T.C.

ANADOLU ÜNİVERSİTESİ YAYINI NO: 2688 AÇIKÖĞRETİM FAKÜLTESİ YAYINI NO: 1654

AİLE İÇİ UYUMLU ETKİLEŞİM

Yazarlar Prof.Dr. Yahşi YAZICIOĞLU (Ünite 1, 4) Prof.Dr. M. Bahaddin ACAT (Ünite 2) Doç.Dr. Zühal ÇUBUKÇU (Ünite 3) Yrd.Doç.Dr. Ali ERYILMAZ (Ünite 5) Yrd.Doç.Dr. Abdulkadir ÖZTÜRK (Ünite 6) Yrd.Doç.Dr. Pınar GİRMEN (Ünite 7) Doç.Dr. Ayşe AYPAY (Ünite 8)

Editör Prof.Dr. M. Bahaddin ACAT

ANADOLU ÜNİVERSİTESİ

i

İçindekiler
Önsöz .... iv

1. Aile ve Yaşam Döngüsü 2. Ailede İletişim ve Etkileşim 3. Ailede Ebeveynler Arası Etkileşim 4. Geliştirdikleri Tutum Tiplerine Göre Ebeveynler 5. Ailede Mutluluk Faktörleri 6. Ailede Ebeveyn Çocuk Etkileşimi 7. Özgüven Aile Bireyleri Etkileşimi 8. Aile İçi Uyumu Olumsuz Etkileyen Faktörler

...

2

. 26 46 .. 64 .. 88 110 . 124 . 142

iii

Önsöz
Sevgili Öğrenciler, Toplumun en küçük ve temel birimi olarak kabul edilen aile, ilk deneyimlerin kazanıldığı, tutum ve davranışların şekillenmeye başlandığı ortam olarak, bireylerin toplumsallaşmasında büyük öneme sahiptir. Çocuklar içinde bulundukları ailelerde, hem toplumsal rollerine hazırlanır hem de kişiliğini bulur. Ailenin işleyişinde önemle üzerinde durulması gereken konulardan birisi de aile bireyleri arasındaki iletişim ve etkileşimdir. Aile içi iletişim; aile üyelerinin birbirlerine sözel ve sözel olmayan davranışları ile verdikleri tepkileri, mesajları kapsar. Aile içinde kurulacak iletişim ve etkileşimi diğerlerinden ayıran en önemli yönü, iletişim ve etkileşimin deriliği ve etkililiğidir. Etkili bir iletişim, aile üyelerinin karşılıklı olarak birbirlerinin düşüncelerini ve duygularını anlamalarının yanı sıra, uyum içinde yaşamalarına ve çocukların gelişmesi için uygun bir ortam oluşmasına katkı sağlayacaktır. İyi bir iletişimin gerçekleştiği aile ortamında çocuklar daha bağımsız bir kişilik geliştirirler. Duygu ve düşüncelerini açıklama özgürlüğü ve alışkanlığı kazanırlar. Aile içi uyumlu etkileşim kitabı, aile içi etkileşim alanını tanımanız, kavramsal bir görüş geliştirmeniz ve aile içinde uyumlu etkileşim gerçekleştirebilmek için gerekli becerilerle donanmanız amacıyla hazırlanmıştır. Bu amaca yönelik olarak kitapta; aile ve yaşam döngüsü, ailede iletişim ve etkileşim, ailede ebeveynler arası etkileşim, geliştirdikleri tutum tiplerine göre ebeveynler, ailede mutluluk faktörleri, ailede ebeveyn çocuk etkileşimi, özgüven ve aile bireyleri etkileşimi, aile içi uyumu olumsuz etkileyen faktörler konularına yer verilmiştir. Bu konular çerçevesinde; iletişimin tanımına ve ögelerine, etkili dinleme ve konuşma becerilerine, iletişim ve etkileşim engellerine, ebeveynlerin evlilik uyumlarına, ebeveynlerin rol model olmalarına, aile uyumunu etkileyen olumlu ve olumsuz faktörlere, aile yapısı ve sağlıklı ailenin özelliklerine, mutluluk, sevgi, güven, benlik algısı ve saygısı kavramlarına yer verilmiştir. Konuları kendi kendinize çalışarak öğrenmenize olanak sağlayacak biçimde, uzaktan eğitim ilkelerine uygun olarak hazırlanmış bu kitaptaki bilgileri daha kolay ve etkili biçimde öğrenebilmeniz için öncelikle ünitelerin baş kısımlarında yer alan amaçlar bölümünü gözden geçiriniz. Ünitelerin içindekiler kısımlarını inceleyiniz. Ünitelerin içine yerleştirilmiş olan soruların ve tartışma önerilerinin gereğini yerine getiriniz. Ünitelere ilişkin metni çalıştıktan sonra ünite sonundaki özeti okuyunuz. Ünitelerin sonundaki değerlendirme sorularını yanıtlayınız. Konuyla ilgili ayrıntılı bilgi için ünitelerin sonlarındaki kaynaklara başvurunuz. Kitaptaki kimi üniteler için çekilen televizyon programlarını izlemeye özen gösteriniz. Kitabın yararlı olmasını umuyor, başarılar diliyorum.

Editör Prof.Dr. M. Bahaddin ACAT

iv

.

Aile yaşam döngüsünü tanımlayabilecek. Aile yaşam döngüsü tiplerini açıklayabilecek. Aile kurmanın gerekliliğini açıklayabilecek. Aile yaşam dönemini incelemenin gereğini ve önemini açıklayabilecek bilgi ve becerilere sahip olabilirsiniz. Ailenin önemini açıklayabilecek.1 Amaçlarımız Bu üniteyi tamamladıktan sonra. Anahtar Kavramlar Aile İletişim Etkileşim Aile Yaşam Döngüsü Ailenin İşlevleri Döngü Tipleri Geleneksel Aile Geleneksel Olmayan Aile Çekirdek Aile İçindekiler Giriş Aile Ailede Etkileşim ve İletişim Ailenin İşlevleri Aile Yaşam Döngüsü Aile Yaşam Döngüsü Modeli Evrimi Aile Yaşam Döngüsü Tipleri Aile Yaşam Döngüsünde Karşılaşılabilecek Olası Aşamalar Aile Yaşam Dönemlerini İncelemenin Gereği ve Önemi Aile Yaşam Dönemlerinin Belirlenmesinde Kullanılan Modeller 2 . Aileyi tanımlayabilecek.

bu bireylere aile içinde suskun kalmaları öğretilmiştir. aile sistemi ancak onlar suskun kaldıklarında bir arada olmaya devam edebilecektir. Ailede kimin hangi görevi üstlendiğinden aile içindeki sınırların nasıl korunduğuna kadar geniş bir yelpazeyi içerir. harcamaları kim yapacak gibi maddesel problemler ile aile üyelerinin birbirine karşı yaşayabilecekleri olumsuz duyguların çözümü için nasıl bir yöntem izlenecek gibi duygusal problemlerin çözüm yollarını kapsar. Belki de bu nedenle o bireye “suskun kalma” rolü verilmiştir. Aile içinde iletişimin olabildiğince açık ve direk olması ailenin sağlıklı olduğunu gösterir. aile içinde rol dağılımı.Aile ve Yaşam Döngüsü GİRİŞ Aile her şeyden önce bir sistemdir. çok dağınıksın” yerine “ev işlerinden çok yoruluyorum en azından odanı sen topla” diyebilmesidir. Benzer şekilde arkadaşlarıyla vakit geçirmek isteyen bir ergenin ailesinin bilgisi dâhilinde ama özelini de koruyarak huzurlu vakit geçirebilmesi de sağlıklılığın göstergesidir. ailede sözlü ve sözsüz mesajların nasıl ifade edildiği ile ilgilidir. aile içi iletişim. Ailede ondan daha fazla konuşması gerekli olduğu düşünülen bireyler olduğu için. Roller. çocuk çocukluğunun bilincinde ise. Söz gelimi yemeği kim pişirecek. Tartışmalar yaşansa bile yine çözüm bulunabileceğini gösterir. 3 . aslında bünyesinde barındırdığı bireylerin kişisel özellikleriyle ilişkilidir. Problemler aile bireyleri tarafından tanımlanabiliyor ve konuşulabiliyorsa. aile içinde de uygulanabiliyorsa. anne babalığının. Ama yine de kendine ait bir yapısı. ailenin çeşitli fonksiyonlarının karşılandığı. maddi yükü kim üstlenecek. ailelerin sorunlara yaklaşımı ve çözüm şekli ile ilgilidir. Duygulara dâhil olabilme ve karşılık verebilme. Aslında açık ve direk iletişim. tartışma ortamı açmadan karşıdakini kırmadan ve söyleyen kırılmadan her şeyi uygun bir dille söyleyebilmesidir. duygusal karşılık verme ve duygulara dâhil olma/ olabilme ve davranış kontrolüdür. aile bireylerinin çoğu zaman otomatik olarak yerine getirdiği davranış kalıplarıdır. yani anne-baba. aile bireylerinin duygusal durumlarına uygun şekilde karşılık verebilmelerini ortak ya da bireysel etkinliklerini paylaşabilmesidir. çözüm önerileri sunulup. Bütün bunları bireyler aile içinde öğrenirler. Söz gelimi aile içinde suskun olup da aile dışına çıktığında son derece konuşkan olabilen bireylere çok rastlarız. Aile sisteminin beş temel fonksiyonu bulunmaktadır. Söz gelimi toplumda anne babanın sorumluluğu olarak kabul edilen özellikler. çözümü konusunda ortak karar alınabiliyorsa çözüme uygun davranışlar uygulanıyor ve sonuçları aile içinde kimse suçlanmadan değerlendirilebiliyorsa bu sağlıklı ailenin bir göstergesidir. bu davranış kalıpları içinde kalabiliyorlarsa ve bu ailenin her bireyi kendi rolünü aksatmadan yerine getirebiliyorsa bu ailedeki rol dağılımının sağlıklı olduğunu gösterir. Aile. Söz gelimi ev işlerinden bunalan ve yardım isteyen bir annenin çocuğuna “çok sorumsuzsun. Bu temel fonksiyonlar genel olarak ailelerin sağlıklı ya da sağlıksız oldukları hakkında bilgi verir. yani sağlıklı iletişim aile bireylerinin birbirlerine çekinmeden. Problem çözme. Aile içi iletişim. uygun şekilde yardım görebileceğini bilmesi ailenin sağlıklı olduğunun bir kanıtıdır. Ya da o ailenin. Bu fonksiyonlar aile içinde problem çözme. düzeni ve özellikleri vardır. Ailenin sıkıntı yaşayan bir üyesinin kendini anlaşılmış hissedebilmesi.

notlarının kendi sorumluluğunda olduğunu. Ancak aile ister sağlıklı isterse sağlıksız olsun kurulduğu andan itibaren çözülmesine kadar belirli aşamalardan geçer. Gelişen ve değişen toplum yapısına bağlı olarak aile yapısı da değişmektedir. Eşler çocuk eğitimi konusunda tek söz sahibi olmayı arzu etmelerine karşın birçok durumda bu arzuları gerçekleşmeyebilir. Bir aileyi oluşturan aile birliğini kuran ve devam ettiren en önemli öge aile bireylerinin birbirlerine duydukları karşılıklı sevgidir. Bu aşamalar her ailede yaşanır. Gerçekte ise durumun tam olarak ne olduğunu bilmek imkânsızdır. AİLE Aileyi anne-baba ve çocuklardan oluşan en küçük toplumsal kurumdur şeklinde tanımlamak mümkündür. Her aile özgündür. Ancak genel anlamda bilimsel bir gerçeklikle olaya yaklaşıldığında her aile kendi içerisinde kendine özgü kurallara sahiptir. cinsel kimliğini kazanmasında. Bu tip ailelerde görünürde erkek egemendir. Aileyi bir şekilde etkiler. aynı kuralların olmasını beklemek de mümkün değildir. genellikle. Sevginin olmadığı bir aile ancak şeklen bir aile olur. sorumluluğun ise kadında olduğu görüntüsü vardır. cinsiyetlerine. fiziksel olarak tehlikeli durumlarda psikobiyolojik ihtiyaçların karşılanması noktasında ve aile üyelerinin sosyal kontrole ihtiyacı olduğunda kendini gösterir. Yani karnesinde kırık notlar nedeniyle ailesinin kendisine zarar vereceğini düşündüğü için. dağılır ve parçalanır. istedikleri için evlenmeye karar verirler. Sevginin olmadığı bir yerde aileden söz edilemez. Aile çocuğun ilk sosyal deneyimlerini kazandığı ortamdır. Çocuk sevgisini yaşamak için de annebaba olmanın çok ağır sorumluluğunu hiç yüksünmeden üzerlerine alırlar. düzeltilebileceğini aile içinde öğrenebilmiş çocukları barındıran ailedir. Aile çocukların gelişiminde yol gösterici ve kuralları öğretici bir rolü başarı ile oynar. Bunlardan ayrı olarak ailenin yasalarla belirlenmiş görev ve sorumlulukları da bulunmaktadır. ayrıca kendi içinde sadece kendine özel bir düzeni olan. Ne çok katı ve değiştirilemez ne de tamamen boş vermiş ya da kaotik davranışlar yerine yeterince esnek ve duruma uygun davranışlar gösterebilmesi ailenin sağlıklı olduğunu gösterir. ailenin rolü çok büyüktür. yapısı bozulur. Aile içinde sadece anne ve babanın görev ve sorumluklarının olduğu şeklinde bir yaklaşımda bulunmak doğru değildir. Hiçbir zaman gerçek anlamda bir aile olamaz ve zaten en ufak olumsuz bir etkide derhal şekli. Çocuğun doğru ve yanlışı öğrenmesinde. Zaten aileyi aile yapan unsurların başında aile bireylerinin birbirlerine karşı olan bu görev ve sorumlulukları gelir. Aile ve ailenin yaşadığı dönemleri bilmek bireyin kendisini planlaması açısından çok önemlidir. Kısaca ailenin temelinde sevgi yatar. Bu ünitede aile ve ailenin yaşadığı dönemler ele alınacaktır. Geniş ailede yetkinin erkekte. Sonuç olarak. Sevgiyle büyüyen bireylerin ruh sağlıkları yerinde olur. etkili ve adaletli bir görev ve sorumluluk paylaşımı ailenin daha iyi yaşam koşullarına kavuşmasında önemli rol oynar. Öte yandan toplumsal eğitim sonucu oluşan çekirdek ailede ise sorumlulukların tamamının. 4 . Çocukların da yaşlarına. Sağlıklı aile cezalandırılacağını bildiği halde. hoşgörü ve anlayışın hâkim olduğu bir ailede büyüyen çocuk kendini ve çevresindekileri seven. gerekli olan durumlarda esneklik gösterebilen ve değişime ayak uydurabilen aileler sağlıklı ailelerdir. Bir ailedeki kuralları birebir bir başka aileye uygulamak mümkün olmadığı gibi. kişiliklerine ve yeteneklerine göre görev ve sorumluluk yüklenmeleri gerekir. Aile ister çekirdek isterse geniş aile olsun her durumda bireylerin birbirlerine karşı görev ve sorumlulukları bulunmaktadır. Sevgi. çocuğun kendi kendini cezalandırma kararı vermediği aile sağlıklı ailedir. gelenek ve göreneklerini yansıtan. Bu nedenle bu üniteyi çok dikkatle okuyunuz. Hızlı kentleşme ve endüstri alanındaki gelişim aile yapısında değişim ortaya çıkarmıştır. Aileyi içinde bulunduğu toplumun değer yargılarını kültürünü.Davranış kontrolü. Ayrıca her ailenin kendisine özgü bir mahremiyeti olduğu için bilmek için çaba harcamak da gereksizdir. bütün aile bireyleri arasında paylaşılmış olduğu görüntüsü vardır. Aile düzeni büyüklerin deneyimlerine dayalı kararları doğrultusunda kurulur ve sürdürülür. Dengeli. Üretim ve tüketim faaliyetleri hep birlikte yapılır. bu beş fonksiyonda en azından ortalama ve daha üstünde bir denge tutturmuş. çevresiyle iletişim içerisinde bulunan bir kurum olarak tanımlamak mümkündür. Bu nedenle yukarıda belirtilen durum sadece görüntüdedir. Kadın ve erkek birbirlerini sevdikleri. Söz gelimi kırsal kesimde. davranışlarını kontrol etmesinde. geleneklerin ağır bastığı geniş aile tipi yaygındır. Ayrıca aile sosyal yapısı ile çocuk üzerinde mutlak etkili bir kurumdur. saygı.

kendisi ve yaşamla barışık. birbiri için fedakârlık. Aileyi oluşturan bireylerin. Yetki kısaca aile içindeki bir bireyin. Ancak bir tek noktada bütün aileler birleşirler yani bir tek noktada ortak yanları vardır. Ailede etkileşim ve iletişim konusunda. aileyi oluşturan bireylerin aile adına verilen kararlara katılması da sağlıklı bir aile için bir diğer önemli husustur. Ailenin özellikleri. aile üyeleri arasında yetki kullanımı ortaya çıkar. Aile birliğindeki çökme ve çözülmelerin artması toplumsal sorunları da çoğaltır. Açık ve etkin iletişim mutlu ve huzurlu ailelerin ortak özelliğidir. büyüklüğüne. fakirlik. Bir ailede bireylerin duygu ve düşüncelerini rahat bir şekilde ifade edebiliyor olmaları o ailenin iletişim ve etkileşim açısından sağlıklı bir yapıda olduğunun kanıtı sayılır. karşılıklı anlayış ve işbirliği. Bu gibi özel durumlar o ailenin bireyinden başlayarak tüm aileyi etkiler. bu durumun bir anlamı vardır. Bir ailede etkileşim oldukça önemli bir konudur. geleceğe güven ile bakma gibi durumlar olağandır. Böylece ailede karşılıklı güven ortamı kurulur ve bu güven ortamının devamı sağlanır. denge kurma. suçluluk hisleri gibi duygular en çok görülenlerdir. Aile bireylerinin karşılıklı açık ve net bir şekilde birbirleri ile konuşmak yerine. çatışma çözümü. Aile bireyleri arasında yaşanan bu ilişkiler. Bu ortak yan ise bireylerin. Bu tip ailelerde zamanla bireylerde değişik sıkıntılar oluşmaya başlar. ailedeki diğer bir bireyin ya da bireylerin tutum ve davranışını değiştirme gücüne sahip olması şeklinde tanımlanabilir. özgüveni yüksek bir birey olarak yetişir. ilişki ağı. Öte yandan iletişimin olmadığı ailelerde. Organizmayı oluşturan organların birinde görülen arıza. herkesin kendi dünyasında yaşadığı bir aile yapısında ise sağlıklı bir yapıdan söz etmek oldukça zordur. evlilik ya da evlat edinme aracılığı ile bağlı olan bireylerin oluşturduğu bir sistemdir. aile üyelerinin sağlık durumuna göre şekillenir. bireyin kendine güvenmesini. birbirleri ile kısa sözlerle ya da jest ve mimikler ile iletişim kurma yolunu seçmeleri çoğu kez aksamalara neden olur ve aileyi çok olumsuz etkiler. Aile birbirleriyle kan. Bu konularda ev idaresi programı içerisinde daha ayrıntılı bilgiler verildiğinden burada söz konusu alt başlıklara kısaca değinilmekle yetinilecektir. aynı zamanda kültürel ve toplumsal değerlerinde etkisi altındadır. coğrafik yerleşimine. aileyi oluşturan diğer bireylerin ihtiyaç ve isteklerine saygı göstermek durumunda kalır. Buna karşılık herkesin kendini rahatça ifade edebildiği ailelerde ise bunun tam tersi olarak. sosyal faaliyetleri. kim olduklarını ve nasıl bir kişi haline geldiklerini aile içinde öğrenmeleridir. Aslında pratikte iletişimin olmadığı herhangi bir an bile yoktur. kişiliğini geliştirmesini. Genel olarak aileyi anlatınız. Genel bir kural olarak ailenin ihtiyaçlarını yani ailenin maddi ihtiyaçları. ikmal ve iaşesi. anında diğer organların ritmini. endişe ve huzursuzluklar. Psikososyal yönden gelişen bireyin en çok etkileşime uğradığı yer aile üyeleri arasındaki ilişkiler ve aile ortamıdır. özürlü üyenin varlığı gibi olması hiçbir şekilde arzulanmayan ama hayatın bir gerçeği olarak herkesin karşılaşabileceği durumlar olabilir. Bu durumu öğrenir kabullenir. çocuk ve toplum açısından hem önemli hem de birleştirici rol oynar. vb ihtiyaçlarını karşılayan üyenin yetkisi yani bir başka anlatımla yaptırım gücü daha fazladır. Öte yandan yanlış iletişim ve etkileşim veya yetersiz iletişim bir ailede sorunlara yol açan nedenlerin başında gelir. Bir ailede bireylerin özel durumları sağlık sorunları olabilir. bir birey olarak yetişkin yaşamına ulaşabilir. sağlık ihtiyaçları. duygu ve düşüncelerini rahat ifade edemedikleri. düşmanlık duyguları. Dünya üzerindeki bütün aileler az ya da çok farklılıklar ile birbirlerinden ayrılırlar. Aile yaşayan bir organizma gibidir. Söz gelimi yan yana iki insan. Bu nedenle aile. AİLEDE ETKİLEŞİM VE İLETİŞİM Ailedeki etkileşimleri ise esneklik. sosyal beceriler edinmesini ve nihayet topluma uyum sağlamasını olanaklı hale getirir. kültürel arka planına. Bu durum tıpkı aynı vücutta bulunan organlara benzer. Bu sıkıntılar arasında. aileyi oluşturan bireyler birbirinden etkilenir. Böyle bir durumda her birey makul derecede. Bir ailede. sosyo ekonomik durumuna. saygı oluşturma gibi alt başlıklarda incelemek mümkündür. Bir ailede normal iletişim ve etkileşimi engelleyen durumları ise şu şekilde sıralamak mümkündür: 5 . kimlik kazanmasını. iyi niyet. depresyon. Söz konusu bu yaptırım gücü. işleyişini ve fonksiyonelliğini etkiler. hiç konuşmasalar bile. ortak düşünceler. birbirine karşı samimiyet ve sevgi. birliktelik. Uyumlu ve özgür bir aile içinde dengeli ve tutarlı ilişkilerle büyüyen çocuk. şekline. kendine ve diğer bireylere sevgi duymasını. madde kullanımı. Bu özel durumlar sağlık sorunlarının dışında.

kolaylaştırıcı. düşüncelerini yorumlama ve tahmin yürütme. Statü sağlamak. Suçlama. çocukların sosyalleşmelerini sağlamak. dış dünya 6 . karşılıklı saygı ve işbirliğine büyük önem verilmekte olduğu kolaylıkla görülmektedir.• • • • • • • • • • • • • • • • • • Aileyi ve bireyleri ilgilendiren konular üzerinde. Sık sık öneride bulunma veya kişisel düşünceleri kabule zorlama. aile fertlerinin işlevselliklerini sürdürdükleri organizasyonların taleplerini karşılamada onlara yardımcı olmak. Samimiyetten uzak kalma. AİLENİN İŞLEVLERİ Ailenin işlevlerini yedi grup altında toplamak mümkündür. Ailenin işlevleri. İşlevlerini bir bütünlük ve beraberlik içinde yerine getiremeyen aileler. uyum sağlayıcı ve birbirlerinden farklı yetenek ve potansiyele sahip bireyler için koruyucu bir sistem olarak görüldüğünde. Küçük hataları çok abartma. grubun iç dinamiğine bağlı olduğu kadar. Bireyler üzerinde söz ile baskı kurmaya çalışma. küçük düşürmeye çalışma. ailenin refahı için gerekli olan fiziksel ve ruhsal çevreyi oluşturarak üyelerin doyum sağlamasını temin etmek olarak sıralanabilir. arabulucu. • • • • • • • Ekonomik ihtiyaçları karşılamak. olumsuz değerlendirmeler yapma. ailenin asıl görevlerinin üyelerinin kapasitelerini geliştirmek. ailenin psikolojik ve duygusal gücünü oluşturan. eleştirme. Ailede etkileşim ve iletişim hakkında bilgi veriniz. Boş zaman faaliyetlerini gerçekleştirmek. derinlemesine konuşmadan kaçınma konuları yüzeysel konuşmalar ile geçiştirme. Alay etme. Sorulan soruları cevapsız bırakma ya da kısa cevaplar ile geçiştirme. Bunları şu şekilde sıralamak mümkündür. Emir verme. Karşılıklı sevgi ortamı oluşturmak gibi işlevlerdir. Ortak çalışmalara gereken önemi vermeme. Olayların olumsuz yönlerini çıkarmaya çalışma. Karşıdakine kendini ifade etme imkânı tanımama. Bir grubun ideal bir şekilde tüm işlevlerini yerine getirebilmesi. Aşırı soru sorma. Abartılı bir şekilde onaylama veya reddetme. karşı tarafın hareketlerini. aile işlevlerinde aile içi iletişime. istikrarlı. Din eğitimi vermek. Ailedeki işlevler. fikirlere değer vermeme. sağlıksız ailelerdir. Çocukların eğitimini planlamak. Geçmişteki üzücü ve tatsız olayları yerli yersiz sık sık gündeme getirme. yalan söyleme. Konuşmaya ve açıklama yapılmasına gerek duymadan. Özveriyi devamlı karşı taraftan bekleme. uyumlu ve devamlılığı gerekli olan duyguları ortaya çıkarır. Genel olarak bakıldığında. tehdit etme. yersiz şüphe ve tereddüt gösterme. rol ve ilişkiler. Aile üyelerinin birbirini korumasına yönelik ortamı hazırlamak. Yapay ilgi gösterme.

anlaşma ve uzlaşma biçimlerinin anlatılması ve öğretilmesi. ailenin bütünlüğünün korunması ve geliştirilmesi. belirli bir süre. bireyin kendisine saygısı. Çünkü bunların olumlu veya olumsuz olması ailenin işlevlerini yerine getirmesinde veya getirmemesinde belirleyici olmaktadır. Bir ailenin yaşamında kilometre taşları olarak adlandırabileceğimiz noktalar ile başlayıp. Söz konusu bu kavramlar sayesinde aile bireyleri birbirleri ile kaynaşmakta ve birbirlerine sıkı sıkıya bağlanmaktadırlar. roller netleştirilerek ve roller üzerinde fikir birliği sağlanarak ve nihayet rollerin gerekleri belirli aralıklarla yeniden gözden geçirilerek daha kolay aşılabilir. sosyalleşme alanında kişilerarası ilişkilerin.yavaş olabildiği gibi. aile içi ilişkilerin dinamik yapısına bağlıdır. zaman.ani de olabilir. ekonomik alanda aile gelirinin yasal ve ahlaki alandan ayrılmadan artırılması. ritüellerden yararlanarak yani gelenek ve göreneklere bakarak. aileye yeni bir üyenin gelmesi. yaşam düzeyini artırarak sürdürmeye dönük gayret gösterilmesi bu anlamda ailenin yiyecek. Ailenin işlevlerine ilişkin olarak yukarıda ana hatları ile verilen kavramlardan birisi olan geçiş dönemleri kimlik çatışmalarını yeniden ortaya çıkarır. aralarında iyi bir iletişim ve etkileşim kuramamış olan eşlerin bulunması söz konusudur. kişiliklerine. toplumdaki hizmet ve olanaklarına. Öngörülemez hızlı ve dramatik değişimler ise çoğu kez ailede bir krize neden olurlar ve yine çoğu kez ailede böyle bir dönemin arkasından bir stabilizasyon yani durgunluk dönemi gelir. duygusal bağlanmanın derecesinin ayarlanması. çevreye tepki vermedeki değişim becerisinin geliştirilmesi. bakım vb ihtiyaçlarının giderilmesi çalışmaları. AİLE YAŞAM DÖNGÜSÜ Dünya üzerinde bulunan her şeyin olduğu gibi ailenin de bir ömrü vardır. yaşamı. Ailede geçiş olduğunda rol gerilimi konusu daha fazla önem kazanır. bir başka 7 . Geçişin zamanlaması önemlidir. kuralların ve karar verme süreçlerinin öğretilmesi. Bir ailenin işlevleri daha yakından incelendiğinde belli bazı kavramların öne çıktığı görülmektedir. mekan kullanımının. işbirliği. uyum sağlayabilme yeteneğinin kazandırılması ve geliştirilmesi. Ailenin sağlıklı veya sağlıksız olması sosyo-ekonomik özelliklerine. farklı ego ideallerine sahip olan. yeni rollere ve stres altında değişen sorumluluklara uyum sağlama kapasitesinin artırılması. Aile kuruluşundan itibaren yaşamı süresince bazı belirli dönemlerden geçer. eğitim alanında çocukların ilgi ve yeteneklerine uygun meslek seçiminin sağlanması. Rol gerilimi. içinde bulunulan ortama uyum sağlayabilme becerisinin verilmesi. duygusal bağların. bir üyenin eksilmesi.ile ilişkilerine de bağlıdır. ilgiler ile ilgili beceri ve bilgilerin verilmesi. Öte yandan aile içi ilişkiler ve dinamikler çok büyük önem taşır. aile üyelerinin genetik özelliklerine. Bu durumda yani rolünü gerçekleştirmede güçlük çeken bireylerin varlığında aile geçişlerde daha büyük sorunlar yaşar. Geçişler genellikle fark edilirler ya da önceden bilinirler. geçişi başarı ile sağlayan aileler örnek alınarak. karşılıklı saygı. geçişin başarılı olmasını sağlar. sosyal becerilerin kurulması ve geliştirilmesi. Sağlıklı aile göstergeleri olarak. çünkü kimlik aile içindeki rolle yakından ilişkilidir. duygu. her ailede görülen. Bu kavramlar aslında aileyi aile yapan kavramlardır. Yani bir aile kurulur gelişir yaşamını devam ettirirken üzerine düşen görevleri yerine getirir nihayet ömrünü tamamlar ve tarihe karışır. çocuklara ve yakın dostlara karşı sorumlu davranma gibi öğeler ön plana çıkmaktadır. üyelerden birinin hastalanması gibi herhangi bir değişikliğin aile ilişkilerinde ortaya çıkaracak yeni düzenlemelere aile bireylerinin hazırlanması şeklinde sıralamak mümkündür. her aile üyesinin denediği bağımsızlık ve özgürlük ile ilgili etkinliklerin düzeyinin otokontrolünün sağlanması. geçiş dönemlerinde kültürün bulduğu çözümlerden. Sağlıksız ailenin temelinde birbiri ile anlaşamayan. Beklenen değişimlere ailenin hazırlanması. Söz konusu bu kavramları kısaca ve ana hatları ile. eğitim düzeyinin artırılması. işbirliği kurmanın. güç kullanımı ve paylaşımının öğretilmesi. Ailenin işlevlerini sıralayınız. arkadaşlar. rekreasyon alanında boş zaman etkinliklerinin düzenlenmesi. duygusal bağ. beklenmedik yani kriz şeklinde. bir ailede ve yaşamda bireyin oynayabileceği rollerin anlatılması. Rol gerilimi kısaca ailede bireyin rolünün gereğini yapmakta güçlük çekmesi demektir. eve. barınma. Geçiş beklendik yani normatif . duyguların ifadelerin sınırlarının belirlenmesi. bireyin bireysel kimlik kazanması.

Aileyi güçlendirir. kimileri ise tamamlayamaz. Bu gayret ona yeni beceriler kazandırır. 3. Aileden ayrılan çocuklar.Küçük çocuklular.Kendine yetmeyi öğrenmiş çocuğu olan çiftler. Değişimin gerektirdiği farklı aşamalara bağlı olarak değişik deneyimler yaşarlar. Aile bu durumda ortaya çıkan krizle uğraşmak zorunda kalır. Söz gelimi aynı adı taşıyan bir dönem. Bu genel özellikler her ailede ailenin yapısına özelliklerine bağlı olarak özel önem kazanır. • Aile yaşam döngüsü çeşitli yazarlara göre farklı sayıda döneme ayrılarak incelenmektedir. Aksi durumda aile yaşam döngüsünü tamamlayamadan süreç bitebilir. aile bireyleri her aşamada farklı roller.İlköğretim ve lise çağında çocuğu olan. okuldan mezuniyet işe ya da daha ileri eğitime başlama. Yani aile birliği.Çocuksuzlar ve yeni çocuklular. “yaşam döngüsü” olarak isimlendiren bu evreleri tamamlayabilir. Geç hayatı olan aileler 1. Çeşitli yazarların aile yaşam döngüsüne ilişkin belirledikleri dönem sayıları ve bu dönemlere verdikleri isimler bu konuda daha iyi bir fikir sahibi olabilmek ve karşılaştırmalı olarak kolaylıkla görebilmek için tablo 1’de gösterilmiştir. 2.Ekonomik bağımsızlığını sağlamış yeni evliler. farklı görevler yüklenirler ve üzerlerine düşeni yapmaya çalışırlar. bir aile için çok anlamlı önemli ve o aile için yaşamsal değeri olabilirken bir başka aile için son derece sıradan bir dönem olarak kalabilir. Kazandığı bu özel öneme dayalı olarak da süresi azalır ya da uzar. 3. Tablo 1.1: Aile Yaşam Döngüsü Aşamaları Belirleme Araştırmaları Özet Tablosu Araştırmacı Caret ve McGoldrick Aşama sayısı 6 aşama Temel aşamalar 1. emeklilik.Okul öncesi çocuklu. Üzerlerine düşen görevleri yerine getirirken farklı ilişkiler kurmak zorunda kalırlar ve kendilerini sürekli olarak bir değişimin içerisinde bulurlar. Genelde ailenin özelde aile bireylerinin bu dönemlerde yaşadıklarına bağlı olarak oluşan ve oluşabilecek muhtemel durumlar aşağıda belirtilmiştir.dönemin kilometre taşına kadar devam eden bu dönemler hemen her ailede birkaç istisna dışında mutlaka yaşanır. dulluk gibi kavramlar altında incelemek mümkündür. Aile yaşam döngüsü olarak adlandırılan söz konusu bu dönemleri kısaca evlilik.Yaşlı aileler 1. Zimmerman ve Galphin 4 aşama Kirkpatrick. kurulduktan sonra çeşitli evrelerden geçerlerken. O nedenle var gücü ile bu sorunları çözmeye uğraşır. Evliliğin başlamasından. Aile bu krizden başarı ile çıkarsa çok güzel bir deneyim kazanmış olur. 2.Üniversite çağında çocuğu olan. 4.Yaşlı çiftler 1.Yaşlı aileler 8 Sorokin. okul yılları ve adölesan dönem. 3. 4. Yetişkin çocuklu aileler. 6. Evden ayrılış.14-36 yaş arası çocuğa sahip büyük çocuklular. • Döngünün her aşamasında aile çeşitli sorunlarla yüz yüze gelir. Cowles ve Tough 4 aşama Loomis 4 aşama . 5. kimi aileler. Küçük çocuklu aileler. 3. 2. 4. eşlerin ölümüne kadar geçen bu süreçte. Yeni bir aile oluşturmaya hazırlık. güçlenir. çocukların evden ayrılması.Bir veya daha fazla çocuğu olan çiftler. farklı sorumluluklar. önemi ve ailenin yaşamında oynadığı rolü değişebilen dönmeler “aile yaşam döngüsü” kavramı adı altında incelenir. İşte bir ailenin kuruluş hatta bazen kuruluş hazırlıkları aşamasından başlayarak ailenin yaşamını tamamladığı döneme kadar geçen süre içerisinde yaşadığı ve her ailede o ailenin özelliklerine bağlı olarak süresi. 2. 4. Bunun dışında o aile için kazandığı anlam farklılaşır. çocukların doğumu. Yaşamını devam ettirebilmek için bu sorunları çözmek zorundadır. Söz konusu bu dönemlerin her birinin kendine özgü özellikleri vardır. Aile bu yeni duruma uyum sağlayamazsa kriz yaşanır.

Yeni evli çocuksuz çiftler. 6. 2. 3. 10.(2009)’dan derlenmiştir.Yalnız yaşayan ve çalışan. 4.Geç evlenmiş çiftler.İlkinden sonuncusuna çocukların evden ayrılması. 7.) aileler.Evde çocuğun olmadığı dönem arkadaşlık. 4. 5.Çocukların evden ayrılmasıyla başlayan küçülme. 4. yaşam dönemlerini birbiri peşi sıra gelecek şekilde değil. 7. 2. 9 . 4. 4.Bigelow 7 aşama Glick 7 aşama Duvall ve Hill 7 aşama Rodgers 10 aşama Wells ve Gubar 9 aşama Duvall 8 aşama Schiffman ve Kanuk 10 aşama 1.Ayrılan çocuğu olan aileler.Bebekli aileler. 6.Çocuklu orta yaşlı boşanmışlar.Üniversite çağında çocuğu olanlar.Okul öncesi ve yeni çocuklular. 2. 6.Çocuklu genç boşanmışlar. İlk çocuktan son çocuğun doğumuna kadar genişleme. (Yazarlar. 1.İlk çocuğu geç olan çiftler. 10.Genç ve orta yaştaki evlenmemişler. 6.Okul çağı.Geri dönen çocuğu olanlar. 3. ekonomik nedenler vs.İlk çocuğun evlenmesi.Çocuksuzluk. 7.İlk evlenme.Genç yetişkin aileler. 7. 5. 6.Yeni evliler.Emeklilikten ölüme kadar yaşlı aileler 1. 8.Ergenlik döneminde çocuğu olanlar.Evden ayrılmış çocukların geri döndüğü (boşanma.Bebekliler. 9.Yetişkinlik çağında çocuğu olan aileler. 5. 7.Okul öncesi çocuğu olanlar.Evde çocuğu kalmamış aile reisinin hala çalıştığı yuvalar.İlköğretim çağında çocuğu olanlar.Lise çağında çocuğu olanlar.Son çocuğun evlenmesi.Dulluk (Rodgers bazı aşamaları kendi içinde de aşamalarına bölerek toplamda 23 aşamalı bir döngüyü esas almıştır). 5. 7. 4.) Kaynak: Özdemir ve ark.Evden ayrılmış çocuğu olan yuvalar. 3. 8. 6. 5.Çocuksuz evliler.Küçük çocuklu yuva. 4. diğerlerinin eksiklerini tamamlayacak şekilde sırasız saymaktadırlar.Kuruluş.Çiftlerden birinin ölümü. 7.Emeklilik 1. 3. 2.Yaşlı aileler.İlk çocuğun doğumu. 9. 3.Çocuksuz genç boşanmışlar.Aile reisinin de emekli olduğu yuvalar. 5.Okul çağında çocuğu olan aileler.Okul öncesi çocuğu olan aileler.Son çocuğun doğumu.Son çocuğun aileye katılmasıyla gelen istikrar. 5. 8.Eşlerden birinin ölümü 1. 8.Büyük çocuklu yuva. 3. 2. 2.Bekârlık. 9.Okul çağında çocuğu olanlar.Yalnız yaşayan ve emekli 1. 2.Eşi ölmüş dullar. 3.Çocuksuz-yeni aileler.Tüm çocukları evden ayrılmış orta yaşlı aileler.Evlilik bağı olmaksızın birlikte yaşayanlar. 6.Emekli oluncaya kadar orta yaşlı aileler. Çiftlerden diğerinin de ölümü 1.

evliliğe hazırlık. Aile yaşam döngüsü nedir? Kısaca bilgi veriniz. evlilik.Evlenme Ailenin durumu Karı .Cocukların büyümesi 7. 2007’ den uyarlanmıştır.Ebeveynin yaşlanması Kaynak: Tuğlu ve Öztürk Şahin. Bu modellerin her biri.Ergenlik Karı –anne Koca – baba Bebek (ler) Karı –anne Koca – baba Çocuk (lar) Karı –anne Koca – baba Çocuk (lar) Karı –anne Koca – baba Çocuk (lar) Karı –anne(nine) Koca – baba(dede) Çocuk(lar) (amca. daha yaşlı ve daha genç aileler ile akrabalık bağlarının kurulması Eş kaybının yaşanması ve yalnız yaşama alışma Aile evinin kapatılması veya yaşlılığa uyarlanması Emekliliğe uyum 6.Okul öncesi dönem 4. askere gönderilmeleri. AİLE YAŞAM DÖNGÜSÜ MODELİ EVRİMİ Aile yaşam döngüsü aşamaları alışılmış bir model olarak tasvir edilmektedir. işe başlatılmaları. ikinci baharın başlaması. ve 4.Okul çağı 5. 10 . Daha öncede belirtildiği gibi çeşitli yazarlar tarafından ortaya konmuş çok sayıda aile yaşam döngüsü modelleri geliştirilmiştir. evreleri aynı zamanda ikinci kez yeniden ilkinden daha değişik olarak yaşarlar. gelişimini üstlenme Ebeveyn ve bebek için uygun ev ortamını oluşturma Okul öncesi çocuğun gelişim ihtiyaçlarına uyum Ebeveynin enerjisinin tükenmesi ve mahremiyet kaybıyla baş etmeleri Okul çağı ailelerine uyum Çocukların eğitimlerini sağlama Ergen çocukların özgürlük ve sorumluluk dengesini kurma Ebeveynin yaşlanması nedeni ile ebeveyn sonrası yaşamın planlanması Büyüyen çocukların geleneklere göre hayata hazırlanması.Yukarıda kısaca anlatıldığı gibi her ailenin bu evreleri belirtilen sıra ile yaşaması ve tamamlaması söz konusu olmayabilir. Ya da bu çemberi tamamlayamabilir.dayı.teyze) Karı –anne(nine) Koca – baba(dede) Karı –anne(nine) Koca – baba(dede) Dul anne/baba Gelişimsel Görevler Uyumlu bir evlilik ilişkisi oluşturma Evliliği düzene koyma Akraba ağına katılma benimseme benimsenme Gebeliğe hazırlanma ebeveynlik sözü Bebek sahibi olma. Tablo 1. yaşam aşamalarından etkilenir. Bazı evreleri hiç yaşama şansı olmadan bir başka evreye atlayabilir.hala. yaşam döngüsü kavramına eşsiz bir yaklaşım sunmaktadır. Örneğin bir çocuk yetişkinliğe geçtiğinde de ebeveyniyle ölene kadar aynı evi paylaşabilir. Ya da boşanmış kadın ve erkekler çocukları varsa ve tekrar evlenirlerse tablodaki 1. Her model için değişik aşamaların sayısının ve açıklamasının farklı olması büyük olasılıkla yaşam aşamalarını belirleyen değişkenlerin farklı uygulamalarından kaynaklanmaktadır. ele karışma Evlilik ilişkisinin yeniden kurulması.2: Aile Yaşam Döngüsünün Aşamaları ve Bu Aşamalara Eşlik Eden Gelişimsel Görevler Aşamalar 1. Aile Yaşam Döngüsünün Aşamaları ve Bu Aşamalara Eşlik Eden Gelişimsel Görevler Aile yaşam döngüsünü daha iyi anlayabilmek açısından evreleri tablo haline getirilerek Tablo 2’de verilmiştir. Daha önce kurulduğu gibi.Çocuk sahibi olma 3.Orta yaşlı ebeveyn 8. Birçok aile bu evrelerden sadece bir kısmını yaşar. bebeği benimseme uyum sağlama. Bu iki uç arasındaki aşamalar değişkenler tarafından belirlenen.Koca 2. bu model tipik olarak bağımsız / oluşum aşaması ile başlar ve bir çözülme aşaması ile son bulur.

5. etnik köken. Özellikle boşanmalar 11 . Ancak bir 'geri dönüşüm' olduğu hiçbir şekilde bildirilmeden bazı eski aşamalarına geri dönebilir. sınıf. Adler sevginin dostça işbirliği olduğunu söyler. Duvall. evliliğe ilerleyen. Yani. Sosyolog Reuben Hill dokuz dönüm noktası saptamıştır. Eş seçimi konusunda başka bir sorunda neden evlenildiği sorunudur. Aile yaşam döngüsünü geleneksel ve geleneksel olmayan yani çağdaş olarak iki gruba ayırarak incelemek mümkündür. ailede yaşam döngüsünü sekiz aşamada ele almıştır: 1. Bu ilke benzerlerin birbirini çektiği gerçeği üzerine kuruludur. Evli çift (çocuk yok) Çocuklu aile (en büyük çocuk 30 aylık) Okul öncesi çocuğu olan aile (en büyük çocuk 30 ay – 6 yaşında) Okul çağında çocukları olan aile (en büyük çocuk 6 – 13 yaşında) Ergen çocukları olan aile (en büyük çocuk 13 – 20 yaşında) Genç erişkenler yetiştiren aile (ilk çocuğun evi terk etmesinden sonuncuya kadar) Orta yaşta anne – baba boşalmasından emekliliğe kadar) (yuvanın eşin Üyeleri yaşlı aile (her iki emekliliğinden ölümlerine kadar) (0) Evlilik öncesi: Bu dönemde iki sorun izlenir. Bunlar “eş seçimi“ ve “sevgi ilişkisi” dir. Bu ilke karşıtların birbirini çektiği gerçeğine dayanır. geniş aileyi (çekirdek aile ve onlarla birlikte ikamet eden en az bir büyükbaba) göz ardı eder. 1. Bu dönemde eşlerin birbirini mutlu edecek yaşam biçimini bulmaları cinsel etkileşim örüntülerini keşfetmeleri en önemli görevleri arasındadır. Adler karşılaşılan sorunlarla başa çıkmak. Bireyin ne zaman evlendiği doğrultusunda toplumun belirlediği belirli bir zaman bile vardır. Geleneksel aile yaşam döngüsü: Geleneksel aile yaşam döngüsü bekârlık aşaması ile başlayan. Psikolojik gelişim. her iki tarafında birbirlerinin çıkarlarını düşünmek ve toplumla birlikte uyum içerisinde hareket etmenin gerekliliğini belirtir. 3. • Araştırmalar hangi ilkenin daha çok uygulandığını ortaya koyamamıştır.AİLE YAŞAM DÖNGÜSÜ TİPLERİ Aile yaşam döngüsü “bağımsızlığı” ile başlangıç aşamalarında bir “seriyi” veya “oluşumu” ve “çözünme” ya da “sonuçlandırılma” ile de emekliliği kapsamaktadır. 2. Fakat toplumsallaşma sürecindeki daha az çatışmanın yaşanması ve anne – baba isteği gibi nedenlerden dolayı benzerlik ilkesinin daha çok uygulanabilir nitelikte olduğu söylenebilir. 8. eğitim ve kişilik benzerliğine dayanılarak seçim yapılır. Eş seçiminde benzerlik ve bütünlük ilkesi olmak üzere iki tane ilke vardır: • Benzerlik ilkesi: Sınırlı bir bireyler gurubu içinde. aile birliğinin kurulması ile güçlenen ve zamanla zayıflayan ve nihayet temel birimin dağılması ile sona eren kodlanmış bir seriyi takip eder. 6. Geleneksel modellerde bir aşamadan diğerine geçişler birbirini takip eder. Ayrıca eşlerin ortak kararlar almaları. 7. 4. Evliliğin ilk yılları oldukça zorlu yıllardır ve bu konularda başarısızlıklar olduğu takdirde boşanmalar olmaya başlar. ana babalarıyla ve bir bütün olarak toplumla olan ilişkileri görülür. din. ailedeki sorumlulukları paylaşmaları ve problemleri çözme yolları da oldukça önemlidir. Bütünlük ilkesi: Eşlerin özellikle kişilik açısından farklı ve tamamlayıcı özellikleri nedeniyle seçildiğini savunur. çiftin birbirleriyle. Bu yeni rolde. yeni evli bir çifti (kocası ve eşi) ve çekirdek aileyi (eş ve bir veya daha fazla çocuk) içerirken. Evlilikle beraber bekârlık rollerinden evli çift rolüne geçilir. cinsel çekim ve aşk gibi etkenler evliliği çağrıştırır. Geleneksel aile yaşam döngüsü üç farklı aile tipinden ikisini içermektedir. ırk. Kuruluş: Bu dönem evlilikle başlar ve ilk çocuğun doğumuna kadar devam eder. yaş.

Yaşam koşulları. büyükanne ve büyükbaba olmaları konusundaki rol değişimleridir. anne-çocuk ilişkisinde ne gibi etkilerinin olacağını araştırmıştır. kötü evlilik gibi nedenler değil de henüz anne-baba olma yolunda eşlerin yeterli bir hazırlığa sahip olmamalarıdır. annenin çalışmasını.evliliğin ikinci ve dördüncü yılları dolaylarında fazladır. Toplumsallaşma süreci içerisinde anne-babalar çocuklarına toplumun kurallarını ve değerlerini öğretirken aynı zamanda çocukları tarafından da toplumsallaştırılırlar. anne. Ergen ve aile için oldukça zor bir dönemdir. Bu sorunlar aile ve çocukta bunalımlara yol açabilir. Aile ise ekonomik yönden kendini hazırlamıştır. maddi durumlar. Ayrıca baba mesleğinin doruğuna çıkmak için çalışır ve eşinden uzaklaşır. ailenin en büyük çocuğunun okula gitmesi ile başlar. Yerleştirme yeri olarak aile: Çocuklar bu dönemde evlenirler ve evden ayrı yaşamaya başlarlar. 3. Fakat aileye üçüncü bir kişi olan bebeğin katılması eski dengeyi bozabilir. Bu zaman annenin menopoz sıkıntılarına rastlar. genel uyumsuzluk anne ve babanın müdahalesi gibi durumlar evliliğin yine ilk yılların da karşılaşılan sorunlardır. Hofmann. Aile özellikle yetişkin çocuklarının olağan harcamalarını karşılamada zorlanır. Koller ilk yıllarındaki boşanmanın büyük ölçüde. Bu biyolojik değişim “ boş yuva “ olgusu ile de birleşince anneler için bunalım başlar. Çalışan işlerini seven anneler çocuklarına daha iyi davranmalarına karşın. Genç yetişkinli aile: İlk çocuk 22 yaşında ya da daha büyüktür. Böylece çocuklar annelerine karşı düşman olabilmektedirler. sadece belli günlerde buluşmayla sınırlı kalır. işlerini sevmeyen anneler ise çocuklarıyla daha az ilgilenmektedirler. • • • Keyif arama ilişkisi: Büyük ana. 4. Anne. Eğer anne-babalar ilgilerini ailesi üzerisinde yoğunlaştırmışsa bu dönem onlar için zor ve sıkıntılı bir dönem olacaktır. aile için bir yer bulmak. Yetişkin çocuk ya da çocukların sorunları aileyi oldukça fazla meşgul eder. Neugarten ve Weinstein beş tür anne-babalık biçimi saptamıştır. 6. 5. Ayrıca ailenin harcamalarının çok arttığı bir dönemdir. 2.baba bu uyumsuzlukların nedenleri Knox ‘ a göre.babalığa ilişkin yetersiz duygular ve bebek ile ilgili deneyim eksikliğidir. Resmi ilişki: İlişki çok azdır. Ergen çocuklu aile: En büyük çocuğun ergenliğe ulaşmasıyla başlar. Evliliğin ilk yılları gibi 40-45 yaşları arası da boşanmaların en çok olduğu dönemdir. Anne babalarının ölümün beraberinde getirdiği duygularla başa çıkma sorunları gelir. Okul çağı ailesi: Bu dönem. Çocukların yetişmesi konusunda anne-babalar çocukla etkileşim içerisinde büyürler. eşlerin evlilikten gerçek olmayan beklentileri sonucu ortaya çıktığını belirtir. alkol ve uyuşturucu kullanmaları kaygısı ortaya çıkar. gebeliğe karşı olumsuz tutumları. onların bakımıyla ilgilenmezler. Bu dönemdeki konular çocuklar için okul. 7. Le Mosters evliliğin bu dönemini incelemiş ailenin %83 ünde ilk çocuğun doğumu ile beraber bunalım yaşadıklarını belirtmiştir. Bu dönemde karşılaşılan sorunların başında çiftlerin yaşlanan anne ve babalarına bakmalarıdır. Yeni ana babalar: Bu dönem gebelik ve ilk çocuğun doğumuyla başlar ve eşlerin anne ve babalığa doğru rol geçişi söz konusudur. bununla beraber sigara. 8. Ana-babalık sonrası aile: Son çocuğun aileden ayrılması ile ortaya çıkan dönemdir. Buda kızgınlık ve kıskançlığa neden olabilir. Bu çalışmadıkları için kendilerini iyi hissetmeyen anneler içinde geçerlidir. çiftlerden cok toplumdan kaynaklandığını söyler. Birdwilsell ise sorunun. Bu dönemde çalışan anne tekrar işe döner. meslek seçimleri ve eş seçimleridir. Ergen ailelerin kurallarını sınamaya başlar. rol değişimlerini kabul edilmemek. Bunlar. Anne-baba birbiriyle olan ilişkileri sürdürürken. Fakat bunun nedenini kişilik uyumsuzluğu. Vekil anababa ilişkisi: Ölüm. 12 . boşanma gibi nedenlerden torunlara bakmayı içerir. Bir başka sorunda anne-babaların. Buraya kadar eşler ilişkilerini oluşturmuştur. babalar torunlarıyla sadece sevmek için ilgilenirler. Ailenin oldukça aktif olduğu bir dönemdir. Okul öncesi aile: ailedeki çocuk 3 ila 6 yaşları arasındadır. maddi olanak sağlamak ve çocuklarını yetiştirmek konusunda arayış içerisine girerler. Araştırmalar sonucu gençlerin kendi kuşaklarıyla ve ailesi ile dayanışma içerisinde olduğunu göstermiştir. Ayrıca çocuklardaki bağımsızlık artar.

Aile döngüsü içinde en önemli dönüm noktaları. gösterdiğini iddia edilebilir. son çocuğun doğumu. çağdaş aile yaşam döngüsü düzeni mutlaka kodlanmış bir seriyi takip etmez. yeniden evlenmiş çiftlere uygulanamaz. Gelir düşüşü ile beraber yaşam standardında da düşüş görülür. evlenme. Genç yetişkinler orta yaşlı olduklarında da yaşlı ana-babalarıyla ilişkileri sürer. Uzak ilişkiler: Toplumsal ya da coğrafi açıdan mesafeli olan ilişkilerdir. Geleneksel aile yaşam döngüsünün aksine. Yaşlılık ailesi: Bu son dönem eşlerin emekli olması ile başlar. Çağdaş bir yaşam döngüsü buna karşılık gelenekselden herhangi bir şekilde sapma. Geleneksel olmayan aile haneleri şunlardan oluşur: • • • • • • Çocuksuz çiftler Geç evlenmiş çiftler İlk çocuklarına geç sahip olmuş çiftler Bir veya daha fazla çocukla evliliğe başlamış çiftler Bekâr ebeveynler Genişletilmiş aileler Evli olmayan çiftler Çocuksuz boşanmış kişiler Bekâr kişiler Boşanmış kişiler Aile olmayan haneler ise şunlardan oluşur • • • • 13 . Aile yaşam döngüsü yetişkin rollerinde bir takım geçişler ve aşamalarla belirlenir. ergenlikten yetişkinliğe geçişte önemli dönüm noktaları aile ile ilgilidir. Bununla birlikte ortaya çıkan boş zamanı değerlendirilmesi bu zamanlardaki sorunlardandır. Sağlık sorunları ortaya çıkar. Genç yetişkinlikte bütün toplumsal çevreler içinde yine aile çevresi ağırlığını korur.• • 9. Bu durumun geleneksel olmayan aile yaşam döngüsünün hem geleneksel olmayan aileleri ve hem de geleneksel olmayan hane kapsamasından kaynaklandığını söylemek mümkündür. son çocuğun evden ayrılması ve dulluktur. Hill’in bu aşama görüşü sınırlıdır. Geleneksel olmayan düzenlemeler kültürel değişiklikler sonucudur ve bunlar gecikmiş evlilik. çünkü evlenmeden birlikte yaşayan ya da boşanmış. ilk çocuğun doğumu. Gelişimsel açıdan bakılacak olursa. Geleneksel olmayan aile yaşam döngüsü: Geleneksel aile yaşam döngüsü çağdaş yerli ve yaşam düzenlemelerinin ilerlemelerinin bir sonucu olarak artık yeterince kendini sembolize edememektedir. boşanma ve çocukların yokluğu gibi sosyodemografik faktörlerdir. Ailenin sağduyusu olma ilişkisi: Büyükanne ve büyükbabanın deneyimlerinden yaralanmaktır. Çalışan kadını dikkate almayışı açısından da eksiktir.

Murphy ve Staples’e ait Geleneksel olmayan aile yaşam döngüsü modeli Şekil 1 de şematik olarak gösterilmiştir. Konunun daha iyi anlaşılmasını sağlamak açısından bu model de Şekil 2’de verilmiştir. 14 . Geleneksel akış Dönüştürülmüş akış Geleneksel aşamalar Geleneksel olmayan aşamalar Şekil 1.2006 Şekil 1’in incelenmesinden kolaylıkla anlaşılabileceği gibi model boşanmış kişilere ait çeşitli seçenekleri içermektedir. Öte yandan Gilly ve Enis de geleneksel olmayan aile yaşam döngüsü konusunda bir model hazırlamışlardır. E. Bu yönü ile Hill’ in modelinde cevap bulamayan soruların da cevabını vermekte ve bu nedenle önem kazanmaktadır.1: Murphy ve Staples’e ait Geleneksel olmayan aile yaşam döngüsü modeli Kaynak: Koekemoer.

Değil bir başka örneği benzeri bile yoktur. birlikte yaşamayı da içeren medeni durum ve çocukların bulunduğu veya bulunmadığı aşamaların olduğu dört farklı durumdan üçünü birleştirmektedir. O nedenle genel anlamda aileyi temsil edecek bir yaşam döngüsü modeli oluşturmak imkânsızdır. Şüphesiz gelecekte de yeni modeller geliştirilecektir. Özgündür. Buraya kadar anlatılan yaşam döngüleri modellerinin bir arada ve bütünsel olarak incelenmesinden üzerinde anlaşılmış herhangi bir aileyi tam olarak temsil edebilen bir yaşam döngüsü modelinin olmadığı anlaşılmaktadır. Sadece mümkün olduğunca daha fazla aileyi kapsayabilecek daha fazla aileyi uyarlanabilecek modeller oluşturulabilir. Yani kısaca her modelin kendine göre üstün ve zayıf yanları bulunmaktadır. Murphy ve Staples ile Gilly ve Enis modellerinde yaş aralıkları farklıdır. Zaten bugüne kadar yapılan da budur. Geliştirilen bu model Şekil 3’ te verilmiştir. Ayrıca. Buna karşılık tek birey göz ardı edilmektedir.2: Gilly veEnis’e ait Geleneksel olmayan aile yaşam döngüsü modeli Kaynak: Koekemoer. Çünkü dünya üzerinde bulunan her aile tektir. Geliştirilen bu modelde tecrübeye dayanan Bulgulardan yararlanılmıştır.2006 Şekil 2’nin incelenmesinden kolaylıkla anlaşılabileceği gibi model yaş.Evlilik Çocuğun gelmesi yada ayrılması Boşanma / ölüm Yaşlanma Şekil 1. Her model aileye ait yaşam döngüsünü belirli bir açıdan anlatabilmekte ama bir başka açıdan zayıf kalmaktadır. Bütün bu açıklamaların ışığında geleneksel olan ve olmayan aile yaşam döngülerinin bir arada bulunduğu bağlamsal b ir aile yaşam döngüsü modeli geliştirilmiştir. Yeni geliştirilecek modellerde aynen gbugünkü modellerde olduğu gibi ailelere kısmen uyarlanabilecektir. Bu son derece doğal bir durumdur. E. sınıflandırma sistemi değil evli çiftler ile birlikte yaşayanlar arasındaki ayrımı açıkça ortaya koyamamaktadır. Bir başka anlatımla her model aileye ait bir ögeyi yaşam döngüsü modeline dâhil edebilirken başka ögeleri dışarıda bırakmak zorunda kalmaktadır. 15 .

bağımsızlık.2006 Şekil 3’te geleneksel olan ve olmayan aile yaşam döngüleri bir arada gösterilmeye çalışılmıştır. kişiliğini bulmak.com.html edebilirsiniz. Model hazırlanırken aile yapısının gelecekteki durumu da tahmin edilmeye çalışılmış ve ona göre bir model hazırlanmaya çalışılmıştır. yetişkin çocukların evden ayrılması. yeni evlilik dönemi. çocuğu okula gönderme. Buna göre bir ailenin kuruluş aşamasından başlayarak. Yine bu nedenle bu zorluk nedeni ile her aileye uygun bir yaşam döngüsü modeli oluşturmanın imkânsızlığı da belirtildi.tr/turkiye-de-aile-ve-aile-yasam-dongusu-cn131. ahlak kuralları benimsemek. kendi ayakları üzerinde durmak.Geleneksel aşamalar Geleneksel olmayan aşamalar Geleneksel akış Geleneksel olmayan akış Ebeveyn evi Dul Şekil 1.sekam. hamilelik ve doğum. Bu bilgiler ışığında bu bölümde ailenin geleneksel yapıda olup olmadığına bakmaksızın sıradan herhangi bir ailenin yaşayabileceği aşamalar kısaca ana başlıkları ile açıklanmaya çalışılacaktır. Bağımsızlık denince bireyin geldiği köken aldığı aileden farklı bir birey olmak. aile yaşam döngüsünde sözü edilen her aşamayı yaşayamayabileceği de belirtildi. inisiyatif kullanmak.3: Geleneksel olan ve olmayan aile yaşam döngüleri modeli Kaynak: Koekemoer. çocuk yetiştirme. yaşlılık. edinmek için linkini ziyaret Konuyu daha iyi anlayabilmek için “Türkiye’de aile ve aile yaşam döngüsü” isimli makaleyi okuyabilirsiniz. bu güvene dayanarak bağımsız bir iş kurmak. Ayrıca her ailenin. anne-babalık. AİLE YAŞAM DÖNGÜSÜNDE KARŞILAŞILABİLECEK OLASI AŞAMALAR Buraya kadar verilen bilgilerden her ailenin birbirinden farklı olduğu ve her ailenin bu nedenle kendine özel bir yaşam döngüsüne sahip olduğu üzerinde duruldu. Konu ile ilgili daha ayrıntılı bilgiler http://www. dulluk ve nihayet tek başına kalma aşamalarından geçer. toplumdaki diğer bireyler ile 16 . boş yuva. söz verme sözleşme yapma kurallarını öğrenmek uygulamak. ergenlik. kendine özgü bir kimlik oluşturmak. E. bir birey olarak ben tek başıma varım demek. emeklilik.

Boş yuva aşaması aile yaşam döngüsünün zor aşamalarından birisidir. rekabeti öğrenmek. evden ayrılmış artık birer yetişkin olmuş çocukların kariyer sorunlarını yeniden ele alma ve çözme. 17 . ortak değerler benimsemek gibi konu ve kavramları özümsemekle geçen bir aşamadır. Her aşamaya ilişkin olarak. Yaşlılık döneminde aile üyelerinden birisinin hastalığı ya da ölümü. bazı duyguları paylaşmak. aile üyeleri dışında birisi ya da birileri ile yakınlık kurmak anlaşılmalıdır. rekabet etmek. çocuk bakımı dışında yeni ilgiler geliştirme. Bir ailede yaşanan nişanlılık dönemi ise kısaca. Erken çocukluk – çocuk yetiştirme dönemi ise. kişilerarası ilişkide derinleşmek. toplumsal yaşama katılma. duygusal destek. uyum sağlama kavramlarının başarılı bir şekilde uygulanmasının beklendiği bir aşamadır. Evlilik ise evlenmeden önce birbirini kaybetme korkusu. Bu gibi durumlarda aile terapisti önemli rol oynar. Ergenlik aşaması ergenin daha bağımsız olmasına izin verme. sadakat. ortak ruhsal ve duygusal gelişim amaçları belirlemek.benzerlikler bulmak ve onlarla ortaklıklar kurmak. olgunlaşma ve bağımlılık. cinsellik. mahremiyetin azalmasına uyum sağlayabilme. Ayrıca bu aşamada köken aile bireylerine olan ilgi artar. evlenmek üzere sözleşmek. evliliğe uyum. öğrendiklerini sonraki kuşaklara aktarma ve nihayet ölüme hazırlanma konularında uygun etkinliklerin yapılmasının istendiği bir dönemdir. Bazen evlilik sorunlarını belirginleştirebilir ve boşanmaya yol açabilir. evdeki ilgi ve enerji talebine. başlarına bağlanmayı keşfetmek. onların çocuklarına karşı büyükbabalık/büyükannelik rollerini benimseme ve oynama. onların bağımsızlıklarıyla başa çıkabilme. yakınlık oluşturmak ve çift olmak kavramlarını içerir. ortak karar almayı öğrenme ve uygulama. karşıdakinin ihtiyaçlarını kendi ihtiyaçlarının önüne koymayı yani bencil olmamayı öğrenmek. sorunları görmezden gelme gibi duyguların yaşandığı bir dönem olma özelliğindedir. aile sisteminde yaşlı bireyin bilgeliği ve tecrübeleri için saygın bir yer oluşturma.ilişkide rollerin uyumu yani rollerin tanımları üzerinde antlaşmak ve rollerde değişiklik yapmaya dair antlaşmak gibi kavram ve duyguları içermektedir. yeni doğana bakma. Büyüklüğü ve süresi aileye bağlı olarak değişen bir kriz yaşanmasına neden olur. büyüyen çocuklarla yetişkin yetişkine ilişki kurma. çocuğun eğitimdeki başarısını geliştirme. ortak yaşam stili oluşturmak. Emeklilik aşaması. “sosyal” ve “entellektüel-ruhsal” nitelikleri. sınır oluşturmak yani Köken ailelerle. çocuğun ihtiyaç ve ilgilerini doyurma. sorunları ve tipik davranışları dikkate alınmalıdır. Yeni evlilikkarşılıklı bağımlılık döneminde ailenin finansman kaynaklarını yönetmek. Nişanlılıkta yaşanan duyguları ise anksiyete yani yürek darlığı aşırı sıkıntı bunaltı. hobi ve ilgileri bulmak ortak olanlarını geliştirmek ya da ortak hale getirmek. Aile terapisti terapi sürecinde ailenin yaşam döngüsünü özellikle göz önünde bulundurmak durumundadır. maddi kayıplar gibi sorunlar ailenin yaşam döngüsünü etkiler. eşlerin “fiziksel”. Çocukların evden ayrılması ise çocuklar olmaksızın aileye yeniden odaklanma. ona yardım etme. kayıplar. birbirleriyle zaman geçirmek. evliliğin gerekleri ve gerçekleri üzerine düşünmek. “duygusal”. ailede ortaya çıkan kayıplarla başa çıkma. seçilen eşe ilişkin soru ve kuşkular. kendisinden önceki ve sonraki aile üyelerine destek sağlama. kavramlarının güncellik kazandığı bir aşamadır. beklentileri belirleme. evlendikten sonra kendisini kaybetme korkusu. Bu gibi durumlarda yapılması gereken en akılcı yol profesyonel yardım almaktır. rolleri belirlemek yani aile içi rollerde ve cinsel kimliklerde anlaşmaya varmak.ilgiyi paylaşmayı öğrenme ve nihayet köken ailelerle ilişkilerin yeniden düzenleme kavramlarını içermektedir. annelik. kimlik pazarlığı. sağlamak. Okul öncesi dönemi başlıca çocuğun aile dışına çıkmasına izin veren bir ebeveyn-çocuk ilişkisine geçme. yüceleştirme ve yanılsama kendini zayıf ve güçlü yanları ile tanıma şeklinde belirtmek mümkündür. Artan bu ilgiye gereken olumlu tutum ve davranışın geliştirilmesi ve uygulanması da beklenir. Yaşam döngüsü içerisinde aile bireylerinin yaş dönemlerinde içinde bulundukları durum ve üstlenecekleri görevler Tablo 3’te gösterilmiştir. babalık rollerini yüklenme. yeni gelecek bireye ailede yer açma ve büyüyen aile yapısına uyum sağlama. problem çözme becerilerini geliştirmek. olumlu bir gelişim çevresi oluşturma. Bu ani durum aile için yeni düzenlemeleri gerektirir. arkadaşlık. konularının başarı ile gerçekleşmesinin beklendiği bir aşamadır. yaşlanan bedene. doyumun en yüksek noktada olma. ilgileri geliştirme. “çift” olma kimliği edinme. kendi aralarında ve arkadaşlarla olan ilişki düzeyini belirlemek. öncelikleri belirlemek. cinsel rol çatışmaları. yaşamını gözden geçirerek. emeklilikle değişen aile ve sosyal rollere uyum sağlama. Balayı dönemi. aile üyeleri dışında birisine bağımlılık yaşamak.

görev ve sorumluluklar. Aile üyelerinin gelişimsel görevleri.Tablo 1. potansiyel sevgililer Evlilik dışı geçici ilişkiler Evlilik Derin ilişkiler. sıklıkla birbiriyle çatışır ve aile yaşamındaki çoğu gerilimin nedeni bu çatışmalardır. 18 . başlangıç yıllarında. çocukların doğumundan sonraki yıllarda değişebilir. “Gelişimsel görevler” sütununda ise. söz. henüz çocuklar doğmadan iki kişilik olan ailedeki sorumluluklar. uzun süreli amaçlar İç ve dışın uyumunu sağlamak Öncelikleri güncellemek Üretkenlik Yakınlığın artması Çekirdek ailenin sınırları 40-42 Orta yaş geçişi 43-59 Orta yaş yetişkinliği 60 + Yaşlılık Geçmişi değerlendirme. çatışma. sınır dağılmaları Krizler dışında stabil sınırlar Ailenin. Örneğin. nişan Kırılgan yakınlıklar Güç denemesi Ebeveynle çatışmalar Meslek özdeşimi. Aile yaşam döngüsünde karşılaşılabilecek olan aşamaları anlatınız. evlenip karı-koca olan bir çiftin sonraki evrelerde karıkocalığa ek olarak hangi rolleri üstleneceğini göstermektedir. Sözgelimi ergendeki bağımsız olma isteği. aile bireyleri arasındaki ilişkiler. sınır oluşturmak Çatışma çözümü yöntemleri geliştirme Güç ve baskınlık için keskin rekabet Karar verme ve baskınlık yöntemleri geliştirilmesi Dışardaki gücün içerde sınanması Çatışma artışı (Güven sarsılması vs) Ölüm korkusu ile kontrol ve baskınlık Arkadaşlar. ailenin kaynakları ve bu kaynakları kullanma biçimi gibi birçok özellikler bakımından yıllara göre farklılık gözlenir. yakınlık kurmak İş ve eş seçimi Derin fakat ikilemli yakınlıklar Mesafe. yeni bağlanmalar Flört. ailede rol. her yeni aşamada mevcut görevlere eklenen yenilerin neler olduğu tanımlanmıştır. Evlilikle başlayan aile yaşamı bir süreç olarak. genç ve yetişkin bireyler haline gelip evlenmesi gibi çeşitli değişikliklerle devam eder. Kuşkusuz bu başlıkta sayılanlar dışında başka görevler de vardır. arkadaşların kaybı Yaşlanma. çocukların doğumu. Ancak aile yaşamı kriz. Ev yönetim faaliyetleri. yeni amaçlar Evlilikle ilgili çatışmalar çözümleme Diğerlerinin üretkenliğini destekleme Diğerleri ile zayıf ilişkiler ya da ilişki fantezileri Yaşlanma ve can sıkıntısı ile yakınlığın tehditi Yakınlığı sürdürme ya da bitirme Yeniden değerlendirm e. uyum ve uyumsuzluklarla süren evrensel bir yaşamdır. Aile yaşamı belli özelliklerine göre incelenirken. ailenin onu sorumlu ve olgun görmek beklentisiyle çatışmaktadır. büyümesi. çoğunlukla çocukların doğumu esas alınmaktadır. hastalık ve ölümle uğraşma Tablo 3’teki “bireysel görevler” sütunu.3: aile bireylerinin yaş dönemlerinde içinde bulundukları durum ve üstlenecekleri görevler Yaş dönemi Bireysel görevler Evlilik görevleri Yakınlık Güç Sınırlar 18-21 Köklerini geliştirme 22-28 Yetişkinliğe hazırlık 29-31 30’lu yaşlara geçiş 32-39 Durağanlık Otonomi Geliştirmek Köken ailede ayrılma. Karı-koca bir evrenin gerektirdiği görevleri hakkıyla yerine getirirse sonraki aşamanın görevlerinde daha başarılı ve mutlu olacaktır.

Aileye hazır bir yol haritası sunar. için yuvalarını daha sorunsuz. Ev yönetim etkinliklerinin düzenlenmesinde. ev. Aileyi incelemede esas alınacak bir çerçevenin çizilmesi ve bütün aileleri kapsayacak bir modelin geliştirilmesi düşüncesi 20. ev yönetimi. Sorunların çözümü kolaylaşır. Aile yaşam dönemleri her ailede aynı çizgide devam etmediği gibi her dönemi keskin hatları ile birbirinden ayırmak da çoğu zaman mümkün değildir. eğitim. Aile yaşam döngüsünü oluşturan olaylar toplumsal ve kültürel değişimlerin etkisi altındadır. Örneğin. Ev Yönetimi. yaptıkları araştırmalar sonucu belli olayları geçiş noktaları olarak kabul etmişler ve aile yaşamını dönemlere ayırarak her dönemin karakteristik özelliklerini belirlemişlerdir. Mal ve hizmetlerin üretimine yön verir. Böylece ailenin. Ülkeler. Türkiye’de bu konuda yapılan çalışmalar yeni olmakla beraber üniversitelerin. Böylece kurdukları yuvalarında çıkabilecek olası sorunları ve çözüm yollarını daha evlenmeden öğrendikleri. alanlarında eğitim veren ilgili birimlerinde devam etmektedir. Evlenecek olan gençleri ev ve aile hayatı hakkında sistematik bilgi edinme imkânını yakalarlar. amaçlar ve değerlerin oluşumunda. şu anda üyesi olduğu ailesini daha iyi tanıma şansına kavuşur. Aile yaşam dönemlerini incelemenin gereği ve önemi aşağıda maddeler halinde verilmiştir: • • Her birey. Aile Ekonomisi-Beslenme. daha sağlam temeller üzerine oturturlar. Herhangi bir ailede bazen bir dönem devam ederken diğer dönemin özellikleri de gözlenebilir. başlangıç yıllarından itibaren gelecekle ilgili her konuda plan yapması kolaylaşır. eğitim alanında çalışan araştırmacılar daha kapsamlı araştırmalar yapabilme imkânına sahip olurlar. Ev ve aile ihtiyaçları için üretim yapan üreticilere hangi hizmeti ve malı üretmeleri konusunda ipuçları verir. aile bireylerinin birbirleri ile olan ilişkilerinin biçimlenmesinde. özetle istenen yaşam standardına ulaşmada. Aile Bilimleri vb. aynı zamanda benlik kavramı ve güdülenmeyle ana babalarda çözülmemiş çocukluk çatışmalarını da uyandırmaktadır. Orta yaşlı büyük ana babalar. 19 . hukuk. beslenme ve sağlık. dört kuşaklı ailelerin ortaya çıkmış olması bu değişimlerin bazı örnekleridir. henüz aktif yılları yaşayan bir ailede büyük çocuk herhangi bir nedenle evden ayrılabilir ve eş zamanlı olarak daralma yıllarının özellikleri de gözlenebilir. • • • • AİLE YAŞAM DÖNEMLERİNİN BELİRLENMESİNDE KULLANILAN MODELLER Aile yaşam dönemlerinin ve her dönemin özelliklerinin belirlenmesi ile ilgili çalışmalar. Toplumbilim. ekonomi. Örneğin. Örneğin ilk çocuğun doğuşu yalnızca ‘eş oluşturan ana baba’ olmaya doğru bir rol değişikliği getirmemekte. eğlence. Aile yaşam döngüsündeki bu tarihsel değişimler aile yaşam döngüsünün de değişmesine neden olmuştur. öncelikle Avrupa ülkelerinde ve ABD’de başlamıştır. Ayrıca çiftlerin ana babalık sonrası dönemi uzamıştır. Aile yaşam döngüsündeki bu tür olaylar. Aile ile ilgili sorunların nedenlerinin anlaşılması ve çözüm yollarının önerilmesinde bilim adamalarına sağlıklı fikirler verir. özellikleri bakımından bir birinden farklılık gösterir. birey üzerindeki toplumsal ve psikolojik etkilerde de dikkati çekmektedir.AİLE YAŞAM DÖNEMLERİNİ İNCELEMENİN GEREĞİ VE ÖNEMİ Ailenin geçiş noktalarını ifade eden yaşam dönemleri. bu dönemlerin özelliklerinin bilinmesine ihtiyaç vardır. evlilikten son çocuğun yetiştirilmesine kadar geçen süre son yüzyıl içerisinde giderek kısalmıştır. Ev İdaresi. roller ve sorumlulukların belirlenmesinde. yüzyılın ilk çeyreğinde ortaya atılmıştır. aile.

Dolayısıyla ABD toplumunun 100 yıl önceki durumu bugünkü Türkiye’ye benzemektedir. Aile yapısı ve aile yaşam döngüsü üzerine yapılan çalışmaların ülkeden ülkeye farklı sonuç vermesi olağan bir durumdur. Aslında aile yaşam döngüsü bir tür ölçektir. ilgili bilim alanlarında çalışan bilim adamlarımızın üstlenmesi gereken sorumluluklardan birisidir. Geleneksel aile tipinin oransal olarak azlığı ve yalnız yaşayanların oranının yüksekliği dikkat çekicidir. ABD’de yaklaşık 100 yıl önce yapılan çalışmalara göre 19. yaşayan ailelerin büyük çoğunun çekirdek aile yapısına sahip olduğunu göstermektedir: Buna göre ailelerin • • • • % 6.3 Öğrencilerden/işçilerden oluşan hane şeklindedir. yy Amerikan ailelerinin %80i çekirdek aile. siyasetçiler aile yaşam döngüsüne dair bilgiler aracılığıyla toplumu daha iyi tanıma ve özgün çözümler geliştirme fırsatını bulabileceklerdir. Bu nedenle Türk ailesinin kendine has aile yaşam döngüsünü ortaya çıkarmak. çocukların yaşının büyük olmasına rağmen ailede anne-baba tarafından hala çocuk olarak algılanması.7 Çekirdek aile % 13. yeni ölçekler geliştirilmesine yol açılabilecektir. Aile Yaşam Döngüsünü Tespit Etmenin Faydaları Aile yaşam döngüsünün belirlenmesi. Elde edilecek aile yaşam döngüsü aşamaları yardımıyla aile içinde yaşanan olayları çok daha iyi analiz etmek mümkün olabilecektir. Bugün ABD’de daha az geniş aile ve daha fazla oranda tek başına yaşayanlar bulunmaktadır. 20 • • • • . ekonomik sorunlar ve rahatlamalar aile yaşam döngüsü boyunca gözlendiğinde daha iyi anlaşılabilir hale gelecektir. Yeni araştırma konuları. Bu nedenle aile yaşam döngüsü aşamalarının tespit edilmesi ile aile konusunda birçok araştırmada kullanılabilecek ülkemiz şartlarına uygun geçerliliği olan bir ölçek geliştirilmiş olacaktır. yeni kavramsallaştırmalar. geleneksel ailelerde yeni evlilerin büyüklerin yanına yerleşerek yaşamaları durumları kültürel farklılıkların varlığını ve derinliğini göstermektedir. yaşanan psikolojik sorunlar. Aile bağları Türk toplumunda batılılara göre hala daha güçlüdür.0 Geniş aile % 0. Bu nedenle ABD’de yapılan bir araştırmanın olduğu gibi Türkiye’de de geçerli olduğunu söylemek yanıltıcı olur.Türkiye’de Aile Araştırmaları ve Aile Yaşam Döngüsü Türkiye’de 2006 yılında TÜİK tarafından yapılan araştırmaya göre rakamlar. Başka ülkelerde yapılan çalışmaların olduğu gibi diğer ülkelerde de geçerli olması belki farklı zaman dilimlerinde mümkün olabilir. Kısacası aile yapısı ve yaşam döngüsü üzerindeki çalışmaların ülkelere has olması gerekmektedir. Ülkemizde nişanlılık dönemine atfedilen önem. Aile yaşam döngüsünün bir sonraki aşaması öngörülebilir olduğundan aile üyelerinin karşılaşacakları zorluklarla ilgili kendi kendilerini bilgilendirmeleri bu sağlanamasa bile en azından ilgili bilim çevrelerince uyarılabilmeleri mümkün hale gelebilecektir. aile konulu araştırma yapacak bilim adamlarının araştırmalarında göz önüne almaları gereken temel bir değişkenin ortaya çıkarılmasını sağlayacaktır. Bu istatistikler yardımıyla aile bugün olduğundan çok daha fazla derinlemesine araştırılabilecektir. % 3–5 ise tek başına yaşayanlardan oluşmuştur. Türk aileleri için yaşadığımız zaman diliminde geçerli olan Aile Yaşam Döngüsü’nün tanımlanmış olması ayrıca aşağıdaki faydaları da sağlayabilecektir: • • Ortaya çıkartılabilecek aile yaşam döngüsü ve aşamaları doğal olarak aile ilgili birçok çalışmada kullanılabilecektir. Aile yaşam döngüsü yardımıyla aileler için yeni istatistikler tutmak mümkün olabilecektir. Aile yaşam döngüsünün ortaya konmuş olması en başta aile konusunda psikolojik terapi yapma yolunu açabilecektir. Örneğin otorite değişmeleri.0 Tek kişilik hane % 80. %12–15 geniş aile. Aile daha yakından tanındıkça kamu kuruluşlarının yöneticileri.

Aile içi kariyerler tespit edilerek kariyer basamakları geçiş dönemindeki zorluklar ortaya çıkartılabilecektir.• • Tüketim olgusuyla ilgili kamu kuruluşlarının. • • • Aile yaşam dönemlerinin belirlenmesinde kullanılan modelleri kısaca anlatınız. geliştirecekleri stratejilere yardım edilmiş olacaktır. Örneğin aile içinde yaşanması muhtemel problemlerin ortaya çıkacağı aile yaşam döngüsü aşamalarından belli olan konular aile ile ilgili olarak belirli sorumlulukları üstlenen kamu kuruluşları ya da sivil toplum kuruluşları tarafından önceden öngörülebilir hale gelecektir. Aile yaşam döngüsü yaklaşımı. Aileleri çalışma konusu olarak ele alan sivil toplum kuruluşları ve kamu kuruluşları bu sayede Görevlerini daha bilinçli olarak yapabilir bir konuma gelebileceklerdir. ailenin özellikleri ile faaliyetleri ve etkileri arasından daha anlamlı ilişkiler kurulmasını anlamlı hale getirmektedir. Araştırmacılar bireysel davranışlar ile aile yaşam döngüsü arasındaki ilişkinin kurulması ile yeni çalışma alanları bulabileceklerdir. sivil toplum örgütlerinin. 21 . yerel yönetimlerin. Bu durumun bir sonucu olarak da bu kurum ve kuruluşlar bu tür problemlerin olumsuz etkilerini azaltmak amacıyla çalışma yapma imkânına kavuşabileceklerdir.

Aile düzeni büyüklerin deneyimlerine dayalı kararları doğrultusunda kurulur ve sürdürülür.Özet Aileyi anne-baba ve çocuklardan oluşan en küçük toplumsal kurumdur şeklinde tanımlamak mümkündür. Öte yandan toplumsal eğitim sonucu oluşan çekirdek ailede ise sorumlulukların tamamının. Aile bu durumda ortaya çıkan krizle uğraşmak zorunda kalır. Üretim ve tüketim faaliyetleri hep birlikte yapılır. Eşler çocuk eğitimi konusunda tek söz sahibi olmayı arzu etmelerine karşın birçok durumda bu arzuları gerçekleşmeyebilir. Döngünün her aşamasında aile çeşitli sorunlarla yüz yüze gelir. Geniş ailede yetkinin erkekte. “yaşam döngüsü” olarak isimlendiren bu evreleri tamamlayabilir. bütün aile bireyleri arasında paylaşılmış olduğu görüntüsü vardır. farklı sorumluluklar. 22 . sorumluluğun ise kadında olduğu görüntüsü vardır. Söz gelimi kırsal kesimde. Üzerlerine düşen görevleri yerine getirirken farklı ilişkiler kurmak zorunda kalırlar ve kendilerini sürekli olarak bir değişimin içerisinde bulurlar. Bu tip ailelerde görünürde Erkek egemendir. Bu gayret ona yeni beceriler kazandırır. Yani aile birliği. Hızlı kentleşme ve endüstri alanındaki gelişim aile yapısında değişim ortaya çıkarmıştır. Ancak genel anlamda bilimsel bir gerçeklikle olaya yaklaşıldığında her aile kendi içerisinde kendine özgü kurallara sahiptir. kurulduktan sonra çeşitli evrelerden geçerlerken. Her aile özgündür. Değişimin gerektirdiği farklı aşamalara bağlı olarak değişik deneyimler yaşarlar. Bu nedenle yukarıda belirtilen durum sadece görüntüdedir. kimi aileler. Aile bu krizden başarı ile çıkarsa çok güzel bir deneyim kazanmış olur. Genelde ailenin özelde aile bireylerinin bu dönemlerde yaşadıklarına bağlı olarak oluşan ve oluşabilecek muhtemel durumlar aşağıda belirtilmiştir. Bir ailedeki kuralları birebir bir başka aileye uygulamak mümkün olmadığı gibi. O nedenle var gücü ile bu sorunları çözmeye uğraşır. eşlerin ölümüne kadar geçen bu süreçte. aile bireyleri her aşamada farklı roller. Yaşamını devam ettirebilmek için bu sorunları çözmek zorundadır. Gelişen ve değişen toplum yapısına bağlı olarak aile yapısı da değişmektedir. farklı görevler yüklenirler ve üzerlerine düşeni yapmaya çalışırlar. kimileri ise tamamlayamaz. Aileyi güçlendirir. Gerçekte ise durumun tam olarak ne olduğunu bilmek imkânsızdır. Evliliğin başlamasından. Aksi durumda aile yaşam döngüsünü tamamlayamadan süreç bitebilir. Ayrıca her ailenin kendisine özgü bir mahremiyeti olduğu için bilmek için çaba harcamak da gereksizdir. aynı kuralların olmasını beklemek de mümkün değildir. geleneklerin ağır bastığı geniş aile tipi yaygındır. Aile bu yeni duruma uyum sağlayamazsa kriz yaşanır. Aile ister çekirdek isterse geniş aile olsun her durumda bireylerin birbirlerine karşı görev ve sorumlulukları bulunmaktadır. genellikle. güçlenir.

6 d. Birbirlerini sevdikleri. 60 d. Duygulara dahil olma e. Gelişme c. Aşağıdakilerden hangisi geleneksel olmayan aile hanelerinde bulunmaz? a. Türkiye’de 2006 yılında TÜİK tarafından yapılan araştırmaya göre çekirdek ailelerin oranı yaklaşık ne kadardır? a. 7 e. Eğitim e. 8 evrimi döngüsünü kaç 8. 6 d. Başlangıç 7. 7 e. 50 e. Duygulara dahil olma d.Kendimizi Sınayalım 1. e. Dini eğitim vermek. 40 . Duygusal davranış tutumu b. 8 23 6. Duvall. Statü sağlamak. Aile yaşam döngüsü modeli aşağıdakilerden hangisi ile başlar? a. Bekar ebeveynler. Eğlence 10. c. Geç evlenmiş çiftler. Bir yuva kurmak istedikleri için b. Ekonomik ihtiyaçaları sağlamak. Toplumsal iletişim d. 4 b. Aşağıdakilerden hangisi ailenin işlevlerinden birisi değildir? a. istedikleri için c. Beslenme b. c. Aşağıdakilerden hangisi aile sisteminin temel fonksiyonlarından birisi değildir? a. Bir arada yaşamaya kendilerini mecbur hissettikleri için d. d. Aşağıdakilerden hangisi aile yaşam dönemlerinin özelliklerinin bilinmesine ihtiyaç gösteren ögelerden birisi değildir? a. Çocuksuz çiftler. Genişletilmiş aileler. 70 c. Abartılı bir şekilde onaylama ya da reddetme c. Büyüklerinden öyle gördükleri için 3. Emekliler. d. Bağımlı olma b. Duygusal anlar yaşamak için e. Problem çözme 2. Küçük hataları çok abartma e. Toplumsal yapıyı planlamak e. 9. b. Aşağıdakilerden hangisi bir ailede normal iletişim ve etkileşimi engelleyen durumlardan birisi değildir? a. b. Özveriyi daima karşıdan bekleme 4. Karşılıklı sevgi ortamı oluşturmak. Yapay ilgi gösterme b. Aile içinde rol dağılım c. Aile içi iletişim d. 80 b. 5 c. ailede yaşam aşamada ele almıştır? a. Sağlık c. Yetişme e. Genişleme d. 5 c. 5. Aşağıdakilerden hangisi kadın ve erkeğin evlenmeye karar verme nedenidir? a. Loomis aile yaşam döngüsünü kaç aşamada incelemektedir? a. 4 b.

Ancak genel anlamda bilimsel bir gerçeklikle olaya yaklaşıldığında her aile kendi içerisinde kendine özgü kurallara sahiptir. Aile bireyleri arasında yaşanan bu ilişkiler. denge kurma. Hızlı kentleşme ve endüstri alanındaki gelişim aile yapısında değişim ortaya çıkarmıştır. a Yanıtınız yanlış ise “Aile Yaşam Döngüsü Modeli Evrimi” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Organizmayı oluşturan organların birinde görülen arıza. Bir ailede. Gerçekte ise durumun tam olarak ne olduğunu bilmek imkansızdır. aileyi oluşturan bireyler birbirinden etkilenir. a Yanıtınız yanlış ise “Aile Yaşam Döngüsü” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. kendine ve diğer bireylere sevgi duymasını. 8. çatışma çözümü.Kendimizi Sınayalım Yanıt Anahtarı 1. e Yanıtınız yanlış ise “Aile Yaşam Döngüsü Tipleri” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. kimlik kazanmasını. sorumluluğun ise kadında olduğu görüntüsü vardır. Ayrıca aile sosyal yapısı ile çocuk üzerinde mutlak etkili bir kurumdur. Bu durum tıpkı aynı vücutta bulunan organlara benzer. işleyişini ve fonksiyonelliğini etkiler. Bu nedenle yukarıda belirtilen durum sadece görüntüdedir. 7. bütün aile bireyleri arasında paylaşılmış olduğu görüntüsü vardır. Sıra Sizde 2 Ailedeki etkileşimleri ise esneklik. c Yanıtınız yanlış ise “Aile Yaşam Döngüsü Tipleri” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 9. anında diğer organların ritmini. Bir ailede etkileşim oldukça önemli bir konudur. saygı oluşturma gibi alt başlıklarda incelemek mümkündür. geleneklerin ağır bastığı geniş aile tipi yaygındır. a Yanıtınız yanlış ise “Giriş” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. b Yanıtınız yanlış ise “Aile” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Aile yaşayan bir organizma gibidir. c Yanıtınız yanlış ise “Ailede Etkileşim ve İletişim” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. a Yanıtınız yanlış ise “Aile Yaşam Dönemlerinin Kullanılan Belirlenmesinde Modeller” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 2. Zaten aileyi aile yapan unsurların başında aile bireylerinin birbirlerine karşı olan bu görev ve sorumlulukları gelir. Her aile özgündür. sosyal beceriler edinmesini ve nihayet topluma uyum sağlamasını olanaklı hale getirir. kişiliğini geliştirmesini. Aile ister çekirdek isterse geniş aile olsun her durumda bireylerin birbirlerine karşı görev ve sorumlulukları bulunmaktadır. Gelişen ve değişen toplum yapısına bağlı olarak aile yapısı da değişmektedir. b Yanıtınız yanlış ise “Aile Yaşam Dönemlerini İncelemenin Gereği ve Önemi” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Üretim ve tüketim faaliyetleri hep birlikte yapılır. Bu konularda ev idaresi programı içerisinde daha ayrıntılı bilgiler verildiğinden burada söz konusu alt başlıklara kısaca değinilmekle yetinilecektir. 3. birliktelik. 24 Sıra Sizde Yanıt Anahtarı Sıra Sizde 1 Aileyi anne-baba ve çocuklardan oluşan en küçük toplumsal kurumdur şeklinde tanımlamak mümkündür. Bir ailedeki kuralları birebir bir başka aileye uygulamak mümkün olmadığı gibi. bireyin kendine güvenmesini. Eşler çocuk eğitimi konusunda tek söz sahibi olmayı arzu etmelerine karşın bir çok durumda bu arzuları gerçekleşmeyebilir. Aile düzeni büyüklerin deneyimlerine dayalı kararları doğrultusunda kurulur ve sürdürülür. Söz gelimi kırsal kesimde. aynı kuralların olmasını beklemek de mümkün değildir. yetkinin erkekte. genellikle. 4. Bu tip ailelerde görünürde Erkek egemendir. 6. Psikososyal yönden gelişen bireyin en çok etkileşime uğradığı yer aile üyeleri arasındaki ilişkiler ve aile ortamıdır. 10. ilişki ağı. 5. Öte yandan toplumsal eğitim sonucu oluşan çekirdek ailede ise sorumlulukların tamamının. d Yanıtınız yanlış ise “Ailenin İşlevleri” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Geniş ailede . Ayrıca her ailenin kendisine özgü bir mahremiyeti olduğu için bilmek için çaba harcamak da gereksizdir.

• Ekonomik ihtiyaçları karşılamak. Bir ailenin yaşamında kilometre taşları olarak adlandırabileceğimiz noktalar ile başlayıp. Sıra Sizde 5 Ailenin geleneksel yapıda olup olmadığına bakmaksızın sıradan herhangi bir ailenin yaşayabileceği aşamalar kısaca ana başlıkları ile açıklanmaya çalışılacaktır. Buna göre bir ailenin kuruluş aşamasından başlayarak. Yararlanılan Kaynaklar Koekemoer. yeni evlilik dönemi. alanlarında eğitim veren ilgili birimlerinde devam etmektedir. Sıra Sizde 6 Aile yaşam dönemlerinin ve her dönemin özelliklerinin belirlenmesi ile ilgili çalışmalar. anne-babalık. Vatandaş. Söz gelimi aynı adı taşıyan bir dönem bir aile için çok anlamlı önemli o aile için yaşamsal değerli olabilirken bir başka aile için son derece sıradan bir dönem olarak kalabilir. Aile Bilimleri vb./#ixzz1ulu2gp55 Kaynak: http://notoku.7-18. • • • • • • Statü sağlamak.. Bunun dışında o aile için kazandığı anlam farklılaşır. Aileyi incelemede esas alınacak bir çerçevenin çizilmesi ve bütün aileleri kapsayacak bir modelin geliştirilmesi düşüncesi 20.. Torlak. Karşılıklı sevgi ortamı oluşturmak gibi işlevlerdir. Türkiye’de bu konuda yapılan çalışmalar yeni olmakla beraber üniversitelerin. Çocukların eğitimini planlamak. dulluk ve nihayet tek başına kalma aşamalarından geçer. (2006). Aile Ekonomisi-Beslenme. Bu genel özellikler her ailede ailenin yapısına özelliklerine bağlı olarak özel önem kazanır. Aile üyelerinin birbirini korumasına yönelik ortamı hazırlamak. Ev Yönetimi. (2003). bağımsızlık.com/farkli-aile-ile-yasamdonemlerinde-yonetim/.L. Söz konusu bu dönemlerin her birinin kendine özgü özellikleri vardır.Ö. Boş zaman faaliyetlerini gerçekleştirmek./#ixzz1uluL1Euz 25 .. yaptıkları araştırmalar sonucu belli olayları geçiş noktaları olarak kabul etmişler ve aile yaşamını dönemlere ayırarak her dönemin karakteristik özelliklerini belirlemişlerdir. Yani bir aile kurulur gelişir yaşamını devam ettirirken üzerine düşen görevleri yerine getirir nihayet ömrünü tamamlar ve tarihe karışır. bir başka dönemin kilometre taşına kadar devam eden bu dönemler hemen her ailede birkaç istisna dışında mutlaka yaşanır. Sıra Sizde 4 Dünya üzerinde bulunan her şeyin olduğu gibi ailenin de bir ömrü vardır. Aile ve Toplum Dergisi. (2009) Sosyal Problemleri Çözmede Aile Yaşam Döngüsünün Önemi. boş yuva. Kazandığı bu özel öneme dayalı olarak da süresi azalır ya da uzar. Özdemir.E. İşte bir ailenin kuruluş hatta bazen kuruluş hazırlıkları aşamasından başlayarak ailenin yaşamını tamamladığı döneme kadar geçen süre içerinde yaşadığı ve her ailede o ailenin özelliklerine bağlı olarak süresi ve önemi ve ailenin yaşamında oynadığı rolü değişebilen dönmeler “aile yaşam döngüsü” kavramı adı altında incelenir.4 s. yetişkin çocukların evden ayrılması.com/aile-yasamdongusu/.Ş. çocuğu okula gönderme. yüzyılın ilk çeyreğinde ortaya atılmıştır. çocuk yetiştirme. Bunları şu şekilde sıralamak mümkündür. ergenlik. öncelikle Avrupa ülkelerinde ve ABD’de başlamıştır. 95-104. Din eğitimi vermek. Aile kuruluşundan itibaren yaşamı süresince bazı belirli dönemlerden geçer. yaşlılık.Yıl 11c.Sıra Sizde 3 Ailenin işlevlerini yedi grup altında toplamak mümkündür.VanKatwyk. Ülkeler.16.2009 Kaynak: http://notoku.C. emeklilik. Textures and Threads: Spiritual Care and Therapy. belirli bir süre. Family Life Cycle Theory. An Investıgatıon Into The Family Life Cycle Withıi a South African Context P. Ev İdaresi. hamilelik ve doğum.

Aile içi etkileşimi güçlendirecek becerileri tanıyarak. İletişim ve etkileşim kavramlarını açıklayabilecek. etkin kullanabilecek. Anahtar Kavramlar İletişim Etkileşim Konuşma Dinleme Etkileşim Ortamı Dil Soru Empati Güven “Biz” Bilinci İçindekiler Giriş “İletişim” ve “Etkileşim” Kavramları İletişim Süreci ve Etkili İletişim Ailede Güçlü Etkileşim İçin Beceriler Ailede Güçlü Etkileşim Ortamı Oluşturma Teknolojik Araçlar ve Aile İçi Etkileşim İletişim ve Etkileşimde Engeller 26 . etkin kullanabilecek. İletişim sürecini oluşturan öğeleri tanıyarak. Ailede güçlü etkileşim ortamı oluşturabilecek bilgi ve becerilere sahip olabilirsiniz.2 Amaçlarımız Bu üniteyi tamamladıktan sonra.

Aile. düşünce ve isteklerini başkalarına ifade edebilmesi ve başkalarının bu yöndeki iletilerini anlamlandırarak ona tepki verebilmesidir. İletişim süreci çeşitli unsurlardan oluşan ve dış etkiye açık bir sistematik özellik taşımaktadır. uyumlu ve mutlu bir aile yaşamı. toplu halde yaşayan insanoğlunun bağlı olduğu en önemli topluluk olarak görülebilir. Bugün insanlığın ulaştığı yüksek medeniyet. birbirlerine güvendikleri ve birbirlerini anladıkları kabul edilir. bu durum aile fertlerinin diğer yaşam alanlarına da yansımaktadır. Diğer sosyal topluluklara göre daha uzun süreli ve yüksek düzeyde derinlikli etkileşim süreçlerinin yaşandığı varsayımı ile aile bireylerinin birbirlerini tanıdığı. Toplumun diğer katmanlarına ve yaşam formlarına yansıyan bu aksaklık ve sorunlar toplumsal anlamda çözülmesi gereken problemlere zemin oluşturulmaktadır. GSM teknolojileri. Etkili iletişim için. Ayrıca. duygu. onu oluşturan bireyler arasındaki iletişim sürecinin nasıl işlediğine bağlıdır. Nitelikli. İletişim sürecinde yaşanan aksama veya sorunlar aile yaşamını doğrudan etkilemekte. öncelikle bu unsurların çok iyi tanınması gerekmektedir. Bu unsurlara hâkim olan bireyler duygu ve düşüncelerini başkalarına kolaylıkla aktarabilmekte. Gelişen son dönem teknolojileri. Onu diğer sosyal topluluklardan ayıran en belirleyici özelliği bireyleri arasında yaşandığı varsayılan etkileşimin derinliğidir. büyük oranda bu yetinin etkin kullanılması amacına hizmet etmek üzere tasarlanmaktadır. internet gibi teknolojiler buna örnek verilebilir. Bu tür teknolojiler bir yandan iletişim ve etkileşim için bir güç olarak kullanılabilirken. Günümüz bir etkileşim. en önemli özelliği bireyleri arasında kurulduğu varsayılan bir iletişim ve etkileşim sürecidir.Ailede İletişim ve Etkileşim GİRİŞ İnsanoğlunun sahip olduğu en önemli yetilerden biri. insanlar başkalarıyla etkileşim kurmak durumunda kalırlar. uydu sistemleri. Bilgisayarlar. İletişim ve etkileşim süreci üzerinde durulurken. Etkileşimin niteliği. diğer yandan bunların olumsuz etkileri de olabilmektedir. İnsanoğlunun sahip olduğu birikim. iletişim ve bilişim çağı olarak tanımlanmaktadır. Sosyal yaşamın en önemli yapı taşı ailedir. temelde insanların bu paylaşım gücünün artışıyla açıklanmaktadır. Bu varsayıma dayalı bir yaşam birlikteliği olarak kabul edilen aile yaşamında etkileşim ve iletişim sürecinin kalitesi düştüğünde aile birlikteliği 27 . Dolayısıyla insanlığın oluşturduğu medeniyetin devamı ve gelişmesi bu temel becerilerin nitelikli kullanılmasına bağlıdır. Bu özellik onu sosyal yaşamın bir parçası haline getirir. Toplum yaşamındaki ahenk de büyük oranda bu etkileşimin niteliğine göre şekillenir. bilgi ve deneyimleri başkalarına aktarmanın tek yolu bu becerilerin kullanılmasıdır. ailenin devamı ve niteliği de büyük oranda onu oluşturan bireylerin karşılıklı paylaşım ve etkileşim gücüne göre şekillenmektedir. ortak bir yaşam alanı oluşturmada başarılı olabilmektedirler. sahip olunan iletişim becerilerine ve bunun kullanım durumuna göre biçimlenmektedir. hukukî olarak varlığı kabul edilen ve bireyleri arasında kan bağı temel alınarak tanımlanan bir topluluk olmakla birlikte. bunları etkili kullanmak iletişim becerisinin gücünü de belirlemektedir. çağımızda süreci etkileyen bu unsurların göz ardı edilmemesi gerekir. Toplum halinde yaşamanın bir gereği olarak. Aile. İnsanoğlunun oluşturduğu bütün topluluklarda olduğu gibi.

herhangi bir bilginin paylaşılması eylemi olarak tanımlanmaktadır. 28 .zarar görmeye başlar. sağlıklı bir birey için bu paylaşımın en etkili şekilde oluşması beklenmektedir. Paylaşılmak istenen mesaj başkası tarafından alınıp anlamlandırılmadığında. doğalarının gereği olan bu paylaşımları yaşarlar. anlamlandırma becerisine sahiptir. Bir kişinin anlam dünyasında oluşan duygu. Bir bireyin anlam dünyasında oluşanlar dillendirildiğinde ya da iletildiğinde. İletişim. Bu nedenle. aile içi iletişim ve etkileşime göre şekillenmektedir. Bir anlamda iletişimin gerçekleşmesinin bunlara bağlı olduğu söylenebilir. Geniş anlamıyla iletişim. iletişim insanoğlunun içten gelen bir isteği veya ihtiyaçlarını en etkili şekilde gerçekleştirme aracı olma özelliği ön plana çıkarılarak da tanımlanabilir. Bu mesajları başkalarına çeşitli yollarla aktarabilmektedir. Bu bölümde aile yaşamı için önem taşıyan bu iki unsur üzerinde durulacak ve çeşitli boyutlarıyla ele alınacaktır. kavramının bir beceri olma özelliğinden söz edileceği gibi. Ayrıca başka kaynaklardan gelen mesajları. anlamın ortak kılınmasıdır. Bu durumda iletişim olgusunun insanda var olan bir yetinin kullanılması. Duygularını. iletileri alma. önemli sorunların çıkmasına neden olmaktadır. iletişim kavramının tam olarak tanımlanması için yeterli olup olmayacağı bir başka tartışma konusudur. bir mesaja sahip olma. İnsanoğlunun anlatacakları vardır ki bunlar onun taşıdığı mesajlardır. onu aktarabilme ve başka kaynaklardan gelen mesajları anlamlandırabilme yetisi olarak tanımlanabilir. İnsanın yaşamını tek başına sürdürmedeki zorluğu dikkate alındığında paylaşım isteği içinde olduğu görülmektedir. bir isteğin gerçekleşmesi ve bir ihtiyacın karşılanması sonucu ortaya çıktığı söylenebilir. “iletişim. sosyal yaşamın varlığının da temellerini oluşturur. İletişim bir beceri olarak görüldüğünde. düşüncelerini ve bilgilerini paylaşma isteği insanın doğasının bir gereği olarak ortaya çıkmaktadır. malumatların paylaşılması kastedilmektedir. Bir anlamda bu paylaşımlardan yoksunluk. iletişimin gerçekleştiğini söylemek güçtür.” şeklinde bir tanımlama da yapılmıştır. fikirlerin. insan doğasına aykırı bir durum olduğundan. bunu alan kişinin anlam dünyasında benzer bir anlam oluşturmuyorsa iletişim gerçekleşmemiştir yahut -en azındaneksik oluşmuştur. İnsanlar karşılıklı etkileşim süreci içine girerek. iletişimin en önemli oluşma gerekçelerinden bir diğeridir. Dolayısıyla iletişim kazaları veya iletişim sorunlarının da büyük oranda anlamın ortak kılınması sürecinde yaşanan zorluklardan kaynaklandığı söylenebilir. iki insanın bir araya gelmesiyle var olduğu kabul edilen bir süreçtir. Ancak burada “bilgi” sözcüğüne yüklenen anlam. Bir beceri olarak kabul edildiğinde iletişim. iletişim kavramı oldukça sınırlandırılmış olur. Aksine burada “bilgi paylaşmak” kavramıyla duyguların. basit malumat ve verilerin paylaşımı şeklinde anlaşılırsa. “Bilgilerin paylaşılması” tabirinin. İLETİŞİM VE ETKİLEŞİM KAVRAMLARI İletişim. Buradan yola çıkılarak. Bu nedenle aile yaşamının devamlılığı. düşünce ve malumatların başkalarının anlam dünyasıyla buluşturulması ve onların da benzer bir anlam oluşturmuş olmarını gerektirmektedir. insanoğlunun doğuştan getirdiği anlama ve anlatma becerilerinden söz etmek gerekir. İnsanların etkileme ve etkilenme özelliği sonucu gerçekleşen bir süreç olarak iletişim. İnsanın paylaşma isteği ve ihtiyacı.

sınırlı becerileri onun tek başına. Bu durum insanların bir arada yaşaması olgusunu doğurmuştur. İletişim. bunları aktarma gücü ve becerisine sahip olunması gerektiği gibi. bireyin kendisini ve çevresini değiştirmekte kullandığı önemli bir araç işlevi görür. İnsanoğlu -doğası gereği. Bu açıdan iletişim. Dolayısıyla iletişim ve etkileşim bir arada gerçekleşir. yaşamını tek başına sürdürmede önemli sınırlılıkları bulunmaktadır. iletilmek istenene en yakın oranda almış olması ve bunu aldığını belli edecek şekilde tepkide bulunmasını gerektirmektedir. İki veya daha fazla kişinin etkilenime girmesiyle meydana gelen davranış değişikliği etkileşim olarak tanımlanmaktadır. süreci oluşturan temel bileşenler ve bu bileşenlerin eşzamanlı çalışmasıyla gerçekleşir. duyarlılık ve anlayışına bağlıdır. karşılıklı olarak birbirlerinden etkilenerek ortak yaşam alanları oluşturmaya başlar ve birbirlerini kabul etme ihtimalleri fazlalaşır. aile içi etkileşimin düzeyine bağlı olarak devam ettirir. Bireyleri arasında etikelenmenin sınırlı olması gettolaşma. toplumu oluşturan fertler arasındaki etkileşimin sınırlanmış olmasının yattığı söylenebilir. süreci tamamlamaya yetmemektedir. Bu açıdan iletişim. Uygun kanallar kullanarak mesajını ortak hale getirmek ister. Başkalarıyla etkileşime geçmeyen birey.İnsanın doğası gereği. Ancak iletinin alıcıya ulaşması. Aile içi iletişim sınırlandığında etkileşim de azalmakta. Sosyal etkileşimin gerçekleşmesi bu anlamda birden fazla kişinin varlığı ile bunların niyet. İletişim. başkalarına mesaj da gönderilir. Etkileşim karşılıklı bir etkilenme olarak kabul edilebilir. Bu durum uzun süre devam ettiğinde. İletişimin sistem yaklaşımı açısından ele alınması gereken bir süreç olduğu da unutulmamalıdır. bir paylaşma eylemi olarak çift yönlü bir süreçtir. istek ve duyarlığına bağlıdır. güçlü bir iletişim ağı ve buna dayalı etkili bir etkileşim süreci hedeflenmektedir. bir süre sonra ortak yaşama alanlarını yitirir ve sosyal guruba yabancılık hissetmeye başlar. başlangıç noktası olarak kabul edilebilir. döngüsel bir sistem özelliği taşımaktadır. birbirlerinden etkilenme düzeyi çok yüksek olan bireylerin oluşturulduğu bir sosyal topluluk olarak hayâtiyetini. kalitesini. 29 . gruplaşma ve sosyal bölünmelere neden olur. Sosyalleşme sürecinin en temel aracı olarak iletişimin. iletişim kurarak bu etkilenme ve etkileme sürecini istenen hedefe yöneltmesi mümkündür. sosyal yaşamın mahiyetini. süreç bireyin sosyal guruptan tamamen kopmasıyla sonuçlanır. Etkileşimin istenen sonucu doğurabilmesi bu süreçte yer alan bireylerin karşılıklı güven. algıları farklılaşmaktadır. bunun alıcı tarafından iletilene en yakın şekilde anlaşılması ve buna uygun tepki verilmesi süreci olarak tanımlanabilir. Etkileşim olmadan iletişimin gerçekleşmesi mümkün değilken. Bireyde karşılaştığı varlıklardan etkilenme duyarlılığı gelişmiştir. Bu nedenle sağlıklı bir aile yaşamı için. iletişim sürecinin önemli bir sonucu ve parçası olarak gerçekleşir. yönünü büyük oranda belirleyen ve sosyal yaşamın kalitesinin en önemli belirleyicisidir. yaşamını istediği şekilde sürdürmesinin güçleştirmektedir. İletişim kurmak isteyen kişi mesaja sahip kaynak olarak iletişime geçmek istediği kişiyi etkileyerek bir etkileşim süreci başlatır.çevresini etkilemek ve çevresinden etkilenmek özelliğine sahiptir. Alıcının iletileni. Bireyin. duygu ve düşüncelerin insan toplulukları arasında sözel veya bedensel hareketler kullanılarak değiş tokuş edilmesini sağlayan toplumsal etkileşim süreci olarak tanımlanması mümkündür. İletişim süreci sistem olarak ele alındığında bir kaynak ve kaynağın sahip olduğu mesaj. Sosyal yabancılaşmanın temelinde. Uzaklaşma sürecinin aile bağlarını önemli oranda etkilediği bilinmektedir. Fikirlere kaynaklık etmenin yanında. Etkileşim.istek ve ihtiyaçların daha kolay karşılanması mümkün olabilmektedir. Başkalarının desteğini alarak ve başkalarına destek olarak -karşılıklı bir şekilde. etkileşim. bunları aktarmak için uygun bir ortamın bulunması ve mesajın onu alacak bir alıcıya ulaşması gerekir. Bu süreçte karşılıklı olarak iki birey arasında bir etkilenim gerçekleşir ki buna etkileşim adı verilebilir. bir mesajın uygun kanallar kullanılarak kaynaktan alıcıya iletilmesi. Sonsuz istek ve ihtiyaçlarıyla. İletişim süreci sadece başkalarından mesaj alınmasıyla gerçekleşmez. buna bağlı olarak aile fertlerinin birbirlerine ilişkin duyguları. İletişim. Oysa birbiriyle etkileşime geçene bireyler. Aileler. Bireyler iletişim süreci içinde karşılıklı etkilenir ve değişime uğrarlar.

Kaynağın sahip olduğu deneyim ve birikimler de iletişim sürecini önemli oranda etkilemektedir. alıcının verilmek istenen mesajı verilmek istendiği şekliyle anlayabilmesine. ileti. Şekil 2. Kaynak iletecek bir mesajı olan kişidir. Basit anlamıyla kaynak. kaba saba bir adam bu gencin satışının fazlalığını görmüş ve kazancını kıskanmış. Sadi’nin Bostan isimli eserinde yer alan aşağıdaki hikâyecikte bu durum çok iyi açıklanmaktadır. süreçte yer alan bireylerin bu faktörlerin farkına varmalarına ve bunları kontrol edebilme yetilerine bağlı olduğu söylenebilir. Bir gün asık suratlı. aile üyeleri arasında açık iletişim kurmak ve etkilenim sürecini başlatmaktır. en uygun sembol ve kanalı seçilmesi. Bu öğeler kaynak. Bal satan güler yüzlü bir gencin hikâyesini anlatır Sadi. alıcı. seçilen mesajın iletilmesi için elverişli zaman ve mekânın belirlenmesi. inandırıcılığına ve kaynağın mesajı hangi kodlar kullanarak ilettiğine bağlı olarak şekillenmektedir. Amacın gerçekleşmesi. Kaynağın dil yeterliliği yani iletmek istediği mesajı en iyi şekilde aktarabileceği sembol ve araçları seçebilmesi iletişim sürecinde önemli rol oynar. insanlara karşı agresif tutumlar benimsemiş bir bireyin kuracağı iletişimin niteliğini büyük oranda bu özellikler belirleyecektir. İletilecek mesaja ve alıcıya. 30 . eşi “Suratı ekşi olanın balı da ekşi olur. İLETİŞİM SÜRECİ VE ETKİLİ İLETİŞİM İletişimin. iletişim sürecinin başlatıcısı.” demiş. Aynı mesajı ileten farklı kişilerin iletişim sürecinden aldıkları farklı sonuçların nedeni büyük oranda burada yatmaktadır. Ancak çatışmaların aza indirgenmesinin yegâne yolu. kurum ya da topluluktur. Bu bal satıcısı gencin güler yüzü sayesinde çok fazla müşterisi varmış. İletişim süreci büyük oranda onun sahip olduğu bazı becerilere bağlı olarak şekillenir. onu oluşturan temel öğelerin eşzamanlı şekilde bir araya gelmesiyle oluşan döngüsel bir süreç olduğu söylenebilir. kodlama-kod açma. ancak günün sonunda tek dirhem dahî bal satamamış. Genç adamın sattığı zehir bile olsa herkes onu alır içermiş. Ertesi gün kendisi de asık ve ekşi suratıyla bağıra çağıra bal satmaya çalışmış. Ayrıca kaynağın kişiliği.1: İletişim süreci ve öğeleri. Hükmedici bir kişilik yapısına sahip. tutumları da süreçte rol oynar. Bu temel öğelerin birlikte uyum içinde çalışmasıyla gerçekleşen bir süreç olarak iletişimin anlaşılması ve etkili iletişim gerçekleşmesi. İletişim sürecini başlatan unsur olarak. uyumun sağlanması ve çatışmanın çözüme ulaştırılabilmesi için yegâne çözüm yoludur. iletişim isteği ve niyeti olan. Hakkında yeterli bilgi ve deneyimi olmadığı bir konuda kişinin başlatacağı iletişimin istenen sonucu vermesi beklenemez. O gün hiç para kazanamayan adam eve asık suratla döndüğünde. kaynak öğesinin taşıması gereken özellikler bulunmaktadır. paylaşacağı bir mesaja sahip ve süreci başlatacak iletiyi gönderen kişi.Aile yaşamında uyum ve çatışmaların bir arada yaşanması olasıdır. etkileme ve yansıma olarak sıralanabilir. mesajın iletilmesinden sonra alınacak dönütlerin doğru değerlendirilmesi kaynağın iletişim yeterliğiyle doğrudan ilişkilidir. Aile içi ilişkilerin düzenlenmesinde iletişim.

(Hz. iletişim sürecinde kaynağın gönderdiği iletiye hedef olan kişi veya kişilerdir. çünkü cahil ne gelirse söyler diline (Anonim). alıcının kullandığı dil. Geri bildirimle. Burada kodlamanın nasıl gerçekleştiği. ebeveylerle çocuklar arasında iletişimi koparan ilginç örneklerdendir. Bu durumun nedenleri ve soruna ilişkin çözüm önerileriniz neler olabilir? Mesaj alıcı tarafından alındıktan sonra anlamın ortak kılındığının belirlenmesi. ne bu elbisenin hali. uzaktan yapılan bir iletişimde telefon benzeri araçlar da kanal olarak kullanılmaktadır. ne yaptı! Çocuk: Şey… Anne: Tamam. kültürü gibi birçok öğeden söz edilebilir. el gibi vücut hareketleri yoluyla kodlanmış şeklidir. İleti. resim. Çoğumuzun duyduğu aşağıdaki diyalog. işaretler. yüz. Cahil insan kendi kendinin bile düşmanıdır. Kanal. Yansımaya izin verilmeyen ileti gönderme süreçlerinde hedeflenen iletişim ortamının çok uzağına düşülebilir. kelimelere yüklediği anlam. peki… Anne: Bak hala konuşuyor! 31 . gençlerin kendilerini dinlemediği. kaynağın zihninde oluşan anlam veya objenin söz. Alıcı.“Cahil ile sohbet etmek güçtür bilene.” Bu üç özlü sözden yola çıkarak. yazı. Kelimelerle kodlanmış mesajın iletilmesi için yüz yüze iletişimde ses ve sesin iletimini sağlayan hava bir kanal olarak görülürken. İletinin kodlanışı büyük oranda dille ilgilidir. “kod”un kaynak ve alıcı tarafından nasıl anlaşıldığı büyük önem taşımaktadır. gençlerin ise büyüklerin kendilerini anlamadığı yönünde yakınmaları bilinmektedir. Kaynak mesajını kodladıktan sonra bunun fiziksel olarak iletilmesine ihtiyaç duyulur. başkasına dost olması nasıl beklenir (Sokrates). Bu nedenle iletişim sürecinde ne söylediğimiz kadar bunu neyle ve nasıl söylediğimiz de büyük önem taşımaktadır. yaşı. çizimler alıcı tarafından kod açma sonucu anlam kazanır. Aslında tek başlarına kaldıklarında bir anlam ifade etmeyen birtakım sesler. dili zehirli olduğundan gönlünü yaralar. “İleti” olarak tanımlanacak alıcının mesajı almasından sonra anlamın ortak kılınması ile “-şim” eki alarak iletişim olarak tanımlanır. Bunlar beş duyu organımızdan biri veya birkaçına mesajın ulaşmasını sağlayan araçlardır. Burada kullanılan kod açma işlemi. Anne-babaların özellikle çocuklarıyla kurdukları iletişim süreçlerinde bu tür durumlara sıklıklar rastlanır. Yaşlı insanların. Burada. kodlanmış mesajın alıcıya ulaşmasını sağlayan araç olarak tanımlanabilir.Ali). Alıcının mesajı alması iletişim sürecinin ilk aşamasının gerçekleştiğini gösterir. deneyimi. Nasihat verme şeklinde gerçekleşen ancak çocukların bunlardan ne anladığı tam olarak kestirilemeyen konuşmalar bazen bir iç konuşmaya dönüşmekte ve alıcı mesajlara kendini kapatabilmektedir. Alıcının özellikleri dikkate alınmadan gerçekleştirilecek bir ileti gönderme sürecinin başarı şansı oldukça azalacaktır. kaynağın kendini kontrol imkânı oluşur. İletişim süreci bu geri bildirimle tamamlanarak ya yeni bir süreç için başlangıç olur ya da sonlanır. Anlamın ortak kılınması için. Anne: Cevap ver. iletişim sürecinde kaynağın niteliğiyle ilgili neler söylenebilir? İletişim sürecinde kaynağın sahip olduğu ve paylaşmak istediği duygu düşünce veya bilgi gibi uyaranların kaynak tarafından kodlanmış haline “mesaj” ya da “ileti” adı verilir. kültürde ne anlama geldiğine ve içinde bulunulan bağlama göre de şekillenmektedir. yanlış anlaşılmaların giderilmesi ve iletişim sürecinin sürdürülmesi alıcı tarafından verilecek geri bildirime göre şekillenir. Cahil ile sakın latife etme. sus cevap verme! Çocuk: Tamam. Ancak iletiye yüklenen anlam “kod”un dilde. alıcının niteliklerinin de kaynağın sahip olduğu özellikler kadar özelliğe sahip olması beklenir. kaynak ile alıcı arasında oluşan yanlış anlamaların kaynağını oluşturmaktadır.

8. alıcının ne hissettiği ve ne anladığı anlaşılmadan gönderilen mesajların bir etkisi olmayacaktır. 3. Campell ve diğerleri (1996) yaşam boyu devam edecek bir dinleme alışkanlığı geliştirilmesi gerektiğinden söz ederken. Aynı fizikî mekânı paylaşarak oluşturulmuş bir topluluk olmakla birlikte.Aile içinde benzer diyaloglar sıklıkla yaşanmaktadır. Etkili aile içi iletişim için ailelerin hem iletişimi oluşturan öğeleri ve özelliklerini hem de sürecin etkin bir şekilde çalıştırılması için yapılması gerekenleri çok iyi bilmesi beklenmektedir. Bunu sağlamak için aile bireylerinde bulunması gereken bazı becerilerden söz edilebilir. Doğuştan sahip olunan duyma yetisidir. 7. Bu nedenle dinleme. Heyecanı artırın. İlgi alanlarını belirleyin. dinleme ise bir amaç doğrultusunda yapılır. Dinleme çalışması yapın. öğrenilebilir ve öğretilebilir bir dil becerisidir. geçmiş deneyimler gibi birçok unsur gelen mesajın anlamını farklılaştırmaktadır. Aile içi paylaşım ve etkilenimin en üst düzeyde olması ve etkileşimin çok güçlü olması gerekir. Dinleme. 11. 9. İletişim sürecinde öğrenmenin gerçekleşebilemsi için “kaynak” tarafından iletilenlerin. sosyal yaşamda etkileşimin en yoğun yaşandığı ve etkileşime en çok ihtiyaç duyulan topluluktur. ders dinleme. Genel anlamda “dinleme”. Burada dinleme. dinleme becerisindeki birikimle yakından ilgilidir. bireyin işitme ve görme organları aracılığıyla aldığı konuşma gibi duyumları anlamak amacıyla dikkat harcaması olarak tanımlanabilir. 2. Gelen mesajı yakalamak tek başına yeterli değildir. Bu yetinin dil öğrenimi için temel teşkil ettiği söylenebilir. Aile hayatının devamı bu etkileşimin niteliğine bağlıdır. radyo dinleme. 5. Rahatsızlıklara katlanın. müzik dinleme etkinlikleri önerilebilir. Olayı vurgulayın. Öncelikle temel iletişim becerileri konusunda ailelerin yetkin olmaları ve aile yaşamında bazı temel özelliklerin hayata geçmesini sağlamaları gerekir. şiir dinleme. sunmayın. Bunlar için öykü dinleme. 10. empatik davranış geliştirmek gibi bazı temel özellikler de söz konusudur. iletişimi başlatma ve sürdürme gibi temel becerilerden söz edilebilir. söylenen. etkili bir dinleme için aşağıdaki stratejiler önerirler: 1. Karşılıklı bir etkilenim yaşanması gereken süreçte. okuma ve yazma. İletilerden alıcının yeni yaşantılar kazanması ise. işitmeden çok farklıdır. gelen mesaja anlam yükleme ve anlamlandırmadır. Dinleme eğitiminin sonunda diğer dil etkinliklerinde -konuşma. Zihinleri açık tutun. etkileşim için fizikî mekân varlığı yeterli değildir. soru sorma. sesli okuma. Esnek olun. İlk dil etkinliği dinlemeyle başlar. Çünkü yakalanan mesajın ne anlama geldiğini belirleyen çeşitli faktörler bulunmaktadır. Söyleyen. 6. Bunun yanında etkileşim ortamını güçlendirmek için güven ortamı oluşturmak.önemli gelişmeler olmaktadır. AİLEDE GÜÇLÜ ETKİLEŞİM İÇİN BECERİLER Aile. Fikirleri dinleyin. Zihinleri antrenmanlı tutun. ortam. hatta iletişimden bahsetmek mümkün değildir. 32 . oyun ve sinema filmi izleme. Etkin Dinleme Becerisi İletişim sürecinde etkililiği belirleyen temel becerilerden biri. Dinleme. konuşma. İşitme isteğimiz dışı gerçekleşir. kültür. Bu tür durumlarda etkili bir iletişimden söz etmek. “alıcı” tarafından paylaşılması gerekir. 4. İçeriği tartışın. sağlıklı iletişim kurmada en temel yoldur.

televizyonu açabilir miyim? Anne: Evet. izin vererek sorunu çözdüğünü sanmıştır. tuzak kurucu dinleme. seçerek dinleme.Aile içi iletişimde çocuklarla ebeveynler arasında yaşanan birçok iletişim kazasının. “Söylediğimi değil. Bu durum iletişiminde önemli bir engel olarak görülmektedir. “Çocuğu televizyonun başından alamıyorum. annesiyle olan ilişkisini şöyle açıklıyor: “Öyle bir noktaya geldi ki. iletişim sürecinde sahip olunması gereken temel beceriler arasında sayılmaktadır. ilgi toplamak için çabalarken. iletişimin sağlıklı bir şekilde devamı için de gereklidir. İletişim ve etkileşimin derinleşmesi. alıcı ve kaynağın birbirlerini etkin dinlemelerine bağlıdır. alıcı bunu kabul eder ve dinlediğini gösteren davranış ile süreci devam ettirir. Bu tür yanlış dinleme davranışları. bir süre sonra otoriteye farklı bir boyun eğme davranışı göstererek kendini gizlemeye ve anne beklentileri yönünde yüzeysel tepkiler vermeye başlamıştır. Bu durum. anne sadece kendisinden izin istediğini varsaymış. dinleme becerisindeki kusurlardan kaynaklandığı söylenebilir. Aşağıdaki diyalogda yaşananlar yüzeysel etkileşim ve iletişimin doğurduğu durumlardır.” diye düşünen çocuk. Etkin dinleme becerisi kullanıldığında. sadece gelen mesajın iyi anlaşılması için değil. Bunun. etkin dinleme olmadan da dinlemenin yapılabildiği veya edilgen dinlemenin de gerekli olduğu durmların olduğu söylenebilir. Ben de yalan söylemeye başladım. yüzeysel dinleme şeklinde sıralanabilir. Aile yaşamında derin etkileşim ve iletişim yaşantılarına ihtiyaç vardır. Örneğin okul… Sınavlarımın iyi geçmediğini söylediğimde.”(Gordon. birbirlerinin paylaşma ihtiyaçlarını karşılayabilmeleri öncelikle bununla mümkündür. görünüşte dinleme. 2002). Edilgen dinlemede kaynak mesajı iletir. başka uyaranlara dikkatin kayması. aslında söylemek istedikleri de anlaşılabilir. dinleme hatalarından arındırılmış ve aşağıda sayılacak davranışları içeren. saplanmış dinleme. Oysa çocuk. Bazı durumlarda bunun gerekli olduğu. Bu hatalar. ama söylüyordum. artık en küçük şeyleri bile birbirimize söyleyemiyoruz. dinlenenin yanlış anlaşılmasına neden olmakta ya da anlamın oluşmasına engel olmaktadır. Anneyle etkileşime geçmek isteyen çocuk. Ancak derin 33 . savunucu dinleme. Zamanla bu yalanların beni rahatsız etmediğini de anladım. saatlerce bilgisayarın başından kalkmıyor” yakınmaların temelinde bu tür anne baba davranışlarının yattığı söylenebilir. Aile içi yüzeysel iletişim ve etkileşim yaşantılarının. Etkin dinleme. muhatabın söyledikleriyle birlikte. Yalan söylemekten hoşlanmıyorum. birbirini dinlemeyen veya dinleme becerisi gelişmemiş aile fertlerinden kaynaklandığı söylenebilir. Çocuk: Anne… Anne: (sırtı. ‘Niye?’ diye sorar ve bana çok kızardı. telefon ve bilgisayar gibi araçlara bağımlılıkla sonuçlanabilir. ezber cevaplar. Evinden kaçan on üç yaşındaki bir kız. Çocuk: Karnım ağrıyor. Sonunda gerçek duygularını göstermeden konuşan iki insana dönüştük. duymak istediğini anlıyor. Etkin dinleme. Birbirini tanıyan ve anlayan bireylerin oluşturduğu ailelerde sorunlarla çok daha kolay baş edilebilir ve mutlu aileye ulaşılabilir. Etkin dinleme. kaynak ile alıcıyı içine alan bir yöntem olarak tanımlanmaktadır. yalnızlaşma ve yabancılaşma sürecine girmeye başlamıştır. aile yaşamını yüzeysel ve derin olmayan ilişkilere/etkileşimlere götürmektedir. edilgen dinlemeden farklı olarak. Eşlerin birbirlerini tanımaları. dönük önündeki işle uğraşırken) Söyle. Anne ile çocuk arasında oluşan yabancılaşma temelde birbirlerini anlamaktan vazgeçmeleridir. Dinlemede yapılan hatalar benzer sonuçların doğmasına neden olmaktadır. Aileye çocuklar katıldığında ise yetişkinler arasında kurulan bu iletişim ve etkileşim ağına onların dâhil edilmesi ikinci aşamada gerçekleştirilmesi gereken bir durumdur. Bu tür davranışlar sonuçta televizyon. etkileşim ihtiyacı karşılanmadığı için. iletişimde anlamaya ve iletişimi sürdürmeye odaklı bir beceri olduğu söylenebilir.

çocuklar ve yakın çalışma arkadaşları gibi. araya girerek muhatabın kendini ifade etmesinin engellenmesi olarak anlaşılmamalıdır. Bu. gerekli dönütün verilmesiyle süreç devam ettirilir. Ayrıca dinlerken not almanın da bazı durumlar için yansıtmaya imkân vermesi açısından önemli faydaları olmaktadır.sözün nereye varacağını tahmin edeceğimiz yanılgısıdır. ileride bazı arızî durumların ortaya çıkma ihtimali bulunmaktadır. muhatabın sözünü bitirmesini engelleyebilir. İletişim en önemli ilkelerinden biri göz temasıdır. hayvanların çıkardığı seslere konuşma demek doğru olmaz.” şeklinde olacaktır. Bu durumda konuşanın sözünü tamamlamasına fırsat vermeden ön yargıyla yaklaşılmakta ve iletişim kazalarına neden olunabilmektedir. Bu nedenle etkin dinlemede beklenen davranışlardan bir diğeri ön yargısız dinlemedir. Etkin bir konuşma becerisine sahip birey. Bunun yanında uzun süreli tepkisizliğin doğuracağı sorunların giderilmesi için ‘evet’. peşin kabulle çocuğun oyun için bilgisayarı istediğini varsaymış. Bilgisayar başında projeyi tamamlamaya çalışan babasına çocuk. Konuşma bireyler arasındaki en önemli etkileşim aracıdır. burada kısaca dinleme sırasında dinlemeyi aktif hale getirecek sorular sorulabileceğini vurgulamak yeterli olacaktır. Dinlemede yapılan en önemli hatalardan biri de çok iyi tanıdığımızı düşündüğümüz kişilerin -özellikle eş. Diyalogun farklı gelişmesi durumunda. Konuşma Becerisi Konuşma. Bu tür durumlarda etkin dinlemeye ihtiyaç duyulmaktadır. aynı zamanda muhatabınızın ona değer verdiğinizi ve onu önemsediğinizi düşünmesini sağlayacaktır. “Baba!. Çocuk: Peki. Konuşanın. çocuğun kendini kapatmasına neden olmuştur. İşin ne zaman bitecek?” diye sorduğunda. Dinleme davranışını etkili hale getiren bir diğer araç da sorulardır. baba… Burada çocuğun aslında söylemek istediği ile anlaşılan arasındaki farkın giderilmesi hedeflenmektedir. İnsanoğlunun birikimlerini başkalarıyla paylaşmada kullandığı en eski yollardan biridir. Ayrıca dinleme sürecinde öze dönük sorular sorulması da tavsiye edilebilir. Çocuk: Baba işin ne zaman bitecek? Baba: Bilgisayarda oyun mu oynamak istiyorsun? Çocuk: Hayır baba. Yanlış anlaşılmadan kaynaklanan arızî durumlar kolaylıkla çözümlenebilir.. bir söyle” atasözü ile “Bir ağız. “Tamam baba. Baba: Aşağıda bisikletini hazırla on dakika sonra ben de sana katılırım. anlamın oluşması için kullanılacak araçlardır. ‘anlıyorum’ gibi kısa süreli ve iletişimi sürdürmeye dönük tepkiler verilmelidir. Çünkü söylenen ile anlaşılan arasında farkın büyük olması durumunda. düşünen ve düşündürendir. bu orantıyı en iyi şekilde açıklamaktadır. Özellikle anne-baba-çocuk ilişkilerinde bu tür dinleme davranışına çok gereksinim duyulur. onu anlamak yerine peşin hüküm vermiş. Etkin dinleme için konuşma ve dinleme periyodunu ayarlamak gerekir. Başka bir ifadeyle etkin dinleme. “Hep bilgisayar başındasın. edilgen dinlemeye geçmek anlamına gelmemelidir. Söz tamamlandığında. Dinlemede yapılan genel hataları ve bunların sonuçlarını açıklayın. Konuşma. vazgeçtim. Bu sorular dinleme sürecinde konunun detaylarının açılmasına zemin hazırlayacaktır. Dinlerken verilen ânî tepkiler. Bu. Konuşma sadece seslerden oluşan bir dizilim değildir. oyun oynuyorsun” diye cevap verdiğinde çocuğun tepkisi. soru soran. Sözün bitmesini beklemek ve sabırlı olmak gerekir. canım sıkıldı. Dinleyenin konuşan ile kuracağı göz teması asıl söylenmek istenin daha iyi anlaşılmasına imkân verecektir. başkalarının ilgileneceği ön kabulüyle düşündüklerini dil ve ses kalıpları halinde aktarmasıdır. iki kulak”. baba ön kabulle çocuğun bilgisayarda oyun oynamak istediğini düşünerek.etkileşim gerektiren ortamlarda bu dinleme davranışı yetersiz kalmaktadır. “İki dinle. kişinin duygu ve düşüncelerini sözle bildirmesidir. 34 . Bu durumda baba. sonuç farklılaşabilirdi. Bu anlamda. Bu durum ortamda rahatsızlık oluşturacaktır. bireyde oluşan anlamı başkalarına aktarmak için kullanılan bir işaret ve simgeler sistemidir. Soru sorma becerisi başka bir başlıkta detaylı ele alınacağından. Bu işaret ve simgeler. seninle dışarı çıkalım diyecektim.

Gereksiz şeyler söylemek.Konuşma yaşantılarımızı başkalarıyla paylaşma. Örneğin çocuğa “Zamanın boşa harcıyorsun. Konuya yapıcı yaklaşan konuşmacının etkisi daha fazla olacaktır. Birincisi konuşmayı başlatmak. Etkili iletişim için konuşmada üç kritik evreden söz edilebilir. Konuşmada fiziksel görünümün önemli bir rol oynadığı unutulmamalıdır. bu konuda öğrenme potansiyelinin göstergesidir. çocuğun sizi dinlemeye istekli olmasını bekleyemezsiniz. sana bazı önerilerim olabilir. Bunun yerine gülümseyen ve konunun mahiyetine göre ciddiyet düzeyi ayarlanmış bir görünüm. konuşmanın etkililiğini artıracaktır. coşkudan uzak bir ses tonuyla yapılan konuşmanın sürdürülebilirliği şüphelidir. aşağıdaki eksiklik ve yetersizliklerle okula gelebilmektedirler: • • • • • • • • Çekingenlik. üçüncü iknâ etmektir. Yerel ağızla konuşmak. Konuşmada düşüncelerin olumlu cümlelerle ifade edilmesi yapıcı yaklaşımı ortaya koyar. Çevredeki kişilerin konuşmaları taklit edilerek gerçekleşen bu ilk konuşma. konuşmanın etkililiğini artıran diğer unsurlardır. 35 . Bunların başında konuya hâkimiyet gelmektedir. ayrı ayrı ele alınmalıdır.” dediğinizde. Konuşmayı sürdürme aşamasında bunların önemli rol oynayacağı unutulmamalıdır. Konuyu destekleyecek başka bilgi alanlarına hâkim olup bunları birlikte kullanmak. çocukların fikirlerini rahatça açıklayabilmeleri için yararlı olacaktır. psikolojik ve toplumsal olmak üzere dört niteliği bulunmaktadır. Sesi ayarlayamamak. Konuşmanın etkililiği. Konuşurken el kol hareketleri yapmak… Etkili konuşma sadece kullanılan sözcüklerden değil. bunu konuşalım. En azından muhatabın bundan pek keyif almayacağı söylenebilir. Bunların her birindeki gelişmeler konuşma becerisinin niteliğini belirler. Bu durumda uzun süreli bir konuşma mümkün olamayacaktır. İlk çocukluk döneminde çocuklar Türkçeyi konuşuyor olmalarına rağmen. Konuşmayı başlatmak için karşınızdakinin sizi dinlemek isteyeceği bir başlangıç önerilebilir. Bunun yanında konuşmanın doğrudan muhatabı hedef almaması iknâ edici konuşma için önem taşımaktadır. Bunun yerine “Zamanı daha iyi değerlendirmen için bazı yollar var. Kısa ve yetersiz konuşmak. Kişiler doğrudan kendilerini hedefleyen konuşmalara karşı savunmaya geçer ve söyleneni dinlemek yerine savunmalarını hazırlarlar. ikincisi konuşmayı sürdürmek. konuşmanın anlaşılırlığı ve etkinliğini artıracaktır. Burada bireyin etkili konuşma modelleri belirlemesi ve onları takip etmesi önemlidir. İletişim sürecinde kaynağın kullandığı en önemli araç olan konuşma becerisinin etkililiği. dolayısıyla bir düşünce alışverişidir. kaynak olarak saygınlık ve güvenirlilik özelliklerine dikkat etmek gerekir. Konuyu tek başına bilmek de yeterli olmayabilir. Yine oluşturulacak sıcak bir atmosfer. Çökmüş bir vücut görüntüsü. Coşku ve neşe. Sözcük dağarcığının fakirliği. Etkili konuşma için gerekli bazı koşullardan söz edilebilir. bu üç açıdan sorgulanabilir. Konuşmanın çeşitli faktörlerden etkilendiği göz önünde bulundurularak konu. iletişimin niteliğini büyük oranda belirlemektedir. ses tonu ve el işaretlerinden de oluşur. istersen konuşalım. Konuşmada hedeflenen bir diğer nokta iknâ etmektir. konuşmanın etkililiğini artıracaktır. Öğrenmeyle gelişebilecek konuşmanın fiziksel. Dağınık konuşmak. Konuyu başka bilgilerle desteklemek. senin için önemli bir sorun. Gergin veya asık bir surat konuşma için pek uygun değildir.” demeniz onda sizi dinleme isteği uyandıracaktır. Benzer şekilde her konuşma için iyi bir başlangıç planlamak gerekir. Konuşmanın yalın hali ilk çocukluk yıllarında hayata geçmektedir. Hakkında yeterli bilgiye sahip olunmayan bir konuda konuşmak güçtür. Karşınızdaki muhatabı iknâ etmek için. dinleyici ve ortam ayarı. fizyolojik.

Bu tür bir durum ortaya çıktığında. Açık Uçlu Sorular Bu tür sorular muhatabın konuşmasını sağlamak. Özellikle muhatabın konuşması isteniyorsa. genellikle çocuklarının ne yapmaları gerektiğini söyleme yolunu seçmektedirler. İletişimde kullanılacak soru türleri şöyle sıralanabilir: Kapalı Uçlu Sorular Bu tür sorular genel olarak onay almak amacıyla kullanılırlar. Özellikle etkileşimin derinleştirilmesi hedeflenen durumlarda kullanılmaları önerilir. bu bilgiye dayalı karar vermesini sağlamaktır. yönlendirme. kim” gibi soru kiplerini içeren ve 5N 1K olarak kodlanan sorular bunlara örnek verilebilir. niçin.” Doğrudan bilgi sorularında ise amaç muhatabın bilgiyi kabul ettikten sonra. onların çözüm üretmeleri için fırsat yakalamalarını sağlayacaktır. Konuşmanın başlatılmasında ve sürdürülmesinde etkilidir. Soru Sorma Becerisi Soru. oluşan sessizliği kırmak için “Sen öğretmenin yerinde olsan nasıl davranırdın?” sorusuyla. hangi tür sorunun kullanılması gerektiği de önem arz etmektedir. etkili iletişim becerisine sahip kişiler sessizliği kırmaya yarayan sorular sorarlar. nasıl. yemekten sonra mı yapalım?” Yönlendirici Sorular İnsanların karşılaştıkları farklı durumların sonuçları hakkında düşünmelerini sağlamaya dönük sorulardır. ondan bilgi almak amacıyla kullanılır. çocuğun konu hakkında daha detaylı bilgi vermesi için onu konuşmaya teşvik edebilir. Muhatabın etkin dinlemesine yardım ederler. geriye çalışmak için ne kadar zamanın kalacağını düşünüyorsun?” Sessizliği Kırmaya Dönük Sorular İletişim sürecinde ortaya çıkan sessizliğin önemli sıkıntılara neden olduğu ve ortamda bulunan herkesin bundan olumsuz etkilendiği bilinir. Bunun yerine neler hissedildiğinin ifade edilmesi. İletişim sürecinde muhatapların birbirlerinin düşüncelerini almak ve konuyu yönlendirmek amacıyla sıklıkla bu araca başvurdukları söylenebilir. Bu nedenle etkili iletişim için soru türlerinin ve kullanım yerlerinin bilinmesi önemlidir. Örnek: “Uzun süre televizyon izlediğinde. Dolaylı bilgi sorularında amaç muhatabın bilginin doğruluğunu test etmesidir. 36 . Bunun için gönderdikleri ileti türleri. kuralı hatırlatma. anne babanın çözümünü dayatır.” dediğinizde çocuk savunmaya geçerek yapması gerekenlerle ilgili söyleyeceklerinizi dinlemek yerine aslında ne kadar çabaladığını size ispatlamaya yönelecektir. öğüt vermedir. Özellikle muhatabın bilgi alması istendiğinde bu tür sorulardan yararlanılabilir. çocuklarını iknâ etmek için. nerede. Sorunun gücü. Cevapları evet veya hayır gibi bir kelime veya cevabı kesin bir cümleciktir. Bu tür ifadeler çocuğun kendi çözümünü bulmasından çok. Bunun yerine bir öğrencinin başarısı için neler yapması gerektiği ve ne kadar çabalaması gerektiğine yönelik bir diyalog çocuğu daha fazla iknâ edecektir. duygularını düşüncelerini ifade etmesi bekleniyorsa bu tür sorulardan uzak durulmalıdır. uyarma. Gönderilen iletiler uzadığında veya dinleyen kişinin kabul edip etmediği merak edildiğinde kullanılabilirler. okulda yaşanan sorunun detaylarını öğrenmek isteyen ebeveyn. Anne babalar. gözdağı verme. Örnek:“Ödevi bu gün teslim etmemiz gerekiyor. Örneğin. Çocuk kendini sürecin dışında hisseder ve etkileşime geçmekten kaçınır. bireyi düşünmeye sevk eden güçlü uyarı etkisine sahip önemli bir araçtır. Dolaylı veya doğrudan bilgi verme şeklinde ortay çıkarlar. Bilgilendirme Soruları Bilgi alma veya bilgi verme amacıyla sorulan sorulardır. Örnek: “Bu gün servis geç mi gelecek? Normalde servise saat sekizde biniyordun.Örneğin çocuğa “Bunları nasıl düzeltmeyi düşünüyorsun? Çabalaman gerekiyor. ne zaman. Konuşmayı başlatmak için kullanılan “evet-hayır” ile cevaplanacak bir soru işe yaramayacağı gibi. onun doğru yerde kullanılmasına bağlı olduğu gibi. “Ne. muhatabın kendisini açması istenen bir durumda yargılayıcı soru sormak da işe yaramayabilir. Şimdi mi tamamlayalım. emir verme. Bu tür sorular iletişimin tekrar başlamasını sağlayacaktır.

kendi duygu ve düşüncelerinden soyutlanarak muhatapla aynı özellikleri yaşıyormuş gibi özdeşleşir. Bu nedenle ebeveynler çocuklarıyla kurdukları ilişkilerinde tutarlı olmaya özen göstermelidir. Bunun için bilişsel bazı özelliklere sahip olmak gerekir. Beklenti düzeyini düşürmek. Gizli kapaklı şeyler yapıldığı duygusu oluştuğunda. Bilinç dışı oluşan duygu bulaşması ise başka birinin duygusal durumunun taklit edilmesi yoluyla bu duyguların kendisinde de ortaya çıkmasına yol açmaktır. sempatiden ve duygu bulaşmasından farklıdır. Bu nedenle muhatabın yaşadığını yargılamadan olduğu gibi kabul etmek gerekir. Aşırı mükemmeliyetçi. Ortak hedefi benimsememiş ve bunun önemini kabul etmeyen kişilerin ortak grup kurmaları neredeyse 37 . aile yaşamının niteliğini de belirlemektedir. Gizlilik ve gizem ise tersi bazı duyguların yeşermesine neden olabilir. Bu sayede iletişim kolaylaşır. başka bir ifade ile o an içinde bulunduğu durumu kendisi yaşıyormuşçasına farkında olma sürecidir. ortak bir amaç için bir arada bulunmayı gerektirir. Yüzeysel etkileşimle. Topluluk olmak. Güven duygusunun kaybolması. kişinin kendini daha iyi hissetmesini sağlamaya yönelik davranışlar sergilemedir. güven duygusuna zarar veren en önemli etkendir. Kişinin karşısındaki insanı anladığını ve onu önemsediğini göstermesini sağlar. başarabilecekleri görevler verip bunu kendi başlarına yapmaya izin vermek önerilebilecek bazı tedbirlerdir. empati ve biz bilincinin oluşması gereklidir. Bu nedenle önce eşler birbirlerine karşı olabildiğince açık olmalıdır.AİLEDE GÜÇLÜ ETKİLEŞİM ORTAMI OLUŞTURMA Güçlü etkileşim için aile bireyleri arasında kurulmuş olması gereken bağlar söz konusudur. Empati Empati. Empati bir anlamda özdeşleşme sürecidir. İlişkilerde tutarlı olmak. Birinci düzey karşınızdakinin yaşadığı veya hissettiklerini anlamaktır. Güvenmediğiniz birinden size güvenmesini beklemeniz doğru olmaz. Güven duygusunun oluşması için temel koşullardan biri şeffaflıktır. Bu nedenle ebeveynlerin çocuklarına güven duyduklarını onlara yaşatmaları gerekir. şüphe ve korku duygularının oluşmasına zemin hazırlar. Önce eşler arasında kurulması gereken bu bağ. sevgi ve saygı duygularının yok olmasına neden olur. Yaşamlarında birbirlerinde gizleyecekleri hiçbir şeyin olmayacağına ilişkin bir kanaatin oluşması güven duygusunu besleyecektir. Aile içi sorunların ve çatışmaların. Ailede Güven Ortamı İki veya daha fazla kişi arasında kurulan inanmaya dayalı bağ olarak tanımlanan güven duygusu etkileşimin niteliğini belirleyen önemli faktörlerden biridir. ortaya çıkan bu tür etkileşim ortamından kaynaklandığı söylenebilir. Hayatında hiç sınava girmemiş veya sınavın sonuçları hakkında fikri olmayan bir kişinin sınav stresi yaşayan öğrenciyi anlaması mümkün değildir. güven olarak tanımlanan bağ zarar görmeye başlar. gereksiz olduğunu düşünen bir kişinin o duyguyu yaşayanla empati kurması zordur. Güçlü etkileşim ortamı için güven. Empati. güven bağının oluşmasını destekleyen bir durumdur. Güven duygusunun önemli kaynaklarından biri de öz güvendir. daha sonra çocukların katılımıyla daha da güçlenerek aile etkileşimin derinleşmesine hizmet eder. karşılıklı suçlama. Aileyi oluşturan bireylerin birbirlerine ilişkin geliştirdikleri bu duygusal bağ. onların yaş ve gelişim seviyelerine uygun beklentiler oluşturmak. Bu duyguların yaşanmaması halinde kurulacak etkileşim yüzeysel olacaktır. Birey. Ailede Biz Bilinci Modern zamanlarda en önemli toplumsal sorunların başında bireyselleşme ve ben merkezli birey sayısındaki artış gelmektedir. Şüpheyle yaklaşım. Bu nedenle şüphe davranışını tetikleyecek ortam ve tutumlardan uzak durulması gerekir. Yaşanan duygunun abartı. Empati kurmak sosyal ilişkilerde birçok kolaylık sağlamaktadır. Kendi içinde güven bunalımı yaşayan birinin başkalarına karşı güven geliştirmesi zordur. Güven karşılıklı gelişen bir duygu olup tek yönlü güven duygusu arızî bir durumdur. beklenti düzeyi yüksek ebeveynlerin bunu yapabilmesi zordur. Empatinin ikinci aşaması kabul etmedir. muhatabın ne düşündüğü. aileden beklenen olumlu duygusal gelişimi sağlama görevinin yerine getirilmesi güçtür. Güveni destekleyen en önemli faktörlerden bir diğeri tutarlılıktır. Empati iki aşamada gerçekleşir. Sempati bir başkasının içinde bulunduğu ya da başından geçen bir durum için üzülerek. ne hissettiği.

Yüzeysel ilişki ağları. İletişim sorunun çözümü için çaba harcamak yerine sorunu unutmak amacıyla bu tür 38 . kurallar önem sırasına göre bir değer yüklenimine sahiptir. bireylerin karşılıklı etkileşim içine girmelerini zorunlu kılacak zamanları iyice azaltmaktadır. birbirleri için fedakârlık yapma. Değer Yüklü Ortam Yaşamda durumlar. Bilişim teknolojisi araçları ile kitle iletişim araçlarının sunduğu çoklu uyarıcı ortamına alternatif cezbedici bir ortamın oluşturulmasındaki güçlük ailede iletişim ve etkileşimin güçlendirilmesinde engel oluşturabilmektedir. karşılıklı olarak birbirlerini tanımak için ayıracakları zamanların önemli bir kısmını bu tür araçların pasif alıcıları olarak harcayabilmektedir. Değer verilmeyen bireylerin oluşturduğu bir grubun değerli kabul edilmesi güçtür. Televizyon. büyük oranda bu duygunun gelişmesine ve ailedeki bütün fertlerce benimsenmesine bağlıdır. Aile fertlerinden beklenen. bilgisayar oyunları. tersi ortamlardan ise bir an önce kurtulmak istemektedir. Ailede “ben olma” ile “biz olma” arasındaki dengenin korunması gerekmektedir. paylaşma ve bireysel gelişime önemli katkılar sağlayabilmektedir. Çok önemli hale gelenler en değerli olanlar. bu tür ortamlarda mutlu olmaktadır. değerli kabul edilen bireylerden oluştuğunda. Aile içinde birey olmanın öz güvenini kazandıracak bir ortama ihtiyaç olduğu gibi. Son yıllarda gelişmiş toplumlarda boşanma oranlarındaki hızlı artışın bundan kaynaklandığı düşünülmekte. görev ve sorumluk alma yeteneği kazanamamış bir bireyden yaşamda biz olma yetkinliği beklemek imkânsıza yakındır. İnsanoğlunun yaşamak istediği en başat duygulardan biri de önemsenmek ve değerli kabul edilmektir. Aile. Onların da temel ihtiyaçlarından biri önemsenme ve değerli kabul edilme durumudur. daha az önemsenenler daha az değerli olarak algılanmaktadır. Belirli bir kullanım süresiyle sınırlı tutulduklarında bireysel gelişime katkı sağlama potansiyeli yüksek bu araçlar. hızla vazgeçme ve sorumluluk bilincinin körelmesi. varlıklar. sen sorumlusun. Aile bireyleri bir arada geçirdikleri zamanlarda aynı mekânları paylaşmalarına rağmen ayrı yaşayabilmektedir. Ailedeki bireyler birbirlerine “sen. Birey olma yetisini kazanmış. sorumluluklardan kaçış için bir sığınma alanına dönüşebilmektedir. TEKNOLOJİK GELİŞMELER VE AİLE İÇİ ETKİLEŞİM Gelişen teknoloji yaşam biçimlerimizi büyük oranda değiştirmiştir. Oysa bu tür araçlar etkili kullanıldıklarında sosyalleşme. Aile kurumunun sağlığı ve devamı. Grubun dışarıdan algılanan değerini artırmanın en önemli aracı onu oluşturan teker teker her bir bireyin yüklendiği değerdir. Kitle iletişim araçları yoğun bir uyarıcı bombardımanına tutmakta. daha sonra çocuklar için benzer bir bilincin oluşması için gayret gösterilmelidir. aileye yüklenen değer de artmaktadır. sana ait” gibi bir dil kullanması aile kurumunun çatırdamasına neden olacaktır. Eşler birbirlerine bu duyguyu aile içinde yaşattığı oranda ev yaşamı keyifli olabilmektedir. senin görevin. duyarsızlık gibi arızî durumların ortaya çıkmasına neden olabilmektedir. Aile yaşamında ebeveyn ve çocuklar. öncelikle ebeveynler arasında yaşanmalı. Aile ortamının bu duyguyu ne ölçüde desteklediği bu açıdan büyük önem taşımaktadır. sosyal yaşamı sınırlamaya başlayan bağımlılık düzeyinde uzun süreli kullanımlarıyla özellikle etkileşim ve iletişim süreçlerine zarar verebilmektedir. aileyi oluşturan diğer fertlerle duygu birliği. Bu. Yoğun uyarıcı bombardımanı altında kalan birey pasifize olabilmekte ve özellikle etkin olmayı gerektiren etkileşimlerden uzaklaşabilmektedir. Birey önemsendiği ve değerli kabul edildiği ortamlarda bulunmaktan haz duymakta.imkânsızdır. yine nüfusu hızla azalma eğilimine giren ülkelerde ailedeki çocuk sayısının azalması bu nedene bağlanmaktadır. ortak hedef oluşturma ve bunun için sorumluklar üstlenmeye gönüllü olmaktır. hedef birlikteliği ve sorumluluk paylaşımı gibi özellikleri kazandıracak yaşantılara da ihtiyaç vardır. Aile yaşamının en önemli sorun kaynaklarından biri sen-ben çatışmasıdır. internet gibi kişiyi edilgen olmaya iten araçlar bir süre bağımlılık düzeyinde bireyleri etkileyebilmektedir. Bu tür araçlar bazı durumlarda yaşanan iletişimsel sorunlardan. Evden kaçışın nedenlerini bu duygunun az yaşanmasında aramak gerekir. sorumluluk paylaşma. En küçük topluluk olan ailenin de ben merkezli bireylerle oluşturulmasında önemli güçlükler bulunmaktadır. Çocuklar için de durum farklı değildir. nesneler.

İLETİŞİM VE ETKİLEŞİMDE ENGELLER İletişimin etkisini düşüren ve iletişim engeli olarak görülen birtakım durum ve faktörler söz konusudur. niteliğiyle pek ilgilenmiyorlar. "Çocuklarımı değişik oyunlarla oyalamaya çalıştım ama imkânsızdı. araştırmalar için bir hafta ya da bir aylığına televizyon seyretmeyi bırakmaya gönüllü ailelerin pek çoğu. sorun daha büyüyerek bireyin karşısına çıkmakta. TV setleri her yere yayılmış durumda ve bu küçük ekranlar -ki aslında artık dev boyutluları tercih ediliyor. çocukların sıkılmaları ve başka uyaranların etkisi altına girmesi sonucunu doğuracaktır. Çoğu kişi için ilk 3-4 gün en kötüsüymüş. bu yokluk dönemini tamamlamayı başaramamış. Bu yüzden de. Kocam ve ben konuşarak vakit geçirmeye çalıştık". yoksa televizyon bağımlığın mı insanlarla bir arada olmaya engel olduğu hâlâ tartışılmaktadır. bu ailenin boş zamanlarını yeni bir etkinliğe bağlı olacak şekilde yeniden düzenlemesi gerçekten kolay değil.com/tvbagimlilik.denizce. kısa birkaç cümleyle kurulan bu tür bir iletişim ve buna bağlı oluşan etkileşim gereksinime dayalı iletişim olarak adlandırılmakta. Hatta çok az televizyon izlenen. Evlerde yalnızca bir televizyonun olduğu yıllarda yapılan bir araştırmada TV'nin bozulduğu zamanlar için aile bireyleri "Korkunçtu. çocuklarla iletişim kurulurken uzun cümlelerin kurulması anlaşılmayı zorlaştıracağı gibi. bugün daha önce olmadığı kadar cesaret gerektiriyor. Bu engeller iletişim ortamının oluşmasını önledikleri gibi. aile içi yabacılaşma süreci hızlanmaktadır. Bunun karşılıklı bir ilişki olduğu ve bir kısır döngünün oluştuğu ifade edilmektedir. televizyon seyretmeyi tümüyle bırakmak gerektiği değil. ardından bunlar bireyin üstesinden gelemeyeceği büyük problemlere dönüşebilmektedir. İnsanların beraber olmaktan hoşlanmamalarının mı televizyon bağımlığına neden olduğu. bir kişinin medya alışkanlıkları üzerinde kontrol sağlayabilmek. Aslında araştırmacıların söylediği. Örneğin. temelde iletişim becerilerinden yoksunlukla ilgilidir. bir çeşit bağımlılık oluşturmaya başlıyor ve ciddi bir şekilde ele alınması gerekiyor. Aile içinde günlük yaşamın idâmesi için gerçekleştirilen zorunlu iletişim yüzeysel ve sığ bir etkileşim ağıyla gerçekleştirilebilmektedir. Birkaç kelime.kişilerin hayatının geri kalanının kalitesiyle. Eğer bir aile boş zamanının aslan payını televizyon seyretmeye ayırıyorsa. Bu ilk birkaç gün boyunca tüm ev işlerinin yarısından çoğunun düzeni bozulmuş. Hiçbir şey yapmadık. Aile bireyleri televizyon izlemekten boşalan bu yeni zaman diliminde ne yapacaklarını şaşırmışlar ve ancak ikinci haftada bu duruma alışmaya başlamışlar. aktif yaşam sürme gibi isteklere karışmaya başladığında. Aile içinde “ben ne 39 . Kullanılan kelimeler. TV onların da bir parçası olmuştu" gibi çarpıcı açıklamalar yapmışlar. kolay yoldan rahatlama ve kaçış için sınırlı dozlarda yararlı olabilir belki. İletişimi sınırlayan faktörlerin başında dille ilgili engeller gelmektedir. Yine kültür farklılıkları nedeniyle kullanılan kelimelere yüklenen anlam farklılıkları gerekli önlemler alınmadığında eşler arasında sorunların doğmasına neden olmaktadır. Aile içinde oluşan bu tür iletişim ve etkileşim ortamı aile bireylerini birbirinden uzaklaştırarak farklı gurupların içine itebilmekte.asp Yukarıdaki internet adresinden alınan aşağıdaki metni okuyarak. iletişim ve etkileşimi güçlendirmede teknoloji destekli araçlardan nasıl yararlanılabileceğini açıklayın. İlkinde iletişim kuramama hali olarak isimlendirilecek durum. ama bu alışkanlık yeni şeyler öğrenme. çok fazla ve uzun süreli seyirle birlikte geliyor. başka etkinliklerin de sıklıkla yaşandığı evlerde bile. Ancak.araçlara sığınıldığında. bu tür bir iletişimin bireyin gerçek ihtiyacını karşılamaktan uzak olduğu vurgulanmaktadır. aksamış. cümlenin yapısı. http://www. oluşan iletişim ortamının sağlıklı olmasının önüne geçebilmekte veya kurulan iletişim süreçlerinde çatışmaların doğmasına neden olabilmektedir. Televizyon. Aile içinde bu tür iletişim sorunlarının oluşmasının ve iletişimde engellerin ortaya çıkmasının çeşitli nedenleri vardır. Asıl sorun. cümlenin uzunluğu gibi çeşitli etmenler dilin etkin kullanım durumuna göre ortaya çıkabilecek engeller arasındadır.

Ayrıca güvensizlik ortamının oluşturduğu olumsuzlukla.söyledim ki şimdi?” cümlesi sıklıkla duyulur. 40 . birey ortamdan hızla uzaklaşmaya başlayacaktır. eleştirme. Bu cümlenin söylenmesine neden olan ortam. suçlama davranışları gelmektedir. Örneğin aşırı katı tutumlara sahip bir babanın çocuklar üzerinde oluşturacağı korku ortamı iletişimi kesmektedir. Bunun yanında etkili iletişim becerilerinin ve bazı iletişim tekniklerinin kullanılması sorunların giderilmesine yardımcı olabilir. Aile içinde de bu duyguların oluşmasına neden olacak bir ortam doğabilmekte ve aile içinde iletişim olumsuz etkilenmektedir. Bireylerin sosyal rol ve konumları. beceri ve zaman gerektirir. güzel ve keyif verici sonuçlar. Yeterli zaman harcanmadan iyi bir sonucun elde edilemeyeceği de unutulmamalıdır. iletişim sürecinde olumsuz bazı etkilere neden olabilmektedir. Bu tür duygular iletişim sürecinin en önemli engelleri olarak sıralanabilir. Bazı kabuller bireylerin iletişim sürecinde heyecan. Bunların başında sürekli uyarı mesajları iletmek ve gözdağı verme çabası içine girme. Aile içinde iletişimin derinleşmesini olumsuz etkileyen ve gündelik iletişimle yetinilmesine neden olan bazı anne baba davranışlarından söz edilebilir. korku. yargılama. İletişimde ortaya çıkan bu tür engelleri gidermenin en etkili yolu karşılıklı saygı ve güvene dayalı bir ortamın oluşturulmasıdır. genel olarak kültürel anlam farklılaşmasından kaynaklanabilmektedir. İletişimde bir diğer engel psikolojiktir. Bunun için aile fertlerinin birbirleriyle ve birbirleri için geçirdikleri zamanları yeniden düşünmeleri gerekir. İyi. tedirginlik. daha iyi iletişimi nasıl kurabilirim kaygısının -karşılıklı olarak. Temelde. kaygı gibi bazı duyguları ortaya çıkarabilmektedir.bütün aile bireylerince paylaşılması ve bunun için çaba harcanması gerektiği unutulmamalıdır. emek. Sürekli savunma konumuna geçen birey gelen mesajın mahiyetini anlamaya çalışmak yerine muhataba nasıl savunma hazırlayacağının telaşı içine girmektedir.

bireyi düşünmeye sevk eden güçlü uyarı etkisine sahip önemli bir araçtır. Paylaşım yaşamak insanoğlun en önemli ihtiyaçlarından biridir. İletişimi sınırlayan faktörlerin başında dille ilgili engeller gelmektedir. konuşmayı sürdürmek. Yoğun uyarıcı bombardımanı altında kalan birey pasifize olabilmekte ve özellikle aktif olmayı gerektiren etkileşimlerden uzaklaşabilmektedir. Bunlar çocuklarla kurulacak iletişimde önemli engeller arasında sayılmaktadır. Bu duyguların yaşanmaması halinde kurulacak etkileşim yüzeysel olacaktır. Etkin dinleme. Etkin dinleme becerisi kullanıldığında muhatabın söyledikleriyle birlikte aslında söylemek istedikleri de anlaşılabilir. malumatların paylaşılması olduğu göz ardı edilmeden etkili iletişim ortamın kurulması için çaba harcanmalıdır. sosyal yaşamın en önemli aracıdır. Aile içi iletişim ve etkileşimde gelişen teknolojinin etkisi de söz konusudur. Etkin dinleme için muhatabın bazı özelliklerinin farkında ve amaca uygun bir dinleme sürecinin yaşanması gerektiği söylenebilir. konuşmayı başlatmak. kapalı uçlu sorular. yönlendirici sorular şeklinde sıralanabilir. 41 Konuşmayı başlatmak için dinleyenin dinlemek isteyeceği bir başlangıç önerilebilir. suçlama davranışları olumsuz anne baba tutumları olarak sıralanabilir. isteklerini başkalarına ifade edebilmekte. muhatabın kendini ifade etmesine teşvik edecek bir dinleme etkinliği olarak tanımlanabilir. bilgilendirme soruları. İnsanoğlu iletişim becerisiyle duygu ve düşüncelerini. bu temel becerilerin etkin kullanılmasına bağlıdır. Geniş anlamıyla iletişim herhangi bir bilginin paylaşılması eylemi olarak tanımlanmaktadır. İletişim ve etkileşimin derinleşmesi alıcı ve kaynağın birbirlerini etkin dinlemelerine bağlıdır. Sorunun gücü onun doğru yerde kullanılmasına bağlı olduğu gibi hangi tür sorunun kullanılması gerektiği de önem arz etmektedir. Bu nedenle medeniyetimizin devamı ve gelişmesi. saygı ve empatik yaklaşım şeklinde bazı duygusal bağların kurulmuş olması gerekir. Aile içi iletişimde aile fertleri arasında yaşanan birçok iletişim kazası. açık uçlu sorular. eleştirme. Etkili iletişim ve etkileşim için etkin dinleme. Aile içinde günlük yaşamın idâmesi için gerçekleştirilen zorunlu iletişim yüzeysel ve sığ bir etkileşim ağıyla gerçekleştirilebilmektedir. konuşma ortamının ve muhatabın özelliklerinin etkili olduğu unutulmaması gereken hususlardır. İletişim başlatma. Konuşmada. Bunlar. Soru. bilgileri. iknâ etmek şeklinde üç kritik evreden söz edilebilir. Çeşitli soru türleri bulunmaktadır. yargılama. Toplu halde yaşayabilmek için bu becerinin etkili kullanımına büyük ihtiyaç vardır. Etkili iletişim için konuşmada. sürdürme ve zenginleştirmenin önemli araçlarından biri sorulardır. empati ve biz bilincinin oluşması gerekir. Güçlü etkileşim ortamı için güven. Güçlü etkileşim için aile bireyleri arasında güven.Özet İletişim yaşamımızın önemli bir parçası olup. fikirlerin. Sosyal yaşamda ortaya çıkan sorunlar büyük oranda iletişimde ortaya çıkan aksamalardan kaynaklanmaktadır. İletişim becerilerinden yoksunluk. iletişim kuramama sorununu doğurmaktadır. etkili konuşma becerilerine sahip olmak gerekir. kullanılan sözcük ve cümlelerin. Bu nedenle iletişim aynı zamanda paylaşım isteğinden doğan bireysel bir ihtiyaçtır. dinleme becerisindeki hatalardan ortaya çıkar. başkalarının bu yöndeki iletilerini anlamlandırarak onlara tepki verebilmektedir. aile içi yabacılaşma sürecini hızlandırmaktadır. İletişim engelleri olarak isimlendirilen bazı faktörlerin iletişim sürecini olumsuz etkilediği söylenebilir. Aksi halde aile fertlerinin birbirine yabancılaşmasıyla sonuçlanan bazı sorunların ortaya çıktığı görülmektedir. . Aile içinde sürekli uyarı mesajları iletmek ve gözdağı verme çabası içine girme. Aile içinde oluşan bu tür iletişim ve etkileşim ortamı aile bireylerini birbirlerinden uzaklaştırarak farklı gurupların içine itebilmekte. deneyimleri başkalarına aktarmasının yegâne yolu bu becerilerin kullanılmasıdır. İletişimde bir diğer engel de psikolojiktir. Aile ortamı bu bireysel ihtiyacın en etkili şekilde giderilebileceği ortamlar olmalıdır. İnsanoğlunun sahip olduğu birikimi. Bu nedenle duyguların. Bilişim teknolojisi araçları ile kitle iletişim araçlarının sunduğu çoklu uyarıcı ortamı iletişimde bazı sorunlar doğurmaktadır.

Anlamak c. Aşağıdakilerden hangisi insanların etkileme ve etkilenme özelliği sonucu gerçekleşen süreçtir? a. Kabul b. Ses tonunu ayarlamak b. Aşağıdakilerden hangisi etkili konuşma için sahip olunması gereken ön koşul özelliklerdendir? a. 10. Çocuğun programı açıklaması izleme gerekçelerini . Kaynağın konuşma biçimi 5. Hangisi empatinin ilk aşamasıdır? a. Ulaşım c. Gidilecek tatil yerlerinin karşılaştırılarak karar verilmesi e. c. Güven ortamı e. aile içinde şüphe ve korku duygularının oluşmasına zemin hazırlayıp. Dinleyene doğru dönmek d. Ben merkezcilik b. Muhatabın hoşlandığı alanları fark etmek e. Yemeğin tadı ve lezzeti hakkında konuşmak d.“Bilgilerin paylaşılması” ifadesinin iletişimi tam olarak karşılayıp karşılamadığının en önemli belirleyicisi aşağıdakilerden hangisidir? a. Sosyal yansıtma 8. Vücudun duruşunu ayarlamak c. Alıcının vücut dili d. Duygudaşlık c. Kişilik özellikleri e. Anlamın ortak kılınması c. Ticaret b. Aşağıdakilerden hangisinin olmaması. Paylaşmak 9. İletişim d. Yerleşik hayata geçiş yapmak 2. Başkalarıyla etkileşim kurmak d. b. Etkileşim d. Bunlar benden çok senin görevin. Yasal düzenlemeler 42 6. Bütçemizin yeniden düzenlenmesi gerekecek.Kendimizi Sınayalım 1. Odanın toplanmasına yardım edebilir misin? d. Geniş tipli aile kurmak e. Aşağıdaki ifadelerden hangisi ailede biz bilincine zarar veren dile bir örnektir? a. Yabancılaşma b. Vücut yapısı d. Çocuğun sıkıntılarını açıklaması b. Hangisi gereksinime dayalı iletişim olarak isimlendirilebilir? a. Barınma e. Mutluluk 3. Empatik davranış d. Kurallara uymak c. Konu hakkında bilgi sahibi olmak 7. Sorunları çalışarak aşabiliriz. Etkileşim e. Aile içi iletişimin sınırlanması ve etkileşimin azalmasıyla aşağıdakilerden hangisinin oluşması beklenir? a. İnsanlar topluluk halinde yaşamını sürdürebilmek için aşağıdakilerden hangisini öncelikle yerine getirmek zorundadır? a. Oturma biçimi c. Düşünme d. Alıcının kendi görüşünü paylaşması e. Durum değerlendirmesi yapmalıyız. Söylenenin işitilmiş olması b. Çocuğun acıktığını söylemesi c. sevgi ve saygı duygularının yok olmasına neden olur? a. Ekonomik durum b. Durulma e. Konuşmak b. Aşağıdakilerden hangisinin iletişim sürecini olumsuz etkileyeceği söylenebilir? a. Sosyal etkileşim c. Küslükler 4. e.

d Yanıtınız yanlış ise “İletişim Süreci” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. muhataba yönelmeme dinleme hataları olarak sıralanabilir. d Yanıtınız yanlış ise “Ailede Güçlü Etkileşim Ortamı Oluşturma” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. b Yanıtınız yanlış ise “İletişim ve Etkileşimde Engeller” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz.Kendimizi Sınayalım Yanıt Anahtarı 1. 10. 8. Sıra Sizde 2 Kuşak çatışmasının iletişim sürecine yansıması dikkate alınmalıdır. a Yanıtınız yanlış ise “İletişim ve Etkileşim Kavramları” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Sıra Sizde Yanıt Anahtarı Sıra Sizde 1 İletişim sürecinde muhatabın sahip olduğu özelliklerin önemli bir belirleyici olduğu. yüzeysel dinleme. kullandıkları dilin farklılaştığı bilinmelidir. İnsanların konuşurken deneyimlerinin etkisinde oldukları unutulmamalıdır. b Yanıtınız yanlış ise “Ailede Güçlü Etkileşim Ortamı Oluşturma” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Sıra Sizde 4 Edilgen bir teknoloji kullanıcısı olmak yerine. a Yanıtınız yanlış ise “Ailede Güçlü Etkileşim Ortamı Oluşturma” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. ailece amaçlar belirlenerek amaçlara uygun ve paylaşıma zemin olacak bir teknoloji kullanımı üzerinde durulmalıdır. c Yanıtınız yanlış ise “İletişim ve Etkileşim Kavramları” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Farklı kuşakların aynı kelimeye farklı anlamlar yüklediği. 4. Bu durumlar iletişim ve etkileşimin düzeyini olumsuz etkilenmektedir. 5. b Yanıtınız yanlış ise “İletişim Süreci” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Bilgi sahibi olunduğu kadar iletişim kurulabilmektedir. kiminle iletişim kurulduğunun iyi tasarlanması gerektiği unutulmamalıdır. 3. e Yanıtınız yanlış ise “Etkili Konuşma” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 2. 43 . 7. tuzak kurarak dinleme. Sıra Sizde 3 Edilgen dinleme. c Yanıtınız yanlış ise “Giriş” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 9. 6.

İstanbul:Sistem Yayıncılık. U.ailehekimince. İstanbul:Optimist. Sever. J.cu. Ankara:Pegem Akademi. Z../#ixzz1xIcrqbyu http://notoku. Demiray. (2009). T.php http://sbe.tr/HALKBILIM/33. W. A. Ankara:Pegem Akademi. Güngörmüş. Etkili Anababa Eğitimi. İstanbul:Remzi kitabevi..edu. Dyer.edu. Hatalı Alanlarımız.edebiyatdergisi. Dökmen. U. Ana-Baba Okulu.pdf http://turkoloji. (2005).htm http://turkoloji. Yavuzer.. Davaslıgil. Baltaş. Ö. Etkili İletişim. W. A. Ağaç Yaşken İstanbul:Beya Balina Yayınları. (2001). 44 . H. Korkmazlar. O. Dili.hayatguzellik. İstanbul:Sistem Yayıncılık. İstanbul:Sistem Yayıncılık.com/kiskancliginkiskacindan-kurtulun.Yararlanılan Kaynaklar Aydoğmuş. Durmuş. İstanbul:Bilge. (2002). L. İletişim İstanbul:Arion Yayıncılık. (1994). Ü. E.tr/TDA/2008_1/2008Ika ratas. Ü. Oktay. (ed. Çocuklar Büyüyor.com/ikna-kavrami/ Dökmen. İstanbul: Rota. Gordon. Ü.com/cocugum-coksinirli-ne-yapmaliyim. İnternet Adresleri http://www.. J. Thomson.edu.pdf http://notoku. Varolmak Gelişmek Uzlaşmak.pdf http://www. Ailemizin Sırları Sevgi k. İstanbul:Arion Yayınları. Ankara: Pegem A Yayıncılık.tr/dergi/sayi_19/4-%20(7196. Cüceloğlu D.. Demiray. (2004). İstanbul:Remzi kitabevi. A. U.html http://www.hacettepe. Türkçe Öğretimi ve Tam Öğrenme.. Keşkesiz bir yaşama için iletişim. Köknel. İletişim Çatışmaları ve Empati.).edu.com/ilkogretim/kitleiletisim-araclarinin-onemi?i=300701DE02 http://www. (2003).com/aileiciilet. Michelli.Ö.. (2002)..org/Issues/Volume1/No.1/sefayuc e. A.cu..html http://notoku.). S.pdf http://turkoloji.vitaminegitim. Ü.tr/GENEL/aylin_gorgun_b aran_aile_ici_iletisim. Baltaş. (2010) Starbucks Mucizesi.%20syf. (2004).eyvahbosaniyorum..edu. J. Konuk.com/iletisim-veislevleri/.).pdf http://www. K. (ed. Eğilir. Türkçe Öğretimi. R..tr/HALKBILIM/koksal_ge nc_sozel_dunyadan_sanal_dunyaya. İstanbul:Nesil Yayınları. Ankara: Anı Yayıncılık. Navaro.tdkdergi. (2004).tr/2003 202BulentYilmaz. Genel İletişim./#ixzz1xIRk6Xjp http://www. (2008). Dobson. Varol.com/iletisimin-tanimi-veogeleri/.jlls. Rogge. N.gov.erciyes.pdf http://www. (2004). (2002). Ergenlik Dönemi.cu. Razon. Demirel. (2001). (2004). P.

.

Ebeveyn davranışlarının çocuklara rol model olması konusunu açıklayabilecek bilgi ve becerilere sahip olabilirsiniz. Ebeveyn olmanın anlamı ve önemini açıklayabilecek. Anahtar Kavramlar Yakın İlişki Ebeveyn Olmak Aşk Evlilikte Dayanışma Algılanan Destek Rol Model Olma Romantik Yakınlık Evlilik Uyumu Ebeveyn İhtiyaçları Ebeveyn Duyarlılığı İçindekiler Giriş Ebeveyn Olmak: Anlamı ve Önemi Yakın İlişkiler Uyum ve Dayanışma Ebeveyn Davranışları 46 .3 Amaçlarımız Bu üniteyi tamamladıktan sonra. Yakın ilişki kavramını tanımlayabilecek. Ebeveynler arasındaki uyum ve dayanışmanın önemini açıklayabilecek. Ebeveynler arasındaki uyum ve dayanışmada yer alan belirleyicileri ifade edebilecek. Ebeveynler arasındaki yakın ilişkinin önemini ifade edebilecek. Yakın ilişkileri nitelendiren özellikleri belirleyebilecek.

org/fransizca-aile-birlesimi. toplumsal. Kaynak: http://www. eşler arasındaki iletişim ve problem çözme.Ailede Ebeveynler Arası Etkileşim GİRİŞ Ailede iletişim. Erişim Tarihi: 07. Aksi durumda evlilik uyumunun bozulmasıyla eşler arası problemlerin yaşanması söz konusu olabilmektedir. zorluklarla baş etme davranışlarının geliştiği evliliklerdir. aile üyeleri arasındaki bilgi alışverişidir. iletişim ağlarının ve etkileşim rollerinin oluşturduğu bir sistem olarak görülmektedir. eşler arasındaki duygu ve düşüncelerin karşılıklı açık ve doğru olarak iletilmesidir.06.html. Aile içi iletişim. dile getirebilmeleri için karşılıklı etkileşim içinde olmaları gerekir. Sağlıklı evlilikler olumlu ilişkilerin büyüyerek devam ettiği. Eşlerin birbirlerine ruhsal.2012 47 .fransizcakursu. Evlilik ilişkisi. Evliliklerde yaşanan problemler hem eşlerin psikolojik ve bedensel problemler yaşamalarına neden olabilmekte ve hem de bir ebeveyn olarak çocuklarıyla olan iletişimlerini olumsuz etkileyebilmektedir. cinsel beklentilerini ve mesajlarını ortaya koymaları. Etkileşimin sağlıklı olması. mesajların paylaşılması yolu ile zamanla gelişen ve kişilerarası ilişkilerde birlikteliği gerektiren etkileşim mekanizmasıdır.

ilişkinin niteliğine bağlı olarak yakınlık etkileşimlerinin farklılık göstermesidir. ihtiyaç ve desteğinin sürekli olarak sağlanması şeklinde tanımlanmaktadır.EBEVEYN OLMAK: ANLAMI VE ÖNEMİ Ebeveyn olmak bir çocuğun gelişme ve hayatta kalması için bakım. kendini açma. aktif dinleme gibi sözel ya da sözel olmayan tepkileri içermektedir. romantik ilişkiler. Sözel paylaşımlar ise anlamlı bir gelişim. Yakın ilişkiler içinde yer alan duygusal ilişki. gülmekten. Yakınlık etkileşimleri. evliliğe ait ve ailesel beklentiler. Bu görüş ebeveynliğe geniş bir bakış açısı getirmektedir. bazen yalnız bırakabilen bir durum haline dönüşebilmektedir. birbirinin yokluğunda özlem duyma. yalnızca çocukların yaşamını devam ettirmesine yardımcı olmak ya da uygun disiplin yöntemlerini kullanmak değil. evlilik. Bunlar. göz teması kurmaktan ve fiziksel temastan hoşlanmayı içeren bir yönü olarak ele alınmaktadır. iyilik halini ve yetenekleri. bireylerin nasıl düşündüklerine. ilişkinin. bireyin kendisini değerli ya da değersiz görmesini arttırıp azaltabilir Yakın ilişkiler yaşamın çok önemli bir yönünü oluşturmaktadır. ödüllendirici. Her birey bazen doyurucu olan. sevecen bir dokunuş. Ebeveyn duyarlılığının ve kontrolünün niteliği üç ebeveynlik tarzını tanımlamaktadır. Yaşam boyunca kurulan yakın ilişkilerin kalitesi. deneyimler. Yakın ilişki kavramı anne-çocuk arasında. Birçok insan için ideal yaşam. Yakınlık deneyimleri. İnsanlar kişisel katılım. meslek ve güvenlik. aşk. mutlu ve sağlıklı olabilir. bazen olmayan aile ilişkileri ve yetişkin olarak arkadaşlık ve romantik bir ortakla yakın ilişki içerisinde yer almıştır. sosyal ve ekonomik kaynaklar gibi çeşitli doğal olay ve sosyal durumlardan da etkilenebildiği görülmektedir. Ebeveynlik dönemine girmenin kişisel bazı özelliklerin yanı sıra. psikolojik. Ebeveynlik hem doyum sağlayıcı. 48 . yaş. zenginleştirici. duygusal bağlanma ve sürekli etkileşimi içeren yakın ilişkilerle çok yoğun ilgilenmektedirler. gülme ve ağlama gibi duygu ifade eden tepkilerle cinsel paylaşımı içermektedir. Bir insan. psikolojik ve fiziksel sağlığı. birbiri için özel olduğu düşünülen şeyler yapmaktan. sıcaklık. otoriter. karı-koca arasında ya da pek çok kişi arasındaki ilişkiyi tanımlamak amacıyla kullanılabilir. Duyguların sözelleştirilmesi yakınlık deneyimlerinin temelini oluşturmaktadır. yakınlık deneyimlerinin ve yakınlık davranışlarının bir araya gelmesiyle oluşmaktadır. birlikte zaman geçirme. ana-baba ve çocuk arasında gerçekleşen ilişkiler ve arkadaşlık ilişkilerinin tümünü kapsamaktadır. Hotfield (1988) yakınlığı. geliştirici hem de kaygılandıran. Yakın ilişkiler. Yakınlık davranışları ile bireylerin yakın ilişkilerde iken sergilemiş oldukları gözlenebilir davranışları ifade edilmektedir. sevgi. iki arkadaş arasında. Ebeveyn olmanın temel görevi nedir? YAKIN İLİŞKİLER Yakınlık kavramı. güvenlik duygusunu. birey için anlam ifade etmektedir. nasıl hissettiklerine ve nasıl davrandıklarına ilişkin benzerlikleri ve farklılıkları açıklamak amacıyla diğer bireylere yakın olmaya çalıştıkları bir süreç olarak ele almaktadır. arkadaşlık gibi diğer insanlarla yakın ilişkiler anlamına gelmektedir. Bu ilişkileri birbirinden ayıran temel nokta. Prager (1995) yakınlığın iki alt boyutu olduğunu belirtmiştir. Bu davranışlar. aynı zamanda aile içi ve dışında çocukların tüm kapasitelerini geliştirmelerine olanak sağlayan koşulları yaratmaktır. demokratik ve izin verici ebeveyn tutumlarıdır. çekicilik. Ebeveyn olmanın temel görevi. birlikte konuşmaktan. yaşamının her döneminde yakın ilişkiye sahipse. eğitim düzeyi. zevk gibi bireylerin yakınlık etkileşimleri boyunca algıladıklarının ve hissettiklerinin tümünü içermektedir.

4. Yakınlık etkileşimlerinde bireylerin birbirlerine karşı olumlu duygular beslemeleri gerçeğinin varlığında birbirlerini sevmeleri de gerekmektedir. 49 . 1. her iki taraf hem alıcı hem verici konumundadır. kendi gereksinimi kadar diğer kişinin gereksinimini de göz önüne alır. bireylere birbirlerine güven duyabileceklerinin olanağını sunar. Evlilik. 3. Başka deyişle ilişki karşılıklıdır. Bubenzer ve West (1992) çift ilişkisinin özelliklerini şu şekilde vurgulamışlardır: 1. 6. İlişkinin sağlıklı devamı için belirli ve önceden tahmin edilebilir özelliklerin yanı sıra esnek olması da önemlidir. Çiftlerden her birinin bireyselliği söz konusudur. Çift ilişkisi isteyerek yürütülen bir ilişkidir. Güven: Güven yakın ilişkilerde bulunan bireylerin birbirleri için neyin istenen olduğunu bilmeleri anlamına gelmektedir. karşılarındaki kişilerin onlara zarar vermeyeceklerinin.Şekil 3. Çift ilişkisinde ‘geçmiş’. Çift ilişkisinde destek alış verişi vardır. çocuk yapmak ve yetiştirmek gibi amaçlarla kurdukları ilişkiler sistemi olarak tanımlanmaktadır. birbirinden farklı ilgi. 1995). Birbirlerine güvenen bireyler. Çift olmak. Çiftler ‘geçmiş’ hikâyeleriyle ‘geleceğe’ bağlanırken ilişkinin ‘şimdi’ ayakta kalması için geleceğe yönelik planlar yaparlar. Bu ilişkinin isteyerek sürdürülmesi ilişkiyi rahat yaşanır hale getirirken yine de devamı için karşılıklı çaba harcanması gerekir. Çift ilişkisi belirli ve gelişen olma özelliklerinin dengeli bir şekilde bulunduğu bir ilişkidir. farklı değerler ve dünya görüşünden oluşan ilk bakış açısının ve geçmişin birbiriyle birleşmesi demektir. 5. ‘şimdi’ ve ‘gelecek’ vardır. 3. Yakın ilişkileri destekleyen etkenler nelerdir? Evlilik.1: Yakın İlişkiler (Prager. çift ilişkisinde bireylerin bireyselliğine saygı duyulur ve destek verilir (Velidedeoğlu. yaşantıları paylaşmak. istek ve ihtiyaçlara sahip iki insanın birlikte yaşamak. Her eş. birbirlerine destek olur. Bağlılık: Bağlılık birlikte zaman geçirmeyi ve birlikte aktivitelerde bulunmayı ifade etmektedir. Kavuncu. Sonuç olarak yakınlık etkileşimleri. Yakın ilişkileri destekleyen üç etken bulunmaktadır. 2. yakın ilişkiler kapsamında incelenen kavramlardan birisidir. 2. birbirlerini aldatmayacaklarının farklındadırlar. 2011). Böylece ilişkide her bir konu üzerinde konuşulup uzlaşılabilir. Sevgi: Yakınlık etkileşimi göstermek ile sevgi arasında doğrudan bir ilişki olduğu görülmektedir.

Duyguların sözelleştirilmesi yakınlık deneyimlerinin temelini oluşturmaktadır. zevk gibi bireylerin yakınlık etkileşimleri boyunca algıladıklarının ve hissettiklerinin tümünü içermektedir. Bunların bazılarına birlikte katılıyor olmaları. İlgi ve bakım sevginin bir başka unsurunu. bir insanın bir diğerine karşı duyduğu belli bir duygu olarak birçok şekilde tanımlanmaktadır. Çiftlerin bu etkinlikleri sırasında hoş vakit geçirmeleri. birlikte isteyerek zaman geçirdikleri. Sevgi. yakınlık deneyimlerinin ve yakınlık davranışlarının bir araya gelmesiyle oluşmaktadır. 50 . sevgi. Yakınlık deneyimleri. aktif dinleme gibi sözel ya da sözel olmayan tepkileri içermektedir. Etkinlikte bulunma eşlerin paylaşımının gerekli olduğu bir alandır. Köpeğin sesi apartman sakinlerini uyandırır. karşılıklı uyum ve anlayışı ortaya çıkarır. çekicilik. birbirlerini sosyal açıdan destekledikleri. Sözel paylaşımlar ise anlamlı bir gelişim. Sevgi kavramı birçok şekilde tanımlanmaktadır. Koca apartman yangından kurtulur (Tarhan. film seçimi konusunda eşlerden biri duygusal filmleri tercih ederken. Yakın İlişkileri Nitelendiren Özellikler Birlikte Etkinlikte Bulunma Ortak etkinlikler ve ilgiler. sıcaklık. Fakir kişide kendisine verilen yemeğin bir kısmıyla yolda gördüğü aç. “Küçük bir kız çocuğu bir gün kederli ve üzüntülü bir insana sevgi ile bakar. Sevgi. Ardından garson fakir bir insana rastlar ve aldığı bahşiş ile ona yiyecek bir şeyler alır. susuz ve soğuktan titreyen bir köpeğin karnını doyurur. 2010)”. bir başka zaman da diğerinin tercih ettiği filmi izleyebilirler. gülme ve ağlama gibi duygu ifade eden tepkilerle cinsel paylaşımı içermektedir. Bu hikâye karikatürize edilmiş bir örnek ama gerçekten de sevgi insanlar arasında pozitif iletişimi sağlar. sevdiğimiz şeyin büyümesi ve yaşaması için gösterdiğimiz ilgidir. Arkadaşı böyle bir sevgiyle hatırlanmaktan mutlu olur ve o sırada yemek yediği lokantada kendisine servis yapan garsona bolca bahşiş verir. aralarında duygusal yakınlaşmanın sağlanması ve sağlamlaşması açısından önemli görülmektedir. Adam bu duyguların etkisiyle daha önceden kendisine hediye almış bir arkadaşını arayıp teşekkür eder. Bu durumda hangi filmi izleyecekleri konusunda uzlaşır. Fromm (1968) sevgiyi dört ögeyle açıklamıştır: İlgi. Küçük kızın sevgi dolu bakışı kederli olan kişinin içinde güzel duygular uyandırır. birbirlerini daha yakından tanımaları. birlikte aynı filmi izlemeleri gerekmediği gibi. Örneğin. Yakınlık davranışları ile bireylerin yakın ilişkilerde iken sergilemiş oldukları gözlenebilir davranışları ifade edilmektedir. Sorumlu olmak yanıt vermeye hazır olmak demektir. Karnı doyan köpek gece vakti dolaşırken bir apartmanda yangın çıktığını görür ve havlamaya başlar. Yakınlık etkileşimleri. bir keresinde birinin.Bu konuyla ilgili daha ayrıntılı bilgi edinmeniz için “Yakın İlişkiler Psikolojisi” adlı kitabı okuyabilirsiniz. insanların yaşamlarında öncelikli olarak aradıkları duygulardan biridir. olumsuzluklar karşısında eşlerin birbirlerine kenetlendiği bir sistemdir. üyeler arasında açık iletişimin olduğu. Bir çeşit kişisel ilişki. ebeveynlerin birbirlerine karşı sorumluluk duygusu taşıdığı. Eşlerin her birinin boş zamanlarında yapmayı isteyebilecekleri değişik etkinlikler vardır. Sorumluluk. Bilgi. kişisel ilişkilerin özel bir unsuru ya da bir özelliği. diğeri macera filmlerini tercih edebilir. sorumlulukları kadar eğlenceyi de paylaşmaları anlamına gelecektir. Sevgi kavramına ilişkin tek bir tanımlama yapmak mümkün değildir. kendini açma. Sevgi ve Güven Sevginin gücünü açıklamak için şu hikâyeyi anlatalım. sorumluluğu açığa çıkarır. sevecen bir dokunuş. Bu davranışlar. Goethe Sağlıklı aile yapısı. Saygı.

benim için çok zor olurdu. Rubin (1970) insanların birini sevdiklerini söylediklerinde. sevginin kişinin öz benliği üzerine kurulu olmasıdır.). 3) İlişki duygusal olarak önemlidir. diğer kişinin olduğu gibi büyüyüp gelişmesine duyulan ilgidir.. sevilen kişiyle mümkün olduğunca çok bir arada olmayı ve ondan duygusal destek görmeyi istemektir. Bağlılık ile söylenmek istenen şey. İçtenlik: Ali’ye/Ayşe’ye neredeyse bütün sırlarımı söyleyebileceğimi hissediyorum. sürdürme ya da bağlanma deneyimleri bebeklikte başlar ve büyük ölçüde öncelikle anne ile etkileşimler üzerine kuruludur. G ve McLaughlin. Sevgi düşünme durumunda değil içe bakışta oluşur. Esas olarak evlilik sevgi. Örneğin: Bağlılık: Eğer Ali/Ayşe ile beraber olmasaydım. Ne zaman Ali/Ayşe ile beraber olsam yalnızca onu seyrederek saatler geçiriyorum. 51 . İlişki kurma. bireyin güven aramasıdır. sevilen kişi karşısında dikkatliliktir. İnsanlar içebakış durumunda iseler tüm mücadele ve gerginliklerin bir sonu olduğunu düşünürler ve duygularını dikkate aldıklarında bir şeyi sevmeye hazır olduklarının farkına varırlar. Sevecenliğin anlamı. Ainsworth (1989) duygusal bağları tanımlamak için beş ölçüt öne sürmüştür: 1)Duygusal bir bağ geçici değildir. benim birinci görevim onu neşelendirmektir. ruhsal sağlık belirtisi ve hayattır. bir insan eğer kendisini bir başka insana verebiliyorsa. sevginin üçüncü bir ögesi olan saygıyı içermelidir. Bu ilişki ya da yakınlığın düzeyi ve içeriği pek çok etkene göre değişir (Bireyin yaşı. Çoğu zaman romantik bir ilişki. duygularınızla düşüncelerinizi. 2) Duygusal bağ yerine başka herhangi birisinin koyulamayacağı belli bir kişiyi içerir. C. Kendini onaylama. Sevgi kendini adama ile birlikte aynı zamanda içe bakıştır. çevresel koşullar vb. Ali/Ayşe olmaksızın yaşamak. 2002). ne demek istediklerini kesin olarak belirlemeye çalışmıştır. tek başına her şeye yetmese de her türlü ilişkiyi başlatan bir unsur olarak evliliğin temel taşlarından birisidir. Evlilik kurumunu oluşturan sevgi ihtiyacıdır. bağlılık. sevilen kişi ile önem kazanmaktadır. Bir insanı tanımadan saygı duymak olanaksızdır. adayabiliyorsa sevmektedir. Saygı. insanların yaşamları boyunca kurdukları çok sayıda farklı ve önemli duygusal bağın özel bir türüdür. 5) Birey istemsiz olarak bu kişiden ayrıldığında stres yaşar. D. zaman içinde süreklilik gösterir. sevilen kişinin mutluluğuyla. Sevgi insanın doğal bir ihtiyacıdır. Bağlılık Hiç kimse bir ada olarak yaratılmamıştır. Ali/Ayşe için hemen hemen her şeyi yaparım. 4) Birey duygusal bağı olan kişiyle ilişkiyi ya da yakınlığı sürdürmek ister. Sonuç olarak sevgi. başka insanlarla olduğundan farklı bir biçimde paylaşmanız demektir (Wilson. İçtenlik ise. Rubin sevginin ögelerini. bütünüyle kendine yeten bir kadın ya da erkek yoktur. Bağlanma. sevilen kişiyle sıkı bir bağ kurmanız. insanın kendi mutluluğu kadar (ya da daha bile fazla) ilgilenmesidir. Bunların yanında sevgi. kendimi çok mutsuz hissederdim. İlişkide bağlılık da temel özellik. Sevecenlik: Eğer Ali/Ayşe kendini kötü hissediyorsa. saygı ve güven bağına dayanır. Sevecen ve yakın ilişkilerde insanlar birbirine bağlı olmak üzere yaratılmıştır. Lauster (2000)’a göre. Kendini adama. sevecenlik ve içtenlik olarak belirlemiştir. bireyler için mutluluk ve bir sevinç kaynağı olarak değerlendirilmektedir ve kişisel başarı ile maddi varlıklar. Sevgiyi saygı ve güvenle besleyip doğru yönetmek evliliğin sağlıklı yürümesi için gerekli koşulları hazırlar. süreç ve durum olarak kişinin varlığını onaylamasıdır.Sorumluluk. Evlilikte sevgi. Romantik ilişki yaşayan iki bireyin aynı zamanda birbirlerine bağlanmış olması beklenir. İlgi ve saygı eğer bilgi tarafından yönlendirilmezse kör kalır.

en naif özelliklerinden biri sayılabilir. Özellikle yakınlık. aşkla örtüşür ya da aşkın sonucu olarak görülebilir ve bir anlamda bu üç bakış açısının üçü de doğrudur. ilişkiyi yaşayanları aynı zamanda yakın etkileşim ve deneyimlere de götürür. çünkü kişilerarası ilişkiler bir etkileşimdir. artan duygusallığı ve sevilen kişinin sık sık düşünülmesini içerir. Bu nedenle. Yakınlık. olumlu ve anlamlı kişilerarası ilişkiler geliştirmek ve sürdürmek için yaygın bir güdüye sahiptirler. Yakın davranışlar yakın ilişkileri sağladığı gibi. insanlar ne büyük acılar çekip ne büyük mutluluklar yaşadılar. genel olarak yüksek fiziksel uyarılmayı. Etkileşim sadece çiftlerin mevcut davranışları ya da kazançlarını etkilemez. Aşk. mutlu bir evliliğin oluşmasında ve psikoterapötik başarının gerçekleşmesinde tamamlayıcı role sahiptir. birbirleri için ürünler yaratmaları ya da birbirleri ile iletişim kurmaları anlamına gelir. Yakınlık aşk habercisi. birbirlerine doğru güçlü bir biçimde çekilen insanların duygularını derinleştirmeleri ve ilişkiyi sürdürmek istemeye başlamalarıyla doğar. herkes tarafından yaşanılmayı beklenen. Karşılıklı bağımlılık yakın ilişkilerde çiftler arasındaki etkileşime odaklanır. aynı zamanda onların gelecekteki olası davranışlarını da belirler. Romantik aşk. birisine doğru çekilme. gelişim dönemlerinin başarıyla atlatılmasında. Moss ve Schwebel (1993)’e göre yakınlık. güdüleri ve davranışlarını temel alarak birbirlerinin deneyimlerine göre ya da birbirlerinin deneyimlerini etkileyerek davranma tarzı. Bağlanma. bazen kötü. aşk ve yakınlık hepsi ayrı ancak yine de romantik ilişkileri etkileyen ilişkili olgulardır. ulaşılması gereken bir koşul olmaktan daha çok işlenmesi gereken bir süreçtir. ancak değişmeyen bir yanı da vardı: Delicesine sevmekti aşk. Bir eşe tamamıyla güvenmek onlar için çok zordur. “Büyük romantik yeğinlikle sevme” olarak tanımlanmaktadır. bazen acı. kalıcı. Karşılıklı bağımlılık. Bağlanma. insan gibi vahşi bir yaratığın en olumlu. Kaygılı Bağlanma: Kaygılı bağlananlar. insanların yaşamları boyunca kurdukları çok sayıda farklı ve önemli duygusal bağın özel bir türüdür. bazen iyi biten bir duygudur. İnsanlar az sayıda. insanlığın doğuşundan bugüne kadar insanoğlunun birbiriyle etkileşimi sonucunda doğal olarak ortaya çıkan. duygusal yakınlığı gerektirir. Aşık olma. Romantik ortaklar. genellikle kendileri ve başkaları hakkında olumlu bir bakış açısına sahiptirler ve bir eşle duygusal bir yakınlık kurmada ve karşılıklı dayanışmada rahattırlar. Aşık olma. Temkinli Bağlanma: Temkinli bağlananlar. Sürekli olarak aşık oldukları kişiyi kaybetme korkusuyla yaşarlar. bireylerin sosyal gelişimlerini kendilerini kontrol etme düzeylerini ve fiziksel sağlıklarını etkiler. 52 . Hazan ve Bradshaw (1988) üç bağlılık türü olduğunu belirtmişlerdir: Güvenli Bağlanma: Güvenli bağlananlar. Aşk uğruna.Shaver. İnsanlar arasında aşkın her dönemde değişik boyutları oldu. Bu duygu. Etkileşim bireylerin birbirlerinin varlığında davranışlar ortaya koymaları. eşleriyle mümkün olduğu kadar sıkı bir yakınlık kurmak isterler. etkileşim içindeki bireylerin eşin tercihleri. arkadaşlıkların pekiştirilmesinde. aşık olma. İnsanların yaşamlarında öncelikle aradıkları duygular nelerdir? Aşk Aşk. Oral ÇALIŞLAR Aşk. çok fazla samimiyete ve yakınlığa izin vermede tereddütlü davranırlar. bazen mutluluk veren. davranma derecesi olarak tanımlanır. sevilenlerin iyilik ve mutluluğu isteme ve bunun için çalışma gibi niteliklerini taşımaktadır. aşk yaşama ve sevmenin eşit aralıklarla sıralandığı bir boyut olarak ele alınabilir. arkadaşlar ve aile ilişkilerinin tümü bireyin yaşamı için önemlidir.

Sevdiklerini dinlerler. Bağlılık yakınlığın diğer boyutlarının gelişmesine olanak tanıyan bir kaynak olarak ele alınmıştır. Bağlılığın olumlu olduğu belirtilmiştir. sevgilisinin kesik eliyle karsılaşır. Birbirlerine bakmaktan hoşlanırlar. Moss ve Schwebel (1993) romantik yakınlığı beş etkenle açıklamışlardır. Davranışsal özellikler: Sevgililer birbirlerine fiziksel olarak yakın olduklarında mutluluk hissederler. yakın ilişki yaşayan birey. Bu arada. Irmağın kenarında dolaşırken Yezida. bu ilişkiye özgü olarak duygusal. Babası Miro Ağa kızını görmeye bile gelmemiştir. seçilen kişinin ardından önem kazanmaktadır (Burger. Romantik ilişki yaşayan iki bireyin aynı zamanda birbirlerine bağlanmış olması söz konusudur. Yezida ile Mahmud kaçmaya karar verirler. Yezidiler tarafından öldürülmüş. köyün ileri gelenlerinden biri olan Teyfo Ağanın kızıyla evlenmesini ister. kırkıncı gün kırkıncı örgü tamamlanır. Buradaki olumlu kelimesi. (Mungan. Fiziksel yakınlık: Paylaşılan fiziksel etkileşimi ifade etmektedir. Duygusal özellikler: Yakın ilişki yaşayan bireyler. Karşılıklılık: Karşılıklılık kavramı. Bu yüzden. Yezida’nın saçlarına kırk gün boyunca birer tane örgü yapar. Bağlılık: Bireylerin ilişkileri süresince yaşadıkları deneyimlerin sonucunda. Yezida her gün saçının bir örüğünü çözer. Bu duygusal çatışmalar ilişkinin bozulmasında önemli etkiye sahiptir. kırk gün sonunda kırkıncı örüğünü de çözer ve kendini ölüme teslim eder.Romantik Yakınlık “Mahmud ile Yezida birbirine düşman Müslüman ve Yezidi köylerinin gençleridir ve birbirlerine sevdalıdırlar. uğruna kendini asmaya bile kalkmıştır fakat Mahmud bu evliliği kabul etmez. 1995). Bilişsel yakınlık: Sevgililerin paylaştıkları bilişsel değişimlere ve bireylerin bilişsel dünyalarını derin bir şekilde fark etmelerine işaret eder (değerler. Mahmud’a deli gibi âşıktır. sevgilisinin ümitleri. Kendileriyle ilgili karmaşa ve zıtlıkları sevgililerine bildirmede rahattırlar. bireyler için mutluluk ve bir sevinç kaynağı olarak değerlendirilmektedir ve kişisel başarı ile maddi varlıklar. köye hudut yapılmıştır. sevgilileriyle birlikte olmayı istemeleri bağlılık olarak tanımlanmaktadır. Mahmut dilek ağacına yeşil mendil bağlarken Yezidi köyünde görülmüştür. farklı kişi. köyün ağası Havvas Ağa Mahmut’un. Kendileri hakkında karşı tarafa bilgi vermek amacıyla kendilerini açığa vururlar. Mahmud dilek ağacının yanında. sevgililerin birbirlerini çekici kılan ve bundan dolayı duygusal ve fiziksel etkileşime girmelerini sağlayan bir öge olarak tanımlanmasını ifade etmektedir. devam ettiği ve sonlandığı. ideolojisi. Sevgi ve özenin yoğunluğundan dolayı bireyler. amaçlar ve değer bilgileri gibi). Yezida cesedinin Mahmud'un yanına gömülmesini istemektedir ama buna bile izin yoktur. Çıldırır. geliştiği. Ölüm dairesini çizer ve kendini hapseder. 2006). Diğer dokuz kardeşi hala namuslarını temizlemekten bahsetmektedirler. zayıf ve güçlü yanları hakkında derin bir düzeyde bilgiye sahip olur. 53 . Günlerce kimseyle konuşmaz Yezida. düşünce şekli. İki genç evlenmek için umutsuzca çareler ararlar. yalnızlık ve depresyon yaşamaktadırlar. ağaca yeşil mendil bağlayan eli kesilmiş. Çoğu zaman romantik bir ilişki. Teyfo Ağa’nın kızı Güllüşah. değerleri. kızgınlık. birbirlerine özen gösterirler. Sevgililerine karşı yoğun sevgi duygularına sahiptirler. korkuları. işler kötüye gittiğinde kıskançlık. karşılıklı etkileşime ve bireylerin enerjilerini ilişkilerini sürdürmek için kullanmalarına işaret etmektedir. Oyun biter”. Duygusal yakınlık: Bireylerin paylaştıkları duygusal değişimleri ve sevgililerin birbirlerinin duygusal dünyalarını fark etmelerini ifade etmektedir. ta ki Mahmud'un anası Eyşan Ana gelene kadar. biçim ve tarihlerde yer almaktadır. davranışsal ve bilişsel özellikler ortaya koymaktadırlar: Bilişsel özellikler: Yakın ilişkide bulunan bireyler. Bu nedenlerle birbirlerine yakın olmaya çalışırlar. birbirlerine karşı kendilerini ifade etmeye karşı isteklidirler. Hotfield (1988)’e göre romantik yakınlıkta bulunanlar. Romantik bir ilişki yaşarken. kendini parçalar. ilişkilerin nasıl başladığı.

yakınlık. Ailenin değerleri. dayanışma. Nur.. açık ve uyum içinde her biri hissettiklerini ve düşündüklerini açıkça söylemeye eğilimlidir. İşlevsel aile. karı-koca olarak birbirine bağlayan. Evlilik kavramı aile kavramına göre daha belirgin bir kavramdır. Sır saklamamayı bir ilke haline getirin. “Sen” ya da “ben” gibi. kuralları ve aile içi roller bellidir. bireysel sözcükler yerine “biz” gibi ilişkisel sözcükler düşünün. duygusal paylaşıma ve birlikte zaman geçirmeye isteklidirler. Bu ortaklığın başarıyla sürmesi uyum ve dayanışma ile sağlanabilir. Duygularınız hakkında açık olun.. açık ve güvenilir ilişkinin. Aile birliğinin gerçekleşmesi evlilikle başlar. bir kadınla bir erkeği. yaşantıları paylaşmak. Olumlu ve güler yüzlü olun.Eşler arasında karşılıklı bağımlılık ne ifade eder? Etkili İletişim Kılavuzu Romantik bir ilişkide etkili iletişim için aşağıdaki yolların izlenmesi önerilmektedir. bir ilişkiler sistemi. Güler. dürüstlük. Özgüven (2000)’e göre evlilik. Sözsüz iletişiminizde olumlu olun (örneğin. kurumsallaşmış bir yol. A. UYUM VE DAYANIŞMA Toplumun temel kurumlarından biri olarak nitelendirilen aile yapısında evlilik olgusu yer almaktadır. Eşinize önem verin. Kaynak: Dönmez. Ailede eşler birbirlerinin gereksinimlerine karşı duyarlı. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım. Bu durum evliliğin. bireyler arasında ilişkilerin olumlu ve geliştirici olduğu bir yapıdır. kişisel sorunların çözülmesinde işbirliği yapmaya. (2009). Başer. Evlilik. A. Kendinizi ortağınızın yerine koyun. karşı cinsten iki kişinin birlikte yaşamak. ilişkinizi önemseyin. Yakın İlişkiler Psikolojisi. Evlilik. doğacak çocuklara belli bir statü sağlayan. Ailenin karşılaştıkları sorunları birlikte çözmeye. paylaşım. • • • • • • • • • • • Eşinize ona yönelik duygularınız konusunda güvence verin. kişisel farklılıkların yaşanabildiği ve bireylerin maddi manevi ihtiyaçlarını karşılayabildiği. Her aile bireyinin birbirleri ile ilişkileri belli. Taluy. sevgi. çocuk yapmak ve yetiştirmek gibi amaçlarla yaptıkları bir sözleşmedir. bireylerin doğal davranabildiği. I. kabul. etkili bir iletişimin olduğu. kişisel ve toplumsal olarak çeşitli işlevlerinin olmasından kaynaklanmaktadır. hak ve yetkisi bulunan yasal bir ilişki sistemidir. aile ilişkisinin kurulduğu eşler arasında birliğin. Her evlilik bir yaşam ortaklığıdır. Açılmayla özel yaşamı dengeleyin. toplumsal yönden devletin kontrol. Büyükşahin. yakınlık. kötü bakmayın ya da gözlerinizi döndürmeyin). M. Ortağınızın sözünü yalnızca aynı fikirde olduğunuzu belirtmek için kesin. Bireyler arasında işbirliği.. 54 . saygı ve birbirlerinin gelişimine destek söz konusudur. Bir yaşam biçimi olarak evlilik olgusuna birbirinden çok farklı kültürlerde evrensel düzeyde rastlanabilmektedir. İyi bir dinleyici olun. kızgınlık ve cinsellikle ilgili duyguların yaşanabildiği en doğal ilişki biçimidir. Uyum ve dayanışmanın olduğu aile işlevseldir. gelişimlerini destekleyici roller içindedirler. Eğer daha fazla yakınlık istiyorsanız göz temasını artırın..

) kökenli bozucu etkenlerle sarsılabilmektedir. Evlilikte mutluluğu belirleyen faktörler. ait olma. iletişimin temel varsayımına aykırı düşer. dış sosyal dünya ve kendi iç dünyalarıyla. kültürel ve bireysel (hastalık. yani iki kişilik bir psikolojik sistem oluştururlar. Uyumlu bir evliliğin ön koşullarından birisi sağlıklı bir iletişimdir.Uyum ve Dayanışmada Yer Alan Belirleyiciler Ebeveynlerin Evlilik Uyumu Evlilik iki insanın birbirlerinin sevgi. sosyal. duygu ve düşünceleri paylaşmaları gereklidir. etkileyicilik. 1996). evlenme yaşı. bağlılık. yönünü kavramsallaştırır. anlayış ve hoşgörü olmalıdır. Eşler arasındaki uyum. mekânı. aralarında yakın ilişkilerin bulunduğu. sadakatsizlik vb. “Ben kendi bildiğimi yaparım. diğeri için mutlaka bir mesaj niteliği taşır. çocuklar. İletişim bilgi ve becerilerinin arkasında gönül zenginliği. Bu aynı zamanda. Evlilik bir iletişim ve etkileşim sistemidir. ilişkilerin yeniden düzenlenmesi demektir (Gülerce. vb. sevgi. fiziksel çekim. birbirlerine derin duygularla bağlı oldukları bir birimdir. Eş ilişkileri içerisinde işlevi olan bu dengeler. kök aileleriyle. bir çift. bu nedenle. bireylerin kendilerini açma ve özgürce ifade edebilme davranışları aile sisteminde uyumun bir göstergesidir. Zamanla eş ilişkisinde olumlu ve olumsuz faktörlerin birlikte işlerlik gösterdiği bir denge kurulmakta. Evlilikte eşlerin mutluluk algılarının üst düzeyde olması ve hem evlilikten hem de birbirlerinden hoşnut olarak doyum sağlaması evlilikte uyumu da beraberinde getirmektedir. benzer ilgi ve aktiviteleri paylaşmaları. o da kendi bildiğini yapsın” anlayışı. Evlilik. Eş ilişkisi. birbirleriyle etkileşim halinde oldukları. Eşlerin. İletişimin gerçekleşmesi için. ebeveynlerin olumlu ve olumsuz duygularını. uygun biçimde ifade etmeleri ailenin sağlıklı bir şekilde devam etmesini sağlayacaktır. çocuklarının geleceğini düşünen ve geleceğe iyimser bakan. fiziksel çekicilik. Ebeveynlerin birbirlerine ve çocuklarına gereken düzeyde ilgi göstermeleri ve rollerinin gereklerini yerine getirmeleri. mesajı veren kişi mesajın sorumluluğunun bilincinde olmalıdır. 55 . belirli bir ilişki içine girmiş olduklarını. Ebeveynler arasında iyi bir ilişki bulunan. paylaşmaya ilişkin bir takım durumlarda) değiştirmeye ve yeni etkileşim biçimlerini denemeye başlamaktadırlar. vb. evlilik kurumu içinde sosyal. sosyo-ekonomik durum. Aile sisteminde uyumun göstergeleri nelerdir? Bu konuyla ilgili daha ayrıntılı bilgi edinmeniz için “Aile Okulu” adlı kitabı okuyabilirsiniz. ekonomik etkileşimlerle birlikte cinselliğin yaşanması ile karakterize edilir. ortak amaç. ilgi alanları ve cinsel yaşam gibi faktörlerdir. birbirlerinin düşünüş ve beklentilerini hesaba katarak davranmaları gerektiğini görebilmeleri gerekir. ekonomik. kültürel. bir bütünleşme ve karşılıklı memnuniyeti sağlayan sorumluluk almayı içermektedir. devam eden ilişki sürecinin durumunu. Evlilik ve aile sistemi içindeki iletişimin açık seçikliği. Evlilik ilişkisi içinde her bir eşin davranışı. eşlerin birbirlerine açılması. biyolojik birleşme ve sosyal bütünleşme ötesinde bir sözleşme. olumlu ve olumsuz tutumlar. Bu etkileşim biçiminin uyumluluğu oranında. mutlu olma gibi psikolojik ihtiyaçlarının karşılandığı. bu dengeler evliliği sürdürücü ya da bozucu rol oynayabilmektedir. İki insan birlikte olmaya başladıkları andan itibaren. Evlilik uyumu. hem bir sürekliliği hem de bu süreklilik içinde devam eden hareketi ifade eder. ilişkideki tüm alanları etkileyebilen önemli etkenlerden biridir. daha önceki veya bireysel yaşam biçimlerini (hiç değilse aynı zamanı. açık iletişim kuran evlilik sisteminin sağlıklı bir aile yapısını temsil ettiği belirtilmektedir.

çocuk sahibi olma duygularını yaşamaktadırlar. 56 .Duyarlılık Duyarlılık. odalarını dekore etme tarzları. üzüntü. birbirine sahip olma ve birbirine ait olma duygusu. “önemseme”. romantik ortak vb. cinsel doyumla mutlu bir yaşam sürme. Kınama ve ayıplamayı öğrenir. Çocuk Ne Yaşıyorsa Onu Öğrenir Eğer bir çocuk sürekli eleştirilmişse. kişilerarası ilişkilere duyarlılığa sahip bireylerde kolaylıkla incinme ve kırılma.) olarak nitelendirilen duyguların ifade edilişine bağlı olarak kişilerin yakın ilişkide bulundukları eşlerine ilettikleri ya da onlardan aldıkları mesajlar da değişmektedir. aşağılama. Ebeveynlerin Algıladıkları Sosyal Destek Destek. ilişki etmenlerinin (içtenlik.) ya da yumuşak (üzüntü. diğerlerinin sözel ya da sözel olmayan iletişim biçimleri.) belli bir aşamadan sonra reddedilme duyarlılığına dönüşebilmekte ve yakın ilişkilerin bozulmasına neden olabilmektedir. gerginlik. Duyguları ifade etme becerisinin. şiddet vb. aşağılama gibi olumsuz duygularını dışavurumunun evliliklerin devam etmesi için temel olduğu ileri sürülmektedir. diğerlerinin yanında iken yanlış bir şeyler yapmamaya özen gösterme gibi yaşantılara neden olarak kişilerarası ilişkilerde problemler yaşanmasına (ilişkinin bozulması dahil) yol açan bir durumdur (Boyce ve diğ. birçok ilişki olumsuzluğunu azaltabilir ve hem arkadaşlıklar hem de ebeveyn ilişkileri için güçlendirici bir etki sağlayabilir. eşlerin. yaratıcı yeni bir durum) tümünün ebeveynlerin destekleyici davranışa ilişkin algılarını etkilemektedir. evlilik kalitesi için önemlidir. kişilik özelliklerinin (depresyon. yakın ilişkilerde eşlerde “empati kurma”. EBEVEYN DAVRANIŞLARI İnsanın içinde doğup büyüdüğü. iletişim sorunlarının çözümünde işlevsel olan insan ilişkileri becerilerine sahip olmaları gereklidir.) ve durumun özelliklerinin (bir çatışmanın tartışılması. Kişilerarası ilişkilerde duyarlılığa sahip bireyler için. Ebeveynlerin her birinin deneyimledikleri duygularının türü. Ebeveyn İhtiyaçları Evlilikte eşler. 1991) Kişilerarası ilişkilerde yaşanan duyarlılıklar (ebeveyn. yakınlık. sevgi ve koruma gördüğü aile. Ebeveynlerin ilişkilerinde. onlara aldıkları oyuncak çeşitleri. bağlılık vb. toplumun temel taşı.). kendi tutum ve davranışları gibi birçok yolla cinsiyete ilişkin kalıp yargıları çocuklarına aktarırlar. Evlilik ilişkisinde sert (öfke. yalnızlık vb. duyguların ifade edilip edilmediği ya da nasıl ifade edildiği evliliğin devamı için önem taşıyan faktörlerdir. öfke. evliliklerinin sağlıklı bir şekilde devam etmesi için bir temel oluşturmaktadır. incinme vb. diğerleri tarafından önemsenip değer verilmediğine ve buna paralel kötü davranıldığına inanma. Eğer bir çocuk kin ortamında büyümüşse. kendini diğerlerinden daha aşağı görme. Ebeveynler çocuklarına giydirdikleri kıyafetler. yakın arkadaş. Bu duyguların ifade ediliş şekli sonucunda. Uyumlu bir evliliğin sürmesi açısından eşlerin her ikisinin de. Evliliklerde ilişkiye hâkim olan (pozitif/negatif) duygusal iklim. Kavga etmeyi öğrenir. birçok duygusal ve sosyal birliktelik ve paylaşım. “anlayışlı olma” gibi tepkiler ortaya çıkabilir. Yakın ilişki içinde olan iki insanın dönem dönem iletişim çatışması yaşaması kaçınılmazdır. bireyin birincil sosyalleşme kaynağı ve hayat boyu var olması nedeniyle korunması gereken sosyal bir kurumdur. Ebeveyn davranışlarının çocuk üzerindeki etkisini anlatan örnek bir metni inceleyelim. duyguları. düşünceleri ve davranışları oldukça önemlidir.. Ebeveynlerin duygularını ifade etme becerisi.

sosyal sistemlerle de sürekli etkileşim halindedir. Adil olmayı öğrenir. Kendini sevmeyi öğrenir. Eğer bir çocuk övülmüş ve beğenilmişse. 2011). Aile. bağımlılık-bağımsızlıkla. Eğer bir çocuk aile içinde dostluk ve arkadaşlık görmüşse. Sosyalleşme değerleri. Aile sistemi. Ebeveynlerin evlilik ilişkilerinin sağlıklı olması ve evliliklerinden doyum sağlamaları hem çocuğun gelişimi açısından hem de ebeveynlerin yaşam kalitelerinin artması bakımından önemlidir. Takdir etmeyi öğrenir. aile üyeleri arasındaki ilişki formları. güç ilişkisi. birbiriyle etkileşim içinde olan iki alt sistemi içerir: Sosyalleşme değerleri ve aile etkileşimi. tamamlayıcı ebeveyn rollerine sahip olabilme. Kendini suçlamayı öğrenir. ekonomik. tarihsel süreç içerisinde rolü ve işlevi sürekli olarak değişen ve yeniden yapılanan bir sistemdir. biyolojik ilişkiler sonucu insan türünün devamını sağlayan. nesil sınırları ve aile toplum sınırlarını içerir. Kendine güven duymayı öğrenir.Eğer bir çocuk alay edilip aşağılanmışsa. çiftlerin evlilik birlikteliklerine ait özellikler. Sabırlı olmayı öğrenir. çocuğun ekonomik veya psikolojik değerleriyle oluşur. 57 . ebeveynlerin güç ve disiplin yöntemlerini kullanmalarının sonucudur. Eğer bir çocuk desteklenip. aile üyelerinin tavırları. 1998). karşılıklı ilişkilerin belirli kurallarla bağlandığı o güne dek toplumda oluşturulmuş maddi manevi zenginlikleri kuşaktan kuşağa aktaran. Eğer bir çocuk hakkına saygı gösterilerek büyütülmüşse. Aile etkileşimi. İnançlı olmayı öğrenir. 1990). Bu konuyla ilgili daha ayrıntılı bilgi edinmeniz için “Yeniden İnsan İnsana” adlı kitabı okuyabilirsiniz. Eğer bir çocuk kabul ve onay görmüşse. Ebeveynlerin Rol Model Olması Aile. 1975: akt: Cüceloğlu. Fleck (1980) sağlıklı aile fonksiyonlarını içeren beş parametre önermektedir: Liderlik: Ebeveynlerin kişilik yapıları. duyguları. toplumsal. psikolojik. değerleri ve davranışlarından oluşmaktadır. Aile sınırları: Ego sınırları. hukuksal ve benzeri yönleri bulunan toplumsal bir kurumdur (Sayın. yüreklendirilmişse. Eğer bir çocuk güven ortamı içinde yetişmişse. Sıkılıp. toplumsallaşma sürecinin ilk ortaya çıktığı. Aynı zamanda aile daha geniş. Bu dünyada mutlu olmayı öğrenir (Nolte. biyolojik. Aile. Eğer bir çocuk hoşgörüyle yetiştirilmişse. bireye veya gruba verilen önemle. Eğer bir çocuk sürekli utanç duygusuyla eğitilmişse. utanmayı öğrenir. ana-baba tavrı ve bunun sonucunda oluşan benliğin gelişimini içerir (Kağıtçıbaşı.

Bu da anne-babaların küçük yaştan itibaren çocukları ile kuracakları sağlıklı iletişime ve onlara karşı olumlu tutum ve yaklaşımlarına bağlıdır. her işin yanına onu aslında kimin yapması gerektiğine inanıyorsanız onun ismini yazınız. boş zaman aktiviteleri. elektrik süpürgesi ile temizlik yapma ve çimleri biçmekten. kendisi.. Daha sonra farklı renkte bir kalem alarak. İletişim: Aile üyelerinin birbirlerine karşı sorumlulukları. Görev/Amaç Performansı: Ailenin üyelerinin bakımını üstlenmesi. aile içi denge. kişinin tüm hayatında. başkaları ile olumlu sosyal ilişkiler kurabilen bireylere ihtiyacı vardır. Çocuğun çevresindeki kurallara. Toplumsal Cinsiyet Rollerine Bir Bakış Yetiştiğiniz aileyi düşünün. Buradaki amaç. davranış kontrolü ve rehberlik.Sevgi: Bireyler arası yakın duygusal ilişkiler. Ailede gördükleri modeller üzerinden bireyler annelik. çocukları doktora götürmeye kadar düzenli olarak yapılan 10-15 ev işini listeleyin. yardımlaşma. M. Yakın etkileşimler ve ilişkiler. (2009). üyelerin birbirlerine karşı sergiledikleri sözlü ve sözsüz iletişimin miktarı. Kriz durumlarında pozitif davranabilme yeteneği. Çağdaş toplumun. aile üyelerinin kendilerini ifade ediş tarzları. toplumsal yaşamın temel kurallarını öğrenir. desteklemeleri. yaşam boyu sürecek karşılıklı uyum süreci başlamış olur. babalık. Güler. Eğer bir işi birden fazla kişi yapıyorsa hepsinin isimlerini yazınız.. kişi kendi davranışlarını ayarlamak zorunda kalabilir Hayat içinde doğal ve gönüllü bir öğrenme modelinin uygulandığı aile yaşantısında birey. sonraki dönemlerde hangi ilişkilerin şekilleneceğini belirler. Gladding (2002)’e göre sağlıklı ailenin genel özelliklerini aşağıdaki gibi özetlemek mümkündür: Aile üyelerinin birbirlerine ve aileye bağlı olması. erkek çocukları ise babalarını model olarak almaktadır. paylaşma.. Çocuk. Aile üyelerinin birbirlerine minnettarlık duyuyor olması. yaratıcı. yetiştiğiniz aile işlerinin nasıl yürütüldüğünü ve şu an ki ve gelecekteki ailenizde böyle işlerin nasıl yapılmasını istediğinizi görmektir. Birlikte zaman geçirmeye istekli olması. 2007). Bireyin uymak zorunda kalabileceği çevresel koşullar bu ilişkilerden etkilenir. Aile birey için önemli bir modelleme aracıdır. Aile işleri nasıl yürütülüyordu? Yemekleri hazırlama. Nur. çamaşır yıkma. özgüveni olan. Günlük yaşamda rollerin benimsenmesinde genellikle kız çocukları annelerini. Bireyin ilk sosyalleşmesi ailede başlar. A. çocuk bakımı. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım. akran ilişkileri ve bu konuda ailenin onlara sağladığı yol göstericilik. Ailede gerçekleştirilen sosyalleşmenin demokratik temelde şekillenmesi için. normlara ve geleneklere göre bireyselleşmesi sosyalleşme süreci olarak tanımlanmaktadır. yapıcı. yakın ilişkide olduğu insanlar ve sosyal çevresi arasında. konuşmalarının sentaksı ve netliği. Yakın İlişkiler Psikolojisi. İşlerin siz büyürken olduğu gibi mi yürümesini istersiniz? Yoksa farklı yapılmalarını mı istersiniz? Neden? Ev/aile işleri açısından nasıl toplumsal cinsiyet yapıyorsunuz? “Toplumsal cinsiyeti nasıl ortadan kaldırıyorsunuz?” Kaynak: Dönmez. öncelikle ebeveynler olmak üzere bütün aile bireylerinin tutum ve davranışlarında etkileşim ve iletişim biçimlerinde demokratik bir duyarlılık içinde bulunmaları gereklidir. ailenin krizle başa çıkma yolları ve aileden ayrılan bireylerin yeni hayatlarına uymaları konularını içerir (akt: Canel. toplumun kadına ve erkeğe yüklediği anlamları ve beklentileri içeren kültürel bir yapıyı. Diğer insanların ilişki kurma tarzına uyabilmek için. kadınlığın ve erkekliğin sosyal ortamlarda ifade ediliş biçimini öğrenirler. 2007). işbirliği gibi sosyal becerileri gelişmiş.. Çocuğun doğumuyla birlikte. A. Yaşamın erken dönemlerindeki yakınlık etkileşimleri. gelişiminin her evresinde değişen ihtiyaç ve durumlara uyumunu etkiler. Sonra her bir işin yanına genelde o işi yapan kişiyi yazınız. Aile üyelerinin birbirlerinin rol beklentilerine uygun davranabilmeleri (akt: Canel. “erkeklik” davranış kalıplarını. aile üyelerinin soyut ve metaforik düşünce yapılarının doğasıdır. şu an ki ya da gelecekteki evinizde. onların davranışları ile ilgili bir bilgi kazanır. 58 . Aile üyelerinin birbirlerini cesaretlendirmeleri. I. toplumsal cinsiyet kapsamında tanımlanan. aile üyelerinin birbirlerinin duygularına karşı toleransları ve duygusallık kavramlarını içerir. Büyükşahin. Başer. ya da “kadınlık”. insan olmanın gerektirdiği. Aile içerisinde etkili iletişim örüntülerinin varlığı. Çocukların doğumlarıyla birlikte temas ettikleri ilk sosyalleştirme araçları genellikle ebeveynleridir. Zira bireyler erken çocukluk döneminde daha çok taklit yoluyla öğrenirler. Taluy. anne-babayı model alarak. duygu ve düşüncelerini özgürce ifade edebilen.

Bir insan. Yakın ilişkiler yaşamın çok önemli bir yönünü oluşturmaktadır. birlikte isteyerek zaman geçirdikleri. eşler arasındaki duygu ve düşüncelerin karşılıklı açık ve doğru olarak iletilmesidir. Sevgi bir çeşit kişisel ilişki. bazen kötü. Yakın ilişki kavramı anne-çocuk arasında. bir insanın bir diğerine karşı duyduğu belli bir duyu olarak tanımlanmaktadır. Yakın ilişkiler içinde yer alan duygusal ilişki. gülmekten. çocuklarının geleceğini düşünmeleri ve geleceğe iyimser bakmaları. bazen iyi biten bir duygudur. seçilen kişinin ardından önem kazanmaktadır. herkes tarafından yaşanılmayı beklenen. Romantik yakınlık: Romantik bir ilişki. Çoğu zaman romantik bir ilişki. Etkileşimin sağlıklı olması. toplumsal ve cinsel beklentilerini ve mesajlarını ortaya koymaları ve dile getirebilmeleri. duygu ve düşünceleri paylaşmaları gereklidir. Evlilikte eşlerin mutluluk algılarının üst düzeyde olması ve hem evlilikten hem de birbirlerinden hoşnut olarak doyum sağlaması evlilikte uyumu da beraberinde getirmektedir. kişisel bazı özelliklerinin yanı sıra. yaşamının her döneminde yakın ilişkiye sahipse. olumsuzluklar karşısında eşlerin birbirlerine kenetlendiği bir sistemdir. Ebeveynlik döneminde bireyin. meslek ve güvenlik. kişisel ilişkilerin özel bir unsuru. insanlığın doğuşundan bugüne kadar insanoğlunun birbiriyle etkileşimi sonucunda doğal olarak ortaya çıkan. birbirlerine açılmaları birbirlerinden ruhsal. birbirlerini sosyal açıdan destekledikleri. Evlilik bir iletişim ve etkileşim sistemidir. ilişkinin. devam eden ilişki sürecinin durumunu. iki arkadaş arasında. Eşlerin. yaş. Birlikte etkinlikte bulunma: Sağlıklı aile yapısı. Evlilik uyumu.Özet Ebeveyn olma bir çocuğun gelişme ve hayatta kalması için bakım. toplumsal ve cinsel beklentilerini ve mesajlarını ortaya koymaları. “Büyük romantik yeğinlikle sevme” olarak tanımlanmaktadır. Bağlılık: Romantik ilişki yaşayan iki bireyin aynı zamanda birbirlerine bağlanmış olması beklenir. birey için anlam ifade etmektedir. üyeler arasında açık iletişimin olduğu. Zamanla eş ilişkisinde olumlu ve olumsuz faktörlerin birlikte işlerlik gösterdiği bir denge kurulmakta. ihtiyaç ve desteğinin sürekli olarak sağlanmasıdır. birlikte konuşmaktan. göz teması kurmaktan ve fiziksel temastan hoşlanmayı içeren bir yönü olarak ele alınmaktadır. 59 . bazen mutluluk veren. sosyal ve ekonomik kaynaklar gibi çeşitli doğal olay ve sosyal durumlardan da etkilenebildiği görülmektedir. dile getirebilmeleri için karşılıklı etkileşim içinde olmaları gerekir. deneyimler. ebeveynlerin birbirlerine karşı sorumluluk duygusu taşıdığı. Eşlerin birbirlerine ruhsal. psikolojik. benzer ilgi ve aktiviteleri paylaşmaları. karı-koca arasında ya da pek çok kişi arasındaki yakınlığı niteler. Sevgi ve güven: Sevgi. belirli bir ilişki içine girmiş olduklarını. evliliğe ait ve ailesel beklentiler. birbirinin yokluğunda özlem duyma. birbirlerinin düşünüş ve beklentilerini hesaba katarak davranmaları gerektiğini görebilmeleri gerekir. mutlu ve sağlıklı olabilir. hem bir sürekliliği hem de bu süreklilik içinde devam eden hareketi ifade eder. bazen acı. birbiri için özel olduğu düşünülen şeyler yapmaktan. bireyler için mutluluk ve bir sevinç kaynağı olarak değerlendirilmektedir ve kişisel başarı ile maddi varlıklar. Yakınlık kavramı. sevilen kişi ile önem kazanmaktadır. bu dengeler evliliği sürdürücü ya da bozucu rol oynayabilmektedir. ilişkideki tüm alanları etkileyebilen önemli etkenlerden biridir. eğitim düzeyi. birlikte zaman geçirme. Eşler arasındaki uyum. Aşk. Eşlerin açık iletişim kurarak. bireyler için mutluluk ve bir sevinç kaynağı olarak değerlendirilmektedir ve kişisel başarı ile maddi varlıklar. yönünü kavramsallaştırır. insanların yaşamlarında öncelikli olarak aradıkları duygulardan biridir. Etkinlikte bulunma eşlerin paylaşımının gerekli olduğu bir alandır. Aşk: Aşk. Aksi durumda evlilik uyumunun bozulmasıyla eşler arası problemlerin yaşanması söz konusu olabilmektedir.

toplumsal cinsiyet kapsamında tanımlanan. annebabayı model alarak. toplumun kadına ve erkeğe yüklediği anlamları ve beklentileri içeren kültürel bir yapıyı. her iki taraf hem alıcı hem verici konumundadır. odalarını dekore etme tarzları. ‘şimdi’ ve ‘gelecek’ vardır. Çift ilişkisinde ‘geçmiş’. Çiftler ‘geçmiş’ hikâyeleriyle ‘geleceğe’ bağlanırken ilişkinin ‘şimdi’ ayakta kalması için geleceğe yönelik planlar yaparlar. insan olmanın gerektirdiği. Böylece ilişkide her bir konu üzerinde konuşulup uzlaşılabilir. Çiftlerden her birinin bireyselliği söz konusudur. babalık. kendi gereksinimi kadar diğer kişinin gereksinimini de göz önüne alır. sonraki dönemlerde hangi ilişkilerin şekilleneceğini belirler. Ailede gördükleri modeller üzerinden bireyler annelik. onların davranışları ile ilgili bir bilgi kazanır. 60 . onlara aldıkları oyuncak çeşitleri. Çift ilişkisinde destek alış verişi vardır. Çift ilişkisi belirli ve gelişen olma özelliklerinin dengeli bir şekilde bulunduğu bir ilişkidir. öncelikle ebeveynler olmak üzere bütün aile bireylerinin tutum ve davranışlarında etkileşim ve iletişim biçimlerinde demokratik bir duyarlılık içinde bulunmaları gereklidir. Ebeveynler çocuklarına giydirdikleri kıyafetler. Her eş. farklı değerler ve dünya görüşünden oluşan ilk bakış açısının ve geçmişin birbiriyle birleşmesi demektir. İlişkinin sağlıklı devamı için belirli ve önceden tahmin edilebilir özelliklerin yanı sıra esnek olması da önemlidir. Bireyin uymak zorunda kalabileceği çevresel koşullar bu ilişkilerden etkilenir. Bu ilişkinin isteyerek sürdürülmesi ilişkiyi rahat yaşanır hale getirirken yine de devamı için karşılıklı çaba harcanması gerekir. kadınlığın ve erkekliğin sosyal ortamlarda ifade ediliş biçimini öğrenirler. Ailede gerçekleştirilen sosyalleşmenin demokratik temelde şekillenmesi için. “erkeklik” davranış kalıplarını. çift ilişkisinde bireylerin bireyselliğine saygı duyulur ve destek verilir . Çocuğun doğumuyla birlikte. toplumsal yaşamın temel kurallarını öğrenir. yaşam boyu sürecek karşılıklı uyum süreci başlamış olur. Bireyin ilk sosyalleşmesi ailede başlar. kendi tutum ve davranışları gibi birçok yolla cinsiyete ilişkin kalıp yargıları çocuklarına aktarırlar.Çift ilişkisi isteyerek yürütülen bir ilişkidir. Çocukların doğumlarıyla birlikte temas ettikleri ilk sosyalleştirme araçları genellikle ebeveynleridir. Yaşamın erken dönemlerindeki yakınlık etkileşimleri. kendisi. yakın ilişkide olduğu insanlar ve sosyal çevresi arasında. Çift olmak. Hayat içinde doğal ve gönüllü bir öğrenme modelinin uygulandığı aile yaşantısında birey. birbirlerine destek olur. Başka deyişle ilişki karşılıklıdır. Aile birey için önemli bir modelleme aracıdır. ya da “kadınlık”. Çocuk.

birbirlerine derin duygularla bağlı oldukları birime ne ad verilir? a. Sevgililerinin duyguları hakkında derin bir düzeyde bilgiye sahip olurlar 10. Kendileri hakkında karşı tarafa bilgi vermek amacıyla kendilerini açığa vururlar d. Sülâle 61 . İnsanların kişisel katılım. aralarında yakın ilişkilerin bulunduğu. Hısımlık e. birbirleriyle etkileşim halinde oldukları. Çocuklarla iletişimin sürekliliğini korumak 2. Aile üyelerinin birbirlerine karşı kaygıları b. Yakın ilişki d. Arkadaşlık b. Temkinli bağlanma c. Dostluk 3. Çocukların aile içinde gelişmesine olanak sağlamak b. Duygusal ve sosyal birliktelik/paylaşım d. Komşuları d. Evlilik c. Kaygılı bağlanma b. ait olma. karşılıklı dayanışmada rahat olmalarını ifade eden bağlılık türü aşağıdakilerden hangisidir? a. Aşağıdakilerden hangisi yakın ilişkileri nitelendiren özelliklerden birisi değildir? a. Çocukların doğumlarıyla birlikte temas ettikleri ilk sosyalleştirme araçları kimlerdir? a. Doktor b. Kontrol d. Aile/Ebeveynler 9. Çocuğun yaşamda kalması için bakımı d. normlara ve geleneklere göre bireyselleşmesi ne olarak tanımlanmaktadır? a. Aile üyelerinin birbirlerine karşı sergiledikleri sözlü ve sözsüz iletişimin miktarı c. Uyumlu olması d. Yakınlık c. Korkulu bağlanma d. Aşağıdaki davranışlardan hangisi aile üyelerinin iletişim kurmalarında etkili değildir? a. Arkadaş/Okul çevresi c. Birbirlerinin ailelerine ait olma ve sahiplenme duygusu b. Sevdiklerini dinlerler e. Sosyalleşmesi e. Aile üyelerinin kendilerini ifade ediş tarzları d. Akrabalık b. Cinsel doyumla mutlu bir yaşam sürme 8. Çocuğun çevresindeki kurallara. Güvenli bağlanma e. Sevgi c. Öğretmen/leri e. Birlikte etkinlikte bulunma e. Çocuğun eğitiminde yöntemlerini kullanmak kapasitesinin disiplin 6. Ortaklık d.Kendimizi Sınayalım 1. Aşağıdakilerden hangisi ebeveyn olmanın temel görevlerinden biri değildir? a. Gelişmesi uygun c. mutlu olma gibi psikolojik ihtiyaçlarının karşılandığı. Çocuk sahibi olma e. Birey olması c. Aşağıdakilerden hangisi evlilikte eşlerin yaşadıkları duygulardan değildir? a. Aile üyelerinin soyut ve metaforik düşünce yapılarının doğası 7. bağlılık. Nezaketli olması b. Romantik yakınlıkta bulunan bireyler bu ilişkiye özgü olarak bilişsel özellikler grubunda ne tür davranışlar göstermezler? a. Evlilik c. Kayıtsız bağlanma 4. Aile üyelerinin konuşmalarının sentaksı ve netliği e. duygusal bağlanma ve sürekli etkileşimi içeren ilişkilerine ne ad verilir? a. Ebeveyn olma e. Birbirlerine karşı kendilerini ifade etmeye karşı isteklidirler b. Duygusal dengesizlik c. İnsanların genellikle kendileri ve başkaları hakkında olumlu bir bakışa açısına sahip olmaları ve bir eşle duygusal bir yakınlık kurmada. Çocukların tüm kapasitelerini geliştirmelerine olanak sağlayan koşulları yaratmak e. İki insanın birbirlerinin sevgi. Güven b. Romantik yakınlık 5.

Kendimizi Sınayalım Yanıt Anahtarı
1. a Yanıtınız yanlış ise “Ebeveyn Olmak: Anlamı ve Önemi” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 2. c Yanıtınız yanlış ise “Yakın İlişkiler” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 3. d Yanıtınız yanlış ise “Bağlılık” konuyu yeniden gözden geçiriniz. 4. c Yanıtınız yanlış ise Nitelendiriren Özellikler” yeniden gözden geçiriniz. başlıklı

1. Sevgi: Yakınlık etkileşimi göstermek ile sevgi arasında doğrudan bir ilişki olduğu görülmektedir. Yakınlık etkileşimlerinde bireylerin birbirlerine karşı olumlu duygular beslemeleri gerçeğinin varlığında birbirlerini sevmeleri de gerekmektedir. 2. Güven: Güven yakın ilişkilerde bulunan bireylerin birbirleri için neyin istenen olduğunu bilmeleri anlamına gelmektedir. Birbirlerine güvenen bireyler, karşılarındaki kişilerin onlara zarar vermeyeceklerinin, birbirlerini aldatmayacaklarının farklındadırlar. Sonuç olarak yakınlık etkileşimleri, bireylere birbirlerine güven duyabileceklerinin olanağını sunar. 3. Bağlılık: Bağlılık birlikte zaman geçirmeyi ve birlikte aktivitelerde bulunmayı ifade etmektedir.

“Yakın İlişkileri başlıklı konuyu

5. b Yanıtınız yanlış ise “Ebeveynlerin Evlilik Uyumu” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 6. a Yanıtınız yanlış ise “Ebeveynlerin Rol Model Olması” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 7. a Yanıtınız yanlış ise “Ebeveyn İhtiyaçları” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 8. e Yanıtınız yanlış ise “Ebeveyn Davranışları” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 9. b Yanıtınız yanlış ise “Romentik Yakınlık” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 10. d Yanıtınız yanlış ise “Ebeveynlerin Rol Model Olması” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz.

Sıra Sizde 3
İnsanların yaşamlarında öncelikli olarak aradıkları duygular; sevgi, ilgi, sorumluluk, saygı, bilgili olma, bağlılık, sevecenlik ve içtenlik olarak ifade edilmektedir. Sevgi, sevdiğimiz şeyin büyümesi ve yaşaması için gösterdiğimiz ilgidir. İlgi ve bakım sevginin bir başka unsurunu, sorumluluğu açığa çıkarır. Sorumlu olmak yanıt vermeye hazır olmak demektir. Sorumluluk, sevginin üçüncü bir ögesi olan saygıyı içermelidir. Saygı, diğer kişinin olduğu gibi büyüyüp gelişmesine duyulan ilgidir. Bir insanı tanımadan saygı duymak olanaksızdır. İlgi ve saygı eğer bilgi tarafından yönlendirilmezse kör kalır.

Sıra Sizde 4
Karşılıklı bağımlılık, etkileşim içindeki bireylerin eşin tercihleri, güdüleri ve davranışlarını temel alarak birbirlerinin deneyimlerine göre ya da birbirlerinin deneyimlerini etkileyerek davranma tarzı, davranma derecesi olarak tanımlanır. Karşılıklı bağımlılık yakın ilişkilerde çiftler arasındaki etkileşime odaklanır, çünkü kişilerarası ilişkiler bir etkileşimdir.

Sıra Sizde Yanıt Anahtarı Sıra Sizde 1
Ebeveyn olmanın temel görevi; yalnızca çocukların yaşamını devam ettirmesine yardımcı olmak ya da uygun disiplin yöntemlerini kullanmak değil, aynı zamanda aile içi ve dışında çocukların tüm kapasitelerini geliştirmelerine olanak sağlayan koşulları yaratmaktır.

Sıra Sizde 5
Eşler arasındaki uyum, ilişkideki tüm alanları etkileyebilen önemli etkenlerden biridir. Evlilik uyumu, devam eden ilişki sürecinin durumunu, yönünü kavramsallaştırır, hem bir sürekliliği hem de bu süreklilik içinde devam eden hareketi ifade eder. Uyumlu bir evliliğin ön koşullarından birisi sağlıklı bir iletişimdir. Ebeveynler arasında iyi bir ilişki bulunan, çocuklarının geleceğini düşünen
62

Sıra Sizde 2
Yakın ilişkileri bulunmaktadır. destekleyen üç etken

ve geleceğe iyimser bakan, açık iletişim kuran evlilik sisteminin sağlıklı bir aile yapısını temsil ettiği belirtilmektedir. İletişim gerçekleşmesi için, eşlerin birbirlerine açılması, benzer ilgi ve aktiviteleri paylaşmaları, duygu ve düşünceleri paylaşmaları gereklidir. Evlilik ve aile sistemi içindeki iletişimin açık seçikliği, bireylerin kendilerini açma ve özgürce ifade edebilme davranışları aile sisteminde uyumun bir göstergesidir. İletişim bilgi ve becerilerinin arkasında gönül zenginliği, sevgi, anlayış ve hoşgörü olmalıdır. Evlilikte eşlerin mutluluk algılarının üst düzeyde olması ve hem evlilikten hem de birbirlerinden hoşnut olarak doyum sağlaması evlilikte uyumu da beraberinde getirmektedir.

Gülerce, A. (1996). Türkiye'de Ailelerin Psikolojik Örüntüleri (Psychological Patterns of the Families in Turkey). İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi Yayınları. Hatfield, E. (1988). Passionate and Companionate love. In R.J. Sternberg & M.L.Barnes (Eds.), The psychology of Love. (P. 191-213). New Haven and London: Yale University Press. Hortaçsu, N. (1997). İnsan İlişkileri. Ankara: İmge yayınevi. Kağıtçıbaşı, Ç. (1998). Üniversite gençlerinin algılanan ana baba tutumları, ana babayla ilişkileri ve bunların bazı kişilik özellikleri ile bağlantısı. Türk Psikoloji Dergisi, 9 (32),15-25. Lauster, P.(2000). Aşk ve Aşkın Psikolojisi (Çev. T. Er) İstanbul: Çitlembik yayınları. Moss, B.F., & Schwebel, A.I. (1993). Marriage and romantic relations: defining intimacy in romantic relationships. Family Relations, 42, 731.

Yararlanılan Kaynaklar
Ainsworth, M.D.S. (1989). Attachments beyond infancy. American Psychologist,. 44, 709-716. Boyce, P., Parker, G., Barnett, B., Cooney, M. & Smith, F. (1991). Personality as a vulnerability factor to depression. British Journal of Psychiatry, 159, 106-114. Burger, J. M. (2006). Kişilik: Psikoloji biliminin insan doğasına dair söyledikleri. (Çev. İnan D. Erguvan Saruoğlu). İstanbul: Kaknüs Yayınları. Canel A.N. (2007). Ailede Problem Çözme, Evlilik Doyumu ve Örnek Bir Grup Çalışmasının Sınanması. Yayınlanmamış Doktora Tezi. Marmara Üniversitesi. Eğitim Bilimleri Enstitüsü. Rehberlik ve Psikolojik Danışma Anabilim Dalı, İstanbul Cowan, P.A., Powell, D., Cowan, C.P. (1998). Parenting Interventions: A Family Systems Perspective. Handbook of Child Psychology, Edited by W.Damon Fifth Edition. p:5-6; New York: John Wiley & Sons, Inc. Cüceloğlu, D. (2011) Yeniden İnsan İnsana (44. Basım). Remzi Kitabevi: İstanbul. Dönmez, A., Büyükşahin, A., Taluy, Nur., Başer, I., Güler, M. (2009). Yakın İlişkiler Psikolojisi. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım. Fromm, E. (1968). The Art of Loving. London: Unwin Books.
63

Mungan, M. (1995). Mahmud ile Yezida. 2.basım. Metis MY yayınları. Özgüven, İ.E. (2000). Evlilik ve Aile Terapisi. PDREM Yayınları, s. 1,73,85 Prager, K. J. (1995). The psychology of intimacy. New York: Guilford Press. Sayın, Ö. (1990). Aile Sosyolojisi Ailenin Toplumdaki Yeri. İzmir: Ege Üniversitesi Basımevi. Shaver, P. R., Hazan, C., & Bradshaw, D. (1988). Love as attachment: The integration of three behavioral systems. In R. J. Sternberg & M. L. Barnes (Eds.), The psychology of love (pp. 6899). New Haven, CT: Yale University Press. Tarhan, N. (2010). Aile Okulu (12. Baskı). Timaş Psikoloji Dizisi: İstanbul. Uyar, T., Özdikmen, H. ve Bulut, Ş. (2000). Aşkın Molekülleri (Feromonlar). Ankara:Palme Yayıncılık. Velidedeoğlu, K. N. (2011). Kadın Erkek İlişkilerinde Sorunlar ve Çözümleri. 2. Basım. Efil yayınevi. Wilson, G.D., & McLaughlin, C. (2002). Aşk Bilimi. (Çev. T. Er). İstanbul: Çitlembik Yayınları.

4
Amaçlarımız
Bu üniteyi tamamladıktan sonra; Ailede anne baba tutumlarını tanımlayabilecek, Ailede anne baba tutumlarının çocuğun kişisel gelişimi üzerindeki etkilerini açıklayabilecek, Ailede anne baba tutumlarının ailenin yapısına etkilerini yorumlayabilecek, Ailede anne baba tutumlarının nasıl olması gerektiğini açıklayabilecek bilgi ve becerilere sahip olabilirsiniz.

Anahtar Kavramlar
Anne Baba Tutumu Gevşek Anne Baba Reddedici Anne Baba Kişilik Gelişimi Çocuk Ebeveyn Tutumları Tutum Tipleri Hoşgörülü Anne Baba

İçindekiler
Giriş Anne-Baba Tutumları ve Çocuk Üzerindeki Etkileri Ebeveyn Tutumları

64

Bu basit tanımıyla bile aile. “Uyumlu bir evlilik nasıl olur?”. paylaşmak. ancak eşler arasındaki sağlıklı ilişkiyle mümkün olabilir. gülümsemesi ya da kaşlarını çatması vb. Aralarında olması gereken iletişimi küçük problemlerin çözümünde dahi gerçekleştiremeyen eşler büyük problemler karşısında doğal olarak kolaylıkla pes ederler. Aileyi sadece iki kişinin bir araya gelmesi ile oluşan bir kurum olarak algılamak son derce basit. Nesne ilişkileri kuramcıları. toplumu oluşturmak gibi çok büyük bir anlamı üstlenmektedir. Bu yapıdaki eşlerin büyük problemleri çözebilme şanslarının olduğunu söylemek son derece iyimser bir yaklaşım olur. Aileler olabildiğince sağlıklı. Bununla birlikte. Eşler arası sağlıklı iletişimin en temel şartlarından birisi ise niteliği her ne olursa olsun problemleri karşılıklı olarak iyi niyetle çözmek amacı ile görüşüp. ülkemizde son birkaç yıl içinde bu konu başlıklarına yoğunlaşan çalışmalara rastlanmaya başlanmıştır. özgür. Evlilik ve evlilik uyumu konuları özellikle son elli yıldır yurt dışı literatürde birçok araştırmanın konusunu oluştururken. temel değerlerini aldığı. toplum içinde yaşayabilmek için gerekli bilgi beceri ve yetenekleri kazandığı ilk yer aileleridir. birbirine dokunması. Sağlıklı bir ailenin kurulabilmesi ve toplum içinde uyumlu bir şekilde varlığını sürdürebilmesi için her şeyden önce bu iki kişinin birbirleri ile uyum içerisinde olmaları. İki insanın birbiriyle konuşması. yazı. Söz konusu özellikler dikkate alınarak bir değerlendirme yapıldığında ülkemizdeki mevcut aile yapısında eşler arasında önemli bir iletişim problemi bulunduğu kolaylıkla söylenebilir. ortaklaşmak şeklinde tanımlanabilir. Sağlıklı bir toplumun çekirdeğini oluşturan ailenin temeli. Bireylerin aldığı bu değerler. Kuşkusuz. Genel olarak iletişim. görüntü ile el-kol hareketleri vb. eşlerin mutlu bir birliktelik sağlayabilmeleri.Geliştirdikleri Tutum Tiplerine Göre Ebeveynler GİRİŞ Literatürde aile ilişkileri ve eşler arası iletişime yönelik oldukça fazla sayıda çalışma bulunmaktadır. yani bir toplumda yaşayan en düşük statülü bireyden en yüksek statülü bireye kadar herkesin yetiştiği. sağlıklı bir aile yapısının oluşturulması ve sürdürülebilmesi. Bir başka şekilde ise iletişim. çocuğun anne ve babasına duyduğu bağlılık ve yakınlığın yetişkinlik döneminde başkalarıyla anlamlı ilişkiler kurma becerisini etkilediğini savunurlar. “Evlilikte mutluluğu nasıl yakalayacağım?”. soruları pek çok çiftin cevabını bulmakta zorlandığı sorulardır. eşler arasındaki ilişkinin saygı ve sevgi 65 . gruplar ve toplumlar arasında söz. Bu nedenle eşler arası iletişim kanalları sürekli açık olmak zorundadır. Statüsü ne olursa olsun toplumu oluşturan her bireyin. sağlıklı kişilerarası iletişim sürecini gerçekleştirebilmeleri ve başarabilmeleri için iletişim sürecindeki engellerin ne olduğu bu engellerin nasıl aşılabileceği ile ilgili çalışmalar oldukça kısıtlıdır. Aile. kendisi ve toplum ile barışık bireyler yetiştirirse. birer iletişimdir. simgeler aracılığı ile duygu ve düşüncelerin karşılıklı olarak iletilmesini sağlayan bir etkileşim sürecidir. toplum da o kadar sağlıklı ve istenilir düzeyde olur. daha sonra toplumun değerleri haline gelmektedir. Aksi durumda ise son derece sağlıksız bir toplum yapısı ile karşı karşıya kalınır. Bir ailenin sürekliliği için bu durum zorunludur. bilinen en eski ve en basit tanımıyla toplumun temel yapısını oluşturan en küçük birimdir. Bu nedenle herhangi bir zamanda toplumun içinde bulunduğu durum ve şartların anlaşılması istendiğinde bakılması gereken ilk yer ailelerdir. kendinin ve diğer insanların istek ve ihtiyaçlarının farkında. sağlıklı bir iletişim içinde bulunmaları gerekir. bakışması. eksik ve yanlış bir yaklaşım olur. iyi bir iletişim içinde. ortak bir payda da buluşmak. konuşmak ve birlikte çözüm arayışı içerisine girmektir. Her iletişim insanlar arsında bir ilişkinin kurulmasına yol açar. romantik eşlerle olan ilişkilerin çocukken anne baba ile olan ilişkinin bir yansıması olduğunu belirtirler. bireyler.

Bu ihtiyaçların önemli bir bölümü aile tarafından karşılanır. heyecan gibi duyguları açığa çıkarma gibi kavramları içerir. yoksulluk. Hiçbir şekilde tartışılamayacak bir gerçek vardır. Bu nedenle çocuk tutulmalı kucaklanmalı okşanmalı sevilmelidir. Anne babanın üzerlerine düşen temel görevlerden birisi çocuk ile her fırsatta sürekli olarak ve mümkün olduğunca çok oynamalarıdır.temeline dayalı olması ile ve her şeyden önce eşlerin birbirlerine karşı destekleyici davranmalarıyla mümkün olabilir. düzgün bir bireyi yetiştirip topluma kazandırmaktır. Sağlıklı bir aile yapısının olduğu ortamda. ANNE-BABA TUTUMLARI VE ÇOCUK ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ Çocuk dünyaya geldiğinde ilk önce iletişim kurduğu kişiler doğal olarak en yakınındaki kişiler yani anne ve babasıdır. Çocuk ailede aldığı bilgiler sayesinde toplum içerisine çıktığında yabancılık hissetmez. İşte bu yönlendirme anne baba tarafından yapılır. Normal olarak bir çocuk hayata hiçbir şey bilmeden gelir ve ailesinde hemen her şeyi öğrenir. Annenin ya da babanın çocuklarına dokunmaları çocuğu psikolojik olarak çok mutlu eder. neşe. ona zaman verme. Uyarılma: Oyun yoluyla ve çocuğun dünyasına giren değişik olaylarla acı. Çocuk bu sayede en basit ifade ile neyin doğru neyin yanlış olduğunu neleri yapıp neleri yapamayacağını öğrenir. Bu öğrenme aşamasında çocuğun yönlendirmeye ihtiyacı vardır. hem kendi ruh ve beden sağlıklarını koruyabilir ve işsizlik. özdeşim kurabileceği bir kişi olma gibi kavramları içerir. Yapı/düzen: Çocuğa yön verme. dış dünya ile arasında köprü görevini görme. O dokunmadan büyük güç alır. Çocuk kendisine güvenildiğini bilirse güç kazanır. aile içi çatışmalar gibi zorlanmalı durumlarla daha kolay baş edebilirler. 66 . Sosyalleşme: Çocuğun duygularını olduğu gibi tanımlama. Topluma kolaylıkla uyum sağlar. Aile ortamı çocuğun sosyalleşmeye ilişkin ilk bilgileri aldığı bir ortamdır. Oyun ile kastedilen çocuğun sadece oyuncakları ile kendi başına ya da arkadaşları ile oynamaları değildir. onu yansıtma. haz. Bir başka açıdan söylenecek olur ise çocuk ihtiyacı olan güven duygusunu anne babadan alarak yetişmeli ve böylece güven duygusunun önemini kavramalıdır. Çocuk bebeklikten başlayarak gelişiminin her döneminde farklı şeylere ihtiyaç duyar. Güveni zedeleyici davranışlardan kaçınır. Birtakım psikolojik sorunlar geliştirir. Çocuklukta ortaya çıkan bu psikolojik sorunlar genellikle bireyin tüm yaşamı boyunca onun ayrılmaz bir parçası olur. Şüphesiz bunlar da gereklidir ve olmalıdır. örnek olma. ihtiyaçlarını karşılaması onu bir birey haline getirir. Çoğu kez yeteneklerini tam olarak kullanmasını engeller. Çünkü çocuklukta karşılanmayan bu ihtiyaçların maalesef telafisi bulunmamaktadır. ilgisi. O da çocuk oyunla büyür. Bütün bu eylemeler çocuğun şiddetle ihtiyacı vardır. hem de kendi çocuklarına karşı daha destekleyici davranabilir ve onların bütün halinde gelişmelerine katkıda bulunabilirler. Güven son derecede önemli bir duygudur. Bireyin ileriki yaşamının her aşamasında bilinçli olarak ya da olmayarak bu sorunların etkisinde kalır. Maddi ve manevi olarak sağlıksız büyür. Söz konusu bu dokunma eylemi aynı zamanda güzel hoşa giden çocuğu övücü söz ve davranışlar ile desteklenmelidir. tutarlı hareket etme gibi kavramları içerir. Bu nedenle bir çocuğun birey olma sürecinde sorunsuz bir ortamda büyümesi ihtiyaçlarının tam olarak karşılanması son derecede önemlidir. birbirine karşı destekleyici davranan eşler. yapabileceği ve yapamayacağı davranışların sınırlarını belirtme. Yaşamda başarılı olmasını ya da istediği yapabileceği başarısına ulaşmasını önleyici bir faktör olarak rol oynar. Oyunsuz çocuk olmaz. Burada bir noktaya açıklık getirmek gerekir. Çocuk yaşama ilişkin hemen her şeyi ailede öğrenir. Güven: Çocuğun ihtiyacı olan bir başka duyguda güven duygusudur. babanın çocuğa olan sevgisi. Çocuğa güven duygusunun önemi çocuğa güvenilerek daha çocuklukta öğretilmelidir. İhtiyaçları karşılanmayan çocuk kendi öz benliğinden utanç duymaya başlar. Çocuğun temel gereksinimlerini şu şekilde sıralamak mümkündür: Dokunulma: Çocuk yetiştirilirken ihtiyaç duyduğu en önemli duygulardan birisi dokunulma duygusudur. O güvene layık olmak için çaba içerisine girer. Ama burada asıl söylenmek istenen anne babanın çocuk ile bizzat oynamalarıdır. Bir anne baba için birincil amaç kuşkusuz sağlıklı bir kişiliğe sahip. Kendisini güvende hissetmesini sağlar. Anne baba çocuğa sosyalleşme konusunda bilgiler vererek onu toplumla bütünleşmeye hazırlarlar. Bu sorunlar bireyi tüm yaşamı boyunca denetler kontrol eder. bakımı. Oyun sayesinde çocuk kendisini geliştirir. topluma yararlı. ihtimamı. Anne. hayırlı.

Fakat kullanım dozajları farklıdır. 4. Amaçsız hoşgörülü anne-baba tutumu. yumuşaklığı. Ancak uygulamada hiçbir zaman böyle olmaz. soğukluğu. 3. Dengesiz ve kararsız anne-baba tutumu. babasının dikkatini çekemeyen çocuk. 7. Yaşı ne olursa olsun her insanın önemli iki temel ruhsal ihtiyacı vardır. Anne ve baba çocuğu yetiştirirler iken ellerinde bulunan bu iki ögeden yararlanmak zorundadırlar. Kabul edici. 6. Bir çocuğun sağlıklı yetişmesi kişiliğini kazanması kendisi ve çevresi ile barışık olması çevresi ile iyi iletişimde bulunabilecek bir karakter yapısına kavuşması. Buna karşılık disiplin ise sevginin çağrıştırdığı kavramların tam aksine sertliği. onaylanmayan davranışlarda bulunarak dikkat çekmeye çalışır. sıcaklığı çağrıştırmaktadır. Bunlar: Sevmek ve sevilmek. 10. Şu hiçbir zaman hatırdan çıkarılmamalıdır. ılımlı olmayı. Çoğu kez anne baba ya bu dengeyi bulamadıkları ya da dengeyi zaman zaman kaybettikleri için çocuğun eğitiminde zorluklar ile karşı karşıya kalırlar. katılığı. 67 . Burada önemli olan bu iki ögenin kullanım dozlarını ayarlamaktır. Hüner bu iki öge kullanılırken dengeyi bulmak ve kaybetmemektir. bu iki etmenin ölçüsü ve kararlılığı çocuğun davranışlarını büyük ölçüde belirler. güven verici ve demokratik anne-baba tutumu. Bu ihtiyaçlar karşılanmadığı zaman çocuğa “sen ve senin ihtiyaçların önemli değil” mesajı verilmiş olur. Normal olarak beklenen anne babanın çocuğu yetiştirmede bu iki ögeden sadece birisini ve sevgiyi kullanması disipline ise pek itibar etmemesidir. Abartılmış sevgi ve aşırı koruyucu anne-baba tutumu. normal yollardan karşılanmayan ihtiyaçlarını normal dışı yollardan elde etmeye çalışır. kendisi ve başkaları için değerli olmak. İşte bu dengenin bulunamamasından ya da daha doğru bir ifade ile bu iki ögenin kullanım dozajlarının farklı olmasından birbirinden farklı anne baba tutumları ortaya çıkar. Anne ve babanın yaklaşımında. Baskıcı otoriter katı ve sıkı anne baba tutumu. 8.Kendini değerli görme: Her zaman geçerli olan bir başka gerçekte her bireyin kendisini önemli görmesidir. EBEVEYN TUTUMLARI Ailenin çocuğa karşı tutumunun iki temel ögesi vardır. Normal koşullarda anne. Zaten her anne baba da ister istemez bu iki ögeden yararlanır. 5. Hoşgörülü anne-baba tutumu. Koruyucu anne-baba tutumu. Aşırı baskıcı ve otoriter anne-baba tutumu. 12. Bu nedenle anne baba çocuğu ciddiye almalı ona önemli birisi olduğu duygusunu verecek tutum ve davranışta bulunmalıdırlar. Mükemmeliyetçi anne-baba tutumu. Aslında bu iki öge ilk bakışta birbirleri ile çelişir gibi görünmektedir. Aslında bu farklı anne baba tutumlarının hepsinde sevgi ve disiplin ögeleri vardır. 11. hoşgörüsüzlüğü çağrıştırmaktadır. 2. Şiddetli reddedici anne-baba tutumu. hoşgörüyü. Anne baba tutumlarını ve çocuk üzerindeki etkilerini belirtiniz. Bu durum çocuk için de geçerlidir. kısaca topluma uyumlu bir birey olabilmesi için anne baba en az sevgi kadar disiplin ögesinden de yararlanmalıdırlar. Gevşek anne-baba tutumu (çocuk merkezci aile). 1. Anne babanın sevgi ve disiplin ögelerini farklı dozajlarda kullanmalarından kaynaklanan tutumları şu şekilde maddeler halinde sıralamak mümkündür. Sağlam ve sağlıklı kişilik gelişimi için çocuğun gereksinimlerinin doyurulması ve ileride bu ihtiyaçlarını kendi kendine doyurabilme yetenek ve sorumluluğunun gelişmesine olanak sağlanması gerekir. Bunlar sevgi ve disiplindir. İlgisiz ve kayıtsız anne-baba tutumu. Çünkü sevgi. Çünkü kullanabilecekleri başka ögeleri yoktur. Çocuk. sevecenliği. 9.

Fakat bu durum hiçbir zaman çocuğun anne babanın bir model küçüğü olduğu anlamına gelmez. gelişecek ve büyüyecektir. kendisini baskı altında hisseder. çocuk olmasının bir gereği olarak sürekli hata yapar. Anne babanın gözleri sürekli olarak bu çocukların üzerindedir. Öte yandan sürekli kusur arandığını bildiği için çocuk devamlı tetiktedir. Çocuk sürekli olarak “Acaba yine ne hata yaptım? Yoksa yaptığım yanlış mı? Annem babam bunu duyarsa görürse ne der? ” gibi kaygılar taşır. her türlü kontrol anne babadadır. Hiçbir zaman çocuğu anlamak için çaba göstermezler. Bu nedenle yukarıda belirtilen iki ögeden sevgi geri plana itilir buna karşılık disiplin ön plana çıkarılır. Çünkü kusur aranan sonuçta bir çocuktur ve çocuk. Çocuğa sürekli kızıp onu azarlarlar. Çocuk normal olarak anne babadan yaşça. Ana baba tarafından bu tür bir duruma maruz bırakılan çocuklar. Bu arzularını gerçekleştirmek istedikleri sonucu elde edebilmek için çoğunlukla çocuğa karşı katı. Bu tip anne babalar çocuğu kendi ideallerinde yaşattığı kalıplara uygun küçük bir yetişkin yapma çabasıyla yola çıkarlar. Evde otoriter sadece disiplin üzerine kurulmuş bir sistem hâkimdir. oturup kalkmasında. anne babalar isteklerinden en ufak bir ödün vermek istemezler. Böyle çocuklar toplumumuzda büyümüşte küçülmüş olarak adlandırılır. Yaptırım gücü. konuşmasında. gayret göstermeye de gerek yoktur. olması gerekenden daha fazla hata yapar. Çocuğa kendisine ayıracak oyun oynayacak zaman bırakmazlar.Baskıcı Otoriter Katı ve Sıkı Anne Baba Tutumu Anne baba çocuğu kendi ideallerine göre yetiştirme arzusu içindedirler. gülmesinde. Çocuğa sağlanan haklar en aza indirgenmiş bir durumdadır. Ama böyle bir çocuktan geriye çok fazla bir şey kalmaz. Sürekli bir tedirginlik içinde olduğu içinde normalden. Bu nedenle anne baba çocukta hata bulmakta hiç zorlanmazlar. Onu hor görürler. eğer bu bir başarı kabul edilir ise. aşağılık duygusu içerisinde olurlar ayrıca çekingen. Çocuğa çocukluğunu yaşaması için nerde ise hiç fırsat vermezler. Oysa katı baskıcı eğitim tarzını benimseyen ailelerdeki bu şanssız çocukların maalesef hiçbir zaman çocukluklarını yaşama fırsatları olmaz. Sonuçta o henüz bir çocuktur. Kendi kendilerine haklı olduklarını telkin ederek vicdanlarını rahatlatırlar. Kendi yaptıkları yanlışlıklardan dolayı duydukları suçluluk duygusunu bu yolla kendilerini kandırarak savunurlar. Çünkü onların her zaman çocuk bedeninde yetişkin oldukları kabul edilir. bir daha ömür boyu bu hatayı yapmasın diğer çocuklara örnek olsun” düşüncesi olduğu için cezalar çok ağırdır. Buna karşılık baskıcı otoriter sistemin olduğu ailede evin düzeni değişmesin diye çocuğun programında her hangi bir değişiklik yapılmaz. Baskıcı otoriter katı sıkı ailenin verdiği eğitimde ceza her zaman ön plandadır. Hatta anne baba kendini zorlayarak doğal olarak kendiliğinden ortaya saçılan sevgiyi gizlemek için olağanüstü bir gayret içerisine girmek zorunda kalır. aşırı hassas bir karakter yapısına sahip olurlar. Hatta daha da ileri giderek ve hiç olmaması gereken bir şeyi yaparak çocuğa karşı şiddet uygularlar. hata yapmaktan korkan. Onlar her zaman haklıdırlar. ürkek. kalıba zor da olsa girer ya da girmeye çalışır. belki çocuğun anne babaya gösterdiği direnç kırılır ve çocuk ailenin istediği kılıfa. streslidir. başarıya ulaşmışlardır ama silik kişilikli. Sevgi gayet tabi mutlaka vardır. Oyun oynayacak hata yapacak bu suretle öğrenecek. Anne baba istediği gibi uzaktan kumandalı bir çocuğa sahip olur. Hafta sonlarının rahatlığı yaşanır. Bu kadar çabanın ve baskının sonucunda. Bunu da çocuk eğitiminin olması gereken bir parçası olarak kabul ederek kendilerini teselli ederler. En katı otoriter sistemlerin zorunlu olarak uygulandıkları yerlerde bile hafta sonu programları farklıdır. Bu rahatlama ile kendi düşüncelerini uygulamaya devam etmeye ve böylece çocuğu kendi istedikleri kalıba sığdırmak için zorlamaya devam ederler. Ama hiçbir şekilde gösterilmez. Çocuğun her davranışında. Bu nedenle çoğunlukla katı baskıcı ve hoşgörüsüz bir tutum içindedirler. her şeyden çekinen çoğu zaman adını bile söylemekten aciz bir çocukları olmuştur. Aslında kusur aramak için öyle çok fazla zahmete girmeye. Böyle yerlerde bile hafta sonları daha gevşek programlar uygulanır. içmesinde kısacası yaptığı her harekette bir kusur bir yanlış aranır. otoriter bir tutum takınırlar. Ayrıca ceza çocuğun işlediği suçla orantılı da değildir. Çünkü ceza verilirken yola çıkış noktası suça uygun bir ceza değil tam aksine “ bu ona iyi bir ders olsun. içine kapanık. Bu nedenle. yemesinde. Çocuğu çeşitli olumsuz özellikler ile nitelendirirler. Çocuk her durumda sadece çocukluğunu yaşayabilmeyi ister. Ailenin verdiği disiplin çocuğu 68 . Yaramazlık yapması hataya düşmesi doğaldır. Anne baba çocuğu kendi istedikleri disiplin altına alarak. bedence ve ruhça daha küçüktür. korkak. Bu tür aileler çocuğa kendi istediklerini yaptırabilmek için sık sık katı disiplin uygulamasının bir gereği olarak ceza yoluna başvururlar.

cezalandıran. şefkat görebilmektir. korkak ya da en hafif deyimle çekingen yapar. Çocuk içinden gelen doğal çocukluk eğilimleri ve bunlara taban tabana zıt aile kalıp dayatmaları arasında sıkışıp kalır. Bütün bu yaptırımlar. Anne babanın ona ihtiyacının olduğu zamanlarda da artık maalesef o bu duruma ilgisizdir. kolaylıkla başkasının etkisinde kalan birisi haline gelir. Bu durum daha da şiddetlenerek artar. varlığı yokluğu belli olmayan birisi haline gelir. İnsanlar tarafından kolaylıkla kandırılır. yemeği üzerine ya da masa örtüsüne damlatması. Her iki durumda aslında çocuğun kaybı anlamına gelir. Bir büyük insanın bile dayanması nerde ise imkânsız olan bu kadar ağır baskı altındaki çocuk haklı olarak ve son derece normal karşılanması gereken bir şekilde nerde ise hemen her defasında kendisinden bekleneni ailesine veremez. kişiliksiz. yetenek ve ihtiyaçlarına karşı kayıtsız kalırlar. kayıtsız ve pasif anne babaya sahip olan çocuğun isteklerine hiçbir denetim ve sınırlama gelmez. babaların çocuğa karşı olan kayıtsızlıklarının derecesinden çocuk rahatsızlık duymaya başlar. aile üyeleri tarafından çocuğa uslu olmasının bir ödülü olarak verilir. Anne babanın çocuğun davranışları karşısında ilgisiz ve kayıtsız davranış sergilemesi aslında iyi niyetle yapılan bir davranış tercihidir. Bu tip anne babalar için çocuğun varlığı ve yokluğu belli değildir. hatta hayattan usandırır. Bu durumdaki bir çocuğun çevresinden tek isteği anne babadan birazcık. Bunu çoğu kez başaramayınca sonraki aşamaları uygulamaya başlar. Ama doğru hareketin ne olduğunu da bilmez. zorlamalar çocuğu büyük bir cendere gibi sıkar. masada ailenin yemek kuralları dışında herhangi bir en ufak bir sapma gösteren davranış içerisinde olması bile çok büyük çatışmaların yaşanması için fazlası ile yeterli nedenlerdir. Anne babadan uzaklaşır bir müddet sonra da kopar. Aşırı hassas. Yapmaya mecbur olduğu için yapar. Bu durum çocuğun agresif bir davranış içerisine girmesine neden olur. kendisine ait bir şey kalmamıştır. kayıtsız ve pasif anne babalar çocuklarını aşırı derecede ihmal ederler ve onların ilgi. sürekli çocuğun her yaptığına karışan anne babanın çocukları kolayca ağlayan çocuklardır. Çocuk içinde bulunduğu bu durumdan kurtulmak için çeşitli çareler aramaya başlar. Bu durumun sonucu olarak da evde bulamadığı sevgiyi dışarıda aramaya çalışır. Adeta çocuk sevgisiz bir ortamda kendi kendine büyümeye bırakılmıştır. Uçlara kayar yani ya tümüyle çığırından çıkar ve ele avuca sığmaz olur. Kayıtsız ve Pasif Anne Baba Tutumu İlgisiz. Çünkü artık kendisinde. Bu amaçla dikkat çekerek anne babaya varlığını ispatlamaya çalışır. kullanılır. Çocuğa kesinlikle özgürlük tanınmaz. yaptığı her harekette yanlış yapma korkusu içindedir. Bütün bunların sonunda çocuk kendi iç dengesini yitirir. Bu gruba giren anne babalar gerçekte hoşgörü ile boş vermişlik arasındaki sınırın farkında değildirler. İlgisiz. Duygu ve düşüncelerini içine atarak onları bastırır. Bu ruh hali ile aslında hiçbir şey yapmak istemez. Duygu ve düşüncelerini içine atma onu fazlası ile yorar. Suçlayan. yeni cezalar yeni azarlar daha yeni çareler daha ağır cezalar şeklinde bir fasit daire kurulur. Çocuğu böylesine ihmal eden anne baba çocukla ancak 69 . Sözgelimi çocuğun oyundan birkaç dakika geç gelmesi. Bu tür ailede çocuk anne babasından yukarıda sözü edilen her iki ögeden de yani sevgiden de disiplinden de yoksundur. Bu durum onu kararsızlığa iter. Çocuğun bu çabası yani çare arama girişimine çoğu kez anne baba yeni ve daha ağır baskılar uygulayarak karşılık verir. ya da tamamen renksiz. Her söyleneni sorgulamadan tepki vermeden yapan. Çocuğun doğal hakları dahi. Baskıcı otoriter katı ve sıkı anne baba tutumunu anlatınız. bunları dışa vurmamaya çalışır. Hep tedirginlik içindedir. sevgi. Duygularına ve isteklerine önem verilmediğini görür. İlgisiz.bunaltır. Çocuk attığı her adımda. Çocuktan daima yaşının çok üstünde bir olgunluk beklenir. Çocukla anne baba arasındaki iletişim her zaman çok gergindir. sıkar. Böylece yeni çareler. kırılgan ve hastalıklı bir kişilik yapısı görülebilir. Hiçbir şeyi doğru düzgün yapamaz. Baskıcı otoriter katı ve sıkı anne baba tutumunun çocuğun kişilik gelişimi üzerinde kalıcı etkileri: Anne babanın çocuğu sürekli eleştirmesi çocuğu ürkek. Daima yaptığı her hareketin yanlış bir davranış olduğunu ve bu hareketten yani yaptığı bu yanlıştan dolayı cezalandırılacağını düşünür. Bu tip anne. Çünkü kayıtsız kalma öyle bir noktaya gelir ki artık çocuk o aileye ait olup olmadığını o insanların kendi anne babası olup olmadığını sorgulamaya başlar. Kim nereye çekerse o tarafa yönelir.

gibi düşünceler çocukta yerleşir. İlerleme kaydettikçe çocuğa manevi ödüller verilmelidir. kayıtsız ve pasif anne baba tutumunun çocuğun kişilik gelişimi üzerinde kalıcı etkileri: İlgisiz. anne. Bu çıkarımın doğru olduğu kabul edilerek sessiz çocukla ilgilenilmez hatta ilgilenmek isteyen birisi olur ise “çocuğu rahat bırak. “yaramazlık yapınca evde ilgi noktası ben oluyorum” vs. sıkıntısı olsa ağlardı. ceza değil tam aksine ödül yerine geçmektedir. Bu nedenle çocuk bu düşüncelere dayalı olarak tutum ve davranış geliştirir. Diğer yandan ise olayın birde çocuk yanı bulunmaktadır. baba olarak bilmez” . Aslında kendi doğruları adına çocuklarına iyilik yaptıklarını düşünerek kendilerine ve çocuklarına işkence yaptıklarının farkında değildirler. Onlar için yerleşmiş bazı düşünce kalıpları bazı önyargılar vardır. Oysa bu düşüncelerin bilimsel hiçbir gerekçesi yoktur. Doğal olarak bu durum çok aşırı boyutlarda tavizlere kadar gider. Torunlara gösterilen hoşgörüler kendi çocuklarının geçmişte alamadıkları sevgiyi onlara vermez. bir kenarda unutulmuş bir kimse olarak anne babanın ilgisini çekmek için her türlü tutum ve davranışı yapmaya hazırdırlar. Genle kural olarak davranışı değiştirmek için önce olumlu olanların pekiştirilmesi gerekir. Bu ifadeden de “çocuk doymak istiyor ise ağlamalıdır. Bunun gibi ifadeler tekrarlandıkça çocuğun davranışları olumlu yönde değişecektir. “doğru anne baba tavrı böyle olmalıdır”. Bu nedenle bu tip anne babalar çocuklarına yakınlık göstermek istemelerine rağmen bundan kendilerini zorlayarak kaçınırlar. uslu olduğunda da onunla ilgilenildiğini her durumda evin bir bireyi olduğunu hatırlatıcı. İlgisiz. hiçbir sıkıntısı yok. Çünkü uslu duran problem çıkarmayan çocuk dikkat çekmediği ve bir sorunu olmadığı kabul edildiği için çoğunlukla kimse ilgilenmez. Yani alışılmış ve çok bilinen ifadeler ile “ağlamayan bebeğe meme/mama verilmez. Çocukla iyi bir iletişim kurulduktan sonra çocuğun olumsuz davranışlarına yönelmek daha doğru bir yaklaşımdır. Daha sonra ise çocuğa karşı yine ilgisiz.” gibi gönül alıcı çocuğu motive edici. Eğer bunlar yapılmaz ise zamana bağlı olarak çocuk büyüyünce yani bir 70 . Rahat sessiz vurdumduymaz pasif olabildikleri gibi saldırgan da olabilirler. İhmal edilmiş. Çünkü anne baba tarafından çocuğun olumlu değil olumsuz davranışları pekiştirilmektedir. şimdi ilgilenerek hiç yoktan sessiz sessiz duran çocuğu ağlatıp rahatımızı bozacaksın vs. Büyük olasılıkla “anne babamın ilgisini çekmek istiyorsam yaramazlık yapmalıyım uslu durduğumda benimle ilgilenmiyorlar”.” denir. Çünkü çocuk için bu gibi durumlarda ceza. O da birazcık şefkat alabilmek dikkat çekmek ve varlığını ispatlayabilmektir. Daima işe önce kolaylıkla düzeltilebilecek olan davranışlardan başlanılmalıdır. Bu tip anne babanın çocukları agresif saldırgan ve suça yönelik davranışlar gösterebilirler. “demek ki doğrusu budur” vs. Çocuklarına karşı kayıtsız bir tutum izleyen anne babaların kişilik yapıları ise değişkendir. “yarın öbür gün anneyi. Çocuk bilinçle ya da içgüdüsel olarak kendine göre çözümü bir şekilde bulur. Bu düşüncelere sahip anne babalar hatalarını ancak yıllar sonra fark ederler ve “çocuğumla yaşayamadım. Ama tüm bu telafi çalışmaları sadece iyi niyetle yapılmış nafile gayretler olarak kalır. Torunlarının sevgilerini kazanmak için rüşvet olarak adlandırılabilecek tutum ve davranışlar sergilemeye başlarlar. Bu önyargılar “çocuk şımarabilir. Anne baba açısından çocuk anne babayı rahatsız etmediği müddetçe çocukla ilgili görünürde pek bir problem yoktur. İlgisiz bir ailede büyüyen çocuğun sadece bir tek amacı vardır. ” gibi gerekçeler ile ona kızılır. kimseyi rahatsız etmiyor. “evde anne babanın otoritesi sarsılır” . kayıtsız bir tutum sergilemeye devam ederler. Konu torunların aile içerisinde uymaları gereken kurallarda hafiften başlayarak artan ve çoğu zamanda ağır hasarların yaşanmasına yol açan noktalara kadar gider. Eğer çocuk anne babayı rahatsız ederse onlar için bir engel oluşturur ise anne baba çocuğa karşı düşmanca bir tutum ve tavır takınır. “çünkü benim anne babam da bize böyle davranırdı” . Bu tip davranışlar çoğu zaman kötü istenmeyen davranışların sergilenmesine kadar gider. Bazı anne babalar göre çocuğa karşı kayıtsız kalmak ona ilgi ve sevgi göstermemek ilgi ve sevgiyi içte beslemek ama çocuğa belli etmemek doğru bir davranıştır. Bu tip anne babalar torunları için sığınılacak bir liman gibi olurlar. Dolayısıyla çocuk. ona değer verildiğini gösterici söylenmesi gereken sözler vardır. babayı. çocukla ilgilenmesi engellenir. bari torunlarımla yaşayayım” düşüncesiyle torunlarına karşı aşırı sevgi gösterisinde bulunmaya başlayarak en az ilki kadar vahim olan yeni bir hatalı tutum ve davranış içerisine girerler.” şeklinde bir çıkarımda bulunulur. olumsuz tutum ve davranışlarından dolayı ceza aldığında bile var olduğunu hissettirdiği için mutludur. gibi düşüncelerdir.zorunlu olduğu durumlarda ve son derece yüzeysel bir şekilde ilişki kurabilir. Çocuğu düşman kuvvet ilan ederler. Böylece kendi açılarından problemi çözmüş olurlar. kayıtsız ve pasif anne baba tutumuna maruz kalan çocuklar aslında kendilerine yöneltilen düşmanlıktan daha çok ilgisizlikten dolayı sıkıntı yaşamaktadırlar. Oysa çocuk uslu durduğunda “aferin çocuğuma nasıl da uslu uslu kendi başına oynuyor.

Çocuğun böylesine bir ortamda yetiştiriliyor olması onu doyumsuz bir birey haline getirir. Gevşek Anne Baba Tutumu Gevşek anne baba tutumu “Çocuk Merkezli Aile” olarak da bilinir. Gerçek yaşam onların düşündüklerinin aksine son derece gerçekçi ve acımasızdır. Bütün bunlara rağmen aile. Çocuğun suçunu kendisinin bulması ve anlaması beklenir. Anne babanın ilgiye bakıma muhtaç olduğu zamanlarda onların yanında olmaz. Bu hayal kırıklığı karşısında büyük bir şok yaşarlar ne yapacaklarını bilemezler ve kendi iç kabuklarına çekilirler. Çocuğa sınırsız bir özgürlük tanınır ve böylece çocuğun ideal davranışlara sahip olacağına inanılır. Aslında doğal olarak anne baba çocuğun yanlış davranışlarını görürler. Bencil. Bu gibi durumlarda genel ilkelerinin dışına çıkarlar. Çünkü kendisinin ilgiye sevgiye ihtiyacı olduğu zamanlarda anne baba tarafından bu ilgi ve sevginin kendisinden esirgendiğini düşünmektedir. Başka bir anlatımla. her isteklerini yaptırmayı alışkanlık haline getirmiş bulunan ve artık her istediklerinin olacağına aksi bir şeyin 71 . Sözgelimi çocuk elini ateşe uzatacak olur ise ateşin çocuğun elini yakacağını öğretmezler. Çocuğu kısıtlandırırlar ve ona gözdağı verirler. Doyumsuz bir birey haline gelen çocuk geliştirdiği karakter yapısıyla anti sosyal bir kişilik özelliği sergiler. Bu tip ailelerde ilke olarak anne baba çocuğun davranışlarına karışmazlar. Yalnızca büyük bir sorun karşısında varlıklarını hissettirirler. Çocuğa neyi yapması ya da neyi yapmaması gerektiği konusunda herhangi bir bilgi vermezler. İlgisiz kayıtsız ve pasif anne baba tutumunu anlatınız.başka anlatımla birazcık evin dışarısı ile temas kurabilir hale gelince ev ortamında bulamadığı ilgi ve sevgiyi dışarıda aramaya başlar. Ancak çocukta baskı kurmamak adına onu uyarmazlar. çocuğun başına buyruk yetişmesi. Çünkü gerçek yaşam hiçbir zaman onların düşündükleri ve bekledikleri gibi değildir. Bu nedenle çocuğun davranışlarına karışmazlar. Müdahale kabul edilmez. dilediğince davranması ve çocuğun üzerinde aile denetiminin olmaması durumudur. anlamak istemez. Çocuğun yaşı ilerledikçe aileden uzaklaşır. Asla bu düşüncesinin gerçek olmadığını sadece görüntüde olduğunu ve yanlış olarak da olsa yine kendisinin iyiliği için anne babanın ona böyle davrandığını bu tutum ve davranışın sadece anne babasının yanlış ve eksik bilgilenmesinden kaynaklandığını hiçbir şekilde kabul etmez. Gevşek anne baba tutumu. Aile içinde çocuğa tanınan haklar sayısızdır. Ancak bunların hiçbirisinde herhangi bir caydırıcı unsur söz konusu değildir. Çocuk adeta ailedeki tek inisiyatif sahibi kişi konumundadır. Bu tip ailelerde anne babanın isteklerinden çok çocuğun istekleri ön plandadır. ateşe fazla yaklaşınca insanın canını yaktığını acı bir tecrübe ile öğrenmiş olur. Bu tip aileler kendilerine ve çevrelerine zarar verebilecek davranışlarda bile etkili bir denetimden uzaktır. kibirli. anne babanın çocuğa egemen olma ve onun üzerinde baskı kurma eğilimi yerine. Çünkü çocuğa ceza verilir ama nedeni açıklanmaz. sorumsuz. sabırsız. çabuk kızan ve darılan. çocuk ateşe elini uzatınca eli yanar ve böylece ateşin yaktığını öğrenir bir daha da elini ateşe uzatmaz diye düşünürler. kendini beğenen şımarık. Çocuk ise çoğu kez bu beklentiyi karşılamaktan oldukça uzaktır. Çocuğun ailede tek çocuk olduğu hallerde bu duruma daha sık rastlanır. anlamaz. Bu tip ailelerde çocuğa hiçbir zaman kesin kurallar anlatılmaz. Kuralları uygulama ve denetlemede bir düzenden söz etmek olası değildir. Bu tutumdaki aileler neyin doğru neyin yanlış olduğunu çocuğun kendisinin bulmasını beklerler. Bu gayretlerinin sonucunda ufak da olsa aldığı bir sevgi mesajını farklı yorumlayarak sığınılacak bir liman olarak görür. Kendince bir limana sığınmış olmanın verdiği güvenle büyüdükçe aile ile çatışmaları artar ve aileden intikam alma yolları aramaya başlar. Çocuk merkezli ailelerde yetişen. Böylece çocuk ateşin yakıcı olduğunu. Ayrıca çocuğun nerede duracağı da kesinlikle belirlenmemiştir. Bu nedenle bu çocuklar gerçeklerle karşılaştıklarında ve her dediklerinin olmadığını görünce hayal kırıklığına uğrarlar. gururlu. her dediğinin anında olmasını isteyen davranış özellikleri gösterir. Çocuğun her türlü tecrübeyi yaşayarak öğrenmesinden yanadırlar. Bu tip anne babaya mensup ailede çocuğun aşırı hareket ve davranış serbestliği vardır. çocuğun davranışları canlarını çok sıktığı zamanlarda ara sıra da olsa sert çıkışlarda bulunmaktan ve çocuğa ceza vermekten kaçınmaz. çocuğa eğitim yolu ile herhangi bir şey öğretmekten kaçınırlar. Bu durum çocuğun denetimsiz bir ortamda başına buyruk yetişmesine zemin hazırlar. Bu tür anne babalar çocuğu aşırı serbest bırakırlar. Böyle çocuklar sosyal ortama uyum sağlamakta güçlük çekerler.

kendimi arabaların önüne atarım. " gibi ardı arkası kesilmeyen tehditleri arka arkaya sıralar. Bu durumun doğal bir sonucu olarak ailenin çocuğa karşı tavırlarında tutarsızlıklar ortaya çıkar. Ayrıca anne baba arasındaki kültür farklılığı da tarafların farklı eğitim yöntemi savunmalarının en önemli nedenlerinden biridir. Çocukluklarında her ortamda her istediklerini elde ettikleri için doyumsuzdurlar. Yani anne baba çocuğun eğitiminde hangi yöntemin doğru olduğu çocuğa nasıl bir eğitim verecekleri konusunda henüz kendi aralarında anlaşamamışlardır. kapının camını kırarım vs. Bu tip aile yapısında anne babanın ilgisizliği ve kayıtsızlığı ön plana çıkar. rahatsız edici ve sonuçta kendisini küçük düşürücü isteklerine karşı gelmez. Ayrıca kendilerine olduklarından daha fazla değer verirler. kural tanımayan çocuklar okullardaki kurallarla karşı karşıya kalınca hayal kırıklığına uğrarlar. Bu durum da çocuğu kelimenin tam anlamıyla iki arada bir derede bırakır. eğitim yöntemlerinde farklılaşabilirler. özgürlüğüne sorumluluklarına fırsat vermeli ve mutlaka sınır koymalıdır. Fakat dış çevrede işler hiç de evdekine benzemeyince çocuk hayal kırıklığına uğrar. kendini beğenen bir kişilik özelliği de sergileyebilirler. Bu özelliklerini iyi yönlerde kullanabilirler. Onun bu son derecede gereksiz. her dediğinin anında olmasını isteyen. Gururlu. Bu tür ailelerde yetişen çocukların genel olarak bencil. söz dinleyen. evden kaçarım. Bu tip ailenin karakteristik özelliklerini şu şeklide maddelemek mümkündür: 72 . Ailenin ilgisini çekmek için bazen çok çılgın davranışlarda da bulunabilir. Bu genellikle bir ara formdur. Genellikle bu durum eski-yeni çatışmasından kaynaklanır. sabırsız. pasif bir çocuk olmak veya kendini ispatlayabilmek için sinirli. Çocuğun kişilik gelişimini olumsuz yönde etkiler. yemek yemem. rollerine. Mesela baba otoriter-baskıcı iken anne koruyucu bir tavır sergilerse hele birde bu çocuğa yansırsa tutarsız aile oluşur. Bazen de eşler çocuk yetiştirme yöntemlerinde değişiklik yapma hususunda farklı düşünürler bu da tutarsızlığa neden olur. darılan. kibirli. “Dediğimi yapmazsanız hasta olurum. Gevşek anne baba tutumu çocuğun kişilik gelişimini nasıl etkiler? Tutarsız Dengesiz ve Kararsız Anne Baba Tutumu Bu tür anne babalar çocuk eğitiminde kararsızlık içerisindedirler. yeni evli çiftler arasında rastlanır ve ilk çocuğun yetiştirilmesi sırasında görülür. Bu tip ailelerde yetişen çocuklar doğal olarak şımarık olurlar. Söz gelimi bir yere konuk gidildiğinde çocuk konuk olduğu evin vitrinini karıştırdığında evin altını üstüne getirdiğinde. çabuk öfkelenen. yumuşak huylu. Anne baba çocuğumu daha iyi nasıl yetiştirebilirim sorusunu kendilerine sormaya başladıklarında. Birinin doğru olarak gördüğü durum diğeri tarafından yanlış olarak değerlendirilir. Bazen de yaratıcı ve bağımsız olabilirler. Başkaları üzerindeki etkilerinden ve güçlerinden emindirler. Annenin ak dediğine baba kara diyorsa çocuk bu ortamdan olumsuz etkilenir.olmayacağına şartlanmış olan. Uzun yıllar ailenin bu karakterde kalması çok ender rastlanan bir durumdur. Tartışmayı genellikle anne kazanır ve gelecek kuşakların yetişmesinde etken olur. Neyi. nerede ve ne zaman yapacağını bilemeyen çocuk. çocuk herkese her dediğini yaptırabileceğini düşünür. anne baba çocuk üzülmesin ağlamasın diye hiçbir şekilde çocuğa engel olmak yolunu seçmez. Anne baba çocuğun haklarına. Bu nedenle annenin eğitimi ve kültürü toplumu şekillendirdiği için çok önemlidir. Aile bireyleri çocuğun isteklerine kayıtsız şartsız uydukları için. tepkisel bir kişilik yapısı geliştirebilir. Çocuk anneye babaya karşı tehditkârdır. Bu tip ailelere genellikle genç ebeveynlerde. kavgacı. Gevşek anne baba tutumunun çocuğun kişilik gelişimi üzerinde kalıcı etkileri: Gevşek aile yapısında büyüyen çocuk. Gevşek anne baba tutumu ev içinde geçerli olduğu gibi ev dışında da geçerlidir. ılımlı. çabuk kızan. Sosyal bir ortama girdiklerindeyse hayal kırıklığına uğrayıp kendi kabuklarına çekilirler. Tutarsız davranan ailelerde bunun temel nedeni eşlerin çocuk yetiştirmeye farklı bakmaları ve bunu çocuğa yansıtmalarıdır. Okula ve arkadaş çevresine uyum sağlamakta zorluk çekerler. kırılgan. şımarık. ürkek. Anne baba kendi arasında şiddetli geçimsizliğe varan tartışmalar yaşarlar. zor sosyalleşen. Oysa gevşek aile tutumunda sınır yoktur. sorumsuz. Ben-merkezli bir kişilik geliştirir. ailede tek inisiyatif sahibidir. Dediği olmayınca da çoğunlukla tehditlerini uygulamaya koyar. antisosyal davranış özellikleri. gösteren bireylerdir. Anne babalarının gevşek tutumuyla yetişen çocuklar bir müddet sonra anne babalarını kendi denetimleri altına alırlar.

Bu yüzden arkadaş çevresinde sevilmez. Herkese daima çok aşırı bir ihtiyatla yaklaşırlar. Genellikle bu aile tipi davranış anne ve babanın her ikisinde aynı anda görülmez. Çocuk bencil ve şımarık olur. 73 . Her iki aile tipi arasındaki temel fark. Eşlerin her ikisinin çalıştığı durumlarda ise genellikle aile bütçesine daha fazla katkı yapan bireyde görülür. koruma güdüsünün. Böyle bir ortamda büyüyen çocuklar aileden uzak yaşayamazlar. Dikkatsizlik ile ilgili sorunlar yaşamaya başlar. bu aile tipinde şefkat. Çocuk evde veya okulda anne babasının dikkatini çekmek için alışılmadık davranışlar sergiler. Psikologlar annelerin bu tavrını genellikle annenin duygusal yalnızlığına bağlamaktadırlar. Çocukta yalan söyleme. hırçın inatçı olabileceği gibi içine kapanık ve pısırık da olabilir. Öğrenilmiş çaresizlik durumu onların en belirgin vasıfları olmuştur. disiplinin önünde gelmesidir. Tutarsız dengesiz anne baba tutumu çocuğun kişilik gelişimini olumsuz etkileyen anne baba tutmlarından birisidir. Yaşamlarında karşılaştıkları hemen herkese karşı güvensiz bir tutum içerisindedirler. Yapmış olduğu bu büyük fedakârlık için diğer eşden sürekli ödünler koparır. Özellikle annelerin bu konudaki tavırları daha belirgindir. Bu aile tipi baskıcı otoriter aile tipine karıştırılabilecek kadar benzer. Çocuk dikkatini toplayamaz ve uzun süre bir işe odaklanamaz olabilir. Söz gelimi okul-aile birliği toplantılarına gidilmesi her zaman eşler arasında sorun olur. Çocuğa gerektiğinden fazla özen ve kontrol gösterilir. Eşler bunu son derece çekilmez bir iş olarak görürler. Anne babada aslında çocuğun sorumluklarından kaçma eğilimi vardır. Anne baba tarafından oluşturulan yapay bir akvaryumda yetiştirilen ya da bir cam fanus altında büyütülen çocuklar çevreye ve yaşama uyum sağlamakta sürekli güçlük yaşarlar. Ailesi çocuğa model olamadığı için çocuk kendine başka modeller seçer. Çoğunlukla aile de çalışan birey hangisi ise ilgisiz aile davranışı onda görülür. kendilerinde önemli işleri yapacak gücü bulamazlar. Çocukta ana baba sevgisi azalır. Bu tip ailelere çok çocuklu ailelerde rastlanma ihtimali daha fazladır. Buna bağlı olarak çocuk asi. Taraflar bu işi diğerinin üzerine atmak için elinden gelen her türlü çabayı harcarlar. kaypaklık gibi hastalıklar başlayabilir. Diğer tarafa baş kakıncı yapar diğerini sürekli borçlandırır. vaktinin tümünü arkadaşları ile geçirir. çocuğun dünyasına girmek gibi bir kaygıyı hiçbir şekilde taşımazlar. Koruyucu Anne Baba Tutumu Koruyucu ailenin karakteristik özelliklerini şu şekilde belirtmek mümkündür. • • • Tutarsız dengesiz ve kararsız anne baba tutumunun çocuğun kişilik gelişimi üzerinde kalıcı etkileri: Çocuk üzerinde etkisi ve bu etkinin yıkıcılığı hangi aile tipleri arasında kararsız kalındığına göre değişir. el bebek gül bebek büyüttükleri çocuklarını aşırı bir kontrol ortamı içerisinde büyütürler. Sonuçta yapacak bir şeyi olmadığı için mecburen toplantıya giden taraf yapmış olduğu bu büyük fedakârlığı her fırsatta dile getirir. Anne baba adeta çocukların üzerlerine titrerler. Genç yaşta çocuk zararlı alışkanlıklar edinmeye meyilli olur. Yenilgiyi baştan kabul etmiş gibi bir halleri vardır. çoğunlukla mutsuz olurlar. mecbur kaldıklarında bu gücü kendilerinde toplayamazlar. Çocuğun kendi yapacağı ve yapması gereken işler bile koruyucu anne baba tarafından yapılır. Çocuk anne veya babadan birisine çok yaklaşırken diğerinden uzaklaşabilir.• • Anne baba aşırı rahattır. Sözgelimi çocuğa 6-7 yaşına kadar yemeğini annesi yedirmeye devam eder veya 14-15 yaşına kadar kızının saçlarını anne tarar. Gençlik dönemlerinde çocuk. Bu tür anne babalar. Anne baba tutum ve davranışları ile çocuğa örnek bir model olamazlar.

içinde ukde kalan her şeyin çocuğu tarafından gerçekleştirmesi özlemi içerisindedir. Mükemmeliyetçi anne baba çocuğundan daima her şeyin en iyisini başarmasını bekler. kendilerinin ulaşamadıkları ideallere çocuklarının ulaşmasını isterler. Anne baba çocuklarına kimseleri layık görmezler. Çocuğun arkadaşlarının seçimi bile ailenin görevidir.. Üzerine bindirilen bu ağır yükün altında ezilen çocuk çocukluğunu yaşayamaz. sağlıklı bir kişilik gelişimine sahip olamaz. Bu işe yaramazsa fiziksel şiddete başvurulur. zihinsel yönden gelişmesi için çocuğu özel eğitime tabi tutarlar. eğitim. Çoğu kezde böyle birisi bulunamadığı için çocuk arkadaşsız kalır. İleri yaşlarda bile etrafına bağımlı olarak yaşamak gereğini duyar.gov. Çocuğun eksik olduğu kısımlar varsa özel derslerle bu yönü telafi etmeye çalışırlar. Kendi ayakları üzerinde durabilecek hale gelmesi uzun yıllar alır. şarkı söylemeli. Mükemmeliyetçi ailelerde anne babaların kendi kuralları ve kalıpları vardır. Böyle ailelerde çocuk asla çocuk olamaz. Ancak bunu isterken çocuklarının kapasitesine bakmazlar. Konuyu daha iyi anlayabilmek için http://okulweb. Cezalandırma işlemi öncelikle duygusal sömürüyle başlar. çocuklarının ancak kendisine benzeyen çocuklarla arkadaşlık kurmasına izin verirler. hayırsız evlat. herkesin parmakla göstereceği örnek davranışlar sergileyen bir çocuk olmalı. İleri yaşlarda bile sürekli olarak anne babasını yanında ister. Çocuğa kaldırabileceğinden çok daha fazla yük yüklenir. Kendi çocukluğunda yapamadıklarının. ahlak ve toplum kurallarına aşırı derecede uymasını beklerler. Bu tutumda olan anne baba çocuğu olduğu gibi kabul etmez. görünüm. Cezaların çocuğun iyiliği için olduğuna inanılmasa ceza bu kadar kolaylıkla ve içtenlikle uygulanamaz. Çocuğa daima mükemmel bir yetişkin insan projesi çizilir. iyi yüzmeli. iyi koşmalı. 74 . Birinci olmaktan başka şansı yoktur. çocuğun iyiliği için verildiği kuvvetli kabul görür. Ayrıca çok iyi resim yapmalı. aile yapısı gibi özellikler bakımından hiç olmazsa kendilerine yakın ayarda olmalıdır. "Senin için saçımı süpürge ettim. Çocuğun bilgi yönünden iyi yetişmiş olmasının yanı sıra bedensel." gibi ifadeler kullanılarak psikolojik baskı uygulanır.pdf adresini ziyaret edebilirsiniz. gerçekleştiremediklerinin. Çocukların ise bu kurallara uymaktan başka şansları yoktur. vs. Çocuk anne babasından ayrı kalmakta zorlanır. Mükemmeliyetçi anne babalar çocuklarının din. Her alanda başarılı olmak çocuğun üzerine ağır bir yük olarak bindirilir. Ama anne babaya göre yakın ve uzak çevrelerinde maalesef bu özelliklerde kimse yoktur. Çocuk toplum içinde kendi başına iş yapma cesaretini gösteremez. Çocuk nerede duracağını bilmez ve çocuğun duracağı son noktayı daima başta anne baba olmak üzere başkaları koyar. kendi ölçütlerine uymayanlar için çocuğa kesinlikle izin vermezler. çocukluğunu yaşayamaz. ölürsem hakkımı helal etmeyeceğim. Mükemmeliyetçi Anne Baba Tutumu Bu tür anne babalar. Ebeveynine karşı sevgi ve nefret karışımı duygular içerisinde olur. çocuğun bu projeye harfiyen uyması. Çocuğun yanlış yapmaya kesinlikle hakkı yoktur.Koruyucu anne baba tutumunun çocuğun kişilik gelişimi üzerinde kalıcı etkileri: • • • • • Çocuk aşırı duygusal olur. Bu nedenle kimseleri kendi çocuklarına yakıştıramazlar. Mükemmeliyetçi anne babanın çocuğu daima sınıfının ve hatta okulun birincisi olmalıdır. lider olmalı.tr/35/02/959733/dokuman%20arsivi/annebabaocukiletiimi.. Öte yandan mükemmeliyetçi anne babaların çocuklarından aşırı titizlik ve temizlik beklentisi içindedirler. maddiyat. Cezaların. Onun her zaman bir numara olmasını ister bunun için elinden geleni yapar. Çocuk üzerindeki bu tür baskılar nedeniyle yaptığı her işte en iyi olmayı ister fakat istediği seviyeyi yakalayamayınca hayal kırıklığı yaşar. Çocuğun üstünü azıcık kirletmesi bile daima büyük bir olay olur. Anne babanın çocuktan beklentileri doyumsuz olduğu için çocukta doyumsuz olur. iyi konuşmalı.meb. Her türlü çocukça davranışları çocuklarına yasaklarlar. kısaca çocuk yaşamda ne var ise ne yapılıyor ise daima en iyisini yapmalıdır. Çocuk anne babanın kurallarına ters olan hareketlerde bulunduğunda çocuğa verilen cezalar da katı ve serttir. Anne babalar. Zaten akside düşünülemez. Çocuklarının arkadaş adayı kişilik.

Konu ile ilgili olarak “Çocuğumu Nasıl Eğitmeliyim” isimli kitabı okuyabilirsiniz. Mükemmelliyetçi anne baba tutumu hakkında bilgi veriniz. Bu tip ailelerde anne babanın. bu kaygı peşini hiç bırakmaz. Hiç kimse mükemmel olamaz. esneklik yoktur. duyarlı. sorumluluk duygusu gelişmiş. Bu durum onda aşağılık duygusunun gelişmesine neden olur. çocuğu kabulü. fikirlerini serbestçe söyleyebilen. Kendi doğal içgüdüleri ile kendisine dayatılan ağır kurallar arasında sıkışıp kalır. Bu tip anne baba tutumu esnek yapılıdır. Bu tip bedensel. İstediği düzeyi yakalamayınca hayal kırıklığına uğrar. fikirleri doğrultusunda hareket eden. Çocuk. Herkesin eksik yönleri mutlaka vardır. hoşgörülü. Yani herkes kendi hayatını yaşar. Mükemmeliyetçi anne baba tutumunun çocuğun kişilik gelişimi üzerinde kalıcı etkileri: Mükemmeliyetçi anne baba tutumu olan ailede yetişen çocuk ağır nörotik gelişim gösterir. onu sevgi ve sevecenlikle ele alması. Sevgi ve nefret karışımı duyguları aynı anda ve sürekli olarak yaşar. Güven Verici ve Demokratik Anne Baba Tutumu Bu tür anne baba tutumlarında çocuğa karşı anne babanın içten ve derin bir sevgisi hissedilir. Aile yaşamın gereği olarak ortaya 75 . iyi kabul gördüğü kendisi için uygun olarak hazırlanmış bu ortamda genellikle sosyalleşmiş. Bu nedenle yaşamında sürekli gelgitler vardır. işbirliğine hazır. Anne babanın yaşamı anne babaya. kurallara ve otoriteye karşı körü körüne bağlı olmayan. kimse kimsenin yerine yaşam süremez. arkadaş canlısı. çocuklarına çocukluklarını yaşama fırsatı vermezler. Bu tutumu kayıtsız ve şartsız gösteren anne babaların çocukları genellikle aşağıda belirtilen olumlu kişilik özelliklerini gösterirler. Bir çocuk. çocuğun ilgi ve yeteneklerini göz önünde tutarak. açık fikirli. anne babasının devamı değildir. aktif. Ailelerin yaşayamadıklarını çocuklarından beklemeleri doğru değildir. Bu nedenle çocuk durması gereken yeri ve zamanı da bilemediği için yerine başkaları karar verir. Aslında kural bu kadar basittir. Ancak yaşamın gerçekleri son derecede acımasızdır. çocuğun yaşamı ise çocuğa aittir. Zamanı asla geri döndürmek mümkün değildir. çocukla ilgilenmesi davranışa yansır. kendisine ve çevresine saygılı. başkalarının fikirlerine saygı duyan. kendi inandıklarını sonuna kadar savunabilen. Kişilik ve karakter yapısı genelde çok katıdır. Evde sıkı bir disiplin sistemi uygulanır. yaratıcı. özellikle çocukluk günleri bir daha geri gelmez. girişken. kendi sınırlarını bilen. Geçen günler. Ona göre bir şey veya kimse ya iyi ya da kötüdür. Bu tip ailelerde anne babanın çocuktan beklentileri daima çocuğun kapasitesinin çok üstündedir.projedeki profil ile birebir örtüşmesi istenir. şeffaflık ve huzur vardır. Çocuklarına sorunlarının çözümü konusunda rehberlik yaparlar. Anne baba. Aile içinde güven. Oysa bu geçerli bir yöntem değildir. Çocuk demokratik ve güven verici bir ortam da yetiştiği için. Bu tip ailelerde anne babanın birbirlerine ve çocuklarına karşı olan duyguları da net ve açıktır. Çocuk ailenin bir bireyi olarak kabul edildiği için çocuğun fikri de önemlidir. Her şey zamanında ve dakik yapılır. Söz gelimi çocuğun yaşına uygun bazı kararlarını kendisinin almasını sağlarlar. Bu nedenle çoğu kez bu arzusunu gerçekleştiremez. Çocuk daima bir çatışma kendi içinde bir çatışma yaşar. O yepyeni bir kişiliktir ve kendi özellikleri vardır. Kabul Edici. Çocuğun ilgi ve ihtiyaçlarına her zaman saygı gösterirler. Bu tür anne babalar çocuğa karşı olumlu rol modeli oluştururlar. çocuklarının neşeyle anlatabilecekleri çocukluk anıları olmasına izin vermelidirler. Bu tip ailelerde anne babalar çocuğun en iyi şekilde yetişmesi için gereken özeni gösterirler ve yeri zamanı gelince gerekli önlemleri alırlar. Çocuk her işte en iyi ve en üstün olmak ister. Aileler. duygusal ve sosyal açıdan dengeli ve mutlu bir birey olarak yetişir. zihinsel ve ruhsal açıdan sağlıklı bireyler ancak bu esnek yaklaşım içinde yetişebilir. kişilik yapısı ve davranışları açısından dengeli. Evde her şey bir kurala bağlanmıştır. Bu hayal kırıklığına sebep olan durumu anne babasına nasıl açıklayacağını bilemez. Anne baba doyumsuz olduğu ve hep daha fazlasını istediği için çocukta da ister istemez doyumsuzluk yerleşir. Bu tip çocuklar için bir şey ya siyah ya da beyazdır. uyumlu bir birey özellikleri gösterir. kaygılanır. onun kendisini geliştirebileceği bir ortam hazırlarlar. en sağlıklı anne baba tutumu olarak kabul edilir. Mükemmeliyetçi anne babalar. Siyah ile beyaz arasında bulunan milyarlarca gri ton v ve diğer renkler yaşamında yer almaz.

çıkan sorunlarla nasıl baş edebileceklerini birlikte araştırır çözüm yollarına birlikte karar verirler. Yetiştiği ortam çocuğun kişilik özelliklerine yansır. Bu tip ailelerde anne babalar, çocuklarını her bakımdan her zaman desteklerler ve olması gereken bazı kısıtlamaların dışında çocuğun isteklerini daima yerine getirirler. Normal olarak her çocuk birey olarak var olduğunun bilinmesini ve yaptığı davranışının onaylanmasını ister. Buna dayalı olarak yaptığı davranışın sonucunda iltifat görmek ister. "Aferin, bak ne güzel yapmışsın, bu konuda ne kadar başarılısın..." gibi sıradan sözlerle çocuğun başının okşanması bile çoğu kez çocuk için olabilecek en büyük ödüldür. Çocuk başardığını, onaylandığını ve övüldüğünü gördükçe daha fazla başarmak ve daha fazla onay ve övgü almak ister. Şu hatırdan çıkarılmamalıdır. Yaşam başarıya endekslidir. Aile ortamının çocuğa kendi benliğini, kimliğini, duygu ve düşüncelerini anlatma özgürlüğü verdiği durumlarda çocuk sağlıklı bir biçimde olgunlaşarak gelişir. Anne babanın çocuğu kontrollü bir denetim altında serbest bırakması, çocuğun kendisini geliştirici imkânları önüne sunması anlamına gelir. Bu gibi durumlarda çocuk daha yaratıcı ve daha toplumsal bir birey olarak yetişir. Bu tutum içersindeki anne babalar olgun insanlar olarak tanımlanır ve toplumda böyle kabul görürler. Aileyi ilgilendiren kararlarda çocuk da bir birey olarak kararlara katılır, fikri önemsenir ve alınır. Bu aileler çocuklarının fikrini alırken, olaya "O daha çocuk, anlamaz..." şeklinde yaklaşmazlar. Aksine, çocuğun da o ailenin bir bireyi olarak kararlarda söz sahibi olması gerektiği düşüncesi ile hareket ederler. Aile bireylerinin hepsinin alınacak kararlarda eşit söz ve oy hakkı vardır. Bu aileler çocuklarından kendilerini sevip saymasını beklerler. Ancak çocuklarının bağımsız bir birey olarak yetişmesi gerektiğine de yürekten inanırlar. Ailede çocuğa sevgi ve saygı gösterilir, çocuğa kendi düşünce ve fikirlerini her durumda açıklaması öğretilir. Çocuğun fikri ne kadar mantıksız olursa olsun dikkatle dinlenir. Fikre değer verildiği imajı ortaya konur. Böylece çocuk susmaya değil konuşmaya teşvik edilir. Aile her şeyden önce iyi bir rehberdir. Çocuğa yol gösterilir; ama çocuğun tek başına alması gereken kararlar konusunda çocuk tamamen serbest bırakılır. Bu gibi durumlarda çocuğa yardımcı olabilmek amacıyla alternatifler sunulur; ama seçim sadece çocuğa aittir. Seçim çocuğa bırakıldığı için, çocuktan seçiminin sonucuna katlanması gerektiği de anlatılır ve çocuğa aldığı kararların arkasında durma sonuçlarına katlanma öğretilir. Çocuk ailede kendine özgü bir yeri olduğunu her fırsatta hisseder; görür. Ailenin diğer üyelerinin istek ve ihtiyaçları, denge içinde karşılanır. Böyle bir aile, evde ve toplumda kabul edilen ve edilmeyen davranışların sınırlarını açıkça çizer. Çocuk neyi nerede yapacağını veya yapmayacağı konusunda bilgilidir. Çocuğa ev ve toplum kuralları ayrıntıları ile anlatılır ve bizzat uygulaması yapılır. Bu tip ailelerde her şeyden önce anne ve baba iyi bir modeldir. Bu nedenle zaten çocuklarında görmek istemedikleri davranışları kendileri yapmazlar. Çocuk önceden belirlenmiş ve kendisine anlatılmış sınırlar içinde tamamı ile özgürdür. Çocuğun sözleri dinlenir, çocuk yetişkinler tarafından kendisine değer verildiğini önemsendiğini bilir. Dolayısıyla kendine ait bir saygı ve özgüven geliştirir. Çocuğa özellikle şiddet ve duygusal yaptırım uygulanmaz. Onun yerine çocuğa anne babanın beklentileri anlatılarak çocuk ikna edilerek denetleme yolu seçilir. Bu tip anne babaların çocukları, ebeveynlerinin duygu, düşünce, değer ve beklentileri hakkında bilgi sahibi olurlar. Çocuklar bu bilgilere göre hareket ederler. Evde hangi davranışın sonucunun ne olacağı önceden belirlenmiştir. Demokratik ailede yetişen birey hem davranış seçiminde kendini özgür görür, hem de seçimleri hakkında kısıtlanmayacağını bilir. Bu nedenle hiç çekinmeden en ufak bir tereddüt göstermeksizin anne ve babasına danışarak onlarla fikir alışverişinde bulunur. Aile bireyleri arasında açık ve net bir iletişim söz vardır. Duygu ve düşünceler açık kalplilikle ifade edilir. Sorunlar konuşarak ve ikna edilerek çözüme ulaştırılır. Çözüm ararken de demokratik yollara başvurulur. Kabul edici, güven verici ve demokratik anne baba tutumunun çocuğun kişilik gelişimi üzerinde kalıcı etkileri: Demokratik ve güven verici bir ortamda yetişen çocuk, kendisine ve çevresine saygılı olur. Sınırlarını bilir. Yenilikçi, aktif, etkin, girişken bir yapıya sahiptir. İnsanlarla sağlıklı ilişkiler kurabilir. Kendine yöneltilen fikirlere karşı saygılıdır. Kendi doğrularını sonuna kadar savunabilir. Atılgan, fikirlerini serbestçe söyleyebilen ve k e n d i n e ait fikirleri doğrultusunda hareket edebilen bir kişiliğe sahiptir.
76

Kişilik ve davranışları açısından dengelidir. Sorumluluk duyguları gelişmiştir. Kurallara ve otoriteye karşı körü körüne bağlı olmayan, hoşgörülü, açık fikirli, anlaşılır, toplumla barışık ve uyumlu bir birey olarak yetişir. Anne baba tutumları içerisinde en başarılı olanı, güven verici, kabul edici, destekleyici, hoşgörülü ve demokratik anne baba tutumudur. Ancak bu esnek yaklaşım içinde bedensel, zihinsel ve ruhsal açıdan sağlıklı bireyler yetişebilir.

Kabul edici, güven verici ve demokratik anne baba tutumu hakkında bilgi veriniz.

Şiddetli Reddedici Anne Baba Tutumu
Çocuğun bedensel ve ruhsal ihtiyaçlarını karşılamayı aksatacak kadar çocuğa düşmanca duygular beslenmesi durumu reddetme olarak tanılanır. Şiddetli reddedici tutumu olan ailelerde çocuğa karşı düşmanmış gibi davranılır. Çocuğa şefkat gösterilmez. Sevgiden ve aile sıcaklığından mahrum bırakılır. Çocuğu bazen sadece anne bazen de sadece baba reddeder. Ama genelde aile içinde çocuğa soğuk davranılır. Çocuk beğenilmez ve her yaptığı eleştirilir. Sürekli olarak çocuğun eksik ve yanlış davranışları araştırılır ve eleştirilir. Ele geçen her fırsat çocuğa baskı yapılır. Daima çocuğun olumsuz yönleri gündeme getirilir. Olumlu yönleri ise hep göz ardı edilir. Evde yapılması gereken her türlü gereksiz işin yapımı çocuktan beklenir. Bazen ailenin diğer çocukları da bu muameleden nasiplerini alırlar ama genelde günah keçisi olarak bir çocuk seçilir. Reddedilen çocuk evdeki çocuklardan farklı muameleye maruz kalır. Aile, bir ailede olması gereken sıcaklıktan ve güven verici ortamdan kesinlikle yoksundur. Aile içi yaşamda gerilim, çatışma ve kavga olağan olaylar olarak kabul edilir hale gelmiştir. Anne ve baba çocuğa sevgi, ilgi, şefkat göstermez. Çocuğu anlamaya çalışma gibi bir gayretleri olmadığı gibi ayrıca üstüne üstlük bir de onu baskıcı bir anlayışla yönetmeye çalışırlar. Anne ve babadaki bu reddedici davranışlar çok farklı nedenlerden kaynaklanabilir. Sözgelimi çocuk evlilik dışı doğduğu için istenmeyen bir bebek olabilir. Yine anne ve baba bir çocuk sahibi olmak için kendilerini maddi ve manevi bakımdan henüz hazır hissetmedikleri bir zamanda çocuk bir şekilde zorunlu olarak dünyaya gelmiş olabilir. Çocukta bedensel ve zihinsel açıdan bir engel veya özür bulunabilir. Anne ve baba herhangi bir nedenle hayal kırıklığı yaşıyor ya da suçluluk hissediyor bu nedenle de suçu çocuğa yüklüyor olabilirler. Anne ya da baba çocuğa aşırı düşkünlük gösterdiği için eşini ihmal ediyor olabilir. İhmal edilen eş de çocuğunu kendisine rakip gördüğü, çocuğu kıskandığı için böyle bir tutum geliştirmiş olabilir. Bir başka neden annenin çalışması olabilir. Sözgelimi anne çalışıyor ise özellikle parlak bir kariyer yapamaya da aday ise çocuk bir müddet annenin çalışmasına engel olacak ve ilerlemesini durduracaktır. Bu durumda annenin çocuğu kabullenmesi güçleşebilir. Anne çocuğu kendisinin parlak geleceğini engelleyen bir varlık olarak görmeye başlayabilir. Bazen de çocuğun aile üyelerine benzememesi veya anne veya babanın sevmediği birisine benzemesi çocuğun reddedilmesi için yeterli bir neden olur. Bunun gibi daha birçok farklı neden anne babanın çocuğu reddetme davranışı göstermesine yol açabilir. Ama sonuçta bunlar sadece birer basit bahanedir. Hiçbir bahane bir ailenin çocuğunu reddetmesi için kabul edilir bir neden olamaz. Şiddetli reddedici ailelerde çocuk her durumda dışlanır. İstenmediği açık ve net olarak çocuğa iletilir. Ele geçen her fırsatta çocuk aileden uzaklaştırılmaya çalışılır. Büyükanne, büyükbaba gibi aile büyüklerinin yanına gönderilir. Çok küçük yaşta çalışmaya zorlanır. Şiddetli reddedici anne baba tutumlarının çok ileriki boyutlarında ise çocuklar daha henüz birinci yaşına varmadan yaşamlarını yitirirler. Şiddetli reddedici anne baba tutumlarının çocuğun kişilik gelişimi üzerinde kalıcı etkileri: Şiddetli reddedici aile ortamında yetişen çocuklar yardım duygusundan uzaktır. Psikopat eğilimli olurlar. Sinirli saldırgan bir yapıları vardır. Sıklıkla duygusal kırgınlıklar yaşarlar. Hayvanlara ve özellikle kendilerinden küçük kişilere karşı düşmanca davranırlar. Bu tip reddedilen çocuklar sevgiye en çok muhtaç olduğu zamanlarda dışlandıkları için ruhsal açıdan sorunludurlar. Şiddetli şoklar geçirebilirler. Bu tür ailelerde yetişen çocuklar çeşitli psikolojik bozukluklara sahiptirler ve intihara yatkındırlar. Çocuk kötü muameleye maruz kalmamak için anne ve babaya karşı edilgen uysal ve
77

erdemlidir. Çünkü direnecek gücü yoktur. Fakat içten içe anne ve babaya karşı düşmanlık geliştirir. Çocuk korkaktır. Hayal kırıklıkları yaşamaktadır. Çünkü çevresindeki diğer anne babaların çocuklarına nasıl davrandıklarını görmektedir. Hiçbir zaman kendisine ait bir güven duygusu geliştiremez. Çünkü güven duygusunu oluşturacak bir ortamda hiçbir zaman bulunamamıştır. En yakınları bile kendisi ile hiç ilgilenmemiştir. Bu tip ailelerde yetişen çocuklar ileriki dönemlerde, inatçılık, hırçınlık, uyumsuzluk, çete elebaşılığı ve çetelere üye olma, yasadışı eylemlerde bulunma, depresyon nevrozlar vb. intihar eğilimleri gösterebilir. Kendisi dışındaki insanlarla yeterli iletişim kurmakta genellikle zorlanır. Bu nedenle saldırganlığını kendisine yöneltir. Şiddetli ve aşırı bastırılmış duygular nedeni ile dengesiz bir kişilik sergiler.

Abartılmış Sevgi ve Aşırı Koruyucu Anne Baba Tutumu
Bu tip anne baba genellikle aşırı istenilen, geç kavuşulan, tek çocuk, ilk çocuk, tek erkek veya kız çocuk, en küçük çocuk, geniş bir sülalenin tek erkek çocuğu gibi çocuklara sahip kişilerdir. Belirtilen özelliklere sahip çocuklar genellikle abartılmış sevginin odak noktası olurlar. Bu çocuklar el bebek gül bebek büyütülürler. Kucaktan yere indirilmezler. Bir dedikleri iki edilmez. Bu gruba giren çocuklar genellikle erken konuşurlar geç yürürler. Çünkü aile bireyleri tarafından kucaktan yere indirilmedikleri için yürümeleri geç kalır; buna karşılık her birey bu çocuklar ile sürekli ilgilendiği sürekli konuştuğu için konuşmaları erken olur. Aile tarafından çocuğun her çağrısına karşılık verilir. Bu çocuklar evin kralıdırlar; her arzuları bir emirdir, hiç istisnasız hemen en iyi şekilde yerine getirilmeye çalışılır. Bu tür çocukların üzerlerine titrenir. Aile üyeleri, bu çocuklar ağlamasınlar, üşümesinler, terlemesinler, hasta olmasınlar, yorulmasınlar, incinmesinler, mikrop kapmasınlar diye ellerinden gelen her türlü çabayı harcar. Çocuk sanki bir cam fanus içindedir. Bu tip ailelerde abartılmış sevgi ve aşırı koruyuculuk daha çok anne çocuk ilişkisinde görülür. Aşırı koruyuculuğun ve sevginin altında yatan ana etmen ise genellikle, annenin yalnızlığı ve yaşamdan özellikle de eşinden ve evliliğinden beklediğini bulamamış olmasıdır. Aşırı koruyucu anne çocuğunun büyüdüğünü ve olgunlaşabileceğini asla kabul etmeyecek derecede onunla öyle bütünleşir. Söz gelimi aşırı koruyucu anne çocukların üç yaşından itibaren rahatlıkla kaşık kullanabileceğini bilir. Bu bilgisini gerektiğinde başka annelere aktarır. Yine gerektiğinde bu bilgiyi kullanmayan anneleri uyarır; kınar. Ama iş kendi çocuğuna geldiğinde bu bilgiyi asla kabul edemez ve çocuğunun laşık kullanmsına izin vermez çocuğunun yemeğini kendisi yedirir. Hatta bu durum daha da ileride gidebilir; 8-9 hatta daha ileri yaşlarındaki çocuklarına yemeklerini kendileri yedirmek isterler. Ergenlik çağına gelmiş, 13-14 yaşındaki çocuklarına kendileri banyo yaptırmak isterler. Çocuğun veya gencin giysisini anne seçer. Çocuğun kendi başına alabildiği kararları pratik olarak yoktur. Buna dayalı olarak evde seçim konusunda pek söz hakkı olduğu söylenemez. Çok sıklıkla abartılı durumlarla da karşılaşılabilir. Söz gelimi çocuk ergenlik çağına girmiş olmasına karşın anne çocuğu ile yatmak ister. Bu davranışı için "Geceleyin korkulu bir rüya görür de korkarsa, ben onun sesini duyamam, bu nedenle onun yanında olmalıyım..." gibi gerekçeler ile sürerek öncelikle kendinden başlayarak etrafını inandırmaya çalışır. Anne bu tür davranışlarıyla kendisine göre çocuğuna olan derin sevgisini dile getirmekte ve ona yardım etmektedir. Kendisini bu gerekçeler ile ikna etmeye çalışmasına rağmen gerçekte kendi yalnızlığını ve mutsuzluğunu kendisini çocuğuna adayarak telafi etmeye çalışmaktadır. Ama çoğu kez bu durumun kendisi de farkında değildir. Aslında yapmış olduğu işin bir fedakârlık olmayıp basit anlamı ile bir bencillik olduğunu anlaması, kabul etmesi imkânsıza yakın bir durumdur. Çocuğunu kendine aşırı bağımlı yaparak kendisini değerli ve eşi bulunmaz hissetmektedir. Çünkü çocuk en ufak davranışta dahi annesinin fikrini almaktadır. Aslında anne, bu tutum ve davranışı ile çocuğu kendisine tutsak etmekte ve bağımlı kılmaktadır. Aşırı koruyucu ve abartılı sevgisi olan anne babalar çocuklarına derin duygusal bağla bağlıdırlar. Bu durumun bir sonucu olarak anne baba ç o c u k l a r ı için sebepsiz yere aşırı kaygı taşırlar. Bu kaygı onları çocuklarını onları ilgi ve sevgiden boğulduklarını hissedecek kadar aşırı korumaya yönlendirir. Bu aşırı ilgi ve koruma öyle bir noktaya gelir ki çocuk sevgiden boğulduğunu düşünmeye başlar. Çocuk bu duygu ve düşüncede iken anne baba ise çocuğu mutlu edemediklerini düşündükleri için hep endişe içindedirler. Çocuğa karşı boğucu şefkat göstermeye devam ederler. Bu tip ailelerde çocuğun doğal yaşam hakkı yoktur. Aileyi ilgilendiren kararları bir kenara bırakılıp yalnızca çocuğu ilgilendiren kararlara bakılsa bile yaşı kaç olursa olsun
78

Bu özellikleri nedeni ile toplum içinde bu tür çocuklar "ana kuzusu" veya "süt çocuğu" gibi isimlerle anılırlar. görülmek zorunda kalanları ise örtbas edilmeye çalışılır. ona karşı koymaktan. Oysa aslında böyle bir tutum çoğunlukla çocuğu cezalandırmaktan korkmanın ve çocuğa bebek muamelesi yapmanın bir dönüşümünden başka bir şey değildir. olayı tam anlamı ile kavrar yani anne babasını rahatsız etmediği sürece her şeyi yapmakta serbest olduğunu görür. Hiç büyümeyen bir "yetişkin-çocuk" olarak kalır. çocukların bazı kısıtlamalar dışında isteklerini diledikleri gibi gerçekleştirebilmelerine izin vermeleri şeklinde özetlenebilir. İçlerindeki cevher kolay-kolay su yüzüne çıkmaz. Arkadaş çevrelerinde yer alabilmek için lider olmak dışında bir seçeneği yoktur. kendisine hizmet etmelerini sağlamaya çalışır. Sosyal uyumu yok denecek kadar azdır.. Aileden uzak yaşamak çocuk için sanki bir işkencedir. Aslında anne babanın seçtiği yol çocuğu en kolay yöntemle büyütme yöntemidir. Çünkü onlar için çocuğa dilediğini vermek. "Yemedim yedirdim. Hoşgörü normal düzeyde ise. Yaşam çok basit. 79 . Ayrıca bu çocuklar toplum içerisinde de uyumlu bir birey olmakta zorlanırlar. çekingen ve sakar olarak nitelendirilirler. vs. Burada önemli olan anne babanın rahatıdır. etrafındaki kişileri kendi emri altında tutmaya. Ailelerine danışmadan en basit kararları bile almaktan kaçınırlar. Lider olamadığı ya da olmadığı zamanlarda dışlanır. Yine aynı gerekçelerden dolayı bu çocuklar toplum tarafından beceriksiz. çok sade. Amaçsız Hoşgörülü Anne Baba Tutumu Amaçsız hoşgörülü anne baba tutumu anne babanın çocuklarına karşı hoşgörü sahibi olmaları. anne tarafından hiçbir şekilde görülmek istenmez. Çocuk bir müddet sonra. giymedim giydirdim. Bu tip anne babalar hoşgörülü tutumlarını kolay kolay bırakmak istemezler. Buna dayalı olarak toplumsal yaşam bir kavga ve bir güç yarışıdır. Abartılmış sevgi ve aşırı koruyucu anne baba tutumunun çocuğun kişilik gelişimi üzerinde kalıcı etkileri: Aşırı koruyucu bir tutum ve abartılmış sevgi ile büyütülen çocukların yaşama gerektiği gibi hazırlanmaları söz konusu değildir. gençliğimi sana feda ettim. Amaçsız hoşgörüde anne babanın istedikleri tek şey ev içinde ve dışında çocuğun kendilerini rahatsız etmemeleridir. Bu tip ailelerde anne baba tarafından çocuğa yaptırılmak istenen bir davranış için duygu sömürüsü en çok kullanılan yöntemdir. oysa çocukluklarını yaşamış olmayı çok istedikleri bunun içlerinde bir ukde olarak kaldığı bu nedenle kendi çocuklarının içinde herhangi bir ukde kalmasını istemedikleri ve onların bu evreyi doyasıya yaşamasını istedikleridir. Doğal olarak toplumsal yaşama uyum sağlamakta güçlük çekerler. Aile içerisinde yaşamdan kopuk adeta bir cam fanus içerisinde büyütülmüş oldukları için aile içinde yaşama ilişkin edinmeleri gereken bilgileri. kendilerini kabul ettirme istek ve yeteneğinden yoksundurlar. Öte yandan ailenin aşırı hoşgörüsü ve çocuğa olan düşkünlüğü çocuğu bencil yapar. Daima dikkat çekmeye. çocuk tüm davranışlarında serbesttir. Bu nedenle ailenin sıcak kucağından ayrılmak istemezler. Çocuğun isteklerini yerine getirirken. onu kontrol edip yönlendirmekten çok daha kolaydır. Onu himayesi altına alabilecek herkese karşı bağımlı olmaya başlar. Kendini topluma kabul ettirmek için zaman zaman isyankâr davranışlar sergileyebilir. Atılım ve başarma gücünden. Aşırı bağımlı bir çocuk kendine ait bir kişilik yapısı geliştirmekte oldukça zorlanır. Ailesinden gördüğü sevgi ve himayeyi eşinden de bekler. çocuk kendisine olan güveni tam. Temel düşünce rahatlarının bozulmamasıdır. Çoğunlukla başarısız ve mutsuzdurlar.. çok kolay ve çok acımasızdır. Bütün olayların nerde ise dünyanın kendisi etrafında döndüğü gibi bir hisse kapılır. deneyimleri edinmeden aniden yaşamla karşı karşıya kalırlar. Bu tip çocuklar yukarıda anlatılan nedenlerden dolayı bu yarışta yenilgiyi baştan kabul etmişlerdir. Bu şart yerine gelmek kaydıyla." gibi sözler ve şiddetli şefkat yönetimi çok sık kullanılan uygulamalardır. Buna karşılık amaçsız hoşgörüde ise durum biraz farklıdır. Eğer anne baba seviyeli bir hoşgörü sahibi ise çocuk evine yönelik olumlu bireyler olur. Çocuğa ve problemlerine karşı nesnel davranılmaz. Her fırsatta ailelerine koşarlar. Çocuk kendisini gereğinden fazla önemser.fikrinin sorulmadığı görülür. Çocuk ailesine olan bağımlılığını bazı durumlarda genişleterek dış çevreye de genelleyebilir. Öyleki çoğu zaman çocukta yarışma isteği dahi görülmez. kendilerini haklı gösterme gerekçeleri kendilerinin çocukluklarını gereği gibi yaşayamadıkları. yaratıcı ve toplumsal yönü güçlü bir birey olarak toplumda yerini alır. Çocuğun yanlışları.

Aşırı baskı ve kontrol altında bulunan çocuk sessiz. Grubun lideri olup grubu yönlendirmeyi kendisine bir çıkış yolu olarak seçebilir. Aşırı Baskıcı ve Otoriter Anne Baba Tutumu İnsan davranışları. Yani biraz fazlaca sulugöz olur. Bu tip ailede yetişen çocuklar baskıdan uzak olmaları nedeniyle daha yenilikçi ve kendinden emindir. Ancak baskı bir çözüm olmaz ve çocuğun asiliği daha da artar. Grubun onayını kazanmak için yasadışı işler meyledebilir. agresifliği. çekingen ve kolay etki altında kalan bir yapıya da bürünür. Bu tip ailelerde çocuğun kendi kendini yönetmesine. Bu şekilde yetişen bir çocuk toplumda kabul görebilmek için kavgacılığı. anne babanın eğitim seviyelerine göre. Güvensiz ve endişelidir. Derhal disipline edilmeye çalışılır. çocuğun kişilik özelliklerini ihtiyaçlarını ve ilgilerini dikkate almazlar. Çocuk her olumsuz durum karşısında kolayca ağlamaya başlar. grubun önemsiz işlerini yapmaya eğilimindedir. kırıcılığı bir davranış biçimi olarak geliştirebilir. silik. Bu nedenle de çocuğun tüm kurallara itiraz etmeden kesinlikle uymasını bekler ve isterler. Eğer birey kendi kuralını uygulamak için ısrarlı olur ise disiplinsiz davranmış olur. Katı bir disiplin anlayışı içerisinde hareket ederler. ürkeklik gösterir. ailenin yapısına göre değişebilmektedir. O da "Anne babayı kızdırma!" kuralıdır. huysuz bir yapıya da bürünebilir. Her zaman ödüllendirilen çocuk neyin 80 . Sürekli ceza uygulaması çocukları olumlu yönde etkilemediği gibi. uslu. kurallar toplumların yapısına göre. devamlı ödüllendirmede olumlu sonuç vermez. Arkadaşları ile geçinemezler uyumsuz tavırlar sergiler ve kavgacı bir yapı gösterebilirler. öncelikle diğer bireylerin haklarına saygı duymaları ve bunu isteyerek ya da istemeyerek tutum ve davranışlarına yansıtmalarıdır. Anne babalarından yeterli ilgiyi görmeyen ama serbestliği olan çocuklar genellikle ya edilgen ya da etken olarak arkadaşlarından onay almak ve onlardan ilgi görmek ihtiyacını şiddetle duyarlar. Sürekli ayıplanma. Bu tip durumlarda aileler genellikle sorunun çözümünü çocuk üzerinde olan baskıyı artırmada görürler ve bu yolu seçerler. Bu tip ailelerde çocuklar sürekli kontrol altında tutulur. Çünkü toplumun çıkarları ile bireyin çıkarları daima çatışır. Doğal olarak ailelerinde çocuk eğitiminde benimsemiş oldukları yaklaşımları. Aşırı baskıcı ve otoriter anne baba tutumunun çocuğun kişilik gelişimi üzerinde kalıcı etkileri: Bu tip ailede yetişen çocukların kendine olan güveni ortadan kalkar veya hiç oluşmaz. disiplin anlayışı çerçevesinde. İletişimi bu olumsuz özelliklerle kurmak isteyebilir. Oysa amaçsız hoşgörülü aile ortamında yetişen çocuk kendisini boşlukta gibi hisseder. Bu durumda toplum bireyi bir şekilde disipline eder. inatçı. Doğal olarak insanın istediği her davranışı gerçekleştiremez. Bu tip ailede yetişen çocuklar hırçın ve kindar olabilirler. hırçınlığı. belirli ölçülerde sınırlandırılmıştır. grup içinde etkin rol alamaz. Kendilerini toplumsal otoritenin bir temsilcisi olarak görürler. İnsan ilişkileri düzenlenirken. Evde tek kural vardır. En küçük yanlışlıkları ve yaramazlıkları bile hoşgörüyle karşılanmaz.Amaçsız hoşgörülü anne baba tutumunun çocuğun kişilik gelişimi üzerinde kalıcı etkileri: Seviyeli bir hoşgörü içinde yetişen çocuğun kişiliği olumlu etkilenir. İnsanın istediği her davranışı gerçekleştirmesinin önünde başta toplumsal kurallar olmak üzere çeşitli engeller bulunmaktadır. Hata yapmasına müsaade edilmeyen çocuk ileri yaşlarda hayatın sıkıntıları karşısında dirençsiz olabilir. Hoşgörülü Anne Baba Tutumu Ödül ve ceza insan yaşamında çok önemli iki kavramdır. sağlıklı toplum ve kurumdan söz etmek mümkün değildir. Bir başka anlatımla disiplin insanların bir arada yaşayabilmeleri için. eleştirilme ve çeşitli cezalar çocuğun ruhsal yapısını olumsuz etkiler. Bu yaklaşımı benimseyen anne baba çocuğu kendi tasarladıkları bir kalıba göre yetiştirme arzusundadırlar. Ama bunun yanında küskün. Yaklaşımlar. kendi başına kararlar almasına izin verilmez. Bu durum disiplin kavramı ile açıklanır. Çünkü evin dışındaki kurallar ev kurallarından çok farklıdır ve sadece evdeki kuralı bilmektedir. Toplumların en küçük toplumsal kurumu ise ailedir. Önemli olan ve asıl olan toplumun kuralları olduğu için birey toplumla çatışan her kuralında geri adım atmak ve kendi kuralını değil de tolumun kuralını uygulamak zorundadır. Belli bir zaman sonra çocuk isyankâr. nazik ve dürüst olabilir. ödül ve cezanın yerinin ve sınırlarının çok iyi belirlenmesi gereklidir. Baskıcı ve otoriter aile yaklaşımını benimseyen anne babalar. Başka çocukların ve toplumun içine girdiği zaman çekingenlik. İstenilen her davranışın gerçekleştirildiği bir ortamda hürriyetten. kuralları bulunmaktadır.

Çocukta asilik ve kavgacılık görülmez. 81 . Anne babaya saygı noktasında çocukta gevşeklik görülebilir.doğru neyin yanlış olduğunu öğrenemez ve normal bir kişilik özelliği geliştiremez. Bu tip tutum ve davranışı benimsemiş aileler özellikle bu hataya düşmekten kendilerini korumak için gerekli önlemleri almalarında büyük yarar bulunmaktadır. Bu önemli bir noktadır. Hoşgörü yapılan her şeyi hoş görmek değildir. İlgisiz aile tipine bazı yönleri ile benzese de çocuk burada başıboş bırakılmaz. Mükemmele en yakın aile tipidir. Çocukta kendini ifade edebilir. Duygu ve görüşlere saygı vardır. Evde herkesin söz hakkı vardır. Hoşgörülü aile yaklaşımı deyince çocukların çok serbest bırakıldığı bir tutum ve davranış anlaşılmamalıdır. kendini rahat ve kolayca ifade edebilen bireyler yetişir. Bu aile yaklaşımında aşırı hoşgörülü olmak çocuğun bazı olumsuz davranışlar geliştirmesine neden olur. En zor ve sabır isteyen yöntemdir. Karakteristik özelliklerini şu şekilde belirtmek mümkündür. Hoşgörülü anne baba tutumunun çocuğun kişilik gelişimi üzerinde kalıcı etkileri: Özgüven sahibi. Çocuğun farklı hobilere yönelmesi daha sık görülür. Yanlışları sebebi ile çocuklara yaptırım uygulanır ama evvelinde koyulan kurallar çocuğun anlama seviyesine inilerek mantıklıca izah edilir. Belirli kurallar ve kısıtlamalar mutlaka vardır. Hoşgörülü anne baba tutumunu anlatınız. Hoşgörülü ailenin düşebileceği en yaygın hata çocuğa aşırı serbestlik verilmesi şeklinde kendisini göstermektedir.

Özet
Aile, bilinen en eski ve en basit tanımıyla toplumun temel yapısını oluşturan en küçük birimdir. Bu basit tanımıyla bile aile, toplumu oluşturmak gibi çok büyük bir anlamı üstlenmektedir. Statüsü ne olursa olsun toplumu oluşturan her bireyin, yani bir toplumda yaşayan en düşük statülü bireyden en yüksek statülü bireye kadar herkesin yetiştiği, temel değerlerini aldığı, toplum içinde yaşayabilmek için gerekli bilgi beceri ve yetenekleri kazandığı ilk yer aileleridir. Bireylerin aldığı bu değerler, daha sonra toplumun değerleri haline gelmektedir. Bu nedenle herhangi bir zamanda toplumun içinde bulunduğu durum ve şartların anlaşılması istendiğinde bakılması gereken ilk yer ailelerdir. Aileler olabildiğince sağlıklı, iyi bir iletişim içinde, özgür, kendinin ve diğer insanların istek ve ihtiyaçlarının farkında, kendisi ve toplum ile barışık bireyler yetiştirirse, toplum da o kadar sağlıklı ve istenilir düzeyde olur. Aksi durumda ise son derece sağlıksız bir toplum yapısı ile karşı karşıya kalınır. Aileyi sadece iki kişinin bir araya gelmesi ile oluşan bir kurum olarak algılamak son derce basit, eksik ve yanlış bir yaklaşım olur. Sağlıklı bir ailenin kurulabilmesi ve toplum içinde uyumlu bir şekilde varlığını sürdürebilmesi için her şeyden önce bu iki kişinin birbirleri ile uyum içerisinde olmaları, sağlıklı bir iletişim içinde bulunmaları gerekir. Bir ailenin sürekliliği için bu durum zorunludur. Ailenin çocuğa karşı tutumunun iki temel ögesi vardır. Bunlar sevgi ve disiplindir. Anne ve babanın yaklaşımında, bu iki etmenin ölçüsü ve kararlılığı çocuğun davranışlarını büyük ölçüde belirler. Anne ve baba çocuğu yetiştirirler iken ellerinde bulunan bu iki ögeden yararlanmak zorundadırlar. Çünkü kullanabilecekleri başka ögeleri yoktur. Aslında bu iki öge ilk bakışta birbirleri ile çelişir gibi görünmektedir. Çünkü sevgi, yumuşaklığı, sevecenliği, hoşgörüyü, ılımlı olmayı, sıcaklığı çağrıştırmaktadır. Buna karşılık disiplin ise sevginin çağrıştırdığı kavramların tam aksine sertliği, katılığı, soğukluğu, hoşgörüsüzlüğü çağrıştırmaktadır. Normal olarak beklenen anne babanın çocuğu yetiştirmede bu iki ögeden sadece birisini ve sevgiyi kullanması disipline ise pek itibar etmemesidir. Ancak uygulamada hiçbir zaman böyle olmaz. Aslında bu farklı anne baba tutumlarının hepsinde sevgi ve disiplin ögeleri vardır. Fakat kullanım dozajları farklıdır. Anne babanın sevgi ve disiplin ögelerini farklı dozajlarda kullanmalarından
82

kaynaklanan tutumları şu şekilde maddeler halinde sıralamak mümkündür. 1. Baskıcı otoriter katı ve sıkı anne baba tutumu, 2. İlgisiz ve kayıtsız anne baba tutumu, 3. Gevşek anne baba tutumu (Çocuk Merkezci Aile), 4. Tutarsız, dengesiz ve kararsız anne baba tutumu, 5. Koruyucu anne baba tutumu, 6. Mükemmeliyetçi anne baba tutumu, 7. Kabul edici, güven verici ve demokratik anne baba tutumu. 8. Şiddetli reddedici anne baba tutumu 9. Abartılmış sevgi ve aşırı koruyucu anne baba tutumu 10. Amaçsız hoşgörülü anne baba tutumu 11. Aşırı baskıcı ve otoriter anne baba tutumu 12. Hoşgörülü anne baba tutumu

Kendimizi Sınayalım
1. Aşağıdakilerden hangisi ülkemizde son birkaç yıl içinde evlilik ile ilgili yoğunlaşılan konu başlıklarından birisidir? a. Evlilikte uyum b. Evlilikte rol dağılımı c. Aile içi iletişim, d. Evlilikte etkileşim e. Evlilik kuramları 2. Aşağıdakilerden hangisi tutumlarından birisi değildir? ebeveyn 6. Anne babanın çocuğun eğitim yöntemlerinde farklılaşabildikleri aile aşağıdakilerden hangisidir? a. Hoşgörülü anne baba tutumu b. Koruyucu anne baba tutumu c. Tutarsız Dengesiz ve Kararsız Ana-Baba Tutumu d. Gevşek anne-baba Tutumu e. İlgisiz ve Kayıtsız Ana-Baba Tutumu 7. Çocuğa 6-7 yaşına kadar yemeğini annesinin yedirmeye devam ettiği aile yaklaşımı aşağıdakilerden hangisi için uygundur? a. Koruyucu anne baba tutumu b. Gevşek anne baba tutumu c. Hoşgörülü anne baba tutumu d. Mükemmelliyetçi anne baba tutumu e. Kabul edici, güven verici ve demokratik anne baba tutumu. 8. Çocuğa kaldırabileceğinden çok daha fazla yükün yüklendiği aile yaklaşımı aşağıdakilerden hangisi için uygundur? a. Koruyucu anne baba tutumu, b. Gevşek anne baba tutumu c. Hoşgörülü anne baba tutumu d. Mükemmelliyetçi anne baba tutumu e. Kabul edici, güven verici ve demokratik anne baba tutumu 9. Daima çocuğun olumsuz yönlerinin gündeme getirildiği aile yaklaşımı aşağıdakilerden hangisi için uygundur? a. Gevşek anne-baba Tutumu b. Mükemmelliyetçi anne baba tutumu c. Tutarsız dengesiz ve kararsız anne baba tutumu d. Baskıcı otoriter katı ve sıkı anne baba tutumu e. Şiddetli reddedici anne baba tutumu

a. Baskıcı otoriter katı ve sıkı anne baba tutumu, b. Müsamahakar anne baba tutumu c. Koruyucu anne baba tutumu d. Hoşgörülü anne baba tutumu e. Dengesiz ve kararsız anne baba tutumu 3. Aşağıdaki ebeveyn tutumlarının hangisinde “Anne babanın istediği gibi uzaktan kumandalı bir çocuğa sahip olduğu” bir durum yaşanır? a. Dengesiz ve kararsız anne baba tutumu; b. Hoşgörülü anne baba tutumu c. Baskıcı otoriter katı ve sıkı anne baba tutumu, d. Şiddetli reddedici anne baba tutumu e. Gevşek anne baba tutumu 4. Çocuğun varlığı ve yokluğunun belli olmadığı anne baba tutumu aşağıdakilerden hangisi için geçerlidir? a. Gevşek anne baba tutumu b. Hoşgörülü anne baba tutumu c. Dengesiz ve kararsız anne baba tutumu d. İlgisiz ve kayıtsız anne baba tutumu e. Kabul edici, güven verici ve demokratik anne baba tutumu. 5. Aşağıdakilerden hangisi Çocuk Merkezli Aile olarak da bilinir? a. İlgisiz ve kayıtsız anne baba tutumu, b. Dengesiz ve kararsız anne baba tutumu c. Hoşgörülü anne baba tutumu d. Kabul edici, güven verici ve demokratik anne baba tutumu. e. Gevşek anne-baba tutumu
83

10. Aşağıdakilerden hangisi anne baba tutumları içerisinde en başarılı olanı olarak kabul edilir? a. Gevşek anne baba tutumu. b. Mükemmelliyetçi anne baba tutumu c. Kabul edici, güven verici ve demokratik anne baba tutumu d. Hoşgörülü anne baba tutumu e. İlgisiz ve kayıtsız anne baba tutumu

Kendimizi Sınayalım Yanıt Anahtarı
1. a Yanıtınız yanlış ise “Giriş” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 2. b Yanıtınız yanlış ise “Ebeveyn Tutumları” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 3. c Yanıtınız yanlış ise “Baskıcı Otoriter Katı ve Sıkı Anne Baba Tutumu,” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 4. d Yanıtınız yanlış ise “İlgisiz ve Kayıtsız Anne Baba Tutumu,” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 5. e Yanıtınız yanlış ise “Gevşek Anne Baba Tutumu” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 6. c Yanıtınız yanlış ise “Tutarsız Dengesiz ve Kararsız Anne Baba Tutumu” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 7. a Yanıtınız yanlış ise “Koruyucu Anne Baba Tutumu,” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 8. d Yanıtınız yanlış ise “Mükemmelliyetçi Anne Baba Tutumu” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 9. e Yanıtınız yanlış ise “Şiddetli Reddedici Anne Baba Tutumu” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 10. c Yanıtınız yanlış ise “Kabul Edici, Güven Verici ve Demokratik Anne Baba Tutumu” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz.

84

Sıra Sizde Yanıt Anahtarı Sıra Sizde 1
Çocuk dünyaya geldiğinde ilk önce iletişim kurduğu kişiler doğal olarak en yakınındaki kişiler yani anne ve babasıdır. Anne, babanın çocuğa olan sevgisi, ilgisi, ihtimamı, bakımı, ihtiyaçlarını karşılaması onu bir birey haline getirir. Bir anne baba için birincil amaç kuşkusuz sağlıklı bir kişiliğe sahip, topluma yararlı, hayırlı, düzgün bir bireyi yetiştirip topluma kazandırmaktır. Çocuk bebeklikten başlayarak gelişiminin her döneminde farklı şeylere ihtiyaç duyar. Bu ihtiyaçların önemli bir bölümü aile tarafından karşılanır. İhtiyaçları karşılanmayan çocuk kendi öz benliğinden utanç duymaya başlar. Maddi ve manevi olarak sağlıksız büyür. Birtakım psikolojik sorunlar geliştirir. Çocuklukta ortaya çıkan bu psikolojik sorunlar genellikle bireyin tüm yaşamı boyunca onun ayrılmaz bir parçası olur. Bireyin ileriki yaşamının her aşamasında bilinçli olarak ya da olmayarak bu sorunların etkisinde kalır. çevresinden tek isteği anne babadan birazcık, sevgi, şefkat görebilmektir. Bu amaçla dikkat çekerek anne babaya varlığını ispatlamaya çalışır. Bunu çoğu kez başaramayınca sonraki aşamaları uygulamaya başlar. Bu durumun sonucu olarak da evde bulamadığı sevgiyi dışarıda aramaya çalışır. Anne babadan uzaklaşır bir müddet sonra da kopar. Anne babanın ona ihtiyacının olduğu zamanlarda da artık maalesef o bu duruma ilgisizdir. Anne babanın çocuğun davranışları karşısında ilgisiz ve kayıtsız davranış sergilemesi aslında iyi niyetle yapılan bir davranış tercihidir. Bu tip anne babala için çocuğun varlığı ve yokluğu belli değildir. Bu gruba giren anne babalar gerçekte hoşgörü ile boş vermişlik arasındaki sınırın farkında değildirler. Bu tip anne, babaların çocuğa karşı olan kayıtsızlıklarının derecesinden çocuk rahatsızlık duymaya başlar.

Sıra Sizde 4
Gevşek aile yapısında büyüyen çocuk, ailede tek inisiyatif sahibidir. Aile bireyleri çocuğun isteklerine kayıtsız şartsız uydukları için, çocuk herkese her dediğini yaptırabileceğini düşünür. Fakat dış çevrede işler hiç de evdekine benzemeyince çocuk hayal kırıklığına uğrar. Anne baba çocuğun haklarına, rollerine, özgürlüğüne sorumluluklarına fırsat vermeli ve mutlaka sınır koymalıdır. Oysa gevşek aile tutumunda sınır yoktur. Bu tür ailelerde yetişen çocukların genel olarak bencil, sorumsuz, çabuk kızan, darılan, kırılgan, her dediğinin anında olmasını isteyen, sabırsız, şımarık, zor sosyalleşen, antisosyal davranış özellikleri, gösteren bireylerdir. Ayrıca kendilerine olduklarından daha fazla değer verirler. Gururlu, kibirli, kendini beğenen bir kişilik özelliği de sergileyebilirler.

Sıra Sizde 2
Anne baba çocuğu kendi ideallerine göre yetiştirme arzusu içindedirler. Bu arzularını gerçekleştirmek istedikleri sonucu elde edebilmek için çoğunlukla çocuğa karşı katı, otoriter bir tutum takınırlar. Bu nedenle yukarıda belirtilen iki ögeden sevgi geri plana itilir buna karşılık disiplin ön plana çıkarılır. Bu tür aileler çocuğa kendi istediklerini yaptırabilmek için sık sık katı disiplin uygulamasının bir gereği olarak ceza yoluna başvururlar. Çocuğa çocukluğunu yaşaması için nerde ise hiç fırsat vermezler. Çocuğa kendisine ayıracak oyun oynayacak zaman bırakmazlar. Çocuğa sağlanan haklar en aza indirgenmiş bir durumdadır.

Sıra Sizde 3
İlgisiz, kayıtsız ve pasif anne babaya sahip olan çocuğun isteklerine hiçbir denetim ve sınırlama gelmez. İlgisiz, kayıtsız ve pasif anne babalar çocuklarını aşırı derecede ihmal ederler ve onların ilgi, yetenek ve ihtiyaçlarına karşı kayıtsız kalırlar. Bu durum çocuğun agresif bir davranış içerisine girmesine neden olur. Bu tür ailede çocuk anne babasından yukarıda sözü edilen her iki ögeden de yani sevgiden de disiplinden de yoksundur. Adeta çocuk sevgisiz bir ortamda kendi kendine büyümeye bırakılmıştır. Bu durumdaki bir çocuğun
85

Sürekli ceza uygulaması çocukları olumlu yönde etkilemediği gibi. ve ruhsal açıdan sağlıklı bireyler ancak bu esnek yaklaşım için de yetişebilir. Üzerine bindirilen bu ağır yükün altında ezilen çocuk çocukluğunu yaşayamaz. kendi sınırlarını bilen. Karakteristik Özelliklerini şu şekilde belirtmek mümkündür. Söz gelimi çocuğun yaşına uygun bazı kararlarını kendisinin almasını sağlarlar. devamlı ödüllendirmede olumlu sonuç vermez. Sıra Sizde 6 Bu tür anne baba tutumlarında çocuğa karşı anne babanın içten ve derin bir sevgisi hissedilir. Çocuğun ilgi ve ihtiyaçlarına her zaman saygı gösterirler. Bu tutumu kayıtsız ve şartsız gösteren anne babaların çocukları genellikle 86 . kendilerinin ulaşamadıkları ideallere çocuklarının ulaşmasını isterler. şarkı söylemeli. Bu aile yaklaşımında aşırı hoşgörülü olmak çocuğun bazı olumsuz davranışlar geliştirmesine neden olur. çocukluğunu yaşayamaz. fikirleri doğrultusunda hareket eden. işbirliğine hazır. aşağıda belirtilen olumlu kişilik özelliklerini gösterirler. İnsan ilişkileri düzenlenirken. duygusal ve sosyal açıdan dengeli ve mutlu bir birey olarak yetişir. Ebeveynine karşı sevgi ve nefret karışımı duygular içerisinde olur. Mükemmele en yakın aile tipidir. Duygu ve görüşlere saygı vardır. Bu tip ailelerde anne babalar çocuğun en iyi şekilde yetişmesi için gereken özeni gösterirler ve yeri zamanı gelince gerekli önlemleri alırlar. girişken. Belirli kurallar ve kısıtlamalar mutlaka vardır. kendisine ve çevresine saygılı. Mükemmeliyetçi anne baba çocuğundan daima her şeyin en iyisini başarmasını bekler. arkadaş canlısı. Birinci olmaktan başka şansı yoktur. Bu tür anne babalar çocuğa karşı olumlu rol modeli oluştururlar. kurallara ve otoriteye karşı körü körüne bağlı olmayan. uyumlu bir birey özellikleri gösterir. Hoşgörülü aile yaklaşımı deyince çocukların çok serbest bırakıldığı bir tutum ve davranış anlaşılmamalıdır. yaratıcı. Sıra Sizde 7 Ödül ve ceza insan yaşamında çok önemli iki kavramdır. Çocuk demokratik ve güven verici bir ortam da yetiştiği için. Her zaman ödüllendirilen çocuk neyin doğru neyin yanlış olduğunu öğrenemez ve normal bir kişilik özelliği geliştiremez. Kendi çocukluğunda yapamadıklarının. Anne baba. sağlıklı bir kişilik gelişimine sahip olamaz. Evde herkesin söz hakkı vardır. iyi kabul gördüğü kendisi için uygun olarak hazırlanmış bu ortamda genellikle sosyalleşmiş. onu sevgi ve sevecenlikle ele alması. Çocuk nerede duracağını bilmez ve çocuğun duracağı son noktayı daima başta anne baba olmak üzere başkaları koyar. çocukla ilgilenmesi davranışa yansır. Anne babanın çocuktan beklentileri doyumsuz olduğu için çocukta doyumsuz olur. ödül ve cezanın yerinin ve sınırlarının çok iyi belirlenmesi gereklidir. Ancak bunu isterken çocuklarının kapasitesine bakmazlar.Sıra Sizde 5 Bu tür anne babalar. onun kendisini geliştirebileceği bir ortamı hazırlarlar. çocuğu kabulü. Bu tip bedensel. herkesin parmakla göstereceği örnek davranışlar sergileyen bir çocuk olmalı. Ayrıca çok iyi resim yapmalı. Çocuk ailenin bir bireyi olarak kabul edildiği için çocuğun fikri de önemlidir. başkalarının fikirlerine saygı duyan. iyi koşmalı. aktif. Mükemmeliyetçi anne babanın çocuğu daima sınıfının ve hatta okulun birincisi olmalıdır. iyi konuşmalı. açık fikirli. Bu tutumda olan anne baba çocuğu olduğu gibi kabul etmez. hoşgörülü. lider olmalı. iyi yüzmeli. içinde ukde kalan her şeyin çocuğu tarafından gerçekleştirmesi özlemi içerisindedir. çocuğun ilgi ve yeteneklerini göz önünde tutarak. Çocuk. en sağlıklı anne baba tutumu olarak kabul edilir. İlgisiz aile tipine bazı yönleri ile benzese de çocuk burada başıboş bırakılmaz. sorumluluk duygusu gelişmiş. Hoşgörü yapılan her şeyi hoş görmek değildir. Çocuklarına sorunlarının çözümü konusunda rehberlik yaparlar. Her alanda başarılı olmak çocuğun üzerine ağır bir yük olarak bindirilir. kısaca çocuk yaşamda ne var ise ne yapılıyor ise daima en iyisini yapmalıdır. Çocukta kendini ifade edebilir. zihinsel. Çocuk üzerindeki bu tür baskılar nedeniyle yaptığı her işde en iyi olmayı ister fakat istediği seviyeyi yakalayamayınca hayal kırıklığı yaşar. Bu tip anne baba tutumu esnek yapılıdır. gerçekleştiremediklerinin. Böyle ailelerde çocuk asla çocuk olamaz. fikirlerini serbestçe söyleyebilen. duyarlı. kişilik yapısı ve davranışları açısından dengeli. Bu tip ailelerde anne babanın. kendi inandıklarını sonuna kadar savunabilen.

(Çeviri H. HYB yayıncılık.H. ŞEHİR: Turkuaz Kitaplığı.Yararlanılan Kaynaklar Kılıçarslan.tr/text/makale5..214 s. Nasıl Pantley.(2007). Çocuğunuzla İşbirliği Yapabilme. E.com/asiri-koruyucu-anababa-tutumu.Gürel). (2000) Okul Çağı Çocuğu ŞEHİR: Remzi Kitabevi www.(2008) Çocuğumu Eğitmeliyim. F.html 87 .pdf http://www.net/etiket/annebaba-tutumlari http://kisiselbasari.psikologankara.ISBN 975-6972-07-b. Yavuzer.selcuk.edu.aile.

Psikolojide mutlulukla ilgili kavramların anlamını söyleyebilecek. Yaşlı ailelerin mutluluğunu etkileyen faktörleri sıralayabilecek bilgi ve becerilere sahip olabilirsiniz. Anahtar Kavramlar Mutluluk Öznel İyi Oluş Ana-Baba Tutumları Ergen Çocuklu Ailede Mutluluk Yaşlı Ailelerde Mutluluk Evlilik Öncesi ve Evlilik Sürecinde Mutluluk Küçük Çocuklu Ailede Mutluluk Aile Yapısı ve Ortamı İle Mutluluk İlişkisi İçindekiler Giriş Psikolojide Mutluluk Psikolojide Ailede Mutlulukla İlgili Kavramlar Aile Yaşam Döngüsü Evlilik Öncesi ve Evlilik Döneminde Mutluluk Küçük Çocuklu Ailede Mutluluk Ergen Çocuğu Olan Ailede Mutluluk Çocukların Evden Ayrıldıkları Ailelerde Mutluluk Yaşlı Ailelerde Mutluluk 88 . Birer yetişkin olarak ana-babanın mutluluğunu etkileyen faktörleri belirleyebilecek.5 Amaçlarımız Bu üniteyi tamamladıktan sonra. Evlilik uyumunu etkileyen faktörlerin çiftlerin mutlulukları üzerindeki etkisini açıklayabilecek. Küçük çocuklu ve ergen çocuklu ailelerde mutluluğun nasıl şekillendiğini açıklayabilecek. Sağlıklı ve sağlıksız ailenin özelliklerini sıralayabilecek.

Ailede Mutluluk Faktörleri GİRİŞ İnsanı ele alan pek çok bilim alanı. Kitabın bu bölümde öncelikle mutluluk konusunun psikolojide nasıl ele alındığına değinilmiştir. dünya sağlık örgütünün sağlık tanımına dayanarak. Ryff ve Singer. yaşamda kalma mücadelesinin desteklendiği. Buna göre ruhsal açıdan iyi olma. Bireylerin ruhsal açıdan iyilik halleriyle ilgilenen pek çok disiplin alanı vardır. Bir başka deyişle aile. psikolojik ve sosyal açıdan kapasitesini geliştirmesidir. bireyde sadece hastalıkların olmaması değil. Bu alanlar (Ryff. Bireyler altı temel alanda gösterdikleri davranışlarla psikolojik iyi oluşlarını geliştirmektedirler. bireyin yaşamını iyi bir şekilde yaşamasını ifade eden bir kavramdır. PSİKOLOJİDE MUTLULUK Sağlıklı olmak insanların yaşam amaçlarından biridir. 1989. toplumsal. ihtiyaçların giderildiği ve geleceğin yetişkinler dünyasına bireyin hazırlandırıldığı en önemli kurumdur. sosyal ve fiziksel yönden tam bir iyilik hali içinde olmasıdır. Psikolojide mutluluk. Aşağıda bu kavramlara kısaca değinilmiştir. Bireyler yaşamla mücadele ederken. Peki. ruhen. insanın toplumsal bir varlık olduğu konusunda ortak bir anlayışa sahiptir. iyilik hali gibi kavramlarla incelenmektedir. bireyin fiziksel. ruhsal. Psikolojik iyi oluş. Psikolojik İyi Oluş Psikolojik iyi oluş. Yaşamın pek çok alanında bireylerin gelişimi üzerine damgasını vuran aile elbette ki bireylerin mutluluklarına ya da mutsuzluklarına da damgasını vurmaktadır. 2008): 89 . Böylece büyümelerini gerçekleştirirler ve gelişmelerini sürdürürler. bireyin güçlükler karşısında yaşama uyumudur. Psikolojide bu alanlardan biridir. anlamlı hedefler belirleyip bu hedeflere ulaşırlar. bireyin bedenen. öznel iyi oluş. bireyin biyolojik. bilişsel ve ahlaki açıdan gelişimlerini etkileyen ve yönlendiren bir kurumdur. iyi olma temelinde ele alınmaktadır. nedir sağlık? Dünya Sağlık Örgütüne göre sağlık. Bu toplumsal varlık için aile. psikolojik iyi oluş. Bir başka deyişle psikolojik iyi oluş.

Olumlu ilişkiler kurma: Bireyin kendisi dışındaki insanlarla olumlu ilişkiler kurması önemli bir psikolojik iyi oluş alanıdır. Özerklik. iş yaşamı ile serbest yaşam. Bir başka deyişle oldukça mutludurlar (Deiner. amaçlarıyla. kendini düzenleme. Bu noktada bundan sonraki bölümde ailede mutluluk konusuna değinilmiştir. olumlu duygu. bireyleri harekete geçiren en önemli araçlardandır. Bu bağlamda kitabın bu bölümünde yer alan ailede mutluluk konusundaki bilgilerin ve bulguların dayanağı. Çevrede ustalaşma: Bireylerin önemli ihtiyaçlarından biri yetkinliktir. Yaşam doyumu. İyilik Hali İyilik hali. araması ve kullanması anlamına gelmektedir. Kişisel büyüme: Her insan kendini gerçekleştirme ihtiyacına yanıt bulmaya çalışır. öznel iyi oluş kavramıyla ele alınır. c. Çevrede ustalaşma. güven. bağımsızlığı. b. Bireyler yaşamlarından yüksek düzeyde doyum alıyorlarsa. bireyin olumlu ve olumsuz özellikleriyle birlikte kendini kabul etmesidir. Kişisel büyüme. 2000). Özerklik: Özerklik. Kendini gerçekleştirirken de kişisel açıdan büyüme de gerçekleşir. Kendini kabul: Kendini kabul. Lyubomirsky. Yaşamın amacı: Amaçlar. 1984. sevecenlik ve yakınlık gibi özellikleri içerir. 90 . Birey manevi yaşam. empatik olma. niyetleriyle ve yönelim duygusuyla yaşamın anlamını yakalamaya çalışır. Öznel İyi Oluş Psikolojide mutluluk. Yukarıda ele alınan kavramlar temel alınarak ailede mutluluk konusunda çalışmalar yapılmaktadır. Yaşanan bu olumlu ilişkiler. bireyin yaşamından memnun olup olmadığına yönelik değerlendirmeleri içermektedir. Öznel iyi oluşun hem duygusal hem de bilişsel olmak üzere iki önemli bileşeni vardır. Bireyler yetkinlik ihtiyaçlarını çevrede ustalaşarak doyururlar. bireyin bedensel. sevgi. sevgi ve arkadaşlık gibi alanlarda tam işlevde bulunarak iyilik halini artırmaya çalışır (Myers. yaşam doyumu. toplumsal ve psikolojik olarak tam işlevde bulunması için kişisel. Birey.a. evlilik doyumu. bireyin gereksinimlerini karşılayacak çevreyi oluşturması. d. evlilik uyumu gibi kavramlarla yapılan çalışmalara dayanmaktadır. olumsuz duygu. f. 2001). Bu bileşenlerden ilki bilişsel bir özellik gösterir ve yaşam doyumu olarak ifade edilir. e. Duygulanım boyutu ise. bireyin kendi potansiyellerini geliştirdiğine ve bir birey olduğuna ilişkin inançlarını içerir. sosyal ve çevresel alanlarda tam işlevde bulunduğu bir hayatı yaşamasıdır. yaşamın anlamı ve amacı konusunda çeşitli duygulara sahiptir. Birey. davranışın içsel olarak düzenlenmesini ve kontrol duygusunu içerir. bireylerin hem kararlarında hem davranışlarında hem de yargılamalarında bağımsız hareket etmeleri anlamına gelmektedir. hem olumlu hem de olumsuz duyguları içermektedir. olumlu duyguları sıklıkla ve olumsuz duyguları çok az yaşıyorlarsa bu durumda öznel açıdan iyi bir konumdadırlar demektir. Sweeney ve Witmer.

1999). Sağlıklı aile işlevlerini yerine getirdiği için hem aile sisteminde hem de aileyi oluşturan üyelerde olumlu duygular yaşatırrken. boşanmış aileler. evlilik uyumu.” Honore De Balzac Aile. aile üyelerinin birbirlerini korumaları ve karşılıklı sevgi ortamının oluşturulması gibi boyutlarda ele alınabilir (Cutlar ve Radford. Aile aynı zamanda kültürün kuşaktan kuşağa taşındığı en önemli kurumdur (Özgüven. ekonomik ihtiyaçların karşılanması. aile üyeleri arasında sınırlar ya çok katı ya da çok belirsizdir. çocuklarla ilgilenilmektedir. Bu doğrultuda hem sağlıklı ailelerin hem sağlıksız ailelerin bir takım özellikleri bulunmaktadır. sınırları düzenleme. Bu noktada ailenin işlevleri. ilişki kalitesi ve ilişki doyumu gibi kavramlar kullanılarak gerçekleştirilen çalışmalar ve bu çalışmaların sonuçlarına dayalı olarak ortaya atılan müdahaleler bağlamında değerlendirilmektedir. keder de havaya bulaşır. Bu kurum. anne ve babalık ve çocukluk bağlamlarında mutluluk konusunun ele alınması gerekmektedir. 1993. eşler arasında etkili iletişim bulunmaktadır. Bu sürecin her aşaması bireylerin ve aile sisteminin mutluluğunu etkiler. Sağlıklı ve Sağlıksız Aile Gerek aile üyelerinin ve gerekse aile sisteminin mutluluklarını etkileyen en önemli faktörlerden birisi de ailenin sağlıklı olup olmadığıdır. aile üyelerinin ihtiyaçlarını karşılamada sorunlar vardır ve madde bağımlılığı. o evde sevgi ya da mutsuzluğun hüküm sürdüğünü size anlatmak için yeterlidir. ailenin mutluluğu denildiğinde aslında hem aile sisteminin hem de her bir aile üyesinin mutluluğu akla gelmelidir (Behnke ve MacDermid. yasal. 1999). Doğrudan ailenin mutluluğuna yönelik biligilere ve bulgulara değinilmeden önce sağlıklı ve sağlıksız aile kavramlarına değinmek gerekir. Sağlıklı ailelerde çiftler uyumludur. 2000). boş zamanları birlikte paylaşmak söz konusudur ve eşler ekonomik olarak aileye katkıda bulunmaktadırlar (Terry ve Kottman.). Bir başka deyişle. statü sağlanması. dini eğitim verilmesi. çocukların eğitiminin planlanması. Ailede mutluk ya da mutsuzluk ailenin sağlıklı ya da sağlıksız olmasına bağlı olarak değişmektedir. aile üyeleri birbirlerine destek olmaktadırlar. karı kocalık ve evlat olma gibi çeşitli rolleri bulunmaktadır. Ailede mutluluk konusunu ele alan literatür incelendiğinde. Bu noktada hem aile sisteminin bütününde hem de karı-kocalık. 91 . ailede görev ve sorumluluklar yerine getirilmektedir. sağlıksız ailelerde ise olumsuz duygular daha ön plandadır (Cutlar ve Radford. 2001). 2004). duygusal. Ailenin yerine getirmesi gereken bir takım görevler vardır. evlilik doyumu. Çünkü sağlıklı ve sağlıksız aileler hem mutluluğun öncülü hem de mutluluğun sonucu olarak karşımıza çıkmaktadır. Aile aynı zamanda bu rollerin yerine getirildiği ve üyelerinin kendi yaşamlarını bireysel olarak da yönettikleri bir kurumdur (Minuchin. Hetherington ve ark. ailenin bireylerin ve toplumun yaşamına bir şeyler katması ve vermesi demektir. mekânsal ve tarihsel bağları olan kendine özgü sosyal bir kurumdur (Bulut. Literatürde ailede mutluluk konusu. aile üyelerinin rolleri belirsizdir. yaşlılık ve ölümle sona erer. Aile üyelerinin anne ve babalık. 1995). 2006. kimin mutluluğunun ele alınacağı önemli bir soru olarak karşımıza çıkmaktadır. ailenin duygusal atmosferini yönetme. Ailenin işlevleri demek.. 2000). Bunlara kimlik görevlerini yönlendirme. Herhangi bir evin içine bir bakış. aile yapısında meydana gelen değişimi yönetme ve ev halkının devamını sağlama gibi örnek verilebilir (Nazlı. 1988). karşılıklı saygı ve değer ön plandadır. boş zaman faaliyetlerinin gerçekleştirilmesi. evlilik öncesi kurulan ilişkilerle başlar. yeniden evlenen aileler ve hatta aynı cinsiyetten aileler gibi çok boyutlu bir yapı sergilemektedir. Sağlıksız ailelerde ise. Bu konuda bilimsel çalışmalar yapanlara göre. Bu görevlerin yanında ailenin işlevleri diye bir kavram daha bulunmaktadır. depresyon gibi psikopatolojiler de gözükür (Nazlı. Bir ailenin sağlıklı olup olmadığı yukarıda ifade edilen görevleri ve işlevleri ne düzeyde yerine getirdikleriyle ilişkilidir.Ailenizde size en çok olumlu duygular yaşatan olaylar nelerdir? PSİKOLOJİDE AİLEDE MUTLULUKLA İLGİLİ KAVRAMLAR “Sene gibi. Günümüzde bu sosyal kurum. üyeleri arasında biyolojik. aile üyeleri arasında olumsuz ve yetersiz bir iletişim bulunmaktadır. tek ebeveynli aileler. işlev ailenin neden var olduğunu açıklayan bir kavramdır.

Aile yaşam döngüsü içersinde belli dönemler bulunmaktadır ve her bir dönemde ailenin ve aile üyelerinin başarması gereken gelişim görevleri vardır. sf. Aksi takdirde yukarıdaki hikâyede olduğu gibi bireylerin farkındalık düzeylerinin düşük olmasından ya da savunmalı davranmalarından dolayı. sağlıklı ya da sağlıksız. Sağlıklı ve sağlıksız aile yapısı. Böylece mutsuzluk süregiden bir duygu durumu olarak aile yaşamında yer alacaktır. düşüncelerinde ve rollerinde zaman içerisinde değişikliklerin olduğunu belirtmektedirler. Akıllı. karı kocalık ya da anne ve babalık rollerinden önce kişisel olarak sağlıklı olmaları gerekmektedir. Aile üyelerinin bu gelişimsel görevleri başarmaları hem onların kapasitelerini geliştirirken hem de mutluluklarında önemli bir faktördür. mutlu ya da mutsuz olmaktadır. “Her yuva değiştirişinde aslında hiçbirşey değiştirmiyorsun. duygularında ve düşüncelerinde zaman içersinde meydana gelen değişimlerle ilgilenir. Bireylerin. Sağlıklı ve sağlıksız aile tanımlanmasına ele alınan ölçütler nelerdir? AİLE YAŞAM DÖNGÜSÜ Psikolojide. bireyler var olan sorunları sürekli kendi dışında arayacaklardır. yaşlı ve deneyimli bir güvercinle konuşurken üzgün bir şekilde bundan şikâyet etmiş. gelişim psikolojisi diye bir alt alan bulunmaktadır. Tıpkı gelişim psikolojisinde olduğu gibi aile psikolojisiyle ilgili çalışmalar yapanlar. İşte yaşamın tamamında aileyi ele alan kavram aile yaşam döngüsü kavramıdır. İşte aile üyelerinin ve ailenin gelişimini ve değişimini içersinde barındıran kavram “aile yaşam döngüsü” kavramıdır. senden geliyor (Pessesckian. Yukarıda da değinildiği gibi sağlıklı aile ile sağlıksız aile ayrımında en önemli ölçüt. Yaşam döngüsü içersinde aile ve üyeleri gelişmekte.Kirli Yuva Bir güvercin devamlı yuva değiştiriyormuş. Bu alt alan bireylerin davranışlarında. aile üyelerinin ve ailenin varlıklarını sürdürmelerine paralel olarak yaşamın bütününde yer almaktadır. Bu dönemler ve her bir dönemde bireylerin başarmaları gereken gelişim görevleri aşağıda yer almaktadır: 92 . Belli zaman dilimleri arasında belli özellikler ortaya çıkarken belli zaman dilimlerinden sonra ise. büyümekte. duygularında. Yuvada zamanla gelişen koku ona dayanılmaz geliyormuş. Seni rahatsız eden koku yuvadan değil. Şikâyeti dinleyen güvercin başını birkaç defa sallamış ve şöyle demiş. birtakım özellikler ortadan kaybolur. aile yaşam döngüsünde sekiz önemli dönem vardır. ailenin işlevlerini yerine getirebilme düzeydir. Carter ve McGoldrick’e göre (1999). 1998.177). aile üyelerinin davranışlarında. Kitabın bundan sonraki bölümünde aile yaşam döngüsü ele alınmıştır.

Anne ve babasıyla yetişkin-yetişkin ilişkilerini geliştirmeye ve sürdürmeye çalışır. f. Bireyler. EVLİLİK ÖNCESİ VE EVLİLİK DÖNEMİNDE MUTLULUK “Aşını. g. Evlilik Öncesi Dönem: Bireyler. genç yetişkin olarak evden ayrılırlar. Yaşanan ilişkinin sevgili ilişkisi niteliğini kazanması için bireyler çeşitli araçları kullanırlar. kişilik özelliklerine ve değerlere bireylere yönelirler. Torunlar dünyaya gelebilir. Fiziksel çekicilik de önemli yakınlaşma ölçütlerindendir. ergenlerin özerkliklerini destekleyerek onlarla ilişki kurmak durumundadırlar. Deneyimlerini yeni kuşaklara aktarmaktadırlar. Bu dönemdeki bir takım davranışlar. Çocuklu Aile: Çocuklu aile olma durumuna çiftler kendilerini alıştırmalıdırlar. Birinci aşamada bireyler. kendilik bilgisi. kişinin telefon numarasını alma gibi davranışsal öğeleri. Bu adayla birlikte bir ömür geçirip geçirmeyeceklerinin değerlendirmesini bu süreçte gerçekleştirirler. Çekirdek ailelerindeki ebeveynlerinin bakım sorumluluklarını almaktadırlar. b. kariyer düzenlemeleri yapmaya kendilerini hazırlamalıdırlar. e. diğerini düşünmeyi ve duyguları. Fiziksel çöküşle ve eşin ya da akranların kayıplarıyla başa çıkmak durumundadırlar. Çekirdek ailelerindeki ebeveynlerin kayıplarıyla başa çıkmak durumundadırlar. c. Çocukların Evden Ayrıldıkları Dönem: Ergen çocuklar. Kendilik algısı. ilişki kalitesi ve evlilik uyumu kavramları bağlamında ele alınıp değerlendirilmiştir. ilgi duyulan kişiyle zaman geçirme. Kişi. Ergen Çocuklu Aileler: Anne ve babalar. Evlilik öncesi dönemde bireyler. Çiftler yeni duruma kendilerini alıştırırlar. Tüm bunların yanında her dönemde aile üyelerini ve ailenin bütününü mutlu ve mutsuz eden olaylar ve durumlar bulunmaktadır. Tüm bunların yanında çocuklar da akran gruplarıyla ilişkiler geliştirmeye başlarlar. 93 . Bireylerin kendilerine uygun eşleri seçmeleri dört önemli aşamada gerçekleşir. kendilerine uygun bir eş adayı seçerler. Bu belirleyicilerin ne anlama geldiği de önemlidir. işini ve eşini bil” Evlilik öncesi ve çocuksuz dönemler. Evden Ayrılma Dönemi: Birey kendisini aileden farklılaştırmaya çalışır. Çiftler. hem akranlarıyla hem de akrabalarıyla ilişkilerini devam ettirmek ve okulunu bitirmek göreviyle karşı karşıyadır. Evden Ayrılma Öncesi Dönem: Birey. davranışsal yakınlık. düşünceler ve duygular ailenin ilerleyen sürecini etkilemektedir. Büyük annelerle ve babalarla ilişkilerin geliştirilmesi bir diğer görevdir. Her iki dönemde mutluluğun nasıl olduğuna ilişkin değerlendirmelere geçmeden önce. Bu araçlara romantik yakınlığı başlatmanın belirleyicileri denilmektedir. Aynı zamanda kişi kariyerinin gerektirdiği görevleri de yapmak durumundadır. Büyük anne ve baba rollerine kendilerini alıştırırlar. Duygusal ve bilişsel yakınlık. h. Birey yakın ilişkiler geliştirmek durumundadır. Çiftler için hem kendi aileleriyle hem de eşlerin aileleriyle ilişkiler kurmak ve aile olarak çevre ile ilişkileri geliştirmek önemli görevlerdendir. aile hayatının temelinin atıldığı dönemlerdir. davranışsal yakınlık. Bundan sonraki bölümde çocuksuz dönem ile yaşlılık dönemi ve bu dönemler arasında kalan dönemlerde ailenin mutluluğunu etkileyen faktörler ilişki doyumu. bilişsel ve duygusal yakınlık ve romantik sözelleştirme önemli belirleyicilerdendir. bakış açısı almayı. romantik yakınlıklar kuracakları kişileri seçmek ve onlarla bir ilişki geliştirmek durumundadırlar. Yaşlılık Dönemi: Ölüme hazırlık dönemidir. aile yaşam döngüsünde yer alan gelişim görevlerini başarıyla atlattıklarında hem başa çıkma becerileri kazanırlar hem de gelişimsel açıdan bir üst düzeye çıkarlar. Annelik ve babalık rollerine uyum sağlama görevini yerine getirmelidirler. Bu aşamada bireyler kendileriyle benzer ilgilere.a. mevcut adaylarla etkileşime girerler. bu dönemde eğitim açısından lise dönemini yaşamaktadır. Bu sürecin sonucunda da evlenmeye karar vermektedirler. d. Bireyler yaşamlarını gözden geçirirler ve yeniden bütünlük oluşturma sürecini yaşarlar. eşi ile birlikte yaşama becerileri geliştirmek durumundadır. Çocuksuz Çift Dönemi: Birey. dönemlerin özelliklerini ele almak gerekir.

Bireyler bu belirleyicileri kullanarak kendileri için uygun adaylarla romantik ilişkilere yönelirler. evlilik ve aileyi ilgilendiren konularda fikir birliği yapabilen ve sorunlarını olumlu bir şekilde çözebilen çiftlerin evlilikleri uyumlu bir evlilik olarak tanımlanmaktadır. Psikolojide. eşler arasında uyumun olmasıdır. kişinin evliliğine yönelik duyguları. problemleri üzerinde konuşmaları ve problemlerini çözmeye çalışmaları. iş birlikçi çatışma çözme yöntemlerini kullanmaları. Karşılıklı duygudaşlık ile ilişkiyi sürdürebilecek güçlerinin olup olmadığını değerlendirmeye başlarlar. Benzer şekilde Fowers ve Olson’a (1986) göre de evlilik. değerlerini. bakış açısı ve algısıdır (Kirby. anlamlı sözler söylemek gibi faktörleri. Bu kavramlardan ilki ilişki doyumudur.kendilik algısı sempatiklik. Evlilik Süreci ve Mutluluk Geleneksel anlamda evlilik bir erkek ve kadın arasında toplum tarafından onaylanmış bir ilişki olarak ele alınmaktadır (Kottak. çiftler için evliliklerinin ne kadar önemli olduğu ve çiftlerin birbirlerine ne oranda güvendikleri de derinlik anlamına gelmektedir (Pierce. Evlilikte mutluluğun gerçekleşmesi için en önemli koşullardan birisi. yaşam olaylarının bireylerin mutlulukları üzerindeki etkisi incelenmiştir. 2001). İkinci aşamada bireyler kendilerini açarak benzer özellikler açısından karşılaştırma yaparlar. bireylerin ilişkilerinde birbirlerine destek olmaları. 2002). bu süreç mutluluk literatüründe yaşam olayları kapsamında değerlendirilmektedir. kadının çalışma hayatında yer alması ve cinsellik gibi boyutlar da çiftlerin mutluluklarını etkilemektedir. İnsanların pek çoğunun evlenme nedenlerinden birisi de mutluluk olmaktır. & Solky-Butzel. Evlilikte eşler arası uyumu artırıcı faktörlerin yanında evliliğe uyum. 1993.. romantik sözelleştirme ise şiir yazmak. İlişki doyumunun evlilikteki anlamsı ise. Dördüncü aşamada ise bireyler yaşamlarını birlikte geçirip geçirmeyeceklerine ilişkin bir karar verme durumundadırlar. 2001). Psikoloji literatüründe evlilik ilişkilerinde ele alınan üç önemli kavram vardır. 2003). Aşağıda bu faktörlere değinilmiştir. kişiliklerini geliştirdikleri ve mutlu oldukları önemli bir kurumdur. Çiftler bu dönemde idealize etmeden birbirlerinin zayıf ve güçlü yanlarının neler olduğunu keşfederler. Sarason. çekicilik ve akıllılık gibi kişisel yeterliliklere ilişkin değerlendirmeleri. kişinin yakın ilişkisinden doyum alması ya da mutlu olması anlamına gelmektedir (Hendrick. Birbiri ile etkileşen. Evli çiftlerin. kendilik bilgisi. Evlilikte mutluluk kavramı o kadar önemlidir ki bazı bilim adamları evliliği tanımlamada mutluluğu önemli bir ölçüt olarak kullanmaktadırlar. 2005). İlişkide yaşanan problemler karşısında çiftlerin problemlerin çözümüne olan katkıları sosyal destek anlamına gelirken. bireylerin ilişkilerinde sürekli tartışmaların olması ve anlaşmazlıkların yaşanması çatışmayı belirtirken. 1988). dürüstlüğü. evliliklerinin ne kadar önemli olduğunu ve çiftlerin birbirlerine ne oranda güvendiklerini ifade eden kavrama ne ad verilir? Evliliğe Uyum ve Mutluluk Evlilik sürecine bakıldığında. 2009). Sanford. Bu dönem uzun süreli olarak evliliği devam ettirme kararını almada anahtar bir role sahiptir (Savage-Scharff ve Bagini. Aile ise bir grup ya da örgüt olarak tanımlanmaktadır (Özgüven. İlişki doyumu. İlişki kalitesi. Örneğin Glenn’e (1991) göre evlilik. 2007. 1997). Yapılan çalışmalarda bireylerin en önemli özelliğinin uyum olduğu ortaya konmuştur. kurallarını ve rollerini bütünleştirerek yaşamlarına devam ederler (Buss ve ark. karı kocalık rolleri açısından kendilerini değerlendirirler. Evlilik döneminde bireyler. çatışmalarının az olması ve ilişkilerinde derinliğin olması anlamına gelmektedir. bireylerin mutlu olmalarını sağlayan ve kişiliklerinin gelişimsini etkileyen önemli bir sosyal olaydır. 94 . Üçüncü aşamada bireyler. adalet ve eşitlik ilkelerini göz önünde bulundurmaları. Eşlerin birbirlerine sevgi dolu davranışlar sergilemeleri. Bireyler bu karşılaştırmaların sonucuna göre ya ilişkilerine devam ederler ya da ilişkilerini sonlandırırlar. Sarason. 2001). Aldıkları evlilik kararıyla geleneklerini. başkalarının duygularına ve düşüncelerine saygılı olmayı ifade etmektedir (Eryılmaz ve Atak. bireylerin benliklerini bütünleştirdikleri. öncelikle çocuksuz çift olma durumunu yaşamaktadırlar. duygu ve düşüncelerini ifade edebilmeleri durumunda evlilikten aldıkları doyumları da yükselmektedir (King.

fakat zamanla oluşturduğu etki gücünü. 43 yaşındaki bir bayan hasta ile aramda şu konuşma geçmişti. bu evliliğimiz için su olurdu” dedikten sonra uzun bir süre orada oturdu ve düşündü. Literatürde gerçekleştirilen çalışmalar. dul ve boşanmış olanlara oranla daha mutlu olduklarını ortaya koymuştur (DePaulo ve Morris. sf. evli bireylerin bekâr. Hasta. olumlu ve olumsuz olma biçimlerine göre bireylerde düşük ya da yüksek düzeyde mutluluğa neden olabilir. fakat zamanla olaylara ve koşullara alışırlar ve yeni koşullar bireyleri artık etkilemez hale gelir. Öte yandan evli bireylerin mutluluklarının evliliğin ilerleyen yıllarında nasıl bir seyir gösterdiği de önemli bir sorudur. Terapist: Bu çiçeğe nasıl bakarsın? Hasta soru ile evliliği arasında nasıl bir ilişki olduğunu anlamamış olmanın şaşkınlığı içinde başını salladı ve “Eğer öyle bir çiçeğim olsaydı. Lucas. kaybetmeye başlar. bu açıklamaları destekler niteliktedir. 1998. Georgellis ve Deiner. üç ay sonra eski düzeye geri dönüldüğü sonucuna varılmıştır (Suh. yeni toprak koyarım. Hastaya küpe çiçeği gibi güzel bir saksı çiçeğine sahip olsa.. Aynı şey büyük olasılıkla eşim için de doğru. İlişkinin sorunlu olma olgusuna dayanarak iki insanın gerçekten birbirine uymadıkları sonucuna varılır. olumsuz koşullara da uyum sağladıkları için düşük düzeydeki mutlulukları da uzun sürmemektedir (Heady ve Wearing. Eşler çoğunlukla bu duruma umutsuzluk. Ve yeterli ışık alabilmesi için pencere kenarına koyarım” diye devam etti. Yapılan çalışmalar. 2005). çiçeklere gösterdiği duyarlı. kocam için güzelleşme isteğim yok. 1989. (Pesesschkian. “Eğer evliliğim çiçek olsaydı. Bu durumun nedeni evliliğin zaman içerisinde sıradanlaşması olabilir. sevgi dolu ilgi ile evliliğine gösterdiği sevgisizlik arasındaki farkı anladığını gördüm. “Altı ay veya bir sene sonra saksıyı değiştirir. Örneğin. Bu doğrultuda olaylar. 95 . evliliğindeki tek düzelikten ve ayrıca yaratıcılık ve istek açısından kendi eksikliklerinden yakınıyordu. düzenli olarak sulardım” dedi. Bu düşünceyle. Kişi ne kadar çok ilişki isterse istesin sadece içsel yalnızlık ve boşlukla karşılaşır. Aşağıda bu durumu anlatan bir terapist-danışan öyküsü bulunmaktadır. Benzer durumda olan. Karşı tarafa söylenecek bir şey yoktur. “Her gün birbirimiz için birazcık daha bir şeyler yapabilseydik. Açıkçası. Evlilik Çiçek Gibidir Evlilikten yorulan kimseler sık sık terapötik yardım arar. Kadının. Tekdüzelik günlük yaşantılarına girer ve bu tekdüzelik hemen her şeyin. ne yapacağını sordum. belki birbirimize hoşa gidecek sözler söyleseydik veya en azından birbirimizin başarılarını kabul etseydik. çoktan solar ve kururdu” dedi. Çiçekleri seviyordu ve bu soru üzerine ciddi ciddi düşündü. Clark. lotodan çok yüksek düzeyde para kazananların ya da omurilik felci yaşayanların mutluluk düzeylerinin. hatta sevecenliğin. Biraz sonra. Benzer şekilde yeni bir işe sahip olmak ve işinde yükselmek gibi yaşam olaylarının bireylerin mutluluklarını en fazla üç ay etkilediği. depresyon ve pes etmişlikle yaklaşır. Daha sonra şöyle söyledi: “Aslında kendimi de çok ihmal ettim. Benzer şekilde. 1978). Yapılan çalışmalara göre evliliğin ilk yıllarında bireylerin evlilikten aldıkları doyumun yüksek olduğu fakat insanın uyum sağlama özelliğinden dolayı bu etkinin zamanla azaldığı sonucuna varılmıştır (Lucas ve ark. Oysa böyle bir şey evliliğimiz için gübre olurdu”. Bu noktada hastayı durdurdum ve sordum: “Peki. 2003). çiçek örneğini evliliğine transfer etmeye başlamıştı. Coates ve Bulman. bireyler için önemli yaşam olaylarından biridir. Hasta iletişim eksikliğinden. Bireyler. 2003). Bu arada gübre ekleyebilirim. zamanla ortalama insanın mutluluk düzeyinden farklılaşmadığı görülmüştür (Brickman. Yukarıdaki bilgiler ışığında evlilik. Kabul etmeliyim ki bir süredir ne yeni bir elbise ne yeni bir saç modeli ne de makyaj ilgimi çekiyor. olumlu koşullara uyum sağladıkları için mutlulukları da uzun sürmemektedir. Deiner ve Fujita. 123-125).İnsanlar başlangıçta yeni koşullara ve olaylara tepki gösterirler. evliliğin için ne yapıyorsun?” Sorum kadını görünür şekilde irkiltti. 1996). cinselliğin ve içten konuşmanın sıradanlaşmasına neden olur.

Küçük çocuklu aileler için düşünüldüğünde. kontrol ve bilişsel açıdan uyarılma olmak üzere dört önemli ihtiyaçlarına yanıt vermeleri gerekmektedir (Cleaver.. erkekler ise aileyi koruyucu rolünü üstlenmektedir. Özellikle cinsellik ve cinsel doyum ailede karı kocalık boyutunda ele alınmaktadır. Bu dönem hem mutluluk hem de mutsuzluk için kritik öneme sahiptir. kadınlarda ise orgazm bozukluğu ve ağrılı cinsel ilişki gibi cinsel işlev bozukluklarının olması çiftlerin cinsel açıdan mutluluklarını etkileyen önemli faktörlerdendir (Huston ve Vangelesti. çocuklar da ihtiyaçlarını doyurarak mutlu olmaktadırlar. Bu durum evlilik sürecinde yaşanan mutluluğu etkilemiştir (Gomez ve ark. ödül ya da ceza aracılığı ile onların toplumsallaşmalarını sağlamak demektir. çocuk gelişimi. Eğer anne ve babalar bu ihtiyacın karşılanması konusunda yetersiz olurlarsa bu durumda çocuklar yaralanmalı kazalarla ve istismar durumuyla karşı karşıya kalmaktadır. bakım. Bilişsel ihtiyaçların 96 . annelik ve babalık rolleri aracılığıyla çocukların bir takım ihtiyaçları doyuma ulaştırılmaktadır. çocuklara beklentilerini ifade etmek. çocuğun tehlikelerden ve kazalardan korunması demektir. İhtiyaçların doyurulması bireylerin yaşama uyumlarını kolaylaştırırken aynı zamanda bireylerin mutlu olmalarının en önemli nedenlerindendir. sosyal destek ve boşanma bağlamında ele alınıp değerlendirilmiştir. Tüm bunların yanında kadınların çalışma yaşamlarında yer almaları onların ev işlerinden ve sorumluluklardan uzaklaşmalarına da neden olabilmektedir. Çocuk Gelişimi Bağlamında Mutluluk Her gelişim döneminde olduğu gibi çocukluk döneminde de bireylerin bir takım ihtiyaçları bulunmaktadır. KÜÇÜK ÇOCUKLU AİLEDE MUTLULUK Çocukluk. mantığın uykusudur ( J J Rousseau ) Çocukluk. Eğer çocuğun kontrol ihtiyacı karşılanmazsa bu durumda uyum problemleri ortaya çıkmaktadır. çocukların bilişsel ihtiyaçlarını doyurmaları anlamına gelmektedir. Çünkü çocukluk dönemindeki deneyimler yaşamın sonraki dönemlerine de damgasını vurmaktadır. 1993). 2003). Çocuğun güvelik ihtiyacının karşılanması. Evlilikte Cinsellik ve Mutluluk Aile bireylerin pek çok ihtiyaçlarının karşılandığı kurumlardan birisidir. Sanayileşme ve demokratikleşme ile birlikte geleneksel kadın ve erkek rollerinde de değişiklikler ortaya çıkmıştır. yetişkin sorumluluğundan uzak hayallerin ve düşüncelerin sınırlanmadığı oyun tadında yaşanan bir dönemdir. genel olarak anne ve baba ilişkisi. kardeş ilişkileri. içinde sevgiyi ve saygıyı barındıran cinsel ilişkiler bireyler için önemli mutluluk kaynağı olabilmektedir. onu beslemek. Çocuğun kontrol ihtiyacına yanıt vermek. 2004). Kadınlar da erkekler gibi çalışma hayatına atılmışlardır. temizliğini yapmak. Bu noktada anne ve babaların çocukların güvenlik. Üçüncü ihtiyaç kontroldür. 1991). Artan bu sorumluluklarda bireylerin evlilikten aldıkları doyumları olumsuz yönde etkilemektedir. Çocuğun bakım ihtiyaçlarının karşılanması bir diğer ihtiyaçtır. Bazı kadınlar birden fazla sorumluluğu kaldırabilme gücüne sahip iken bazıları bu sorumluluğun altında ezilebilmektedir. Walker ve Meadows. 2010). Bu durumun bir sonucu olarak da bu bireylerin evlilikten almış oldukları doyum düzeyleri yükselmektedir (Kielcolt. Öte yandan erkeklerde erken boşalma. Bu bölümde küçük çocuğu olan ailede mutluluk konusu. Doğru zamanda ve karşılıklı anlayış içersinde. ona duygusal destek vermek ve onunla güven temelinde ilişkiler kurmak anlamına gelmektedir. çocuğa kurallar ve sınırlar koymak. Literatürde yaşın ilerlemesi. Çocuğa bakım sunmak.Evli Kadının Çalışması ve Mutluluk Geleneksel açıdan bakıldığında kadınlar aile yaşamı içerisinde bakım sunucu rolünü üstlenirken. sağlık sorunları ve evliliğin süresi gibi faktörler eşlerin cinsel aktivitede bulunmalarını etkileyen önemli etkenler olarak bulunmuştur (Donnelly. Tüm bunların yanında cinsel aktivitede azalmanın olması da bireylerin cinsel açıdan mutluluklarını etkileyen önemli faktörlerdendir. Anne ve babaların düzenli bir şekilde çocuklarla oynamaları ve onlarla konuşmaları. iktidarsızlık. Bu süreçte anne ve babalar kendilerinden beklenen rolleri gerçekleştirerek doyuma ulaşırlarken. küçük çocukların varlığı.

1: Bartholomew ve Horowitz’in Bağlanma Modeli Bağlanma Şekilleri Güvenli Bağlanma Yetişkin Yaşamına Etkileri Güvenli bağlananlarda kendilerine ilişkin olarak olumlu değerlendirme söz konusudur. kaçınmacı bağlanma ya da bağlanmama boyutlarında da ilişkiler yaşayabilirler (Cassidy ve Shaver. bir ilişkide kendilerini güvende hissederler. kimsenin kendilerine yaklaşmalarına izin vermezler. Kayıtsız bağlananlar kaygılıdırlar ve kaçınmacı ilişki örüntüsü sergilerler. Bu bireylerin kendilerini değerli görmelerinin koşulu başkalarının onları olumlu değerlendirmeleridir. Başkalarıyla olan ilişkilerinde kabul edici davranışlar sergilerler. Özsaygıları düşüktür. Korkulu bağlananlar. İlişki kurma konusunda cesaretlendirilmeye ihtiyaçları vardır. Kendilerine aşırı güvenlerinin yanında başkalarına güvenmeme durumları söz konusudur. Saplantılı bağlananlar. Duygusal olarak başkalarına bağımlıdırlar. Bu etkiyi ortaya koymak için Bartholomew ve Horowitz (1991) yetişkinlikte gözüken güvenli. Bu düşünce onlarda süreklilik algısı oluşturacaktır. Eğer anne ve babalar çocukların ihtiyaçlarına duyarlı olup onların ihtiyaçlarını karşılarlarsa bu durumda çocuklar dünyanın ve etraflarında bulundukları insanların güvenilir olduğunu düşüneceklerdir. Aşağıdaki tabloda bağlanma şekillerine göre ortaya konan davranış ve düşünce örüntüleri yer almaktadır. Korkulu bağlanma stiline sahip bireyler kendilerini ve başkalarını olumsuz değerlendirirler. kendi güvensizliklerini diğer ilişkilerine de yansıtırlar. saplantılı ve korkulu olmak üzere dört bağlanma şeklini tanımlamışlardır. Bunu bilmek hem ilişki düzeyinde hem de nense anlamıyla dünya ile temas kurmada anahtar role sahiptir. İşte bu süreci ifade eden kavram güvenli bağlanmadır. Saplantılı Bağlanma Kayıtsız Bağlanma Korkulu Bağlanma Çocukların gelişimsel açıdan mutluluklarını etkileyen bir diğer faktör ise ana-baba tutumlarıdır. Psikolojide bu güven anlayışını oluşturan temel faktörün. Çocukların bakıcılarıyla gerçekleştirmiş oldukları bağlanma örüntüleri. Güvenli bağlananlar. Saplantılı bağlananlar.karşılanmaması durumunda çocuklarda gelişimsel açıdan gerilikler oluşmaktadır (Reder. Tablo 5. kaygılı. insanlara güvenmezler. Kişilerarası ilişkilerinde soğuk ve mesafelidirler. Bu iki önemli boyutun çok yoğun ya da çok az ortaya 97 . Birlikte zaman geçirmelerine rağmen kendilerini bağımsız bireyler olarak da görürler. onların yetişkinlikte kuracakları ilişkilerin şeklini ve niteliğini de etkilemektedir. İlişki kurmaya yönelik motivasyonları olmasına rağmen reddedilme kaygısıyla ilişki kurmaktan kaçınırlar. Eşlerinden ilişkide güvenin olduğunu duymak isterler. Başkalarını da değerli ve önemli olarak görürler. Literatür incelendiğinde aile içersinde ana-babaların çocuklara karşı kontrol ve kabul olmak üzere iki önemli boyutta davrandıkları görülmektedir. Çocuklar güvenli bağlanmanın dışında kaygılı. Olumsuz duygulara odaklanırlar. 1999). Kayıtsız bağlanmaya sahip bireyler kendilerini olumlu başkalarını ise olumsuz değerlendirirler. Sürekli ilişkide güvende olup olmadıklarına ilişkin değerlendirmelerde bulunurlar. Birbirlerine özne gösterirler. Sonuç olarak çocukların yetişkinlikte sağlıklı kişilerarası ilişki örüntüleri gerçekleştirmeleri için onların anne ve babalarıyla güvenli bir bağlanma gerçekleştirmiş olmaları gerekmektedir. Bu durumun bir sonucu olarak da yakın ilişkilerde mutluluğu yakalayacaklardır. Başkalarına yakın olmaktan korkarlar. Yukarıda ele alınan ihtiyaçların yanında çocukların özellikle bebeklerin dünyanın ve etrafındaki bireylerin güvenilir olup olmadıklarını bilmeye ihtiyaçları vardır. kendilerini önemsiz ve başkalarını önemli olarak görmektedirler. Başkalarına güvenmezler. Böylece güvenli bağlanan bireyler. İlişkilerde çekingen davranırlar. Bu nedenle düşük özsaygıları vardır. Daha çok olumsuz duygulara odaklanırlar. İlişkide karşılıklı duygu ve düşüncelerin paylaşımını yaşarlar. insanlarla ilişki kurarak karşılıklı saygı ve sevgi anlayışıyla hem kişisel ihtiyaçlarına hem de karşılarındaki bireylerin ihtiyaçlarına yanıt vermiş olacaklardır. çocuğun bakım sunanlarla kurmuş olduğu ilişkilerini niteliği olduğu belirtilmektektedir. Duncan ve Lucey 2003). Kayıtsız bağlananlar.

Çocuğun Üzerindeki Etkileri Çocuk. Bir başka açıdan bakıldığında anne ve baba ile çocuk arasındaki ilişkide sıcaklık çok az ise ve çatışma çok yüksek düzeyde ise bu durumda çocuklar. çatışmanın ise düşük düzeyde olması durumunda çocukların özsaygı düzeyleri yükselmektedir. Demokratik tutumlarla çocuk yetiştirmenin mutluluğu sağlayıcı bir özelliğinin olduğu görülmektedir. Kontrolü gerektiğinde kullanır. Bu nedenle disiplin de yoksun bir aile ortamı var. çok çocuklu aileler. Yaşanan bu güçlükler de bireylerin evlilikten aldıkları doyumları etkilemektedir. Hem yeni deneyimler edinmenin hem de aileden öğrenilenleri test etmenin önemli bir aracı olarak akran grupları çocuğun yaşamında önemli bir yer tutar. Çocuk sahibi olmak beraberinde yeni rolleri ve sorumlulukları getirmektedir. Genel Olarak Anne-Baba İle Çocuk İlişkisinde Mutluluk Bir aileye yeni bir üye olarak çocuğun katılması ailenin yapısını etkilemektedir. model olma aracılığı ile yardımcı olmaktadırlar. Bu tutumla itaatkâr bireyler yetiştir. 2004).2: Ana-Baba Tutumları Tutum Demokratik İçeriği Ana-baba çocuğa Sıcaklık sunar. Örneğin anne ve babalar ile çocukları arasında sevgi ve şefkatin yüksek düzeyde. 2003). Bu bağlamda çocukların kardeşleriyle olan ilişkileri de onlar için önemli mutluluk kaynaklarındandır. Bu durumun bir sonucu olarak çocuklar daha az stres belirtisi sergilemekte. Öte yandan anne ve babaların çocuklarıyla 98 . 2004). problemleri kendilerine ve başkalarına zarar vermeden çözmeyi öğrenmektedirler (Dunn. Aşırı bir şekilde kontrol ile sıcaklık ve kabul sunulur. yetişkin olduklarında daha mutsuz bireyler olmaktadırlar ve yaşamlarından doyum almamaktadırlar (Nickerson ve Nagle. Utangaç ve çekingen çocuklar ortaya çıkar. bu tutum sayesinde problem çözme becerileri edinir ve akran ilişkilerinin olumlu olmasın katkı sağlar. 2006). üvey evlatlı aileler gibi pek çok aile tipi görülmektedir. Çok düşük düzeyde kabul ya çok yüksek düzeyde kontrol vardır. Otoriter İzin Verici İlgisiz Tablo-3 incelendiğinde anne ve babaların çocuklarına yönelik tutumları. Anne ve babaların hem genetik olarak hem de toplumsallaşma süreci açısından çocukların yaşamlarındaki etkileri son derece önemlidir. İzin verici tutumla yetişen çocuklar dürtülerini kontrol etmekte sorun yaşarlar. tek çocuklu aileler. Saldırganca tutumlara sahiptirler. 2004). Anne ve babalar ile çocuklar arasında kurulan ilişkilerin çocukların ruh sağlıkları üzerinde çok önemli etkileri bulunmaktadır. onların kişilik yapılarını ve benlik algılarını ve kişilerarası ilişki tarzlarını belirleyici bir etkiye sahiptir. Anne ve baba ile çocuklar arasında olumlu ilişkilerin olması kardeşler arasında da olumlu ilişkilerin oluşmasına neden olmaktadır. Bazı anne ve babalar bu sorumlulukları ve rolleri kaldırabilecek güçte iken bazıları ise bu sorumlulukları kaldırmakta güçlük yaşamaktadır. Tablo 5. Çocukların bir akran grubunun üyesi olmaları onların gelişimleri için çok önemlidir. ailenin işlevselliğine olumlu katkılar sunmaktadır (Amato ve Afifi. Bu deneyimler geliştirici özelliğinden dolayı çocukları mutlu etmektedirler. Çocuklar her şeyi aile içinde öğrenmezler. Ana-baba tutumlarının isimleri.konmasına bağlı olarak dört önemli ana-baba tutumu ortaya çıkmaktadır (Brown. Campel ve Foster. Sıcaklık ve kabul var fakat kontrol yok. özellikleri ve çocuğun gelişimi üzerindeki etkileri aşağıdaki tabloda yer almaktadır. Anne-Baba İle Çocuk İlişkisinin Kardeş İlişkilerine Yansımaları ve Mutluluk Günümüz aile yapısına bakıldığında. Çocuklar akran grupları aracılığı ile hem kendi ihtiyaç ve beklentilerini hem de arkadaşlarının ihtiyaç ve beklentilerini göz önünde bulundurarak uyumlu bir şekilde ilişki sürdürmeyi. İlgisiz tutumla yetişen çocuklar dürtülerini kontrol etmekte sorun yaşarlar. Akran grupları çocukların toplumsal gelişimlerine sundukları sosyal destekle. Anne ve baba ile çocuk arasında gerçekleşen ilişkinin kalitesi çocukların mutluluklarında belirleyici olan en önemli faktördür (Twenge.

Bu iki yönde gelgitlerin olduğu ergenlik döneminde 99 . Sosyal desteğin. somut yardım. Bu durumun tam zıddı olarak da anne ve babalar evlilik ilişkilerinde uyumsuzluklar yaşadıklarında. bireylere toplumsal çevre tarafından sunulan ve alıcıyı duygusal ve davranışsal açıdan olumlu etkileyen sözel olan ya da olmayan bilgi. Bu nedenle aile sistemindeki duygu. Yapılan çalışmalar eşler ve arkadaşlar tarafından özürlü çocuklara sunulan sosyal destek oranına bağlı olarak ailenin olumlu işlevsellik gösterdiğini belirtmektedir (Snowden. paylaşım. her mutsuz ailenin ise kendine özgü bir mutsuzluğu vardır. Sosyal destek. Bu nedenle de mutsuz olmaktadırlar.” Tolstoy Ergenlik kimi zaman aşk. sevgi ve saygı gibi pek çok çeşidi bulunmaktadır. Küçük çocuklu ailelerde. anne ve babalarıyla olan ilişkilerinin kalitelerini etkilemektedir. 2005). Bu durumun nedeni boşanma sürecinde çocukların yaşamış oldukları kayıplarıdır. bilgisel. Coldwell ve Dunn. Evli ailelerin çocuklarına göre boşanmış ailelerin çocuklarının anne ve babalarıyla kurmuş oldukları ilişkinin kalitesi daha olumsuz olmaktadır. öneri ya da somut bir yardımdır (Gottlieb. çocuklar için önemli sosyal destek kaynaklarındandır. Özellikle özürlü çocuklara sahip ailelerde sosyal destek çok daha önemli bir faktör olarak karşımıza çıkmaktadır. ama bu arada çok basit bir sanatı unuttuk: Kardeşler olarak yaşamayı” Martin Luther King Sosyal Destek Bağlamında Mutluluk Psikolojide ailelerin çocuklarına katkılarını ifade eden önemli kavramlardan birisi de sosyal destektir. Dolaysıyla yaşanan bu olumsuz durumla başa çıkmada bir takım sıkıntılar ortaya çıkmakta bu da çocukların mutluluklarını. 1983). kaygıyı ve hüznü içinde barındıran bir dönemdir.olan yıkıcı ve aşırı kontrolcü ilişkileri kardeşler arasında çatışmaya ve saldırganlığa neden olmaktadır (Pike. Sağlıksız boşanma sürecinde çocuklar bu kaynakları kaybetmektedirler. aile sisteminin her bir parçası birbiri ile ilişkilidir. Çocuklara sunulan kaynaklara bakıldığında güven. evlilik akdinin sona ermesidir. Bir toplumsal kurum olarak aile. Cameron ve Dunham. Çocukların anne ve babalara oranla başa çıkma becerileri fazla gelişmemiştir. Bu süreç. Aile sistemi kuramına göre (Minuchin. düşünce ve davranışlar bir sistemden diğer sisteme yayılmaktadır. balıklar gibi yüzmesini öğrendik. çocuklar annelerine ve babalarına duyusal açıdan yakın olmaktadırlar. çocuklar da anne ve babalardan duygusal olarak daha fazla uzaklaşmaktadırlar. “Kuşlar gibi uçmasını. sevgi. olumlu toplumsal etkileşim. 1994). Sosyal destek. Örneğin Erel ve Burman’a (1995) göre. Özellikle babalar ile çocuklar arasında mesafe ortaya çıkmaktadır (Amato ve Booth. 1988). Herhangi bir alt sistmede meydana gelen bir problem diğer sistemleri ve ailenin bütününü de etkiler. maddi destek ve sorunları çözme gibi faktörler görülmektedir. merak ve yetenekleri keşfetme gibi olumlu deneyimleri kimi zaman ise riski. aile ilişkilerinde çocuklar anne ve babalarının kişisel ve maddesel kaynaklarını kullanarak gelişimlerini sürdürmektedirler. bireylerin toplumla bütünleşmelerini sağlayarak ve bireyleri strese neden olan faktörlerden uzaklaştırarak bireylerin mutluluklarına olumlu katkılar sunmaktadır. 1997). Coleman’a (1990) göre. Bu bağlamda karı koca boyutunda meydana gelen herhangi bir problem ya da durum anne ve baba ile çocuk arasındaki ilişkiyi de etkilemektedir. anne ve babaların evlilik uyumları yükseldikçe. çocukları için anne ve babanın karşılamları gereken temel ihtiyaçlar nelerdir? ERGEN ÇOCUĞU OLAN AİLEDE MUTLULUK “Bütün mutlu aileler birbirlerine benzerler. Boşanma Bağlamında Mutluluk Boşanma. Boşanma sürecinin çocukların mutlulukları üzerinde olumsuz etkileri bulunmaktadır. ilişkilerin olumsuz olduğu ya da tıkandığında yaşanmaktadır.

Bu faktörler ergenlerin mutluluklarının korunmasında önemli etkenler olarak görünmektedir (Carr. Aile yapısı ve aile ortamı ergenler için önemli mutluluk nedenlerindendir. Ergenlikte ana-babalar ergenin dağınıklığı. İşlev ise. Tüm bunların yanında ana-baba ile çocuk arasında çatışmaların yoğun bir şekilde yaşandığı dönem ergenliktir. çekirdek aileler ve geniş aileler akla gelmektedir (Carlson ve Corcoran. Dolaysıyla ergenlerin gelişimsel açıdan desteklenmesi ve mutlulukları anne ve baba ile kurulan ilişkilerden etkilenir (La Greca ve Harrison 2005). Ergenler için güvenli bağlanma stiline sahip olmak ve demokratik ana-baba tutumuyla yetişmek psikolojik dayanıklılığı sağlayan önemli koruyucu faktörler olarak ele alınmaktadır. birlik. Bu dönemde yaşanan hızlı değişimler beraberinde uyum problemlerini getirebilmektedir (Steinberg 2004). bilişsel. Bu doğrultuda aile yapısı ve aile ortamı olmak üzere iki önemli kavram aşağıda açıklanmıştır. Bu yaklaşıma göre aile sosyal bir sistemdir. olduğunda. 2001). 1988). bireyin aile yapısı içerisindeki kişilerarası atmosferdir (Fowler. ergenlerin ait olma ihtiyaçları karşılandığında ve ergenler kişisel önem 100 . Yapı. Sistem yaklaşımı temelinde aile sisteminin yönetilmesinde ve örgütlenmesinde iletişim. tek ebeveynli aileler. iyi düzeyde planlama becerilerine sahip olmak ve akranlardan sosyal destek almak gibi etkenler de koruyucu faktörler bağlamında değerlendirilmektedir. çift ebeveynli aileler. Örneğin aile üyeleri arasında güven. 2004). Bu bölümde ergen çocuğu olan ailede mutluluk konusu. yüksek özsaygı düzeyine sahip olmak. müzik seçimi. Bireylerin dünyaya gelmesi ile birlikte bireyleri bir çevre kuşatır. 1982). İşte ergenlerin zor yaşam koşullarına dayanabilmelerini anlatan kavramlardan biri psikolojik dayanıklılık kavramıdır. 1980). bireyler toplumsal açıdan yönlerini yavaş yavaş anne ve babalarından akranlara çevirmelerine rağmen onlar için anneleri ve babaları önemli sosyal destek kaynaklarındandır. Bu faktörlerden ilki duygusal ilişkidir. Aile ortamı kavramı. ergen gelişimi ve aile yapısı bağlamında ele alınıp değerlendirilmiştir. sistemin alt sistemleri ya da bölümleri arasındaki düzenlemelerle ve örgütlemelerle ilişkili bir kavramdır. Literatürde aile yapısına benzer bir şekilde ele alınan bir diğer kavram da aile ortamıdır. Son zamanlarda ergenlerin. Bu doğrultuda gerçekleştirilen uluslararası çalışmalar incelendiğinde önemli bilgilere ve bulgulara ulaşılır. Anne ve babanın ergenle olumlu iletişim kurması. 2002). yönetim. ailenin bir sistem olarak incelenmesi boyutunda da değerlendirilmektedir. ergenler kendilerini aileden soyutlanmamış hissettiklerinde. Ergenlik. 1996). Bu kişilerarası atmosferde iki önemli faktör vardır. Bu çatışmalar her iki tarafın mutluluğunu etkilemektedir (Rice ve Dolgin. anne ve baba ile ergen arasındaki ilişkilerin kalitesine olumlu katkılar sunmakla birlikte ergenlerin sağlıklı birey olmalarına da katkı sunmaktadır. Öncelikle bu kavramlara açıklık getirmek gerekir. sistemin yapısal ve işlevsel birimleri vardır. problem çözme becerilerini yaşama aktarmaları. Bu noktada aile yapısı denildiğinde. Aile yapısı kavramı. Sistem belli bir zaman diliminde devam eden ve alt parçaları arasında sürekli etkileşimin olduğu amaç yönelimli bir birimdir. yetkinlik ve duygusal bağlam olmak üzere beş önemli aracın olduğu belirtilmektedir (Gülerce. Aile yapısı kavramının ele alınışı literatürde çeşitlilik göstermektedir. Sosyal sistemde karşılıklı etkileşim ve dayanışma ile birbirine bağlanmış en az iki veya daha fazla sosyal rolden oluşur. boşanmış aileler. giyim tarzları vb konularda çatışmaktadırlar. Ergenin aile sistemi içersindeki mutluluğunu ele almak için ailede ergenin mutluluğunu etkileyen bir takım kavramlar vardır. açık bir iletişim ve duygusal yakınlık. duygusal ve toplumsal açıdan değişikliklerin yoğun bir şekilde yaşandığı bir dönemdir. sistemin amaçlarını içerir (Minuchin. İkinci boyut ise denetim boyutudur.mutluluk önemli bir konudur. Bu bağlamda aile ergenlerin yaşama uyumlarını kolaylaştıran ve artıran önemli bir faktör olarak karşımıza çıkmaktadır. yaşamı kontrol edebileceğine inanmak. Sistem yaklaşımına göre. Bireyler bu çevrede gelişimlerini sürdürürler. Duygusal ilişki boyutunda bireyleri merkeze alan tutumdan bireyleri reddeden tutuma doğru bir yönelim vardır. 2005). zor yaşam koşullarına dayanabilmelerinin önemi üzerine oldukça çok bilimsel çalışma bulunmaktadır. Ailenin dışında. Bu boyutta aşırı bir şekilde kontrolden aşırı bir şekilde hoş görüye kadar bir yönelim söz konudur (Fowler. Ergenlikte. Bazı bilim adamları aile yapısı kavramını evlilik şekillerine ve aile biçimlerine dayalı olara ele almaktadır. Özetle aile ortamında kişilerarası ilişkilerde bireyin gelişimi ile bireylerin belli amaçlar doğrultusunda kontrol edilmesi ve bu süreçte ortaya çıkan çatışmalar önemlidir (Moos ve Moos.

Mutlulukla ilgili yapılan çalışmalar. Yaşlılıkta mutluluğun nasıl sağlanacağına dair çeşitli fikirler öne sürülmektedir. yapmış oldukları gündelik etkinliklerden haz aldıklarında. 1984). Çocuklarına karşı aşırı bağlılıkları olan. haz duyacakları uğraşılara yönelmeleri ve çalışarak kendilerinde başarı duygusunu doyurmaları yaşanan stresle ve mutsuzlukla başa çıkma yolları olarak gözükmektedir (Black ve Hill. Ayrılmadan biraz zaman geçtikten sonra eşler duruma uyum sağlarlar. Çiftler ilişkilerini ve yaşamlarını bu boyutta değerlendirirler. yılların geçmesiyle bir sonraki döneme gelirler. Bu dönemde ana-babaların. Anne ve babalar çocukları evden ayrıldıktan sonra boşluğa düşe bilmektedirler.duygusunu hissettiklerinde onların mutlulukları artmaktadır (Joronen ve Kurki. Kurki ve Paavlianien. eşlik rollerine. 2000). Ailede yetişkinlerin mutluluklarını etikileyen en önemli yetenekler hangileridir? YAŞLI AİLELERDE MUTLULUK “Yaşlanmanın yüzümüzden çok aklımızda buruşuklar maydana getireceğinden korkarım” Montagine İnsan algısı her ne kadar zamana ilişkin gerçekliği kabul etmekte zorlansa da hayat hızla akıp geçmektedir. 2003). 1989). çocuklarının ana-baba olmalarına uyum sağlamaları gerekmektedir. kendi ana ve babalarının kaybına. 1999). yaşamı anlamlı bulduklarında. Marcus Aurelius Aile yapısı zamana bağlı olarak değişmektedir. dışa dönük bir yapısı olmayan anne ve babaların boş yuva duygusunu daha fazla yaşadıkları sonucuna varılmıştır. yetişkin yaşamına geçmekle birlikte çekirdek ailelerinden uzaklaşarak kendilerine özgü bir yaşam kurmaktadırlar. ilgisi ve hobisi olmayan. Bireyler. O da yaşlı bireylerin diğer dönemlerdeki bireylere oranla olumsuz duyguları daha az yaşamalarıdır. Bu belirtilere bakıldığında sanki yaşlılık sürecinde mutsuzluk. anlamlı yaşam amaçlarına sahip olduklarında. Kunzmann. Bu dönemde anne ve babaların çocuklarla doyum sağlayıcı bir şekilde ilişkiler kurmaları. Tüm bunların yanında ergenlerin zor işlerin üstesinden gelmeleri konusunda desteklendiklerinde. Little ve Smith. bireylerin bu koşullar altında içsel ve dışsal çevre arasında denge kurmakta zorlanması yaşlılığın önemli belirtilerindendir (Baltes ve Mayer. Bu boşluğa düşme. Bu süreçte anne ve babalar tekrar evli çiftler olarak yaşamlarına devam etmektedirler. Bu dönemde eşler. Rask. evlilik ve kariyer durumlarını yeniden gözden geçirirler (Raup ve Myers. toplumsal çevrenin gittikçe daralması. ÇOCUKLARIN EVDEN AYRILDIKLARI AİLELERDE MUTLULUK Kendini mutlu görmeyen hiçbir insan mutlu değildir. 2004). Bu bağlamda yaşlılar. özsaygı düzeyleri yüksek olduğunda. Fiziksel ve ruhsal olarak baş gösteren hastalıklar ve buna bağlı çöküşler. çocukların evlenmesine. Hazan ve hüzün dönemi olan yaşlılık artık kaçınılmazdır. hüzünlü bir ruh hali içinde olma genellikle boş yuva sendromu olarak ifade edilir. yaşlı bireylerin kaderiymiş gibi gözükebilir. Çalışmanın bundan sonraki bölümünde öncelikle uluslararası literatür sonrada ulusal literatür bağlamında bu dönemde mutluluk konusu ele alınmıştır. Yaşlılık döneminde ailenin yavaş yavaş pek çok alanda kayıpları ortaya çıkmaya başlar. Bunun için bir eş ve iş bularak kendi yollarını çizmektedirler. aile üyeleri arasındaki ilişkiler doyum sağlayıcı olduğunda ergenlerin mutlulukları daha olumlu bir konuma gelmektedir (Park. geçmiş yaşamlarının sorumluluklarını kabul ettiklerinde. Çocukların evden ayrıldıkları aile tiplerinde yeniden karı kocalık rolleri önemli olmaktadır. Bu durumun nedeni yaşlıların yetişkinlere oranla duygu düzenleme konusunda daha iyi olmalarıdır (Carstensen 1995. yaşamda istediklerini elde ettiklerine inandıklarında. 2005. Fakat bu görünüş aldatıcıdır. Bu süreçte hem ailenin hem çiftlerin mutlulukları önemlidir. kendisine yeterince zaman ayırmayan. yaşlıların bu değişimler karşısında olumlu duyguları yükseltmelerinin zor olduğunu söylese de bu dönemle ilgili sevindirici bir yan vardır. kendilerini oldukları 101 . Yetişkinliğin ortalarında çocuksuz aile durumuna alışan anne ve babalar.

şok. yaşlıların mutlu olmalarına yönelik bir model de geliştirilmiştir. inkâr. Yetişkinlere benzer şekilde duygusal açıdan dengesiz olan yaşlıların daha mutsuz oldukları bulunmuştur (Pinquart & Sorensen. onları hastaneye götürmek ve tedavi süreçlerini takip etmek. Ayrıca yaşlı bireylerin hastalıklarıyla ilgilenmek. Sonuçta ihtiyaçları karşılanan yaşlılar mutlu olmaktadırlar. duygusal açıdan dengesiz ailesiyle yaşayan yaşlılar mutsuz olarak değerlendirilmiştir. onlara fazla sorumluluk yüklememek. yaşlılarda toplumsal açıdan destek alma noktasında bağımlılıkların oluşmasına neden olmaktadır. Yaşlılık döneminde eşlerden biri önce ölebilir. 2006). üzüntü. eşin kaybı gibi etkenler bireyler için farklı seçenekleri ortaya koymaktadır. Öte yandan huzurevinde kalan ve sekiz haftalık fiziksel aktivite programına katılan yaşlıların yaşam doyumlarının yükseldiği sonucuna varılmıştır (Akandere. Bu bağlamda yaşlılar ya yakın aile üyelerinin yanında ya da huzurevinde yaşamlarını sürdürmektedirler. 2004). öfke. Yaşlıların etrafındaki insanlarla oluşturmuş olduğu sosyal ağların niteliği ve niceliği onların mutluluklarını etkilemektedir. Yaşlanma. Bu durumda diğer eş. Bu modele göre.gibi kabul ettiklerinde ve iyimserlik eğilimleri yüksek olduğunda daha mutlu olmaktadırlar (Neugarten. Benzer şekilde huzurevinde kalan yaşlılarda özbakım güçleri yükseldikçe mutluluklarının da yükseldiği sonucuna varılmıştır (Altay ve Aydın. 2011). gerektiğinde onlara maddi açıdan destek olmak onların mutlulukları için önemlidir (Merz ve Consedine. yaklaşan ölüm gerçeğine uyum sağlamak durumundadırlar. Özetle ailesiyle yaşayan yaşlıları mutlu etmek için onları yalnız bırakmamak. eşin kaybına alışmak ve yas sürecini yaşamak durumundadır. 2009). kaygı. Yaşlıların yalnızlık duygusu hissetmeleri de onların mutluluk düzeylerini olumsuz etkilemektedir. Bu dönemdeki yaşlılar. Bu dönemde yaşlının etrafında yeteri kadar insan bulunması onların ihtiyaçlarının karşılanması noktasından önemlidir. Yapılan çalışmalara göre. Ayrıca. Havighurst ve Tobin. 2007). ailesinin yanında yaşayan yaşlıların huzur evinde kalan yaşlılara oranla daha mutlu oldukları bulunmuştur (Özer. Ayrıca yaşlıların toplumsal açıdan temas kurdukları kişi sayısından ziyade ilişkilerin niteliği onların mutluluklarında önemli bir etkiye sahiptir. 1995). benzetim ve arama. Yaşlılık döneminde anne ve babalar. Öte yandan yaşamlarını kontrol edeceklerine inanan yaşlıların daha mutlu oldukları sonucuna varılmıştır. 1961). Yaşlılıkta sağlıktaki bozulmaların yaşın ilerlemesine paralel olarak artması. onların olumsuz yaşam olayları ile karşı karşıya bırakmamak ve onların algılanan kontrollerini yüksek düzeyde tutmak gerekmektedir (Eryılmaz ve Atak. Skinner. Büyükanne ve babanızı nasıl mutlu edersiniz? 102 . Yukarıda değinilen çalışmaların yanında. 2009). yetişkinlikte önemli bir kişilik özelliği olan sorumluluk kişilik özelliğine yüksek düzeyde sahip olmak da yaşlıları mutsuz etmektedir. Türkiye’de yaşlılar üzerine yapılan çalışmalarda bu iki boyut etrafında toplanmaktadır. Öte yandan yaşamlarını düzenleyebileceklerine ve kontrol edebileceklerine inanan yaşlıların mutluluk düzeyleri daha yüksek bulunmuştur. suçluluk ve kabul süreçlerini yaşayarak eşin ya da sevilen aile üyesinin kaybına tepki vermektedir (Walsh. 2000. Tüm bunların yanında kronik hasatlığı olan yaşlıların daha çok mutsuz oldukları bulunmuştur.

Kaşık. boş gözlerle bakan insanlar çorbadan paylarını almak üzere bekleşiyorlarmış. Bu oda daha önceki odanın benzeriymiş. Daha arsız olanlar çorba içeyim derken." demiş. yüzlerini yakıyor veya çorbayı diğerlerinin üzerine döküyormuş. Daha sonra o odadan ayrılmışlar ve bir süre sonra arkalarındaki cehennemin bağrışlarım duymaz olmuşlar. mutlu bir mırıldanma duyulmaktaymış. Üçüncü olarak da zamana ilişkin bireylerin algılarının gerçekçi olması gerekmektedir. dengenin. sf. kazanın etrafında itişip kakışarak çorbadan paylarını almaya çalışıyorlar. kitabın bu bölümündeki bilgilerin özetini içinde barındıran “Peygamber ve Uzun Kaşıklar” öyküsü konuya bir bakış açısı sunmaktadır. çok uzun bir sap ve ucunda da küçük. Bu nedenle karşılıklı saygı. günler ve dakikalar birbirinin aynısı imiş gibi gelse de biz bu ömrü ve ömür dakikalarını bir kez yaşıyoruz. cehennem. kavga ediyor ve açlıklarını gidermek için kullanmaları gereken kaşıklarla birbirlerine vuruyorlarmış. İlyas Peygamber ile birlikte gelen adam insanların kendileri kadar büyük kaşıklarını görünce çok şaşırmış. Kazanın etrafında ise çökük yanaklı. rollerin. diğer iki kişi bunlara yardımcı oluyormuş. Eğer kaşık bir kişi için çok ağır olursa. Çorbayı her zaman iki kişi birlikte yiyorlarmış. Süslü demir bir kapıyı geçerek bazıları mücevherlerle donanmış. bireyler için cennet ya da cehennem haline dönüşebilme ihtimalinin olduğu görülür. demirden yapılmış büyük bir çukur bölüm. Bu öyküden de anlaşılacağı üzere. Öte yandan yaşamın hangi döneminde olursa olsun ailede mutluluk için. barış içinde çorbasını yiyebilmekteymiş. aile içersinde sınırların. "İşte bu. İlyas Peygamber yanındaki adamı kolundan tutarak. kollarını. Yaşanan saatler. Fakat buradaki 103 insanlar iyi beslenmiş görünüyorlarmış. yalnız sakin. Odanın ortasında. sevgi ve güven temelinde aile ilişkilerinin olması aile sistemini ve aile içersindeki bireyleri mutlu edecek önemli bir faktördür. Ayrıca kaşığın sapı çok uzun olduğu için en kuvvetli adam bile kaşığı ağzına kadar getiremiyormuş. Dahası birbirlerine bağırıyor. tahta bir tutacaktan oluşuyormuş. Cennet ve cehennem konularına büyük ilgi duyan ve yaşamını ona göre şekillendirmeyi amaçlamış olan adam İlyas Peygamber'e sormuş: "Cehennem nerede? Cennet nerede?" Bunları söylerken bir yandan da ona yaklaşmış. aşağıda yer almaktadır. 33-35). bazıları kilimlere sarınmış zengin ve yoksul insanlarla dolu büyük bir odaya girmişler. Bir kişi yeteri kadar yediğinde diğerinin sırası geliyormuş. Karanlık yollardan geçerek yaptıkları uzun yolculuktan sonra başka bir odaya girmişler. Ağır kaşığı kazandan kaldırmak çok zormuş. Bu bağlamda. hem bireysel hem de aile mutluluğu için fiziksel ve ruhsal açıdan sağlıklı olmak önemli bir ön koşul olarak gözükmektedir. Peygamber ve Uzun Kaşıklar Ortodoks bir dindar İlyas Peygamber 'e gelmiş.Özet Kitabın bu bölümündeki bilgiler incelendiğinde ailenin. Yavaş yavaş kaynayan kazandan odaya çok güzel bir koku yayılıyormuş. ortada çorba kazam. Öykü. 1998. . Bu şekilde herkes kavga düğüş olmadan. görevlerin ve sorumlulukların uygun bir şekilde yaşama aktarılması ikinci bir ön koşuldur. İlyas Peygamber yanındaki adama dönmüş ve şöyle söylemiş: “İşte bu da cennet!” (Pesesschkian. ancak hiçbiri bunu başaramıyor muş. Çorbaya dalan kaşık seslerinin dışında. etrafında dev kaşıklarıyla insanlar varmış. Aç insanlar. Biri kaşığı kaba sokuyor ve eşine yediriyormuş. fakat İlyas Peygamber cevap vermeden adamın elinden tutmuş ve onu karanlık yollardan geçirerek saraya getirmiş. ateşin üstünde büyük bir çorba kazam durmaktaymış.

Olumlu duygu d. Algılanan kontrol e. Kaygılı bağlanma c. Aşağıdaki yeteneklerden hangisi ailedeki yetişkinlerin mutluluklarını etkilemektedir? a. Aşağıdaki ihityaçlardan hangisinin karşılanmaması durumunda çocuklarda dürtüsel davranma eğilimleri ortaya çıkar? a.Kendimizi Sınayalım 1. Yumuşak başlılık e. İnanç d. Bilişsel uyaran sunma e. Yaşam doyumu c. Otoriter-katı kuralcı aile b. Nezaket b. Duygusal dengesizlik c. Sorumluluk e. Dışa dönüklük b. Güven b. Aşağıdakilerden hangisi psikolojideki mutluluk kavramlarından biri değildir? a. Deneyime açıklık 7. Yumuşak başlılık d. Kontrol e. Aşağıdaki kişilik özelliklerinden hangisi ailedeki yetişkin bireylerin mutluluklarını olumlu olarak etkilemektedir? a. Ailede birlik b. Umut c. Deneyime açıklık 104 6. Olumsuz duygu e. Şüpheli bağlanma e. Duygusal dengesizlik c. Öz yargılama 2. Güvenli bağlanma b. Yumuşak başlılık d. İlgisiz ve kayıtsız aile 3. Doyum d. Duygusal bağlam b. İletişim 8. Sorumluluk d. Yetkinlik c. Dakiklik e. Aşağıdaki kişilik özelliklerinden hangisi ailedeki bireylerin mutluluklarını olumsuz olarak etkilemektedir? a. Türkiye’de yaşlıların mutlulukların olumlu olarak etkleyen en önemli faktör hangisidir? a. İletişim 9. Aşağıdakilerden hangisi Türkiye’de ergenleri mutlu eden aile ortamıyla ilgili faktörlerdendir? a. Demokratik aile c. Kayıtsız bağlanma 4. Adalet . Aşırı koruyucu aile e. Bireylerin aile içerisindeki mutluluklarına en çok olumlu katkı sağlayan aile tutumu hangisidir? a. Dışa dönüklük b. Deneyime açıklık 10. İzin verici aile d. Korkulu bağlanma d. Bakım c. Duygusal dengesizlik c. Kontrol e. Duygusal uyaran sunma 5. Aşağıdaki bağlanma sitilllerinden hangisi bireyleri en çok mutlu etmektedir? a. Aşağıdakilerden hangisi Türkiye’de ergenleri mutlu eden aile yapısıyla ilgili faktörlerdendir? a. Yetkinlik c. Dışa dönüklük b. Kontrol d. Öznel iyi oluş b. Doyum d.

2. 9. 6. Sıra Sizde 2 Ailenin görevlerini getirmesidir. 7. e Yanıtınız yanlış ise “Psikolojide Mutluluk” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. d Yanıtınız yanlış ise “Yaşlı Ailede Mutluluk” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. b Yanıtınız yanlış ise “Ailede Mutluluk” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. c Yanıtınız yanlış ise “Çocukluk Ailelerde Mutluluk” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 8.Kendimizi Sınayalım Yanıt Anahtarı 1. ve işlevlerini yerine Sıra Sizde 3 Derinlik denir Sıra Sizde 4 Küçük çocuklu ailelerde ana-babalar çocukların dört temel ihtiyacını karşılamalıdırlar: • Kontrol • Bakım • Güven • Bilişsel açıdan uyarım sunma Sıra Sizde 5 Ailede yetişkinlerin mutluluklarını etkileyen dört önemli yetenek vardır: • Zaman • Umut • Güvenirlik • Başarı Sıra Sizde 6 Ailelerde yaşlıları mutlu etmek için yapılacaklar: • Onların sağlıkları ile ilgilenmek • Gerektiğinde onlara maddi destek sunmak • Onların sorumluluklarını azaltmak • Onlara olumsuz duygular oluşturacak yaşam deneyimleri sunmamamak • Onların algılanan kontrollerini yükseltmek 105 . a Yanıtınız yanlış ise “Ergen Çocuğu Olan Ailelerde Mutluluk” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. d Yanıtınız yanlış ise “Çocukların Evden Ayrıldığı Dönemde Ailede Mutluluk” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 10. 3. a Yanıtınız yanlış ise “Çocukluk Ailelerde Mutluluk” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. b Yanıtınız yanlış ise “Çocukların Evden Ayrıldığı Dönemde Ailede Mutluluk” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Sıra Sizde Yanıt Anahtarı Sıra Sizde 1 Her ailede kişisel olarak yaşananlar bu sorunun yanıtıdır. e Yanıtınız yanlış ise “Ergen Çocuğu Olan Ailelerde Mutluluk” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. b Yanıtınız yanlış ise “Ana-Baba Tutumlarının Çocukla İletişime Etkisi” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 5. 4.

Cassidy. 275-282..Yararlanılan Kaynaklar Akandere. & Burman. P. P. 36.S. B. Amato. (2001). Behnke... & MacDermid. (1991). C. Bartholomew. The expanded family life cycle: Individual.. & Booth. (1978). (1995). Sexually inactive marriages. & Shaver. 63. MA: Harvard University Press. A half century of American mate preferences. P. Journal of Marriage and the Family. (2006). Interrelatedness of marital relations and parent-child relations: A meta-analytic review. Ankara: T. K. U. A. Evidence for a life-span theory of socioemotional selectivity. A. (2001).. R. T. J. W. 4(5). E. Psychological Bulletin. family. D. 8. H. 68. K. Psychology of Women Quarterly. (1997).Family well-being. P. L. I. 16. A. L. (1984). L. T. Dunn. 106 Bulut.. Coates. Journal of Marriage and Family. K. M. M. Cambridge. Journal of Marriage & Family. The Berlin aging study: Aging from 70 to 100. R. Shackelford. İ. B. 61: 226-244. & Bulman. M. & McGoldrick. P.J. J. P. 351-367. MA. Assessing children’s needs and circumstances: the ımpact of the assessment framework. & Afifi.C. Walker. 63. & Aydın. & Meadows. S. Sloan Work-Family Network Black. (2004) Children’s Friendships: The beginnings of intimacy. S. 779-792. (1993).. Huzurevinde yasayan yaşlılarda özbakım gücü ve yasam doyumu arasındaki iliksi. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. Başbakanlık Kadın ve Sosyal Hizmetler Müsteşarlığı. D. Amato. Family structure and children’s behavioral and cognitive outcomes. O. (2004). The Journal of Sex Research. S. Altay. Current Directions in Psychological Science. 222-236.. 118. A. D. Malden. (2005). The science of happiness and human strengths. ed. MA: Harvard University Press. 171– 179.. Handbook of attachment. Singles in society and in science.. (2004) positive psychology. M.18. (2004). Brickman.R. B... Journal of Marriage and Family. (2009). and Larsen. Coleman. D. 108-132 . Kirkpatrick. Boston: Allen & Bacon. R. A generation at risk: Growing up in an era of family upheaval. s. Journal of Personality and Social Psychology. & Hill.1-9. Cambridge. (3rd.. 66. Carstensen. (1999). Carlson. J. Lottery winners and accident victims: Is happiness relative. Cleaver. DePaulo. Ruh hastalığının aile işlevlerine etkisi. Foundations of social theory. 282-292. Psychological Inquiry. 491-503. M. 917-927 Buss. (1990). & Morris. Attachment styles among young adults. and social perspectives.E. Brown. ve Horowitz. B. Journal of Personality and Social Psychology. (2007). (1993). UK: Cambridge University Press. (1999). M. & Corcoran. 30. A. Blackwell. Carr. (2004). Hove: Brunner-Routledge Carter.. A. & Mayer. Baltes. J. A test of a four category model. 151– 156. Feeling caught between parents: Adult children’s relations with parents and subjective well-being. L. London: Jessica Kingsley Publishers.. New York: Guilford Press. Dicle Tıp Dergisi. Family Structure and Child Well-Being: The Significance of Parental Cohabitation.). Erel. Huzurevinde kalan yaşlılarda fiziksel aktivitelerin yaşam doyum düzeylerine etkisi. 36(4). S. The psychological well-being of women in their middle years.. (1999). (1995). Donnelly. M. Cambridge. 57–83.

(1991). D. W. & Saif. Hetherington. R. & Locke. A generic measure of relationship satisfaction.125-133. Beverly Hills. Georgellis.. (2010). Gauvain. Aydan. Relationship of family environment and personality characteristics. 61 l-6 17. Psychological Reports. Department of Educational Leadership and Counseling Department. 49–61.. OIDA International Journal of Sustainable Development. 601-607. M. (2005). A. (1980). (2005). Child psychology: A comtemporary viewpoint. C. (1986).(2005). Ankara: Ütopya Yayınevi. Journal of Personality and Social Psychology. Booth (Ed. Clark. T. 15(3). 21-30. 12. 804-810.H. S. University of Illinois.E. (2001).Understanding happiness: A theory of subjective well being.. Journal of Clinical Psychology. J Marriage Fam. 403-413. Journal of Marital and Family Therapy. Khan. (1988).I... looking back. 50:9398. Fowler. Heady.S.. andmarital satisfaction. F. B. Vicotira Australia: Longman Cheshire Hendrick. Ercan. & Smith. M.. Antropoloji: insan çeşitliliğine bir bakış. U. A. A. & Olson. P. Eryılmaz.O. Minneapolis: National Council on Family Relations. Türkiye’de ailelerin psikolojik örüntüleri. 34. Gülerce. L. Eryılmaz. Y. Socioemotional behavior and satisfaction in marital relationships: A longitudinal study. Gottlieb. Lucas. (2010). La Greca.) Contemporary families: Looking forward. M. 38. A. 511–526. Quantitative research on marital quality in the 1980s: A critical review. University of Lovislono. Journal of Social and Personal Relationships. (1996). J. A.E. (2011a).. 11. 47. P. A study of the marital satisfaction levels of participants in a marriage Education course. C. Unpublished Doctoral Dissertation. (1991). Öznel iyi oluşun cinsiyet. İstanbul: Bogaziçi Üniversitesi Yayınları. A.Eryılmaz. Fujita. Family environment and early behavioral development.. (2011). Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi.J. & 107 . R. Parke. Is age-related stability of subjective well being a paradox? Cross-sectional and longitudinal evidence from the Berlin aging study..L. In A. Job Satisfaction and Work Family Balance in Pakistani Socio Cultural Set – Up. NY: McGrawHill Publication. Little.F. (1982). Basım.). & Wearing. B. Malik. Adolescent peer relations. Monnoe. 22. 721-733. 61. 93-102. yaş grupları ve kişilik özellikleri açısından incelenmesi. Emperically Testing the Relationship of Social Support. King.36 (4).D. (1983).D. Social support strategies. (2000).H. B. (1993). S. J.S. 10. H. N. L. & Vangelisti. Glenn. N. & Harrison. Kunzmann.E. Fowler. (1991)..& Kurki. Familial contribution to adolescent subjective well being. D. 24. V. A. positive affect. C. An ınvestigation of the relation between extroversion. (6’th Ed. 139-151.M. Psychology and Aging. Gomez.I. K. Kirby. ambivalence over expression. neuroticism. A. (2006). Melboune. Emotional expression.. A.3..L. Friendships and romantic relationships: Do they predict social anxiety and depression? Journal of Clinical Child and Adolescent Psychology. 2(1): 31-37. Ergenlerin öznel iyi oluşları ile aile ortamları arasındaki ilişkinin incelenmesi? Aile ve Toplum Dergisi. Huston. M. Aile yapısı ergeni mutlu eder mi? Aile ve Toplum Dergisi. Kottak. P. CA: Sage Publications. Fowers. 1. Master’s Thesis. International Journal of Nursing Practice. A structural analysis of dependencies.. Predicting marital success with PREPARE: A predictive validity study.(1992). T. Joronen. and negative affect.

P. Pike. Hove: Brunner-Routledge. Sarason. C. & Lucey C. & Dolgin. Ankara: PDREM Yayınları. Merz.Caring Sci.Oxford:Clarendon Press. The role of subjective well-being 108 . 78(3).B. Journal of Personality and Social Psychology. relationships. N. P. 16. A. & Bagini. İ.D. (2003). Adolescent subjective well-being and family dynamics. Turkish 7 (1).&Paavilainen. 591 (1): 25-39. The adolescent: Development. Reexamining adaptation and set point model of happiness: reactions to changes in marital status. of Reder P. M. Raup. S. 3560. Family environment scale manual. 180-183. The Annals of American Acedemy of Political and Social Science. 19(4)..The association of family support and wellbeing in later life depends on adult attachment style. Rask. E. Park.. (2008).S . Psychology and Aging. (2000). J. 339–356. I. (2002). The influence of parent and peer attachments on life satisfaction in middle childhood and early adolescence. J. (2002). E. Journal of Social & Personal Relationships. Assessing the quality of personal relationships. Journal of Happiness Studies. Attach Hum Dev 11:203– 221 Myers. T. B. (1961). 9. Lyubomirsky. Influences of Socioeconomic Status.(1988). J. Neugarten. B. J. Journal of Personality and Social Psychology. In A.17... Jacobson (Eds).(2004). 14. Clinical Handbook of Couples Therapy. & Nagle. California. J. in positive youth development. 57. Coldwell. Sarason. J.(6). E. (2005). G. & Singer. Sweeney.H. Pinquart. S. Social Network. Ailede İletişim ve Yaşam. S.Deiner. Scand J.Butzel. Relationships within the family: a systems perspective on development. (1989).. Know thyself and become what you are: a Eudaimonic approach to psychological well-being. G. A. 1069-1081.E.. Sibling relationship in early middle childhood: Links with individual adjustment. Rice. J. Nickerson. Kurki. J. Savage-Scharff. 251-266. 15( 2). (2001).s. (2001). Journal of family Psychology. Relationships within Families. The measurement of life satisfaction. The wheel of wellness counseling for wellness: a holistic model for treatmentplanning. 239–249. cultures (11th ed. Palo Alto. Minuchin. Aile danışmanlığı. Third edition. & Tobin.). S. E.33-36 yaşam doyumunun Journal of Geriatrics. Özer.A. (1997). 134143. Ryff.532.. N. Havighurst.. M. R. 59–85. Social Indicators Research. & Myers.(2009). Consedine. 523.. pp. L. C. (2003).. Object relations couple therapy. Huzurevinde ve aile ortamında yaşayan yaşlıların incelenmesi. Özgüven. J. New York: Guilford. and Competence on Subjective Well-Being in Later Life: A Meta-Analysis.. (2004). 187-224. Gurman & N. Nazlı. B. H & Moos. F. A. Ankara: Nobel Yayınevi. The empty nest syndrome: Myth or reality? Journal Counseling & Development. & Dunn. 68. Moos. Boston: Allyn & Bacon. G. Pierce. Journal of Counseling and Development.D. R. Journals of Gerontology. C. Duncan S. Why are some people happier than others? American Psychologist.J. (2004). 66. Happiness is everything or ıs it? Explorations on the meaning of psychological well-being. K. S. P. S. B. Ryff. K. & Witmer.. M. (2001)..(726). 3rd edn. Sorensen. R.129-138. (2005). (1989). Studies in the assessment of parenting. R.(2003). F. (2000). 13-39. J. & Solky.M.. 56. G.

. 574-583. 109 . Parenthood and marital satisfaction: A meta-analytic review. Risk-taking in adolescence: What changes. 10(1). (2006). and why? Annals of the New York Academy of Sciences. Problem–solving conversations in marriage: Does it matter what topics couples discuss? Personal Relationships. Skinner. New York: Guilford Press. Walsh. 70. 51–58. J. (1996). 1021. M. Steinberg. motivation. & Foster. Strengthening family resilience (2nd ed. coping.. Suh. Perceived control. W.A. Journal of Personality and Social Psychology. (2003). London: Sage Events and subjective well-being: Only recent events matter.A. (2004). 1091-1102. & Kottman. Diener. Campbell. E.K. Working with families.Sanford. Twenge.). Terry. E. F. 65(3). F. (1995). & Publications. (1995).254-281) Brown Benchmark Publishers. L. Guidance and counseling in the elementary and middle Schools (pp. E... & Fujita. 97-112. K. Journal of Marriage and Family. C. (2003).M. J.

Ana-babanın çocuğa ayırdığı zamanın iletişime etkisini açıklayabilecek. Tutarlı davranmanın ana-baba-çocuk etkileşimine etkisini açıklayabilecek.6 Amaçlarımız Bu üniteyi tamamladıktan sonra.Çocuk Sevgisinin Aile İçi İletişime Etkisi Ana-Baba Çocuk Etkileşiminde Tutarlılık Ana-Babanın Çocuğa Verdiği Değer Ana-Babanın Çocuğa Ayırdığı Zaman Ailedeki Kardeşler Arası Ayırımın İletişime Etkisi 110 . Ana-baba tutumlarını ve önemini açıklayabilecek. Ailedeki kardeşler arası ayırımın iletişime etkisini açıklayabilecek bilgi ve becerilere sahip olabilirsiniz. Ana-baba çocuk sevgisinin aile içi iletişime etkisini açıklayabilecek. Ana-babanın çocuğa verdiği değerin iletişime etkisini ifade edebilecek. Anahtar Kavramlar İletişim Ana-Baba Tutumları Çocuğa Verilen Değer Çocuğa Ayrılan Zaman Etkileşim Ana-Baba Sevgisi Kıskançlık İçindekiler Giriş Ana-Baba Tutumlarının Çocukla İletişime Etkisi Ana-Baba. Ana-baba tutumlarının çocukla iletişime etkisini ifade edebilecek.

Duygu gelişimi üzerinde ana-babaya görevler düşmektedir. hem çocukluk yıllarında hem de yetişkinlik dönemlerindeki sosyal yaşamlarında ve kuracakları ailedeki iletişim biçimlerinde daha başarılı olmaktadır. Bu modelde aile üyeleri arasında bağımsızlık. Ailelerin sahip oldukları en değerli varlıklar çocuklarıdır. Ana-babaların en temel duygu olan sevgi duygusunu çocuklarına mutlaka yaşatmaları gerekir. daha çok erkek çocukların tercih edildiği geleneksel toplumlarda görülmektedir. sosyal değerler ve artık günümüzde de gittikçe önemini artıran psikolojik değerler verilmiştir. Anne ve babalar bir birleriyle bütünlük oluşturarak çocuklarına karşı tutarlı olmalıdır. Ana-babalar. Ana-babaların çocuklara sağlamaları gereken gelişimlerden birisi de duygusal gelişimdir. Ana-baba çocuk arasındaki etkileşim üzerinde etkili olan bir diğer faktör de anababaların çocuklarına tutarlı davranmalarıdır. kadın statüsünde artmanın. Bağımsız aile modeli ise ekonomik seviyesi yüksek. Ülkemizde aile yapısının sosyo-ekonomik gelişme ve kültürleşmeyle birlikte gittikçe duygusal bağlılık modeline doğru kaydığı gözlenmektedir (Kağıtçıbaşı. Tutarsız aileye sahip olan çocuklar hem kendi içlerinde tutarsızlık yaşayacak hem de doğru kararı vermekte zorlanacaklardır. sevgi ve demokratik bir ilişki gören çocuklar. ona bireysel gelişimi için koşulsuz destek vermelidir. Ana-babalar. Bu değişme toplumun yapı taşını oluşturan aileler üzerinde kendini göstermiştir. Aile üyelerinde aileye bağlılık sözkonusudur. Ailenin sahip olduğu model. Buna karşın daha otoriter yaklaşım sergileyen ailelerde yetişen çocuklarda ise çekingenlik. Duygularımız yaşamımızdaki pek çok yaşantı üzerinde etkili olur. bireyci toplumlarda görülmektedir. Duygusal bağlılık modeli. Yaşanan bir durum karşısında ortak kararlar alarak aynı tutumu sergilemelidir. Ailelerinden yakın ilgi.Ailede Ebeveyn Çocuk Etkileşimi GİRİŞ Endüstri ve teknolojinin hızla gelişmesi sosyal yaşamda da değişmelere neden olmuştur. 2007). Duygusal bağlılık modelinde ise hem aile üyeleri arasında duygusal bağlılık hem de bireysellik ve özerklik bulunmaktadır. aynı davranış karşısında farklı zamanlarda farklı tepkiler vermekten kaçınmalıdır. özgüveni ve sosyal becerisi yüksek. Ana-babalar kendi içlerinde de tutarlı olmalı. saldırganlık gibi davranışlar gözlenmektedir (Demiray. annenin ve çocukların rolleri yeni oluşan sosyal yapıyla birlikte yeniden şekillenmiştir. çok çocuklu. Geçmişten günümüze sosyoekonomik ve kültürel gelişmeyle birlikte oluşmuş çeşitli aile modelleri görülmektedir. bağımsız aile modeli. bağımlı aile modeli ve duygusal bağlılık modeli şeklindendir. Çocuklara aileleri tarafından verilen değerin türü zamanla farklılaşmıştır. aile üyelerinin kendi aralarında kurdukları iletişimde etkili olmaktadır. kadın statüsünde yükselme ve erkek çocuk tercihinde düşme görülmektedir. erkek çocuk tercihinde düşmenin ve çocuk yetiştirmede anababa kontrolünün yer aldığı bir modeldir. asilik. Tüm bunlar için ise ana111 . çocukların otoriteye boyun eğdiği. Demokratik ve duygusal etkileşimin etkili olduğu aile yapısında. karar verememe. Bu modellere ait bir sınıflama. çevresindeki insanlara sevgiyle yaklaşan. sevgiyle ve güven ortamında yetişen çocuklar. 2010). uyumlu birer birey olmaktadır. Ana-babanın çocukla kurdukları iletişimde kullandıkları tutum ve tavırlar çocuğun sosyal yaşama ilişkin elde edeceği kazanımlar üzerinde ilk örnekler olmaktadır. Bağımlı aile modeli genellikle kadın statüsünün düşük olduğu. Şimdiye kadar çocuklara ekonomik değerler. çocuklarına duygusal olarak bağlanmalı. hem sözleriyle hem de davranışlarıyla çocuklarını ne kadar sevdiklerini onlara hissettirmelidir. teknoloji ve endüstri açısından gelişmiş. Ana-babanın çocuklarla etkileşimi çocuğun ailedeki yerini belirlemektedir. Aile içindeki babanın.

Otoriter ve kuralcı aileler çoğun hata yapmasına tahammül edemez ve bu durumda çocuğu eleştirirler. Ailelerinden bağımsız hareket edemedikleri için karar verme becerileri sağlıklı gelişememiş ve böylece yaratıcılıkları da zayıf kalmıştır (Sayar ve Bağlan. Çocukla ilgili verilecek kararlarda çocuğun fikrini almadan kararları kendileri verirler. 1999). Otoriter-Katı Kuralcı Aile Otoriter ve kuralcı ana-babalar çocuklarıyla ilgili kuralları kendileri koyarlar ve çocukları bu kurallara uymak zorunda bırakırlar. bağımlı ve başkalarından çok çabuk etkilenen bir yapıya sahiptirler. İzin Verici Aile İzin verici ana-babalar çocukların her türlü düşünce ve davranışlarını hoşgörü ile karşılarlar. ailesine karşı olumsuz duygular besler ve onlara güvenemez. sessiz. Çocuk gereksinimlerini karşılayabilecek durumda olsa bile anne-baba onun yerine ihtiyacını gidermeye çalışır. Günümüz çağında hem annenin hem de babanın çalışıyor olması ve günün büyük oranını iş ortamında geçirmesi çocuklarına yeteri kadar zaman ayıramadıklarını göstermektedir. kindar ve kavgacı oldukları da görülmektedir. Zaman zaman bu çocukların isyankâr. İzin verici ailelerin çocukları kendilerine yetebilme düzeyleri ve sorumluluk düzeyleri düşük. sosyal ve kültürel olarak gelişebilmeleri için ana ve babalarına ihtiyaçları vardır. Çocukların. silik. İzin verici anababalar çocuklarına toplumsal kuralları ve değerleri öğretmekte geri kalmakta ve bu kurallara uymadıklarında ise bir yaptırım uygulamamaktadırlar. Çocuklar yaşamlarıyla ilgili kararları doğru da olsa yanlış da olsa kendileri verirler ve ailelerinden bir tepki almazlar. Aşırı Koruyucu Aile Aşırı koruyucu ana-babalar çocuklarının yapması gereken pek çok işi kendileri yaparlar ve çocuklarına gereğinden fazla ilgi gösterirler. Otoriter ve kuralcı bir aile tutumuyla karşı karşıya kalan çocuk ailesinden sürekli baskı gördüğü için kendini ifade etmekte zorluk çekmektedir. 112 . Bir anne ya da baba ne kadar yoğun çalışırsa çalışsın günün belli saatlerinde mutlaka çocuklarıyla birlikte olması gerekir. Bu sadece zaman olarak değil belki de daha önemlisi olan sevgide de kendini göstermelidir. hırçın. Bu tutumlar aşağıda sıralanmıştır. Bu çocuklar çevresindeki insanlara karşı çekingen. Aile çocuğu sürekli kontrol eder ve çocuğun açığını bulmaya çalışır. Bu çocuklar ailelerinden sürekli almaya alıştıkları için paylaşmayı bilmeyen ve işbirliği yapamayan bireyler olmaktadır (Dönmezer. Ana-babaların çocuklarıyla birlikte oldukları süre içinde kardeşler arasında ayırım yapmadan her çocuğa dengeli bir zaman ayırarak etkinlikler yapmaları gerekir. Ana-babalar ancak bu şekilde davrandıklarında çocuklarına olan sevgilerini en iyi şekilde ortaya koyduklarına inanırlar. İzin verici ailede büyüyen çocukların toplumsal kuralları öğrenmede güçlük çektikleri görülmektedir. ANA-BABA TUTUMLARININ ÇOCUKLA İLETİŞİME ETKİSİ Ana-babaların çocuklarıyla kurmuş oldukları etkileşimde kullandıkları beş temel tutumdan sözedilebilir. Bu koruyuculuk daha çok anne tarafından gösterilir. kırıcı ve saldırgan davranışlar sergileyebilmektedirler. Çocuk sürekli denetim altındadır. duygusal. Görüldüğü gibi ana-baba-çocuk etkileşimi üzerinde etkili olan bir çok faktör vardır. özdenetimden yoksun ve doyumsuz çocuklardır. Bu yöntem çocuğu disiplin altına alıyormuş gibi görünse de uzun vadede çocuğun bağımsız ve bireyci gelişimine zarar verir. Anne ve babasının kardeşleriyle kendisi arasında sevgi ayırımı yaptıklarını fark eden çocuk. Bu çocuklar ailelerinden sürekli bir şeyler istedikleri için ailelerini rahatsız ederler ve aralarında uygun olmayan sert ilişkiler gelişebilir. Bu bölümde kısaca bu faktörlere değinilmiştir. 2011). bilişsel. Bu nedenle vurucu. Böyle bir tutum içinde olan anne çocuğunu her türlü dış etkilerden korumaya çalışır. Katı bir disiplin uygulayarak çocuğun yaşamına müdahale ederler.babaların çocuklarına yeteri kadar zaman ayırmaları gerekmektedir. Bu nedenle çocuklar yaşlarına uygun olmayan davranışlarda da bulunabilirler. Bulduğu an hemen doğrusunu öğretme çabası içine girer. inatçı. Bu da onların özgüvenlerini ve özsaygılarını düşürerek kendilerini değersiz bulmalarına neden olmaktadır.

Ana-babaların çocuklarıyla ilgili duygularını küçük yaştan itibaren açık bir şekilde onlara göstermeleri gerekir. disiplinin önüne geçmiş olmasıdır. Çocuklara öfke ve kızgınlık duyguları yansıtılırsa çocuklarda 113 . Çocuklarına iyi bir model olamazlar. sigara. okula karşı ilgisiz kalır. 1999. Böyle bir tutum sergileyen aileye sahip çocuklar genellikle bencil oldukları için arkadaşları tarafından pek sevilmezler. ANA-BABA.ÇOCUK SEVGİSİNİN AİLE İÇİ İLETİŞİME ETKİSİ İletişimde Duygunun Önemi Aile içindeki duygusal etkileşim çocuğun gelişimi üzerinde oldukça etkilidir. Bu nedenle ana-babalarından ayrı kalamazlar ve sürekli onların yanında olmak isterler. Çocuğun sorumluluk bilinci kazanmasına yardımcı olacak küçük görevler verilir. şefkat ve merhametin. sevecen ve sevgi dolu bir ortam oluştururlar. Kendileriyle ilgili bir karar vermeleri gerektiğinde cesaret gösteremezler. Bu tutuma sahip aileler evde çocuklarına sıcak. Özgüvenleri düşük ve zayıf bir kişiliğe sahiptirler (Sayar ve Bağlan. Sonuç olarak demokratik aileye sahip çocukların diğer dört aile ortamına sahip çocuklara göre daha özerk. Gerekli kurallar çocukla tartışılarak önceden belirlenir. onlara iyi bir model olarak öğretmeye çalışırlar.59). Ancak gösterilmesi gereken duygular olumlu duygulardır. Ana-babalar çocukların kazanmaları gereken davranışları. özgüveni yüksek. İlgisiz ve Kayıtsız Aile İlgisiz ana-babalar çok rahattırlar ve çocuklarına yeteri kadar zaman ayırmazlar. Bu çocuklar paylaşımcı ve grup çalışmalarında daha başarılı bir özelliğe sahiptir. S. sorumluluk sahibi. 2011). Sürekli aileleri tarafından korunup kollandıkları için bağımsız olamazlar ve kendi ayakları üzerinde durmakta güçlük çekerler. Hemen hemen her istediklerini yapabildiklerinden engellenmelere karşı tahammülleri yoktur. koruma güdüsünün. Edinmiş oldukları yanlış modeller sonucunda da yanlış alışkanlıklar kazanırlar.Bu aile tutumunun otoriter ve kuralcı aile tutumundan farkı. Çocuklarıyla iletişimleri çok azdır. Daha az çatışmanın yaşandığı ve daha çok güvenli ortamın bulunduğu bir ailede bulunan çocuğun stresli ve olumsuz yaşam koşullarını daha kolay atlattığı görülmektedir. özerk ve bağımsız kişiler olduğu görülmektedir. Zaman zaman ailede kendilerine iyi bir model bulamadıkları için başka yerlerde model ararlar ve yanlış modeller edinirler. bağımsız. Ana-babalar çocukların düşünce ve görüşlerine değer verirler. kendilerini değerli bulmalarına neden olmaktadır. alkol gibi zararlı alışkanlıklar edinirler. vicdan duygusu gelişmiş bir kişiliğe sahip olduğu görülmektedir. S. Demokratik ana-babaların çocuklarını belli sınırlar içinde özgür bırakmaları ve istedikleri kararları vermelerine yardımcı olmaları. Ana-babalar çocuklarını gerektiğinde denetledikleri gibi aynı zamanda onlara ihtiyaç duydukları ilgiyi de göstermektedirler. 128). 2011. Demokratik Aile En etkili ana-baba tutumu demokratik ana-baba tutumudur. Zamanını verimli kullanamaz. Böyle bir aileye sahip çocuklar çok duygusaldır. Çocuğun yaşamını kısıtlayıcı kurallar alınmışsa bunun nedeni çocuğa açıklanır. Ana-babalarınız çocukluğunuzda sizinle iletişim kurarken daha çok hangi aile tutumunu sergiliyorlardı. Demokratik bir aile ortamında büyüyen çocukların özgüvenleri yüksek. daha yaratıcı. çevresindeki insanlara saygı gösteren ve sevgiyle bakan. Bu çocuklar aile ilgisi göremedikleri için ana-babalarının ilgisini çekmek için pek çok yola başvururlar. Kendilerini yaşamın akışına bıraktıkları için geleceğe dönük planlar yapamazlar (Sayar ve Bağlan. Çocuklarının olumlu davranışlarını onaylayarak sağlıklı bir gelişim göstermelerini sağlarlar. İlgisiz ve kayıtsız ana-babaların genellikle çok işleri vardır ve çocuklarını yapacakları işe engel olacaklar düşüncesiyle kendilerinden uzak tutarlar (Dönmezer.

Anne yoksunluğu çocuk gelişimiyle ilgili pek çok alanda olumsuz etki bırakacağı gibi çocuğun duygusal gelişimiyle ilgili özellikle de sevgi ihtiyacını gidermesiyle ilgili de olumsuz etki bırakacaktır. Ailede Sevgi Duygusunun İletişime Etkisi Ailedeki iletişim ve etkileşimin temelini sevgi oluşturmaktadır. Bedensel temas yoluyla sevgi duygusunun yaşanmamış olması bazı psikolojik rahatsızlıkların temelini oluşturmaktadır (Yavuzer. Bebek doğduktan sonra ilk sıcak teması anneyle yaşamaktadır. Annenin çocuğuyla kullandığı iletişim yolu önemlidir.104). Anne sevgisinin arkasında eşler arasındaki samimi. sevgi sınırları içerisinde yeteri kadar zaman ayırarak ilişkilerini sürdürürse o kurulmuş olan güçlü sevgi bağı kuvvetlenerek devam eder. Ana-babalar çocuklarına onları sevdiklerini hem sözel olarak hem de davranışsal olarak göstermelidir. değer veren. Bir aile. Sevgi kadar önemli olan bir diğer konu ise sevginin açıkça gösterilmesidir. tutarlı. Sevgi ortamında büyüyen çocuklar mutludur ve yalnız olmadıklarını. çocuklarına onları yücelten sözcükler kullanmanın yanında çocuklarını olduğu gibi kabul eden sevgilerinin koşulsuz olduğunu gösteren söz. Anne çocuğuyla dengeli. s. Çocuklarına karşı sevgi duymayan ana-baba neredeyse hiç yoktur. Sosyal ilişkilerinde kendi duygu ve düşüncelerini açıklayamaz ve kaygı yaşar. Anne çocuklarla geçirmiş olduğu yoğun dönemde zaman zaman fiziksek ve duygusal açıdan yorgunluk ve güçsüzlük hissedebilir. Bu kadar güçlü bir bağa sahip olan anne çocuk sevgisi zamanla kurulan iletişimin biçimine göre şekil değiştirebilir. s. Aksi durumda anneyle çocuk arasındaki sevgi ve sıcak ilişki gittikçe yıpranacaktır. Aile içinde kurulan iletişimde ana-babaların birbirlerine ve çocuklarına karşı kullandıkları hitap sözcükleri sıcak ve sevgi içerikli olmalıdır. Çocuklar dünyaya geldikleri andan itibaren sevgi görmeye ihtiyaç duyarlar. Sevgi hem ana-baba hem de çocuklar için oldukça önemlidir. Çocuklar küçük yaşlarda daha çok anneyle birlikte olduklarından hem sevme duygusunu hem de iletişim becerisini anneleriyle kurdukları iletişim yoluyla kazanırlar. s. eşleri ve çocukları birbirine bağlayan en temel duygudur. Bu farklılıklar hem cinsiyetten hem de kültürden kaynaklanmaktadır. Bedensel temasla. Sevgi ortamında büyüyen çocuk. Burada babanın anneyi desteklemesi oldukça önemlidir. sabırlı. eşlerin birbirine karşı duymuş oldukları sevgi sonucu temellenir. Ailede sevgi deyince akla anne gelir. Ana-babalar. Özellikle bebeklik ve çocukluk döneminde kucaklayarak ve öperek gösterilen sevgi hem çocukların bedensel temas ihtiyacını hem de sevgi ihtiyacını etkili bir şekilde karşılamaktadır. Anne sevgisinin koşulsuz sevgi olduğu bilinir. Çocuklar sevmeyi ve sevilmeyi belki de sevmemeyi yaşadığı ailede öğrenmektedir. onların yaşamındaki diğer ihtiyaçları karşılamalarında da etkili olur. Sevgi ortamı çocuklara kendilerini güvende hissettirmektedir. anneyi söz. çocuklarının sağlıklı bir duygusal gelişim yaşaması için dengeli bir duygusal etkileşim ortamı hazırlamaları gerekir (Yavuzer. korunduklarını ve değerli olduklarını hissederler. Ana-babaların gösterecekleri sevgi. Ancak duymuş oldukları sevgiyi çocuklarına açıkça gösteremeyen ana-babalar vardır. Aile üyeleri birbirleriyle konuşurken mümkünse ses tonunu yükseltmemeli. tavır ve davranış içinde olmalıdır (Doğan. Sevgi. Kullanılan sözcükler karşıdaki kişiyi yücelten. Ana-babalar. Ancak bu sevgi gösterisi aşırıya ve taşkınlığa kaçmadan yapılmalıdır. 2010. Anne çok kutsal bir varlıktır. 2008. onun ne kadar mükemmel olduğunu vurgulayan sözcükler olmalıdır. Bedensel temas sadece bebeklerde ve çocuklarda değil hemen hemen her yaşta kullanılabilecek etkili bir sevgi gösterme biçimidir. hizmet etme yoluyla ve hediyeyle sevgi gösterilebilir. Anababanın çocuklarına karşı duymuş oldukları sevgi çocuk tarafından görülmez ve hissedilmezse bu sevginin çocuk üzerinde olumlu bir etkisi olamaz. Oysaki çocuklara gösterilmesi gerek en önemli duygu sevgi duygusudur. ses tonuyla. 2009.korku ve endişe gelişir ve çocuk ana-babası tarafından sevildiğini hissedemez.276). eleştirel dil kullanmamalı “sen zaten” ya da “ama” gibi sözcüklerle cümlelere başlamamalıdır. sevgi ihtiyacını yeterince karşıladığı için çevresindeki insanlara. sıcak bir bakış ve gülümsemeyle. Bu sözcükler olumsuz bir durumu ortaya koyacak sözcüklerdir. Sevgiden yoksun büyüyen çocuklar ise sevgi ihtiyacını karşılayamadıkları ve sevgiyi tatmadıkları için çevrelerine sevgi gösteremezler. konuşma biçimiyle. hayvanlara ve tüm canlılara sevgiyle bakar. davranış ve duygularıyla ruhsal açıdan doyurmalı ve anneyi tekrar ruhsal ve fiziksel olarak eski 114 . sıcak ve sevgi dolu ilişki yatmaktadır.72). Sevgi göstermenin çeşitli yolları vardır. Sevgiyi göstermede ana-babalar arasında bazı farklılıklar görülmektedir. Böyle durumlarda baba.

s. Ana-babalar çocuklarına duydukları sevgiyi açıkça göstermeli. Sizce sevgi göstermenin kaç değişik yolu vardır? Size göre sevgi göstermenin en etkili yolu hangisidir? ANA-BABA ÇOCUK ETKİLEŞİMİNDE TUTARLILIK Bazı ana-babaların çocuklarına karşı tutarsız davrandıkları görülmektedir. Gün içinde yaşanan stres. öpmesine ihtiyacı ve hakkı vardır. ana-babalar temel konularda birlikte hareket etmelidir. Eşlerin Kendi İçindeki Tutarsızlık Eşlerin kendi içlerinde gösterdikleri tutarsızlık. eşlerin çocuk yetiştirmeye karşı sahip oldukları farklı bakış açılarından kaynaklanmaktadır. Sevgi. ailede otorite durumundadır ve ailedeki disiplini baba sağlamaktadır. Zamanla yaptırımları söylemekten sıkılarak daha sonraki bir zamana ertelemek de tutarsızlığı göstermektedir. onunla yeteri kadar ilgilenip şefkatle yaklaşmayı. Sevgi. onlara karşı dengeli. 171). Eşler Arası Tutarsızlık Eşler arasında ortaya çıkan tutarsızlık.gücüne kavuşturmalıdır. S. Ayrıca eşlerin çocuk yetiştirmeye ilişkin yöntem değiştirme kararı konusundaki uyuşmazlık da çocuklara karşı tutarsız davranmalarına neden olmaktadır. hoşgörülü ve sabırlı olmak gerekir. Ana-babaların bir kuralı uygulamaya koyduktan sonra o kuralı uygulamadan kaldırmaları tutarsız davrandıklarını göstermektedir. S. Baba çocukları için bir güven kaynağı ve kişilik gelişiminde etkili bir rol modeldir. öperlerdi. yaşadıkları eski-yeni çatışmalarından kaynaklanmaktadır. Tutarlı olmak için çocuklara karşı ilgili olmak. Sonuç olarak çocukların sağlıklı bir gelişim gösterebilmeleri için ana-babalarının sevgilerine ihtiyaçları vardır. 2011. Bir baba çocuğunun bu hakkını elinden almamalıdır. Bu nedenle babalar belkide otorite kaybına uğramamak için çocuklarına olan sevgilerini kapalı biçimde göstermektedirler. zor durumlarda bile hiç yakınmadan sabırla büyütmeyi ifade etmektedir. Eğer ki çocuklar ana-babalarında bir tutarsızlık görürlerse kendilerine uygulanan disiplinde de bir belirsizlik görecek ve kendinden bekleneni yerine getirmeyeceklerdir (Sayar ve Bağlan.118). Bu tutarsızlık eşler arasında olduğu gibi annenin ya da babanın aynı durum karşısında farklı zamanlarda farklı davranış sergilemeleriyle de kendini göstermektedir. 128). Ana-babalar eskiden çocuklarına karşı göstermiş oldukları bir davranış biçimini artık göstermeyebilirler. Geleneksel ailelerde baba. sadece bebeklik ya da çocukluk dönemlerinde değil her yaşta ihtiyaç duyulan ve gösterilmesi gereken bir duygudur (Kayhan. Ana-babalar hangi nedenlerle çocuklarına tutarsız davranırlar? 115 . Günümüzde belki bu kadar uç örneklere rastlanmasa da hala bir topluluk içinde çocuğuna rahat rahat sarılıp öpmeye çekinen babalar görmek olasıdır. Yakın zamana kadar bu tutuma sahip kimi babalar çocuklarına uyurken sarılır. çocuğu olduğu gibi kabul etmeyi. 2007. Ana-babaların çocuklarından beklentileri farklı olsa bile çocuğun yanında birlikte hareket ediyor izlenimi bırakmaları gerekir. güvenli bir ortam sunmalıdır. Oysaki çocukların babalarının sevgisine ihtiyacı vardır. Ana-babaların sahip oldukları ruhsal değişmeler de çocuklarına karşı tutarlı davranmalarını güçleştirmektedir. Aksi taktirde çocuklar kendilerine sergilenen tutarsız tavırlardan dolayı nerede nasıl davranacakları konusunda kararsız kalabilirler (Sayar ve Bağlan. çocuklarına bireylerin farklı fikirlere sahip olabilecekleri anlayışını kazandırmasına rağmen. anlayışlı. 2011. Babalarının sarılmasına. Baba yoksunluğu çocukların ihtiyacı olan sevgiyi tam olarak karşılayamamalarına neden olmaktadır. tutarlı. Ana-babaların küçük fikir ayrılıkları. kaygı ve iş yoğunluğu ana-babaların ruhsal yapısı üzerinde etkili olmaktadır.

Bu tür aileler refah seviyesi yüksek daha çok kentlerde yaşayan ailelerdir. Bağımsız aile/insan modeli. şehirlerde de kentlerde de görülebilir (Hortaçsu. eğitimlerinde ve yaşantılarındaki pek çok konuda en iyisini yapma adına daha özverili davranmaktadır.205). Psikolojik değerde çocuk sayısının azlığı önemlidir. Yaşanan kültürel değişim ve sosyo-ekonomik gelişmelerle birlikte. Böylece ailede sevgi atmosferi gelişir. Bağımsız aile/insan modeli daha çok sosyo-ekonomik düzeyi yüksek. planlanmadan dünyaya gelen çocukları kabullenmede. 2003. Bu değere sahip aileler. Tarihsel süreçte ailelerin çocuklarına verdikleri değerler değişime uğramıştır. istenmeden. Bu tip aileler otoriter ailelerdir ve kadınların statüsü düşüktür. tarımla uğraşan düşük sosyo-ekonomik düzeye sahip ailelerdir. Bağımsız aile/insan modelinde olduğu gibi bu modelde de erkek çocukları tercih düşüktür. Ailede duygusal bağlılıklar olmasına karşın bireysel değerler ve özerklik ana-baba kontrolünde olmak koşuluyla ön plandadır. Bu ailelerde çocukların cinsiyetinin ne olduğu önemli değildir. 116 . Çocuk her ne şekilde dünyaya gelirse gelsin ana-babaların bütün çocuklarına aynı düzeyde ve yakınlıkta olması gerekir. ilgi ve sevgi göstermede istenen çocuklara oranla daha soğuk davranabilirler.204). Tolumun sosyal ve kültürel yapısı zamanla değiştiği için ailenin sahip olduğu değerler de değişmektedir. 2010. Çocuklara verilen değerde etkili olan bir diğer faktör de çocuğun aileye getireceği ekonomik yüktür. eşlere tarifsiz mutluluklar yaşatır. Aile içinde bulunduğu tolumun kültürüne ve değerlerine bağlıdır. gelişmelerinde. Bu aileler çocuklarının bağımsız ve bireyci yetişmesine önem verirler. aileler genel olarak psikolojik/duygusal bağlılık modeline doğru kaymaktadır. Çocuk sayısı arttıkça maddi getiri de artacaktır. çocukların büyüme sürecinde ortaya koydukları davranışlar ve bu davranışlarda yaşanan ilkler. Bunlar faydacı/ekonomik. Kağıtçıbaşı (2010)’nın ortaya koyduğu aile değişim modeline göre aileler hangi modele uygun hareket ediyorlarsa çocuklarına da o şekilde değer verirler. Onlar için önemli olan aile isminin devam etmesidir. Ne kadar çok çocuk varsa o kadar fazla gelir olacaktır. Çocukların aileye maddi bir getirisi vardır. Psikolojik değere sahip ailelerde çocuklardan alınan zevk ve mutluluk ön plandadır. Bu ailelerde erkek çocuk tercihi daha fazladır. Kağıtçıbaşı (2010) ailelerde çocuğa verilen üç farklı değerden sözetmektedir. Günümüzde aileler çocukların büyümelerinde. doğum oranı düşüktür. Böyle bir anlayışa sahip ailede doğacak bir çocuk aile için istenmeyen çocuk olabilir. Sosyal değere sahip aileler ise daha çok erkek çocuklarına değer vermektedir. Çocuklar büyütülürken alınan haz. Bağımlı aile/insan modelinde yer alan ailelerin sosyo-ekonomik düzeyleri düşük. Bütün çocuklar ana-babalarının yanında aynı değere sahip olmalıdır. Ana babalar. Kadınların ailedeki statüleri yüksek ve ailedeki doğum oranı düşüktür. Aile üyeleri birbirlerine ekonomik bağlarla değil duygusal bağlarla bağlardır. s. Eşler arasında ise bu değere kadınlar erkeklere oranla daha çok önem vermektedir. s. Anababa yaşlılık yıllarında ekonomik açıdan çocuklarına bağlıdır ve bu nedenle de erkek çocukları daha çok tercih ederler. Aile sisteminin işleyişi ve sosyo ekonomik düzeyine göre üç ailelerin üç farklı prototipi vardır. Bu ailelerde üyeler arası maddi bağlılıklar vardır. bağımlı aile/insan modeli ve Psikolojik/duygusal bağlı aile modelidir. Bu tip ailelerde kadının statüsü yüksek. Hiç kimse kendi isteğiyle dünyaya gelmemiştir. Ailedeki çocuk sayısı da yüksektir (Kağıtçıbaşı. kırsal bölgede yaşayan ve tarımla uğraşan geleneksel ailelerdir. Bu anlayışa sahip aileler aynı zamanda çocuklarından ekonomik olarak da yarar elde etmek isterler. Yaşlandıklarında çocuklarının kendilerine bakmasını beklerler. Bu aileler genellikle kırsal kesimde yaşayan. Faydacı değere sahip aileler yaşlılıklarını güvenceye almak için erkek çocuklarına değer verirler.ANA-BABANIN ÇOCUĞA VERDİĞİ DEĞER Aile tolumu oluşturan en küçük sosyal yapıdır ve aileyi toplumdan ayırmak mümkün değildir. teknolojinin kullanıldığı kentlerde yaşayan ailelerde görülmektedir. Erkek çocuklar aynı zamanda aileye ekonomik getiri sağlayacak kişilerdir. endüstrileşmiş. Psikolojik/duygusal aile modeli ise iki prototipin sentezi gibidir. Ayrıca ailelerin çocuk sahibi olması toplum tarafından beklenen ve kabul gören bir durumdur. psikolojik ve sosyal değerlerdir. Bu nedenle aileler her çocuğun kendileri için ekonomik bir külfet olduğunu düşünmektedir.

22). Çocuklar zamanlarını nasıl kullanacaklarını ve nasıl planlayacaklarını ana-babalarından öğrenirler.Ailelerin çocuklarına vermiş oldukları kaç tip değer vardır ve bu değerler nelerdir? ANA-BABANIN ÇOCUĞA AYIRDIĞI ZAMAN Günümüzün karmaşık yaşamında insanların varlıklarını sürdürüp başarılı olabilmeleri için hızla değişen sosyal ve mesleki yaşama ayak uydurmaları gerekmektedir. Zamanı verimli kullanmanın artık çok etkili olduğu günümüz yaşamında her şeyi ayrıntılı planlayıp günü gününe yapmanın oldukça yararı vardır. Ayrıca çocukların ana-babasının ilgi ve sevgisine. Günün sınırlı zamanında bir arada bulunan aile üyelerinin birbiriyle etkileşiminin yeterli ve verimli olması gerekir. Ana-babalar boş zamanlarını çocuklarıyla birlikte geçirirlerse beklide zamanı daha verimli bir şekilde değerlendirmiş olurlar. aile bağlarını güçlendirmek ve konuşulamayan konuları konuşmak için önemli bir zaman dilimidir. Bu zaman dilimi içinde yapılacak etkinliklerle çocukların fiziksel. ne kadar değer verildiklerini hisseder ve bir aile yapısının sıcaklığını görürler. Yemek saatleri aile içi iletişimi artırmak. sosyal ve ahlaki değerleri kazanabilmeleri için ana-babalarını rol model olarak almaları gerekir. Birey fiziksel. hem mesleki. 2007. Bunun için de yapılabilecek önemli becerilerden birisi zamanı iyi kullanma becerisidir. yemek saatleridir. Boş zamanı doğru değerlendirmenin bir yararı da çocuklara bunu öğretmektir. zihinsel ve ruhsal rahatlama sonucu yeniden verimli çalışma gücü kazanır. hafta sonları ve yıllık tatiller oluşturmaktadır. Günümüz koşullarında ise aile üyelerinin birbirine yeteri kadar zaman ayıramadıkları görülmektedir. kariyer elde etmenin önemli hale gelmesi. Çocukların kişisel. bilişsel. Kayhan (2007). maddi gücün gittikçe daha önemli olması aile üyelerinin iletişim adına birbirlerine yeteri kadar zaman ayıramamalarına neden olmaktadır. Çocukları için ayırmış olduğu zamanı da verimli kullanamamasına neden olmaktadır. Bu da anneyi hem fiziksel olarak hem de ruhsal olarak yıpratmaktadır. Ana-baba için de en çok sevilen kişiler çocuklarıdır ve onlarla birlikte olmaları gerekir. • • • • Bireyin kendini ifade etme ve var olan güçlerinin ortaya çıkarıp geliştirebilme fırsatı verir. hem de aile yaşamında pek çok şeyi kaçırmış olur ve tekrar elde etmekte de güçlük çekebiliriz. Genellikle insanlar boş zamanlarını sevdikleri kişilere ayırırlar. Çocuklar onlarla konuşabilecek yeterli zamanı bulmalı ve pek çok konuda fikirlerini alıp tartışmalıdır. Bireyin içinde yaşadığı doğal ve toplumsal çevreyi tanımasına ve çevre ile sağlıklı ilişkiler kurabilmesine yardımcı olur. Aksi durumda hem sosyal. Bireye yeni bilgi ve beceriler kazandırır. Birey kendini geliştirme ve yenileme olanağı bulur. kişisel. Hem annenin hem de babanın çalıştığı ailelerde evle ilgili yapılması gereken işlerin paylaşılması gerekir. Henüz geleneksel aile modelini tam olarak üzerinden atamayan ailelerde anne hem çalışmakta hem de akşam eve geldiğinde ev işleriyle ve çocuk bakımıyla ilgilenmektedir. Çocuğa sahip bir ana-baba için boş zaman çok önemli bir zaman dilimidir. Burada üzerinde durulan konu aileye ayrılan zamanla ilgilidir. Yoğun yaşam temposu aile üyelerinin birlikte geçirdikleri zaman dilimini gittikçe azalttığından ailede geçirilen zamanı. Çocuklar aile için çok önemlidir ve çok değerli varlıklardır. Bunları yapabilmek için ana-babaların etkili bir zaman planlaması ve iş paylaşımı yapması gerekir. onlarla birlikte olmaya. Ayrıca çocuklar anne ve babalarının kendilerine zaman ayırdıklarını gördüklerinde anne ve babaları tarafından ne kadar sevildiklerini. dilsel ve ahlaki gelişimleri üzerinde olumlu gelişmeler sağlanabilir. Bu durum çocuk gelişiminde oldukça etkili bir yere sahip olan ana-baba çocuk etkileşimini sınırlandırmaktadır. oyun oynamaya ihtiyacı vardır. Aile üyeleri boş zamanlarını birlikte değerlendirirlerse üyeler arasındaki ilişkiler daha da güçlenir ve birbirlerini daha iyi anlama fırsatı 117 . Tüm bu gerekçeler çocukların ihmal edilmesi için bir neden olamaz. sosyal. s. Bu zaman dilimleri içinde beklide en etkili kullanılabilecek zaman. boş zaman etkinliklerinin oluşturacağı etkiyi şu şekilde özetlemiştir. Babalarla birlikte annelerin de iş hayatına atılmaları. günün akşam saatleri. Babanın da ev işlerinde ve çocuk bakımında sorumluluk alması gerekmektedir (Önder.

Çocukların ana-babalarıyla birlikte zevk alarak vakit geçirdikleri en önemli etkinlik oyundur. Yükseköğrenimini tamamladığı yıllarda zaman zaman eve gelmeyen. D. Annem. Daima küçük görülerek dışlanmıştır. Mehmet’e babasının kendisini sevdiğini nereden anladığını sorduğumuzda Şu cevabı veriyor: “Çünkü benimle birlikte zaman geçiriyor. alkol kullanan. s. Babam çok güzel masal anlatır. Annem çay saati için mutfakta benimle birlikte kurabiye yaparken.bulurlar. Oynanan oyunla hem aile üyeleri arasındaki etkileşim güçlenir hem de çocuğun gelişimi desteklenmiş olur (Sayar. Oyun çocukların kendi ilgi ve yeteneklerini keşfetmelerine yardımcı olduğu gibi bilişsel. araba yıkıyoruz. çünkü benimle vakit geçiriyorlar” diyor. Onları daha çok kayırmakta aynı durumda diğerlerine olumsuz tepki gösterirken sevdikleri çocuğa tepkisiz kalmaktadırlar. babam.122). Kendisinden küçük olan erkek kardeşine anne babası tarafından her zaman ayrıcalıklı davranılmış ve D. “Babam akşam işten gelip dinlendikten sonra bulmaca çözüyoruz. 2011. Boş zamanlar değerlendirilirken ne tür etkinlik yapılacağıyla ilgili kararı aile üyeleri ortak vermelidir. Sayar (2011). masallar okuyoruz…” Leyla 10 yaşında. kırılmış oyuncağımı ya da bozulmuş radyoyu tamir ediyoruz. Mutlu ve zevkli bir beraberlik olması için etkinlik seçiminde mümkün olduğunca ailedeki bireylerin hoşuna giden etkinlikler seçilmelidir (Kayhan. bize kendimizi özel hissettiriyorlar. Beni önemsediğini hissediyorum…” Siz anne ya da babanızla birlikte zaman geçirirken daha çok hangi etkinliği yapardınız? AİLEDEKİ KARDEŞLER ARASI AYIRIMIN İLETİŞİME ETKİSİ Ailelerin genellikle çocuklarını aynı düzeyde sevdiklerini söylemelerine rağmen zaman zaman bazı çocukları daha çok sevdikleri görülmektedir. Bu ana-babalar sevdikleri çocuklara diğerlerinden daha farklı davranmaktadır. Ana-babaların çocuklarının gelişimi için mutlaka bu süreci yaşamaları gerekir. Şarkı bile söylediğimiz oluyor birlikte. sosyal ve fiziksel olarak gelişimlerine de yardımcı olmaktadır. Bu çocukların ailesine karşı oluşturdukları güven duygusu sarsılır ve ana-babasına duyduğu sevgi gittikçe zayıflar. Onların da beni sevdiğini biliyorum” diyor. Bir de babamın başımı okşaması. Ödevimde yapamadığım bir soru olduğu zaman babama sorabileceğimi bildiğim için ders çalışmaktan çekinmiyorum.. hikâyeler. Baba zaman içinde de bu yanlış tutumunu değiştirmemiş ve çeşitli bilimsel uyarılara ilgi göstermemiştir. tam meslek sahibi olduğu bir dönemde yaşamına son vermiştir. Ailesinin büyük kız çocuğudur. geleceğe dair planlarımızdan konuşuyoruz. Bazen askerlik hatıralarını anlatıyor. şöyle bir örnek olay aktarmıştır. D. bazen de kitaptan okur. “Annemle babamı çok seviyorum. arkadaşlarımdan. ailelerin çocuklarına ayırdıkları zamanın çocuklar üzerine bıraktığı olumlu etkiyi yine onların söylemleriyle şu şekilde aktarmıştır. 118 . Oyun aile yaşantısında önemli bir yere sahiptir. evde bulamadığı ilgi ve sevgiyi ev dışında aramaya çalışan bir birey olmuş ve ne yazık ki. hem en çok birlikte olmak istediği kişilerle birliktedir hem de en çok yapmak istediği şeyi yapmaktadır. s. Haftada en azından bir kez bize masal anlatır. duygusal. Ailesiyle oyun oynayan çocuk. Herkesin hemfikir olduğu bir karara uyum kolaylaşır ve herkes yapılan etkinlikten yeteri kadar doyum elde edebilir. Bu konuyla ilgili Yavuzer (2008). Annemle de arkadaşlarım hakkında konuşuyor. Birlikte basketbol oynuyoruz. “Annemle babamın beni sevdiğini biliyorum.133). kardeşim ve ben en çok sessiz sinema oyununu seviyoruz. 2007. ‘İYİ GECELER LEYLA’CIĞIM’ demesi çok hoşuma gidiyor. Anne ya da babasının kardeşini daha çok sevdiğini fark eden çocukla ana-babası arasında duygusal sorunlar ortaya çıkabilir. ama yine de her birimizle tek tek ilgilenip. babam da kardeşimle sohbet ediyor. tuttuğumuz takımdan. berbere gidiyoruz…” Yusuf’un gözleri genellikle ışıl ışıl. “Biz üç kardeşiz.

Ancak bu her zaman böyle olmayabilir. Zaman zaman kardeşlerden bazılar bu sevgi ayırımından rahatsız olabilir. s. Bu faktörlerden dolayı erkek çocuklarla kız çocuklar arsında ayırım yapıldığı görülmektedir.Ailede ikinci çocuğun doğması daha önce tek çocukla kurulmuş düzeni bozarak yeni bir düzenin kurulmasını gerekli kılar. daha sevgi dolu ve değer veren ortamların arayışı içine girmektedirler.119). Kardeşler arası ayırım çocukların sahip oldukları cinsiyetten de kaynaklanmaktadır. Küçük çocuklara sadece ana-babalar değil çoğu zaman büyük çocuklar da daha çok sevgi göstermektedir. Büyük çocukla yeni doğan çocuk arasında ana-babanın sevgisini paylaşma sorunu ortaya çıkar. Bu ortaklık ana-baba sevgisinden fiziki mekân paylaşımına. gerek diğerlerine göre daha küçük olmalarından gerekse sempatik tavırlarından dolayı daha çok ilgi. dikkat ve sevgi görmektedir. Böyle durumlarda ana-babaların dikkatli olup rahatsız oluşturacak kadar sevgi ayırımı yapmamaları gerekir. 2007. Daha sıcak. Kıskançlık oldukça doğal bir durumdur. Erkek çocuklar ailenin hem adını devam ettirmekte hem de aileye ekonomik kazanç sağlamaktadır. Böyle bir durumla karşı karşıya kalan kız çocuklarının aile bağları zayıflamakta ve gerekli desteği göremedikleri için ailelerine güvenmemektedirler. Çünkü yeni doğan çocuk büyük çocuğun sahip olduğu pek çok şeye ortak olmuştur. Özellikle aralarında yaş farkı az olan çocuklarda kıskançlık oldukça fazla görülmektedir. Ana-baba. Ana-babasının kardeşini kendisinden daha çok sevdiğini düşünen bir çocuk neler yaşayabilir? 119 . Aksi halde çocuklar arasındaki sevgi ve saygı zarar görür ve birbirlerine karşı düşmanca bir tutum geliştirebilirler (Kayhan. Ayrıca ana-babalar yaşlılıklarında erkek çocuklarını kendilerine bakacak bir güven kaynağı olarak görmektedir. Burada iki çocuk arasındaki dengeyi sağlayacak olan kişiler ana-babalardır. Evlat kız da olsa erkek de olsa aynıdır ve kesinlikle ayırım yapmak doğru değildir. Anababaların bu durumu göz önünde bulundurarak böyle basit ve anlamsız ayırımlara girmemeleri gerekir. Özellikle üç ve daha çok çocuklu ailelerde en küçük çocuk daha çok sevilmektedir. oyuncak ve zaman paylaşımına kadar devam etmektedir. çocuklarına dengeli ve eşit davranmalı asla ayırım yapmamalıdır. En küçük çocuklar. Özellikle geleneksel ailelerde gittikçe azalmasına rağmen erkek çocuğa verilen değer daha çoktur. Henüz doğru karar verebilme yeterliliğine sahip olmadan vermiş oldukları kararlar sonucunda da çok daha büyük sorunlarla karşı karşıya kalabilmektedirler. Ailelerin yapmış oldukları bir diğer kardeş ayırımı ise küçük kardeş büyük kardeş ayırımıdır. ilgi paylaşımına. Bu durum ailede gerginlik oluşturur. Bu konuya değer başlığında değinilmişti.

Bu anlayışa sahip aileler aynı zamanda çocuklarından ekonomik olarak da yarar elde etmek isterler. ne kadar değer verildiklerini hisseder ve bir aile yapısının sıcaklığını görürler. Bunlar faydacı/ekonomik. sosyal. Ana-babalar zaman zaman çocuklarına tutarsız davranmaktadır. konuşma biçimiyle. Eşlerin kendi içlerinde gösterdikleri tutarsızlık. aşırı koruyucu aile. Kardeşlerarası ayırımın daha erkek çocuklar lehine ya da çok çocuklu ailelerde küçük çocuk lehine olduğu görülmektedir. Otoriter-katı kuralcı aile. eşlerin çocuk yetiştirmeye karşı sahip oldukları farklı bakış açılarından ya da çocuk yetiştirmeye ilişkin yöntem değiştirme kararı konusundaki uyuşmazlıklardan ortaya çıkmaktadır. onunla yeteri kadar ilgilenip şefkatle yaklaşmayı. Ayrıca çocuklar anne ve babalarının kendilerine zaman ayırdıklarını gördüklerinde. Ayrıca ailelerin çocuk sahibi olması toplum tarafından beklenen ve kabul gören bir durumdur. İlk dört aile tutumunu sergileyen ana-babalar çocuklarıyla sağlıklı iletişim kuramamakta ve bunun sonucunda da çocuklar kişisel. yaşadıkları eski-yeni çatışmalarından ya da sahip oldukları ruhsal değişmelerden kaynaklanabilmektedir. Sevgi aileyi birbirine bağlayan en temel duygudur. Ailelerde çocuğa verilen üç farklı değerden sözedilebilir. . Bu tutarsızlık eşler arasında olduğu gibi annenin ya da babanın aynı durum karşısında farklı zamanlarda farklı davranış sergilemeleriyle de kendini göstermektedir. Yaşlandıklarında çocuklarının kendilerine 120 bakmasını beklerler. Sevgi göstermenin pek çok yolu vardır. Bu ana-babalar sevdikleri çocuklara diğerlerinden daha farklı davranmaktadır. Ana-babalar. Aile içi iletişim ve etkileşimde sevgi duygusu önemli bir etkiye sahiptir. özgüveni yüksek. çocuğu olduğu gibi kabul etmeyi. Bu çocukların ailesine karşı oluşturdukları güven duygusu sarsılır ve ana-babasına duyduğu sevgi gittikçe zayıflar. daha özerk. Çocukların aileye maddi bir getirisi vardır. Günün sınırlı zamanında bir arada bulunan aile üyelerinin birbiriyle etkileşiminin yeterli ve verimli olması gerekir. Bu zaman dilimi içinde yapılacak etkinliklerle çocukların fiziksel. Sevgi. Anne ya da babasının kardeşini daha çok sevdiğini fark eden çocukla ana-babası arasında duygusal sorunlar ortaya çıkabilir. eşlere tarifsiz mutluluklar yaşatır. Çocuklar büyütülürken alınan haz. Ailelerin genellikle çocuklarını aynı düzeyde sevdiklerini söylemelerine rağmen zaman zaman bazı çocukları daha çok sevdikleri görülmektedir. Her anne ve baba çocuğunu sever ancak sevgilerini gösteremedikleri zaman çocukları kendilerinin ne kadar sevildiğini anlayamayabilir. kişisel. Oysaki demokratik tutum sergileyen aileye sahip çocuklar. zor durumlarda bile hiç yakınmadan sabırla çocuklara destek olmayı ifade etmektedir. ilgisiz ve kayıtsız aile ve demokratik aile şeklinde sıralanabilir. sıcak bir bakış ve gülümsemeyle. Sosyal değere sahip aileler ise daha çok erkek çocuklarına değer vermektedir.Özet Ailelerin çocuklarıyla kudukları iletişimde kulandıkları tutumlar. izin verici aile. bağımsız. Onları daha çok kayırmakta aynı durumda diğerlerine olumsuz tepki gösterirken sevdikleri çocuğa tepkisiz kalmaktadırlar. çocuklardan alınan zevk ve mutluluk ön plandadır. anne ve babaları tarafından ne kadar sevildiklerini. Psikolojik değere sahip ailelerde. hizmet etme yoluyla ve hediyeyle sevgi gösterilebilir. çocukların büyüme sürecinde ortaya koydukları davranışlar ve bu davranışlarda yaşanan ilkler. Çocuklar ana-babalarında bir tutarsızlık gördüklerinde kendilerine uygulanan disiplinde de bir belirsizlik görerek kendilerinden bekleneni yerine getirmeyebilirler. sosyal ve ahlaki yönden sağlıklı gelişim gösterememektedir. sorumluluk sahibi. bilişsel. Çocuğa sahip bir anababa için birlikte geçirilen zaman çok önemli bir zaman dilimidir. dilsel ve ahlaki gelişimleri üzerinde olumlu gelişmeler sağlanabilir. ses tonuyla. çevresindeki insanlara saygı gösteren ve sevgiyle bakan. psikolojik ve sosyal değerlerdir. sevgilerini mutlaka çocuklarına göstermeleri gerekir. Faydacı değere sahip aileler yaşlılıklarını güvenceye almak için erkek çocuklarına değer verirler. vicdan duygusu gelişmiş bir kişiliğe sahip olmaktadır. Eşler arasındaki tutarsızlık. Onlar için önemli olan aile isminin devam etmesidir. Bedensel temasla.

Her gece çocuğu uyurken öpme e. Aşırı koruyucu aile e. İzin verici aile d. Her akşam bir saat çocuğuyla oyun oynayan baba için aile içi etkileşimde etkililiği fark edilen durum hangisidir? a.00’da eve geldiği için kızması aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir? a. Çocuklara hak ettikleri değeri verme e. Baba tutarsız davranmaktadır c. Kızına değer vermemektedir 10. Çocuklara tutarlı davranma b. Annesinden izin alarak bahçeye oynamaya giderken babasıyla karşılaşan ve babası tarafından eve geri gönderilen çocuğun karşılaştığı durum aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir? a. Aşağıdakilerden hangisi ailede ana-baba çocuk etkileşimini olumsuz etkileyen bir durumdur? a. Ana-baba arasındaki tutarsızlık b. Çocuğa verilen yanlış zaman c. Çocukla oyun oynama b. Kızına güvenmemektedir b. Ana-baba arasındaki sevgi farklılığı d. O hafta çocuğun sinemaya gitmesini anne istemiyordur b. Demokratik aile e. Çocukla kullanma konuşurken sevgi sözcükleri 6. Çocuk o hafta sınavından düşük not almıştır e. Ekonomik değer 8. Aşırı koruyucu aile 4. Çocuğa hediye alma d. İlgisiz ve kayıtsız aile b. Kızının akşam annesine yardım etmesini istemektedir d. Otoriter-katı kuralcı aile çocuğa verilen 5. Baba çocukların her hafta sinemaya gitmesini doğru bulmamaktadır 121 . Her akşam çocuklara zaman ayırma c. Faydacı değer c. Aşırı koruyucu aile c. Çocuğuna genellikle her hafta sinema gitme izini veren babanın bazı haftalar izin vermemesi aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir? a. Psikolojik değer e. Kızıyla oğlu arasında ayırım yapmaktadır e.00’de eve gelen babanın kızına saat 19. Bu babanın uyguladığı bir disiplin yöntemidir d. İzin verici aile d. Aşağıdakilerden hangisi değerlerden birisi değildir? a. Annenin evdeki iş yükünü hafifletmek b. İzin verici aile d. Çocukların gelişimlerine en çok olumlu katkı sağlayan aile tutumu hangisidir? a. Çocuğa zaman ayırmanın önemini kavramak d. Demokratik aile e. Çocuğun sokağa çıkma isteğine engel olmak e. İlgisiz ve kayıtsız aile b. Otoriter-katı kuralcı aile c. Ana-babaların çocukla ilgili verilecek kararlarda çocuğun fikrini almadan onun adına karar vermeleri hangi aile tutmuyla açıklanır? a. İlgisiz ve kayıtsız aile 3. Çocukların yaşamlarıyla ilgili kararları doğru da olsa yanlış da olsa kendilerinin vermelerine tepki göstermeyen aile tutumu hangisidir? a. Demokratik aile c. Kızını oğlu kadar sevmemektedir c. Çocuğun sıkılmasına engel olmak c. Çocuğun isteğini yerine getirmek 9. Akşam eve gelince çocuğa sarılma c. Otoriter-katı kuralcı aile b. Babanın çocuğa daha çok değer vermesi 7. Evin küçük çocuğuna her gün çukulata alma 2. Oğlu her akşam saat 20.Kendimizi Sınayalım 1. Yapmış oldukları olumlu bir davranışta çocukları taktir etme d. Çocuğun sokağa çıkmak için küçük olması e. Aşağıdakilerden hangisi çocuğa duyulan sevgiyi göstermenin etkili yollarından birisi değildir? a. Sosyal değer d. Felsefi değer b.

Sıra Sizde Yanıt Anahtarı Sıra Sizde 1 İlgisiz ve kayıtsız aile Aşırı koruyucu aile İzin verici aile Demokratik aile Otoriter-katı kuralcı aile Sıra Sizde 2 Sevgi göstermenin çeşitli yolları vardır. a Yanıtınız yanlış ise “Ana-Baba Çocuk Etkileşiminde Tutarlılık” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Futbol. b Yanıtınız yanlış ise “Ana-Baba Çocuk Etkileşiminde Tutarlılık” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. oynama Sıra Sizde 6 Ana-babasının kardeşiyle kendisi arasında ayırım yaptığını hisseden çocukların ailesine karşı oluşturdukları güven duygusu sarsılır ve anababalarına karşı duydukları sevgi gittikçe zayıflar. 6. basgetbol. d Yanıtınız yanlış ise “Ana-Baba-Çocuk Sevgisinin Aile İçi İletişime Etkisi” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 3. 8. çocuk yetiştirmeye karşı sahip oldukları farklı bakış açılarından ya da çocuk yetiştirmeye ilişkin yöntem değiştirme kararı konusundaki uyuşmazlıklardan kaynaklanabilir. Sıra Sizde 3 Ana-baba arasındaki tutarsızlık. e Yanıtınız yanlış ise “Ailede Ana-Baba Çocuk Etkileşimi” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. konuşma biçimiyle. 10. Bunlar faydacı/ekonomik. 7.” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 9. 4. 2.Kendimizi Sınayalım Yanıt Anahtarı 1. psikolojik ve sosyal değerlerdir Sıra Sizde 5 Sinema ve tiyatroya gitme Oyun ya da oyuncak oynama Sohbet etme Resim yapma Bilgisayarda oyun oynama. c Yanıtınız yanlış ise “Ana-Babanın Çocuğa Ayırdığı Zaman” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 122 . Bedensel temasla. e Yanıtınız yanlış ise “Ana-Baba Tutumlarının Çocukla İletişime Etkisi. ses tonuyla. a Yanıtınız yanlış ise “Ana-Babanın Çocuğa Verdiği Değer ” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. sıcak bir bakış ve gülümsemeyle. hizmet etme yoluyla ve hediyeyle sevgi gösterilebilir. 5. c Yanıtınız yanlış ise “Ana-Baba Tutumlarının Çocukla İletişime Etkisi” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Ana-babaların kendi içlerindeki tutarsızlık ise yaşadıkları eskiyeni çatışmalarından ya da sahip oldukları ruhsal değişmelerden kaynaklanabilmektedir. b Yanıtınız yanlış ise “Ana-Baba Tutumlarının Çocukla İletişime Etkisi” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. vb. d Yanıtınız yanlış ise “Ailedeki Kardeşler Arası Ayırımın İletişime Etkisi” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Sıra Sizde 4 Ailelerde çocuğa verilen üç farklı değerden sözedilebilir.

Ankara: Pegem Yayıncılık. Hortaçsu. Ü. Etkili İletişim. Yazıcıoğlu. Kardeş ve Arkadaşlar. İstanbul: Selis Kitabevi. G. Kağıtçıbaşı. Ailede İletişim Etkileşim. Genel İletişim. Konuşarak ve Dinleyerek Anlaşalım. (2006). İstanbul: Boyut Yayıncılık. Demiray. F. Anne Baba Eğitimi. A. (2010). Ankara: İmge Kitabevi. Çocuklukta İlişkiler Ana Baba. İstanbul: Koç Üniversitesi Yayınları. Betül Çelik. Aile Yapısı ve İlişkileri. (Ed. Ç. Çocuk Psikolojisi. (2008). Benlik Aile ve İnsan Gelişimi Kültürel Psikoloji. 5 Sevgi Dili. Ankara: Pegem Yayıncılık.S. Çev. (2007).) (2011). Dönmezer. İstanbul: Timaş Yayınları. H. Çocuk Eğitimi El Kitabı. Ailede Sevgi Eğitimi. İstanbul: Remzi Kitabevi. Yavuzer. S. N. (2011). Doğan. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Basımevi. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Basımevi. H.Yararlanılan Kaynaklar Chapman. 123 . Koruyucu Psikoloji. (2007). İ. ve Bağlan. K. (2008). A. S. Sayar. Y. Türküm. (2010). U. Çocuklarla Doğru İletişim. İstanbul: Sistem Yayıncılık. İstanbul: Morpa Kültür Yayınları. (2003). Yavuzer. (2007). U. Demiray.) (2009). İstanbul: Remzi Kitabevi. ve Önder. ve Kayhan. İstanbul: Sistem Yayıncılık. Paktuna Keskin. (1999). (2010). (Ed.

7 Amaçlarımız Bu üniteyi tamamladıktan sonra. Çocukta özgüven gelişimini açıklayabilecek. Özgüven gelişiminde ebeveynlerin önemini açıklayabilecek bilgi ve becerilere sahip olabilirsiniz. Benlik ve benlik imgesini tanımlayabilecek. Özgüven kavramını açıklayabilecek. Anahtar Kavramlar Benlik Benlik İmgesi Özgüven Özgüven Gelişimi Aile İçinde Çocuk Anne Çocuk İlişkileri Baba Çocuk İlişkileri İçindekiler Giriş Özgüvene İlişkin Kavramlar Özgüven Aile İçinde Çocuk 124 .

sıralarken. kendi istediği zaman. kendine bir kimlik ve bu kimliğe de bir değer kazandırır. bu konuda doğru ve yanlış davranışları bilmeyi. Benlik kavramı. Bireyin özsaygısı ve buna bağlı olarak özgüveni bir kez oluştuktan sonra. kendinden başkalarıyla yaşarken bencillikten kurtularak hak eşitliği içinde davranabilmesini öğretmek oldukça önemlidir. yaşam içerisinde birey. anne baba olarak çocuğun yapabileceği her şeyi kendisinin yapmasını sağlayarak gücünü tanımasına. Anne baba olabilmek her şeyden önce çocuğa. doğru yaptığını sevinçle karşılamak. İnsan doğduğu andan itibaren kendisi ve çevresi ile etkileşimi içerisinde kendisi ile ilgili çeşitli algılar oluşturur. yetenek ve değerlerine ilşkin kendini algılayışını. ÖZGÜVENE İLİŞKİN KAVRAMLAR Benlik Benlik kavramı.Özgüven Aile Bireyleri Etkileşimi GİRİŞ Çocuğun duygusal hayatı onun bütün gelişme evrelerinde düzenleyici ve yöneltici bir rol oynamaktadır. bireyin kendisini görüş ve algılayış biçimidir. kişinin güçlü ve zayıf yanlarına. yürümeye çalışırken ona bilinçli bir destek vermek çok önemlidir. İnsanları diğer canlılardan ayırt eden temel özelliklerinden biri kendinin farkında olmasıdır. Bu konuda memnun eden veya hayal kırıklığına uğratan yaşantılar bireyin kendine değer verme duygusunu oluşturur. bebekle konuşmak. kanıtlamasına yardımcı olmak bu gücü kullanırken doğrular ve yanlışlar arasında seçim yapabilmesine yardımcı olmak. Çocuğun yaptığı her yeniliği fark etmek. Benlik. Bunun için anne babaların bilinçli olmaları gerekir. Bebek ağladığı zaman yardımına koşmak. dışarıdan kontrol yerine. 1994). “güven” ve “sevgi” verebilmekle başlar. kendine dönük olumlu olumsuz değerlendirmelerini içerir (Köymen. Çocuğu kendi gücü içinde. Bu duygu zamanla öğrenilerek gelişir. 2000). Bu bağlamda. acıktığı zaman onu doyurmak. Algılanan benliğin beğenilmesi sonucu özsaygı (Güngör1993) buna bağlı olarak da özgüven oluşur. sevgi sözcükleri söylemek onun ileriki yaşamında mutlu bir birey olmasını sağlar. Bireyin çevresindeki insanlar tarafından olumlu olarak değerlendirilme ve kabul görme gereksiniminin karşılanması bireyin kendini algılama biçimini önemli ölçüde etkiler. Bunun sonucunda. iyi bir gözlemci olmayı ve çocukla etkili bir iletişim kurmayı kapsamaktadır. ona kendisini kontrol etmesini öğretmek. yanlış yaptığında cezalandırmadan yanlışından vazgeçirmek onun birey olmasına destek olmaktır (Atabek. zamanla diğer insanların değerlendirmelerinden etkilenmeden varlığını sürdür ve bireyin tüm davranışlarını etkisi altına alır 125 . bebek altını kirlettiği zaman onu temizlemek. kendi gelişim çizgisinde desteklemek onun özgüvenli bir birey olmasına yardımcı olmaktır. Çocuğun ileriki yaşamında özgüvenli bir birey olabilmesi için aile bireyleri ile etkileşimi çok önemlidir. Bebek emeklerken. iletişimi ve yaşantılarının algılanış biçimlerine göre oluşan ve değişim gösteren bir süreçtir. bireyin çevresi ile olan ilişkileri. bunu ona belirtmek. Bu bilinç.

gerçekçi bir benlik değerlendirmesi yapması amacıyla uygun ortamlar yaratılmalıdır. bazı insanlar okul başarısında. 2011). disiplin ve sevgi yoluyla çocuklarının benlik algısını geliştirebilirler. Örneğin. Özgüven duygusunun insan hayatında yeri ve önemi çok büyüktür. Benlik gelişiminde özellikle anne babanın tutum ve davranışları çok önemlidir. birey bir başarısızlıkla karşılaştığında.(Geçtan. Benlik İmgesi Benlik bilinci insanı hayvanlardan ayıran en önemli özelliklerden biridir. Özgüven sorunu da insanın bu yargılama yeteneğini kapsar (Mckay ve Fanning. Bu boşluk ancak kendine olan güven duygusunun geliştirilmesiyle doldurulabilir. Kimi insanlar. 1984). okul başarısı. yetenekli veya yetersiz. Burada kişinin içsel. Bilinçaltında kalıplaşmış olan bu inançlar. 2011). farkına varma şansı yakalayabilmesi için zengin yaşantılar sunulmalıdır. özgüvene bağlıdır. mesleğinde kendilerine güvendikleri halde insanlar arası iletişimlerde. Benlik algısı ve benlik imgesi nedir? Özgüven ile benlik algı ve imgesinin ilişkisi nedir? ÖZGÜVEN Özgüven. kendine yönelik algılamaları esastır. Başka bir deyişle. Kişinin özgüveni ile benlik imgesi arasında önemli bir ilişki olduğu düşünülmektedir. öyle kuvvetlidir ki her fırsatta kişinin duygularını. Örneğin. Çocuğun okula başlaması ile sosyal çevresi genişler yeni yaşantılar kazanır ve bu durum benlik imgesine yeni boyutlar eklenmesine neden olur. evlilik ve cinsellik gibi konularda yeterli güven duygusundan yoksun olabilmektedirler (Göknar. Çocuğun anne babasının gözündeki konumu çocuğun kendisine ilişkin olumlu bir imgeye sahip olmasını etkiler. Bu 126 . çocukluktan itibaren yaşamın farklı alanlarında etkisini gösterir. 2010). Benlik algısı olumlu olan anne babaların çocuklarının da benlik algısının olumlu olacağı bilinen bir gerçektir. sahip olduğu olumsuz inançlardan başka bir deyişle kişinin iç dünyasında olup bitenlerden kaynaklanmaktadır. Bu da öncelikle anne ve babanın çocuğa ilişkin sözlü ve sözsüz tavırlarıyla başlar. yaşamın bazı alanlarında kendilerine güvendikleri halde bazı alanlarında son derece güvensiz olabilmektedirler. ergenlik döneminin sağlıklı bir şekilde atlatabilmesi de bireyin benlik algısını olumlu yönde etkilemektedir. kişinin davranışlarına yansır ve yaşamın tamamında olumlu ya da olumsuz olarak kendini gösterir. sosyal ilişkiler (öğretmeni ve arkadaşlarının tavırları) bu yeni boyutun oluşum ögeleridir. kişinin iç dünyasında yer alan şartlanmalardan. insanlar kim olduklarını tanımlar ve daha sonra bu kimliği sevip sevmediklerine ilişkin kararlar verip kendilerine ilişkin algı oluştururlar (McKay ve Fanning. Kişi bu duygunun eksikliğini boşluk olarak algılar ve bu boşluğu başka şeylerle doldurma çabasına yönelir. kişi kim olduğunu tanımlama ve söz konusu kimliği beğenip beğenmediğine karar verme yeteneğine sahiptir. Hayat iniş ve çıkışlarla. sosyal ilişkilerde. Benlik kavramının ögesi olan “benlik imgesi” bireyin sahip olduğu fiziksel ve zihinsel özelliklerinin farkında olmasıdır. Bu amaçla. Bu duygunun eksikliği. Bu algılamalar. kimi insanlar bazen yaşamın herhangi bir alanında yüksek performans gösterip başarı elde etmelerine rağmen yine de bu konuda kendilerine olan güvensizliklerinin devam ettiği görülür. kişiyi mutlu. Bu beceri. başarısızlığını değiştirilebilir bir nedene bağlar ve bir sonraki denemelerinde başarılı olacağına inanır. başarılı. Başka bir deyişle. akıllı. tembel görülmesi bu algıda önemli değişkenlerdir. Bu yüzden çocuğun. Ayrıca. Özgüvene sahip olan bireyler bunları yaşamın parçası olarak kabul edip olaylara yön vermeyi bilirler. İnsanın kendini yeterli ve sevilebilen biri olarak görmesi ile sevilemeyen. başarısız ve zayıf bir birey olarak görmesinin özgüvenine çok farklı etkileri olacağı muhakkaktır. huzurlu bir yaşamdan alıkoyar. sorun ve mücadelelerle. çocuğa güçlü olduğu alanları görebilme. Başka bir deyişle. Ebeveynler. Örneğin çocuğun ailede isteniyor olması. tutumlarını ve davranışlarını etkileyerek eylemlerine yansır. Aynı şekilde okul yaşantısı. Bunlar olağandır ancak burada önemli olan olayların peşinden sürüklenip gitmek ya da olaylara takılıp kalmamak gerekliliğidir. başarı ve başarısızlıklarla doludur. zeki. psikolojik yaşamın temel ögelerinden biridir ve duygusal bir gerekliliktir. Boşluğu başka şeylerle doldurma çabası ne yazık ki işlevsel bir yaklaşım değildir. Bu durum. Özgüven duygusu.

kendini ortaya koyabilme ve duyguları kontrol edebilme becerileri yer almaktadır. pozitif düşünme becerilerinin yer aldığı görülmektedir. Çocukta Özgüven Gelişimi Özgüven doğumla gelişmeye başlayan hayat boyu gelişmeye devam eden bir olgudur. iç ve dış özgüven arasındaki dengenin iyi kurulması gerçeğidir. Tablo 7. Yaşam mücadelelerini de bu doğrultuda sürdürürler. Dış özgüvende ise. bazılarında dış özgüven fazla gelişir. kendisiyle barışık olma durumunu. sallanmamış ve sevilmemiş bebekler kendi değerlerine ilişkin başka öğretiler edinirler. 2010). çocuğun okula başlamasıyla ailenin yanı sıra öğretmen ve arkadaşları gibi diğer kaynaklardan beslenir. Bazı insanlar kendileriyle barışık olamamalarına rağmen dış özgüven konusunda çok başarılı olabilmektedirler. Bu kişiler. özgüveni. 2011). bu kişiler dışarıya karşı sakin ve kontrollü oldukları izlenimini başarıyla verip kendi iç dünyalarında başkaları tarafından sevilip sevilmedikleri konusunda endişe duyabilirler. dokunulmasından korunmakta olduğunu. İç özgüven. kendisine yeni hedefler belirleyerek bu yolda çaba göstermeye başlar. İç özgüven ve dış özgüven duygularının birbirini sürekli desteklediği durumlarda kişi ideal özgüvenine ulaşmış olur. Bir şeyi söylemek ya da karar vermek konusunda bütün enerjilerini tüketecek kadar kaygı duyabilirler. kendini tanıma. iletişim becerileri. Özgüven. Lindenfield (2011). kendini sevme. Özgüvene sahip olan bireyler daha yaratıcı. Hayatın çıkmazları ve zorlukları karşısında kolayca umutlarını yitirip büyük bir çöküntü içine girer ve kaderlerine boyun eğerek çaresizlik içinde sızlanırlar (Göknar.kişi aynı zamanda. yaşamlarını başkalarının istek ve beklentilerine göre değil. kendini iyi ifade edebilme. Başka bir deyişle. çocuklarında özgüvenin temelini atmaya çalışırken unutulmaması gereken konu. Bu kişilerin dış özgüvenleri düşük olduğu için iç özgüvenlerini nasıl kullanacaklarını bilmemeleri başarı çizgilerinin düşmesine neden olabilir (Lindenfield. Çocuklar büyüdükçe onlara kim olduklarını 127 . umarsızlığı ve önemli olmadıklarını öğrenirler. kendilerine olan inançlarının ne denli güçlü olduğunun farkına varamayabilirler. Rahat ettirilmemiş kucağa alınmamış. iç özgüven ve dış özgüven olmak üzere iki biçimde betimlemektedir. İlk yıllarda ailenin çocuğa verdiği mesajlar doğrultusunda gelişen özgüven. Bu güvenden yoksun olan bireylerse başarısızlıklarının nedeninin kendilerinden kaynaklandığını düşünür ve değiştiremeyecekleri belirli bir özelliğe bağlarlar. kendi istek ve beklentilerine göre yönlendirirler. Aşağıda tablo 1’de iç özgüven ve dış özgüveni ifade eden beceriler yer almaktadır. Bazılarında iç özgüven daha çok gelişirken. kendisiyle konuşulmamış. neleri yapıp yapmayacaklarını bilirler ve hedeflerini bu doğrultuda ortaya koyarlar.1: İç ve dış özgüveni ifade eden beceriler tablosu İç Özgüven Kendini sevme Kendini tanıma Kendine açık hedefler koyabilme Pozitif düşünme Dış Özgüven İletişim becerileri Kendini iyi ifade edebilme Kendini ortaya koyabilme Duyguları kontrol edebilme İç özgüvende. Bunlar kendisine vereceği değerleriyle ilgili ilk dersler ve özgüven yapısının ilk tuğlalarıdır. İç özgüvenleri tam olan ancak bu güçlerini dışarıya yansıtamayan insanlar da vardır. Benliklerini daha iyi tanıdıklarından neye güçlerinin yetip yetmeyeceğini. kişiden kişiye farklılık gösteren karmaşık bir süreçtir. Bunlar da zayıf özgüvenin ilk öğretileridir. dış özgüven ise kişinin çevreye yansıttığı görüntü ve davranışları kapsamaktadır. kişinin kendisine ilişkin duyduğu memnuniyet düzeyini. kendine açık hedefler koyabilme. Bir bebek ona gülümsenmesinden harika bir varlık olduğunu. Başkaları bu insanların. ağlamasına gösterilen ilgiden etkili ve önemli biri olduğunu öğrenir. Bu durumun tam tersi de söz konusu olabilmektedir. Sıkılınca ağlamalarının rahatlama getirmediğini. Hayattaki zorluklar ve inişler bu bireylerin büyük bir çöküş yaşamalarına neden olmaz. üretken ve verimlidirler. Çocuklar ergenlikle beraber özgüvenlerini değerlendirmeye ve şekillendirmeye başlar. Aileler.

ilgi göstermek anlamına gelmez. arkadaşlar. Anne babalar. “Çocuğun gelişimini etkileyen en önemli şey sevilip sevilmediği duygusudur. çocukların sosyal çevreyle ilişki içinde olmaları önem taşımaktadır. Çocuklar kendilerini güvende hissettiklerinde kaygı ve korkularından uzaklaşırlar. spor alanları gibi farklı yaşantıların çocuğa sunulmasıyla karşılanabilir. Bu tür olanaklar çocuğun güçlü yönlerini keşfetmesini ve zayıf yönlerini de geliştirmesini sağlayacaktır. Koşulsuz sevgi. Özgüven modeli sunmak. ölçülü ve sağlam benlik değerleri olan çocuklar yetiştirmenin en önemli adımı onlarla sürekli etkileşim içinde olmak ve bu etkileşimi gözlemlemektir (Mckay ve Fanning. Öğretmenler. Çocuklara olumlu bir ayna olmak yaptıkları her şeyi onaylamak ya da aileyi onların yönetmesine izin vermek anlamına gelmemektedir. Kendilerini korumak için belirli sınırlar koymayı sağlayacak bir özgüvene sahip olan ailelerin çocukları da bu konuda onları örnek alacaklardır. D. kitap. Özgüven oluşumunda yer alan önemli ögeler şöyle sıralanabilir: Sevgi: Çocukların sürekli ve koşulsuz sevgiye gereksinimi vardır. 1970) Özgüven nedir? Çocukta özgüven gelişimini etkileyen etmenler nelerdir? Özgüven Ediniminde Anne ve Babanın Rolü Kendi aralarında ve çevreleriyle uyumlu anne babaların çocukları. ebeveynlerin kendilerine ve temel gereksinimlerine özen gösterecek kadar değer vermesi demektir. Kendi görünümleri ve davranışları hakkında olumlu bir tavır benimseyen ve kendilerini olduğu gibi kabul eden ailelerin çocukları da aynı şekilde davranmayı öğreneceklerdir. kendi korku ve kaygılarını çocuklarına yansıtabilmektedirler. Ebeveynler kendilerini son sıraya yerleştirir ve çocukları için kendilerini feda etmeyi alışkanlık haline getirirlerse çocuklar da başkalarına hizmet ettikleri oranda değerli olduklarını öğrenirler. Benlik saygılarını kazanabilmeleri için kendilerini değerli hissetmeye gereksinim duyarlar. bakıcılar hepsi bu rolü üstlenirler. Tutarlı. Çocuğun başarabildiği yeni şeyleri fark etmek. Kendini bağışlayabilmek için gerekli özgüvene sahip ailelerin çocukları da kendilerini bağışlamayı öğreneceklerdir. doğru yaptığını sevinçle karşılamak. Bu bağlamda anne babanın kişilik yapısı çocuk üzerinde önemli bir role sahiptir. Destek: Çocukların özgüven geliştirebilmesi için yönlendirilmeye ve cesaretlendirilmeye gereksinimleri vardır. kendilerine sağlanan destek ve önderlik sayesinde giderek benliklerini geliştirir. özgüvenleri gelişmiş anne baba modellerine gereksinimleri bulunmaktadır. 2011). yalnızca kabul etmek. ona verdiği öneme ve temel değer yansımalarına dönecektir. Aile içinde önemli olan bu gereksinimlerin karşılanmasında dengeli davranmaktır (Mckay ve Fanning. bütünleştirir ve özerk varlıklar olarak yetişkin yaşama 128 . Bu gereksinim. Sosyal. Bu nedenle. Aile içinde sevgi silah gibi kullanılıyorsa koşulludur. İlişkiler: İç ya da dış özgüvenin gelişebilmesi için çocukların evlerindeki ilişkilere gereksinimleri olduğu gibi farklı çevrelerde deneyimler geçirmeye de gereksinimleri bulunmaktadır. Bu nedenle anne babalar. çocuğa destek olmaktır.yansıtacak başka aynalar da olur. destekleyici sınırlar koymak çocuklara aile bireylerinin tümünün gereksinimleri olduğu mesajını verir. müzik aleti. ancak çocuk aynada her zaman anne babasının ona duyumsattığı kendini iyi hissetme duygusuna. Ortam: Çocuğun kendini ve kendi yeterliliklerini tanıyabilmesi için zengin yaşantılara gereksinimi vardır. Model: Çocukların. Çocuklar ailelerin onlara sunduğu örnekler sayesinde kendilerine değer vermeyi öğrenirler. aile ortamında sevgilerini sözle ve dokunarak ifade etmelidirler. Güven: Temel gereksinimleri karşılanan çocuk kendini güvende hisseder.” (Briggs. Bu durum onların özgüvenlerini ve girişimciliklerini destekler. bu durum çocuğun da benzer olaylar karşısında benzer korku ve kaygıları taşımalarına neden olur. oyuncak. 2011). aynı zamanda özgüveni geliştiren davranışları cesaretlendirmek anlamını da taşır. bunu ona belirtmek.

Aileler. Sonunda umudu keserek. kendini sevmeyi öğrenir. Bunun hem fiziksel hem de zihinsel anlamda yapılması çok önemlidir. 2010). “Eğer oyuncaklarını toplarsan ben de sana sarılıp seni öperim” gibi eğerli sevgiler. sevmeyi bir koşula bağlayan cümleler çocuk için her zaman sevilmediği anlamını taşımaktadır.” . Aynı şekilde iletişim sürecinde seçtikleri sözcüklerin ve kavramların çocukların gelişim düzeyine uygun olmalarına özen göstermelidirler. Yetişkinliğe ulaştıklarında da çocukken doyurulmamış gereksinimlerini diğer insanlardan karşılayabilmek için umutsuzca çabalarlar (Geçtan. Anne babalar çocuklarıyla konuşurken ya da onları dinlerken onlarla aynı düzeyde olabilmek için diz çökerek aynı konumda iletişime geçmeye dikkat etmelidirler. çocuklara kendilerini sevmelerini ve kendilerine zarar verebilecek alışkanlıkları edinmemeleri gerektiği vurgulanmış olacaktır. anne babasının onun varlığından dolayı mutlu olduğunu hissetmelidir. sağlıklı olmak için düzenli spor yapmak verilebilir. ailenin ona yönelttiği tutumların bir yansımasıdır. Anne babanın dengeli. Çocuk. Çocuğun benlik kavramı. onaylanan davranışların hangileri olduğunu öğrenir. çocukta özgüven sorunları yaratmaktadır. özgüvenli ve kendi kendini yöneten bir çocuk yetiştirmenin ön koşuludur. Çocukların düzeyine inmeyi bilme. “Eğer şimdi uyursan seni daha çok severim”. Koşullu sevgide “eğerler” bulunmaktadır. Aşağıda bu duruma örnek olabilecek ebeveyn ve çocuk arasında geçen bir konuşmaya yer verilmiştir. Uygun çevre koşullarında büyüyen çocukların gerek bilişsel gerekse biyolojik. sağlıklı beslenmeye dikkat etmek. Bunun yanında. Çocuğun kendi kendini yöneten. kendilerine ayrı birer varlık olarak değer verilmediğinden kişiliklerini bütünleştiremezler. Pek çok ailede. Bu nedenle anne babadan gelen ilgisiz tutumlar. istenen davranışları gösterdiğinde desteklenen çocuk. Bu durum. Buna örnek olarak. Çocukların kendilerini aşağılamalarını engelleme. uygun çocuk yetiştirme tutumuna sahip olabilmek için anne babaların çocuk gelişimi ve eğitimi konusunda yeterli bilgi ve yaşantıya sahip olmaları gerekmektedir (Cirhinlioğlu. çocuğun kendisini değersiz bulmasına neden olur. benlik saygısı yüksek mutlu bir birey olarak gelişmesi büyük oranda ona sağlanan fırsatlara ve anne baba tutumlarına bağlıdır. zaman zaman da söylediklerinin anlaşılıp anlaşılmadığını kontrol etmek amacıyla çocuklarına tekrar ettirebilirler. “Eğer yemeğini yersen seni çok severim”. Aileler çocuklarına onları neden sevdiklerini ve koşulsuz sevdiklerini vurgulamalıdırlar. psikolojik ve sosyal gelişimleri açısından potansiyelleri en üst düzeyde ortaya çıkabilmektedir. Çocukların sağlıklı yaşama konusundaki becerilerini destekleme. özgüveni gelişmiş. Kendi yetersizlikleri nedeniyle reddedici ya da aşırı koruyucu tutumlar gösteren anne babaların çocukları ise. Çocuklarının yaşamlarındaki olumlu etkilerini paylaşma. Lindenfield’e göre çocukta özgüven gelişimini desteklemek için anne babaların yapabilecekleri şöyle sıralanabilir: Çocuklarına onları sevdiklerini söyleme. Anne baba tutumlarının sağlıklı olması ise her şeyden önce onların kendi içinde dengeli. çocuk kitaplarından yararlanabilirler. Onların varlığıyla yaşamlarında ne tür olumlu duyguların ve durumların geliştiği çocuklarla paylaşılmalıdır. onaylanan ve onaylanmayan davranışlarının ayrımını yapmakta zorluk çeker. en iyi model olunarak desteklenebilir ve gerçekleştirilebilir. mutlu ve uyumlu olmadığı bir ortamda yetişen bir çocuğun potansiyelini tam olarak gerçekleştirmesi ve mutlu olması oldukça güçtür. “Baban ve ben böyle uslu olduğunda seni çok seviyoruz. okulda ve sosyal sistemdeki duygusal beslemenin özünü oluşturan koşullu sevgi. çocuklarının mümkün olduğunca erken yaşta hem bedensel hem de zihinsel sağlıklarına gereken özeni göstermeleri konusunda destek verilmelidirler. Çocuklar özgüvenlerini yitirmeye başladıklarında bu konuya dikkatleri çekilip kendilerini farklı bir şekilde ifade etmeleri gerekliliği öğretilmelidir. çocuklarına yaşamlarının niteliği üzerinde olumlu bir etki yaptıklarını dile getirmelidirler. İstenen davranışları gösterdiğinde desteklenmeyen çocuk.1999). anne babasının onayını alma çabalarından vazgeçer. Bu ortam. Aileler. Buna karşılık. Anne babalar kullanacakları kavramlar konusunda çocuk programlarından. Çocukların bu duyguları aileleri tarafından gözlem ve dikkat becerileriyle fark edilebilir. Anne babası tarafından sevilen bir çocuk. mutlu ve kendileriyle barışık olmalarına bağlıdır. 129 .ulaşırlar. Aileler. Bu bağlamda.

sözler oldukça önemlidir. Anne babalar.“Kendine aptal dememelisin çünkü sen aptal değilsin. Çocukların yaptıkları işlere müdahale etmeden duyulan güveni belli etme. yaratıcılık becerisi gelişmiş bir çocuğun masayı istediği gibi hazırlamasına fırsat tanınabilir. Aynı durum çocuklar için de geçerlidir. Bu saygıyı göstermek adına. çocuğun herhangi bir etkinliği tek başına yapmasına izin vermek ona duyulan saygının sözsüz ifadesidir. aileler önce çocuklarını gözlemleyerek onların gerçekten yardıma gereksinimleri olup olmadığına dikkat etmelidirler.” Ebeveyn . gülümseme ve sarılma çocuğa söylenenlerin etkisini artırmaktadır. Çocukların ilgi ve yetenekleri doğrultusunda ebeveynlerine yardım etmelerine fırsat tanınmalıdır. şu yaptığına bak. Bazen bu bir oyuncağın kurumu veya zor bir ödev olabilir. Çocukların önemsendiğini görmesini sağlama. Çocuklarda benlik saygısını kazandırmada kullanılan cümleler. Bu inanılmaz bir başarı. çocuklarıyla birlikte bir etkinlik geçirmek birlikte eğlenmek için zaman ayırmalıdırlar. Benim için çok önemlisin çünkü… Ne kadar yaratıcısın. Geçen haftadan bu yana çok ilerleme kaydettin. Elinden geleni yapmaya çabaladığını gördüm. Anne babalar. Çaba ve başarılarını takdir etmek amacıyla. Bu durum çocukta kendisinin önemsendiğini ve annesi babası için değerli olduğu duygusunu uyandırır. 130 . Dolapların düzenlenmesi. Çocuklara kendi başlarına yapabilecekleri işlerde yardım etmek onların bir işi tek başına yapabilme fırsatını görme şanslarını ellerinden almak demektir. Şöyle diyebilirsin “Bir hata yaptım çünkü……. ilgi alanlarına ve becerilerine göre fırsatlar sunmak onun kendini yeterli ve işe yarar hissetmesine neden olacaktır. Çocukların benlik saygılarını kazandıracak bir dil kullanma. Yaşamıma ne kadar neşe kattığını biliyor musun? Bugünü seninle geçirmekten çok mutluyum. Başkalarını incitmemek için çaba harcaman çok güzel. İnsanlar birine yardım ederken özel yeteneklerini kullanıyorlarsa kendilerini değerli hissedeceklerdir. bozuk paraların sayılması gibi işlerde çocuğun yaşına. Sana kitap okuma çok hoşuma gidiyor. Elinden gelenin en iyisini yaptığını biliyorum. Oysa ister kumdan kale yapmak olsun. isterse bir matematik projesi hazırlama olsun. Bu zaman kısıtlı olsa bile bu durum çocuğa uygun bir dille anlatılıp zamanın etkili geçirilebilmesi için birlikte çocuğun hoşlandığı etkinlikler için planlama yapılmalıdır.“Ne kadar aptal bir kızım! Bak ne yaptım. Takdir ettiklerini göstermek amacıyla. Böylece çocuk ailede kendisini işe yarar ve değerli hissedecektir. aferin. Aşağıda bu cümlelerin hangi amaçla nasıl söylenebileceğine ilşkin örnekler yer almaktadır: Olumlu duygularını onlarla paylaşmak amacıyla. Seninle oyun oynamaya bayılıyorum.Çocuk . Örneğin. genellikle farkında olmadan çocuklarının sıkıntı çekmelerine dayanamayarak gereksiz yerlerde onların yardımlarına koşarlar. Ses tonu. Aileler kullandıkları sözlerin ve cümlelerin yanında beden dillerine de dikkat etmelidirler. Bu nedenle çocuklara yardım etmeden önce gözlem yapılmalı ve beklenmelidir. Bu durumda kendisini daha değerli gören çocuğun özgüven edinimi desteklenecektir. Senin…e yeteneğin var.” Çocukların güçlü oldukları konularda ailelerine yardım etmelerine fırsat tanıma.

Anne baba çocuklarını dinler ve onlara karşı ilgilidir.Çocuklarını koşulsuz kabul ettiklerini göstermek amacıyla. çocuğa uygun bir gelişim ortamı hazırlamış olur. Kıskanmanı anlayışla karşılıyorum çünkü… Her zaman kusursuz olamazsın. Aile üyeleri birbirlerinin düşüncelerine ve görüşlerine değer verirler. Çocuğun özgüvenin gelişiminden ailenin çocuğa ilişkin sahip olduğu genel tutumu da son derece önemlidir. Bana kırgın olduğunu biliyorum ama… Bazen saldırgan davranıyor olabilirsin ama sen aynı zamanda…iyi yapıyorsun. Böyle bir anne baba yaklaşımı. Ailelerin söylemekten kaçınması gereken söylemlere şöyle örnekler verilebilir: Siz çocuklar… Ne kadar tembelsin… Bu sana göre bir iş değil! Aman sen deneme… Seni dinlemiyorum. Sen kendini zeki mi zannediyorsun? Ölümüme sen neden olacaksın. Senin fikrini almak istiyorum. Eminim başarırsın. çocuklar bu merak yaşantılarının içerisine girdiklerinde aileler 131 . Ablan hiç böyle davranmazdı. Sana her zaman güveneceğimi biliyorum. Senin yüzünden başım ağrımaya başladı. Bu tip ailelerde. Bütün bu söylemlerin yanında ailelerin. Bu ailelerde etkili bir etkileşim ve güçlü iletişim söz konusudur. Bu tip ailelerde anne baba çocuklarını destekler ancak bunun yanında aile içinde belirlenen kurallar da vardır. çocuğuna sözleri ve dokunuşlarıyla sevgisini göstererek onunla yakından ilgilenir. Senin bu konudaki görüşün benim için çok önemli. Aileler çocuğun bu davranışlarını yaşayabilecekleri ortamlar hazırlamalıdırlar. çocukların benlik saygılarını olumsuz etkileyecek bazı sözlerden kaçınmları gerekmektedir. Çocukların merak etmesi. soru sorması ve kurcalaması son derece doğal davranışlardır. Bana ne yaptırdığını görüyor musun? Bunu hiçbir zaman başaramayacaksın. Şu çocuk o kadar yoksulluk içinde bile… Ben çocukken… Sen kim olduğunu zannediyorsun? Sen zaten her zaman… Sen hiçbir işi doğru dürüst yapamaz mısın? Bütün söylediklerim bir kulağından girip öbür kulağından çıkıyor. Çocuğun özgüven edinimini desteklemek amacıyla ailelerin çocuklarına karşı destekleyici ve güven verici bir tutum sergilemeleri gerekmektedir. Destekleyici tutum içinde olan anne baba. Güven duydukların göstermek amacıyla.

iyiyi ailede öğrenir.tarafından desteklenir. Tam tersine. giyinme. İlk bakışta bebeğin temel gereksinimleri. beslenme. Anne Çocuk İlişkisi İlk sosyal temas anneyle kurulur. oyun burada karşılanırken psikolojik ve sosyal gereksinimleri olan güven. toplumsal bir birey olmasına yardım eder (Yavuzer. sorumluluk. sevme. 2004). Yeni doğmuş bebeğin tüm ilişkisi annesiyledir. yaratıcı. Çocuk kabul edilmek ve onaylanmak ister. 2010). Ailede çocuk için önemli olan anne baba ve onların varlığıdır. Çocuk. babaanne. Anne babanın çocuklarına karsı hoşgörü sahibi olmaları. çocuk diğer evrelere geçemeyebilir. 1997). toplumun değer yargılarına ve niteliklerine uygun bir birey olmayı aile ve aile çevresinden öğrenir. anne babanın rollerini öncelikle oyunlarına yansıtarak ve onları taklit ederek işe başlar (Göknar. kendine güveni olmayan kişilerin yetişmesine ortam hazırlar (Yavuzer. Bu nedenle çocuğun yetişmesinde en etkili ortam aile ortamıdır. yaşar ve öğrenir. Ancak çocuğun yaptığı her etkinliğin abartılı bir biçimde övülmesi de doğru değildir (Göknar. Çevreye güven duyma ile kendine güven 132 . kişilik gelişiminin ikinci evresi başlar. 1997). Bebeğin gereksinimlerine annenin yerinde ve zamanında yönelebilmesi. Bu etkileşim içinde her bireyin rolleri vardır ve bu roller çocuk için çok önemlidir. uyku. Yaşamın birinci yılında insanın çevresine karşı geliştirdiği güven ya da güvensizlik duygularının temeli de atılır. üşüme. teyze. Eğer aile içinde roller hiçbir esnekliği olmayan kalıplaşmış katı rollere dayanıyorsa böyle bir ortam çocuğun özgüven kazanması ve kişiliğinin gelişmesi açısından uygun bir ortam olamaz. bu gereksinmeler yeterince karşılanmamışsa. Bu durum çocuğun özgüven duygusunun gelişmesinde son derece önemlidir. kardeş. insanın ileride kuracağı bireylerarası ilişkilerin temelini oluşturur. Bebekte bu duyguyu doyurmayan anneler. açlık. Bu gelişim süreci içinde çocuk. Böyle bir ortamda büyüyen çocukların yaratıcılık ve girişimcilik becerileri de gelişme fırsatı yakalayamaz. Bir insanın kendisine güvenmesi çocukluk yıllarında çevresine duyduğu güvenle başlar. Toplumsal değerler ailede öğrenilmeye başlar. altını kirletme gibi bedensel rahatsızlıklarının giderilmesidir. Erikson’a göre ilk 12 aylık dönem içinde çocuğun temel gereksinimleri karşılanmışsa. bir gruba ait olma. sağlıklı biçimde olgunlaşma yolunda gelişir. Çocuğun özgüven gelişimini desteklemek için ebeveynler nelere dikkat etmelidirler? AİLE İÇİNDE ÇOCUK Doğumdan sonra çocuğun ilk sosyal çevresi ailesidir. Bunun dışında ağabey. Aile çocuğun ilk yaşam alanıdır ve yaşantıları bu ortamda öğrenir. onları desteklemeleri. Bebeğin annesinin olumlu ve olumsuz davranışları. dede. övülür ve yüreklendirilirler. dayı. bağımsızlık. Çocuğun kişiliğinin yapılanması ve gelişimi önce ailede başlar. Sorunlara çoklu bakış açılarıyla çözüm üreten. Eğer aile ortamı ona benliğini tanımlama özgürlüğü veriyorsa. Anne babanın hoşgörüsünün normal bir düzeyde gerçekleşmesi. Çocuk. Bebek için anne dünyanın tamamıdır. ailedeki rollerin etkisi altındadır. Çünkü çocuğun kişiliğinin oluşumu ve gelişimini bu roller belirler. Bu nedenle aile çocuğun psikososyal gelişim sürecinin başladığı yerdir. 2010). Bebekle annesi arasındaki ilişkiden doğan güven duygusu. hala ve çocuk bakıcısı gibi bireyler aile sistemini oluştururlar. abla. Çocuk doğruyu. arzularını diledikleri gibi gerçekleştirmeleri anlamına gelir. Aile sistemi bir bütündür ve bireyler kendi aralarında etkileşim içindedir. bebeğin annenin sıcaklığını hissedebilmesi anneyle bebek arasında kurulan güvenin temelini oluşturur. çocukların bazı kısıtlamalar dışında. çocuğun kendine güvenen. Çok katı rollerle çerçevelenmiş olan ailelerde yetişen çocukların doğal eğilimleri serpilemez ve kendine özgü kişisel özellikleri gelişemez (Göknar. anneanne. tek boyutlu bir dünya görüşü olmayan aile modeli çocuğun doğal bir biçimde gelişmesine olanak tanımaktadır. onun üzerinde yaşam boyu kalıcı izler bırakabilir. is başarma gibi duygu ve becerileri yine ilk defa ailede öğrenir. amca. onun sıkıntılarını giderebilmesi. güzeli. korunma. Ayrıca çocuğun fiziksel gereksinimleri olan barınma. Bebeğin gereksinimlerinin anne tarafından karşılanma biçimi sosyal gelişimi önemli ölçüde etkiler. Davranış modellerini çocuk burada bulur.

Aynı zamanda bu bireyler tek başlarına kalmaktan hoşlanmazlar. yetişkin döneminde belirsizliklere karşı aşırı duyarlıdır.birbirinden farklı olgular değildir. süt kuzusu” gibi isimler takılarak alaya alınabilirler. çocuğun bu dönemde annenin fiziksel temasına. Annenin tutarlılık göstermesi gereken diğer bir alan ise kurallar konusundaki tutumudur. Aynı zamanda. Bütün bunların yanında. 133 . bebeğiyle yakın ilişkiler kurması onunla etkili ve birebir zaman geçirmesi çocuğun ileriki yaşamında sağlıklı birey olmasında oldukça önemlidir. gerçekten içten sevilmeye gereksinim duyar. Çocuğun bir davranışına bir gün gülüp geçtiği halde başka bir gün aynı davranışa sert bir tutum takınması annenin davranışlarındaki dengesizliği gösterir. aşırı hoşgörü ile sert cezalandırma arasında gidip gelme biçiminde görülür. Oysa çocuk hayata hazırlanmalıdır. Kaygılı anne aslında yetişkin yaşamın sorumluluklarını üstlenebilecek güce yeterince sahip olmayan biridir. çocuğunu her yerde aşırı derecede koruyup kollama gereğini duyarlar. ona büyümesi ve gelişmesi için uygun desteği vermek önemli olmanın ötesinde bir zorunluluktur. Yaşamın ilk yıllarında bundan yoksun kalan çocuk. ancak bu samimi tutum onda güven duygusunu geliştirebilir. Temel güven duygusunun oluşumunda annenin tutarlılığı büyük önem taşır. çıtkırıldım ve nazlı büyüyen bir çocuk kendi kişiliğini geliştiremez. annenin çocuğu aşırı koruyucu tutumu da olumsuz bir etkiye sahiptir. Annesinin kanatları altında el bebek gül bebek. Annesinin koruması altında her şeyi rahatça elde eden bir çocuk. başkalarına bağımlılık duyar ve dolayısıyla bağımlı bir kişilik geliştirir. Büyümesine izin verilmeyen bu aşırı koruyucu ortamda. çekingen davranışlara sahip olabilecekleri gibi asi davranışlar da sergileyebilirler. Çoğu kez kendi annesi de kaygılı biridir. Sezgi yolu ile olan bu algılama yetişkinlerde olduğu gibi bilinçli bir olgu değildir. Yalnız başına kalmak bu bireylere kaygı ve güvensizlik verir. Annenin bu alandaki dengesiz tutumu. Bebekte temel güven duygusunun oluşumunu engelleyen en önemli etmenlerden biri kaygılı annedir. Bu da onun arkadaş ilişkilerini olumsuz etkileyebilir ve arkadaşları tarafından dışlanmasına neden olabilir. Böyle bir ortamda büyüyen çocuklar. annenin çocuğun eğitimiyle ilgilenmesi. Bebek.1999).1999). kendi kanatlarıyla uçmayı ve ayakları üzerinde durmayı bilmelidir. Bu etkileşimin ve birlikteliğin eksikliği çocuğun kişiliğini ve duygusal gelişimini olumsuz yönde etkileyecektir. çocuğun sosyal gelişimi engellenmiş olur. sıcaklığına ve duygusal etkileşimine her şeyden çok ihtiyacı bulunmaktadır. yetişkin olduklarında da bağımlılıklarını devam ettirirler. Bu tutarsızlık. bunun belirli bir düzene sokulmasını da içerir. Bu anneler. Böyle bir ortamda yetişen çocuklar. Bu bireyler. Bebek de tek güven kaynağı olan annenin kaygısını kendi varoluşunun bir parçası durumuna getirir (Geçtan. Anneliğe gereğince hazır değildir. 2004). yalnızca bebeğin bedensel gereksinimlerinin karşılanması değil. diğer bireylerden de korkmaz. Bu çocuklar. Belirli aralıklarla annenin kendisiyle ilgileneceğini bilmek çocuğa güven sağlar. Yaşamın özellikle ilk üç yılında. Çocuğun özgüven kazanımında. Başka bir deyişle. Bu kişiler. Bu amaçla çocuğa uygun sorumluluklar verilmeli ve yaşına uygun işler yapmasına fırsat tanınmalıdır. okulda arkadaşları tarafından da “koca bebek. çocuğun özgüven edinimini olumsuz etkiler. diğer insanlardan korkan biri ise çaresizlik duyguları yaşar (Geçtan. bebeğini ilk günden tanımaya çalışmak. Bu. çocuğun özgüven edinimini desteklemek amacıyla. görünürde sevecen de olsa annesinin kendisine karşı tutumunun içten ya da zorlama olduğunu kolayca algılar. Beslenme. İnsan kendisine güvenirse. özgüven sorunları yaşayabilirler. Bebek. Çünkü kaygı bulaşıcı bir duygudur. uyku gibi gereksinimlerinin aksatılmaması güven kazanımındaki önemli bir adımıdır.1999). her defasında başkalarından yardım alma gereksinimi duyarlar. Kolayca paniğe kapılabilir (Geçtan. çocuğunu koruyup desteklerken bu durumu aşırı korumacılığa vardırmaması oldukça önemlidir. bu çocuklar karasız. annenin çocuğuyla kurduğu ilişkilerinde tutarlı olması. bir bebek dünyaya getiren bir anne için. annenin çocuğa gerektiğinden fazla kontrol ve özen göstermesi. Başka bir deyişle. 8 yaşında bir çocuğa annesi tarafından yemek yedirilmesi doğru bir davranış değildir. ancak güvendikleri ve tanıdıkları insanların yanında oldukları zaman mutlu ve huzurlu olurlar (Göknar. Bu açıdan bakıldığında. Çocuğu korumak anne babanın temel sorumluluklarındandır ancak. kendi başlarına iş yapamazlar. Bir toplulukta bireylerden biri paniğe kapıldığında kısa bir süre içinde de olsa benzer bir duyguyu diğer bireyler de yaşar. annenin kendi ruh haline göre bazen otoriter bazen de hoş görülü tutum takınmasıdır.

yorgunluk gibi nedenler bulunabilir. Bebek için anne. babalar çocuklarına karşı son derece duyarlı ve tepki vericidirler. Bunun sonucunda çocuk. özgüven kazanması arasında yakın bir ilişki vardır. bebeğin erken duygusal ve sosyal gelişiminde önemli bir rol oynar. Kendisine duyulan saygı. Baba. Böyle bir ortamda yetişen çocuk. Anne babanın sevgisiyle. çok çalışmak zorunda kalması. çocuklara daha yakındır ve onlara ilişkin konularda gerçek karar organıdır. korku ile eşanlam taşır. benlik sınırlarının ve sorumluluklarının pek farkında değildir. Dolayısıyla bu çocuklar özgüvenden yoksun yetişirler ve genellikle otorite karşısında itirazsız boyun eğici oldukları halde. çalışma saatlerinin çocukla birlikte olmaya uygun olmaması. 2003). Babanın otoriter yapısı. kendisi için olumlu görüş geliştirmesine ve benlik saygısı kazanmasına destek olur. Çocuk babayı kendinden farklı olarak algılar.“Bebek için anne. otoritenin verdiği gücü acımasız ve sorumsuzca kullanmaktan çekinmezler (Göknar. benimsemesiyle. dünyanın tamamı. Bu ilişkiden doğan güven duygusu. baba değil annedir. Etkileşimin kalitesi süreden daha önemlidir. 134 . Bu durum çocukta özgüven gelişimini olumsuz etkiler. sürekli onlarla meşgul olur ve çok güçlü sevgi ve şefkat bağları geliştiriler. Baba ve çocuk arasında iletişim ve etkileşimin zayıf olması. Çocukluğunda sindirilmiş olan bu kişiler kendilerinin güçsüz olduklarına o kadar inanırlar ki kendilerinden başka herkesi güçlü ve haklı görürler. Çocukta temel güven duygusunun oluşumu için anne nelere dikkat etmelidir? Baba Çocuk İlişkisi Babalar da anneler gibi tüm ilgi ve dikaktlerini bebeklere verir. Baba. Oysa çocuğun anneyle birlikte olmak kadar babayla birlikte olmaya da gereksinimi bulunmaktadır. bakım sorumluluğunu anneden daha az üstlenir. genellikle çocuğun beslenme. Aynı zamanda. anne ise daha çok kendisine benzeyendir. sevildiğini önemsendiğini hisseder. Bu kişiler. Bu duygu kendini değerli hissetmesine. babanın çocuğa karşı ilgisiz bir tutum sergilemesi. Babanın çocuğa karşı ilgisiz bir tutum sergilemesinin altında kendi yaşamındaki sıkıntıları. Bazen baba kendi yaşamındaki sorunları çözmeye çalışırken çocuklarıyla birlikte olmak ve onlara yardımcı olmak için gerekli enerji ve gücü bulamaz. çoğu kez çocuklarıyla yakın ve sıcak ilişki kurmaktan alıkonmuş olur (Geçtan. kendilerine ait bir görüş ve düşünceleri de yoktur. çocuğun özsaygı. Baba. Bebek stres durumlarında. kendileri otorite durumuna geldiklerinde. çocuk için hem bir sevgi nesnesi hem de örnek alınacak kişidir (Yavuzer. Engelleyici ve cezalandırıcı nitelikte olan kararların uygulanması ise babaya bırakılır. bebeklerini sallama. çocuğu yoğun yaşanan anne-çocuk bağlılığından koparıp onun dış dünyaya açılmasını sağlayan kişidir. 2003). Babası tarafından yeterli ilgi gören çocuk. Anne. 1999). çocuğun sağlıklı bir kişilik geliştirmesine engel olur. dünyanın tamamıdır. otoritenin yokluğunda sorumsuz ve saygısızca davranabilmektedirler. kendi bedeninin uzantısıdır. Bu durumda çocuk babasıyla doğal ve dengeli bir ilişki kuramaz. hem eşine hem de çocuğuna karşı koruyucu bir yaklaşım içerisinde olmasına karşın. Bütün bunların yanında baba. Her şey iyi gittiğinde. 2004). nasıl geçirildiğidir. babasından ilgisiz bir tutum görürür. babadan çok anneyi tercih etmektedir. ağlama nedenini belirleyen kişi. çocuğun temel gereksinimlerinin karşılanmamsı anlamına gelir. Çocuğun kendine olan güveni. havaya fırlatma şeklindeki oyun etkinliklerine eğimli oldukları görülür. Geleneksel aile yapısı içinde genellikle biçimsel de olsa otoriteyi baba temsil eder. çocuğu gelecekte kuracağı ilişkilerin temelini oluşturur. Geleneklerin kendisine verdikleri bu rolü sürdürme durumunda kalan baba. anne babasına olan güveninden kaynaklanır ve gelişir.” (Yavuzer. Bu nedenle. Baba. Babaların özellikle. anne de olduğu gibi geçirilen sürenin ne kadar olduğundan çok. bebeğiyle süre olarak daha az zaman geçirse bile burada önemli olan. anne babasına duyduğu güvenin sarsılmamasına özen göstermek bu konuda ebeveyn olarak bilinçli olmak önem taşımaktadır. yetişkin bir birey olduğunda kendi haklarının. Ancak bebek ağlamaya başladığında.

Önemli olan babanın da anne kadar çocuğun gelişiminde etkin bir rol oynadığıdır. 135 . Güvenli ortamlarda çocuk yetiştirin ve yalnız bırakmaktan korkmayın. Çocukta özgüven duygusunun oluşumu için baba nelere dikkat etmelidir? Zaman ve Mekân Ebeveynler çocuklarının dünyasında varlıklarını sürekli hissettirmeye çalışırsa çocukları. kişilik ve cinsel gelişimini tek faktörle açıklamak doğru değildir. 2003). Çocuklarının yaşamına durmadan yeni kurallar koyarlarsa.Çocuğun zekâ. “Bir sevgi nesnesi ve özdeşim modeli olan baba. özgüvenlerini yitirir. 2000). Hem anne hem de babanın birbiriyle uyumlu ve dengeli olarak eğitimde sorumluluk alması çocuğun kendisi ve dünyayla barışık. (Martin. sosyal gelişiminde ve özgüveninin sağlanmasında etkili olan kişidir.” (Yavuzer. çocuğu anne bağımlılığından koparıp onun dünyaya açılmasını sağlayan. 1989). bağımsızlık ruhunu yitirir. çocukları. mutlu bir birey olabilme yolundaki savaşımında en büyük yardımcı olacaktır (Güngörmüş.

Bireyin çevresindeki insanlar tarafından olumlu olarak değerlendirilme ve kabul görme gereksiniminin karşılanması bireyin kendini algılama biçimini önemli ölçüde etkiler. iletişim becerileri. anne babasının onayını alma çabalarından vazgeçer. babaanne. Özgüven. Aile sistemi bir bütündür ve bireyler kendi aralarında etkileşim içindedir. Çocukların güçlü oldukları konularda ailelerine yardım etmelerine fırsat tanıma. Çocuk doğruyu yanlışı. kendine yönelik algılamaları esastır. kendini iyi ifade edebilme. psikolojik yaşamın temel ögelerinden biridir ve duygusal bir gerekliliktir. Aileler. Çocuğun benlik kavramı ailenin ona yönelttiği tutumların bir yansımasıdır. Çocukların kendilerini aşağılamalarını engelleme. İç özgüven. Benlik kavramı. Özgüven. Bu da öncelikle anne ve babanın çocuğa ilişkin sözlü ve sözsüz tavırlarıyla başlar. istenen davranışları gösterdiğinde desteklenen çocuk. Çocuklar ergenlikle beraber özgüvenlerini değerlendirmeye ve şekillendirmeye başlar. Çocuklarının yaşamlarındaki olumlu etkilerini paylaşma. dış özgüven ise kişinin çevreye yansıttığı görüntü ve davranışları kapsamaktadır. Çocuğun zekâ. Önemli olan babanın da anne kadar çocuğun gelişiminde etkin bir rol oynadığıdır. Benlik kavramının ögesi olan “benlik imgesi” bireyin sahip olduğu fiziksel ve zihinsel özelliklerinin farkında olmasıdır.Özet Benlik. kişilik ve cinsel gelişimini tek faktörle açıklamak doğru değildir. bireyin çevresi ile olan ilişkileri. kişinin kendisine ilişkin duyduğu memnuniyet düzeyini. Başka bir deyişle. kişiden kişiye farklılık gösteren karmaşık bir süreçtir. kişiyi mutlu. kardeş. abla. toplumun değer yargılarına ve niteliklerine uygun bir birey olmayı aile ve aile çevresinden öğrenir. Bu algılamalar. Bu duygu zamanla öğrenilerek gelişir. bazılarında dış özgüven fazla gelişir. Kendi aralarında ve çevreleriyle uyumlu anne babaların çocukları. Özgüveni. Buna karşılık. Özgüven duygusunun insan hayatında yeri ve önemi çok büyüktür. kendini sevme. pozitif düşünme becerilerinin yer aldığı görülmektedir. kendisiyle barışık olma durumunu. Çocukta özgüven gelişimini desteklemek için anne babaların yapabilecekleri: Çocuklarına onları sevdiklerini söyleme. kendilerine sağlanan destek ve önderlik sayesinde giderek benliklerini geliştirir. çocuğun okula başlamasıyla ailenin yanı sıra öğretmen ve arkadaşları gibi diğer kaynaklardan beslenir. amca. bütünleştirir ve özerk varlıklar olarak yetişkin yaşama ulaşırlar. kendine açık hedefler koyabilme. çocuğun kendisini değersiz bulmasına neden olur. onaylanan davranışların hangileri olduğunu öğrenir. Ailede çocuk için önemli olan anne baba ve onların varlığıdır. özgüvenli ve kendi kendini yöneten bir çocuk yetiştirmenin ön koşuludur . iletişimi ve yaşantılarının algılanış biçimlerine göre oluşan ve değişim gösteren bir süreçtir. Bu etkileşim içinde her bireyin rolleri vardır ve bu roller çocuk için çok önemlidir. Çocukların yaptıkları işlere müdahale etmeden duyulan güveni belli etme. Algılanan benliğin beğenilmesi sonucu özsaygı buna bağlı olarak da özgüven oluşur. kendini ortaya koyabilme ve duyguları kontrol edebilme becerileri yer almaktadır. Hem anne hem de babanın birbiriyle uyumlu ve dengeli olarak eğitimde sorumluluk alması çocuğun kendisi ve dünyayla barışık. Bu konuda memnun eden veya hayal kırıklığına uğratan yaşantılar bireyin kendine değer verme duygusunu oluşturur. Bunun dışında ağabey. Çocukların sağlıklı yaşama konusundaki becerilerini destekleme. kendini tanıma. Çocukların önemsendiğini görmesini sağlama biçiminde sıralanabilir. huzurlu bir yaşamdan alıkoyar. Çünkü çocuğun kişiliğinin oluşumu ve gelişimini bu roller belirler. kişinin davranışlarına yansır ve yaşamın tamamında olumlu ya da olumsuz olarak kendini gösterir. hala ve çocuk bakıcısı gibi bireyler aile sistemini oluştururlar. insanlar kim olduklarını tanımlar ve daha sonra bu kimliği sevip sevmediklerine ilişkin kararlar verip kendilerine ilişkin algı oluştururlar. Özgüven doğumla gelişmeye başlayan hayat boyu gelişmeye devam eden bir olgudur. İlk yıllarda ailenin çocuğa verdiği mesajlar doğrultusunda gelişen özgüven. iç özgüven ve dış özgüven olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. Sonunda umudu keserek. İstenen davranışları gösterdiğinde desteklenmeyen çocuk. dayı. İç özgüvende. Çocuğun kişiliğinin yapılanması ve gelişimi önce ailede başlar. iç ve dış özgüven arasındaki dengenin iyi kurulması gerçeğidir. bireyin kendisini görüş ve algılayış biçimidir. Burada kişinin içsel. Çocukların düzeyine inmeyi bilme. teyze. dede. Bu ortam. çocuklarında özgüvenin temelini 136 atmaya çalışırken unutulmaması gereken konu. onaylanan ve onaylanmayan davranışlarının ayrımını yapmakta zorluk çeker. Bazılarında iç özgüven daha çok gelişirken. mutlu bir birey olabilme yolundaki savaşımında en büyük yardımcı olacaktır. Bu nedenle anne babadan gelen ilgisiz tutumlar. Dış özgüvende ise. Bu duygunun eksikliği. anneanne.

b. Sen kendini zeki mi zannediyorsun? c. Kendini tanıma c. Aşırı hoşgörülü tutumunu d. Çocukların önemsendiğini gösteren anne baba e. kişiyi mutlu. b. d. Kendilerini aşağılamalarını engelleme. Çağdaş tutum 8. e. 7. Her ağladığında kucağa almamak. Aşağıdakilerden hangisi çocukta özgüven gelişimini desteklemek için ebeveynlerin yapabileceklerinden değildir? a. Birey için önemli olan hem iç hem de dış özgüvenin gelişmiş olmasıdır. Aşağıdakilerden hangisi çocuğun benlik saygısının gelişiminde olumlu etki yapacak söylemlerdendir? a. Otoriter tutumunu 9. Aşağıdakilerden becerisidir? a. 8-9 yaşında bir çocuğa annesi tarafından yemek yedirilmesi annenin hangi tutumunu gösterir? a. d. Aşağıdakilerden hangisi çocuğun özgüven edinim sürecini olumsuz etkiler? a. Kendini sevme b. Bana ne yaptırdığını görüyor musun? 5. Aşağıdakilerden hangisi özgüven oluşumunda yer alan önemli ögelerden değildir? a. Bütün söylediklerim bir kulağından girip öbür kulağından çıkıyor. Özgüvene sahip bireyler daha yaratıcıdırlar. İlgisiz tutumunu c. Özgüvene sahip bireyler daha girişimcidirler. Bireyin sahip olduğu fiziksel ve zihinsel özelliklerinin farkında olması nedir? a. Üşüyen çocuğun üstüne bir şeyler giydirmek. Özgüvene sahip bireyler daha kaygılıdırlar. Ceza d. Kendini ifade edebilme d. c. Onları sevdiklerini söyleme. İlgisiz tutum e. Kaygılı anne b. Demokratik tutumunu b. Güven c. Çocuğun altını değiştirmek. Benlik imgesi b. Aşırı koruyucu tutumunu e. Özgüven c. önemsendiğini görmesini 6. b. c. Ölümüme sen neden olacaksın. 137 d. 10. Aşırı hoşgörülü tutum b. Çocuklarına sağlıklı model olan anne baba yaşama konusunda hangisi dış özgüven . Ailelerine yardım etmelerine fırsat tanıma. Çoukların düzeyine inmeyi bilen anne baba d. Aşağıdakilerden hangisi bebekte temel güven duygusunun oluşumunu engelleyen etmenlerden biridir? a. Özgüven duygusunun eksikliği. b.Kendimizi Sınayalım 1. Kaygı 2. huzurlu bir yaşamdan alıkoyar. Model 3. Sevgi b. Motivasyon d. Bu işi de başaracağına eminim. Otoriter tutum d. Arkadaşlarıyla kıyaslama. 4. Kendine hedefler koyabilme. Çocuğa sarılmak. Destekleyici tutum c. e. Aşağıdakilerden hangisi özgüven duygusuna ilişkin doğru bir aktarım değildir? a. Pozitif düşünme e. Çocuğun karnını doyurmak. Çocukların sağlama. Destek e. e. Çocukta özgüven gelişimini destekleyen aile tutumu aşağıdakilerden hangisidir? a. Özgüvenli anne baba c. e. Tutum e. c. d.

Kendi yaşamını tehlikeye atan durumlarda bile kimsenin karışmasına izin vermez. eve alınacak şeylerdeki düşüncesi. Geçmişte neler olduğu. onu hiçbir zorlukla karşılaşmaması gereken en değerli varlıkları olarak kabul eder. • Elbette. artık sorumluluk almaya yanaşmayacak hiçbir sınır tanımayacaktır. Oysa Catherine Mathelin bütün bunları gözden geçirirken çocuklara sınır koymanın onlar için önemini belirtiyor. doğrunun böyle yapmak sanılması gibi davranışlardır. çocuklarımızı seveceğiz ama onları şımarık yapmadan. kişilikli olmalarını isteyeceğiz ama bizi yönetmeye kalkışmadan. • Çocukların hak alıştırılması. Bu da çoğu kez “çocuğun sevgisinin kaybedilme korkusundan” . 29. gelecekte neler olacağı onu ilgilendirmeyecek sadece yaşadığı anı değerlendirmeye çalışacaktır. Çocuğun yemek için seçimleri. Burada yaşanan sorun. onu mutsuz edecek olan her şeyden uzak tutar. isteklerini dikkate alacağız ama onlar da bizi dikkate alacaklar. özgür çocuklar yetiştireceğiz ama onlara sosyal sorumluluk vererek. “çocuğun engellenmesinin onda gerileme yaratacağı kaygısından” ya da “ev ortamında anne baba ya da anneanne-babaanne-dede arasındaki davranış çelişkisinden” ileri gelmektedir. çocuk eğitimindeki yeni eğilimlerin yanlış anlaşılmasından kaynaklanmaktadır. çocuğun ev ortamında kişilik kazanması istenirken çocuğa sorumluluk vermenin unutulması. Bu yanlışlar özetle: • Çocuklara özgürlük verilmemesi. Ben de “Erken Büyüyen Çocuklar” kitabımda bizim çocuk yetiştirme kültürümüzdeki değişikliklerin sonuçlarını irdelemiştim. böyle bir durumda sert ve saygısız tepkiler vermekten çekinmez. Böylece yavaş yavaş pek de farkına varılmadan “çocuk egemen” durumuna gelen aile içinde şöyle bir tutum gelişir: • Çocuğun her istediği yapılmaya başlanır. Bu kararlara doğru ya da yanlış olsun hiç kimsenin karışmasını istemez. hatta kimlere gidilip kimlere gidilmeyeceği vb. Bu koşularda yetişen çocuk. • Herkesin böyle yaptığı. • Elbette. 138 . • Böyle yetişen çocuğun ergenlik döneminde de kendine ilişkin bütün kararları kendisinin verdiği görülür. • Çocuklarımızı doğru görebilmek kendimize körleşmemek gerekir. • Elbette. hangi saate yatacağı. Bu aile modeli genel olarak çocuklarına değer veren çocuklarına kişilik kazandırmak isteyen aile ortamlarında oluşur. • Elbette. nasıl uyuyacağı. her konuda çocuğun onayı alınır. Böylece çocuk hiçbir güçlükle karşılaşmadan yaşamaya alışır.Yaşamın İçinden Çocuk Egemen Aile “Çocuk egemen aile” çok da farkına varılmadan evin çocuğunun yavaş yavaş evdeki yaşamı. • Aile giderek her türlü kararlarında onun görüşünü ve onayını almaya çalışır. Bu sonuçlar büyük ölçüde. büyüklerin neler yapmasının onun için uygun ya da uygunsuz olduğu. alınamazsa ona haksızlık yapıldığı duygusu gelişir. onlar da bize saygı gösterecekler. Aile.2003). • Çocuğun mutlu edilmesinin amaç edilmesi.09. nerede uyuyacağı. onlara saygı göstereceğiz. • Çocuğa sınır koyulursa gerileceği korkusu. çizilmesi gereken sınırların çizilmemesidir. İstedikleri alınır. verirken sorumluluk etmeye etmeden elde • Anne ve babanın bütün beklentilerini çocuğa yüklemeleri. gidilecek yerler. çocuğun gideceği okul. evdeki kararları yönetmeye başlaması olarak tanımlanabilir. için Hiç kimsenin efendisi de kölesi de olmadan birlikte yaşamayı öğrenmeliyiz (Cumhuriyet Gazetesi. Her türlü güçlüğe karşı korur. • Elbette.

8. a Yanıtınız yanlış ise “Benlik İmgesi” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Sıra Sizde Yanıt Anahtarı Sıra Sizde 1 İnsan doğduğu andan itibaren kendisi ve çevresi ile etkileşimi içerisinde kendisi ile ilgili çeşitli algılar oluşturur. d Yanıtınız yanlış ise “Özgüven Ediniminde Anne ve Babanın Rolü” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 10. 4. birey olarak kendini değerli hissetmesi. model görebilmesi. Bunun sonucunda. insanlar kim olduklarını tanımlar ve daha sonra bu kimliği sevip sevmediklerine ilişkin kararlar verip kendilerine ilişkin algı oluştururlar. 2. Algılanan benliğin beğenilmesi sonucu özsaygı buna bağlı olarak da özgüven oluşur. Bu algılamalar. d Yanıtınız yanlış ise “Anne Çocuk İlişkisi” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. zengin yaşam ortamlarında bulunması özgüven gelişimini destekleyici etmenlerdendir. d Yanıtınız yanlış ise “Özgüven Ediniminde Anne Babanın Rolü” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. uyumlu bir anne babaya sahip olması. sevgi görmesi. 7. yaşam içerisinde birey. farklı sosyal ilişkiler yaşayabilmesi. 139 . Bu amaçla. Burada kişinin içsel.Kendimizi Sınayalım Yanıt Anahtarı 1. İnsanın kendini yeterli ve sevilebilen biri olarak görmesi ile sevilemeyen. gerçekçi bir benlik değerlendirmesi yapması amacıyla uygun ortamlar yaratılmalıdır. İnsanları diğer canlılardan ayırt eden temel özelliklerinden biri kendinin farkında olmasıdır. Bu yüzden çocuğun. Çocuğun anne babasının gözündeki konumu çocuğun kendisine ilişkin olumlu bir imgeye sahip olmasını etkiler. c Yanıtınız yanlış ise “Anne Çocuk İlişkisi” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 6. başarısız ve zayıf bir birey olarak görmesinin özgüvenine çok farklı etkileri olacağı muhakkaktır. kişinin davranışlarına yansır ve yaşamın tamamında olumlu ya da olumsuz olarak kendini gösterir. 3. Bu da öncelikle anne ve babanın çocuğa ilişkin sözlü ve sözsüz tavırlarıyla başlar. Başka bir deyişle. b Yanıtınız yanlış ise “Özgüven Ediniminde Anne ve Babanın Rolü” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. farkına varma şansı yakalayabilmesi için zengin yaşantılar sunulmalıdır. 5. bireyin kendisini görüş ve algılayış biçimidir. Benlik. temel gereksinimlerinin karşılanması. c Yanıtınız yanlış ise “Çocukta Özgüven Gelişimi” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. kendine bir kimlik ve bu kimliğe de bir değer kazandırır. Sıra Sizde 2 Özgüven. a Yanıtınız yanlış ise “Özgüven Ediniminde Anne ve Babanın Rolü” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. c Yanıtınız yanlış ise “Özgüven” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 9. kendine yönelik algılamaları esastır. Benlik kavramının ögesi olan “benlik imgesi” bireyin sahip olduğu fiziksel ve zihinsel özelliklerinin farkında olmasıdır. e Yanıtınız yanlış ise “Özgüven” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Çocuğun kendini güvende hissetmesi. Kişinin özgüveni ile benlik imgesi arasında önemli bir ilişki olduğu düşünülmektedir. çocuğa güçlü olduğu alanları görebilme. psikolojik yaşamın temel ögelerinden biridir ve duygusal bir gerekliliktir.

Ancak bebek ağlamaya başladığında. anne ise daha çok kendisine benzeyendir. hem eşine hem de çocuğuna karşı koruyucu bir yaklaşım içerisinde olmasına karşın. Geleneksel aile yapısı içinde genellikle biçimsel de olsa otoriteyi baba temsil eder. Çocukların güçlü oldukları konularda ailelerine yardım etmelerine fırsat tanıma. Çocukların yaptıkları işlere müdahale etmeden duyulan güveni belli etme. Çocuk babayı kendinden farklı olarak algılar. bunun belirli bir düzene sokulmasını da içerir. yetişkin bir birey olduğunda kendi haklarının. Sıra Sizde 4 Bebeğin annesinin olumlu ve olumsuz davranışları. bakım sorumluluğunu anneden daha az üstlenir. Yeni doğmuş bebeğin tüm ilişkisi annesiyledir. Engelleyici ve cezalandırıcı nitelikte olan kararların uygulanması ise babaya bırakılır. Bebek için anne. Bu durumda çocuk babasıyla doğal ve dengeli bir ilişki kuramaz. Bebek stres durumlarında. Baba. otoritenin yokluğunda sorumsuz ve saygısızca davranabilmektedirler. otoritenin verdiği gücü acımasız ve sorumsuzca kullanmaktan çekinmezler. anne de olduğu gibi geçirilen sürenin ne kadar olduğundan çok. Çocukların önemsendiğini görmesini sağlama Çocukların benlik saygılarını kazandıracak bir dil kullanma biçiminde sıralanabilir. Dolayısıyla bu çocuklar özgüvenden yoksun yetişirler ve genellikle otorite karşısında itirazsız boyun eğici oldukları halde. korku ile eşanlam taşır. çocuğu yoğun yaşanan anne-çocuk bağlılığından koparıp onun dış dünyaya açılmasını sağlayan kişidir. altını kirletme gibi bedensel rahatsızlıklarının giderilmesidir. Kaygılı anne aslında yetişkin yaşamın sorumluluklarını üstlenebilecek güce yeterince sahip olmayan biridir. Bütün bunların yanında baba. Anneliğe gereğince hazır değildir. Bebek de tek güven kaynağı olan annenin kaygısını kendi varoluşunun bir parçası durumuna getirir. Her şey iyi gittiğinde. Temel güven duygusunun oluşumunda annenin tutarlılığı da büyük önem taşımaktadır. çocuk için hem bir sevgi nesnesi hem de örnek alınacak kişidir. baba değil annedir. kendileri otorite durumuna geldiklerinde. benlik sınırlarının ve sorumluluklarının pek farkında değildir. üşüme. Babanın otoriter yapısı. Böyle bir ortamda yetişen çocuk. çocuğun sağlıklı bir kişilik geliştirmesine engel olur. Bu kişiler. yetişkin döneminde belirsizliklere karşı aşırı duyarlıdır. Baba. havaya fırlatma şeklindeki oyun etkinliklerine eğimli oldukları görülür. Çocukların kendilerini aşağılamalarını engelleme.Sıra Sizde 3 Çocukta özgüven gelişimini desteklemek için anne babaların yapabilecekleri: Çocuklarına onları sevdiklerini söyleme. Etkileşimin kalitesi süreden daha önemlidir. Kendisine duyulan saygı. onun üzerinde yaşam boyu kalıcı izler bırakabilir. dünyanın tamamı. yalnızca bebeğin bedensel gereksinimlerinin karşılanması değil. kaygılı olmaması çocuğun sağlıklı bir özgüven gelişimi için oldukça önemlidir. çocuklara daha yakındır ve onlara ilişkin konularda gerçek karar organıdır. Baba. Annenin. nasıl geçirildiğidir. açlık. uyku gibi gereksinimlerinin aksatılmaması güven kazanımındaki önemli bir adımıdır. Çocukların sağlıklı yaşama konusundaki becerilerini destekleme. babadan çok anneyi tercih etmektedir. babalar çocuklarına karşı son derece duyarlı ve tepki vericidirler. bebeklerini sallama. bebeğin erken duygusal ve sosyal gelişiminde önemli bir rol oynar. Kolayca paniğe kapılabilir 140 . Beslenme. Çocukların düzeyine inmeyi bilme. kendi bedeninin uzantısıdır. Babaların özellikle. Anne. İlk bakışta bebeğin temel gereksinimleri. Baba. ağlama nedenini belirleyen kişi. çocuğun gereksinimlerini yerine getirirken tutarlı davranması. genellikle çocuğun beslenme. çoğu kez çocuklarıyla yakın ve sıcak ilişki kurmaktan alıkonmuş olur. Bebekte temel güven duygusunun oluşumunu engelleyen en önemli etmenlerden biri kaygılı annedir. Sıra Sizde 5 Babalar da anneler gibi tüm ilgi ve dikaktlerini bebeklere verir. Bu. Belirli aralıklarla annenin kendisiyle ilgileneceğini bilmek çocuğa güven sağlar. bebeğiyle süre olarak daha az zaman geçirse bile burada önemli olan. sürekli onlarla meşgul olur ve çok güçlü sevgi ve şefkat bağları geliştiriler. Çocuklarının yaşamlarındaki olumlu etkilerini paylaşma. Geleneklerin kendisine verdikleri bu rolü sürdürme durumunda kalan baba. Yaşamın ilk yıllarında bundan yoksun kalan çocuk.

A. (1997). (2010). Ya-Pa Okul Öncesi Eğitimi ve Yaygınlaştırılması Semineri. “Okul Öncesi Dönemde Baba Çocuk İlişkisinin Çocuğun Gelişimine Etkisi”. Ankara: Arkadaş Yayınevi. Ankara. Ö. İnsan Olmak. Nas. (Çev. O.Ü. Güngör. ve Fanning. P. (2004). Bursa: Ezgi Kitabevi. Çocuğunuzun İlk 6 Yılı. Cirhinlioğlu. Ankara: Bilgi Yayınevi. Kendine Güvenen Çocuk Yetiştirme. (2010). H. (1989). İstanbul: Altın Kitaplar Yayınevi. Saygı Yavuzer. (1993). F. Güngörmüs. Ekşi. 141 . Göknar. İstanbul: Remzi Kitabevi.W. Kazanmak. (2003). (1999). Bilinçli Çocuk Yetiştirmek. İstanbul: Remzi Kitabevi. Geçtan. Özgüven Ankara: Arkadaş Yayınevi. Özgüven. (2003). H. M. (2000). Ali Şimşek) Ankara: Eğitim Sen Yayınları. “Çocukta Benliğin Gelişimi”. İstanbul. Martin. Genç. Gülden Tümer) Ankara: HYB Yayıncılık. “Güdüleyici Öğrenme” Sınıfta Demokrasi. (1990). Çocuk. Ankara: Arkadaş Yayınevi. İstanbul: Remzi Kitabevi. (2011). Modern Ailelere Bilgece Öğütler (Çev.Yararlanılan Kaynaklar Atabek. F. Çeviri: Atay. Köymen. Lindenfield. Çocuklara Duymak. R. Yavuzer. E. Ana Babalar. (1994). 9. Ö. Göknar. 6. Çocuğu Tanımak ve Anlamak. Ya-Pa Okul Öncesi Eğitimi ve Yaygınlaştırılması Semineri. A. (Ed. Çocuklar Büyükler ve Tavşanlar. Burcu Gezek) İstanbul: Boyner Yayınları. Ankara: Nobel Yayınları. G. Çocuk Gelişimi ve Ruh Sağlığı. McKay. (2011). (2006) İlkem. E.

Aile içi şiddetin aile bireyleri üzerindeki etkilerini belirleyebilecek. bilgi ve becerilere sahip olacaksınız. Ailede istismar ve ihmal türlerini sıralayabilecek. Ailede uyumsuzluğa neden olan etkenleri belirleyebilecek. Aile içi şiddet türlerini tanımlayabilecek. Aile yapısının özellikleri içinde aile uyumunu bozan özellikleri ifade edebilecek. Ailede boşanmaya neden olan etkenlerin neler olduğunu söyleyebilecek. Anahtar Kavramlar Ailede Uyumsuzluk Aile Yapısı Kronik Rahatsızlık Fiziksel İstismar Cinsel İstismar Duygusal ve Psikolojik İstismar Ailede Şiddet Fiziksel Şiddet Psikolojik Şiddet Cinsel Şiddet Ekonomik Şiddet Aldatma Boşanma İçindekiler Giriş Aile Yapısı Ailedeki Fiziksel ve Psikolojik Rahatsızlıklar Ailede İstismar ve İhmal Aile İçi Şiddet Evlilikte Aldatma Boşanma 142 . Boşanmanın aile bireyleri üzerindeki etkilerini açıklayabilecek. Evlilikte aldatmanın eşler ve aile uyumu üzerindeki etkilerini sıralayabilecek. Ailedeki fiziksel ve psikolojik rahatsızlıkların aile bireyleri ve aile uyumu üzerindeki etkilerini açıklayabilecek. Ailede istismar ve ihmalin çocuklar üzerindeki etkilerini ifade edebilecek.8 Amaçlarımız Bu üniteyi tamamladıktan sonra.

Bazen eşlerden birinin çocuklara karşı biraz daha izin verici olma özelliği diğerinin biraz daha kontrol edici olma özelliği ile dengelenebilirken. Kişiler arası etkileşimin olduğu her yerde problemlerle karşılaşılabilir. evlerini nasıl döşeyecekleri gibi) hem fikir olmalı ise de uyumlu bir ilişki için daha az önemli gibi görünen konularda da (televizyon izlemeye hergün kaç saatlik bir zaman ayrılacağı. Bir aileyi “normal” yapan ailenin problemlerden arınmış olması değil. Karşılıklı uzlaşının sağlanabilmesi için her bireyin diğerinin beklentilerine ve isteklerine uyum sağlamaya çalışması gerekir (Sayın. Nichols ve Schwartz. 1990). ev içi işlerin nasıl paylaşılacağı gibi) uzlaşma içinde olmaları oldukça önemlidir (Nazlı. Evlilik ilişkisindeki bu düzenlemeler bazen kolayca gerçekleştirilebilirken bazen eşler için zor bir süreç olabilmektedir. Sağlıklı bir aile yapısı eşlerin her ikisinin de hem alıcı hem de verici olabildiği zaman mümkün olur. Aile farklı gelişim evrelerinde. çocuk bakımında sorumlulukların nasıl dağıtılacağı. tükenmişlik sendromu ya da depresyon yaşayabilir (Nichols ve Schwartz. aile içi şiddet. AİLE YAPISI Eşler sağlıklı uyum için birbirlerini karşılıklı bir biçimde destekleyici davranış örüntüleri de oluşturmalıdırlar (Sayın. problemleri olmayan aile değildir. Ancak eşlerin birbirlerini destekleme rolünün kendilerini yormayacak biçimde abartmadan orta düzeyde yaşamaları gerekir. 2004). farklı gereksinimleri olan. Çünkü eşlerin birbirlerini destekleyici rollerini abartılı bir boyuta taşımaları aile içi uyumu tehdit eder ve bireysel gelişimi engeller. 2004). 143 . ne zaman bir çocuk sahibi olmayı düşünecekleri. 2003. Ancak aile içindeki bu düzenlemelere uyularak yaşanılan her gün eşleri gerçekten bir çift olarak birbirine yakınlaştırmaktadır. birinin her konuda çok izin verici olması ve diğerinin de çok kontrol edici ve kısıtlayıcı olması aile içi uyumu bozar ve aile içinde sorunlar ortaya çıkarır (Nazlı. 2003). 2004). ailede fiziksel ve psikolojik rahatsızlıklar. Eşler evliliklerini ilgilendiren başlıca konularda (örneğin. Örneğin eşlerden biri kendisi için oldukça önemli olan öğrenim hayatını tamamlamaya çalışırken diğeri ondan desteğini esirgememelidir. 2004). enerjisini eşinin gereksinimlerini karşılamaya harcarsa veya evle ilgili tüm sorumlulukları üstlenip onun yükünü azaltmaya çalışırsa bir süre sonra. İnsanlar evlilik ilişkisi içine girdiklerinde bu birleşmenin sağlıklı bir yapı oluşturması için eşlerin uzlaşması ve bağ oluşturması gerekir.Aile İçi Uyumu Olumsuz Etkileyen Faktörler GİRİŞ Normal aile. televizyonda hangi programların izleneceği. normal bir ailede de problemlerle karşılaşılması doğal bir durumdur. Bunun için eşlerin öncelikle yaşayacakları ilişkilerine dair detayları karşılıklı bir uzlaşı içinde belirlemeleri gerekir (Nichols ve Schwartz. 1990). Eşlerin birbirlerinin gereksinimlerine ve etkileşim tarzlarına uyum sağlamaları gerekir. nerede ve nasıl bir mülk edinecekleri. farklı görev ve sorumlulukları olan bireylerin etkileştiği bir ilişkiler bağlamı olduğundan. problemleriyle işlevsel bir biçimde başa çıkabilen bir yapıya sahip olmasıdır (Nichols ve Schwartz. evlilikte aldatma ve boşanma konularında daha detaylı bilgiler yer almaktadır. Ailede uyumu bozan bir diğer etken ebeveynlerin abartılı bir biçimde birbirine zıt özelliklere sahip olmalarıdır. Bu bölümde aile içi uyumu olumsuz etkileyen aile yapısıyla ilgili özellikler. Örneğin eşlerden biri sürekli bir biçimde kendi gereksinimlerini görmezden gelerek ya da ikinci planda bırakarak. ailede istismar ve ihmal. Biri hasta iken diğeri o kendisini daha iyi hissedene kadar onun bu süreçte aile ile ilgili sorumluluklarını devralmalıdır.

ebeveyn-çocuk. Özellikle annenin yaşamındaki öncelikleri ve dengeleri babaya oranla daha büyük oranda değişim göstermektedir. Aile içinde ebeveyn ve çocuk arasında net bir biçimde çizilen sınırlar ailede ebeveyn ve çocuk arasında hiyerarşik bir yapı oluştururken ebeveyne de ailede liderlik pozisyonunu verir. Böyle bir bağlanmada eşler bir diğerinin önceliklerini dikkate almaksızın kendi belirledikleri öncelikler ışığında ayrı etkinlikler planlar. kendi evlatlarının kurmuş oldukları yeni aile kurumunu daha iyi bir biçimde kabul ederler. kendilerini ayrı iki kişilik gibi tanımlamak yerine bir çift olarak tanımlarlar. Örneğin. çocuk aileye aidiyet duygusunu geliştirmede ve sağlıklı bağlanmada sorunlar yaşar. Ailede yeni doğan bir bebek aile yapısını hızlı bir biçimde değiştirir ve aile içi (anne-baba. anne ve babanın çocukları arasındaki tartışmalara müdahil olmayacağı. eşlerin kendi yetiştikleri aile bireyleri ile aralarındaki ilişkiye belirli sınırlar koymaları gerekir. Çocuk sahibi olmak. sevgi paylaşımında 144 . böyle kopuk aile ilişkileri çocuğun belki özerklik duygusunun gelişimine katkı sağlasa da. çocukların ebeveynleri konuşurken onların sözünü kesmeyeceği. eşlere yüklediği annelik ve babalık rolleri dolayısıyla yeni sorumluluklar ve görevler ve fedakârlıklar anlamına gelmektedir. Aile içi uyumu etkileyen bir diğer önemli durum ailenin çocuk sahibi olmasıdır. Aile içi sınırlar aile bireylerinin özerklik ve bireysellik düzeylerini belirler ve aileyi korur. Aile içinde ebeveyn ve çocuk arasındaki ilişki biçimini belirleyecek hiyerarşik yapı keyfi bir biçimde oluşturulduğunda çocuklar ebeveynleriyle psikolojik bir güç savaşına girebilirler. Bu durum anne için önemli bir stres kaynağı olabilmektedir. 2004). onların kendi aile yaşantılarında yaptıkları tercihlere saygı duyar ve aile içi sorunlarının çözümüne müdahil olmazlar. Aile içinde ebeveyn ve çocuk arasındaki ilişki biçimini belirleyecek hiyerarşik yapı iç içe geçmiş aile yapılarında olduğu gibi zayıf ve etkisiz ise. eşler arasında uyum olsa da ailelerin müdahalesinden kaynaklanan boşanmaya varan uyumsuzluklar baş gösterir (Demirkan ve diğerleri. Eşler çocuk sahibi olmadan önce uyumlu bir ilişki içinde dengeli bir yaşam kurabilmiş olsalar da aileye bir bebeğin katılımı bu uyumu olumsuz bir biçimde etkileyebilmektedir. kendi başlarına yapabilecekleri ayrı etkinlikler içinde olmazlar. Fakat ebeveynlerin bu yaklaşım biçimi çocuklarını kendilerine bağımlı hale getirir ve çocuklar kendi başlarına iş yapma konusunda güvensiz olurlar. Böylece aileler. Aile içi kurallarda hafta sonu herkesin kahvaltıyı birlikte yapacağı. Kendilerine özel arkadaşlar edinmezler. aile bireylerinin ilişki biçimlerini düzenleyen bu kuralların ihlaline yönelik düşük toleransı ailenin kopuk bir yapıya sahip olduğunu gösterir. Bu sınırlar kişiler arası ilişki biçimini düzenleyen kurallarla konulur. Kişilerarası sınırlarla korunmayan aile yapıları bireylerinin kişilerarası ilişki becerilerinin gelişimini engeller (Nazlı. herkesin odasına ancak izin alınarak girilebileceği gibi konularla ilgili olabilir. Aile içi ve aile dışı sınırların oluşturulmamış olması da ailede uyumu risk altına sokar. Aile içinde ebeveyn ve çocuk arasındaki ilişki biçimini belirleyecek hiyerarşik yapı çok katı sınırlarla belirlendiğinde. 2009). Bu aile yapılarında sevecen ve ilgili olan anne ve babalar çocukları için pek çok fedakârlığı yapmaya gönüllüdürler ve çocuklarıyla ilgilenmek için gerçekten zaman ayırırlar. ebeveyn ve çocuk arasında kurulması gereken hiyerarşik yapı çözülür ki bu da ebeveynlerin çocuklarına profesyonelce yaklaşımlarını engeller. Ayrıca ebeveynler çocuklarla ilgili sorumlulukları nedeniyle birbirlerini uzun dönem ihmal edebilmektedirler. Oysa bu sınırlar belirgin bir biçimde konulmadığında. eşler birbirleri ile katı kurallarla belirlenmiş bağlarla bağlandığında da aynı evde iki yabancı gibi yaşarlar. 2003). Bu aile yapılarındaki bireylerin özerklik ve bağımsızlıklarının gelişimi risk altındadır. Eşler aileye katılan yeni bireyin bakım ve yetiştirme sorumluluklarını dengeli bir biçimde paylaşmadığında aile içi uyum yeniden risk altına girmektedir. sofrada başkaları ile telefon görüşmesi yapılmayacağı. o zaman da çocuklar anne ve babalarından yeterli ve sağlıklı rehberlik hizmeti alamamış olacağından kendilerini tehlikelere karşı daha savunmasız bulabilirler. ayrı ayrı seyahat eder ya da her ikisi de evliliklerinden daha öncelikli olduğunu düşündükleri kaygılarının peşinde koşarlar (Nichols ve Schwartz. Bunun aksine. kardeşler arası) etkileşim biçimleri değişen yeni koşullara uyum sağlayacak biçimde değişime uğramak zorunda kalır. Örneğin eşler birbirleri ile iç içe geçmiş bir ilişki biçimini ortaya çıkaran bağlarla bağlandığında. Çünkü ebeveynler ve çocuk arasındaki sınırlar belirsiz olduğunda da. Aile bireylerinin ilişki biçimlerini düzenleyen bu kuralların ihlaline yönelik yüksek toleransı ailenin iç içe geçmiş bir yapıya sahip olduğunu.Aile içinde uyumu olumsuz etkileyen bir diğer etken eşlerin kendi aralarında sağlıklı bağlar oluşturamamalarıdır. Örneğin birlikte baş başa vakit geçirmek.

ailedeki görev ve sorumluluk paylaşımında değişiklikler yapmayı ya da stres altındaki aile bireyine daha güçlü bir destek sunmayı gerektirebilir. ailedeki uyum bozulmaya başlar ve aile bireyleri arasında iletişim sorunları ve davranış problemleri baş gösterir. aksine artık işlevini yitirmiş yapıyı sürdürmede ısrarlı olan aileler sağlıksız ailelerdir. Anne ve babasıyla yaşadığı sorunlar ergeni aileden uzaklaştırır ve ergende bazı davranış sorunları ya da ruhsal bozukluklar ortaya çıkabilir. anne baba ve ergen arasında iletişim ve uyum sorunları baş gösterir. Örneğin aile bireylerinden biri kendisinde yoğun bir strese neden olan bir durum yaşadığında (kaza geçirmek. Bir ailede yapı sürekliliği sağlayacak kadar kararlı ancak değişen koşullara uyum sağlayacak kadar da esnek olmalıdır. Aile içi uyumsuzluklar kısmen ailenin yapısıyla ilgilidir. kronik hastalığa yakalanmak. sohbet etmek. Örneğin ailede çocuklardan biri ergenlik dönemine girdiğinde bu durum anne ve babanın çocukla etkileşim tarzlarını değiştirmelerini ve çocuklarının aile içindeki değişen statüsüne ayak uydurmalarını gerektiren bir durumu ortaya çıkarır. Kopuk ailelerin aksine iç içe geçmiş ailelerde de örneğin ebeveynler çocuklarının yaşadığı sorunlara hiçbir sınır tanımaksızın öyle müdahil olabilirler ki onların bu tutumları çocuklarının davranışlarını ve kişilerarası ilişkilerini düzenleme becerilerini. Bazen daha önce yaşanmamış yeni stres kaynakları ortaya çıkar. 2004). Ergen. duygu ve düşünce dünyası onun kendisini anne ve babasından çocukluk yıllarında yaşadığına oranla çok daha bağımsız ve özerk hissetmesine yol açar. kendini ayarlama ve problem çözme becerilerini geliştirmelerini engeller. bu yeni durum aile içi etkileşim tarzında. Ailenin içinde ya da aileyi kuşatan toplumsal ve fiziksel çevrede meydana gelen değişimler doğal olarak aile içi dinamikleri etkiler. yürüyüş yapmak ya da cinsel gereksinimlerini karşılamak gibi eşleri birbirine yakınlaştıran ve sağlıklı bağlanmalarını destekleyen aktivitelerin birçoğu çocuk sahibi olunca aksamaya başlamaktadır (Nichols ve Schwartz. hayatına yön verebilecek önemli bir sınava hazırlanmak. birlikte dışarıda yemek yemek. Belli bir dönem oldukça uyumlu bir yapı gösteren bir aile belli bir dönemde sarsıntılar yaşayabilir. Esnek olmayan aile yapıları aile bireylerinin olgunlaşmasına bağlı değişimlere ayak uyduramadığında aile içinde sorunlar baş gösterir. bu sıkıntılara ilgisiz kalabilir ya da gerekli desteği ancak sorun gerçekten kontrol edilemez boyutlara geldiğinde sunmaya çalışabilir ki bu tutumların hepsi uyumu tehdit eder. Esnek olmayan aile yapıları yaşam koşullarında meydana gelen durumsal değişimlere ayak uyduramadığında da aile içinde yine sorunlar baş gösterir. Özellikle kopuk ailelerde aile bireyleri birbirlerinin maruz kaldıkları sıkıntılardan habersiz olabilir. ergenlikte de daha bağımsız olmaya ve sorumluluk üstlenmeye ihtiyaç duyarlar. Çünkü çocuklar farklı gelişimsel dönemlerde içinde bulundukları gelişim döneminin gereksinimlerine karşılık verecek ve gelişimlerini destekleyecek farklı annelik ve babalık stillerine gereksinim duyarlar. Önemli olan ailenin karşı karşıya kaldığı ve kendisinde stres oluşturan değişikliklere karşı uyumu yeniden yakalayabileceği bir biçimde yapısını yeniden düzenleyebilmesidir. Bu nedenle. Ergenlik dönemine giren çocuğun bu dönemde sürekli bir biçimde değişime uğrayan bedeni. Bir aile bunu başarabildiğinde sağlıklı bir yapı gösterirken. aile içinde statüsünün değiştiğini düşünür. 2004). Örneğin bebekler daha çok bakıma ve desteklenmeye ihtiyaç duyarken. ona karşılaştığı güçlüklerin etkili bir biçimde üstesinden gelebilmesi için ihtiyaç duyduğu yardım ve desteği esirgerlerse ya da katı bir biçimde tüm sıkıntılarına rağmen her türlü görev ve sorumluluğunu kendi başına aksatmaksızın yerine getirmesini beklerlerse. Bu durumda aile bireyleri stres altındaki bireyin içine düştüğü sıkıntılı durumu anlamaz. Böyle bir durumda çocuk aslında belki de kendi başına çözebileceği küçük sorun durumlarında dahi hep ebeveynine bağımlı kalır. sağlıklı ve sağlıksız aileleri birbirinden ayırmak kolay değildir. 145 . Bu nedenle anne ve babaların çocuklarının gelişimini destekleyici etkileşim tarzı sürekli olarak çocuklarının gelişimsel olarak değişen özelliklerine göre yeniden ayarlanmalıdır. çocuklukta anne ve babanın rehberliğine ve kontrol ediciliğine. Yaşam koşulları durağan değildir. Ayrıca anne ve babanın çocukları arasındaki tartışmalara taraf olmaları çocuklarda birinin kayırıldığı hissini oluşturabileceğinden kardeş kıskançlıkları körüklenmiş olur (Nichols ve Schwartz. Her aile uyumlu yapısını tehdit edebilecek durumlarla karşı karşıya kalabilir.bulunmak. yeniden uyum sağlayabilmeye olanak tanıyıcı biçimde yapısını düzenleyemeyen. işine son verilmesi ve depresyon gibi). Anne ve baba çocuklarındaki bu değişimi ve gelişimi kabul etmez ve onunla hala küçük bir çocuk olduğu yıllardaki gibi ilişki kurmaya ve ona o yıllardaki gibi hükmetmeye çalışırsa.

Evde kronik rahatsızlığı olan bir çocuğun varlığı hasta çocuğun sağlıklı kardeşi için de bir stres kaynağı oluşturur. Kronik hastalığa sahip çocuklar ve büyükler. Böyle durumlarda işlevsel olmayan stratejilerden biri çatışmadan kaçınmaktır. Kısa süren bu aşamayı rahatsızlık durumunun inkâr edildiği ve böylece gerçekten kaçılmaya çalışılan bir aşama izler. Kronik hastalık çocukta değil de anne ve babada olduğunda da genel olarak hastalıklara verilen tepki biçimi benzerlik göstermektedir. uyumlarının ve hatta evliliklerinin bozulmasına neden olabilir (Er. 2006). Çocuklarına yardım etmeye çalışsalar da gerçekte bu durumu hiç bir zaman tam anlamıyla kabullenmezler. Tüm bu süreç bazen eşlerin yaşadıkları stresin üstesinden gelmede başarısız olmalarına ve ruh sağlıklarının. gerileme ve karşıt tepki geliştirmedir. 2006). keder. Hasta çocuğun kardeşi hastalık dönemince ailenin en çok ihmal edilen ve en mutsuz bireyi olur. Aile bireylerinin yaşadıkları sorunları çözerken kullandıkları stratejiler doğru stratejiler değilse. endişelerden korunma ve uyum dengesini korumaya yönelik çeşitli psikolojik savunma düzenekleri geliştirmektedir. hastanın rehabilitasyonu için özel eğitim gerektiren. Kronik hastalık karşısında geliştirilen en yaygın savunma düzenekleri yadsıma. Çocuğun rahatsızlık tanısını takiben anne ve babalar bu yeni durumla başa çıkmada zorlanır ve kaygıya kapılırlar. Bazen hasta çocuğun bakımı için anne veya baba işten ayrılmak zorunda kalabilir. patolojik değişiklikler sonucu oluşan. geriye dönüşü olmayan kalıcı yetersizlik bırakabilen. Böyle durumlarda da aile ekonomik olarak sarsılmaya başlar. inkar. Örneğin bir çocuğun kronik hastalık tanısı alması uzun dönemde ebeveyn ve diğer aile üyeleri üzerinde ruhsal ve psikososyal risklerin ortaya çıkmasına neden olmaktadır. yaşamları boyunca bir hüzün içinde yaşarlar. ilgisine ve korumasına muhtaç olan hasta çocukla ilgilenmek zorunda kalırlar. Anne ve baba yaşadıkları sorunla etkili bir biçimde başa çıkma yollarını keşfetmeye başladıklarında dışarıdan gelecek yardıma da daha açık olurlar. Evde aile bireylerinden birinin sürekli bir hastalığa yakalanması anne. Özellikle de anne babanın sürekli bakımına muhtaç bir çocuk anne ve babayı normal zamanda yapmaları gerekenden çok daha fazla bir iş yükü altında bıraktığı gibi anne babanın hareket özgürlüğünü de kısıtlar. Kronik rahatsızlığı ya da kalıcı sakatlığı olan çocuk sahibi anne ve babalar genellikle şaşkınlık.Ailedeki uyum sorunlarında aile yapısı etkili bir faktör olmakla birlikte. gözetim ve denetim gerektireceği beklenen durum olarak tanımlanmaktadır (Goldbeck. Bazen de iç içe geçmiş ailelerde olduğu gibi aile bireyleri birbirlerinden farklı düşündükleri gerçeğini görmezden gelerek ya da sorunu çözmelerine katkı sağlamayacak biçimde sürekli küçük tartışma sürtüşmelerde bulunurlar (Nichols ve Schwartz. Çünkü anne baba ve diğer aile bireyleri sürekli yaşadığı hastalıktan dolayı onların yardımına. Bazen kopuk ailelerde olduğu gibi aile bireyleri çatışma ile yüzleşmemek için birbirleriyle olan bağlarını iyice zayıflatır ya da mümkün olduğunca görüşmemeye çalışırlar. Bazen aile bireyleri birbirlerini üzmemek için aileyi ilgilendiren bir konuda diğerlerinden farklı düşündüklerini ifade etmezler. sorunlar çözüme kavuşturulamamaktadır. Anne babası ve diğer aile bireyleri tarafından ihmal edildiğini düşünen kardeş depresyona girebilir. hasta kardeşe karşı kızgınlık duyabilir. Aile nihayet çocukları ile ilgili sorunun sürekli bir sorun olacağını ve onların normal yaşantılarını değiştirmeye devam edeceğini anlar ve artık çocuklarının bu duruma ayak uydurabilmesi için çaba sarf etmeye başlarlar. dışarıya odaklanma ve kapanış adı verilen dönemsel tepkiler gösterirler. uzun süre bakım. 2004). Bazen de anne ve babalar çocuklarıyla ilgili kalıcı rahatsızlık tanısı konulduktan sonra. kardeşin duygusal gereksinimlerinin göz ardı edilmesine ve onunla daha az ilgilenilmesine neden olur. Ancak aile bireyleri rahatsızlık tanısının gerçekten var olduğunu anladıklarında derin bir kederlenme duygusu içine girerler. Bu durum. Bu durum onların kendi gerçeklerine uygun bir yaşam düzenlemesi yapmalarına olanak verir. baba ve diğer aile bireyleri için oldukça sıkıntılı ve zor bir dönemin başladığı anlamına gelir. Aile yapısıyla ilgili başka hangi etkenler aile içi uyumu olumsuz etkileyebilir? AİLEDE FİZİKSEL VE PSİKOLOJİK RAHATSIZLIKLAR Kronik hastalık. normalden sapma veya bozukluk gösteren. bazen ailedeki bireylerin stres koşullarıyla etkili bir biçimde baş edebilmelerine olanak sağlayacak bilgi ve becerilerden yoksun olmaları da aile içi uyumu bozabilmektedir. kardeşine yönelik bu duygularından dolayı suçluluk duygusu 146 .

Fiziksel istismar tanımlanması ve belirlenmesi en kolay olan istismar türüdür. cinsellik içeren her 147 . okul sorunu-ders başarısızlığı. gazla zehirleme. fuhuşa zorlanması ve pornografik suçlarda cinsel obje olarak kullanılmasıdır (Taner ve Gökler. Bu durum sağlıklı kardeşin olumsuz davranışlar geliştirmesine neden olabilir. Cinsel istismar. otistik bozukluk ile ilgili şikayetler. Fiziksel istismar. çocuğun beslenme. 2006. bu çocuklar yakın ilişki kurmakta güçlük çekip. gelişiminin ve onurunun zarar görmesi durumudur. duygusal ve psikolojik olarak üç kategoride ele almaktadır. rıza gösterip göstermemesi gerektiği konusunda bilgisi olmayan ya da gelişimsel olarak hazır olmayan çocukların kendilerinden en az altı yaş daha büyük olan yetişkinler ya da diğer çocuklar tarafından kendi cinsel uyarı ve doyumları için kullanılması. 1999). toplumsal kurallar ve profesyonel kişilerce uygun bulunmayan ya da zarar verici olarak nitelendirilen ve bir kaza sonucu ortaya çıkmayan etkileşim ya da etkileşimsizliklerin tümüdür (WHO. 2004. çocuk ve ergen psikiyatri kliniklerine konuşma bozuklukları. bakım. kasıtlı bir biçimde güç kullanımının bir sonucu olarak çocuğun yaşamının. yoğun öfke ve istismar davranışı içeren ilişkiler kurabilmektedir (Kaplan ve diğerleri. s. üzerine sıcak bir sıvı dökerek haşlama. Türk Medeni Kanunu’nda boşanma nedenleri arasında eşlerden birinin akıl hastalığının olması durumu da vardır (Demirkan ve diğerleri. uyku sorunları. ısırma. bir nesne ile vurma. daha çatışmalı. 18 yaşından küçük olan çocuk ya da gence ana-baba ya da bakıcısı tarafından kaza dışı. boğma. anne. aşırı hareketlilik. 2006) çocuğun istismarını fiziksel. kaybettiğini düşündüğü anne baba ya da diğer aile bireylerinin ilgisini bir daha kazanamama kaygısı taşıyabilir. Fiziksel istismar. bıçak ya da silahlı saldırıda bulunma gibi eylemleri içerir (WHO. sağlık ve güvenliğini tehlikeye atan. Fiziksel istismara uğramış çocuklarda sosyal işlevsellik alanında birçok eksiklik fark edilmektedir. ana-baba ve bakıcının çocuğa bakma ve koruma yükümlülüklerini gereğince yerine getirmedikleri bir etkileşimsizliği ifade ettiğinden pasif bir olgudur. yakma. psikolojik. toplumsal normları ya da kanunları ihlal edecek şekilde. cinsel. altını ıslatma-alt kirletme. tekmeleme. Bu nedenle. eğitim gibi temel ihtiyaçlarının karşılanmadığı. baba ya da çocuğa temel bakım hizmetini veren kişi arasında yaşanan ve çocuğun fiziksel. 2006). depresif şikayetler. sosyal ve ahlaki gelişimine zarar veren. vurma. tik şikayetleri ve obsesif şikayetler gibi psikolojik sorunlarla başvuran çocuk ve ergenlerin anne ve babalarının da psikiyatrik tedavi aldığı ya da psikiyatrik tanısı olup tedavi almayı reddeden anne ve babalar olduğu belirlenmiştir.yaşayabilir. İhmal ise. Kronik bir hastalığı ya da kalıcı bir sakatlığı olan bir çocuğa sahip anne ve baba bu durumdan aynı biçimde mi etkilenir? Aile bireylerinden birinin fiziksel sağlığının aile içi uyum açısından bir risk faktörü olması gibi aile bireyleri içinde ruh sağlığı bozuk bireylerin olması da aile içi uyum açısından önemli bir risk faktörüdür. sağlığının. Anne baba hasta çocuğun bakımının onlara yüklediği ek sorumluluklar ve yaşadıkları sıkıntılı dönemin kendilerinde oluşturduğu stres yoğunluğu nedeniyle sağlıklı olan çocuklarına yönelik tolerans düzeylerini düşürebilir ya da ondan her zamankinden daha fazla sorumluluk üstlenmesini isteyebilirler. Dünya Sağlık Örgütü (WHO. Özelikle anne veya babada ya da her ikisinde birden var olan psikolojik rahatsızlıklar çocukların da ruh sağlığını bozmakta ve aileyi uyum sorunları olan bir aileye dönüştürmektedir. Ruh sağlığı bozuk bir eşle yaşamak da diğer eşin psikolojik sağlığı üzerinde olumsuz etkiler bırakır. İstismar ana-baba ya da bakıcının çocuğu zarar verici deneyimlerle karşı karşıya bıraktığı bir etkileşim biçimini ifade ettiğinden aktiftir. Cinsel istismar kısaca çocuk ve yetişkin arasındaki her türlü cinsel etkileşim olarak da tanımlanabilir. dikkat eksikliği. üzüntü ve anne babaya ulaşamama duygularını yaşayan kardeş kendini sosyal olarak izole edebilir. WHO. Çocuklar ve ebeveynlerinin psikiyatrik sorunları arasındaki ilişkinin araştırıldığı bir çalışmada. AİLEDE İSTİSMAR VE İHMAL Çocuk istismarı ve ihmali. 2006). Cinsel istismar. sarsma. yalnızlık. cinsel. davranış problemleri. Çocuk istismarı ve ihmali aktif ve pasif olma durumlarına göre farklılık göstermektedir. duygusal yoğunluğu az.10). anksiyete şikayetleri. tam anlamıyla idrakinde olmayan. zehirleme. dövme. 2009).

zayıf dürtü kontrolü. görmezden gelme. 2004. Kurtay ve diğerleri. teşhircilik. evde çocuk yokmuş gibi davranma. Cinsel istismarın çocukta oluşturacağı olumsuz etkiler istismarın türü. tecrit etme. 2011). düşük benlik kavramı. mağdur ile fail arasındaki ilişki. Barlık. Polat. çocuğun yaşı. 2001). 2005). antisosyal. kişiler arası ilişki kurma ve sosyal ilişkileri sürdürebilme becerilerinde zayıf olma (Taner ve Bahar. Bununla birlikte istismar edilen çocuk ya da ergenlerde yukarıda sözü edilen altı faktöre bağlı olarak farklı patolojik belirtiler ortaya çıkabilmektedir. kendine zarar verici davranışlar (Polat. Tacizcilerin çoğu 24-44 yaşları arasında olup. çok uslu ya da provoke edici olma. Biçer ve Gökalp. korkutma ve yıldırma. Anne ve babaların aslında istismar etme amacını gütmeden çocuklarını duygusal olarak ihmal ve istismar etmeleri mümkün müdür? Türkiye’de yapılan bir çalışmada annelerin çocuklarına onları sevdiklerini belli etmeme. 2002). daha fazla ergen gebeliği. istismar. Duygusal istismar ve ihmalin çocuk ve ergenlerin yaşadığı en sık görülen istismar ve ihmal tipi olduğu söylenebilir (Kaplan ve diğerleri. fiil ve materyallerle bir çocukla yakınlık kurmak. kendine güvende azalma. 2011. genital bölgeye dokunmak. kabul edilemez cezalar verme ya da kabul edilemez beklentiler içine girmelerini takiben ortaya çıkan ve çocuğun fiziksel. karşı olma. reddetme. olgunluk düzeyi. 2000) sayılabilir. bedensel yakınmalar. Cinsel olarak istismar edilen çocukların hepsi patolojik belirtiler göstermemektedir. aşağılama. obsesif düşünceler geliştirme. %11 diğer akrabalar. ahlaki ve dini açılardan yasaklanmış yakın akraba olan kadın ile erkeğin cinsel ilişkide bulunmaları demektir. Ailedeki bireyler tarafından çocuğa yönelik olarak yapılan her türlü cinsel aktivite ensest olarak adlandırılır. 2004). çocuğun kişilik ve ruhsal sorunlarını fark edememe. tehdit etme. birden fazla cinsel eş ve daha fazla cinsel saldırı. 1994). Uzun. düşmanca davranma. Duygusal istismara neden olan davranışlar reddetme. para kazanmak için cinselliğini kullanma (Kara. odaya kapatma. gerileme ve engellemeye neden olan çocuğa psikolojik olarak zarar verme durumudur (Johnson. Duygusal ve psikolojik istismar. bilişsel ve psikososyal gelişiminde duraklama. mutsuzluk. Boztaş ve Aydoğan. bağırmaazarlama. Cinsel istismar %77 olasılıkla aile bireyleri. yetişkinleştirme. depresyon (Oates. Kurtay ve Akman. Yatağan. evlenmeleri hukuksal. daha fazla cinsel etkinlik ve gittikçe artan cinsel davranışlar. karşı gelme bozukluğu. yalnız. çocuğun bakımı ve eğitimi ile yükümlü kişilerin çocuğa yönelik alay etme. çocuklarını evde yalnız bırakma. sosyal ilişkilerde bozukluk. yapışma davranışı. mastürbasyon (Ekşi. antisosyal davranışlar gösterme. Nurcombe. 2004). çocuğa karşı olumsuz ve yanlış tutumlar. utangaç ve zayıf kişilik yapısında olduğunu destekleyen bulgular vardır (Çayboylu. 1999). 2002). içe dönük. çocuğun sosyal uyumunu başlatacak yönergeleri sağlayamamadır (Glaser. kaygı ve uygun olmayan cinsel davranışlar. erken başlayan cinsel yaşam. yeme ve uyku bozuklukları. edilgen. Cinsel istismara uğrayan çocuklarda görülen patolojik belirtiler arasında karabasan. çok yakın ya da çok utangaç ve korkak olma. 2000. 1999). 2001). çocuğun gelişimiyle ilgili uyumsuz beklenti ve davranışlar. çocuklara cinsel taciz uygulama. intihar duygusu ve girişimi. 2000). 2004). daha çok kızlara özgü olarak geri çekilme ve içe dönük davranışlar gösterme. çocukluk çağı 148 . Özkök. çok titiz ya da dağınık olma. kurbanın cinsiyeti ne olursa olsun faillerin çoğu erkektir ve kurban tarafından kim oldukları bilinmektedir (Güneş. Hancı. güvensizlik (Kurtay. Cinsel tacize en çok uğrayan çocuklar 4-11 yaş aralığındaki çocuklardır. daha fazla suçlu davranış gösterme. anneleri tarafından reddedildikleri duygusu. korkutma. öfke patlamaları (Kılıç. Bir tür cinsel sapkınlık olan ensest. ellerini ve ayaklarını bağlama biçimlerinde duygusal istismar uyguladıkları belirlenmiştir (Güler. inkar etme ve duygusal tepkisizlik (Garbarino ve Garbarino. %2 ise çocuğun bakımı ile ilgilenen diğer kişiler tarafından uygulanmaktadır (Tardif. uyuşturucu bağımlılığı. Auclair ve Carpentier. 2002). duygusal dengesizlik. suça yöneltme. boyun eğme davranışı. 1999. saldırganlık. duygusal ihmal.türlü söz. 2002). daha fazla şiddete başvurma. intihar davranışı. kötü söz söyleme. Cinsel istismarcının zayıf. Duygusal istismara uğramış çocuk ve ergenlerde depresyon. 1996). Ekşi. 2004. dışavurum ve içe atım sorunları. sürekli kaygı. mağdur ve fail arasındaki yaş farkı ve istismarın süresine bağlı olarak değişir. %5 bakımla ilgisi olmayan kişiler. pornografi ve ırza geçmek gibi tüm cinsel davranışları kapsamaktadır (Güneş. enürezis ve beslenme bozukluğu (Bilir ve diğerleri.

Polat. Polat. 2007). İstismarda bulunan anne ve babayla ilgili özellikler şöyle özetlenebilir: Özellikle genç anne olma. ailesinde daha önce ensest ilişki yaşamış ya da buna şahit olmuş anne veya baba olma. duygu ve güvenlik gereksinimlerinin karşılanması ile ilgili yükümlülüklerini kasıtlı olarak yerine getirmemesi. pasif. fiziksel. kirli ve bakımsız ya da obsesif düzeyde titiz bir anne olma. 2006). toplumsal eşitsizlik ve ayrımcılıkların kültürel normlarca desteklenmesi. 2001. ailede işsizlik. anne baba veya istismarı uygulayan bireyin durumunun da değerlendirilmesi gerekmektedir. İstismara yatkınlığın genellikle anne babanın genç olması. başarısız olma.mastürbasyonu (Unal. anne gece çalıştığı için evde çocuğa gece bakan baba ya da üvey baba olma. saldırgan ya da suç kaydı olan bir baba olma. doğum öncesinde yeterli bakım görememe. düşük sosyoekonomik düzey. Dünya Sağlık Örgütü çocuk istismarı ve ihmalini artıran risk faktörlerini kişisel. 2006). 2011. 2006. eğitim. t. saldırgan davranışlarda bulunma. ihmale ve şiddete maruz kalma ya da istismara. İhmal edilen çocuklar bebeklik döneminde donuk. yıkıcılık ve hırsızlık gibi suç eylemlerinde bulunma özellikleri gösterebilmektedir (Bilir ve diğerleri. WHO. suç işleme ve hatalı davranışlar yapma. borç gibi strese neden olan durumların varlığı. cinsel açıdan erken olgunlaşmış ve üvey babaya sahip olma. Polat. ilaç ve alkol alışkanlığı olan. Çocuk istismarı ve ihmali riskini artıran ailesel faktörler şöyle özetlenebilir: Geniş aile yapısı. cinsel. 2007) ve kişilik bozuklukları (Pizarro ve Billick. geçmişte suç ya da intihar girişiminde bulunan bir ebeveyn olma. anne babanın daha önce çocukluğu döneminde istismar öyküsü bulunması. sorun çözme yöntemi olarak şiddete başvurma (Polat.y. 2001. pasif ve bağımlı bir anne olma. çalma. çevreye karşı ilgisiz. karı koca olarak cinsel açıdan doyurucu bir ilişkiye sahip olmama. gayri meşru çocuk olma. 2007. 2007. Çocuk istismarı ve ihmali riskini artıran toplumsal faktörler şöyle özetlenebilir: Toplumda şiddete toleransın yüksek olması. toplumda organize şiddet hareketlerinin olması (WHO. giyim. ailesel ve toplumsal olarak üç gruba ayırmaktadır. çalışan anne olma. parmak emme özellikleri sergilerken. engelli olma. premature doğma. alkol veya madde bağımlılığı. korkulu ve kendini ifade edemeyen özellikler sergileme. baskı veya kontrol içeren. dış etkenlere bağımlı olarak para sıkıntısı. üvey anne ya da üvey baba olma. sınıfta uyuyan. AİLE İÇİ ŞİDDET Aile içinde bir bireyin aile içindeki bir başka bireye tehdit. yaşça küçük olma. yalan söyleme. okul çağında okula çok erken gelip çok geç giden. çocuk bakımı konusunda deneyim sahibi olmama. 2006). istenmeyen çocuk olma. genç kızın bulunduğu bir evde anneden daha genç bir üvey baba olma. ailede ruhsal ya da fiziksel hastalık. 2006). öz saygısı düşük. işsiz bir baba olma. İstismar olgusuna yaklaşımda sadece çocuğun durumunun değil.). eşin ölümü. 2000). fiziksel ya da şizofreni ve depresyon gibi ruhsal hastalığı olma. itaatkâr olma. sağlık. çocuğa bakmakla yükümlü kişinin çocuğun beslenme. istemeden gebe kalma. 2005. ailevi anlaşmazlıkların varlığı. yüksek stres düzeyi. İhmal. şiddetin. Oral ve diğerleri. 2002). evden kaçma. yetersizlik ve değersizlik duygularına sahip olma. WHO. tek ebeveyn olma. madde bağımlısı olma. çocukla aynı oda ya da yatakta uyuma. şiddete başvurma. eve geç gelme. çocuğa yaşam koşulları için gerekli ilgiyi göstermemesi ve çocuğu fiziksel ve duygusal yönden ihmal etmesidir (WHO. 1999) görülebilmektedir. Bir başka kişiye yönelik zarar verici eylem olan şiddet. sorun çözme becerilerinin yeterince gelişmemiş olması. kendi çocukluk yıllarında istismara. aile içinde şiddetin varlığı. iktidarsız baba olma (Polat. Kişisel faktörler içinde istismar uğrayan çocukla ilgili risk faktörleri şöyle özetlenebilir: Kız çocuk olma. sosyal olarak yalnız olma. ihmale ve şiddete maruz kalmış bir kardeşe tanık olma. içe dönük. evinden uzun yıllar ayrı kalmış bir baba olarak eve döndüğünde eşinden daha güzel bir genç kız sahibi olma. kaygılı. bağımlı. ailenin toplumsal çevreden izole olması. ekonomik veya psikolojik zarar görmesine veya acı çekmesine neden olan her türlü eylemi aile içi şiddet olarak tanımlanmaktadır (Başbakanlık Kadının Statüsü Genel Müdürlüğü-BKSGM. çocuğun psikolojik değerinin olmaması. tehlike bilincine sahip olamama ve aşırı hareketli olma (Güneş. aile içinde yaşandığında bu durum genellikle kadına ve çocuğa 149 . fazla sayıda çocuk sahibi olma ve parçalanmış aile ile ilişkisi olabildiği bildirilmektedir (Hancı. okula devamında düzensiz. nörotik bir anne olma. Tardif ve diğerleri. hareketsiz.

Ekonomik şiddet. ailedeki ekonomik sıkıntılar. kontrol edici olması ve şiddete yatkın olması. işsiz olması gibi nedenlerin yanında. dürtülerini kontrol edememesi. iş değiştirmesi. s. 2001). Ailede ebeveynlerden biri evlilik dışı 150 . eve kapatmak. erkek egemen veya kadına ikinci sınıf muamele yapılmasını onaylayan toplumsal ve kültürel değerler gibi nedenler yer almaktadır (Ayrancı. çocukluğunda şiddete maruz kalması ya da aile içi şiddete tanık olması. Ailede şiddet fiziksel. beklentileri ve ilişkilerini yapılandırma biçimleridir (Fitness. tehdit etmek. zorla evlendirmek. küçük düşürmek. çalışıyorsa iş hayatını olumsuz etkileyecek kısıtlamalar getirmek. ailenin tasarrufları. kesici veya vurucu aletlerle yaralamak. hırpalamak. fuhuşa zorlamak. eşler arasındaki kültürel düzey farklılıkları. komşularıyla. başkalarıyla cinsel ilişkiye zorlamak. Araştırmalar çocuğu cezalandırmanın bir yöntemi olarak dövmeyi tercih eden annelerin daha çok genç. t. psikolojik. istemediği zamanda ve istemediği biçimlerde cinsel ilişkiye zorlamak (tecavüz). ailesiyle akrabalarıyla. istemediği işte zorla çalıştırmak. sağlıksız koşullarda yaşamaya mecbur bırakmak.. 1998). saçını çekmek. kimlerle görüşeceği konusunda baskı yapmak. kadının kendini geliştirmesine engel olmak gibi eylemlerdir. Annelerin kendi çocukluklarında maruz kaldıkları şiddet yöntemleri ile kendi çocuklarına uyguladıkları şiddet yöntemleri arasındaki ilişkiye yönelik araştırma bulguları. kolunu bükmek. bağırmak. korkutmak. 2002). Aldatmada önemli olan etkenlerden biri de eşlerin kişiler arası ilişkilerine ilişkin inançları. annelerin çocukluklarında kendilerine uygulanan cezaları kendi çocuklarına aynı şekilde uyguladıklarını göstermiştir. enseste (akrabalar arası cinsel taciz ve tecavüz). çocuk doğurmaya ya da doğurmamaya. küfür etmek. kuralları. Cinsel şiddet. gelir ve giderleri konusunda bilgi vermemek. kürtaja. cinsel ve ekonomik olmak üzere dört farklı biçimde yapılabilmektedir. Çünkü şiddet uygulayanların %95’e yakını erkek. çocuklarından uzaklaştırmak. bağlamak. tekmelemek. düşünceleri. ellerini ayaklarını ezmek. eşlerin eğitim düzeylerinin düşük olması. Aile içinde kadına ve çocuğa yönelik şiddeti önlemek için ne tür girişimlerde bulunulabilir? EVLİLİKTE ALDATMA Ailede evlilik dışı ilişkiler genellikle hasta bir ruh halinin belirtisi olarak ortaya çıkmaktadır. eğitim düzeyi düşük ve çocukluklarında anne ve babaları tarafından dövülmüş kişiler olduklarını göstermektedir. tokat atmak. cinsel organlara zarar vermek. çalışmasına izin vermemek. evli olduğu kişi bile olsa kadını istemediği yerde. Çoğu zaman kendisine saygısı ve güveni olmayan ya da eşi tarafından sevilmediğini sanan eşler kendisinin de sevilebilir bir kişi olduğunu ispat etmek için evlilik dışı ilişkiler kurar (Özgüven. kadının nasıl giyineceği. sakat bırakmak. 2006). hakaret etmek. Aile içinde erkeğin kadına yönelik şiddet uygulamasında erkeğin engellenmeye toleransının eşiğinin düşük olması. para vermemek veya kısıtlı para vermek. boğazını sıkmak. telefonla-mektupla ya da sözlü olarak cinsel içerikli rahatsızlık verici davranışlarda bulunmak gibi eylemlerdir. vücudunda sigara söndürmek. işkence yapmak. Anne ve babaların kendi çocukluklarında şiddete maruz kalmış olmaları onların da kendi çocuklarına şiddet uygulamalarına bir neden oluşturabilmektedir (WHO.8). Günay ve Ünlüoğlu. 2000). kıskançlık bahanesiyle sürekli kontrol altında tutmak. Kadına yönelik şiddetin en ağır biçimlerinden biri töre/namus nedeniyle uygulanan şiddettir. aileyi ilgilendiren ekonomik konularda kadının fikrini almadan tek başına karar vermek gibi eylemlerdir (BKSGM. başka kadınlarla kıyaslamak. alkol kullanımı. şiddete maruz kalanların %90’dan fazlası kadın ve çocuklardır. Psikolojik şiddet.yönelik şiddeti ifade etmektedir (Güler ve diğerleri. kadının mallarını ve diğer gelirlerini elinden almak. aşırı derecede kıskanç olması. sağlık hizmetlerinden yararlanmasına engel olarak bedensel zarar görmesine neden olmak gibi eylemlerdir. Fiziksel şiddet. Çocuklara yönelik şiddet daha çok anneleri tarafından uygulanmaktadır (Başbakanlık Aile Araştırma Kurumu-BAAK. nereye gideceği. arkadaşlarıyla ya da başkaları ile görüştürmemek. kezzap veya kaynar suyla yakmak. kadınların ekonomik güvencelerinin ve gidecek bir yerlerinin olmaması. yumruk atmak.y. 2002).

aldatan erkeklerin heyecan arayışını aldatan kadınlardan daha fazla önemsediği. daha fazla ve daha farklı bir cinsel yaşam arayışı. heyecan arayışı. Bu nedenle. erkeklerin ise daha ileri yaşlarda (36-55) aldatmaya daha yatkın oldukları belirlenmiştir. kendilerine güvenleri ve evlilikteki aidiyet duyguları yıkılabilmektedir. erkeklerin cinsel doyum yaşayamamalarını ya da eşlerinin bir tıbbi rahatsızlığı nedeniyle cinsel ilişkiye girememesini aldatma için oldukça haklı nedenler olarak gördüğü. genç yaştaki (18-23) aldatıcıların ve aldatan kadınların yarısının aslında aldatmak için hiç bir haklı gerekçeleri olmaksızın aldatma davranışını gerçekleştirdiği belirlenmiştir (Wolfe. acı. Ayrıca eşi tarafından aldatılan kişi bir tür öc almak amacıyla da aldatabilmektedir (Fitness. evlilik ilişkisinin aşkla başlamamış olması. 2012). arkadaşlık arayışı. Aldatılan eş ve aldatma olayını öğrenen çocuklar üzerinde olumsuz izler bırakır (Nichols ve Schwartz. aldatanların büyük bir oranının aynı zamanda aldatıldığını. 2004). 2001). aldatan erkeklerin ve 36 yaşın üstündeki aldatıcıların. Bu durumlar aldatan kişinin kişilik özellikleri itibariyle aldatmaya yakın olması ile ve sağlıksız bir ruhsal yapı geliştirmiş olması ile ilişkilidir. Alacağı psikolojik destekle dürtülerini kontrol etmeyi ve kendisini eşini aldatmaya iten psikolojik örüntüleri ile yüzleşip içsel çatışmaları ya da yetersizlikleri ile baş edebilmek için daha sağlıklı yöntemler kullanma becerisini geliştirmesi gerekmektedir. yalnızlık. kişilik olarak aldatmaya yatkın olmak (narsist olmak). 2001). ilgi isteği. duygusal olarak örselenme ve incinme duygularını başlatır. Evlilikte aldatma riskini azaltmak ya da ortadan kaldırmak için yukarıda ifade edilenlerden başka neler yapılabilir? 151 . aldatılan eşin de psikolojik açıdan bir terapi desteği alması hem kendisinin tehdit altına giren ruh sağlığını yeniden düzenlemesi açısından hem de aldatma davranışından pişmanlık duyarak bu davranış biçimine son verip evlilik ilişkisini sürdürmek isteyen eşle evliliği sürdürüp sürmeyeceği konusunda sağlıklı bir karar verebilmesine yardım edecektir. evlilik ilişkisinin rutinleşmesi. evlilik ilişkisinde cinsel doyumun olmaması. onların bu davranışlarını arkadaş grupları içinde ya da aileleriyle birlikte iken söyleyerek eşini küçük duruma düşürmeye çalışarak bir tür öc alma çabası içine girerler (Fitness. erkeklerin daha çok cinsel amaçlarla. Aldatılma deneyimi aldatılanda aldatanı reddetme. terk etme. kadınların ve 35 yaşın altındaki kişilerin aldatanların aldatma davranışları cezasız kaldığı için aldattıklarına daha fazla inandığı. Aldatma çoğu zaman birkaç farklı nedenin birleşiminin bir sonucu olarak ortaya çıkar. Aldatma davranışı aldatılan kişide travma sonrası stres bozukluğuna neden olmaktadır. Aldatılan eş bu davranışından dolayı eşini affedip evlilik ilişkisini sürdürse dahi birçoğu sürekli bir biçimde aldatan eşlerine bu çirkin eylemlerini hatırlatarak. Aldatmada etkili olabilecek bazı etkenler şöyle sıralanabilir: Eşlerin evlilik ilişkisinden memnun olmamaları. eşin bir rahatsızlığı nedeniyle cinsel ilişki kuramaması (Wolfe. 35 yaşından genç aldatanların daha çok dikkat çekmek. Aynı araştırmada erkeklerin aldatma davranışına daha yatkın oldukları. Ancak aldatma davranışında kişilik yapısı önemli bir etkendir. aldatma davranışının cezasız kalacağını bilmek. ilgi görmek için. Aldatılan eşlerin aldatılmaya maruz kalmanın bir sonucu olarak kendi benlik imajları. Ancak evlilik ilişkisinde kişilerin eşlerini aldatmaları için hiç bir neden olmadan da aldatma ve aldatılma yaşanabilmektedir. 36 yaşından daha yaşlı olanların ise daha çok cinsel amaçlarla aldattığı. Böyle durumlarda aldatan kişinin bir ruh sağlığı uzmanından destek alması gerekir. aldatan kadınların aldatan erkeklere oranla daha çok suçluluk duyduğu. kadınların ise daha çok duygusal bağlanma ve arkadaşlık amaçlarıyla aldattığı. Aldatma konusunda yapılmış bir çalışmada kadınların daha genç yaşlarda (24-45). Öyle görünüyor ki evlilik ilişkisinde eşlerin birbirlerinin cinsel ve duygusal gereksinimlerine sağlıklı ve doyurucu bir biçimde karşılık vermeye çalışmaları evlilikte aldatma açısından önemli iki nedeni ortadan kaldırabilecektir. 2012).bir ilişki içine girdiğinde bu ilişki aile bağlamının ciddi bir sorunu haline gelmeye başlar. aldatma davranışını kendilerini daha canlı bir yaşam içinde tutmanın aracı olarak görmeye daha yatkın olduğu.

evlilik içinde sorunlarla karşılaşıldığında eşlerin uygun olmayan (kavga ve şiddete başvurma. 2009). eşlerin aileleri arasında anlaşmazlıkların olması. ailelerin evli çiftin aile içi ilişkilerine (ekonomi. Bunun yanında eşlerin her ikisi ya da eşlerden biri boşanma düşüncesini aile ve akrabalar içinde dillendirildiğinde. Ancak bu araştırma şiddetli geçimsizliğin kendi başına bir neden değil. ekonomik.BOŞANMA Birçok toplumun temel değerlerinden biri aile kurumunu sağlıklı bir biçimde yaşatmaktır. Birçok evlilikte boşanma düşüncesine sahip olan eşler bu kararlarını belli bir süre erteler ya da uygulamaya koymazlar. Evlilik birliğinin sarsılması anlamına gelen geçimsizlik kararının verilebilmesi için mahkemece. Boşanma olgusu kadın ile erkeğin yeni bir evlilik yapacak şekilde hukuki bir kararla yasal olarak başlatmış oldukları evliliklerini sona erdirmeleridir (Demirkan ve diğerleri. eşiyle sürekli tartışma. Tüm bunların yanında boşanan kadınların ekonomik açıdan geçim sıkıntılarına maruz kalmaları. bireysel değerlerin ön plana geçmesi. soğuk ve uzak olması) fark edip bu özelliğin evlendikten sonra değişeceğini umut etmeleri. Boşanma kararı anlık bir karar değil. eşlerin birbirlerinin zevk ve beğenilerine sık müdahalesi. konuşmayarak sessiz kalma. evliliğin artık yarar beklenemez ya da beklenmez hale gelmesi ve evlilik hayatının taraflar için çekilmez hale gelmesi koşulları aranmaktadır (Demirkan ve diğerleri. ev düzeni. kadınların boşanma kararını daha iyi düşünmeleri gereğini doğurduğu gibi. terk. münakaşa edip sesini yükseltme. eşlerin evlilik ilişkisinde kendi ailelerinden etkilenmeleri (kendi ailesinin yanında eşini küçük düşürme). Toplumsal değerlerin önemini yitirmeye başlaması. ailenin gelin ya da damat adayını uygun bulmaması. hayata karşı pek kötü veya onur kırıcı davranış. eşler arasındaki inanç farklılığı. tüketim kültürünün yaygınlaşması ve şehir yaşamının artan karmaşıklığına ve stresine paralel boşanma olgusu özellikle son on yıldır önemli bir artış göstermiştir. Böyle zamanlarda evlilik kurumu sürdürülemez hale geldiğinde. ailesine aşırı düşkünlük. bir sürecin sonucudur. 2009). evlilik öncesinde eşlerin birbirlerinde bazı olumsuz özellikleri (sorumsuzluk. akıl hastalığı. çocuk yetiştirilmesi. evlilik birliğinin sarsılması. Boşanmalar en fazla evliliğin ilk 5 yılı içinde gerçekleştirilmektedir. aşırı para harcaması. Genellikle ailede çocuğun varlığı eşlerin boşanmadan önce bir kez daha düşünmelerine yol açan en önemli etkendir. suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme. boşanma aile birliğini sona erdiren bir toplumsal olgu olarak gündeme gelir. eş baskısı. boşanma sonrasında da aslında gittikçe artan başka türlü ekonomik ve sosyal sıkıntılara maruz kalmalarına neden olmaktadır. Ancak bazı durumlarda aile içinde uyumlu ve sağlıklı bir yapı oluşturulamayabilir ve kişiler evlilikle ilgili beklentilerinin karşılanmamasından dolayı hayal kırıklıkları yaşarlar. Boşanma günümüzde Türk ailesini ilgilendiren en önemli sorun alanlarından biridir. eşlerin tartışma sonrasındaki tutum ve davranışlarının ben merkezli ve sağlıksız bir iletişim (hep 152 . kılık kıyafet. eşlerin tepkisel davranış özelliklerinin (kadınların kırılma. çatışma) farklı olması. Yine daha çok kadınlara özgü olarak toplum içinde dul bir kadın olarak yaşamanın zorluğuna ilişkin sahip olunan inanışlar. alkol kullanımı. ailelerle birlikte aynı evde yaşanması. sorununu ana babasına yansıtma) tepkiler vermesi. Boşanma sosyal. kadının boşanma kararından vazgeçmesine ya da boşanmayı ertelemesine neden olan bir faktördür. Eşleri uzlaştırma yönünde gösterilen bu çabalar evliliklerde boşanma kararından vazgeçilmesine ya da bu kararın bir süre ertelenmesine neden olur. eşlerin kendi aileleriyle çok sık görüşmeleri. Tüm evlilikler mutlu bir ömrü birlikte paylaşmak amacıyla gerçekleştirilir. Aile ve Sosyal Araştırmalar Genel Müdürlüğünün yaptırdığı “Boşanma Nedenleri Araştırması” sonuçlarına göre boşanma nedenleri arasında % 90’a varan oranda “şiddetli geçimsizlik” ilk sırayı almaktadır. Boşanma Nedenleri Araştırması’na göre boşanmada etkili faktörler arasında şunlar sıralanabilir: Ailelerin evliliğe karşı çıkması. aslında başka pek çok nedenin ortaya çıkardığı bir sonuç olduğunu da göstermiştir. cimrilik. Türk Medeni Kanunu’nda boşanma nedenleri şöyle sıralanmaktadır: Zina. psikolojik ve kültürel faktörlerden etkilenen karmaşık bir olaydır. erkeklerin öfkelenme. evliliğin ilk yıllarında ve evlilik sürecinde eşlerden birinin ailesine mekânsal olarak yakın oturmak. evlilik süresince bireylerin kendi arkadaşları ile görüşmesine eşin olumsuz tutum ve davranış göstermesi. kimlerle görüşüleceği) müdahale etmesi. incinme. genellikle aileden ya da yakın akrabalardan birileri arabuluculuk görevi üstlenir. tek ebeveyn olarak çocukların bakım ve yetiştirilmesinde zorlukla karşılaşmaları.

Boşanmadan olumsuz etkilenen çocuğa bir ruh sağlığı uzmanından çocuğun yaşına uygun bir ruhsal sağaltım desteği alınması çocuğun yaşamını sağlıklı bir birey olarak sürdürebilmesi için gereklidir. Boşanma kararını kesinleştiren anne babalar çocuklarının boşanma olayından görecekleri zararı en aza indirebilmek için neler yapabilirler? Boşanma her ne kadar pek çok etkenle ilişkili karmaşık bir yapıya sahipse de boşanmada. eşleri tarafından çocuklarına fiziksel şiddet uygulanması. bağlılık çatışması yaşama. Ayrıca eşlere evlilik süresince yaşadıkları ve kendilerini zorlayan ailevi sorunların üstesinden gelmede sağlıklı bir yardım hizmeti sunabilecek kurum ve kuruluşlar hakkında bilinçlendirmelerde bulunulması birçok evliliği boşanma riskinden kurtarılabilir. Küçük çocuklara daha çok oyun sağaltımı ile ergenlik ve gençlik çağındaki çocuklara da içgörü kazandırıcı sağaltımlarla yardımcı olunabilir (Göktürk. hakaret etme. çekingen. itaatsiz davranışlar içine girme. aile içinde yaşanan ekonomik sıkıntılar. daha bağımlı. evlilik süresince tüm sorumlulukların kadına yüklenmesi (Demirkan ve diğerleri. okul başarısında düşme. kronik olmayan belirtiler gösterme ve incinebilir bir ruh hali içine girme belirtileri ortaya çıkmaktadır. saldırganlaşma. eşleriyle sağlıklı ve uygun bir iletişim biçimi geliştirmelerine yardım edecek. yasa girme. konuşmama) ekseninde olması. eşlerin iş hayatına çok fazla zaman ayırıp birbirlerini ihmal etmesi. eşleri boşanmaya götüren sürecin temellerinin evliliğin başlarında atılması ve yaşanan uyumsuzlukla baş edilememesi. Sağlıklı evlilikler için eşlere evlilik öncesinde evliliğe hazır bulunuşluk düzeylerini artıracak. eşlerin kredi kartını kontrolsüzce kullanmasına bağlı ekonomik sıkıntı ve borçlanmalar. 2000). çocukla ilgili konularda eşler arasında anlaşmazlıkların olması. kaygı ve korkular geliştirme. erkeğin eşinin dışarıda çalışmasını uygun bulmaması. dikkatsiz ve ilgisiz olma. okulu reddetme. 2009). daha fazla suçlu davranışta bulunma ve depresyon gözlenen etkilerdir. Boşanmanın parçalanmış aile bireyleri üzerindeki etkilerine yönelik araştırmalarda boşanmayı takip eden ilk bir buçuk yıl içinde ileri derecede karmaşık ruhsal sorunların görüldüğü belirlenmiştir.kendini haklı görme ve kabahati diğer tarafta görme. eşlerin aile kurumunun gerektirdiği rolleri benimseyememeleri ve sağlıklı iletişim ve etkileşim kuramamaları nedeniyle “ben”in “biz”e dönüştürülememesi önemli bir boyuttur (Köknel. aşırı zorlanma. aile içi sorunların çözümünde hep bir tarafın fedakârlık yapması. Boşanmanın parçalanmış ailenin çocukları üzerindeki etkileri çocuğun içinde bulunduğu gelişimsel döneme bağlı olarak farklılık gösterebilmekle birlikte genel olarak. ilişkilerinde daha fazla çatışma yaşama. 1986). Boşanmanın ardından boşanan bireylerde yasa girme. sorun çözme becerilerini geliştirecek ve sağlıklı bir eş seçimi için doğru karar verme becerilerini geliştirecek evliliğe hazırlık eğitimlerinin verilmesi gerekmektedir. 153 . suçlayıcı. erkeğin eşinin çalışma hayatı nedeniyle evindeki görev ve sorumluklarını ihmal ettiği düşüncesi. boşanan bireylerin ailelerinde ve yakın çevrelerinde yaşanan boşanma olayları nedeniyle boşanmayı kabul edilebilir bir olgu olarak görüp buna uygun davranış geliştirmeleri. daha fazla uygunsuz davranış gösterme. duygusal desteğe gereksinim duyma. Anne ve babası boşanan çocuğun yaşı ne kadar küçükse boşanmanın olumsuz etkileri o kadar büyük olur. toplumsal uyum güçlükleri. evlilik ilişkisinden daha gerçekçi beklentiler içine girmelerini sağlayacak. dövme. ailenin ekonomik açıdan borçlu olması.

ihmal ve istismarı sorun çözme yolu olarak kullanma. ailedeki bireylerin stres koşullarıyla etkili bir biçimde baş edebilmelerine olanak sağlayacak bilgi ve becerilerden yoksun olmaları. Aile içinde şiddet fiziksel. sorumluluk ve önceliklerin değişmesi. Aile içinde kadına şiddeti babalar. ebeveynlerin abartılı bir biçimde birbirine zıt özelliklere sahip olmaları. Aldatma davranışında bulunan kişiler genellikle düşük özgüven ve düşük öz saygısı olan. ailenin çocuk sahibi olması ile birlikte eşlerin görev. eşi tarafından sevilmediğini düşünen kişilerdir. Aldatan erkekler genellikle daha fazla cinsellik için aldatan kadınlar ise genellikle daha fazla yakınlık kurabilmek için aldatırlar. ailede yapısının sürekliliği sağlayacak kadar kararlı ve değişen koşullara uyum sağlayacak kadar esnek olmaması.Özet Aile içi uyumu etkileyen aile yapısıyla ilgili özellikler şöyle sıralanabilir: Eşlerin sağlıklı uyum için birbirlerini karşılıklı bir biçimde destekleyici davranış örüntüleri oluşturmamaları. Pek çok boşanma durumu aslında evliliğin başından itibaren ortaya çıkmış olan sorunların etkili ve sağlıklı yollarla çözüme kavuşturulamamış olmasının bir sonucu olarak gerçekleşmektedir. Boşanma özellikle boşanan kadın ve anne babası ayrılan çocuklar üzerinde olumsuz ve stres yaratan etkilerde bulunmaktadır. Aile içi uyum tamamen bozulduğunda ve eşler birbirleriyle yaşamayı tahammül edilemez bulduğunda boşanma düşüncesi belirir. Şiddet büyük oranda öğrenilmiş bir davranıştır. aile bireyleri üzerinde yoğun strese neden olmakta ve bu sorunlarla etkili bir biçimde başa çıkılamadığında ailenin dengeleri ve düzeni bozulabilmektedir. cinsel ve ekonomik olmak üzere dört biçimde ortaya çıkar. ihmal ve istismarı itaat sağlama ve etkili ceza yöntemi olarak benimseme. psikolojik. Evlilik ilişkisinde aldatma aile içi uyumu tehdit eden bir diğer etkendir. sağlıksız bir ruh haline sahip olma. çocuğa psikolojik değer atfetmeme. Ailede çocuğa yönelik ihmal ve istismar da aile içi uyumu bozan bir başka etkendir. çocuğa şiddeti ağırlıklı olarak anneler yapmaktadır. ihmal ve istismarı çocuk terbiye yöntemi olarak görme. Çocukluğunda kendisine şiddet uygulanan bireyler anne baba olduklarında genellikle kendi çocuklarına da şiddet uygulamaktadırlar. 154 . şiddetin bir terbiye aracı olarak görülmesi. Ancak bazı aldatma eğilimli narsist kişilik yapısına sahip bireyler hiç bir neden olmaksızın da aldatma davranışı gösterebilirler. Boşanma pek çok farklı nedenin etkide bulunduğu karmaşık bir olgudur. çocuğu “şamar oğlanı” gibi psikolojik boşalım aracı olarak görme. Boşanma bir süreçtir. ihmal ve istismara yol açan yanlış fikir ve inançlara sahip olma. Ailede herhangi bir bireyin kronik fiziksel veya psikolojik bir rahatsızlığa sahip olması ailenin normal yaşam döngüsünü bozmakta. stres koşullarıyla etkili başa çıkabilme becerilerine sahip olmama. kişilerarası sorun çözme ve sağlıklı iletişim becerilerinden yoksun olunması önemli bir rol oynamaktadır. aile içi ve aile dışı sınırların oluşturulmamış olması. çocuğunu üzerinde hak sahibi olunan bir eşya gibi görme. ihmal edilmiş olma. Şiddetin yaygın olarak uygulanmasında geçmiş yaşantıların rolü. Anne babaların çocuklarına ciddi düzeyde fiziksel ve psikolojik hasarlar verebilecek ihmal ve istismarda bulunma nedenleri şöyle özetlenebilir: Kendi çocukluğunda istismar. şiddete maruz kalma ya da bu tür eylemlere şahit olma. eşlerin kendi aralarında ve çocuklarıyla aralarında sağlıklı bağlar oluşturamamaları.

Yaşlı anne olma 155 6. sağlığının. Aldatanın kuralları kişilerarası ilişkiye yönelik c. Zina b. Hangisi fiziksel istismar örneğidir? a. Bebeklik b. gelişiminin ve onurunun zarar görmesi durumu aşağıdakilerden hangisidir? a. Aldatanın eşiyle arasındaki ilişkiye yönelik beklentileri 9. Çocukluk c. Kapanış d. Aile bireylerinden birine kronik bir rahatsızlık tanısı konulduğunda ailenin ilk psikolojik tepkisi ne olur? a. Hangi dönemde anne ve babanın çocuğuna rehberlik etmesi ve onu kontrol etmesi daha uygundur? a. Aldatanın yüksek özgüveni d. Aldatanın eşiyle arasındaki ilişkiye yönelik düşünceleri e. Reddetme 5. Hangisi şiddetin boyutların biri değildir? a. Duygusal istismar c. Hangisi boşanma kararının ertelenmesi ya da boşanmadan vazgeçilmesinin nedenlerinden biri değildir? a. Ekonomik c. Öz saygısı düşük olma b. Akıl hastalığı bulunan anne 10. Erinlik 2. Hangisi istismarda özelliklerinden biri değildir? a. Hangisi psikolojik şiddet davranışlarından biridir? a. Cinsel yakınlık kurma d. Gençlik e. Ergenlik d. Ekonomik istismar 4. Hangisi Türk Medeni Kanunu’nda boşanma nedenlerinden biri değildir? a. Madde bağımlısı olma e. İşte zorla çalıştırmak c. Keder c. Terk etme e. Şaşkınlık e. Hangisi aldatmada önemli olan etkenlerden biri değildir? a. Çocuk sahibi olma d. Hakaret etmek e. Kadının ekonomik bağımsızlığı b. 18 yaşından küçük olan çocuk ya da gence ana-baba ya da bakıcısı tarafından kaza dışı. Psikolojik istismar e. Cinsel istismar b. Toplumsal dışlanma korkusu e. Tek ebeveyn olarak çocuk yetiştirme güçlüğü c. Fiziksel d. İşkence yapmak d. Alay etme e. Hırpalamak 8. kasıtlı bir biçimde güç kullanımının bir sonucu olarak çocuğun yaşamının. Cinsel e. Sosyal 7. Görmezden gelme c.Kendimizi Sınayalım 1. Çalışan anne olma c. Gazla zehirleme b. Dışarıya odaklanma 3. Psikolojik b. Suç işleme d. Tek ebeveyn olma d. Çocuk doğurmaya zorlamak b. Aldatanın sevgi gereksinimi b. Yoksulluk c. İnkar b. Ekonomik geçim kaygısı . Fiziksel istismar d.

5. Aile yapılarında aile bireyleri kendi aralarında gruplaşma eğilimi gösterebilirler. Bu durum da aile içi dengesizliklere. bazı anne ve babalar çocuğunu sadece uyurken öper ve sevdiğini söyler. Sıra Sizde Yanıt Anahtarı Sıra Sizde 1 Farklı ilgilere ve sosyal çevrelere sahip eşlerin ortak arkadaşlık ilişkileri kurmamaları ya da evli bireylerin arkadaşlarıyla eşlerinden çok zaman geçirmek istemesi de evlilik ilişkilerini olumsuz yönde etkilemektedir. c Yanıtınız yanlış ise “Evlilikte Aldatma” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz.Kendimizi Sınayalım Yanıt Anahtarı 1. eşler arasında anlaşmazlıklar artmakta ve evlilik uyumu tehdit altına girmektedir (Konox. 10. Sıra Sizde 2 Kronik hastalığı olan bir çocuğa sahip olmak anneleri babalardan daha fazla yıpratmakta ve tüketmektedir. 3. b Yanıtınız yanlış ise “Aile Yapısı” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 4. kendilerini çocuklarından birinci derecede sorumlu hissetmekte ve çocuklarının bakımının yükünü ağırlıklı olarak üstlenmektedir. a Yanıtınız yanlış ise “Boşanma” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Çünkü anneler kendilerini çocuklarının bakımına adamakta. 8. d Yanıtınız yanlış ise “Ailede Fiziksel ve Psikolojik Rahatsızlıklar” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. sözlü takdir etme. e Yanıtınız yanlış ise “Ailede İstismar ve İhmal” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. daha çok ders çalışıp okulda daha başarılı olmasını sağlamak gibi amaçlarla çocuklarına sürekli başka çocukları örnek gösterir ve çocuğunu bu örnek çocukla kıyaslar. d Yanıtınız yanlış ise “Aile İçi Şiddet” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Sıra Sizde 3 Duygusal istismara neden olan faktörlerden biri yanlış inançlardır. b Yanıtınız yanlış ise “Boşanma” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 2004). bazı bireylerin birbirlerini kayırması gibi adaletsizliklere neden olur ki bu da uyumu bozar (Nichols ve Schwartz. 7. sevgiyle tebessüm etme gibi aslında çocuğun sağlıklı bir psikolojik yapıya sahip olması için gerçekten gereksinim duyduğu davranışları ondan esirgerler. Austin. 2002). c Yanıtınız yanlış ise “Ailede İstismar ve İhmal” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Araştırmalar kronik hastalığı olan çocukların annelerinin hastalık durumuna babalardan farklı tepkiler geliştirdiklerini göstermektedir. Bunun yanında yine birçok anne ve baba sözde çocuklarının daha doğru ve güzel davranışlar yapması. Babalar da bu durumdan etkilenmekle birlikte. Eşler arasında azalan paylaşımlar evlilikten duyulan memnuniyeti azaltmakta. e Yanıtınız yanlış ise “Aile İçi Şiddet” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. onlara güzel ve onuru okşayıcı söz söyleme. 9. Bu nedenle. Birçok anne ve baba çocuklarına onlara duydukları sevgiyi açıkça göstermenin çocuklarında şımarıklığa yol açacağını düşünmektedirler. Bu tür yanlış inançların bir sonucu olarak. 1972). Anneler babalara oranla aile hayatından daha fazla hoşnutsuzluk duymakta ve depresyon yaşamaktadır. Anne ve babaların çocuklarının iyiliği için yaptıkları bu gibi davranışlar çocuğu duygusal istismara maruz bırakır ve çocuğun gerek davranışları gerekse ruhsal olarak gerilemesine neden olur. 6. 156 . Aile içindeki böyle gruplaşmalarda genellikle bir gruba dâhil olan aile bireyleri grubun dışında bıraktıkları aile bireylerine oranla birbirlerine daha güçlü bağlarla bağlanırken diğer aile bireylerini de dışlayabilirler. çocuklarına sarılıp öpme. kronik hastalığın daha çok ekonomik yükünü üstlenmektedir (Shore. a Yanıtınız yanlış ise “Ailede İstismar ve İhmal” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 2. Huster ve Dunn.

ve Güneysu.. Başbakanlık Aile Araştırma Kurumu. birbirlerinden beklentileri. 697-714. J.pdf adresinden 06/06/2012 tarihinde alınmıştır.. Glaser. Boşanma sonrasında çocuklarıyla düzenli bir biçimde ve kaliteli zamanlar geçirmeye çalışmalıdırlar. http://www. Ş. (1980). Garbarino. Çocukların Kötü Muameleden Korunması 1.. 45-53.y. Şen. Çocuk istismarı ve ihmali. G. Betrayal. A. Ankara: Beyda Ofset. Dergisi 5 (1) 75-97. Ulusal Kongresi. (2001). Aile içi şiddetle mücadele el kitabı. Başbakanlık Kadının Statüsü Genel Müdürlüğü. G. A. B. 1214 Haziran 1989. Ayrıca şiddetin aile içinde sürekli bir biçimde sürdürülmesinin önüne geçmek için aile içi şiddete maruz kalan bireylerin böyle durumlarda başvurabilecekleri kurum ve kuruluşlar ve yasal hak sorumlulukları konusunda bilinçlendirilmeleri için medyanın da etkili bir biçimde kullanılarak toplumun bilgilendirilmesi sağlanabilir.B. Ertekin.Ü.)..gov. 4-12 Yaşları arasında 16.S. Anne ya da baba çocuğa diğer ebeveyni görmeyi yasaklamamalıdır.pdf adresinden 06/06/2012 tarihinde alınmıştır. 2001 Yılı Aile Raporu. (1987). & Gilliam. Dönmez. Emotional abuse and neglect (psychological maltreatment): A conceptual framework.kadininstatusu.M. Child Abuse Neglegt 26. Demirkan. Ayrancı. New York: Oxford University Press..tr/upload/mce/201 2/siddet_handbook. M. Günay. (Ed. ilişkilerinde uyulmasını istedikleri ortak kuralları gibi konularda en başından itibaren birbirlerine açık. revenge. Okullarda çocuklara dürtülerini ve öfkelerini kontrol etme. (1994). sorunlarını şiddet içermeyen daha insancıl yollardan çözebilme ve sağlıklı iletişim kurabilme becerilerinin kazandırılmasına çalışılabilir. Arı. Understanding abusive families. ve Ünlüoğlu. Başbakanlık Aile Araştırma Kurumu Başkanlığı. In: Leary. E.. Başbakanlık Aile ve Sosyal Araştırmalar Genel Müdürlüğü. saydam ve samimi bir yaklaşım geliştirmeleri gerekir. Gözde Repro Ofset. 3.athgm. düşünceleri ve bu ilişkileri yanlış yapılandırmalarıdır. Lexington. J.O. Sezgin. (2002).H..) (2001) Interpersonal rejection (pp. (t. ve Şehitoğlu. Çocuğa boşanma kararının ondan bağımsız olarak alınmış bir karar olduğunu. MA: Lexington Books. Sıra Sizde 6 Anne ve baba eğer evlilik ilişkilerini artık hiçbir biçimde sürdüremeyecekleri kararını vermişlerse o zaman bu durumu çocuklarına olabildiğince sade bir dille ve birbirlerini suçlayıcı ifadeler kullanmadan anlatmalıdırlar. 157 Sıra Sizde 5 Aldatma davranışındaki en önemli nedenlerden biri kişilerin kişilerarası ve eşleriyle olan daha özel ilişkilerine yönelik yanlış inançları. Ben Hasta Değilim. . Ö. M. Turgut. Y.. Y.Sıra Sizde 4 Aile içi şiddeti önlemede kadına ve çocuğa daha fazla değer atfeden bir toplumsal ve kültürel anlayışın yaygınlaştırılmasının.tr/upload/mce/eskisite/file s/kutuphane_33_Aile_Icinde_ve_Toplumsal_Ala nda_Siddet. Bu nedenle evlilik ilişkisinde eşlerin birbirlerinin duyarlılıkları. J. N. (1998). (2009). Ü. Emotional maltreatment of children. and forgiveness: an interpersonal script approach. Ankara: Afşaroğlu Matbaası. 73-103). Fitness. Anadolu Psikiyatri Dergisi. Garbarino. (1999). Çocuğu anne ve baba arasında taraf tutmaya asla zorlamamalıdırlar.Y. anne ve babasının her zaman onun anne ve babası olarak onun yanında olacaklarını ve bu durumun bir süre çocuğu üzebileceğini söylemelidirler. İ. İstanbul: Nobel Tıp Kitapevi. N. İ. Çocuğa normal bir çocuğa davranıldığından daha şımartıcı ya da acıyıcı tarzda davranmamalıdırlar. H. Boşanma nedenleri Araştırması. Çayboylu. Chicago: National Committee to Prevent Child Abuse. toplumdaki bireylerin eğitim düzeyinin artırılmasının ve şiddetin öğrenilmiş bir davranış biçimi olduğu göz önüne alınarak şiddetin bir terbiye yöntemi olmadığının anne ve babalara verilecek eğitimlerde anlatılmasının olumlu sonuçlar doğurabileceği söylenebilir. Ankara.gov. Ersöz. rejection. A. Cited in Prevent Child Abuse America 2009. Bilir. & Garbarino. Hamilelikte aile içi eş şiddeti: Birinci basamak sağlık kurumuna başvuran kadınlar arasında bir araştırma. Ç. Yararlanılan Kaynaklar Arıkan. D. S.. Ekşi. (2001). örselenme durumları ile ilgili bir inceleme. (2002).75-87. Aile içinde ve toplumsal alanda şiddet. (2002).. http://www.100 çocukta. Sosyal hizmetler açısından şiddet ve bir türü olarak evlilikte kadına yönelik şiddet.

. 190-193. N.). (2001). P.. S. emotional. Kurtay. Kaplan. Ş. Polat. Gözde Repro Ofset. Başbakanlık Aile Araştırma Kurumu Bilim Serisi. Kaplan. Göktürk. Illınoıs: Research Press Company. 2nd edn. Adli tıp ve adli tıp bilimleri. D. Çocuk İstismarı. Nurcombe. & Labruna. Güneş. Qual. Köknel. Abuse and neglect of children. Y. İ. C.. Pizarro. D. G.. Marriage happiness a behavioral approach to counseling. Editör: Özgür Polvan. (1996). Pyhysical abuse and neglect.. H. (2004). PA: WB Saunders Company. Çocukların Kötü Muameleden Korunması. and sexual abuse of children: A community study. Kolko.E. Aile danışmanlığı. Klinik adli tıp. Briere. Boston: Allyn & Bacon. (1999). 20. S. Chil Abuse and neglect. Chronic sorrow: A response to having a mentally defective child. Jenny. Mullen. 5/3. Özgüven. 140-151. (2000). Ankara: PDREM Yayınları.. (2004). Özkök.). Nichols. (2001). 158 . Helfner. S. Knox.. L. 7–21. S. 34(1). Child and adolescent psyciatry. Çocuk İhmal ve İstismarına Multidispner Yaklaşım. Philadelphia. Current issues in child abuse. Z.R. L. Arvin (Eds. In R. Çocuk Hastalıkları ve Sağlığı Dergisi. S. R. Cetin. J Am Acad Child Adolescent Psychiatry. Child abuse and neglect assesment. ve Gözütok. Oral. 207-231 Polat. 12 (6). (2004). Current Opinion Psychiatry. E. 12-14 Haziran 1989. Uzun. Ö. Seçkin Yayıncılık 1. 37(4). Anderson. Çocuklarda mahremiyet eğitimi. Cinsel İstismar Rehberi. Romans. (1996).. APSAC Handbook on Child Maltreatment. O. 21–54. 35-40. J. Reid (Eds). 791–811. J Psychiatry. (1991). 2nd ed. S. Kurtay. (1999). R. Çocukların cinsel istismarının kalıcı etkileri. C...Goldbeck. İstanbul: Altın Kitaplar. Biçer.. Inflicted injury versus accidental injury. Kara. Acil Tıp El Kitabı. baskı Ankara: 85-131. Ankara: Seçkin Yayıncılık. Der Yayınları. Part 1: Physical and emotional abuse and neglect. 47(2). İnsanı anlamak. (2001). G. L. 15(1). Ü. & Billick. Yurttaş olmak için. (2006). pp. (1991). (2002).. İ. 379-390. C. S.. Child physical abuse. Hendrix. İstanbul: Forart Matbaa. P. B. Journal of Pediatric Clinics of North America. A. (2003).. D. 1.128 – 134. C. Başbakanlık Soyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu. A. (1962). Cumhuriyet Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi 24 (3). In J. (2011). The impact of newly diagnosed chronic paediatric conditions on parental quality of life. J. Anneleri tarafından çocuklara uygulanan duygusal ve fiziksel istismar/ihmal davranışı ve bunu etkileyen faktörler. D. Karan. 665-668. M. ve Miral. A. O. Behrman. (1990). Güler.. Çocuk istismarı ve ihmali.. 38. 112–121). (1998). 4(2). Çocuk İhmali ve İstismarı. 25. İstanbul: Selis Kitapları.. O. Child Abuse and Neglect. S. 15. treatment and prevention. (2002). Gürkaynak.. D. S. F. Oates. Kliegman. Thousand Oaks. Berliner. V.B. (2004). Yatağan. Nazlı. Boztaş. E. F. Barlık. ve Akman E. J. ve Gökalp. (2000). M. Pelcovitz. Child abuse in Turkey: An experience in overcoming denial and a description of 50 cases. . Martin. A. Ankara: Güneş Kitap Evi. ve Aydoğan. Polat. İstanbul: Nobel Tıp Kitabevleri. Myers. Klinik Çocuk Forumu. 137-146. Adli Tıp. & A. E. Evlilik ve aile terapisi. A comprehensive textbook. Social Casework. R. S. 85-91. P. & Herbison. ed. 1121– 1131. R. Kılıç. Kaplan. İstanbul: Umut Vakfı. Olshansky. Family therapy: Concepts and methods (2nd ed. M. Ü. M.. Kozcu. K. Hancı. Ankara: Anı Yayıncılık. 279-290. Child sexual abuse I: Psychopathology. Child Abuse & Neglect. Life Res. 5-15. & Schwartz. (1996). C. S. Polat. Aydın. Çocukta cinsel istismar. Çocuk istismarı ve ihmali Aile Yazıları 3. (1972). Can.. D. Johnson. (2002). 1214. Johnson. A. Çocuk ve ergen psikiyatrisi: Boşanma. CA: Sage. In: Lewis M. (2006). (2000). (2004).A. Nelson textbook of pediatrics (pp. & T. E. C.. The long-term impact of the physical. (1986). İ. (2000). 43.1222. B. Ulusal Kongresi. S. Ates N. Child and adolescent abuse and neglect research: A review of the past 10 years.

159 .. Taner.Polat. 9-18. L. Sexual abuse perpetrated by adult and juvenile females: An ultimate attempt to resolve a conflict associated with maternal identity.A. 1. C. Wolfe. Predisposing factors in childhood masturbation in Turkey.. F. N. (2002). ve Gökler. O. 159. (2004). Ünal. & Dunn. B. http://whqlibdoc. 10(7). F. Shore. Huster. (2006). Ailenin Toplumdaki Yeri. Child Abuse & Neglect. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi. Sayın.pdf adresinden 06/06/2012 tarihinde alınmıştır. (2001). İstanbul: Seçkin Yayınları. 7. Sürekli Tıp Eğitim Dergisi. 71-80. Who cheats and why? Yayınlanmamış araştırma. 29. İzmir: Ege Üniversitesi Basımevi. Tüm Boyutları ile Çocuk istismarı. Ö.who. D. (2007). Preventing child maltreatment: A guide to taking action and generating evidence. Identifying risk factors for maternal depression in families of adolescents with epilepsy. F. J. Y. 35. G. Aile Sosyolojisi. Journal for Specialists in Pediatric Nursing. World Health Organization. 338-342. Hacettepe Tıp Dergisi. Ünal. (2012). Çocuk istismarı ve ihmalinin Önlenmesinde Hekimin Rolü. 246-249. 82-86.pdf adresinden 06/06/2012 tarihinde alınmıştır. J. Çocuk istismarı ve ihmali: Psikiyatrik yönleri. (2008). Tardif. Şahin.. Ailede çocuk istismarı ve ihmali.. Eur J Pediatr.W. M. (1990).com/Cheating%20Surve y%20Final.K.P. & Carpentier.askdrleanna.int/publications/2006/9241 594365_eng. Austin.. Auclair. (2005). 153-167. (2000). http://www.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful