklardan biri ergenlik dönemine girdiğinde bu durum anne ve babanın çocukla etkileşim tarzlarını değiştirmelerini ve çocuklarının aile içindeki değişen statüsüne ayak uydurmalarını gerektiren bir durumu ortaya çıkarır. ona karşılaştığı güçlüklerin etkili bir biçimde üstesinden gelebilmesi için ihtiyaç duyduğu yardım ve desteği esirgerlerse ya da katı bir biçimde tüm sıkıntılarına rağmen her türlü görev ve sorumluluğunu kendi başına aksatmaksızın yerine getirmesini beklerlerse. Anne ve baba çocuklarındaki bu değişimi ve gelişimi kabul etmez ve onunla hala küçük bir çocuk olduğu yıllardaki gibi ilişki kurmaya ve ona o yıllardaki gibi hükmetmeye çalışırsa. yeniden uyum sağlayabilmeye olanak tanıyıcı biçimde yapısını düzenleyemeyen.bulunmak. Esnek olmayan aile yapıları aile bireylerinin olgunlaşmasına bağlı değişimlere ayak uyduramadığında aile içinde sorunlar baş gösterir. ailedeki uyum bozulmaya başlar ve aile bireyleri arasında iletişim sorunları ve davranış problemleri baş gösterir. aksine artık işlevini yitirmiş yapıyı sürdürmede ısrarlı olan aileler sağlıksız ailelerdir. anne baba ve ergen arasında iletişim ve uyum sorunları baş gösterir. sağlıklı ve sağlıksız aileleri birbirinden ayırmak kolay değildir. yürüyüş yapmak ya da cinsel gereksinimlerini karşılamak gibi eşleri birbirine yakınlaştıran ve sağlıklı bağlanmalarını destekleyen aktivitelerin birçoğu çocuk sahibi olunca aksamaya başlamaktadır (Nichols ve Schwartz. 145 . Ergenlik dönemine giren çocuğun bu dönemde sürekli bir biçimde değişime uğrayan bedeni. aile içinde statüsünün değiştiğini düşünür. birlikte dışarıda yemek yemek. 2004). işine son verilmesi ve depresyon gibi). Ayrıca anne ve babanın çocukları arasındaki tartışmalara taraf olmaları çocuklarda birinin kayırıldığı hissini oluşturabileceğinden kardeş kıskançlıkları körüklenmiş olur (Nichols ve Schwartz. hayatına yön verebilecek önemli bir sınava hazırlanmak. Her aile uyumlu yapısını tehdit edebilecek durumlarla karşı karşıya kalabilir. bu sıkıntılara ilgisiz kalabilir ya da gerekli desteği ancak sorun gerçekten kontrol edilemez boyutlara geldiğinde sunmaya çalışabilir ki bu tutumların hepsi uyumu tehdit eder. çocuklukta anne ve babanın rehberliğine ve kontrol ediciliğine. Belli bir dönem oldukça uyumlu bir yapı gösteren bir aile belli bir dönemde sarsıntılar yaşayabilir. Bu durumda aile bireyleri stres altındaki bireyin içine düştüğü sıkıntılı durumu anlamaz. Örneğin aile bireylerinden biri kendisinde yoğun bir strese neden olan bir durum yaşadığında (kaza geçirmek. Böyle bir durumda çocuk aslında belki de kendi başına çözebileceği küçük sorun durumlarında dahi hep ebeveynine bağımlı kalır. kronik hastalığa yakalanmak. kendini ayarlama ve problem çözme becerilerini geliştirmelerini engeller. Yaşam koşulları durağan değildir. Kopuk ailelerin aksine iç içe geçmiş ailelerde de örneğin ebeveynler çocuklarının yaşadığı sorunlara hiçbir sınır tanımaksızın öyle müdahil olabilirler ki onların bu tutumları çocuklarının davranışlarını ve kişilerarası ilişkilerini düzenleme becerilerini. Esnek olmayan aile yapıları yaşam koşullarında meydana gelen durumsal değişimlere ayak uyduramadığında da aile içinde yine sorunlar baş gösterir. Aile içi uyumsuzluklar kısmen ailenin yapısıyla ilgilidir. Ailenin içinde ya da aileyi kuşatan toplumsal ve fiziksel çevrede meydana gelen değişimler doğal olarak aile içi dinamikleri etkiler. sohbet etmek. Bazen daha önce yaşanmamış yeni stres kaynakları ortaya çıkar. Çünkü çocuklar farklı gelişimsel dönemlerde içinde bulundukları gelişim döneminin gereksinimlerine karşılık verecek ve gelişimlerini destekleyecek farklı annelik ve babalık stillerine gereksinim duyarlar. ergenlikte de daha bağımsız olmaya ve sorumluluk üstlenmeye ihtiyaç duyarlar. Bir aile bunu başarabildiğinde sağlıklı bir yapı gösterirken. Anne ve babasıyla yaşadığı sorunlar ergeni aileden uzaklaştırır ve ergende bazı davranış sorunları ya da ruhsal bozukluklar ortaya çıkabilir. bu yeni durum aile içi etkileşim tarzında. Önemli olan ailenin karşı karşıya kaldığı ve kendisinde stres oluşturan değişikliklere karşı uyumu yeniden yakalayabileceği bir biçimde yapısını yeniden düzenleyebilmesidir. duygu ve düşünce dünyası onun kendisini anne ve babasından çocukluk yıllarında yaşadığına oranla çok daha bağımsız ve özerk hissetmesine yol açar. Örneğin bebekler daha çok bakıma ve desteklenmeye ihtiyaç duyarken. Özellikle kopuk ailelerde aile bireyleri birbirlerinin maruz kaldıkları sıkıntılardan habersiz olabilir. ailedeki görev ve sorumluluk paylaşımında değişiklikler yapmayı ya da stres altındaki aile bireyine daha güçlü bir destek sunmayı gerektirebilir. Bu nedenle.

hasta kardeşe karşı kızgınlık duyabilir. yaşamları boyunca bir hüzün içinde yaşarlar. Bu durum onların kendi gerçeklerine uygun bir yaşam düzenlemesi yapmalarına olanak verir. dışarıya odaklanma ve kapanış adı verilen dönemsel tepkiler gösterirler. Kronik rahatsızlığı ya da kalıcı sakatlığı olan çocuk sahibi anne ve babalar genellikle şaşkınlık. Böyle durumlarda işlevsel olmayan stratejilerden biri çatışmadan kaçınmaktır. Aile nihayet çocukları ile ilgili sorunun sürekli bir sorun olacağını ve onların normal yaşantılarını değiştirmeye devam edeceğini anlar ve artık çocuklarının bu duruma ayak uydurabilmesi için çaba sarf etmeye başlarlar. bazen ailedeki bireylerin stres koşullarıyla etkili bir biçimde baş edebilmelerine olanak sağlayacak bilgi ve becerilerden yoksun olmaları da aile içi uyumu bozabilmektedir. gözetim ve denetim gerektireceği beklenen durum olarak tanımlanmaktadır (Goldbeck. Kronik hastalığa sahip çocuklar ve büyükler. Çocuklarına yardım etmeye çalışsalar da gerçekte bu durumu hiç bir zaman tam anlamıyla kabullenmezler. 2006). Evde kronik rahatsızlığı olan bir çocuğun varlığı hasta çocuğun sağlıklı kardeşi için de bir stres kaynağı oluşturur. Böyle durumlarda da aile ekonomik olarak sarsılmaya başlar. keder. Anne ve baba yaşadıkları sorunla etkili bir biçimde başa çıkma yollarını keşfetmeye başladıklarında dışarıdan gelecek yardıma da daha açık olurlar. endişelerden korunma ve uyum dengesini korumaya yönelik çeşitli psikolojik savunma düzenekleri geliştirmektedir. Çünkü anne baba ve diğer aile bireyleri sürekli yaşadığı hastalıktan dolayı onların yardımına. Örneğin bir çocuğun kronik hastalık tanısı alması uzun dönemde ebeveyn ve diğer aile üyeleri üzerinde ruhsal ve psikososyal risklerin ortaya çıkmasına neden olmaktadır. uyumlarının ve hatta evliliklerinin bozulmasına neden olabilir (Er. Kısa süren bu aşamayı rahatsızlık durumunun inkâr edildiği ve böylece gerçekten kaçılmaya çalışılan bir aşama izler. 2006). geriye dönüşü olmayan kalıcı yetersizlik bırakabilen. Tüm bu süreç bazen eşlerin yaşadıkları stresin üstesinden gelmede başarısız olmalarına ve ruh sağlıklarının. Kronik hastalık karşısında geliştirilen en yaygın savunma düzenekleri yadsıma. Bu durum. 2004). uzun süre bakım. Bazen aile bireyleri birbirlerini üzmemek için aileyi ilgilendiren bir konuda diğerlerinden farklı düşündüklerini ifade etmezler. Özellikle de anne babanın sürekli bakımına muhtaç bir çocuk anne ve babayı normal zamanda yapmaları gerekenden çok daha fazla bir iş yükü altında bıraktığı gibi anne babanın hareket özgürlüğünü de kısıtlar. Bazen hasta çocuğun bakımı için anne veya baba işten ayrılmak zorunda kalabilir. Bazen kopuk ailelerde olduğu gibi aile bireyleri çatışma ile yüzleşmemek için birbirleriyle olan bağlarını iyice zayıflatır ya da mümkün olduğunca görüşmemeye çalışırlar. Bazen de anne ve babalar çocuklarıyla ilgili kalıcı rahatsızlık tanısı konulduktan sonra. Anne babası ve diğer aile bireyleri tarafından ihmal edildiğini düşünen kardeş depresyona girebilir. hastanın rehabilitasyonu için özel eğitim gerektiren. Evde aile bireylerinden birinin sürekli bir hastalığa yakalanması anne. Hasta çocuğun kardeşi hastalık dönemince ailenin en çok ihmal edilen ve en mutsuz bireyi olur. Kronik hastalık çocukta değil de anne ve babada olduğunda da genel olarak hastalıklara verilen tepki biçimi benzerlik göstermektedir. baba ve diğer aile bireyleri için oldukça sıkıntılı ve zor bir dönemin başladığı anlamına gelir. Bazen de iç içe geçmiş ailelerde olduğu gibi aile bireyleri birbirlerinden farklı düşündükleri gerçeğini görmezden gelerek ya da sorunu çözmelerine katkı sağlamayacak biçimde sürekli küçük tartışma sürtüşmelerde bulunurlar (Nichols ve Schwartz. patolojik değişiklikler sonucu oluşan. sorunlar çözüme kavuşturulamamaktadır. Çocuğun rahatsızlık tanısını takiben anne ve babalar bu yeni durumla başa çıkmada zorlanır ve kaygıya kapılırlar.Ailedeki uyum sorunlarında aile yapısı etkili bir faktör olmakla birlikte. ilgisine ve korumasına muhtaç olan hasta çocukla ilgilenmek zorunda kalırlar. inkar. Aile yapısıyla ilgili başka hangi etkenler aile içi uyumu olumsuz etkileyebilir? AİLEDE FİZİKSEL VE PSİKOLOJİK RAHATSIZLIKLAR Kronik hastalık. kardeşine yönelik bu duygularından dolayı suçluluk duygusu 146 . Ancak aile bireyleri rahatsızlık tanısının gerçekten var olduğunu anladıklarında derin bir kederlenme duygusu içine girerler. Aile bireylerinin yaşadıkları sorunları çözerken kullandıkları stratejiler doğru stratejiler değilse. gerileme ve karşıt tepki geliştirmedir. kardeşin duygusal gereksinimlerinin göz ardı edilmesine ve onunla daha az ilgilenilmesine neden olur. normalden sapma veya bozukluk gösteren.

18 yaşından küçük olan çocuk ya da gence ana-baba ya da bakıcısı tarafından kaza dışı. ana-baba ve bakıcının çocuğa bakma ve koruma yükümlülüklerini gereğince yerine getirmedikleri bir etkileşimsizliği ifade ettiğinden pasif bir olgudur. aşırı hareketlilik. 2006). bir nesne ile vurma. cinsel. 2009). tam anlamıyla idrakinde olmayan. Ruh sağlığı bozuk bir eşle yaşamak da diğer eşin psikolojik sağlığı üzerinde olumsuz etkiler bırakır. Cinsel istismar kısaca çocuk ve yetişkin arasındaki her türlü cinsel etkileşim olarak da tanımlanabilir. kasıtlı bir biçimde güç kullanımının bir sonucu olarak çocuğun yaşamının. Fiziksel istismar. yalnızlık. psikolojik. otistik bozukluk ile ilgili şikayetler. Kronik bir hastalığı ya da kalıcı bir sakatlığı olan bir çocuğa sahip anne ve baba bu durumdan aynı biçimde mi etkilenir? Aile bireylerinden birinin fiziksel sağlığının aile içi uyum açısından bir risk faktörü olması gibi aile bireyleri içinde ruh sağlığı bozuk bireylerin olması da aile içi uyum açısından önemli bir risk faktörüdür. 2006. Dünya Sağlık Örgütü (WHO. İstismar ana-baba ya da bakıcının çocuğu zarar verici deneyimlerle karşı karşıya bıraktığı bir etkileşim biçimini ifade ettiğinden aktiftir. kaybettiğini düşündüğü anne baba ya da diğer aile bireylerinin ilgisini bir daha kazanamama kaygısı taşıyabilir. tekmeleme. sağlığının. Anne baba hasta çocuğun bakımının onlara yüklediği ek sorumluluklar ve yaşadıkları sıkıntılı dönemin kendilerinde oluşturduğu stres yoğunluğu nedeniyle sağlıklı olan çocuklarına yönelik tolerans düzeylerini düşürebilir ya da ondan her zamankinden daha fazla sorumluluk üstlenmesini isteyebilirler. yakma. Cinsel istismar. Çocuk istismarı ve ihmali aktif ve pasif olma durumlarına göre farklılık göstermektedir. sarsma. vurma. eğitim gibi temel ihtiyaçlarının karşılanmadığı. daha çatışmalı. gazla zehirleme. okul sorunu-ders başarısızlığı. altını ıslatma-alt kirletme. dövme. cinsel. toplumsal kurallar ve profesyonel kişilerce uygun bulunmayan ya da zarar verici olarak nitelendirilen ve bir kaza sonucu ortaya çıkmayan etkileşim ya da etkileşimsizliklerin tümüdür (WHO. 2006). ısırma. bu çocuklar yakın ilişki kurmakta güçlük çekip. Bu nedenle. bıçak ya da silahlı saldırıda bulunma gibi eylemleri içerir (WHO. Çocuklar ve ebeveynlerinin psikiyatrik sorunları arasındaki ilişkinin araştırıldığı bir çalışmada. depresif şikayetler. sağlık ve güvenliğini tehlikeye atan. 1999). davranış problemleri. toplumsal normları ya da kanunları ihlal edecek şekilde. AİLEDE İSTİSMAR VE İHMAL Çocuk istismarı ve ihmali. sosyal ve ahlaki gelişimine zarar veren. anne. bakım. Bu durum sağlıklı kardeşin olumsuz davranışlar geliştirmesine neden olabilir. Fiziksel istismara uğramış çocuklarda sosyal işlevsellik alanında birçok eksiklik fark edilmektedir. s. dikkat eksikliği. duygusal yoğunluğu az. Fiziksel istismar tanımlanması ve belirlenmesi en kolay olan istismar türüdür. WHO. yoğun öfke ve istismar davranışı içeren ilişkiler kurabilmektedir (Kaplan ve diğerleri. zehirleme. cinsellik içeren her 147 . üzüntü ve anne babaya ulaşamama duygularını yaşayan kardeş kendini sosyal olarak izole edebilir. tik şikayetleri ve obsesif şikayetler gibi psikolojik sorunlarla başvuran çocuk ve ergenlerin anne ve babalarının da psikiyatrik tedavi aldığı ya da psikiyatrik tanısı olup tedavi almayı reddeden anne ve babalar olduğu belirlenmiştir. gelişiminin ve onurunun zarar görmesi durumudur. duygusal ve psikolojik olarak üç kategoride ele almaktadır. baba ya da çocuğa temel bakım hizmetini veren kişi arasında yaşanan ve çocuğun fiziksel.10).yaşayabilir. anksiyete şikayetleri. Türk Medeni Kanunu’nda boşanma nedenleri arasında eşlerden birinin akıl hastalığının olması durumu da vardır (Demirkan ve diğerleri. Özelikle anne veya babada ya da her ikisinde birden var olan psikolojik rahatsızlıklar çocukların da ruh sağlığını bozmakta ve aileyi uyum sorunları olan bir aileye dönüştürmektedir. 2004. uyku sorunları. çocuğun beslenme. İhmal ise. üzerine sıcak bir sıvı dökerek haşlama. boğma. 2006) çocuğun istismarını fiziksel. Cinsel istismar. rıza gösterip göstermemesi gerektiği konusunda bilgisi olmayan ya da gelişimsel olarak hazır olmayan çocukların kendilerinden en az altı yaş daha büyük olan yetişkinler ya da diğer çocuklar tarafından kendi cinsel uyarı ve doyumları için kullanılması. çocuk ve ergen psikiyatri kliniklerine konuşma bozuklukları. Fiziksel istismar. fuhuşa zorlanması ve pornografik suçlarda cinsel obje olarak kullanılmasıdır (Taner ve Gökler.

bedensel yakınmalar. %5 bakımla ilgisi olmayan kişiler. Duygusal istismar ve ihmalin çocuk ve ergenlerin yaşadığı en sık görülen istismar ve ihmal tipi olduğu söylenebilir (Kaplan ve diğerleri. 2011). utangaç ve zayıf kişilik yapısında olduğunu destekleyen bulgular vardır (Çayboylu. düşmanca davranma. 2002). enürezis ve beslenme bozukluğu (Bilir ve diğerleri. çocuğun bakımı ve eğitimi ile yükümlü kişilerin çocuğa yönelik alay etme. Duygusal istismara neden olan davranışlar reddetme. 2005). daha fazla şiddete başvurma. dışavurum ve içe atım sorunları. duygusal ihmal. kendine zarar verici davranışlar (Polat. çocukluk çağı 148 . Anne ve babaların aslında istismar etme amacını gütmeden çocuklarını duygusal olarak ihmal ve istismar etmeleri mümkün müdür? Türkiye’de yapılan bir çalışmada annelerin çocuklarına onları sevdiklerini belli etmeme. suça yöneltme. Uzun. karşı gelme bozukluğu. tecrit etme. kabul edilemez cezalar verme ya da kabul edilemez beklentiler içine girmelerini takiben ortaya çıkan ve çocuğun fiziksel. korkutma. çocuğun yaşı. daha fazla suçlu davranış gösterme. öfke patlamaları (Kılıç. antisosyal. Biçer ve Gökalp. Polat. istismar. Hancı. görmezden gelme. Cinsel olarak istismar edilen çocukların hepsi patolojik belirtiler göstermemektedir. teşhircilik. güvensizlik (Kurtay. edilgen. gerileme ve engellemeye neden olan çocuğa psikolojik olarak zarar verme durumudur (Johnson. Bununla birlikte istismar edilen çocuk ya da ergenlerde yukarıda sözü edilen altı faktöre bağlı olarak farklı patolojik belirtiler ortaya çıkabilmektedir. sürekli kaygı. 2011. Bir tür cinsel sapkınlık olan ensest. çocuğun kişilik ve ruhsal sorunlarını fark edememe. erken başlayan cinsel yaşam. mutsuzluk. yapışma davranışı. ahlaki ve dini açılardan yasaklanmış yakın akraba olan kadın ile erkeğin cinsel ilişkide bulunmaları demektir. bağırmaazarlama. 2000). 2000. Auclair ve Carpentier. çocuklara cinsel taciz uygulama. para kazanmak için cinselliğini kullanma (Kara. aşağılama. Barlık. anneleri tarafından reddedildikleri duygusu. Duygusal istismara uğramış çocuk ve ergenlerde depresyon. mağdur ile fail arasındaki ilişki. reddetme. saldırganlık. 2001). Tacizcilerin çoğu 24-44 yaşları arasında olup. kendine güvende azalma. obsesif düşünceler geliştirme. Özkök. Yatağan. Boztaş ve Aydoğan. çocuğun gelişimiyle ilgili uyumsuz beklenti ve davranışlar. Cinsel istismarcının zayıf. sosyal ilişkilerde bozukluk. çok yakın ya da çok utangaç ve korkak olma. birden fazla cinsel eş ve daha fazla cinsel saldırı. ellerini ve ayaklarını bağlama biçimlerinde duygusal istismar uyguladıkları belirlenmiştir (Güler. duygusal dengesizlik. daha fazla ergen gebeliği. %2 ise çocuğun bakımı ile ilgilenen diğer kişiler tarafından uygulanmaktadır (Tardif. Kurtay ve diğerleri. kaygı ve uygun olmayan cinsel davranışlar. bilişsel ve psikososyal gelişiminde duraklama. 1999). kurbanın cinsiyeti ne olursa olsun faillerin çoğu erkektir ve kurban tarafından kim oldukları bilinmektedir (Güneş. 2002). 2004). fiil ve materyallerle bir çocukla yakınlık kurmak. intihar duygusu ve girişimi. 1994). karşı olma. mastürbasyon (Ekşi. 2002). odaya kapatma. 2000) sayılabilir. çok uslu ya da provoke edici olma. daha çok kızlara özgü olarak geri çekilme ve içe dönük davranışlar gösterme. Duygusal ve psikolojik istismar. Cinsel istismara uğrayan çocuklarda görülen patolojik belirtiler arasında karabasan. uyuşturucu bağımlılığı. zayıf dürtü kontrolü. çocuğun sosyal uyumunu başlatacak yönergeleri sağlayamamadır (Glaser. daha fazla cinsel etkinlik ve gittikçe artan cinsel davranışlar. intihar davranışı. yetişkinleştirme. kötü söz söyleme. 2004). çocuklarını evde yalnız bırakma. Cinsel tacize en çok uğrayan çocuklar 4-11 yaş aralığındaki çocuklardır. genital bölgeye dokunmak. Ekşi. Nurcombe. tehdit etme. 2004). antisosyal davranışlar gösterme. Cinsel istismarın çocukta oluşturacağı olumsuz etkiler istismarın türü. Ailedeki bireyler tarafından çocuğa yönelik olarak yapılan her türlü cinsel aktivite ensest olarak adlandırılır. 1996). 1999. Cinsel istismar %77 olasılıkla aile bireyleri. 2004. içe dönük. 2001). korkutma ve yıldırma. %11 diğer akrabalar. boyun eğme davranışı. çocuğa karşı olumsuz ve yanlış tutumlar. inkar etme ve duygusal tepkisizlik (Garbarino ve Garbarino. Kurtay ve Akman. evlenmeleri hukuksal. pornografi ve ırza geçmek gibi tüm cinsel davranışları kapsamaktadır (Güneş. yeme ve uyku bozuklukları. 2004. 2002). düşük benlik kavramı. çok titiz ya da dağınık olma.türlü söz. olgunluk düzeyi. evde çocuk yokmuş gibi davranma. 1999). mağdur ve fail arasındaki yaş farkı ve istismarın süresine bağlı olarak değişir. kişiler arası ilişki kurma ve sosyal ilişkileri sürdürebilme becerilerinde zayıf olma (Taner ve Bahar. depresyon (Oates. yalnız.

2007. Polat. Çocuk istismarı ve ihmali riskini artıran toplumsal faktörler şöyle özetlenebilir: Toplumda şiddete toleransın yüksek olması. tek ebeveyn olma. 2007). suç işleme ve hatalı davranışlar yapma. işsiz bir baba olma. Kişisel faktörler içinde istismar uğrayan çocukla ilgili risk faktörleri şöyle özetlenebilir: Kız çocuk olma. sağlık. İhmal. AİLE İÇİ ŞİDDET Aile içinde bir bireyin aile içindeki bir başka bireye tehdit. geçmişte suç ya da intihar girişiminde bulunan bir ebeveyn olma. engelli olma. anne baba veya istismarı uygulayan bireyin durumunun da değerlendirilmesi gerekmektedir. borç gibi strese neden olan durumların varlığı. şiddetin. saldırgan ya da suç kaydı olan bir baba olma. toplumda organize şiddet hareketlerinin olması (WHO. 2006). istemeden gebe kalma. premature doğma. nörotik bir anne olma. ailesel ve toplumsal olarak üç gruba ayırmaktadır. Polat. fiziksel ya da şizofreni ve depresyon gibi ruhsal hastalığı olma. Tardif ve diğerleri. ihmale ve şiddete maruz kalma ya da istismara. gayri meşru çocuk olma. pasif ve bağımlı bir anne olma. okul çağında okula çok erken gelip çok geç giden. eğitim. aile içinde şiddetin varlığı. fazla sayıda çocuk sahibi olma ve parçalanmış aile ile ilişkisi olabildiği bildirilmektedir (Hancı. yetersizlik ve değersizlik duygularına sahip olma. toplumsal eşitsizlik ve ayrımcılıkların kültürel normlarca desteklenmesi.mastürbasyonu (Unal. yıkıcılık ve hırsızlık gibi suç eylemlerinde bulunma özellikleri gösterebilmektedir (Bilir ve diğerleri. korkulu ve kendini ifade edemeyen özellikler sergileme. kirli ve bakımsız ya da obsesif düzeyde titiz bir anne olma. İstismar olgusuna yaklaşımda sadece çocuğun durumunun değil. Oral ve diğerleri. pasif. çalma. başarısız olma. ekonomik veya psikolojik zarar görmesine veya acı çekmesine neden olan her türlü eylemi aile içi şiddet olarak tanımlanmaktadır (Başbakanlık Kadının Statüsü Genel Müdürlüğü-BKSGM. yaşça küçük olma. şiddete başvurma. aile içinde yaşandığında bu durum genellikle kadına ve çocuğa 149 . 2002). 2007) ve kişilik bozuklukları (Pizarro ve Billick. 1999) görülebilmektedir. okula devamında düzensiz. 2006). 2006). ailesinde daha önce ensest ilişki yaşamış ya da buna şahit olmuş anne veya baba olma. ailenin toplumsal çevreden izole olması. çalışan anne olma.y. İhmal edilen çocuklar bebeklik döneminde donuk. çocuğun psikolojik değerinin olmaması. içe dönük. iktidarsız baba olma (Polat. Polat. karı koca olarak cinsel açıdan doyurucu bir ilişkiye sahip olmama. kendi çocukluk yıllarında istismara. t. 2007. giyim. parmak emme özellikleri sergilerken. 2001. doğum öncesinde yeterli bakım görememe. anne babanın daha önce çocukluğu döneminde istismar öyküsü bulunması. itaatkâr olma. düşük sosyoekonomik düzey. yalan söyleme. evden kaçma. ihmale ve şiddete maruz kalmış bir kardeşe tanık olma. üvey anne ya da üvey baba olma. bağımlı. sınıfta uyuyan. ailede işsizlik. İstismara yatkınlığın genellikle anne babanın genç olması. eve geç gelme. ilaç ve alkol alışkanlığı olan. sosyal olarak yalnız olma. WHO. anne gece çalıştığı için evde çocuğa gece bakan baba ya da üvey baba olma. baskı veya kontrol içeren. eşin ölümü. hareketsiz. 2006). saldırgan davranışlarda bulunma. madde bağımlısı olma. 2001. Çocuk istismarı ve ihmali riskini artıran ailesel faktörler şöyle özetlenebilir: Geniş aile yapısı. ailede ruhsal ya da fiziksel hastalık. WHO. 2006. cinsel. 2011. Bir başka kişiye yönelik zarar verici eylem olan şiddet. çocuk bakımı konusunda deneyim sahibi olmama. çevreye karşı ilgisiz. öz saygısı düşük. dış etkenlere bağımlı olarak para sıkıntısı. çocuğa yaşam koşulları için gerekli ilgiyi göstermemesi ve çocuğu fiziksel ve duygusal yönden ihmal etmesidir (WHO. genç kızın bulunduğu bir evde anneden daha genç bir üvey baba olma. sorun çözme becerilerinin yeterince gelişmemiş olması.). sorun çözme yöntemi olarak şiddete başvurma (Polat. kaygılı. yüksek stres düzeyi. 2005. evinden uzun yıllar ayrı kalmış bir baba olarak eve döndüğünde eşinden daha güzel bir genç kız sahibi olma. ailevi anlaşmazlıkların varlığı. çocukla aynı oda ya da yatakta uyuma. tehlike bilincine sahip olamama ve aşırı hareketli olma (Güneş. İstismarda bulunan anne ve babayla ilgili özellikler şöyle özetlenebilir: Özellikle genç anne olma. duygu ve güvenlik gereksinimlerinin karşılanması ile ilgili yükümlülüklerini kasıtlı olarak yerine getirmemesi. alkol veya madde bağımlılığı. cinsel açıdan erken olgunlaşmış ve üvey babaya sahip olma. fiziksel. istenmeyen çocuk olma. çocuğa bakmakla yükümlü kişinin çocuğun beslenme. 2000). Dünya Sağlık Örgütü çocuk istismarı ve ihmalini artıran risk faktörlerini kişisel.

kuralları. kadının nasıl giyineceği. aşırı derecede kıskanç olması. işkence yapmak. arkadaşlarıyla ya da başkaları ile görüştürmemek. boğazını sıkmak. Aile içinde erkeğin kadına yönelik şiddet uygulamasında erkeğin engellenmeye toleransının eşiğinin düşük olması. Çocuklara yönelik şiddet daha çok anneleri tarafından uygulanmaktadır (Başbakanlık Aile Araştırma Kurumu-BAAK. şiddete maruz kalanların %90’dan fazlası kadın ve çocuklardır. ellerini ayaklarını ezmek. cinsel ve ekonomik olmak üzere dört farklı biçimde yapılabilmektedir. tokat atmak. Araştırmalar çocuğu cezalandırmanın bir yöntemi olarak dövmeyi tercih eden annelerin daha çok genç.. başkalarıyla cinsel ilişkiye zorlamak. kadının mallarını ve diğer gelirlerini elinden almak. fuhuşa zorlamak. Cinsel şiddet. kimlerle görüşeceği konusunda baskı yapmak. Ailede ebeveynlerden biri evlilik dışı 150 . ailesiyle akrabalarıyla. kadının kendini geliştirmesine engel olmak gibi eylemlerdir. Annelerin kendi çocukluklarında maruz kaldıkları şiddet yöntemleri ile kendi çocuklarına uyguladıkları şiddet yöntemleri arasındaki ilişkiye yönelik araştırma bulguları. hırpalamak. 2006). para vermemek veya kısıtlı para vermek. çalışıyorsa iş hayatını olumsuz etkileyecek kısıtlamalar getirmek. saçını çekmek. kesici veya vurucu aletlerle yaralamak. yumruk atmak. s. eve kapatmak. eğitim düzeyi düşük ve çocukluklarında anne ve babaları tarafından dövülmüş kişiler olduklarını göstermektedir. Ailede şiddet fiziksel. Çünkü şiddet uygulayanların %95’e yakını erkek. 2001). sağlık hizmetlerinden yararlanmasına engel olarak bedensel zarar görmesine neden olmak gibi eylemlerdir. 2002). Çoğu zaman kendisine saygısı ve güveni olmayan ya da eşi tarafından sevilmediğini sanan eşler kendisinin de sevilebilir bir kişi olduğunu ispat etmek için evlilik dışı ilişkiler kurar (Özgüven. korkutmak. 2000). nereye gideceği. iş değiştirmesi. sakat bırakmak. eşler arasındaki kültürel düzey farklılıkları. Günay ve Ünlüoğlu. hakaret etmek. bağlamak.y. Psikolojik şiddet. Anne ve babaların kendi çocukluklarında şiddete maruz kalmış olmaları onların da kendi çocuklarına şiddet uygulamalarına bir neden oluşturabilmektedir (WHO. t. enseste (akrabalar arası cinsel taciz ve tecavüz). beklentileri ve ilişkilerini yapılandırma biçimleridir (Fitness. ailenin tasarrufları. kontrol edici olması ve şiddete yatkın olması. aileyi ilgilendiren ekonomik konularda kadının fikrini almadan tek başına karar vermek gibi eylemlerdir (BKSGM. gelir ve giderleri konusunda bilgi vermemek. kolunu bükmek. kürtaja. Fiziksel şiddet. eşlerin eğitim düzeylerinin düşük olması. işsiz olması gibi nedenlerin yanında. ailedeki ekonomik sıkıntılar. dürtülerini kontrol edememesi. kıskançlık bahanesiyle sürekli kontrol altında tutmak. çocukluğunda şiddete maruz kalması ya da aile içi şiddete tanık olması. erkek egemen veya kadına ikinci sınıf muamele yapılmasını onaylayan toplumsal ve kültürel değerler gibi nedenler yer almaktadır (Ayrancı. alkol kullanımı. küçük düşürmek. annelerin çocukluklarında kendilerine uygulanan cezaları kendi çocuklarına aynı şekilde uyguladıklarını göstermiştir. komşularıyla. tekmelemek. telefonla-mektupla ya da sözlü olarak cinsel içerikli rahatsızlık verici davranışlarda bulunmak gibi eylemlerdir. Kadına yönelik şiddetin en ağır biçimlerinden biri töre/namus nedeniyle uygulanan şiddettir. istemediği zamanda ve istemediği biçimlerde cinsel ilişkiye zorlamak (tecavüz). tehdit etmek. cinsel organlara zarar vermek. evli olduğu kişi bile olsa kadını istemediği yerde. zorla evlendirmek. çocuklarından uzaklaştırmak. kadınların ekonomik güvencelerinin ve gidecek bir yerlerinin olmaması. küfür etmek. Aile içinde kadına ve çocuğa yönelik şiddeti önlemek için ne tür girişimlerde bulunulabilir? EVLİLİKTE ALDATMA Ailede evlilik dışı ilişkiler genellikle hasta bir ruh halinin belirtisi olarak ortaya çıkmaktadır. 2002). Ekonomik şiddet. 1998). düşünceleri. kezzap veya kaynar suyla yakmak. bağırmak. çalışmasına izin vermemek.yönelik şiddeti ifade etmektedir (Güler ve diğerleri.8). çocuk doğurmaya ya da doğurmamaya. Aldatmada önemli olan etkenlerden biri de eşlerin kişiler arası ilişkilerine ilişkin inançları. vücudunda sigara söndürmek. istemediği işte zorla çalıştırmak. sağlıksız koşullarda yaşamaya mecbur bırakmak. başka kadınlarla kıyaslamak. psikolojik.

daha fazla ve daha farklı bir cinsel yaşam arayışı. Evlilikte aldatma riskini azaltmak ya da ortadan kaldırmak için yukarıda ifade edilenlerden başka neler yapılabilir? 151 . genç yaştaki (18-23) aldatıcıların ve aldatan kadınların yarısının aslında aldatmak için hiç bir haklı gerekçeleri olmaksızın aldatma davranışını gerçekleştirdiği belirlenmiştir (Wolfe. Aldatma çoğu zaman birkaç farklı nedenin birleşiminin bir sonucu olarak ortaya çıkar. Ancak aldatma davranışında kişilik yapısı önemli bir etkendir. kişilik olarak aldatmaya yatkın olmak (narsist olmak). kendilerine güvenleri ve evlilikteki aidiyet duyguları yıkılabilmektedir. Bu durumlar aldatan kişinin kişilik özellikleri itibariyle aldatmaya yakın olması ile ve sağlıksız bir ruhsal yapı geliştirmiş olması ile ilişkilidir. 2012). yalnızlık. heyecan arayışı. Aldatmada etkili olabilecek bazı etkenler şöyle sıralanabilir: Eşlerin evlilik ilişkisinden memnun olmamaları. kadınların ise daha çok duygusal bağlanma ve arkadaşlık amaçlarıyla aldattığı. aldatma davranışının cezasız kalacağını bilmek. duygusal olarak örselenme ve incinme duygularını başlatır. aldatanların büyük bir oranının aynı zamanda aldatıldığını. arkadaşlık arayışı. Aynı araştırmada erkeklerin aldatma davranışına daha yatkın oldukları. Ancak evlilik ilişkisinde kişilerin eşlerini aldatmaları için hiç bir neden olmadan da aldatma ve aldatılma yaşanabilmektedir. ilgi isteği. ilgi görmek için. acı. erkeklerin ise daha ileri yaşlarda (36-55) aldatmaya daha yatkın oldukları belirlenmiştir. terk etme. Aldatma konusunda yapılmış bir çalışmada kadınların daha genç yaşlarda (24-45). 2001). evlilik ilişkisinin aşkla başlamamış olması. erkeklerin daha çok cinsel amaçlarla. onların bu davranışlarını arkadaş grupları içinde ya da aileleriyle birlikte iken söyleyerek eşini küçük duruma düşürmeye çalışarak bir tür öc alma çabası içine girerler (Fitness. aldatma davranışını kendilerini daha canlı bir yaşam içinde tutmanın aracı olarak görmeye daha yatkın olduğu. Öyle görünüyor ki evlilik ilişkisinde eşlerin birbirlerinin cinsel ve duygusal gereksinimlerine sağlıklı ve doyurucu bir biçimde karşılık vermeye çalışmaları evlilikte aldatma açısından önemli iki nedeni ortadan kaldırabilecektir. Aldatma davranışı aldatılan kişide travma sonrası stres bozukluğuna neden olmaktadır. Alacağı psikolojik destekle dürtülerini kontrol etmeyi ve kendisini eşini aldatmaya iten psikolojik örüntüleri ile yüzleşip içsel çatışmaları ya da yetersizlikleri ile baş edebilmek için daha sağlıklı yöntemler kullanma becerisini geliştirmesi gerekmektedir. evlilik ilişkisinde cinsel doyumun olmaması. 36 yaşından daha yaşlı olanların ise daha çok cinsel amaçlarla aldattığı.bir ilişki içine girdiğinde bu ilişki aile bağlamının ciddi bir sorunu haline gelmeye başlar. 2004). Aldatılma deneyimi aldatılanda aldatanı reddetme. 35 yaşından genç aldatanların daha çok dikkat çekmek. aldatan kadınların aldatan erkeklere oranla daha çok suçluluk duyduğu. Aldatılan eşlerin aldatılmaya maruz kalmanın bir sonucu olarak kendi benlik imajları. Aldatılan eş bu davranışından dolayı eşini affedip evlilik ilişkisini sürdürse dahi birçoğu sürekli bir biçimde aldatan eşlerine bu çirkin eylemlerini hatırlatarak. erkeklerin cinsel doyum yaşayamamalarını ya da eşlerinin bir tıbbi rahatsızlığı nedeniyle cinsel ilişkiye girememesini aldatma için oldukça haklı nedenler olarak gördüğü. Bu nedenle. 2001). aldatan erkeklerin heyecan arayışını aldatan kadınlardan daha fazla önemsediği. kadınların ve 35 yaşın altındaki kişilerin aldatanların aldatma davranışları cezasız kaldığı için aldattıklarına daha fazla inandığı. Böyle durumlarda aldatan kişinin bir ruh sağlığı uzmanından destek alması gerekir. aldatılan eşin de psikolojik açıdan bir terapi desteği alması hem kendisinin tehdit altına giren ruh sağlığını yeniden düzenlemesi açısından hem de aldatma davranışından pişmanlık duyarak bu davranış biçimine son verip evlilik ilişkisini sürdürmek isteyen eşle evliliği sürdürüp sürmeyeceği konusunda sağlıklı bir karar verebilmesine yardım edecektir. Aldatılan eş ve aldatma olayını öğrenen çocuklar üzerinde olumsuz izler bırakır (Nichols ve Schwartz. Ayrıca eşi tarafından aldatılan kişi bir tür öc almak amacıyla da aldatabilmektedir (Fitness. evlilik ilişkisinin rutinleşmesi. eşin bir rahatsızlığı nedeniyle cinsel ilişki kuramaması (Wolfe. 2012). aldatan erkeklerin ve 36 yaşın üstündeki aldatıcıların.

hayata karşı pek kötü veya onur kırıcı davranış. ailesine aşırı düşkünlük. boşanma sonrasında da aslında gittikçe artan başka türlü ekonomik ve sosyal sıkıntılara maruz kalmalarına neden olmaktadır. 2009). Boşanmalar en fazla evliliğin ilk 5 yılı içinde gerçekleştirilmektedir. eşlerin tartışma sonrasındaki tutum ve davranışlarının ben merkezli ve sağlıksız bir iletişim (hep 152 . Tüm evlilikler mutlu bir ömrü birlikte paylaşmak amacıyla gerçekleştirilir. Böyle zamanlarda evlilik kurumu sürdürülemez hale geldiğinde. suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme. incinme. evliliğin ilk yıllarında ve evlilik sürecinde eşlerden birinin ailesine mekânsal olarak yakın oturmak. aslında başka pek çok nedenin ortaya çıkardığı bir sonuç olduğunu da göstermiştir. konuşmayarak sessiz kalma. Yine daha çok kadınlara özgü olarak toplum içinde dul bir kadın olarak yaşamanın zorluğuna ilişkin sahip olunan inanışlar. eşlerin aileleri arasında anlaşmazlıkların olması. ev düzeni. münakaşa edip sesini yükseltme. akıl hastalığı. evlilik birliğinin sarsılması. ekonomik. eşlerin birbirlerinin zevk ve beğenilerine sık müdahalesi. evlilik içinde sorunlarla karşılaşıldığında eşlerin uygun olmayan (kavga ve şiddete başvurma. eşler arasındaki inanç farklılığı. Toplumsal değerlerin önemini yitirmeye başlaması. çatışma) farklı olması. erkeklerin öfkelenme. Türk Medeni Kanunu’nda boşanma nedenleri şöyle sıralanmaktadır: Zina. Birçok evlilikte boşanma düşüncesine sahip olan eşler bu kararlarını belli bir süre erteler ya da uygulamaya koymazlar. alkol kullanımı.BOŞANMA Birçok toplumun temel değerlerinden biri aile kurumunu sağlıklı bir biçimde yaşatmaktır. evlilik süresince bireylerin kendi arkadaşları ile görüşmesine eşin olumsuz tutum ve davranış göstermesi. tek ebeveyn olarak çocukların bakım ve yetiştirilmesinde zorlukla karşılaşmaları. ailenin gelin ya da damat adayını uygun bulmaması. Boşanma Nedenleri Araştırması’na göre boşanmada etkili faktörler arasında şunlar sıralanabilir: Ailelerin evliliğe karşı çıkması. Tüm bunların yanında boşanan kadınların ekonomik açıdan geçim sıkıntılarına maruz kalmaları. sorununu ana babasına yansıtma) tepkiler vermesi. psikolojik ve kültürel faktörlerden etkilenen karmaşık bir olaydır. Genellikle ailede çocuğun varlığı eşlerin boşanmadan önce bir kez daha düşünmelerine yol açan en önemli etkendir. cimrilik. boşanma aile birliğini sona erdiren bir toplumsal olgu olarak gündeme gelir. bir sürecin sonucudur. eşlerin kendi aileleriyle çok sık görüşmeleri. evliliğin artık yarar beklenemez ya da beklenmez hale gelmesi ve evlilik hayatının taraflar için çekilmez hale gelmesi koşulları aranmaktadır (Demirkan ve diğerleri. eş baskısı. çocuk yetiştirilmesi. Boşanma sosyal. kadınların boşanma kararını daha iyi düşünmeleri gereğini doğurduğu gibi. Ancak bu araştırma şiddetli geçimsizliğin kendi başına bir neden değil. Aile ve Sosyal Araştırmalar Genel Müdürlüğünün yaptırdığı “Boşanma Nedenleri Araştırması” sonuçlarına göre boşanma nedenleri arasında % 90’a varan oranda “şiddetli geçimsizlik” ilk sırayı almaktadır. Ancak bazı durumlarda aile içinde uyumlu ve sağlıklı bir yapı oluşturulamayabilir ve kişiler evlilikle ilgili beklentilerinin karşılanmamasından dolayı hayal kırıklıkları yaşarlar. Bunun yanında eşlerin her ikisi ya da eşlerden biri boşanma düşüncesini aile ve akrabalar içinde dillendirildiğinde. Boşanma günümüzde Türk ailesini ilgilendiren en önemli sorun alanlarından biridir. Boşanma kararı anlık bir karar değil. soğuk ve uzak olması) fark edip bu özelliğin evlendikten sonra değişeceğini umut etmeleri. ailelerle birlikte aynı evde yaşanması. eşlerin tepkisel davranış özelliklerinin (kadınların kırılma. tüketim kültürünün yaygınlaşması ve şehir yaşamının artan karmaşıklığına ve stresine paralel boşanma olgusu özellikle son on yıldır önemli bir artış göstermiştir. ailelerin evli çiftin aile içi ilişkilerine (ekonomi. Boşanma olgusu kadın ile erkeğin yeni bir evlilik yapacak şekilde hukuki bir kararla yasal olarak başlatmış oldukları evliliklerini sona erdirmeleridir (Demirkan ve diğerleri. 2009). kimlerle görüşüleceği) müdahale etmesi. aşırı para harcaması. eşiyle sürekli tartışma. eşlerin evlilik ilişkisinde kendi ailelerinden etkilenmeleri (kendi ailesinin yanında eşini küçük düşürme). genellikle aileden ya da yakın akrabalardan birileri arabuluculuk görevi üstlenir. evlilik öncesinde eşlerin birbirlerinde bazı olumsuz özellikleri (sorumsuzluk. terk. kadının boşanma kararından vazgeçmesine ya da boşanmayı ertelemesine neden olan bir faktördür. bireysel değerlerin ön plana geçmesi. kılık kıyafet. Eşleri uzlaştırma yönünde gösterilen bu çabalar evliliklerde boşanma kararından vazgeçilmesine ya da bu kararın bir süre ertelenmesine neden olur. Evlilik birliğinin sarsılması anlamına gelen geçimsizlik kararının verilebilmesi için mahkemece.

kronik olmayan belirtiler gösterme ve incinebilir bir ruh hali içine girme belirtileri ortaya çıkmaktadır. boşanan bireylerin ailelerinde ve yakın çevrelerinde yaşanan boşanma olayları nedeniyle boşanmayı kabul edilebilir bir olgu olarak görüp buna uygun davranış geliştirmeleri. eşleri tarafından çocuklarına fiziksel şiddet uygulanması. hakaret etme. konuşmama) ekseninde olması. itaatsiz davranışlar içine girme. kaygı ve korkular geliştirme. Boşanmanın ardından boşanan bireylerde yasa girme. yasa girme. duygusal desteğe gereksinim duyma. aile içinde yaşanan ekonomik sıkıntılar. eşleriyle sağlıklı ve uygun bir iletişim biçimi geliştirmelerine yardım edecek. 1986). daha fazla suçlu davranışta bulunma ve depresyon gözlenen etkilerdir. erkeğin eşinin dışarıda çalışmasını uygun bulmaması. daha fazla uygunsuz davranış gösterme. eşlerin iş hayatına çok fazla zaman ayırıp birbirlerini ihmal etmesi. Sağlıklı evlilikler için eşlere evlilik öncesinde evliliğe hazır bulunuşluk düzeylerini artıracak. aile içi sorunların çözümünde hep bir tarafın fedakârlık yapması. Ayrıca eşlere evlilik süresince yaşadıkları ve kendilerini zorlayan ailevi sorunların üstesinden gelmede sağlıklı bir yardım hizmeti sunabilecek kurum ve kuruluşlar hakkında bilinçlendirmelerde bulunulması birçok evliliği boşanma riskinden kurtarılabilir. daha bağımlı. okulu reddetme. Boşanmanın parçalanmış aile bireyleri üzerindeki etkilerine yönelik araştırmalarda boşanmayı takip eden ilk bir buçuk yıl içinde ileri derecede karmaşık ruhsal sorunların görüldüğü belirlenmiştir. evlilik süresince tüm sorumlulukların kadına yüklenmesi (Demirkan ve diğerleri. eşleri boşanmaya götüren sürecin temellerinin evliliğin başlarında atılması ve yaşanan uyumsuzlukla baş edilememesi. Anne ve babası boşanan çocuğun yaşı ne kadar küçükse boşanmanın olumsuz etkileri o kadar büyük olur. dövme. eşlerin kredi kartını kontrolsüzce kullanmasına bağlı ekonomik sıkıntı ve borçlanmalar. erkeğin eşinin çalışma hayatı nedeniyle evindeki görev ve sorumluklarını ihmal ettiği düşüncesi. Boşanmanın parçalanmış ailenin çocukları üzerindeki etkileri çocuğun içinde bulunduğu gelişimsel döneme bağlı olarak farklılık gösterebilmekle birlikte genel olarak. ilişkilerinde daha fazla çatışma yaşama. çocukla ilgili konularda eşler arasında anlaşmazlıkların olması.kendini haklı görme ve kabahati diğer tarafta görme. saldırganlaşma. 2009). 153 . Boşanmadan olumsuz etkilenen çocuğa bir ruh sağlığı uzmanından çocuğun yaşına uygun bir ruhsal sağaltım desteği alınması çocuğun yaşamını sağlıklı bir birey olarak sürdürebilmesi için gereklidir. Küçük çocuklara daha çok oyun sağaltımı ile ergenlik ve gençlik çağındaki çocuklara da içgörü kazandırıcı sağaltımlarla yardımcı olunabilir (Göktürk. suçlayıcı. eşlerin aile kurumunun gerektirdiği rolleri benimseyememeleri ve sağlıklı iletişim ve etkileşim kuramamaları nedeniyle “ben”in “biz”e dönüştürülememesi önemli bir boyuttur (Köknel. aşırı zorlanma. dikkatsiz ve ilgisiz olma. çekingen. ailenin ekonomik açıdan borçlu olması. toplumsal uyum güçlükleri. okul başarısında düşme. sorun çözme becerilerini geliştirecek ve sağlıklı bir eş seçimi için doğru karar verme becerilerini geliştirecek evliliğe hazırlık eğitimlerinin verilmesi gerekmektedir. bağlılık çatışması yaşama. evlilik ilişkisinden daha gerçekçi beklentiler içine girmelerini sağlayacak. Boşanma kararını kesinleştiren anne babalar çocuklarının boşanma olayından görecekleri zararı en aza indirebilmek için neler yapabilirler? Boşanma her ne kadar pek çok etkenle ilişkili karmaşık bir yapıya sahipse de boşanmada. 2000).

Özet Aile içi uyumu etkileyen aile yapısıyla ilgili özellikler şöyle sıralanabilir: Eşlerin sağlıklı uyum için birbirlerini karşılıklı bir biçimde destekleyici davranış örüntüleri oluşturmamaları. Ailede herhangi bir bireyin kronik fiziksel veya psikolojik bir rahatsızlığa sahip olması ailenin normal yaşam döngüsünü bozmakta. sorumluluk ve önceliklerin değişmesi. Evlilik ilişkisinde aldatma aile içi uyumu tehdit eden bir diğer etkendir. Anne babaların çocuklarına ciddi düzeyde fiziksel ve psikolojik hasarlar verebilecek ihmal ve istismarda bulunma nedenleri şöyle özetlenebilir: Kendi çocukluğunda istismar. çocuğunu üzerinde hak sahibi olunan bir eşya gibi görme. şiddete maruz kalma ya da bu tür eylemlere şahit olma. Aldatan erkekler genellikle daha fazla cinsellik için aldatan kadınlar ise genellikle daha fazla yakınlık kurabilmek için aldatırlar. stres koşullarıyla etkili başa çıkabilme becerilerine sahip olmama. ihmal ve istismara yol açan yanlış fikir ve inançlara sahip olma. Aile içinde kadına şiddeti babalar. Aldatma davranışında bulunan kişiler genellikle düşük özgüven ve düşük öz saygısı olan. Pek çok boşanma durumu aslında evliliğin başından itibaren ortaya çıkmış olan sorunların etkili ve sağlıklı yollarla çözüme kavuşturulamamış olmasının bir sonucu olarak gerçekleşmektedir. psikolojik. Boşanma özellikle boşanan kadın ve anne babası ayrılan çocuklar üzerinde olumsuz ve stres yaratan etkilerde bulunmaktadır. Aile içi uyum tamamen bozulduğunda ve eşler birbirleriyle yaşamayı tahammül edilemez bulduğunda boşanma düşüncesi belirir. ihmal edilmiş olma. eşi tarafından sevilmediğini düşünen kişilerdir. şiddetin bir terbiye aracı olarak görülmesi. sağlıksız bir ruh haline sahip olma. 154 . kişilerarası sorun çözme ve sağlıklı iletişim becerilerinden yoksun olunması önemli bir rol oynamaktadır. ebeveynlerin abartılı bir biçimde birbirine zıt özelliklere sahip olmaları. aile içi ve aile dışı sınırların oluşturulmamış olması. Boşanma pek çok farklı nedenin etkide bulunduğu karmaşık bir olgudur. aile bireyleri üzerinde yoğun strese neden olmakta ve bu sorunlarla etkili bir biçimde başa çıkılamadığında ailenin dengeleri ve düzeni bozulabilmektedir. cinsel ve ekonomik olmak üzere dört biçimde ortaya çıkar. ihmal ve istismarı sorun çözme yolu olarak kullanma. ailenin çocuk sahibi olması ile birlikte eşlerin görev. Ancak bazı aldatma eğilimli narsist kişilik yapısına sahip bireyler hiç bir neden olmaksızın da aldatma davranışı gösterebilirler. Ailede çocuğa yönelik ihmal ve istismar da aile içi uyumu bozan bir başka etkendir. Şiddet büyük oranda öğrenilmiş bir davranıştır. ihmal ve istismarı çocuk terbiye yöntemi olarak görme. Aile içinde şiddet fiziksel. Çocukluğunda kendisine şiddet uygulanan bireyler anne baba olduklarında genellikle kendi çocuklarına da şiddet uygulamaktadırlar. çocuğu “şamar oğlanı” gibi psikolojik boşalım aracı olarak görme. ihmal ve istismarı itaat sağlama ve etkili ceza yöntemi olarak benimseme. Şiddetin yaygın olarak uygulanmasında geçmiş yaşantıların rolü. ailedeki bireylerin stres koşullarıyla etkili bir biçimde baş edebilmelerine olanak sağlayacak bilgi ve becerilerden yoksun olmaları. Boşanma bir süreçtir. çocuğa şiddeti ağırlıklı olarak anneler yapmaktadır. çocuğa psikolojik değer atfetmeme. eşlerin kendi aralarında ve çocuklarıyla aralarında sağlıklı bağlar oluşturamamaları. ailede yapısının sürekliliği sağlayacak kadar kararlı ve değişen koşullara uyum sağlayacak kadar esnek olmaması.

Hangisi Türk Medeni Kanunu’nda boşanma nedenlerinden biri değildir? a. sağlığının. Çocukluk c. Aldatanın eşiyle arasındaki ilişkiye yönelik düşünceleri e.Kendimizi Sınayalım 1. Kadının ekonomik bağımsızlığı b. Sosyal 7. Cinsel istismar b. Şaşkınlık e. Çocuk doğurmaya zorlamak b. Hakaret etmek e. Ekonomik c. İşte zorla çalıştırmak c. Gazla zehirleme b. İnkar b. Ekonomik istismar 4. Keder c. Gençlik e. Dışarıya odaklanma 3. Psikolojik b. Hangisi fiziksel istismar örneğidir? a. Hırpalamak 8. Duygusal istismar c. Hangisi boşanma kararının ertelenmesi ya da boşanmadan vazgeçilmesinin nedenlerinden biri değildir? a. Çocuk sahibi olma d. Cinsel e. Suç işleme d. Erinlik 2. Hangi dönemde anne ve babanın çocuğuna rehberlik etmesi ve onu kontrol etmesi daha uygundur? a. Yaşlı anne olma 155 6. Fiziksel d. Görmezden gelme c. Ekonomik geçim kaygısı . Aldatanın yüksek özgüveni d. Terk etme e. Kapanış d. Hangisi şiddetin boyutların biri değildir? a. Alay etme e. kasıtlı bir biçimde güç kullanımının bir sonucu olarak çocuğun yaşamının. Akıl hastalığı bulunan anne 10. Reddetme 5. Hangisi psikolojik şiddet davranışlarından biridir? a. gelişiminin ve onurunun zarar görmesi durumu aşağıdakilerden hangisidir? a. Madde bağımlısı olma e. Hangisi istismarda özelliklerinden biri değildir? a. Çalışan anne olma c. Bebeklik b. Zina b. İşkence yapmak d. Fiziksel istismar d. Öz saygısı düşük olma b. Toplumsal dışlanma korkusu e. 18 yaşından küçük olan çocuk ya da gence ana-baba ya da bakıcısı tarafından kaza dışı. Aldatanın kuralları kişilerarası ilişkiye yönelik c. Aldatanın sevgi gereksinimi b. Cinsel yakınlık kurma d. Tek ebeveyn olarak çocuk yetiştirme güçlüğü c. Ergenlik d. Psikolojik istismar e. Aile bireylerinden birine kronik bir rahatsızlık tanısı konulduğunda ailenin ilk psikolojik tepkisi ne olur? a. Aldatanın eşiyle arasındaki ilişkiye yönelik beklentileri 9. Hangisi aldatmada önemli olan etkenlerden biri değildir? a. Yoksulluk c. Tek ebeveyn olma d.

9. onlara güzel ve onuru okşayıcı söz söyleme. çocuklarına sarılıp öpme. 156 . Sıra Sizde 2 Kronik hastalığı olan bir çocuğa sahip olmak anneleri babalardan daha fazla yıpratmakta ve tüketmektedir. Sıra Sizde 3 Duygusal istismara neden olan faktörlerden biri yanlış inançlardır. Bu durum da aile içi dengesizliklere. Sıra Sizde Yanıt Anahtarı Sıra Sizde 1 Farklı ilgilere ve sosyal çevrelere sahip eşlerin ortak arkadaşlık ilişkileri kurmamaları ya da evli bireylerin arkadaşlarıyla eşlerinden çok zaman geçirmek istemesi de evlilik ilişkilerini olumsuz yönde etkilemektedir. 8. kendilerini çocuklarından birinci derecede sorumlu hissetmekte ve çocuklarının bakımının yükünü ağırlıklı olarak üstlenmektedir. 3. Araştırmalar kronik hastalığı olan çocukların annelerinin hastalık durumuna babalardan farklı tepkiler geliştirdiklerini göstermektedir. 6. Aile yapılarında aile bireyleri kendi aralarında gruplaşma eğilimi gösterebilirler. 2004).Kendimizi Sınayalım Yanıt Anahtarı 1. c Yanıtınız yanlış ise “Ailede İstismar ve İhmal” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. d Yanıtınız yanlış ise “Ailede Fiziksel ve Psikolojik Rahatsızlıklar” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 1972). Birçok anne ve baba çocuklarına onlara duydukları sevgiyi açıkça göstermenin çocuklarında şımarıklığa yol açacağını düşünmektedirler. b Yanıtınız yanlış ise “Aile Yapısı” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Austin. eşler arasında anlaşmazlıklar artmakta ve evlilik uyumu tehdit altına girmektedir (Konox. Babalar da bu durumdan etkilenmekle birlikte. daha çok ders çalışıp okulda daha başarılı olmasını sağlamak gibi amaçlarla çocuklarına sürekli başka çocukları örnek gösterir ve çocuğunu bu örnek çocukla kıyaslar. Bu nedenle. 4. 2002). Aile içindeki böyle gruplaşmalarda genellikle bir gruba dâhil olan aile bireyleri grubun dışında bıraktıkları aile bireylerine oranla birbirlerine daha güçlü bağlarla bağlanırken diğer aile bireylerini de dışlayabilirler. Çünkü anneler kendilerini çocuklarının bakımına adamakta. 7. Bunun yanında yine birçok anne ve baba sözde çocuklarının daha doğru ve güzel davranışlar yapması. Huster ve Dunn. Bu tür yanlış inançların bir sonucu olarak. 5. 2. a Yanıtınız yanlış ise “Boşanma” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 10. kronik hastalığın daha çok ekonomik yükünü üstlenmektedir (Shore. e Yanıtınız yanlış ise “Ailede İstismar ve İhmal” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. c Yanıtınız yanlış ise “Evlilikte Aldatma” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. e Yanıtınız yanlış ise “Aile İçi Şiddet” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. sevgiyle tebessüm etme gibi aslında çocuğun sağlıklı bir psikolojik yapıya sahip olması için gerçekten gereksinim duyduğu davranışları ondan esirgerler. bazı bireylerin birbirlerini kayırması gibi adaletsizliklere neden olur ki bu da uyumu bozar (Nichols ve Schwartz. bazı anne ve babalar çocuğunu sadece uyurken öper ve sevdiğini söyler. Anneler babalara oranla aile hayatından daha fazla hoşnutsuzluk duymakta ve depresyon yaşamaktadır. Anne ve babaların çocuklarının iyiliği için yaptıkları bu gibi davranışlar çocuğu duygusal istismara maruz bırakır ve çocuğun gerek davranışları gerekse ruhsal olarak gerilemesine neden olur. Eşler arasında azalan paylaşımlar evlilikten duyulan memnuniyeti azaltmakta. d Yanıtınız yanlış ise “Aile İçi Şiddet” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. a Yanıtınız yanlış ise “Ailede İstismar ve İhmal” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. b Yanıtınız yanlış ise “Boşanma” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. sözlü takdir etme.

) (2001) Interpersonal rejection (pp. Betrayal. ve Ünlüoğlu. Bilir. Boşanma nedenleri Araştırması. & Gilliam. (2002). Ö. Demirkan. H.tr/upload/mce/eskisite/file s/kutuphane_33_Aile_Icinde_ve_Toplumsal_Ala nda_Siddet. Yararlanılan Kaynaklar Arıkan. (2002). Okullarda çocuklara dürtülerini ve öfkelerini kontrol etme. J. anne ve babasının her zaman onun anne ve babası olarak onun yanında olacaklarını ve bu durumun bir süre çocuğu üzebileceğini söylemelidirler. Garbarino. A. M. E. 2001 Yılı Aile Raporu. Çayboylu. Ersöz. Çocuğu anne ve baba arasında taraf tutmaya asla zorlamamalıdırlar. (Ed. 4-12 Yaşları arasında 16. Ulusal Kongresi. A. (1998).M. sorunlarını şiddet içermeyen daha insancıl yollardan çözebilme ve sağlıklı iletişim kurabilme becerilerinin kazandırılmasına çalışılabilir.Ü. 157 Sıra Sizde 5 Aldatma davranışındaki en önemli nedenlerden biri kişilerin kişilerarası ve eşleriyle olan daha özel ilişkilerine yönelik yanlış inançları. A. ve Şehitoğlu. 697-714.y. 1214 Haziran 1989. (1999). Başbakanlık Aile Araştırma Kurumu Başkanlığı.athgm. Sıra Sizde 6 Anne ve baba eğer evlilik ilişkilerini artık hiçbir biçimde sürdüremeyecekleri kararını vermişlerse o zaman bu durumu çocuklarına olabildiğince sade bir dille ve birbirlerini suçlayıcı ifadeler kullanmadan anlatmalıdırlar. Ertekin. G. İ.O. D. and forgiveness: an interpersonal script approach. Hamilelikte aile içi eş şiddeti: Birinci basamak sağlık kurumuna başvuran kadınlar arasında bir araştırma. saydam ve samimi bir yaklaşım geliştirmeleri gerekir. Lexington. Turgut. http://www. M. Başbakanlık Aile ve Sosyal Araştırmalar Genel Müdürlüğü. Çocukların Kötü Muameleden Korunması 1. Ekşi. Şen. Çocuğa boşanma kararının ondan bağımsız olarak alınmış bir karar olduğunu. Sosyal hizmetler açısından şiddet ve bir türü olarak evlilikte kadına yönelik şiddet.. J. Anne ya da baba çocuğa diğer ebeveyni görmeyi yasaklamamalıdır. Ayrancı. revenge. Ayrıca şiddetin aile içinde sürekli bir biçimde sürdürülmesinin önüne geçmek için aile içi şiddete maruz kalan bireylerin böyle durumlarda başvurabilecekleri kurum ve kuruluşlar ve yasal hak sorumlulukları konusunda bilinçlendirilmeleri için medyanın da etkili bir biçimde kullanılarak toplumun bilgilendirilmesi sağlanabilir. Başbakanlık Aile Araştırma Kurumu. Ç. S. Glaser. N. Y. Ş. MA: Lexington Books.S. http://www. rejection. 73-103).. Dergisi 5 (1) 75-97. Ankara. B. Cited in Prevent Child Abuse America 2009. Fitness. ve Güneysu. Anadolu Psikiyatri Dergisi. & Garbarino. Çocuk istismarı ve ihmali. .H.gov. Emotional abuse and neglect (psychological maltreatment): A conceptual framework. (2009). Dönmez. toplumdaki bireylerin eğitim düzeyinin artırılmasının ve şiddetin öğrenilmiş bir davranış biçimi olduğu göz önüne alınarak şiddetin bir terbiye yöntemi olmadığının anne ve babalara verilecek eğitimlerde anlatılmasının olumlu sonuçlar doğurabileceği söylenebilir. İ. Y. (1994). 3.. İstanbul: Nobel Tıp Kitapevi. Ankara: Beyda Ofset.75-87.pdf adresinden 06/06/2012 tarihinde alınmıştır. J.tr/upload/mce/201 2/siddet_handbook. örselenme durumları ile ilgili bir inceleme. (2001). Emotional maltreatment of children. (1980). N. Aile içinde ve toplumsal alanda şiddet.gov. birbirlerinden beklentileri. Başbakanlık Kadının Statüsü Genel Müdürlüğü. Understanding abusive families. (2001). New York: Oxford University Press. Sezgin.Y. Bu nedenle evlilik ilişkisinde eşlerin birbirlerinin duyarlılıkları.. Günay.B.. Ankara: Afşaroğlu Matbaası. Ü. 45-53. Gözde Repro Ofset.). G.100 çocukta.. Chicago: National Committee to Prevent Child Abuse.kadininstatusu..pdf adresinden 06/06/2012 tarihinde alınmıştır. In: Leary. Arı. ilişkilerinde uyulmasını istedikleri ortak kuralları gibi konularda en başından itibaren birbirlerine açık.Sıra Sizde 4 Aile içi şiddeti önlemede kadına ve çocuğa daha fazla değer atfeden bir toplumsal ve kültürel anlayışın yaygınlaştırılmasının. Garbarino. Aile içi şiddetle mücadele el kitabı. düşünceleri ve bu ilişkileri yanlış yapılandırmalarıdır. Ben Hasta Değilim. Child Abuse Neglegt 26. Çocuğa normal bir çocuğa davranıldığından daha şımartıcı ya da acıyıcı tarzda davranmamalıdırlar. (1987).. (t... (2002). Boşanma sonrasında çocuklarıyla düzenli bir biçimde ve kaliteli zamanlar geçirmeye çalışmalıdırlar.

Philadelphia. N. Child sexual abuse I: Psychopathology. (2000). (2002). Can.. Arvin (Eds. Kaplan. 140-151. B.). 43. M.. Abuse and neglect of children. 4(2). C. Çocukların cinsel istismarının kalıcı etkileri. S. Cetin. 34(1). Nichols. (1962). Current Opinion Psychiatry. S. Adli tıp ve adli tıp bilimleri. Oates. F. (1996). emotional.. J Psychiatry. L. E. Ü. S. Özgüven. M. & Labruna. Adli Tıp. S. (2011). Polat. ve Gözütok. P. 279-290. Ş.. Inflicted injury versus accidental injury. (2004). (1999). Helfner. (2003). 38. Qual. ve Gökalp.. 207-231 Polat. .. 791–811. (1991).. PA: WB Saunders Company. ve Akman E. (1986). J. Hancı. R. S. 21–54. Kara. S. Der Yayınları. (2002). H. Life Res. Kaplan. S.. Çocuk ve ergen psikiyatrisi: Boşanma.. Social Casework. V. Briere. İ. Karan. (2000). Kaplan. Hendrix.Goldbeck.. Child Abuse & Neglect. Güneş. Boston: Allyn & Bacon. Kılıç. J. Child and adolescent abuse and neglect research: A review of the past 10 years. 25. Child physical abuse. S. Family therapy: Concepts and methods (2nd ed. Current issues in child abuse. 15(1). Ü. 12-14 Haziran 1989. P. C. 35-40. (1996). İ. S. Child and adolescent psyciatry. Çocuk İhmal ve İstismarına Multidispner Yaklaşım. In: Lewis M. Child abuse in Turkey: An experience in overcoming denial and a description of 50 cases. P. (2004). E. ve Miral. O. Polat. Johnson. Pelcovitz. D. Ankara: PDREM Yayınları. 7–21. & T. A. 47(2). Cumhuriyet Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi 24 (3). O. Nurcombe. Knox. Ankara: Güneş Kitap Evi. ve Aydoğan. 190-193. Martin. Chil Abuse and neglect. Olshansky.). Y.E. O. (2002). B. 5/3. C.. 158 . treatment and prevention. S. Journal of Pediatric Clinics of North America. K. M. Göktürk. (2006).R. (2001). (2004).. (1999). Illınoıs: Research Press Company. A.. Z. 5-15. 85-91. Berliner. 379-390. Anneleri tarafından çocuklara uygulanan duygusal ve fiziksel istismar/ihmal davranışı ve bunu etkileyen faktörler. In R. & Billick. Evlilik ve aile terapisi. J Am Acad Child Adolescent Psychiatry. In J. (2001).. 137-146. Editör: Özgür Polvan. Çocuk İhmali ve İstismarı. Ates N. D. 20. pp. Jenny. Romans.. (2006). A. Child abuse and neglect assesment.. Boztaş.1222. A. Başbakanlık Soyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu. R. The long-term impact of the physical. İstanbul: Altın Kitaplar. APSAC Handbook on Child Maltreatment. Johnson. Yatağan. Çocukta cinsel istismar. Kolko. 15. Kozcu. Klinik Çocuk Forumu. L. (1996). Çocuklarda mahremiyet eğitimi. Acil Tıp El Kitabı. Uzun. İnsanı anlamak. Pyhysical abuse and neglect. İstanbul: Nobel Tıp Kitabevleri. D. Mullen. (2000). (2004). D. Ulusal Kongresi. E. Güler.. Cinsel İstismar Rehberi. (1990). Yurttaş olmak için. Oral. A. Çocuk istismarı ve ihmali Aile Yazıları 3. Polat. Ankara: Anı Yayıncılık. R. (2004). İstanbul: Selis Kitapları. Nelson textbook of pediatrics (pp. 1. C. (1991).128 – 134. 1214. İstanbul: Forart Matbaa. Marriage happiness a behavioral approach to counseling. Gözde Repro Ofset. 112–121). Köknel. C. 12 (6). Seçkin Yayıncılık 1. Myers. R. F. The impact of newly diagnosed chronic paediatric conditions on parental quality of life. E.. A comprehensive textbook. Anderson. L. & A. Barlık. baskı Ankara: 85-131. Gürkaynak. (1972). Pizarro. 2nd ed. Reid (Eds). C. 37(4). Çocuk Hastalıkları ve Sağlığı Dergisi. Chronic sorrow: A response to having a mentally defective child.. Kurtay. Çocuk istismarı ve ihmali. Thousand Oaks. (2001).B. & Herbison.. Kurtay. ed. G. İstanbul: Umut Vakfı. & Schwartz. D. J. S. CA: Sage. (1998). Ö. Çocuk İstismarı. 2nd edn. (2000). and sexual abuse of children: A community study. Part 1: Physical and emotional abuse and neglect. S. M. Kliegman. Aile danışmanlığı. Başbakanlık Aile Araştırma Kurumu Bilim Serisi. 665-668. 1121– 1131. G. Özkök. Behrman. Child Abuse and Neglect. Nazlı.. Çocukların Kötü Muameleden Korunması. Klinik adli tıp. İ. Biçer. Aydın.A. Ankara: Seçkin Yayıncılık. D.

(2004). 153-167. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi.who. İzmir: Ege Üniversitesi Basımevi. Tüm Boyutları ile Çocuk istismarı. 29. 71-80. Eur J Pediatr. Shore. Ünal. İstanbul: Seçkin Yayınları.pdf adresinden 06/06/2012 tarihinde alınmıştır. Sürekli Tıp Eğitim Dergisi. Child Abuse & Neglect. Ailenin Toplumdaki Yeri. 159 . 82-86. Taner.. Austin. 10(7). (2007). Journal for Specialists in Pediatric Nursing.P. http://whqlibdoc. 35.com/Cheating%20Surve y%20Final. J. Çocuk istismarı ve ihmalinin Önlenmesinde Hekimin Rolü. (2002). Sexual abuse perpetrated by adult and juvenile females: An ultimate attempt to resolve a conflict associated with maternal identity. Y. Identifying risk factors for maternal depression in families of adolescents with epilepsy. (2005).A. 338-342. Şahin. Wolfe. 7. Tardif. (2001). & Dunn. G. (1990).askdrleanna. F. O.Polat.K. N. Ünal. F.. Çocuk istismarı ve ihmali: Psikiyatrik yönleri. (2012). & Carpentier. 9-18. Who cheats and why? Yayınlanmamış araştırma.W. http://www. Aile Sosyolojisi. F. Huster. Predisposing factors in childhood masturbation in Turkey. Ailede çocuk istismarı ve ihmali. D. (2006). J. Hacettepe Tıp Dergisi. World Health Organization. Preventing child maltreatment: A guide to taking action and generating evidence. 246-249. (2000). Sayın. Ö.pdf adresinden 06/06/2012 tarihinde alınmıştır. ve Gökler. 159. C. (2008). 1. M.. L..int/publications/2006/9241 594365_eng. B.. Auclair.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful