T.C.

ANADOLU ÜNİVERSİTESİ YAYINI NO: 2688 AÇIKÖĞRETİM FAKÜLTESİ YAYINI NO: 1654

AİLE İÇİ UYUMLU ETKİLEŞİM

Yazarlar Prof.Dr. Yahşi YAZICIOĞLU (Ünite 1, 4) Prof.Dr. M. Bahaddin ACAT (Ünite 2) Doç.Dr. Zühal ÇUBUKÇU (Ünite 3) Yrd.Doç.Dr. Ali ERYILMAZ (Ünite 5) Yrd.Doç.Dr. Abdulkadir ÖZTÜRK (Ünite 6) Yrd.Doç.Dr. Pınar GİRMEN (Ünite 7) Doç.Dr. Ayşe AYPAY (Ünite 8)

Editör Prof.Dr. M. Bahaddin ACAT

ANADOLU ÜNİVERSİTESİ

i

İçindekiler
Önsöz .... iv

1. Aile ve Yaşam Döngüsü 2. Ailede İletişim ve Etkileşim 3. Ailede Ebeveynler Arası Etkileşim 4. Geliştirdikleri Tutum Tiplerine Göre Ebeveynler 5. Ailede Mutluluk Faktörleri 6. Ailede Ebeveyn Çocuk Etkileşimi 7. Özgüven Aile Bireyleri Etkileşimi 8. Aile İçi Uyumu Olumsuz Etkileyen Faktörler

...

2

. 26 46 .. 64 .. 88 110 . 124 . 142

iii

Önsöz
Sevgili Öğrenciler, Toplumun en küçük ve temel birimi olarak kabul edilen aile, ilk deneyimlerin kazanıldığı, tutum ve davranışların şekillenmeye başlandığı ortam olarak, bireylerin toplumsallaşmasında büyük öneme sahiptir. Çocuklar içinde bulundukları ailelerde, hem toplumsal rollerine hazırlanır hem de kişiliğini bulur. Ailenin işleyişinde önemle üzerinde durulması gereken konulardan birisi de aile bireyleri arasındaki iletişim ve etkileşimdir. Aile içi iletişim; aile üyelerinin birbirlerine sözel ve sözel olmayan davranışları ile verdikleri tepkileri, mesajları kapsar. Aile içinde kurulacak iletişim ve etkileşimi diğerlerinden ayıran en önemli yönü, iletişim ve etkileşimin deriliği ve etkililiğidir. Etkili bir iletişim, aile üyelerinin karşılıklı olarak birbirlerinin düşüncelerini ve duygularını anlamalarının yanı sıra, uyum içinde yaşamalarına ve çocukların gelişmesi için uygun bir ortam oluşmasına katkı sağlayacaktır. İyi bir iletişimin gerçekleştiği aile ortamında çocuklar daha bağımsız bir kişilik geliştirirler. Duygu ve düşüncelerini açıklama özgürlüğü ve alışkanlığı kazanırlar. Aile içi uyumlu etkileşim kitabı, aile içi etkileşim alanını tanımanız, kavramsal bir görüş geliştirmeniz ve aile içinde uyumlu etkileşim gerçekleştirebilmek için gerekli becerilerle donanmanız amacıyla hazırlanmıştır. Bu amaca yönelik olarak kitapta; aile ve yaşam döngüsü, ailede iletişim ve etkileşim, ailede ebeveynler arası etkileşim, geliştirdikleri tutum tiplerine göre ebeveynler, ailede mutluluk faktörleri, ailede ebeveyn çocuk etkileşimi, özgüven ve aile bireyleri etkileşimi, aile içi uyumu olumsuz etkileyen faktörler konularına yer verilmiştir. Bu konular çerçevesinde; iletişimin tanımına ve ögelerine, etkili dinleme ve konuşma becerilerine, iletişim ve etkileşim engellerine, ebeveynlerin evlilik uyumlarına, ebeveynlerin rol model olmalarına, aile uyumunu etkileyen olumlu ve olumsuz faktörlere, aile yapısı ve sağlıklı ailenin özelliklerine, mutluluk, sevgi, güven, benlik algısı ve saygısı kavramlarına yer verilmiştir. Konuları kendi kendinize çalışarak öğrenmenize olanak sağlayacak biçimde, uzaktan eğitim ilkelerine uygun olarak hazırlanmış bu kitaptaki bilgileri daha kolay ve etkili biçimde öğrenebilmeniz için öncelikle ünitelerin baş kısımlarında yer alan amaçlar bölümünü gözden geçiriniz. Ünitelerin içindekiler kısımlarını inceleyiniz. Ünitelerin içine yerleştirilmiş olan soruların ve tartışma önerilerinin gereğini yerine getiriniz. Ünitelere ilişkin metni çalıştıktan sonra ünite sonundaki özeti okuyunuz. Ünitelerin sonundaki değerlendirme sorularını yanıtlayınız. Konuyla ilgili ayrıntılı bilgi için ünitelerin sonlarındaki kaynaklara başvurunuz. Kitaptaki kimi üniteler için çekilen televizyon programlarını izlemeye özen gösteriniz. Kitabın yararlı olmasını umuyor, başarılar diliyorum.

Editör Prof.Dr. M. Bahaddin ACAT

iv

.

Anahtar Kavramlar Aile İletişim Etkileşim Aile Yaşam Döngüsü Ailenin İşlevleri Döngü Tipleri Geleneksel Aile Geleneksel Olmayan Aile Çekirdek Aile İçindekiler Giriş Aile Ailede Etkileşim ve İletişim Ailenin İşlevleri Aile Yaşam Döngüsü Aile Yaşam Döngüsü Modeli Evrimi Aile Yaşam Döngüsü Tipleri Aile Yaşam Döngüsünde Karşılaşılabilecek Olası Aşamalar Aile Yaşam Dönemlerini İncelemenin Gereği ve Önemi Aile Yaşam Dönemlerinin Belirlenmesinde Kullanılan Modeller 2 .1 Amaçlarımız Bu üniteyi tamamladıktan sonra. Ailenin önemini açıklayabilecek. Aile yaşam dönemini incelemenin gereğini ve önemini açıklayabilecek bilgi ve becerilere sahip olabilirsiniz. Aile kurmanın gerekliliğini açıklayabilecek. Aile yaşam döngüsü tiplerini açıklayabilecek. Aile yaşam döngüsünü tanımlayabilecek. Aileyi tanımlayabilecek.

ailelerin sorunlara yaklaşımı ve çözüm şekli ile ilgilidir. Söz gelimi aile içinde suskun olup da aile dışına çıktığında son derece konuşkan olabilen bireylere çok rastlarız. Aile. anne babalığının. Problemler aile bireyleri tarafından tanımlanabiliyor ve konuşulabiliyorsa. Tartışmalar yaşansa bile yine çözüm bulunabileceğini gösterir. yani anne-baba. aslında bünyesinde barındırdığı bireylerin kişisel özellikleriyle ilişkilidir. tartışma ortamı açmadan karşıdakini kırmadan ve söyleyen kırılmadan her şeyi uygun bir dille söyleyebilmesidir. aile sistemi ancak onlar suskun kaldıklarında bir arada olmaya devam edebilecektir. 3 . aile bireylerinin duygusal durumlarına uygun şekilde karşılık verebilmelerini ortak ya da bireysel etkinliklerini paylaşabilmesidir. bu bireylere aile içinde suskun kalmaları öğretilmiştir. Ama yine de kendine ait bir yapısı. düzeni ve özellikleri vardır. Aile içi iletişim. Belki de bu nedenle o bireye “suskun kalma” rolü verilmiştir. çok dağınıksın” yerine “ev işlerinden çok yoruluyorum en azından odanı sen topla” diyebilmesidir. bu davranış kalıpları içinde kalabiliyorlarsa ve bu ailenin her bireyi kendi rolünü aksatmadan yerine getirebiliyorsa bu ailedeki rol dağılımının sağlıklı olduğunu gösterir. Problem çözme. maddi yükü kim üstlenecek. Aslında açık ve direk iletişim. Aile sisteminin beş temel fonksiyonu bulunmaktadır. aile içinde de uygulanabiliyorsa. Aile içinde iletişimin olabildiğince açık ve direk olması ailenin sağlıklı olduğunu gösterir. Ailede kimin hangi görevi üstlendiğinden aile içindeki sınırların nasıl korunduğuna kadar geniş bir yelpazeyi içerir. aile içi iletişim. aile içinde rol dağılımı. ailenin çeşitli fonksiyonlarının karşılandığı. Ya da o ailenin. Söz gelimi ev işlerinden bunalan ve yardım isteyen bir annenin çocuğuna “çok sorumsuzsun. Bu fonksiyonlar aile içinde problem çözme. Söz gelimi yemeği kim pişirecek. Benzer şekilde arkadaşlarıyla vakit geçirmek isteyen bir ergenin ailesinin bilgisi dâhilinde ama özelini de koruyarak huzurlu vakit geçirebilmesi de sağlıklılığın göstergesidir. çocuk çocukluğunun bilincinde ise. ailede sözlü ve sözsüz mesajların nasıl ifade edildiği ile ilgilidir. Bütün bunları bireyler aile içinde öğrenirler. duygusal karşılık verme ve duygulara dâhil olma/ olabilme ve davranış kontrolüdür. Roller. Söz gelimi toplumda anne babanın sorumluluğu olarak kabul edilen özellikler. harcamaları kim yapacak gibi maddesel problemler ile aile üyelerinin birbirine karşı yaşayabilecekleri olumsuz duyguların çözümü için nasıl bir yöntem izlenecek gibi duygusal problemlerin çözüm yollarını kapsar. uygun şekilde yardım görebileceğini bilmesi ailenin sağlıklı olduğunun bir kanıtıdır.Aile ve Yaşam Döngüsü GİRİŞ Aile her şeyden önce bir sistemdir. Bu temel fonksiyonlar genel olarak ailelerin sağlıklı ya da sağlıksız oldukları hakkında bilgi verir. aile bireylerinin çoğu zaman otomatik olarak yerine getirdiği davranış kalıplarıdır. çözümü konusunda ortak karar alınabiliyorsa çözüme uygun davranışlar uygulanıyor ve sonuçları aile içinde kimse suçlanmadan değerlendirilebiliyorsa bu sağlıklı ailenin bir göstergesidir. çözüm önerileri sunulup. Ailede ondan daha fazla konuşması gerekli olduğu düşünülen bireyler olduğu için. Duygulara dâhil olabilme ve karşılık verebilme. Ailenin sıkıntı yaşayan bir üyesinin kendini anlaşılmış hissedebilmesi. yani sağlıklı iletişim aile bireylerinin birbirlerine çekinmeden.

Bu aşamalar her ailede yaşanır. Bu nedenle yukarıda belirtilen durum sadece görüntüdedir. sorumluluğun ise kadında olduğu görüntüsü vardır. Aile ve ailenin yaşadığı dönemleri bilmek bireyin kendisini planlaması açısından çok önemlidir. cinsel kimliğini kazanmasında. Hiçbir zaman gerçek anlamda bir aile olamaz ve zaten en ufak olumsuz bir etkide derhal şekli. Ne çok katı ve değiştirilemez ne de tamamen boş vermiş ya da kaotik davranışlar yerine yeterince esnek ve duruma uygun davranışlar gösterebilmesi ailenin sağlıklı olduğunu gösterir. Sağlıklı aile cezalandırılacağını bildiği halde. Çocuğun doğru ve yanlışı öğrenmesinde. Aileyi içinde bulunduğu toplumun değer yargılarını kültürünü. saygı. Ayrıca aile sosyal yapısı ile çocuk üzerinde mutlak etkili bir kurumdur. Ancak aile ister sağlıklı isterse sağlıksız olsun kurulduğu andan itibaren çözülmesine kadar belirli aşamalardan geçer. Eşler çocuk eğitimi konusunda tek söz sahibi olmayı arzu etmelerine karşın birçok durumda bu arzuları gerçekleşmeyebilir. Aile çocuğun ilk sosyal deneyimlerini kazandığı ortamdır. geleneklerin ağır bastığı geniş aile tipi yaygındır. çocuğun kendi kendini cezalandırma kararı vermediği aile sağlıklı ailedir. Zaten aileyi aile yapan unsurların başında aile bireylerinin birbirlerine karşı olan bu görev ve sorumlulukları gelir. AİLE Aileyi anne-baba ve çocuklardan oluşan en küçük toplumsal kurumdur şeklinde tanımlamak mümkündür. Kısaca ailenin temelinde sevgi yatar. Sevginin olmadığı bir aile ancak şeklen bir aile olur. gelenek ve göreneklerini yansıtan. gerekli olan durumlarda esneklik gösterebilen ve değişime ayak uydurabilen aileler sağlıklı ailelerdir. Bu tip ailelerde görünürde erkek egemendir. Üretim ve tüketim faaliyetleri hep birlikte yapılır. Çocuk sevgisini yaşamak için de annebaba olmanın çok ağır sorumluluğunu hiç yüksünmeden üzerlerine alırlar. Bir aileyi oluşturan aile birliğini kuran ve devam ettiren en önemli öge aile bireylerinin birbirlerine duydukları karşılıklı sevgidir. dağılır ve parçalanır. Yani karnesinde kırık notlar nedeniyle ailesinin kendisine zarar vereceğini düşündüğü için. Her aile özgündür. etkili ve adaletli bir görev ve sorumluluk paylaşımı ailenin daha iyi yaşam koşullarına kavuşmasında önemli rol oynar. Aile içinde sadece anne ve babanın görev ve sorumluklarının olduğu şeklinde bir yaklaşımda bulunmak doğru değildir. genellikle. Aileyi bir şekilde etkiler. Bir ailedeki kuralları birebir bir başka aileye uygulamak mümkün olmadığı gibi. Dengeli. Aile düzeni büyüklerin deneyimlerine dayalı kararları doğrultusunda kurulur ve sürdürülür. ayrıca kendi içinde sadece kendine özel bir düzeni olan. Aile ister çekirdek isterse geniş aile olsun her durumda bireylerin birbirlerine karşı görev ve sorumlulukları bulunmaktadır. Sevginin olmadığı bir yerde aileden söz edilemez. Geniş ailede yetkinin erkekte. Çocukların da yaşlarına. bütün aile bireyleri arasında paylaşılmış olduğu görüntüsü vardır. hoşgörü ve anlayışın hâkim olduğu bir ailede büyüyen çocuk kendini ve çevresindekileri seven. ailenin rolü çok büyüktür. notlarının kendi sorumluluğunda olduğunu. davranışlarını kontrol etmesinde. Ancak genel anlamda bilimsel bir gerçeklikle olaya yaklaşıldığında her aile kendi içerisinde kendine özgü kurallara sahiptir. Hızlı kentleşme ve endüstri alanındaki gelişim aile yapısında değişim ortaya çıkarmıştır. 4 . Bunlardan ayrı olarak ailenin yasalarla belirlenmiş görev ve sorumlulukları da bulunmaktadır. çevresiyle iletişim içerisinde bulunan bir kurum olarak tanımlamak mümkündür. istedikleri için evlenmeye karar verirler. kişiliklerine ve yeteneklerine göre görev ve sorumluluk yüklenmeleri gerekir. cinsiyetlerine. Söz gelimi kırsal kesimde. Sevgiyle büyüyen bireylerin ruh sağlıkları yerinde olur. Gelişen ve değişen toplum yapısına bağlı olarak aile yapısı da değişmektedir. Bu nedenle bu üniteyi çok dikkatle okuyunuz. Öte yandan toplumsal eğitim sonucu oluşan çekirdek ailede ise sorumlulukların tamamının. bu beş fonksiyonda en azından ortalama ve daha üstünde bir denge tutturmuş. fiziksel olarak tehlikeli durumlarda psikobiyolojik ihtiyaçların karşılanması noktasında ve aile üyelerinin sosyal kontrole ihtiyacı olduğunda kendini gösterir.Davranış kontrolü. Bu ünitede aile ve ailenin yaşadığı dönemler ele alınacaktır. düzeltilebileceğini aile içinde öğrenebilmiş çocukları barındıran ailedir. Gerçekte ise durumun tam olarak ne olduğunu bilmek imkânsızdır. Sonuç olarak. Kadın ve erkek birbirlerini sevdikleri. yapısı bozulur. Sevgi. aynı kuralların olmasını beklemek de mümkün değildir. Ayrıca her ailenin kendisine özgü bir mahremiyeti olduğu için bilmek için çaba harcamak da gereksizdir. Aile çocukların gelişiminde yol gösterici ve kuralları öğretici bir rolü başarı ile oynar.

birliktelik. Böyle bir durumda her birey makul derecede. Aile bireyleri arasında yaşanan bu ilişkiler. Öte yandan iletişimin olmadığı ailelerde. aileyi oluşturan bireylerin aile adına verilen kararlara katılması da sağlıklı bir aile için bir diğer önemli husustur. özürlü üyenin varlığı gibi olması hiçbir şekilde arzulanmayan ama hayatın bir gerçeği olarak herkesin karşılaşabileceği durumlar olabilir. Aslında pratikte iletişimin olmadığı herhangi bir an bile yoktur. özgüveni yüksek bir birey olarak yetişir. büyüklüğüne. Bir ailede normal iletişim ve etkileşimi engelleyen durumları ise şu şekilde sıralamak mümkündür: 5 . hiç konuşmasalar bile. Bu durumu öğrenir kabullenir. saygı oluşturma gibi alt başlıklarda incelemek mümkündür. kendine ve diğer bireylere sevgi duymasını. sosyal beceriler edinmesini ve nihayet topluma uyum sağlamasını olanaklı hale getirir. ikmal ve iaşesi.kendisi ve yaşamla barışık. Aile birbirleriyle kan. Bir ailede. aynı zamanda kültürel ve toplumsal değerlerinde etkisi altındadır. geleceğe güven ile bakma gibi durumlar olağandır. karşılıklı anlayış ve işbirliği. Bir ailede etkileşim oldukça önemli bir konudur. ilişki ağı. vb ihtiyaçlarını karşılayan üyenin yetkisi yani bir başka anlatımla yaptırım gücü daha fazladır. madde kullanımı. bu durumun bir anlamı vardır. fakirlik. Aile yaşayan bir organizma gibidir. ortak düşünceler. bir birey olarak yetişkin yaşamına ulaşabilir. kimlik kazanmasını. Genel bir kural olarak ailenin ihtiyaçlarını yani ailenin maddi ihtiyaçları. Ancak bir tek noktada bütün aileler birleşirler yani bir tek noktada ortak yanları vardır. herkesin kendi dünyasında yaşadığı bir aile yapısında ise sağlıklı bir yapıdan söz etmek oldukça zordur. suçluluk hisleri gibi duygular en çok görülenlerdir. kültürel arka planına. sağlık ihtiyaçları. Bu özel durumlar sağlık sorunlarının dışında. kim olduklarını ve nasıl bir kişi haline geldiklerini aile içinde öğrenmeleridir. Bu sıkıntılar arasında. Bu durum tıpkı aynı vücutta bulunan organlara benzer. depresyon. bireyin kendine güvenmesini. Buna karşılık herkesin kendini rahatça ifade edebildiği ailelerde ise bunun tam tersi olarak. sosyo ekonomik durumuna. duygu ve düşüncelerini rahat ifade edemedikleri. Yetki kısaca aile içindeki bir bireyin. birbiri için fedakârlık. Uyumlu ve özgür bir aile içinde dengeli ve tutarlı ilişkilerle büyüyen çocuk. Ailede etkileşim ve iletişim konusunda. Psikososyal yönden gelişen bireyin en çok etkileşime uğradığı yer aile üyeleri arasındaki ilişkiler ve aile ortamıdır. Böylece ailede karşılıklı güven ortamı kurulur ve bu güven ortamının devamı sağlanır. aileyi oluşturan diğer bireylerin ihtiyaç ve isteklerine saygı göstermek durumunda kalır. Aile birliğindeki çökme ve çözülmelerin artması toplumsal sorunları da çoğaltır. Söz konusu bu yaptırım gücü. çatışma çözümü. birbirine karşı samimiyet ve sevgi. Bu tip ailelerde zamanla bireylerde değişik sıkıntılar oluşmaya başlar. Bu konularda ev idaresi programı içerisinde daha ayrıntılı bilgiler verildiğinden burada söz konusu alt başlıklara kısaca değinilmekle yetinilecektir. sosyal faaliyetleri. Aileyi oluşturan bireylerin. çocuk ve toplum açısından hem önemli hem de birleştirici rol oynar. Açık ve etkin iletişim mutlu ve huzurlu ailelerin ortak özelliğidir. birbirleri ile kısa sözlerle ya da jest ve mimikler ile iletişim kurma yolunu seçmeleri çoğu kez aksamalara neden olur ve aileyi çok olumsuz etkiler. anında diğer organların ritmini. Bu gibi özel durumlar o ailenin bireyinden başlayarak tüm aileyi etkiler. şekline. Öte yandan yanlış iletişim ve etkileşim veya yetersiz iletişim bir ailede sorunlara yol açan nedenlerin başında gelir. iyi niyet. Bir ailede bireylerin duygu ve düşüncelerini rahat bir şekilde ifade edebiliyor olmaları o ailenin iletişim ve etkileşim açısından sağlıklı bir yapıda olduğunun kanıtı sayılır. Aile bireylerinin karşılıklı açık ve net bir şekilde birbirleri ile konuşmak yerine. Bir ailede bireylerin özel durumları sağlık sorunları olabilir. işleyişini ve fonksiyonelliğini etkiler. Ailenin özellikleri. endişe ve huzursuzluklar. Organizmayı oluşturan organların birinde görülen arıza. coğrafik yerleşimine. AİLEDE ETKİLEŞİM VE İLETİŞİM Ailedeki etkileşimleri ise esneklik. denge kurma. aileyi oluşturan bireyler birbirinden etkilenir. Genel olarak aileyi anlatınız. ailedeki diğer bir bireyin ya da bireylerin tutum ve davranışını değiştirme gücüne sahip olması şeklinde tanımlanabilir. düşmanlık duyguları. aile üyelerinin sağlık durumuna göre şekillenir. Bu ortak yan ise bireylerin. Bu nedenle aile. Söz gelimi yan yana iki insan. aile üyeleri arasında yetki kullanımı ortaya çıkar. Dünya üzerindeki bütün aileler az ya da çok farklılıklar ile birbirlerinden ayrılırlar. evlilik ya da evlat edinme aracılığı ile bağlı olan bireylerin oluşturduğu bir sistemdir. kişiliğini geliştirmesini.

ailenin psikolojik ve duygusal gücünü oluşturan. sağlıksız ailelerdir. Ailenin işlevleri. Karşılıklı sevgi ortamı oluşturmak gibi işlevlerdir. eleştirme. arabulucu. Sorulan soruları cevapsız bırakma ya da kısa cevaplar ile geçiştirme. Bunları şu şekilde sıralamak mümkündür. Emir verme. uyumlu ve devamlılığı gerekli olan duyguları ortaya çıkarır. Bireyler üzerinde söz ile baskı kurmaya çalışma. Ailede etkileşim ve iletişim hakkında bilgi veriniz. Alay etme. Aile üyelerinin birbirini korumasına yönelik ortamı hazırlamak. küçük düşürmeye çalışma. ailenin asıl görevlerinin üyelerinin kapasitelerini geliştirmek. Genel olarak bakıldığında. Ortak çalışmalara gereken önemi vermeme. çocukların sosyalleşmelerini sağlamak. ailenin refahı için gerekli olan fiziksel ve ruhsal çevreyi oluşturarak üyelerin doyum sağlamasını temin etmek olarak sıralanabilir. karşılıklı saygı ve işbirliğine büyük önem verilmekte olduğu kolaylıkla görülmektedir. Özveriyi devamlı karşı taraftan bekleme. Konuşmaya ve açıklama yapılmasına gerek duymadan. Ailedeki işlevler. Aşırı soru sorma. Abartılı bir şekilde onaylama veya reddetme. yalan söyleme. Statü sağlamak. kolaylaştırıcı. AİLENİN İŞLEVLERİ Ailenin işlevlerini yedi grup altında toplamak mümkündür. derinlemesine konuşmadan kaçınma konuları yüzeysel konuşmalar ile geçiştirme. yersiz şüphe ve tereddüt gösterme. • • • • • • • Ekonomik ihtiyaçları karşılamak. Boş zaman faaliyetlerini gerçekleştirmek.• • • • • • • • • • • • • • • • • • Aileyi ve bireyleri ilgilendiren konular üzerinde. düşüncelerini yorumlama ve tahmin yürütme. aile işlevlerinde aile içi iletişime. Karşıdakine kendini ifade etme imkânı tanımama. rol ve ilişkiler. Bir grubun ideal bir şekilde tüm işlevlerini yerine getirebilmesi. Geçmişteki üzücü ve tatsız olayları yerli yersiz sık sık gündeme getirme. Küçük hataları çok abartma. Suçlama. tehdit etme. olumsuz değerlendirmeler yapma. Samimiyetten uzak kalma. fikirlere değer vermeme. karşı tarafın hareketlerini. Yapay ilgi gösterme. grubun iç dinamiğine bağlı olduğu kadar. Din eğitimi vermek. Çocukların eğitimini planlamak. istikrarlı. İşlevlerini bir bütünlük ve beraberlik içinde yerine getiremeyen aileler. aile fertlerinin işlevselliklerini sürdürdükleri organizasyonların taleplerini karşılamada onlara yardımcı olmak. dış dünya 6 . Olayların olumsuz yönlerini çıkarmaya çalışma. uyum sağlayıcı ve birbirlerinden farklı yetenek ve potansiyele sahip bireyler için koruyucu bir sistem olarak görüldüğünde. Sık sık öneride bulunma veya kişisel düşünceleri kabule zorlama.

Yani bir aile kurulur gelişir yaşamını devam ettirirken üzerine düşen görevleri yerine getirir nihayet ömrünü tamamlar ve tarihe karışır. ekonomik alanda aile gelirinin yasal ve ahlaki alandan ayrılmadan artırılması. duygusal bağlanmanın derecesinin ayarlanması. AİLE YAŞAM DÖNGÜSÜ Dünya üzerinde bulunan her şeyin olduğu gibi ailenin de bir ömrü vardır. bakım vb ihtiyaçlarının giderilmesi çalışmaları. Aile kuruluşundan itibaren yaşamı süresince bazı belirli dönemlerden geçer. içinde bulunulan ortama uyum sağlayabilme becerisinin verilmesi. ritüellerden yararlanarak yani gelenek ve göreneklere bakarak. bireyin kendisine saygısı. duygusal bağ. bir başka 7 . duygusal bağların. her aile üyesinin denediği bağımsızlık ve özgürlük ile ilgili etkinliklerin düzeyinin otokontrolünün sağlanması.ani de olabilir. bireyin bireysel kimlik kazanması. Söz konusu bu kavramları kısaca ve ana hatları ile. Çünkü bunların olumlu veya olumsuz olması ailenin işlevlerini yerine getirmesinde veya getirmemesinde belirleyici olmaktadır. bir ailede ve yaşamda bireyin oynayabileceği rollerin anlatılması.ile ilişkilerine de bağlıdır. yeni rollere ve stres altında değişen sorumluluklara uyum sağlama kapasitesinin artırılması. çocuklara ve yakın dostlara karşı sorumlu davranma gibi öğeler ön plana çıkmaktadır.yavaş olabildiği gibi. her ailede görülen. Sağlıklı aile göstergeleri olarak. toplumdaki hizmet ve olanaklarına. ilgiler ile ilgili beceri ve bilgilerin verilmesi. yaşamı. Geçişin zamanlaması önemlidir. aralarında iyi bir iletişim ve etkileşim kuramamış olan eşlerin bulunması söz konusudur. Beklenen değişimlere ailenin hazırlanması. eve. işbirliği. Geçişler genellikle fark edilirler ya da önceden bilinirler. aile içi ilişkilerin dinamik yapısına bağlıdır. barınma. karşılıklı saygı. yaşam düzeyini artırarak sürdürmeye dönük gayret gösterilmesi bu anlamda ailenin yiyecek. eğitim alanında çocukların ilgi ve yeteneklerine uygun meslek seçiminin sağlanması. mekan kullanımının. Bu kavramlar aslında aileyi aile yapan kavramlardır. geçiş dönemlerinde kültürün bulduğu çözümlerden. sosyalleşme alanında kişilerarası ilişkilerin. anlaşma ve uzlaşma biçimlerinin anlatılması ve öğretilmesi. Rol gerilimi kısaca ailede bireyin rolünün gereğini yapmakta güçlük çekmesi demektir. arkadaşlar. bir üyenin eksilmesi. Rol gerilimi. üyelerden birinin hastalanması gibi herhangi bir değişikliğin aile ilişkilerinde ortaya çıkaracak yeni düzenlemelere aile bireylerinin hazırlanması şeklinde sıralamak mümkündür. Bu durumda yani rolünü gerçekleştirmede güçlük çeken bireylerin varlığında aile geçişlerde daha büyük sorunlar yaşar. çünkü kimlik aile içindeki rolle yakından ilişkilidir. duyguların ifadelerin sınırlarının belirlenmesi. güç kullanımı ve paylaşımının öğretilmesi. zaman. belirli bir süre. eğitim düzeyinin artırılması. sosyal becerilerin kurulması ve geliştirilmesi. kişiliklerine. kuralların ve karar verme süreçlerinin öğretilmesi. Bir ailenin işlevleri daha yakından incelendiğinde belli bazı kavramların öne çıktığı görülmektedir. aile üyelerinin genetik özelliklerine. roller netleştirilerek ve roller üzerinde fikir birliği sağlanarak ve nihayet rollerin gerekleri belirli aralıklarla yeniden gözden geçirilerek daha kolay aşılabilir. Geçiş beklendik yani normatif . Sağlıksız ailenin temelinde birbiri ile anlaşamayan. aileye yeni bir üyenin gelmesi. ailenin bütünlüğünün korunması ve geliştirilmesi. uyum sağlayabilme yeteneğinin kazandırılması ve geliştirilmesi. geçişin başarılı olmasını sağlar. Bir ailenin yaşamında kilometre taşları olarak adlandırabileceğimiz noktalar ile başlayıp. işbirliği kurmanın. Söz konusu bu kavramlar sayesinde aile bireyleri birbirleri ile kaynaşmakta ve birbirlerine sıkı sıkıya bağlanmaktadırlar. Ailenin sağlıklı veya sağlıksız olması sosyo-ekonomik özelliklerine. çevreye tepki vermedeki değişim becerisinin geliştirilmesi. Öte yandan aile içi ilişkiler ve dinamikler çok büyük önem taşır. duygu. rekreasyon alanında boş zaman etkinliklerinin düzenlenmesi. Öngörülemez hızlı ve dramatik değişimler ise çoğu kez ailede bir krize neden olurlar ve yine çoğu kez ailede böyle bir dönemin arkasından bir stabilizasyon yani durgunluk dönemi gelir. geçişi başarı ile sağlayan aileler örnek alınarak. Ailenin işlevlerini sıralayınız. farklı ego ideallerine sahip olan. Ailede geçiş olduğunda rol gerilimi konusu daha fazla önem kazanır. Ailenin işlevlerine ilişkin olarak yukarıda ana hatları ile verilen kavramlardan birisi olan geçiş dönemleri kimlik çatışmalarını yeniden ortaya çıkarır. beklenmedik yani kriz şeklinde.

Yetişkin çocuklu aileler. 4. 4.Üniversite çağında çocuğu olan. Bunun dışında o aile için kazandığı anlam farklılaşır. çocukların evden ayrılması. Bu genel özellikler her ailede ailenin yapısına özelliklerine bağlı olarak özel önem kazanır. dulluk gibi kavramlar altında incelemek mümkündür. Bu gayret ona yeni beceriler kazandırır. Zimmerman ve Galphin 4 aşama Kirkpatrick. • Aile yaşam döngüsü çeşitli yazarlara göre farklı sayıda döneme ayrılarak incelenmektedir. 2. Aileden ayrılan çocuklar. okuldan mezuniyet işe ya da daha ileri eğitime başlama.İlköğretim ve lise çağında çocuğu olan.Yaşlı aileler 1.Ekonomik bağımsızlığını sağlamış yeni evliler. Yaşamını devam ettirebilmek için bu sorunları çözmek zorundadır. Yeni bir aile oluşturmaya hazırlık.Çocuksuzlar ve yeni çocuklular. eşlerin ölümüne kadar geçen bu süreçte. önemi ve ailenin yaşamında oynadığı rolü değişebilen dönmeler “aile yaşam döngüsü” kavramı adı altında incelenir.Küçük çocuklular. 4. Aile bu durumda ortaya çıkan krizle uğraşmak zorunda kalır. farklı görevler yüklenirler ve üzerlerine düşeni yapmaya çalışırlar. Evliliğin başlamasından. Söz gelimi aynı adı taşıyan bir dönem. 5. Aileyi güçlendirir. Geç hayatı olan aileler 1. İşte bir ailenin kuruluş hatta bazen kuruluş hazırlıkları aşamasından başlayarak ailenin yaşamını tamamladığı döneme kadar geçen süre içerisinde yaşadığı ve her ailede o ailenin özelliklerine bağlı olarak süresi. Üzerlerine düşen görevleri yerine getirirken farklı ilişkiler kurmak zorunda kalırlar ve kendilerini sürekli olarak bir değişimin içerisinde bulurlar. Aile bu krizden başarı ile çıkarsa çok güzel bir deneyim kazanmış olur.1: Aile Yaşam Döngüsü Aşamaları Belirleme Araştırmaları Özet Tablosu Araştırmacı Caret ve McGoldrick Aşama sayısı 6 aşama Temel aşamalar 1.14-36 yaş arası çocuğa sahip büyük çocuklular. 3. 2. kimi aileler. emeklilik. Evden ayrılış. Söz konusu bu dönemlerin her birinin kendine özgü özellikleri vardır. Çeşitli yazarların aile yaşam döngüsüne ilişkin belirledikleri dönem sayıları ve bu dönemlere verdikleri isimler bu konuda daha iyi bir fikir sahibi olabilmek ve karşılaştırmalı olarak kolaylıkla görebilmek için tablo 1’de gösterilmiştir. 4.Okul öncesi çocuklu. O nedenle var gücü ile bu sorunları çözmeye uğraşır. Tablo 1. “yaşam döngüsü” olarak isimlendiren bu evreleri tamamlayabilir. Aile bu yeni duruma uyum sağlayamazsa kriz yaşanır. Küçük çocuklu aileler. farklı sorumluluklar. Kazandığı bu özel öneme dayalı olarak da süresi azalır ya da uzar. Genelde ailenin özelde aile bireylerinin bu dönemlerde yaşadıklarına bağlı olarak oluşan ve oluşabilecek muhtemel durumlar aşağıda belirtilmiştir. Yani aile birliği.Kendine yetmeyi öğrenmiş çocuğu olan çiftler. çocukların doğumu. Cowles ve Tough 4 aşama Loomis 4 aşama . güçlenir. 2. • Döngünün her aşamasında aile çeşitli sorunlarla yüz yüze gelir. 3. Aksi durumda aile yaşam döngüsünü tamamlayamadan süreç bitebilir. 3.Yaşlı çiftler 1. aile bireyleri her aşamada farklı roller. 6. 2. kurulduktan sonra çeşitli evrelerden geçerlerken. 3.dönemin kilometre taşına kadar devam eden bu dönemler hemen her ailede birkaç istisna dışında mutlaka yaşanır.Yaşlı aileler 8 Sorokin. Değişimin gerektirdiği farklı aşamalara bağlı olarak değişik deneyimler yaşarlar. okul yılları ve adölesan dönem. Aile yaşam döngüsü olarak adlandırılan söz konusu bu dönemleri kısaca evlilik. kimileri ise tamamlayamaz. bir aile için çok anlamlı önemli ve o aile için yaşamsal değeri olabilirken bir başka aile için son derece sıradan bir dönem olarak kalabilir.Bir veya daha fazla çocuğu olan çiftler.

Son çocuğun evlenmesi.Yetişkinlik çağında çocuğu olan aileler.) Kaynak: Özdemir ve ark. 1. 4.Genç yetişkin aileler.İlköğretim çağında çocuğu olanlar. 4. diğerlerinin eksiklerini tamamlayacak şekilde sırasız saymaktadırlar.Bigelow 7 aşama Glick 7 aşama Duvall ve Hill 7 aşama Rodgers 10 aşama Wells ve Gubar 9 aşama Duvall 8 aşama Schiffman ve Kanuk 10 aşama 1. Çiftlerden diğerinin de ölümü 1.Emeklilik 1. 7.Bebekliler. 9.Yeni evli çocuksuz çiftler.Dulluk (Rodgers bazı aşamaları kendi içinde de aşamalarına bölerek toplamda 23 aşamalı bir döngüyü esas almıştır).Okul çağı.Okul çağında çocuğu olanlar.Evlilik bağı olmaksızın birlikte yaşayanlar.Lise çağında çocuğu olanlar. 8. 6. 4.Çocuksuz genç boşanmışlar.Küçük çocuklu yuva.Son çocuğun doğumu.Çocukların evden ayrılmasıyla başlayan küçülme. 2. 7. 3.Yalnız yaşayan ve emekli 1.Evden ayrılmış çocuğu olan yuvalar. 2.Okul öncesi çocuğu olanlar.(2009)’dan derlenmiştir. 7. 3. 10.Tüm çocukları evden ayrılmış orta yaşlı aileler. 3. 4. 6.İlk çocuğun doğumu.Okul öncesi çocuğu olan aileler. 7. 3. 2. 2. 4.Çocuksuz-yeni aileler.) aileler.Bebekli aileler. 2. 8.İlk çocuğu geç olan çiftler.Üniversite çağında çocuğu olanlar.Yalnız yaşayan ve çalışan. 2. 5.Çiftlerden birinin ölümü. 6. ekonomik nedenler vs.Yeni evliler.Çocuklu genç boşanmışlar. İlk çocuktan son çocuğun doğumuna kadar genişleme.Evde çocuğun olmadığı dönem arkadaşlık. yaşam dönemlerini birbiri peşi sıra gelecek şekilde değil. 10.Bekârlık.Son çocuğun aileye katılmasıyla gelen istikrar. 3. 5.Eşi ölmüş dullar.Evde çocuğu kalmamış aile reisinin hala çalıştığı yuvalar. 6.Kuruluş. 6.Aile reisinin de emekli olduğu yuvalar.Ayrılan çocuğu olan aileler. 5. 9.Okul çağında çocuğu olan aileler.İlkinden sonuncusuna çocukların evden ayrılması.Genç ve orta yaştaki evlenmemişler.Çocuksuzluk. 5. 9 .İlk çocuğun evlenmesi. 2. 6.Çocuksuz evliler. 8.Okul öncesi ve yeni çocuklular. 3. 4. 4. 7. 8. 5.Ergenlik döneminde çocuğu olanlar.Eşlerden birinin ölümü 1.Geri dönen çocuğu olanlar. 5.Evden ayrılmış çocukların geri döndüğü (boşanma.Emekli oluncaya kadar orta yaşlı aileler. 9. (Yazarlar.Yaşlı aileler.Büyük çocuklu yuva. 3. 7.Emeklilikten ölüme kadar yaşlı aileler 1.İlk evlenme. 6. 5. 7.Çocuklu orta yaşlı boşanmışlar.Geç evlenmiş çiftler.

ve 4. işe başlatılmaları.2: Aile Yaşam Döngüsünün Aşamaları ve Bu Aşamalara Eşlik Eden Gelişimsel Görevler Aşamalar 1.Okul öncesi dönem 4. evliliğe hazırlık. Ya da boşanmış kadın ve erkekler çocukları varsa ve tekrar evlenirlerse tablodaki 1.Evlenme Ailenin durumu Karı . Daha öncede belirtildiği gibi çeşitli yazarlar tarafından ortaya konmuş çok sayıda aile yaşam döngüsü modelleri geliştirilmiştir.Okul çağı 5.dayı. daha yaşlı ve daha genç aileler ile akrabalık bağlarının kurulması Eş kaybının yaşanması ve yalnız yaşama alışma Aile evinin kapatılması veya yaşlılığa uyarlanması Emekliliğe uyum 6.teyze) Karı –anne(nine) Koca – baba(dede) Karı –anne(nine) Koca – baba(dede) Dul anne/baba Gelişimsel Görevler Uyumlu bir evlilik ilişkisi oluşturma Evliliği düzene koyma Akraba ağına katılma benimseme benimsenme Gebeliğe hazırlanma ebeveynlik sözü Bebek sahibi olma. gelişimini üstlenme Ebeveyn ve bebek için uygun ev ortamını oluşturma Okul öncesi çocuğun gelişim ihtiyaçlarına uyum Ebeveynin enerjisinin tükenmesi ve mahremiyet kaybıyla baş etmeleri Okul çağı ailelerine uyum Çocukların eğitimlerini sağlama Ergen çocukların özgürlük ve sorumluluk dengesini kurma Ebeveynin yaşlanması nedeni ile ebeveyn sonrası yaşamın planlanması Büyüyen çocukların geleneklere göre hayata hazırlanması. Her model için değişik aşamaların sayısının ve açıklamasının farklı olması büyük olasılıkla yaşam aşamalarını belirleyen değişkenlerin farklı uygulamalarından kaynaklanmaktadır. 2007’ den uyarlanmıştır.Ebeveynin yaşlanması Kaynak: Tuğlu ve Öztürk Şahin. Bu iki uç arasındaki aşamalar değişkenler tarafından belirlenen. ikinci baharın başlaması. 10 . Birçok aile bu evrelerden sadece bir kısmını yaşar.hala. yaşam aşamalarından etkilenir. Örneğin bir çocuk yetişkinliğe geçtiğinde de ebeveyniyle ölene kadar aynı evi paylaşabilir. Tablo 1.Çocuk sahibi olma 3.Ergenlik Karı –anne Koca – baba Bebek (ler) Karı –anne Koca – baba Çocuk (lar) Karı –anne Koca – baba Çocuk (lar) Karı –anne Koca – baba Çocuk (lar) Karı –anne(nine) Koca – baba(dede) Çocuk(lar) (amca.Orta yaşlı ebeveyn 8. Ya da bu çemberi tamamlayamabilir. Aile Yaşam Döngüsünün Aşamaları ve Bu Aşamalara Eşlik Eden Gelişimsel Görevler Aile yaşam döngüsünü daha iyi anlayabilmek açısından evreleri tablo haline getirilerek Tablo 2’de verilmiştir. ele karışma Evlilik ilişkisinin yeniden kurulması. Bazı evreleri hiç yaşama şansı olmadan bir başka evreye atlayabilir. Daha önce kurulduğu gibi. yaşam döngüsü kavramına eşsiz bir yaklaşım sunmaktadır.Yukarıda kısaca anlatıldığı gibi her ailenin bu evreleri belirtilen sıra ile yaşaması ve tamamlaması söz konusu olmayabilir. bu model tipik olarak bağımsız / oluşum aşaması ile başlar ve bir çözülme aşaması ile son bulur. evreleri aynı zamanda ikinci kez yeniden ilkinden daha değişik olarak yaşarlar. bebeği benimseme uyum sağlama.Koca 2. Bu modellerin her biri. askere gönderilmeleri. Aile yaşam döngüsü nedir? Kısaca bilgi veriniz.Cocukların büyümesi 7. AİLE YAŞAM DÖNGÜSÜ MODELİ EVRİMİ Aile yaşam döngüsü aşamaları alışılmış bir model olarak tasvir edilmektedir. evlilik.

Bu ilke karşıtların birbirini çektiği gerçeğine dayanır. Adler karşılaşılan sorunlarla başa çıkmak. Kuruluş: Bu dönem evlilikle başlar ve ilk çocuğun doğumuna kadar devam eder. ırk. 1. 4. Ayrıca eşlerin ortak kararlar almaları. 5. geniş aileyi (çekirdek aile ve onlarla birlikte ikamet eden en az bir büyükbaba) göz ardı eder. ailedeki sorumlulukları paylaşmaları ve problemleri çözme yolları da oldukça önemlidir. eğitim ve kişilik benzerliğine dayanılarak seçim yapılır. Aile yaşam döngüsünü geleneksel ve geleneksel olmayan yani çağdaş olarak iki gruba ayırarak incelemek mümkündür. Bu ilke benzerlerin birbirini çektiği gerçeği üzerine kuruludur. Psikolojik gelişim. 7. Bütünlük ilkesi: Eşlerin özellikle kişilik açısından farklı ve tamamlayıcı özellikleri nedeniyle seçildiğini savunur. Geleneksel modellerde bir aşamadan diğerine geçişler birbirini takip eder. • Araştırmalar hangi ilkenin daha çok uygulandığını ortaya koyamamıştır. Bu dönemde eşlerin birbirini mutlu edecek yaşam biçimini bulmaları cinsel etkileşim örüntülerini keşfetmeleri en önemli görevleri arasındadır. Fakat toplumsallaşma sürecindeki daha az çatışmanın yaşanması ve anne – baba isteği gibi nedenlerden dolayı benzerlik ilkesinin daha çok uygulanabilir nitelikte olduğu söylenebilir. yeni evli bir çifti (kocası ve eşi) ve çekirdek aileyi (eş ve bir veya daha fazla çocuk) içerirken. aile birliğinin kurulması ile güçlenen ve zamanla zayıflayan ve nihayet temel birimin dağılması ile sona eren kodlanmış bir seriyi takip eder. Geleneksel aile yaşam döngüsü: Geleneksel aile yaşam döngüsü bekârlık aşaması ile başlayan. Evlilikle beraber bekârlık rollerinden evli çift rolüne geçilir. 3. çiftin birbirleriyle. Adler sevginin dostça işbirliği olduğunu söyler. Duvall. Özellikle boşanmalar 11 . her iki tarafında birbirlerinin çıkarlarını düşünmek ve toplumla birlikte uyum içerisinde hareket etmenin gerekliliğini belirtir. Eş seçiminde benzerlik ve bütünlük ilkesi olmak üzere iki tane ilke vardır: • Benzerlik ilkesi: Sınırlı bir bireyler gurubu içinde.AİLE YAŞAM DÖNGÜSÜ TİPLERİ Aile yaşam döngüsü “bağımsızlığı” ile başlangıç aşamalarında bir “seriyi” veya “oluşumu” ve “çözünme” ya da “sonuçlandırılma” ile de emekliliği kapsamaktadır. cinsel çekim ve aşk gibi etkenler evliliği çağrıştırır. Bunlar “eş seçimi“ ve “sevgi ilişkisi” dir. Geleneksel aile yaşam döngüsü üç farklı aile tipinden ikisini içermektedir. Ancak bir 'geri dönüşüm' olduğu hiçbir şekilde bildirilmeden bazı eski aşamalarına geri dönebilir. din. 8. Bireyin ne zaman evlendiği doğrultusunda toplumun belirlediği belirli bir zaman bile vardır. sınıf. ailede yaşam döngüsünü sekiz aşamada ele almıştır: 1. ana babalarıyla ve bir bütün olarak toplumla olan ilişkileri görülür. etnik köken. Evli çift (çocuk yok) Çocuklu aile (en büyük çocuk 30 aylık) Okul öncesi çocuğu olan aile (en büyük çocuk 30 ay – 6 yaşında) Okul çağında çocukları olan aile (en büyük çocuk 6 – 13 yaşında) Ergen çocukları olan aile (en büyük çocuk 13 – 20 yaşında) Genç erişkenler yetiştiren aile (ilk çocuğun evi terk etmesinden sonuncuya kadar) Orta yaşta anne – baba boşalmasından emekliliğe kadar) (yuvanın eşin Üyeleri yaşlı aile (her iki emekliliğinden ölümlerine kadar) (0) Evlilik öncesi: Bu dönemde iki sorun izlenir. Bu yeni rolde. Eş seçimi konusunda başka bir sorunda neden evlenildiği sorunudur. 6. Yani. Sosyolog Reuben Hill dokuz dönüm noktası saptamıştır. evliliğe ilerleyen. Evliliğin ilk yılları oldukça zorlu yıllardır ve bu konularda başarısızlıklar olduğu takdirde boşanmalar olmaya başlar. yaş. 2.

evliliğin ikinci ve dördüncü yılları dolaylarında fazladır. 5. Aile ise ekonomik yönden kendini hazırlamıştır. Yerleştirme yeri olarak aile: Çocuklar bu dönemde evlenirler ve evden ayrı yaşamaya başlarlar.babalığa ilişkin yetersiz duygular ve bebek ile ilgili deneyim eksikliğidir. Resmi ilişki: İlişki çok azdır. maddi olanak sağlamak ve çocuklarını yetiştirmek konusunda arayış içerisine girerler. 7. Toplumsallaşma süreci içerisinde anne-babalar çocuklarına toplumun kurallarını ve değerlerini öğretirken aynı zamanda çocukları tarafından da toplumsallaştırılırlar. Ayrıca baba mesleğinin doruğuna çıkmak için çalışır ve eşinden uzaklaşır. Bunlar. eşlerin evlilikten gerçek olmayan beklentileri sonucu ortaya çıktığını belirtir. Ergen çocuklu aile: En büyük çocuğun ergenliğe ulaşmasıyla başlar. Çalışan işlerini seven anneler çocuklarına daha iyi davranmalarına karşın. Buda kızgınlık ve kıskançlığa neden olabilir. gebeliğe karşı olumsuz tutumları. 3. Vekil anababa ilişkisi: Ölüm. onların bakımıyla ilgilenmezler. Anne. çiftlerden cok toplumdan kaynaklandığını söyler. Buraya kadar eşler ilişkilerini oluşturmuştur. sadece belli günlerde buluşmayla sınırlı kalır. Yeni ana babalar: Bu dönem gebelik ve ilk çocuğun doğumuyla başlar ve eşlerin anne ve babalığa doğru rol geçişi söz konusudur. 6. • • • Keyif arama ilişkisi: Büyük ana. Bu biyolojik değişim “ boş yuva “ olgusu ile de birleşince anneler için bunalım başlar. babalar torunlarıyla sadece sevmek için ilgilenirler. genel uyumsuzluk anne ve babanın müdahalesi gibi durumlar evliliğin yine ilk yılların da karşılaşılan sorunlardır. Ayrıca ailenin harcamalarının çok arttığı bir dönemdir.baba bu uyumsuzlukların nedenleri Knox ‘ a göre. Okul çağı ailesi: Bu dönem. Yaşam koşulları. anne-çocuk ilişkisinde ne gibi etkilerinin olacağını araştırmıştır. maddi durumlar. Bu çalışmadıkları için kendilerini iyi hissetmeyen anneler içinde geçerlidir. Bu dönemde çalışan anne tekrar işe döner. Anne-baba birbiriyle olan ilişkileri sürdürürken. Ailenin oldukça aktif olduğu bir dönemdir. Neugarten ve Weinstein beş tür anne-babalık biçimi saptamıştır. Araştırmalar sonucu gençlerin kendi kuşaklarıyla ve ailesi ile dayanışma içerisinde olduğunu göstermiştir. Bir başka sorunda anne-babaların. Ergen ailelerin kurallarını sınamaya başlar. Fakat aileye üçüncü bir kişi olan bebeğin katılması eski dengeyi bozabilir. Eğer anne-babalar ilgilerini ailesi üzerisinde yoğunlaştırmışsa bu dönem onlar için zor ve sıkıntılı bir dönem olacaktır. Ergen ve aile için oldukça zor bir dönemdir. kötü evlilik gibi nedenler değil de henüz anne-baba olma yolunda eşlerin yeterli bir hazırlığa sahip olmamalarıdır. aile için bir yer bulmak. Ana-babalık sonrası aile: Son çocuğun aileden ayrılması ile ortaya çıkan dönemdir. Çocukların yetişmesi konusunda anne-babalar çocukla etkileşim içerisinde büyürler. Bu dönemde karşılaşılan sorunların başında çiftlerin yaşlanan anne ve babalarına bakmalarıdır. 12 . alkol ve uyuşturucu kullanmaları kaygısı ortaya çıkar. Bu sorunlar aile ve çocukta bunalımlara yol açabilir. boşanma gibi nedenlerden torunlara bakmayı içerir. 4. işlerini sevmeyen anneler ise çocuklarıyla daha az ilgilenmektedirler. Genç yetişkinli aile: İlk çocuk 22 yaşında ya da daha büyüktür. ailenin en büyük çocuğunun okula gitmesi ile başlar. annenin çalışmasını. Aile özellikle yetişkin çocuklarının olağan harcamalarını karşılamada zorlanır. Koller ilk yıllarındaki boşanmanın büyük ölçüde. 2. Anne babalarının ölümün beraberinde getirdiği duygularla başa çıkma sorunları gelir. Le Mosters evliliğin bu dönemini incelemiş ailenin %83 ünde ilk çocuğun doğumu ile beraber bunalım yaşadıklarını belirtmiştir. anne. bununla beraber sigara. Evliliğin ilk yılları gibi 40-45 yaşları arası da boşanmaların en çok olduğu dönemdir. meslek seçimleri ve eş seçimleridir. rol değişimlerini kabul edilmemek. Birdwilsell ise sorunun. Okul öncesi aile: ailedeki çocuk 3 ila 6 yaşları arasındadır. Fakat bunun nedenini kişilik uyumsuzluğu. Bu dönemdeki konular çocuklar için okul. Böylece çocuklar annelerine karşı düşman olabilmektedirler. Yetişkin çocuk ya da çocukların sorunları aileyi oldukça fazla meşgul eder. Bu zaman annenin menopoz sıkıntılarına rastlar. Ayrıca çocuklardaki bağımsızlık artar. büyükanne ve büyükbaba olmaları konusundaki rol değişimleridir. 8. Hofmann.

Sağlık sorunları ortaya çıkar. Hill’in bu aşama görüşü sınırlıdır. Uzak ilişkiler: Toplumsal ya da coğrafi açıdan mesafeli olan ilişkilerdir. ergenlikten yetişkinliğe geçişte önemli dönüm noktaları aile ile ilgilidir. gösterdiğini iddia edilebilir. Gelişimsel açıdan bakılacak olursa. Aile yaşam döngüsü yetişkin rollerinde bir takım geçişler ve aşamalarla belirlenir. çağdaş aile yaşam döngüsü düzeni mutlaka kodlanmış bir seriyi takip etmez. çünkü evlenmeden birlikte yaşayan ya da boşanmış. Aile döngüsü içinde en önemli dönüm noktaları. son çocuğun evden ayrılması ve dulluktur. Geleneksel olmayan aile yaşam döngüsü: Geleneksel aile yaşam döngüsü çağdaş yerli ve yaşam düzenlemelerinin ilerlemelerinin bir sonucu olarak artık yeterince kendini sembolize edememektedir. evlenme. Ailenin sağduyusu olma ilişkisi: Büyükanne ve büyükbabanın deneyimlerinden yaralanmaktır. son çocuğun doğumu. Geleneksel aile yaşam döngüsünün aksine. Genç yetişkinlikte bütün toplumsal çevreler içinde yine aile çevresi ağırlığını korur. boşanma ve çocukların yokluğu gibi sosyodemografik faktörlerdir. Yaşlılık ailesi: Bu son dönem eşlerin emekli olması ile başlar. Bununla birlikte ortaya çıkan boş zamanı değerlendirilmesi bu zamanlardaki sorunlardandır. Geleneksel olmayan düzenlemeler kültürel değişiklikler sonucudur ve bunlar gecikmiş evlilik. yeniden evlenmiş çiftlere uygulanamaz. Bu durumun geleneksel olmayan aile yaşam döngüsünün hem geleneksel olmayan aileleri ve hem de geleneksel olmayan hane kapsamasından kaynaklandığını söylemek mümkündür. Geleneksel olmayan aile haneleri şunlardan oluşur: • • • • • • Çocuksuz çiftler Geç evlenmiş çiftler İlk çocuklarına geç sahip olmuş çiftler Bir veya daha fazla çocukla evliliğe başlamış çiftler Bekâr ebeveynler Genişletilmiş aileler Evli olmayan çiftler Çocuksuz boşanmış kişiler Bekâr kişiler Boşanmış kişiler Aile olmayan haneler ise şunlardan oluşur • • • • 13 . Genç yetişkinler orta yaşlı olduklarında da yaşlı ana-babalarıyla ilişkileri sürer. Çağdaş bir yaşam döngüsü buna karşılık gelenekselden herhangi bir şekilde sapma.• • 9. ilk çocuğun doğumu. Gelir düşüşü ile beraber yaşam standardında da düşüş görülür. Çalışan kadını dikkate almayışı açısından da eksiktir.

E.1: Murphy ve Staples’e ait Geleneksel olmayan aile yaşam döngüsü modeli Kaynak: Koekemoer.Murphy ve Staples’e ait Geleneksel olmayan aile yaşam döngüsü modeli Şekil 1 de şematik olarak gösterilmiştir. Konunun daha iyi anlaşılmasını sağlamak açısından bu model de Şekil 2’de verilmiştir. Geleneksel akış Dönüştürülmüş akış Geleneksel aşamalar Geleneksel olmayan aşamalar Şekil 1. Bu yönü ile Hill’ in modelinde cevap bulamayan soruların da cevabını vermekte ve bu nedenle önem kazanmaktadır. Öte yandan Gilly ve Enis de geleneksel olmayan aile yaşam döngüsü konusunda bir model hazırlamışlardır. 14 .2006 Şekil 1’in incelenmesinden kolaylıkla anlaşılabileceği gibi model boşanmış kişilere ait çeşitli seçenekleri içermektedir.

birlikte yaşamayı da içeren medeni durum ve çocukların bulunduğu veya bulunmadığı aşamaların olduğu dört farklı durumdan üçünü birleştirmektedir.Evlilik Çocuğun gelmesi yada ayrılması Boşanma / ölüm Yaşlanma Şekil 1. Sadece mümkün olduğunca daha fazla aileyi kapsayabilecek daha fazla aileyi uyarlanabilecek modeller oluşturulabilir. Zaten bugüne kadar yapılan da budur. Şüphesiz gelecekte de yeni modeller geliştirilecektir. Yeni geliştirilecek modellerde aynen gbugünkü modellerde olduğu gibi ailelere kısmen uyarlanabilecektir. Özgündür. Geliştirilen bu modelde tecrübeye dayanan Bulgulardan yararlanılmıştır. Çünkü dünya üzerinde bulunan her aile tektir. Ayrıca. Buna karşılık tek birey göz ardı edilmektedir. Her model aileye ait yaşam döngüsünü belirli bir açıdan anlatabilmekte ama bir başka açıdan zayıf kalmaktadır. O nedenle genel anlamda aileyi temsil edecek bir yaşam döngüsü modeli oluşturmak imkânsızdır. Değil bir başka örneği benzeri bile yoktur. sınıflandırma sistemi değil evli çiftler ile birlikte yaşayanlar arasındaki ayrımı açıkça ortaya koyamamaktadır. E.2006 Şekil 2’nin incelenmesinden kolaylıkla anlaşılabileceği gibi model yaş. 15 . Yani kısaca her modelin kendine göre üstün ve zayıf yanları bulunmaktadır.2: Gilly veEnis’e ait Geleneksel olmayan aile yaşam döngüsü modeli Kaynak: Koekemoer. Geliştirilen bu model Şekil 3’ te verilmiştir. Bütün bu açıklamaların ışığında geleneksel olan ve olmayan aile yaşam döngülerinin bir arada bulunduğu bağlamsal b ir aile yaşam döngüsü modeli geliştirilmiştir. Bir başka anlatımla her model aileye ait bir ögeyi yaşam döngüsü modeline dâhil edebilirken başka ögeleri dışarıda bırakmak zorunda kalmaktadır. Bu son derece doğal bir durumdur. Murphy ve Staples ile Gilly ve Enis modellerinde yaş aralıkları farklıdır. Buraya kadar anlatılan yaşam döngüleri modellerinin bir arada ve bütünsel olarak incelenmesinden üzerinde anlaşılmış herhangi bir aileyi tam olarak temsil edebilen bir yaşam döngüsü modelinin olmadığı anlaşılmaktadır.

hamilelik ve doğum. edinmek için linkini ziyaret Konuyu daha iyi anlayabilmek için “Türkiye’de aile ve aile yaşam döngüsü” isimli makaleyi okuyabilirsiniz. inisiyatif kullanmak. yetişkin çocukların evden ayrılması. Buna göre bir ailenin kuruluş aşamasından başlayarak.com.2006 Şekil 3’te geleneksel olan ve olmayan aile yaşam döngüleri bir arada gösterilmeye çalışılmıştır. kendine özgü bir kimlik oluşturmak. Yine bu nedenle bu zorluk nedeni ile her aileye uygun bir yaşam döngüsü modeli oluşturmanın imkânsızlığı da belirtildi. emeklilik. Ayrıca her ailenin. anne-babalık. söz verme sözleşme yapma kurallarını öğrenmek uygulamak. kişiliğini bulmak. bağımsızlık. toplumdaki diğer bireyler ile 16 . E. yeni evlilik dönemi. kendi ayakları üzerinde durmak. çocuk yetiştirme. Bağımsızlık denince bireyin geldiği köken aldığı aileden farklı bir birey olmak.tr/turkiye-de-aile-ve-aile-yasam-dongusu-cn131. aile yaşam döngüsünde sözü edilen her aşamayı yaşayamayabileceği de belirtildi. çocuğu okula gönderme.html edebilirsiniz. boş yuva. bir birey olarak ben tek başıma varım demek. ahlak kuralları benimsemek. bu güvene dayanarak bağımsız bir iş kurmak. AİLE YAŞAM DÖNGÜSÜNDE KARŞILAŞILABİLECEK OLASI AŞAMALAR Buraya kadar verilen bilgilerden her ailenin birbirinden farklı olduğu ve her ailenin bu nedenle kendine özel bir yaşam döngüsüne sahip olduğu üzerinde duruldu. ergenlik.sekam.3: Geleneksel olan ve olmayan aile yaşam döngüleri modeli Kaynak: Koekemoer. Konu ile ilgili daha ayrıntılı bilgiler http://www. Bu bilgiler ışığında bu bölümde ailenin geleneksel yapıda olup olmadığına bakmaksızın sıradan herhangi bir ailenin yaşayabileceği aşamalar kısaca ana başlıkları ile açıklanmaya çalışılacaktır.Geleneksel aşamalar Geleneksel olmayan aşamalar Geleneksel akış Geleneksel olmayan akış Ebeveyn evi Dul Şekil 1. dulluk ve nihayet tek başına kalma aşamalarından geçer. yaşlılık. Model hazırlanırken aile yapısının gelecekteki durumu da tahmin edilmeye çalışılmış ve ona göre bir model hazırlanmaya çalışılmıştır.

aile sisteminde yaşlı bireyin bilgeliği ve tecrübeleri için saygın bir yer oluşturma. yakınlık oluşturmak ve çift olmak kavramlarını içerir. çocuğun ihtiyaç ve ilgilerini doyurma. ortak değerler benimsemek gibi konu ve kavramları özümsemekle geçen bir aşamadır. annelik. başlarına bağlanmayı keşfetmek. çocuk bakımı dışında yeni ilgiler geliştirme. maddi kayıplar gibi sorunlar ailenin yaşam döngüsünü etkiler. Bir ailede yaşanan nişanlılık dönemi ise kısaca. ortak karar almayı öğrenme ve uygulama. toplumsal yaşama katılma. çocuğun eğitimdeki başarısını geliştirme. Yaşam döngüsü içerisinde aile bireylerinin yaş dönemlerinde içinde bulundukları durum ve üstlenecekleri görevler Tablo 3’te gösterilmiştir. Bu gibi durumlarda aile terapisti önemli rol oynar. ilgileri geliştirme. aile üyeleri dışında birisine bağımlılık yaşamak. olumlu bir gelişim çevresi oluşturma. kavramlarının güncellik kazandığı bir aşamadır. Bu ani durum aile için yeni düzenlemeleri gerektirir. Emeklilik aşaması. problem çözme becerilerini geliştirmek. öğrendiklerini sonraki kuşaklara aktarma ve nihayet ölüme hazırlanma konularında uygun etkinliklerin yapılmasının istendiği bir dönemdir. yeni gelecek bireye ailede yer açma ve büyüyen aile yapısına uyum sağlama. aile üyeleri dışında birisi ya da birileri ile yakınlık kurmak anlaşılmalıdır. Artan bu ilgiye gereken olumlu tutum ve davranışın geliştirilmesi ve uygulanması da beklenir. evliliğe uyum. kayıplar. yeni doğana bakma. mahremiyetin azalmasına uyum sağlayabilme. Okul öncesi dönemi başlıca çocuğun aile dışına çıkmasına izin veren bir ebeveyn-çocuk ilişkisine geçme. Aile terapisti terapi sürecinde ailenin yaşam döngüsünü özellikle göz önünde bulundurmak durumundadır. evliliğin gerekleri ve gerçekleri üzerine düşünmek. sadakat. büyüyen çocuklarla yetişkin yetişkine ilişki kurma. olgunlaşma ve bağımlılık. hobi ve ilgileri bulmak ortak olanlarını geliştirmek ya da ortak hale getirmek. “sosyal” ve “entellektüel-ruhsal” nitelikleri. kimlik pazarlığı. birbirleriyle zaman geçirmek. Bazen evlilik sorunlarını belirginleştirebilir ve boşanmaya yol açabilir. sınır oluşturmak yani Köken ailelerle. kendi aralarında ve arkadaşlarla olan ilişki düzeyini belirlemek.benzerlikler bulmak ve onlarla ortaklıklar kurmak.ilgiyi paylaşmayı öğrenme ve nihayet köken ailelerle ilişkilerin yeniden düzenleme kavramlarını içermektedir. Nişanlılıkta yaşanan duyguları ise anksiyete yani yürek darlığı aşırı sıkıntı bunaltı. Bu gibi durumlarda yapılması gereken en akılcı yol profesyonel yardım almaktır. “çift” olma kimliği edinme. “duygusal”. yaşamını gözden geçirerek. sağlamak. Büyüklüğü ve süresi aileye bağlı olarak değişen bir kriz yaşanmasına neden olur. kişilerarası ilişkide derinleşmek. eşlerin “fiziksel”.ilişkide rollerin uyumu yani rollerin tanımları üzerinde antlaşmak ve rollerde değişiklik yapmaya dair antlaşmak gibi kavram ve duyguları içermektedir. seçilen eşe ilişkin soru ve kuşkular. Ergenlik aşaması ergenin daha bağımsız olmasına izin verme. rolleri belirlemek yani aile içi rollerde ve cinsel kimliklerde anlaşmaya varmak. sorunları görmezden gelme gibi duyguların yaşandığı bir dönem olma özelliğindedir. arkadaşlık. uyum sağlama kavramlarının başarılı bir şekilde uygulanmasının beklendiği bir aşamadır. doyumun en yüksek noktada olma. Erken çocukluk – çocuk yetiştirme dönemi ise. Her aşamaya ilişkin olarak. ona yardım etme. cinsel rol çatışmaları. Balayı dönemi. babalık rollerini yüklenme. kendisinden önceki ve sonraki aile üyelerine destek sağlama. evden ayrılmış artık birer yetişkin olmuş çocukların kariyer sorunlarını yeniden ele alma ve çözme. ortak ruhsal ve duygusal gelişim amaçları belirlemek. rekabeti öğrenmek. karşıdakinin ihtiyaçlarını kendi ihtiyaçlarının önüne koymayı yani bencil olmamayı öğrenmek. duygusal destek. Çocukların evden ayrılması ise çocuklar olmaksızın aileye yeniden odaklanma. ortak yaşam stili oluşturmak. Ayrıca bu aşamada köken aile bireylerine olan ilgi artar. onların çocuklarına karşı büyükbabalık/büyükannelik rollerini benimseme ve oynama. Yaşlılık döneminde aile üyelerinden birisinin hastalığı ya da ölümü. evdeki ilgi ve enerji talebine. onların bağımsızlıklarıyla başa çıkabilme. 17 . ailede ortaya çıkan kayıplarla başa çıkma. yüceleştirme ve yanılsama kendini zayıf ve güçlü yanları ile tanıma şeklinde belirtmek mümkündür. rekabet etmek. bazı duyguları paylaşmak. konularının başarı ile gerçekleşmesinin beklendiği bir aşamadır. sorunları ve tipik davranışları dikkate alınmalıdır. evlendikten sonra kendisini kaybetme korkusu. cinsellik. emeklilikle değişen aile ve sosyal rollere uyum sağlama. Evlilik ise evlenmeden önce birbirini kaybetme korkusu. evlenmek üzere sözleşmek. beklentileri belirleme. Yeni evlilikkarşılıklı bağımlılık döneminde ailenin finansman kaynaklarını yönetmek. yaşlanan bedene. öncelikleri belirlemek. Boş yuva aşaması aile yaşam döngüsünün zor aşamalarından birisidir.

sınır dağılmaları Krizler dışında stabil sınırlar Ailenin.Tablo 1. ailenin onu sorumlu ve olgun görmek beklentisiyle çatışmaktadır. aile bireyleri arasındaki ilişkiler. başlangıç yıllarında. arkadaşların kaybı Yaşlanma. Aile yaşam döngüsünde karşılaşılabilecek olan aşamaları anlatınız. uzun süreli amaçlar İç ve dışın uyumunu sağlamak Öncelikleri güncellemek Üretkenlik Yakınlığın artması Çekirdek ailenin sınırları 40-42 Orta yaş geçişi 43-59 Orta yaş yetişkinliği 60 + Yaşlılık Geçmişi değerlendirme. Ancak aile yaşamı kriz. Sözgelimi ergendeki bağımsız olma isteği. uyum ve uyumsuzluklarla süren evrensel bir yaşamdır. Ev yönetim faaliyetleri. Evlilikle başlayan aile yaşamı bir süreç olarak. Örneğin.3: aile bireylerinin yaş dönemlerinde içinde bulundukları durum ve üstlenecekleri görevler Yaş dönemi Bireysel görevler Evlilik görevleri Yakınlık Güç Sınırlar 18-21 Köklerini geliştirme 22-28 Yetişkinliğe hazırlık 29-31 30’lu yaşlara geçiş 32-39 Durağanlık Otonomi Geliştirmek Köken ailede ayrılma. görev ve sorumluluklar. söz. çocukların doğumu. Karı-koca bir evrenin gerektirdiği görevleri hakkıyla yerine getirirse sonraki aşamanın görevlerinde daha başarılı ve mutlu olacaktır. her yeni aşamada mevcut görevlere eklenen yenilerin neler olduğu tanımlanmıştır. çatışma. Aile üyelerinin gelişimsel görevleri. sıklıkla birbiriyle çatışır ve aile yaşamındaki çoğu gerilimin nedeni bu çatışmalardır. yeni amaçlar Evlilikle ilgili çatışmalar çözümleme Diğerlerinin üretkenliğini destekleme Diğerleri ile zayıf ilişkiler ya da ilişki fantezileri Yaşlanma ve can sıkıntısı ile yakınlığın tehditi Yakınlığı sürdürme ya da bitirme Yeniden değerlendirm e. çocukların doğumundan sonraki yıllarda değişebilir. genç ve yetişkin bireyler haline gelip evlenmesi gibi çeşitli değişikliklerle devam eder. potansiyel sevgililer Evlilik dışı geçici ilişkiler Evlilik Derin ilişkiler. çoğunlukla çocukların doğumu esas alınmaktadır. hastalık ve ölümle uğraşma Tablo 3’teki “bireysel görevler” sütunu. ailede rol. nişan Kırılgan yakınlıklar Güç denemesi Ebeveynle çatışmalar Meslek özdeşimi. ailenin kaynakları ve bu kaynakları kullanma biçimi gibi birçok özellikler bakımından yıllara göre farklılık gözlenir. Aile yaşamı belli özelliklerine göre incelenirken. sınır oluşturmak Çatışma çözümü yöntemleri geliştirme Güç ve baskınlık için keskin rekabet Karar verme ve baskınlık yöntemleri geliştirilmesi Dışardaki gücün içerde sınanması Çatışma artışı (Güven sarsılması vs) Ölüm korkusu ile kontrol ve baskınlık Arkadaşlar. “Gelişimsel görevler” sütununda ise. yakınlık kurmak İş ve eş seçimi Derin fakat ikilemli yakınlıklar Mesafe. henüz çocuklar doğmadan iki kişilik olan ailedeki sorumluluklar. evlenip karı-koca olan bir çiftin sonraki evrelerde karıkocalığa ek olarak hangi rolleri üstleneceğini göstermektedir. Kuşkusuz bu başlıkta sayılanlar dışında başka görevler de vardır. 18 . yeni bağlanmalar Flört. büyümesi.

AİLE YAŞAM DÖNEMLERİNİ İNCELEMENİN GEREĞİ VE ÖNEMİ Ailenin geçiş noktalarını ifade eden yaşam dönemleri. yaptıkları araştırmalar sonucu belli olayları geçiş noktaları olarak kabul etmişler ve aile yaşamını dönemlere ayırarak her dönemin karakteristik özelliklerini belirlemişlerdir. Aile ile ilgili sorunların nedenlerinin anlaşılması ve çözüm yollarının önerilmesinde bilim adamalarına sağlıklı fikirler verir. Aile Ekonomisi-Beslenme. Aile yaşam dönemleri her ailede aynı çizgide devam etmediği gibi her dönemi keskin hatları ile birbirinden ayırmak da çoğu zaman mümkün değildir. öncelikle Avrupa ülkelerinde ve ABD’de başlamıştır. bu dönemlerin özelliklerinin bilinmesine ihtiyaç vardır. daha sağlam temeller üzerine oturturlar. Aileyi incelemede esas alınacak bir çerçevenin çizilmesi ve bütün aileleri kapsayacak bir modelin geliştirilmesi düşüncesi 20. eğitim alanında çalışan araştırmacılar daha kapsamlı araştırmalar yapabilme imkânına sahip olurlar. şu anda üyesi olduğu ailesini daha iyi tanıma şansına kavuşur. Örneğin. başlangıç yıllarından itibaren gelecekle ilgili her konuda plan yapması kolaylaşır. amaçlar ve değerlerin oluşumunda. hukuk. için yuvalarını daha sorunsuz. beslenme ve sağlık. özetle istenen yaşam standardına ulaşmada. Aile yaşam döngüsündeki bu tarihsel değişimler aile yaşam döngüsünün de değişmesine neden olmuştur. Herhangi bir ailede bazen bir dönem devam ederken diğer dönemin özellikleri de gözlenebilir. 19 . Ayrıca çiftlerin ana babalık sonrası dönemi uzamıştır. evlilikten son çocuğun yetiştirilmesine kadar geçen süre son yüzyıl içerisinde giderek kısalmıştır. Aile yaşam dönemlerini incelemenin gereği ve önemi aşağıda maddeler halinde verilmiştir: • • Her birey. Böylece kurdukları yuvalarında çıkabilecek olası sorunları ve çözüm yollarını daha evlenmeden öğrendikleri. Aile Bilimleri vb. alanlarında eğitim veren ilgili birimlerinde devam etmektedir. roller ve sorumlulukların belirlenmesinde. Örneğin. Örneğin ilk çocuğun doğuşu yalnızca ‘eş oluşturan ana baba’ olmaya doğru bir rol değişikliği getirmemekte. Ev yönetim etkinliklerinin düzenlenmesinde. eğlence. Orta yaşlı büyük ana babalar. ev. Aile yaşam döngüsünü oluşturan olaylar toplumsal ve kültürel değişimlerin etkisi altındadır. Toplumbilim. Evlenecek olan gençleri ev ve aile hayatı hakkında sistematik bilgi edinme imkânını yakalarlar. Ev ve aile ihtiyaçları için üretim yapan üreticilere hangi hizmeti ve malı üretmeleri konusunda ipuçları verir. aile. Aileye hazır bir yol haritası sunar. aile bireylerinin birbirleri ile olan ilişkilerinin biçimlenmesinde. yüzyılın ilk çeyreğinde ortaya atılmıştır. henüz aktif yılları yaşayan bir ailede büyük çocuk herhangi bir nedenle evden ayrılabilir ve eş zamanlı olarak daralma yıllarının özellikleri de gözlenebilir. özellikleri bakımından bir birinden farklılık gösterir. ekonomi. Ev İdaresi. Sorunların çözümü kolaylaşır. Ev Yönetimi. Ülkeler. Türkiye’de bu konuda yapılan çalışmalar yeni olmakla beraber üniversitelerin. dört kuşaklı ailelerin ortaya çıkmış olması bu değişimlerin bazı örnekleridir. • • • • AİLE YAŞAM DÖNEMLERİNİN BELİRLENMESİNDE KULLANILAN MODELLER Aile yaşam dönemlerinin ve her dönemin özelliklerinin belirlenmesi ile ilgili çalışmalar. eğitim. Mal ve hizmetlerin üretimine yön verir. birey üzerindeki toplumsal ve psikolojik etkilerde de dikkati çekmektedir. ev yönetimi. Aile yaşam döngüsündeki bu tür olaylar. aynı zamanda benlik kavramı ve güdülenmeyle ana babalarda çözülmemiş çocukluk çatışmalarını da uyandırmaktadır. Böylece ailenin.

% 3–5 ise tek başına yaşayanlardan oluşmuştur. Aile yapısı ve aile yaşam döngüsü üzerine yapılan çalışmaların ülkeden ülkeye farklı sonuç vermesi olağan bir durumdur. ilgili bilim alanlarında çalışan bilim adamlarımızın üstlenmesi gereken sorumluluklardan birisidir. siyasetçiler aile yaşam döngüsüne dair bilgiler aracılığıyla toplumu daha iyi tanıma ve özgün çözümler geliştirme fırsatını bulabileceklerdir. Dolayısıyla ABD toplumunun 100 yıl önceki durumu bugünkü Türkiye’ye benzemektedir. Yeni araştırma konuları.Türkiye’de Aile Araştırmaları ve Aile Yaşam Döngüsü Türkiye’de 2006 yılında TÜİK tarafından yapılan araştırmaya göre rakamlar. Elde edilecek aile yaşam döngüsü aşamaları yardımıyla aile içinde yaşanan olayları çok daha iyi analiz etmek mümkün olabilecektir. ekonomik sorunlar ve rahatlamalar aile yaşam döngüsü boyunca gözlendiğinde daha iyi anlaşılabilir hale gelecektir. Bu nedenle Türk ailesinin kendine has aile yaşam döngüsünü ortaya çıkarmak. aile konulu araştırma yapacak bilim adamlarının araştırmalarında göz önüne almaları gereken temel bir değişkenin ortaya çıkarılmasını sağlayacaktır. Aslında aile yaşam döngüsü bir tür ölçektir. %12–15 geniş aile.3 Öğrencilerden/işçilerden oluşan hane şeklindedir. yeni kavramsallaştırmalar. Bu nedenle aile yaşam döngüsü aşamalarının tespit edilmesi ile aile konusunda birçok araştırmada kullanılabilecek ülkemiz şartlarına uygun geçerliliği olan bir ölçek geliştirilmiş olacaktır. ABD’de yaklaşık 100 yıl önce yapılan çalışmalara göre 19. Türk aileleri için yaşadığımız zaman diliminde geçerli olan Aile Yaşam Döngüsü’nün tanımlanmış olması ayrıca aşağıdaki faydaları da sağlayabilecektir: • • Ortaya çıkartılabilecek aile yaşam döngüsü ve aşamaları doğal olarak aile ilgili birçok çalışmada kullanılabilecektir. Örneğin otorite değişmeleri. Başka ülkelerde yapılan çalışmaların olduğu gibi diğer ülkelerde de geçerli olması belki farklı zaman dilimlerinde mümkün olabilir. yaşanan psikolojik sorunlar. çocukların yaşının büyük olmasına rağmen ailede anne-baba tarafından hala çocuk olarak algılanması.0 Tek kişilik hane % 80. Bu nedenle ABD’de yapılan bir araştırmanın olduğu gibi Türkiye’de de geçerli olduğunu söylemek yanıltıcı olur. Aile yaşam döngüsünün ortaya konmuş olması en başta aile konusunda psikolojik terapi yapma yolunu açabilecektir.0 Geniş aile % 0. yeni ölçekler geliştirilmesine yol açılabilecektir. Aile daha yakından tanındıkça kamu kuruluşlarının yöneticileri. Aile yaşam döngüsünün bir sonraki aşaması öngörülebilir olduğundan aile üyelerinin karşılaşacakları zorluklarla ilgili kendi kendilerini bilgilendirmeleri bu sağlanamasa bile en azından ilgili bilim çevrelerince uyarılabilmeleri mümkün hale gelebilecektir. Kısacası aile yapısı ve yaşam döngüsü üzerindeki çalışmaların ülkelere has olması gerekmektedir. geleneksel ailelerde yeni evlilerin büyüklerin yanına yerleşerek yaşamaları durumları kültürel farklılıkların varlığını ve derinliğini göstermektedir. yaşayan ailelerin büyük çoğunun çekirdek aile yapısına sahip olduğunu göstermektedir: Buna göre ailelerin • • • • % 6. Aile Yaşam Döngüsünü Tespit Etmenin Faydaları Aile yaşam döngüsünün belirlenmesi. Ülkemizde nişanlılık dönemine atfedilen önem. Aile yaşam döngüsü yardımıyla aileler için yeni istatistikler tutmak mümkün olabilecektir. Aile bağları Türk toplumunda batılılara göre hala daha güçlüdür. Bugün ABD’de daha az geniş aile ve daha fazla oranda tek başına yaşayanlar bulunmaktadır. Geleneksel aile tipinin oransal olarak azlığı ve yalnız yaşayanların oranının yüksekliği dikkat çekicidir. 20 • • • • . yy Amerikan ailelerinin %80i çekirdek aile. Bu istatistikler yardımıyla aile bugün olduğundan çok daha fazla derinlemesine araştırılabilecektir.7 Çekirdek aile % 13.

ailenin özellikleri ile faaliyetleri ve etkileri arasından daha anlamlı ilişkiler kurulmasını anlamlı hale getirmektedir. geliştirecekleri stratejilere yardım edilmiş olacaktır. sivil toplum örgütlerinin. yerel yönetimlerin. Örneğin aile içinde yaşanması muhtemel problemlerin ortaya çıkacağı aile yaşam döngüsü aşamalarından belli olan konular aile ile ilgili olarak belirli sorumlulukları üstlenen kamu kuruluşları ya da sivil toplum kuruluşları tarafından önceden öngörülebilir hale gelecektir. Araştırmacılar bireysel davranışlar ile aile yaşam döngüsü arasındaki ilişkinin kurulması ile yeni çalışma alanları bulabileceklerdir. 21 . • • • Aile yaşam dönemlerinin belirlenmesinde kullanılan modelleri kısaca anlatınız. Aileleri çalışma konusu olarak ele alan sivil toplum kuruluşları ve kamu kuruluşları bu sayede Görevlerini daha bilinçli olarak yapabilir bir konuma gelebileceklerdir.• • Tüketim olgusuyla ilgili kamu kuruluşlarının. Bu durumun bir sonucu olarak da bu kurum ve kuruluşlar bu tür problemlerin olumsuz etkilerini azaltmak amacıyla çalışma yapma imkânına kavuşabileceklerdir. Aile içi kariyerler tespit edilerek kariyer basamakları geçiş dönemindeki zorluklar ortaya çıkartılabilecektir. Aile yaşam döngüsü yaklaşımı.

Özet Aileyi anne-baba ve çocuklardan oluşan en küçük toplumsal kurumdur şeklinde tanımlamak mümkündür. Aileyi güçlendirir. Evliliğin başlamasından. farklı görevler yüklenirler ve üzerlerine düşeni yapmaya çalışırlar. Söz gelimi kırsal kesimde. Üretim ve tüketim faaliyetleri hep birlikte yapılır. Aile düzeni büyüklerin deneyimlerine dayalı kararları doğrultusunda kurulur ve sürdürülür. Döngünün her aşamasında aile çeşitli sorunlarla yüz yüze gelir. Bir ailedeki kuralları birebir bir başka aileye uygulamak mümkün olmadığı gibi. Üzerlerine düşen görevleri yerine getirirken farklı ilişkiler kurmak zorunda kalırlar ve kendilerini sürekli olarak bir değişimin içerisinde bulurlar. Bu gayret ona yeni beceriler kazandırır. Geniş ailede yetkinin erkekte. Eşler çocuk eğitimi konusunda tek söz sahibi olmayı arzu etmelerine karşın birçok durumda bu arzuları gerçekleşmeyebilir. Ayrıca her ailenin kendisine özgü bir mahremiyeti olduğu için bilmek için çaba harcamak da gereksizdir. kimileri ise tamamlayamaz. geleneklerin ağır bastığı geniş aile tipi yaygındır. Aile bu durumda ortaya çıkan krizle uğraşmak zorunda kalır. Değişimin gerektirdiği farklı aşamalara bağlı olarak değişik deneyimler yaşarlar. Ancak genel anlamda bilimsel bir gerçeklikle olaya yaklaşıldığında her aile kendi içerisinde kendine özgü kurallara sahiptir. Aile bu krizden başarı ile çıkarsa çok güzel bir deneyim kazanmış olur. Bu tip ailelerde görünürde Erkek egemendir. Yaşamını devam ettirebilmek için bu sorunları çözmek zorundadır. Aile ister çekirdek isterse geniş aile olsun her durumda bireylerin birbirlerine karşı görev ve sorumlulukları bulunmaktadır. Aile bu yeni duruma uyum sağlayamazsa kriz yaşanır. aynı kuralların olmasını beklemek de mümkün değildir. eşlerin ölümüne kadar geçen bu süreçte. O nedenle var gücü ile bu sorunları çözmeye uğraşır. bütün aile bireyleri arasında paylaşılmış olduğu görüntüsü vardır. Öte yandan toplumsal eğitim sonucu oluşan çekirdek ailede ise sorumlulukların tamamının. 22 . kimi aileler. güçlenir. aile bireyleri her aşamada farklı roller. kurulduktan sonra çeşitli evrelerden geçerlerken. “yaşam döngüsü” olarak isimlendiren bu evreleri tamamlayabilir. Genelde ailenin özelde aile bireylerinin bu dönemlerde yaşadıklarına bağlı olarak oluşan ve oluşabilecek muhtemel durumlar aşağıda belirtilmiştir. farklı sorumluluklar. Her aile özgündür. sorumluluğun ise kadında olduğu görüntüsü vardır. Gelişen ve değişen toplum yapısına bağlı olarak aile yapısı da değişmektedir. Bu nedenle yukarıda belirtilen durum sadece görüntüdedir. Yani aile birliği. Gerçekte ise durumun tam olarak ne olduğunu bilmek imkânsızdır. Hızlı kentleşme ve endüstri alanındaki gelişim aile yapısında değişim ortaya çıkarmıştır. Aksi durumda aile yaşam döngüsünü tamamlayamadan süreç bitebilir. genellikle.

Yetişme e. Aşağıdakilerden hangisi bir ailede normal iletişim ve etkileşimi engelleyen durumlardan birisi değildir? a. Loomis aile yaşam döngüsünü kaç aşamada incelemektedir? a. 80 b. 8 evrimi döngüsünü kaç 8. Duygusal davranış tutumu b. Abartılı bir şekilde onaylama ya da reddetme c. 60 d. Aşağıdakilerden hangisi ailenin işlevlerinden birisi değildir? a. Duvall. Aile yaşam döngüsü modeli aşağıdakilerden hangisi ile başlar? a. Eğitim e. Aile içinde rol dağılım c. 50 e. Aşağıdakilerden hangisi aile sisteminin temel fonksiyonlarından birisi değildir? a. Ekonomik ihtiyaçaları sağlamak. Emekliler. Eğlence 10. Geç evlenmiş çiftler. Özveriyi daima karşıdan bekleme 4. 40 . Bir arada yaşamaya kendilerini mecbur hissettikleri için d. 8 23 6. 4 b. Beslenme b. Duygulara dahil olma e. Aşağıdakilerden hangisi kadın ve erkeğin evlenmeye karar verme nedenidir? a. Sağlık c. Bağımlı olma b. Toplumsal yapıyı planlamak e. Bekar ebeveynler. Yapay ilgi gösterme b. d. Küçük hataları çok abartma e. 6 d. Büyüklerinden öyle gördükleri için 3. 5. Toplumsal iletişim d. Birbirlerini sevdikleri. Problem çözme 2. e. Aşağıdakilerden hangisi aile yaşam dönemlerinin özelliklerinin bilinmesine ihtiyaç gösteren ögelerden birisi değildir? a. Gelişme c. Duygulara dahil olma d. c. Başlangıç 7. c. 5 c. Aile içi iletişim d. Genişletilmiş aileler. d. b. 6 d. b. Türkiye’de 2006 yılında TÜİK tarafından yapılan araştırmaya göre çekirdek ailelerin oranı yaklaşık ne kadardır? a. Bir yuva kurmak istedikleri için b. 7 e. 7 e. 4 b. Aşağıdakilerden hangisi geleneksel olmayan aile hanelerinde bulunmaz? a. ailede yaşam aşamada ele almıştır? a. Statü sağlamak. 5 c.Kendimizi Sınayalım 1. Çocuksuz çiftler. Karşılıklı sevgi ortamı oluşturmak. 70 c. istedikleri için c. Duygusal anlar yaşamak için e. Dini eğitim vermek. Genişleme d. 9.

saygı oluşturma gibi alt başlıklarda incelemek mümkündür. d Yanıtınız yanlış ise “Ailenin İşlevleri” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. geleneklerin ağır bastığı geniş aile tipi yaygındır. işleyişini ve fonksiyonelliğini etkiler. 8. 3. 24 Sıra Sizde Yanıt Anahtarı Sıra Sizde 1 Aileyi anne-baba ve çocuklardan oluşan en küçük toplumsal kurumdur şeklinde tanımlamak mümkündür. Hızlı kentleşme ve endüstri alanındaki gelişim aile yapısında değişim ortaya çıkarmıştır. Bu durum tıpkı aynı vücutta bulunan organlara benzer. b Yanıtınız yanlış ise “Aile Yaşam Dönemlerini İncelemenin Gereği ve Önemi” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Bir ailede. Bu nedenle yukarıda belirtilen durum sadece görüntüdedir. yetkinin erkekte. kendine ve diğer bireylere sevgi duymasını. a Yanıtınız yanlış ise “Aile Yaşam Döngüsü Modeli Evrimi” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. b Yanıtınız yanlış ise “Aile” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Bir ailedeki kuralları birebir bir başka aileye uygulamak mümkün olmadığı gibi. a Yanıtınız yanlış ise “Giriş” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Öte yandan toplumsal eğitim sonucu oluşan çekirdek ailede ise sorumlulukların tamamının. bütün aile bireyleri arasında paylaşılmış olduğu görüntüsü vardır. 9. Ancak genel anlamda bilimsel bir gerçeklikle olaya yaklaşıldığında her aile kendi içerisinde kendine özgü kurallara sahiptir. Bir ailede etkileşim oldukça önemli bir konudur. sorumluluğun ise kadında olduğu görüntüsü vardır. birliktelik. Eşler çocuk eğitimi konusunda tek söz sahibi olmayı arzu etmelerine karşın bir çok durumda bu arzuları gerçekleşmeyebilir. çatışma çözümü. 4. Her aile özgündür. e Yanıtınız yanlış ise “Aile Yaşam Döngüsü Tipleri” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. genellikle. Ayrıca her ailenin kendisine özgü bir mahremiyeti olduğu için bilmek için çaba harcamak da gereksizdir.Kendimizi Sınayalım Yanıt Anahtarı 1. Organizmayı oluşturan organların birinde görülen arıza. 10. 5. a Yanıtınız yanlış ise “Aile Yaşam Döngüsü” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. kişiliğini geliştirmesini. Aile bireyleri arasında yaşanan bu ilişkiler. 2. c Yanıtınız yanlış ise “Ailede Etkileşim ve İletişim” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Gerçekte ise durumun tam olarak ne olduğunu bilmek imkansızdır. bireyin kendine güvenmesini. Üretim ve tüketim faaliyetleri hep birlikte yapılır. anında diğer organların ritmini. Sıra Sizde 2 Ailedeki etkileşimleri ise esneklik. denge kurma. Ayrıca aile sosyal yapısı ile çocuk üzerinde mutlak etkili bir kurumdur. aileyi oluşturan bireyler birbirinden etkilenir. ilişki ağı. a Yanıtınız yanlış ise “Aile Yaşam Dönemlerinin Kullanılan Belirlenmesinde Modeller” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Bu konularda ev idaresi programı içerisinde daha ayrıntılı bilgiler verildiğinden burada söz konusu alt başlıklara kısaca değinilmekle yetinilecektir. Aile yaşayan bir organizma gibidir. 6. 7. c Yanıtınız yanlış ise “Aile Yaşam Döngüsü Tipleri” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. kimlik kazanmasını. Aile ister çekirdek isterse geniş aile olsun her durumda bireylerin birbirlerine karşı görev ve sorumlulukları bulunmaktadır. aynı kuralların olmasını beklemek de mümkün değildir. Geniş ailede . Gelişen ve değişen toplum yapısına bağlı olarak aile yapısı da değişmektedir. sosyal beceriler edinmesini ve nihayet topluma uyum sağlamasını olanaklı hale getirir. Aile düzeni büyüklerin deneyimlerine dayalı kararları doğrultusunda kurulur ve sürdürülür. Bu tip ailelerde görünürde Erkek egemendir. Söz gelimi kırsal kesimde. Psikososyal yönden gelişen bireyin en çok etkileşime uğradığı yer aile üyeleri arasındaki ilişkiler ve aile ortamıdır. Zaten aileyi aile yapan unsurların başında aile bireylerinin birbirlerine karşı olan bu görev ve sorumlulukları gelir.

Textures and Threads: Spiritual Care and Therapy../#ixzz1ulu2gp55 Kaynak: http://notoku.2009 Kaynak: http://notoku. yeni evlilik dönemi.C. • • • • • • Statü sağlamak. (2009) Sosyal Problemleri Çözmede Aile Yaşam Döngüsünün Önemi.Yıl 11c. çocuk yetiştirme. Aile ve Toplum Dergisi. Özdemir. hamilelik ve doğum.Ş. Türkiye’de bu konuda yapılan çalışmalar yeni olmakla beraber üniversitelerin.4 s. dulluk ve nihayet tek başına kalma aşamalarından geçer. Din eğitimi vermek.E. belirli bir süre. Ülkeler. Boş zaman faaliyetlerini gerçekleştirmek.Ö.. Ev Yönetimi. boş yuva.. çocuğu okula gönderme. Aile üyelerinin birbirini korumasına yönelik ortamı hazırlamak. Yani bir aile kurulur gelişir yaşamını devam ettirirken üzerine düşen görevleri yerine getirir nihayet ömrünü tamamlar ve tarihe karışır. Kazandığı bu özel öneme dayalı olarak da süresi azalır ya da uzar. Söz konusu bu dönemlerin her birinin kendine özgü özellikleri vardır. ergenlik. 95-104. Bunun dışında o aile için kazandığı anlam farklılaşır. Söz gelimi aynı adı taşıyan bir dönem bir aile için çok anlamlı önemli o aile için yaşamsal değerli olabilirken bir başka aile için son derece sıradan bir dönem olarak kalabilir. (2006). Bunları şu şekilde sıralamak mümkündür. bir başka dönemin kilometre taşına kadar devam eden bu dönemler hemen her ailede birkaç istisna dışında mutlaka yaşanır.com/aile-yasamdongusu/. Çocukların eğitimini planlamak. emeklilik. Ev İdaresi. Aile Bilimleri vb. yüzyılın ilk çeyreğinde ortaya atılmıştır. Bir ailenin yaşamında kilometre taşları olarak adlandırabileceğimiz noktalar ile başlayıp. Aile Ekonomisi-Beslenme. Bu genel özellikler her ailede ailenin yapısına özelliklerine bağlı olarak özel önem kazanır. yaptıkları araştırmalar sonucu belli olayları geçiş noktaları olarak kabul etmişler ve aile yaşamını dönemlere ayırarak her dönemin karakteristik özelliklerini belirlemişlerdir.7-18. Buna göre bir ailenin kuruluş aşamasından başlayarak. yetişkin çocukların evden ayrılması. Aileyi incelemede esas alınacak bir çerçevenin çizilmesi ve bütün aileleri kapsayacak bir modelin geliştirilmesi düşüncesi 20. alanlarında eğitim veren ilgili birimlerinde devam etmektedir. öncelikle Avrupa ülkelerinde ve ABD’de başlamıştır.L. Sıra Sizde 5 Ailenin geleneksel yapıda olup olmadığına bakmaksızın sıradan herhangi bir ailenin yaşayabileceği aşamalar kısaca ana başlıkları ile açıklanmaya çalışılacaktır./#ixzz1uluL1Euz 25 . Family Life Cycle Theory. yaşlılık.16. Torlak. bağımsızlık. Karşılıklı sevgi ortamı oluşturmak gibi işlevlerdir.Sıra Sizde 3 Ailenin işlevlerini yedi grup altında toplamak mümkündür. • Ekonomik ihtiyaçları karşılamak. (2003). Yararlanılan Kaynaklar Koekemoer. Vatandaş.com/farkli-aile-ile-yasamdonemlerinde-yonetim/. Aile kuruluşundan itibaren yaşamı süresince bazı belirli dönemlerden geçer. Sıra Sizde 6 Aile yaşam dönemlerinin ve her dönemin özelliklerinin belirlenmesi ile ilgili çalışmalar. anne-babalık.VanKatwyk. Sıra Sizde 4 Dünya üzerinde bulunan her şeyin olduğu gibi ailenin de bir ömrü vardır. İşte bir ailenin kuruluş hatta bazen kuruluş hazırlıkları aşamasından başlayarak ailenin yaşamını tamamladığı döneme kadar geçen süre içerinde yaşadığı ve her ailede o ailenin özelliklerine bağlı olarak süresi ve önemi ve ailenin yaşamında oynadığı rolü değişebilen dönmeler “aile yaşam döngüsü” kavramı adı altında incelenir. An Investıgatıon Into The Family Life Cycle Withıi a South African Context P.

etkin kullanabilecek. İletişim sürecini oluşturan öğeleri tanıyarak. Anahtar Kavramlar İletişim Etkileşim Konuşma Dinleme Etkileşim Ortamı Dil Soru Empati Güven “Biz” Bilinci İçindekiler Giriş “İletişim” ve “Etkileşim” Kavramları İletişim Süreci ve Etkili İletişim Ailede Güçlü Etkileşim İçin Beceriler Ailede Güçlü Etkileşim Ortamı Oluşturma Teknolojik Araçlar ve Aile İçi Etkileşim İletişim ve Etkileşimde Engeller 26 . Aile içi etkileşimi güçlendirecek becerileri tanıyarak. etkin kullanabilecek. İletişim ve etkileşim kavramlarını açıklayabilecek. Ailede güçlü etkileşim ortamı oluşturabilecek bilgi ve becerilere sahip olabilirsiniz.2 Amaçlarımız Bu üniteyi tamamladıktan sonra.

uyumlu ve mutlu bir aile yaşamı. Bu unsurlara hâkim olan bireyler duygu ve düşüncelerini başkalarına kolaylıkla aktarabilmekte. insanlar başkalarıyla etkileşim kurmak durumunda kalırlar. Etkileşimin niteliği. sahip olunan iletişim becerilerine ve bunun kullanım durumuna göre biçimlenmektedir. Etkili iletişim için. İnsanoğlunun oluşturduğu bütün topluluklarda olduğu gibi. Bugün insanlığın ulaştığı yüksek medeniyet. Bilgisayarlar. iletişim ve bilişim çağı olarak tanımlanmaktadır. İletişim ve etkileşim süreci üzerinde durulurken. çağımızda süreci etkileyen bu unsurların göz ardı edilmemesi gerekir. bilgi ve deneyimleri başkalarına aktarmanın tek yolu bu becerilerin kullanılmasıdır. temelde insanların bu paylaşım gücünün artışıyla açıklanmaktadır. Toplum halinde yaşamanın bir gereği olarak. Sosyal yaşamın en önemli yapı taşı ailedir. büyük oranda bu yetinin etkin kullanılması amacına hizmet etmek üzere tasarlanmaktadır. Dolayısıyla insanlığın oluşturduğu medeniyetin devamı ve gelişmesi bu temel becerilerin nitelikli kullanılmasına bağlıdır. en önemli özelliği bireyleri arasında kurulduğu varsayılan bir iletişim ve etkileşim sürecidir. Nitelikli. Onu diğer sosyal topluluklardan ayıran en belirleyici özelliği bireyleri arasında yaşandığı varsayılan etkileşimin derinliğidir.Ailede İletişim ve Etkileşim GİRİŞ İnsanoğlunun sahip olduğu en önemli yetilerden biri. internet gibi teknolojiler buna örnek verilebilir. ailenin devamı ve niteliği de büyük oranda onu oluşturan bireylerin karşılıklı paylaşım ve etkileşim gücüne göre şekillenmektedir. Diğer sosyal topluluklara göre daha uzun süreli ve yüksek düzeyde derinlikli etkileşim süreçlerinin yaşandığı varsayımı ile aile bireylerinin birbirlerini tanıdığı. birbirlerine güvendikleri ve birbirlerini anladıkları kabul edilir. Toplumun diğer katmanlarına ve yaşam formlarına yansıyan bu aksaklık ve sorunlar toplumsal anlamda çözülmesi gereken problemlere zemin oluşturulmaktadır. uydu sistemleri. Günümüz bir etkileşim. onu oluşturan bireyler arasındaki iletişim sürecinin nasıl işlediğine bağlıdır. Toplum yaşamındaki ahenk de büyük oranda bu etkileşimin niteliğine göre şekillenir. toplu halde yaşayan insanoğlunun bağlı olduğu en önemli topluluk olarak görülebilir. ortak bir yaşam alanı oluşturmada başarılı olabilmektedirler. GSM teknolojileri. duygu. diğer yandan bunların olumsuz etkileri de olabilmektedir. Bu özellik onu sosyal yaşamın bir parçası haline getirir. Bu tür teknolojiler bir yandan iletişim ve etkileşim için bir güç olarak kullanılabilirken. İletişim süreci çeşitli unsurlardan oluşan ve dış etkiye açık bir sistematik özellik taşımaktadır. düşünce ve isteklerini başkalarına ifade edebilmesi ve başkalarının bu yöndeki iletilerini anlamlandırarak ona tepki verebilmesidir. Aile. İletişim sürecinde yaşanan aksama veya sorunlar aile yaşamını doğrudan etkilemekte. Ayrıca. Bu varsayıma dayalı bir yaşam birlikteliği olarak kabul edilen aile yaşamında etkileşim ve iletişim sürecinin kalitesi düştüğünde aile birlikteliği 27 . hukukî olarak varlığı kabul edilen ve bireyleri arasında kan bağı temel alınarak tanımlanan bir topluluk olmakla birlikte. bunları etkili kullanmak iletişim becerisinin gücünü de belirlemektedir. Aile. bu durum aile fertlerinin diğer yaşam alanlarına da yansımaktadır. İnsanoğlunun sahip olduğu birikim. Gelişen son dönem teknolojileri. öncelikle bu unsurların çok iyi tanınması gerekmektedir.

“iletişim. İLETİŞİM VE ETKİLEŞİM KAVRAMLARI İletişim. doğalarının gereği olan bu paylaşımları yaşarlar. Aksine burada “bilgi paylaşmak” kavramıyla duyguların. İnsanın yaşamını tek başına sürdürmedeki zorluğu dikkate alındığında paylaşım isteği içinde olduğu görülmektedir. bir isteğin gerçekleşmesi ve bir ihtiyacın karşılanması sonucu ortaya çıktığı söylenebilir. herhangi bir bilginin paylaşılması eylemi olarak tanımlanmaktadır. Bir kişinin anlam dünyasında oluşan duygu. kavramının bir beceri olma özelliğinden söz edileceği gibi. bir mesaja sahip olma. İnsanlar karşılıklı etkileşim süreci içine girerek. İnsanın paylaşma isteği ve ihtiyacı. Bu bölümde aile yaşamı için önem taşıyan bu iki unsur üzerinde durulacak ve çeşitli boyutlarıyla ele alınacaktır.” şeklinde bir tanımlama da yapılmıştır. Bir bireyin anlam dünyasında oluşanlar dillendirildiğinde ya da iletildiğinde. Bu durumda iletişim olgusunun insanda var olan bir yetinin kullanılması. iletişimin gerçekleştiğini söylemek güçtür.zarar görmeye başlar. önemli sorunların çıkmasına neden olmaktadır. iletişim kavramı oldukça sınırlandırılmış olur. İletişim bir beceri olarak görüldüğünde. onu aktarabilme ve başka kaynaklardan gelen mesajları anlamlandırabilme yetisi olarak tanımlanabilir. düşüncelerini ve bilgilerini paylaşma isteği insanın doğasının bir gereği olarak ortaya çıkmaktadır. İnsanoğlunun anlatacakları vardır ki bunlar onun taşıdığı mesajlardır. basit malumat ve verilerin paylaşımı şeklinde anlaşılırsa. bunu alan kişinin anlam dünyasında benzer bir anlam oluşturmuyorsa iletişim gerçekleşmemiştir yahut -en azındaneksik oluşmuştur. Bir anlamda iletişimin gerçekleşmesinin bunlara bağlı olduğu söylenebilir. insan doğasına aykırı bir durum olduğundan. Bu nedenle aile yaşamının devamlılığı. Duygularını. sağlıklı bir birey için bu paylaşımın en etkili şekilde oluşması beklenmektedir. Bu nedenle. Bir beceri olarak kabul edildiğinde iletişim. Bu mesajları başkalarına çeşitli yollarla aktarabilmektedir. İnsanların etkileme ve etkilenme özelliği sonucu gerçekleşen bir süreç olarak iletişim. “Bilgilerin paylaşılması” tabirinin. 28 . fikirlerin. Paylaşılmak istenen mesaj başkası tarafından alınıp anlamlandırılmadığında. iletileri alma. anlamlandırma becerisine sahiptir. iletişim insanoğlunun içten gelen bir isteği veya ihtiyaçlarını en etkili şekilde gerçekleştirme aracı olma özelliği ön plana çıkarılarak da tanımlanabilir. anlamın ortak kılınmasıdır. düşünce ve malumatların başkalarının anlam dünyasıyla buluşturulması ve onların da benzer bir anlam oluşturmuş olmarını gerektirmektedir. malumatların paylaşılması kastedilmektedir. iki insanın bir araya gelmesiyle var olduğu kabul edilen bir süreçtir. iletişimin en önemli oluşma gerekçelerinden bir diğeridir. İletişim. Ayrıca başka kaynaklardan gelen mesajları. Ancak burada “bilgi” sözcüğüne yüklenen anlam. aile içi iletişim ve etkileşime göre şekillenmektedir. insanoğlunun doğuştan getirdiği anlama ve anlatma becerilerinden söz etmek gerekir. iletişim kavramının tam olarak tanımlanması için yeterli olup olmayacağı bir başka tartışma konusudur. sosyal yaşamın varlığının da temellerini oluşturur. Bir anlamda bu paylaşımlardan yoksunluk. Geniş anlamıyla iletişim. Buradan yola çıkılarak. Dolayısıyla iletişim kazaları veya iletişim sorunlarının da büyük oranda anlamın ortak kılınması sürecinde yaşanan zorluklardan kaynaklandığı söylenebilir.

Etkileşimin istenen sonucu doğurabilmesi bu süreçte yer alan bireylerin karşılıklı güven. Bireyde karşılaştığı varlıklardan etkilenme duyarlılığı gelişmiştir. iletişim sürecinin önemli bir sonucu ve parçası olarak gerçekleşir. kalitesini. yönünü büyük oranda belirleyen ve sosyal yaşamın kalitesinin en önemli belirleyicisidir. bir mesajın uygun kanallar kullanılarak kaynaktan alıcıya iletilmesi. Bu açıdan iletişim. Fikirlere kaynaklık etmenin yanında. İletişim. Ancak iletinin alıcıya ulaşması. İletişim süreci sadece başkalarından mesaj alınmasıyla gerçekleşmez. bir paylaşma eylemi olarak çift yönlü bir süreçtir. başlangıç noktası olarak kabul edilebilir. Etkileşim. Sosyal etkileşimin gerçekleşmesi bu anlamda birden fazla kişinin varlığı ile bunların niyet. süreci tamamlamaya yetmemektedir. 29 . Bu açıdan iletişim. İletişimin sistem yaklaşımı açısından ele alınması gereken bir süreç olduğu da unutulmamalıdır. güçlü bir iletişim ağı ve buna dayalı etkili bir etkileşim süreci hedeflenmektedir. Oysa birbiriyle etkileşime geçene bireyler. algıları farklılaşmaktadır. Etkileşim olmadan iletişimin gerçekleşmesi mümkün değilken. iletilmek istenene en yakın oranda almış olması ve bunu aldığını belli edecek şekilde tepkide bulunmasını gerektirmektedir. süreci oluşturan temel bileşenler ve bu bileşenlerin eşzamanlı çalışmasıyla gerçekleşir. Bu süreçte karşılıklı olarak iki birey arasında bir etkilenim gerçekleşir ki buna etkileşim adı verilebilir. Bu durum insanların bir arada yaşaması olgusunu doğurmuştur. Bireyin. Sosyalleşme sürecinin en temel aracı olarak iletişimin. buna bağlı olarak aile fertlerinin birbirlerine ilişkin duyguları. toplumu oluşturan fertler arasındaki etkileşimin sınırlanmış olmasının yattığı söylenebilir.istek ve ihtiyaçların daha kolay karşılanması mümkün olabilmektedir. bir süre sonra ortak yaşama alanlarını yitirir ve sosyal guruba yabancılık hissetmeye başlar. Sosyal yabancılaşmanın temelinde. Etkileşim karşılıklı bir etkilenme olarak kabul edilebilir. bunları aktarmak için uygun bir ortamın bulunması ve mesajın onu alacak bir alıcıya ulaşması gerekir. bireyin kendisini ve çevresini değiştirmekte kullandığı önemli bir araç işlevi görür. aile içi etkileşimin düzeyine bağlı olarak devam ettirir. bunun alıcı tarafından iletilene en yakın şekilde anlaşılması ve buna uygun tepki verilmesi süreci olarak tanımlanabilir. Başkalarının desteğini alarak ve başkalarına destek olarak -karşılıklı bir şekilde. duygu ve düşüncelerin insan toplulukları arasında sözel veya bedensel hareketler kullanılarak değiş tokuş edilmesini sağlayan toplumsal etkileşim süreci olarak tanımlanması mümkündür. sosyal yaşamın mahiyetini.çevresini etkilemek ve çevresinden etkilenmek özelliğine sahiptir. Bireyleri arasında etikelenmenin sınırlı olması gettolaşma. yaşamını tek başına sürdürmede önemli sınırlılıkları bulunmaktadır. Bireyler iletişim süreci içinde karşılıklı etkilenir ve değişime uğrarlar. Aileler. Bu durum uzun süre devam ettiğinde. İletişim. Dolayısıyla iletişim ve etkileşim bir arada gerçekleşir. başkalarına mesaj da gönderilir. yaşamını istediği şekilde sürdürmesinin güçleştirmektedir. iletişim kurarak bu etkilenme ve etkileme sürecini istenen hedefe yöneltmesi mümkündür. etkileşim. İki veya daha fazla kişinin etkilenime girmesiyle meydana gelen davranış değişikliği etkileşim olarak tanımlanmaktadır. döngüsel bir sistem özelliği taşımaktadır. İletişim. Alıcının iletileni. karşılıklı olarak birbirlerinden etkilenerek ortak yaşam alanları oluşturmaya başlar ve birbirlerini kabul etme ihtimalleri fazlalaşır.İnsanın doğası gereği. Uzaklaşma sürecinin aile bağlarını önemli oranda etkilediği bilinmektedir. İletişim kurmak isteyen kişi mesaja sahip kaynak olarak iletişime geçmek istediği kişiyi etkileyerek bir etkileşim süreci başlatır. İletişim süreci sistem olarak ele alındığında bir kaynak ve kaynağın sahip olduğu mesaj. İnsanoğlu -doğası gereği. sınırlı becerileri onun tek başına. süreç bireyin sosyal guruptan tamamen kopmasıyla sonuçlanır. birbirlerinden etkilenme düzeyi çok yüksek olan bireylerin oluşturulduğu bir sosyal topluluk olarak hayâtiyetini. Sonsuz istek ve ihtiyaçlarıyla. Aile içi iletişim sınırlandığında etkileşim de azalmakta. istek ve duyarlığına bağlıdır. Bu nedenle sağlıklı bir aile yaşamı için. Başkalarıyla etkileşime geçmeyen birey. duyarlılık ve anlayışına bağlıdır. Uygun kanallar kullanarak mesajını ortak hale getirmek ister. gruplaşma ve sosyal bölünmelere neden olur. bunları aktarma gücü ve becerisine sahip olunması gerektiği gibi.

Şekil 2. uyumun sağlanması ve çatışmanın çözüme ulaştırılabilmesi için yegâne çözüm yoludur. Aile içi ilişkilerin düzenlenmesinde iletişim. Bu bal satıcısı gencin güler yüzü sayesinde çok fazla müşterisi varmış. kodlama-kod açma. seçilen mesajın iletilmesi için elverişli zaman ve mekânın belirlenmesi. etkileme ve yansıma olarak sıralanabilir. O gün hiç para kazanamayan adam eve asık suratla döndüğünde. Kaynağın dil yeterliliği yani iletmek istediği mesajı en iyi şekilde aktarabileceği sembol ve araçları seçebilmesi iletişim sürecinde önemli rol oynar. inandırıcılığına ve kaynağın mesajı hangi kodlar kullanarak ilettiğine bağlı olarak şekillenmektedir. Bu öğeler kaynak. Basit anlamıyla kaynak. iletişim sürecinin başlatıcısı. Amacın gerçekleşmesi. Ayrıca kaynağın kişiliği. İletişim süreci büyük oranda onun sahip olduğu bazı becerilere bağlı olarak şekillenir. ileti. kurum ya da topluluktur.” demiş.1: İletişim süreci ve öğeleri. onu oluşturan temel öğelerin eşzamanlı şekilde bir araya gelmesiyle oluşan döngüsel bir süreç olduğu söylenebilir. ancak günün sonunda tek dirhem dahî bal satamamış. iletişim isteği ve niyeti olan. süreçte yer alan bireylerin bu faktörlerin farkına varmalarına ve bunları kontrol edebilme yetilerine bağlı olduğu söylenebilir. Sadi’nin Bostan isimli eserinde yer alan aşağıdaki hikâyecikte bu durum çok iyi açıklanmaktadır. Ancak çatışmaların aza indirgenmesinin yegâne yolu.Aile yaşamında uyum ve çatışmaların bir arada yaşanması olasıdır. İletişim sürecini başlatan unsur olarak. eşi “Suratı ekşi olanın balı da ekşi olur. 30 . Genç adamın sattığı zehir bile olsa herkes onu alır içermiş. kaynak öğesinin taşıması gereken özellikler bulunmaktadır. en uygun sembol ve kanalı seçilmesi. alıcının verilmek istenen mesajı verilmek istendiği şekliyle anlayabilmesine. Bir gün asık suratlı. Aynı mesajı ileten farklı kişilerin iletişim sürecinden aldıkları farklı sonuçların nedeni büyük oranda burada yatmaktadır. Kaynak iletecek bir mesajı olan kişidir. Ertesi gün kendisi de asık ve ekşi suratıyla bağıra çağıra bal satmaya çalışmış. tutumları da süreçte rol oynar. alıcı. Kaynağın sahip olduğu deneyim ve birikimler de iletişim sürecini önemli oranda etkilemektedir. Hükmedici bir kişilik yapısına sahip. İLETİŞİM SÜRECİ VE ETKİLİ İLETİŞİM İletişimin. Hakkında yeterli bilgi ve deneyimi olmadığı bir konuda kişinin başlatacağı iletişimin istenen sonucu vermesi beklenemez. Bal satan güler yüzlü bir gencin hikâyesini anlatır Sadi. Bu temel öğelerin birlikte uyum içinde çalışmasıyla gerçekleşen bir süreç olarak iletişimin anlaşılması ve etkili iletişim gerçekleşmesi. kaba saba bir adam bu gencin satışının fazlalığını görmüş ve kazancını kıskanmış. paylaşacağı bir mesaja sahip ve süreci başlatacak iletiyi gönderen kişi. aile üyeleri arasında açık iletişim kurmak ve etkilenim sürecini başlatmaktır. mesajın iletilmesinden sonra alınacak dönütlerin doğru değerlendirilmesi kaynağın iletişim yeterliğiyle doğrudan ilişkilidir. İletilecek mesaja ve alıcıya. insanlara karşı agresif tutumlar benimsemiş bir bireyin kuracağı iletişimin niteliğini büyük oranda bu özellikler belirleyecektir.

alıcının niteliklerinin de kaynağın sahip olduğu özellikler kadar özelliğe sahip olması beklenir. Kaynak mesajını kodladıktan sonra bunun fiziksel olarak iletilmesine ihtiyaç duyulur. ne yaptı! Çocuk: Şey… Anne: Tamam. Ancak iletiye yüklenen anlam “kod”un dilde. Anlamın ortak kılınması için. iletişim sürecinde kaynağın niteliğiyle ilgili neler söylenebilir? İletişim sürecinde kaynağın sahip olduğu ve paylaşmak istediği duygu düşünce veya bilgi gibi uyaranların kaynak tarafından kodlanmış haline “mesaj” ya da “ileti” adı verilir. Burada kullanılan kod açma işlemi. peki… Anne: Bak hala konuşuyor! 31 . dili zehirli olduğundan gönlünü yaralar. kültürde ne anlama geldiğine ve içinde bulunulan bağlama göre de şekillenmektedir. ne bu elbisenin hali. Geri bildirimle. yaşı. “İleti” olarak tanımlanacak alıcının mesajı almasından sonra anlamın ortak kılınması ile “-şim” eki alarak iletişim olarak tanımlanır. kaynak ile alıcı arasında oluşan yanlış anlamaların kaynağını oluşturmaktadır. Nasihat verme şeklinde gerçekleşen ancak çocukların bunlardan ne anladığı tam olarak kestirilemeyen konuşmalar bazen bir iç konuşmaya dönüşmekte ve alıcı mesajlara kendini kapatabilmektedir. Alıcının mesajı alması iletişim sürecinin ilk aşamasının gerçekleştiğini gösterir. deneyimi.Ali). kültürü gibi birçok öğeden söz edilebilir. Burada. (Hz. el gibi vücut hareketleri yoluyla kodlanmış şeklidir. kaynağın zihninde oluşan anlam veya objenin söz. kaynağın kendini kontrol imkânı oluşur. iletişim sürecinde kaynağın gönderdiği iletiye hedef olan kişi veya kişilerdir. yanlış anlaşılmaların giderilmesi ve iletişim sürecinin sürdürülmesi alıcı tarafından verilecek geri bildirime göre şekillenir. başkasına dost olması nasıl beklenir (Sokrates). Kanal. Anne: Cevap ver. Cahil ile sakın latife etme. kodlanmış mesajın alıcıya ulaşmasını sağlayan araç olarak tanımlanabilir. gençlerin ise büyüklerin kendilerini anlamadığı yönünde yakınmaları bilinmektedir. çizimler alıcı tarafından kod açma sonucu anlam kazanır. uzaktan yapılan bir iletişimde telefon benzeri araçlar da kanal olarak kullanılmaktadır. ebeveylerle çocuklar arasında iletişimi koparan ilginç örneklerdendir. Alıcı. Burada kodlamanın nasıl gerçekleştiği. Yaşlı insanların. işaretler. Cahil insan kendi kendinin bile düşmanıdır.” Bu üç özlü sözden yola çıkarak. İletişim süreci bu geri bildirimle tamamlanarak ya yeni bir süreç için başlangıç olur ya da sonlanır. “kod”un kaynak ve alıcı tarafından nasıl anlaşıldığı büyük önem taşımaktadır. yüz. Anne-babaların özellikle çocuklarıyla kurdukları iletişim süreçlerinde bu tür durumlara sıklıklar rastlanır. Aslında tek başlarına kaldıklarında bir anlam ifade etmeyen birtakım sesler. yazı. Bunlar beş duyu organımızdan biri veya birkaçına mesajın ulaşmasını sağlayan araçlardır. resim. Yansımaya izin verilmeyen ileti gönderme süreçlerinde hedeflenen iletişim ortamının çok uzağına düşülebilir. Bu durumun nedenleri ve soruna ilişkin çözüm önerileriniz neler olabilir? Mesaj alıcı tarafından alındıktan sonra anlamın ortak kılındığının belirlenmesi. Kelimelerle kodlanmış mesajın iletilmesi için yüz yüze iletişimde ses ve sesin iletimini sağlayan hava bir kanal olarak görülürken. sus cevap verme! Çocuk: Tamam. Bu nedenle iletişim sürecinde ne söylediğimiz kadar bunu neyle ve nasıl söylediğimiz de büyük önem taşımaktadır. gençlerin kendilerini dinlemediği. Alıcının özellikleri dikkate alınmadan gerçekleştirilecek bir ileti gönderme sürecinin başarı şansı oldukça azalacaktır. çünkü cahil ne gelirse söyler diline (Anonim).“Cahil ile sohbet etmek güçtür bilene. alıcının kullandığı dil. İletinin kodlanışı büyük oranda dille ilgilidir. Çoğumuzun duyduğu aşağıdaki diyalog. İleti. kelimelere yüklediği anlam.

Karşılıklı bir etkilenim yaşanması gereken süreçte.Aile içinde benzer diyaloglar sıklıkla yaşanmaktadır. Söyleyen. 2. Bunlar için öykü dinleme. gelen mesaja anlam yükleme ve anlamlandırmadır. Dinleme eğitiminin sonunda diğer dil etkinliklerinde -konuşma. ortam. Campell ve diğerleri (1996) yaşam boyu devam edecek bir dinleme alışkanlığı geliştirilmesi gerektiğinden söz ederken. Burada dinleme. 10. 6. Çünkü yakalanan mesajın ne anlama geldiğini belirleyen çeşitli faktörler bulunmaktadır. Bu yetinin dil öğrenimi için temel teşkil ettiği söylenebilir. 5. 3. müzik dinleme etkinlikleri önerilebilir.önemli gelişmeler olmaktadır. Fikirleri dinleyin. empatik davranış geliştirmek gibi bazı temel özellikler de söz konusudur. Heyecanı artırın. Dinleme. sunmayın. sağlıklı iletişim kurmada en temel yoldur. 9. Aile hayatının devamı bu etkileşimin niteliğine bağlıdır. konuşma. Gelen mesajı yakalamak tek başına yeterli değildir. Etkili aile içi iletişim için ailelerin hem iletişimi oluşturan öğeleri ve özelliklerini hem de sürecin etkin bir şekilde çalıştırılması için yapılması gerekenleri çok iyi bilmesi beklenmektedir. 8. öğrenilebilir ve öğretilebilir bir dil becerisidir. 7. etkileşim için fizikî mekân varlığı yeterli değildir. 32 . Bu tür durumlarda etkili bir iletişimden söz etmek. İçeriği tartışın. geçmiş deneyimler gibi birçok unsur gelen mesajın anlamını farklılaştırmaktadır. İletilerden alıcının yeni yaşantılar kazanması ise. hatta iletişimden bahsetmek mümkün değildir. AİLEDE GÜÇLÜ ETKİLEŞİM İÇİN BECERİLER Aile. sosyal yaşamda etkileşimin en yoğun yaşandığı ve etkileşime en çok ihtiyaç duyulan topluluktur. soru sorma. bireyin işitme ve görme organları aracılığıyla aldığı konuşma gibi duyumları anlamak amacıyla dikkat harcaması olarak tanımlanabilir. Genel anlamda “dinleme”. alıcının ne hissettiği ve ne anladığı anlaşılmadan gönderilen mesajların bir etkisi olmayacaktır. dinleme ise bir amaç doğrultusunda yapılır. İletişim sürecinde öğrenmenin gerçekleşebilemsi için “kaynak” tarafından iletilenlerin. İlk dil etkinliği dinlemeyle başlar. “alıcı” tarafından paylaşılması gerekir. İşitme isteğimiz dışı gerçekleşir. Aile içi paylaşım ve etkilenimin en üst düzeyde olması ve etkileşimin çok güçlü olması gerekir. Bunun yanında etkileşim ortamını güçlendirmek için güven ortamı oluşturmak. İlgi alanlarını belirleyin. 11. dinleme becerisindeki birikimle yakından ilgilidir. Etkin Dinleme Becerisi İletişim sürecinde etkililiği belirleyen temel becerilerden biri. Zihinleri açık tutun. Bu nedenle dinleme. Zihinleri antrenmanlı tutun. radyo dinleme. şiir dinleme. iletişimi başlatma ve sürdürme gibi temel becerilerden söz edilebilir. 4. Dinleme. Dinleme çalışması yapın. Rahatsızlıklara katlanın. oyun ve sinema filmi izleme. Esnek olun. söylenen. kültür. Olayı vurgulayın. ders dinleme. etkili bir dinleme için aşağıdaki stratejiler önerirler: 1. sesli okuma. Öncelikle temel iletişim becerileri konusunda ailelerin yetkin olmaları ve aile yaşamında bazı temel özelliklerin hayata geçmesini sağlamaları gerekir. okuma ve yazma. Doğuştan sahip olunan duyma yetisidir. Bunu sağlamak için aile bireylerinde bulunması gereken bazı becerilerden söz edilebilir. Aynı fizikî mekânı paylaşarak oluşturulmuş bir topluluk olmakla birlikte. işitmeden çok farklıdır.

artık en küçük şeyleri bile birbirimize söyleyemiyoruz. Anneyle etkileşime geçmek isteyen çocuk. Sonunda gerçek duygularını göstermeden konuşan iki insana dönüştük. etkileşim ihtiyacı karşılanmadığı için. aslında söylemek istedikleri de anlaşılabilir. Evinden kaçan on üç yaşındaki bir kız. telefon ve bilgisayar gibi araçlara bağımlılıkla sonuçlanabilir. dinlenenin yanlış anlaşılmasına neden olmakta ya da anlamın oluşmasına engel olmaktadır. duymak istediğini anlıyor. ‘Niye?’ diye sorar ve bana çok kızardı. ilgi toplamak için çabalarken. Aile içi yüzeysel iletişim ve etkileşim yaşantılarının. alıcı ve kaynağın birbirlerini etkin dinlemelerine bağlıdır. Dinlemede yapılan hatalar benzer sonuçların doğmasına neden olmaktadır. televizyonu açabilir miyim? Anne: Evet. Aile yaşamında derin etkileşim ve iletişim yaşantılarına ihtiyaç vardır. izin vererek sorunu çözdüğünü sanmıştır. Oysa çocuk. İletişim ve etkileşimin derinleşmesi. ezber cevaplar. muhatabın söyledikleriyle birlikte. başka uyaranlara dikkatin kayması. Eşlerin birbirlerini tanımaları. “Söylediğimi değil. etkin dinleme olmadan da dinlemenin yapılabildiği veya edilgen dinlemenin de gerekli olduğu durmların olduğu söylenebilir. 2002). birbirlerinin paylaşma ihtiyaçlarını karşılayabilmeleri öncelikle bununla mümkündür.Aile içi iletişimde çocuklarla ebeveynler arasında yaşanan birçok iletişim kazasının. iletişimin sağlıklı bir şekilde devamı için de gereklidir. ama söylüyordum. Bu tür yanlış dinleme davranışları. “Çocuğu televizyonun başından alamıyorum. iletişim sürecinde sahip olunması gereken temel beceriler arasında sayılmaktadır. Aileye çocuklar katıldığında ise yetişkinler arasında kurulan bu iletişim ve etkileşim ağına onların dâhil edilmesi ikinci aşamada gerçekleştirilmesi gereken bir durumdur. Bu durum. Zamanla bu yalanların beni rahatsız etmediğini de anladım. anne sadece kendisinden izin istediğini varsaymış. saatlerce bilgisayarın başından kalkmıyor” yakınmaların temelinde bu tür anne baba davranışlarının yattığı söylenebilir. Etkin dinleme. dinleme becerisindeki kusurlardan kaynaklandığı söylenebilir. birbirini dinlemeyen veya dinleme becerisi gelişmemiş aile fertlerinden kaynaklandığı söylenebilir. saplanmış dinleme. Bunun. Birbirini tanıyan ve anlayan bireylerin oluşturduğu ailelerde sorunlarla çok daha kolay baş edilebilir ve mutlu aileye ulaşılabilir. Çocuk: Karnım ağrıyor. Etkin dinleme. kaynak ile alıcıyı içine alan bir yöntem olarak tanımlanmaktadır. savunucu dinleme. Etkin dinleme. Bazı durumlarda bunun gerekli olduğu. annesiyle olan ilişkisini şöyle açıklıyor: “Öyle bir noktaya geldi ki. yalnızlaşma ve yabancılaşma sürecine girmeye başlamıştır.”(Gordon. Aşağıdaki diyalogda yaşananlar yüzeysel etkileşim ve iletişimin doğurduğu durumlardır. görünüşte dinleme. Etkin dinleme becerisi kullanıldığında. Yalan söylemekten hoşlanmıyorum. alıcı bunu kabul eder ve dinlediğini gösteren davranış ile süreci devam ettirir. sadece gelen mesajın iyi anlaşılması için değil. aile yaşamını yüzeysel ve derin olmayan ilişkilere/etkileşimlere götürmektedir. bir süre sonra otoriteye farklı bir boyun eğme davranışı göstererek kendini gizlemeye ve anne beklentileri yönünde yüzeysel tepkiler vermeye başlamıştır. Örneğin okul… Sınavlarımın iyi geçmediğini söylediğimde. yüzeysel dinleme şeklinde sıralanabilir. Edilgen dinlemede kaynak mesajı iletir. dinleme hatalarından arındırılmış ve aşağıda sayılacak davranışları içeren. Bu hatalar. Bu tür davranışlar sonuçta televizyon. seçerek dinleme. iletişimde anlamaya ve iletişimi sürdürmeye odaklı bir beceri olduğu söylenebilir. edilgen dinlemeden farklı olarak. Çocuk: Anne… Anne: (sırtı. Bu durum iletişiminde önemli bir engel olarak görülmektedir. tuzak kurucu dinleme.” diye düşünen çocuk. dönük önündeki işle uğraşırken) Söyle. Ben de yalan söylemeye başladım. Anne ile çocuk arasında oluşan yabancılaşma temelde birbirlerini anlamaktan vazgeçmeleridir. Ancak derin 33 .

Bu nedenle etkin dinlemede beklenen davranışlardan bir diğeri ön yargısız dinlemedir. İşin ne zaman bitecek?” diye sorduğunda. Bu durum ortamda rahatsızlık oluşturacaktır. Dinleme davranışını etkili hale getiren bir diğer araç da sorulardır. ‘anlıyorum’ gibi kısa süreli ve iletişimi sürdürmeye dönük tepkiler verilmelidir. hayvanların çıkardığı seslere konuşma demek doğru olmaz. Ayrıca dinleme sürecinde öze dönük sorular sorulması da tavsiye edilebilir. gerekli dönütün verilmesiyle süreç devam ettirilir. seninle dışarı çıkalım diyecektim. Dinlemede yapılan genel hataları ve bunların sonuçlarını açıklayın. Bu. çocuklar ve yakın çalışma arkadaşları gibi. “Tamam baba. Bu durumda baba.sözün nereye varacağını tahmin edeceğimiz yanılgısıdır. İnsanoğlunun birikimlerini başkalarıyla paylaşmada kullandığı en eski yollardan biridir. Baba: Aşağıda bisikletini hazırla on dakika sonra ben de sana katılırım. araya girerek muhatabın kendini ifade etmesinin engellenmesi olarak anlaşılmamalıdır. Bu durumda konuşanın sözünü tamamlamasına fırsat vermeden ön yargıyla yaklaşılmakta ve iletişim kazalarına neden olunabilmektedir. Konuşma Becerisi Konuşma.etkileşim gerektiren ortamlarda bu dinleme davranışı yetersiz kalmaktadır. baba ön kabulle çocuğun bilgisayarda oyun oynamak istediğini düşünerek. Özellikle anne-baba-çocuk ilişkilerinde bu tür dinleme davranışına çok gereksinim duyulur.. Bu tür durumlarda etkin dinlemeye ihtiyaç duyulmaktadır. Bu. kişinin duygu ve düşüncelerini sözle bildirmesidir. Çocuk: Baba işin ne zaman bitecek? Baba: Bilgisayarda oyun mu oynamak istiyorsun? Çocuk: Hayır baba. ileride bazı arızî durumların ortaya çıkma ihtimali bulunmaktadır. onu anlamak yerine peşin hüküm vermiş. Konuşma bireyler arasındaki en önemli etkileşim aracıdır. baba… Burada çocuğun aslında söylemek istediği ile anlaşılan arasındaki farkın giderilmesi hedeflenmektedir. Çocuk: Peki. Konuşma. Konuşanın. “Hep bilgisayar başındasın. Bu sorular dinleme sürecinde konunun detaylarının açılmasına zemin hazırlayacaktır. Yanlış anlaşılmadan kaynaklanan arızî durumlar kolaylıkla çözümlenebilir. Bu işaret ve simgeler. burada kısaca dinleme sırasında dinlemeyi aktif hale getirecek sorular sorulabileceğini vurgulamak yeterli olacaktır. bu orantıyı en iyi şekilde açıklamaktadır. “İki dinle. Söz tamamlandığında. İletişim en önemli ilkelerinden biri göz temasıdır. soru soran. muhatabın sözünü bitirmesini engelleyebilir. peşin kabulle çocuğun oyun için bilgisayarı istediğini varsaymış. Dinlemede yapılan en önemli hatalardan biri de çok iyi tanıdığımızı düşündüğümüz kişilerin -özellikle eş. Dinleyenin konuşan ile kuracağı göz teması asıl söylenmek istenin daha iyi anlaşılmasına imkân verecektir. Konuşma sadece seslerden oluşan bir dizilim değildir. Çünkü söylenen ile anlaşılan arasında farkın büyük olması durumunda. Bu anlamda. edilgen dinlemeye geçmek anlamına gelmemelidir. Ayrıca dinlerken not almanın da bazı durumlar için yansıtmaya imkân vermesi açısından önemli faydaları olmaktadır. anlamın oluşması için kullanılacak araçlardır. düşünen ve düşündürendir. vazgeçtim. Etkin dinleme için konuşma ve dinleme periyodunu ayarlamak gerekir. Soru sorma becerisi başka bir başlıkta detaylı ele alınacağından. Diyalogun farklı gelişmesi durumunda. 34 . oyun oynuyorsun” diye cevap verdiğinde çocuğun tepkisi. bir söyle” atasözü ile “Bir ağız. aynı zamanda muhatabınızın ona değer verdiğinizi ve onu önemsediğinizi düşünmesini sağlayacaktır. Sözün bitmesini beklemek ve sabırlı olmak gerekir. canım sıkıldı. bireyde oluşan anlamı başkalarına aktarmak için kullanılan bir işaret ve simgeler sistemidir. Dinlerken verilen ânî tepkiler. Bilgisayar başında projeyi tamamlamaya çalışan babasına çocuk. “Baba!. sonuç farklılaşabilirdi. iki kulak”. Başka bir ifadeyle etkin dinleme. başkalarının ilgileneceği ön kabulüyle düşündüklerini dil ve ses kalıpları halinde aktarmasıdır. Bunun yanında uzun süreli tepkisizliğin doğuracağı sorunların giderilmesi için ‘evet’.” şeklinde olacaktır. Etkin bir konuşma becerisine sahip birey. çocuğun kendini kapatmasına neden olmuştur.

Bunun yanında konuşmanın doğrudan muhatabı hedef almaması iknâ edici konuşma için önem taşımaktadır. Benzer şekilde her konuşma için iyi bir başlangıç planlamak gerekir. ayrı ayrı ele alınmalıdır. Sözcük dağarcığının fakirliği. dolayısıyla bir düşünce alışverişidir. çocukların fikirlerini rahatça açıklayabilmeleri için yararlı olacaktır. Konuşmada fiziksel görünümün önemli bir rol oynadığı unutulmamalıdır. Öğrenmeyle gelişebilecek konuşmanın fiziksel. konuşmanın anlaşılırlığı ve etkinliğini artıracaktır. Karşınızdaki muhatabı iknâ etmek için. Konuyu başka bilgilerle desteklemek. Konuşmayı sürdürme aşamasında bunların önemli rol oynayacağı unutulmamalıdır.” dediğinizde. ses tonu ve el işaretlerinden de oluşur. Konuşmanın çeşitli faktörlerden etkilendiği göz önünde bulundurularak konu. Bunların her birindeki gelişmeler konuşma becerisinin niteliğini belirler. Etkili konuşma için gerekli bazı koşullardan söz edilebilir. senin için önemli bir sorun. konuşmanın etkililiğini artıracaktır. istersen konuşalım. Bunun yerine “Zamanı daha iyi değerlendirmen için bazı yollar var. Kısa ve yetersiz konuşmak. konuşmanın etkililiğini artıracaktır. üçüncü iknâ etmektir. Kişiler doğrudan kendilerini hedefleyen konuşmalara karşı savunmaya geçer ve söyleneni dinlemek yerine savunmalarını hazırlarlar. Bunların başında konuya hâkimiyet gelmektedir. Konuya yapıcı yaklaşan konuşmacının etkisi daha fazla olacaktır. 35 . Çevredeki kişilerin konuşmaları taklit edilerek gerçekleşen bu ilk konuşma. ikincisi konuşmayı sürdürmek. Burada bireyin etkili konuşma modelleri belirlemesi ve onları takip etmesi önemlidir. Birincisi konuşmayı başlatmak. aşağıdaki eksiklik ve yetersizliklerle okula gelebilmektedirler: • • • • • • • • Çekingenlik. İlk çocukluk döneminde çocuklar Türkçeyi konuşuyor olmalarına rağmen. iletişimin niteliğini büyük oranda belirlemektedir. En azından muhatabın bundan pek keyif almayacağı söylenebilir. Konuşmanın etkililiği. Etkili iletişim için konuşmada üç kritik evreden söz edilebilir.” demeniz onda sizi dinleme isteği uyandıracaktır. fizyolojik. Sesi ayarlayamamak. Konuşmada düşüncelerin olumlu cümlelerle ifade edilmesi yapıcı yaklaşımı ortaya koyar. kaynak olarak saygınlık ve güvenirlilik özelliklerine dikkat etmek gerekir. Konuşmada hedeflenen bir diğer nokta iknâ etmektir. Coşku ve neşe. konuşmanın etkililiğini artıran diğer unsurlardır. Dağınık konuşmak. Yine oluşturulacak sıcak bir atmosfer. Gereksiz şeyler söylemek. Çökmüş bir vücut görüntüsü. Konuşmanın yalın hali ilk çocukluk yıllarında hayata geçmektedir. sana bazı önerilerim olabilir. bunu konuşalım. Konuşmayı başlatmak için karşınızdakinin sizi dinlemek isteyeceği bir başlangıç önerilebilir. Bu durumda uzun süreli bir konuşma mümkün olamayacaktır. psikolojik ve toplumsal olmak üzere dört niteliği bulunmaktadır. bu üç açıdan sorgulanabilir. Hakkında yeterli bilgiye sahip olunmayan bir konuda konuşmak güçtür. Gergin veya asık bir surat konuşma için pek uygun değildir. Yerel ağızla konuşmak. Bunun yerine gülümseyen ve konunun mahiyetine göre ciddiyet düzeyi ayarlanmış bir görünüm.Konuşma yaşantılarımızı başkalarıyla paylaşma. bu konuda öğrenme potansiyelinin göstergesidir. Konuyu tek başına bilmek de yeterli olmayabilir. Konuyu destekleyecek başka bilgi alanlarına hâkim olup bunları birlikte kullanmak. dinleyici ve ortam ayarı. çocuğun sizi dinlemeye istekli olmasını bekleyemezsiniz. coşkudan uzak bir ses tonuyla yapılan konuşmanın sürdürülebilirliği şüphelidir. İletişim sürecinde kaynağın kullandığı en önemli araç olan konuşma becerisinin etkililiği. Konuşurken el kol hareketleri yapmak… Etkili konuşma sadece kullanılan sözcüklerden değil. Örneğin çocuğa “Zamanın boşa harcıyorsun.

Özellikle muhatabın bilgi alması istendiğinde bu tür sorulardan yararlanılabilir. Konuşmanın başlatılmasında ve sürdürülmesinde etkilidir. anne babanın çözümünü dayatır. nerede. İletişimde kullanılacak soru türleri şöyle sıralanabilir: Kapalı Uçlu Sorular Bu tür sorular genel olarak onay almak amacıyla kullanılırlar. Örnek:“Ödevi bu gün teslim etmemiz gerekiyor. onların çözüm üretmeleri için fırsat yakalamalarını sağlayacaktır. bireyi düşünmeye sevk eden güçlü uyarı etkisine sahip önemli bir araçtır. Bu nedenle etkili iletişim için soru türlerinin ve kullanım yerlerinin bilinmesi önemlidir. Bunun için gönderdikleri ileti türleri. Örneğin. ne zaman. Dolaylı veya doğrudan bilgi verme şeklinde ortay çıkarlar.” dediğinizde çocuk savunmaya geçerek yapması gerekenlerle ilgili söyleyeceklerinizi dinlemek yerine aslında ne kadar çabaladığını size ispatlamaya yönelecektir. Konuşmayı başlatmak için kullanılan “evet-hayır” ile cevaplanacak bir soru işe yaramayacağı gibi. oluşan sessizliği kırmak için “Sen öğretmenin yerinde olsan nasıl davranırdın?” sorusuyla. Bu tür sorular iletişimin tekrar başlamasını sağlayacaktır. emir verme. hangi tür sorunun kullanılması gerektiği de önem arz etmektedir. çocuğun konu hakkında daha detaylı bilgi vermesi için onu konuşmaya teşvik edebilir. niçin. Özellikle etkileşimin derinleştirilmesi hedeflenen durumlarda kullanılmaları önerilir. bu bilgiye dayalı karar vermesini sağlamaktır. okulda yaşanan sorunun detaylarını öğrenmek isteyen ebeveyn. yemekten sonra mı yapalım?” Yönlendirici Sorular İnsanların karşılaştıkları farklı durumların sonuçları hakkında düşünmelerini sağlamaya dönük sorulardır. Gönderilen iletiler uzadığında veya dinleyen kişinin kabul edip etmediği merak edildiğinde kullanılabilirler. çocuklarını iknâ etmek için. onun doğru yerde kullanılmasına bağlı olduğu gibi.Örneğin çocuğa “Bunları nasıl düzeltmeyi düşünüyorsun? Çabalaman gerekiyor. nasıl. duygularını düşüncelerini ifade etmesi bekleniyorsa bu tür sorulardan uzak durulmalıdır. genellikle çocuklarının ne yapmaları gerektiğini söyleme yolunu seçmektedirler. etkili iletişim becerisine sahip kişiler sessizliği kırmaya yarayan sorular sorarlar. Özellikle muhatabın konuşması isteniyorsa. Anne babalar. Bilgilendirme Soruları Bilgi alma veya bilgi verme amacıyla sorulan sorulardır. İletişim sürecinde muhatapların birbirlerinin düşüncelerini almak ve konuyu yönlendirmek amacıyla sıklıkla bu araca başvurdukları söylenebilir. gözdağı verme. 36 . Dolaylı bilgi sorularında amaç muhatabın bilginin doğruluğunu test etmesidir. Şimdi mi tamamlayalım. Bu tür ifadeler çocuğun kendi çözümünü bulmasından çok. Örnek: “Uzun süre televizyon izlediğinde. Cevapları evet veya hayır gibi bir kelime veya cevabı kesin bir cümleciktir. muhatabın kendisini açması istenen bir durumda yargılayıcı soru sormak da işe yaramayabilir. yönlendirme. Sorunun gücü. Açık Uçlu Sorular Bu tür sorular muhatabın konuşmasını sağlamak. geriye çalışmak için ne kadar zamanın kalacağını düşünüyorsun?” Sessizliği Kırmaya Dönük Sorular İletişim sürecinde ortaya çıkan sessizliğin önemli sıkıntılara neden olduğu ve ortamda bulunan herkesin bundan olumsuz etkilendiği bilinir. kuralı hatırlatma. Bunun yerine neler hissedildiğinin ifade edilmesi. kim” gibi soru kiplerini içeren ve 5N 1K olarak kodlanan sorular bunlara örnek verilebilir. Çocuk kendini sürecin dışında hisseder ve etkileşime geçmekten kaçınır. “Ne. Bunun yerine bir öğrencinin başarısı için neler yapması gerektiği ve ne kadar çabalaması gerektiğine yönelik bir diyalog çocuğu daha fazla iknâ edecektir. Soru Sorma Becerisi Soru. Bu tür bir durum ortaya çıktığında.” Doğrudan bilgi sorularında ise amaç muhatabın bilgiyi kabul ettikten sonra. uyarma. Muhatabın etkin dinlemesine yardım ederler. Örnek: “Bu gün servis geç mi gelecek? Normalde servise saat sekizde biniyordun. öğüt vermedir. ondan bilgi almak amacıyla kullanılır.

Beklenti düzeyini düşürmek. şüphe ve korku duygularının oluşmasına zemin hazırlar. Empati bir anlamda özdeşleşme sürecidir. Bu sayede iletişim kolaylaşır. ne hissettiği. Ortak hedefi benimsememiş ve bunun önemini kabul etmeyen kişilerin ortak grup kurmaları neredeyse 37 . Güçlü etkileşim ortamı için güven. Bunun için bilişsel bazı özelliklere sahip olmak gerekir. Güven duygusunun oluşması için temel koşullardan biri şeffaflıktır. İlişkilerde tutarlı olmak. Aile içi sorunların ve çatışmaların. Bilinç dışı oluşan duygu bulaşması ise başka birinin duygusal durumunun taklit edilmesi yoluyla bu duyguların kendisinde de ortaya çıkmasına yol açmaktır. Güven karşılıklı gelişen bir duygu olup tek yönlü güven duygusu arızî bir durumdur. başka bir ifade ile o an içinde bulunduğu durumu kendisi yaşıyormuşçasına farkında olma sürecidir. Empati Empati. Ailede Güven Ortamı İki veya daha fazla kişi arasında kurulan inanmaya dayalı bağ olarak tanımlanan güven duygusu etkileşimin niteliğini belirleyen önemli faktörlerden biridir.AİLEDE GÜÇLÜ ETKİLEŞİM ORTAMI OLUŞTURMA Güçlü etkileşim için aile bireyleri arasında kurulmuş olması gereken bağlar söz konusudur. Bu nedenle ebeveynler çocuklarıyla kurdukları ilişkilerinde tutarlı olmaya özen göstermelidir. Topluluk olmak. Sempati bir başkasının içinde bulunduğu ya da başından geçen bir durum için üzülerek. Kişinin karşısındaki insanı anladığını ve onu önemsediğini göstermesini sağlar. empati ve biz bilincinin oluşması gereklidir. Birey. gereksiz olduğunu düşünen bir kişinin o duyguyu yaşayanla empati kurması zordur. Hayatında hiç sınava girmemiş veya sınavın sonuçları hakkında fikri olmayan bir kişinin sınav stresi yaşayan öğrenciyi anlaması mümkün değildir. Güveni destekleyen en önemli faktörlerden bir diğeri tutarlılıktır. sempatiden ve duygu bulaşmasından farklıdır. Güvenmediğiniz birinden size güvenmesini beklemeniz doğru olmaz. Yaşamlarında birbirlerinde gizleyecekleri hiçbir şeyin olmayacağına ilişkin bir kanaatin oluşması güven duygusunu besleyecektir. Birinci düzey karşınızdakinin yaşadığı veya hissettiklerini anlamaktır. daha sonra çocukların katılımıyla daha da güçlenerek aile etkileşimin derinleşmesine hizmet eder. kişinin kendini daha iyi hissetmesini sağlamaya yönelik davranışlar sergilemedir. Şüpheyle yaklaşım. Güven duygusunun kaybolması. beklenti düzeyi yüksek ebeveynlerin bunu yapabilmesi zordur. muhatabın ne düşündüğü. karşılıklı suçlama. Yüzeysel etkileşimle. Gizlilik ve gizem ise tersi bazı duyguların yeşermesine neden olabilir. Yaşanan duygunun abartı. başarabilecekleri görevler verip bunu kendi başlarına yapmaya izin vermek önerilebilecek bazı tedbirlerdir. Aşırı mükemmeliyetçi. sevgi ve saygı duygularının yok olmasına neden olur. Ailede Biz Bilinci Modern zamanlarda en önemli toplumsal sorunların başında bireyselleşme ve ben merkezli birey sayısındaki artış gelmektedir. Bu nedenle ebeveynlerin çocuklarına güven duyduklarını onlara yaşatmaları gerekir. Kendi içinde güven bunalımı yaşayan birinin başkalarına karşı güven geliştirmesi zordur. aile yaşamının niteliğini de belirlemektedir. güven bağının oluşmasını destekleyen bir durumdur. aileden beklenen olumlu duygusal gelişimi sağlama görevinin yerine getirilmesi güçtür. Bu nedenle önce eşler birbirlerine karşı olabildiğince açık olmalıdır. ortak bir amaç için bir arada bulunmayı gerektirir. Aileyi oluşturan bireylerin birbirlerine ilişkin geliştirdikleri bu duygusal bağ. Bu duyguların yaşanmaması halinde kurulacak etkileşim yüzeysel olacaktır. Bu nedenle muhatabın yaşadığını yargılamadan olduğu gibi kabul etmek gerekir. güven olarak tanımlanan bağ zarar görmeye başlar. Önce eşler arasında kurulması gereken bu bağ. Empati. Empati iki aşamada gerçekleşir. Bu nedenle şüphe davranışını tetikleyecek ortam ve tutumlardan uzak durulması gerekir. Gizli kapaklı şeyler yapıldığı duygusu oluştuğunda. kendi duygu ve düşüncelerinden soyutlanarak muhatapla aynı özellikleri yaşıyormuş gibi özdeşleşir. ortaya çıkan bu tür etkileşim ortamından kaynaklandığı söylenebilir. güven duygusuna zarar veren en önemli etkendir. Empatinin ikinci aşaması kabul etmedir. onların yaş ve gelişim seviyelerine uygun beklentiler oluşturmak. Empati kurmak sosyal ilişkilerde birçok kolaylık sağlamaktadır. Güven duygusunun önemli kaynaklarından biri de öz güvendir.

Belirli bir kullanım süresiyle sınırlı tutulduklarında bireysel gelişime katkı sağlama potansiyeli yüksek bu araçlar. kurallar önem sırasına göre bir değer yüklenimine sahiptir. bilgisayar oyunları. karşılıklı olarak birbirlerini tanımak için ayıracakları zamanların önemli bir kısmını bu tür araçların pasif alıcıları olarak harcayabilmektedir. değerli kabul edilen bireylerden oluştuğunda. Aile kurumunun sağlığı ve devamı. Ailedeki bireyler birbirlerine “sen. paylaşma ve bireysel gelişime önemli katkılar sağlayabilmektedir. Yüzeysel ilişki ağları. Aile fertlerinden beklenen. büyük oranda bu duygunun gelişmesine ve ailedeki bütün fertlerce benimsenmesine bağlıdır. internet gibi kişiyi edilgen olmaya iten araçlar bir süre bağımlılık düzeyinde bireyleri etkileyebilmektedir. İnsanoğlunun yaşamak istediği en başat duygulardan biri de önemsenmek ve değerli kabul edilmektir. Oysa bu tür araçlar etkili kullanıldıklarında sosyalleşme. ortak hedef oluşturma ve bunun için sorumluklar üstlenmeye gönüllü olmaktır. Değer Yüklü Ortam Yaşamda durumlar. Bu tür araçlar bazı durumlarda yaşanan iletişimsel sorunlardan. hedef birlikteliği ve sorumluluk paylaşımı gibi özellikleri kazandıracak yaşantılara da ihtiyaç vardır. birbirleri için fedakârlık yapma. Grubun dışarıdan algılanan değerini artırmanın en önemli aracı onu oluşturan teker teker her bir bireyin yüklendiği değerdir. sosyal yaşamı sınırlamaya başlayan bağımlılık düzeyinde uzun süreli kullanımlarıyla özellikle etkileşim ve iletişim süreçlerine zarar verebilmektedir. Eşler birbirlerine bu duyguyu aile içinde yaşattığı oranda ev yaşamı keyifli olabilmektedir. Aile içinde birey olmanın öz güvenini kazandıracak bir ortama ihtiyaç olduğu gibi. yine nüfusu hızla azalma eğilimine giren ülkelerde ailedeki çocuk sayısının azalması bu nedene bağlanmaktadır. Aile yaşamında ebeveyn ve çocuklar. sana ait” gibi bir dil kullanması aile kurumunun çatırdamasına neden olacaktır. duyarsızlık gibi arızî durumların ortaya çıkmasına neden olabilmektedir. Televizyon. aileyi oluşturan diğer fertlerle duygu birliği. Birey önemsendiği ve değerli kabul edildiği ortamlarda bulunmaktan haz duymakta. bireylerin karşılıklı etkileşim içine girmelerini zorunlu kılacak zamanları iyice azaltmaktadır. sen sorumlusun. daha az önemsenenler daha az değerli olarak algılanmaktadır. Çok önemli hale gelenler en değerli olanlar. nesneler. Ailede “ben olma” ile “biz olma” arasındaki dengenin korunması gerekmektedir. Onların da temel ihtiyaçlarından biri önemsenme ve değerli kabul edilme durumudur. aileye yüklenen değer de artmaktadır. Kitle iletişim araçları yoğun bir uyarıcı bombardımanına tutmakta. görev ve sorumluk alma yeteneği kazanamamış bir bireyden yaşamda biz olma yetkinliği beklemek imkânsıza yakındır. Değer verilmeyen bireylerin oluşturduğu bir grubun değerli kabul edilmesi güçtür. hızla vazgeçme ve sorumluluk bilincinin körelmesi. Son yıllarda gelişmiş toplumlarda boşanma oranlarındaki hızlı artışın bundan kaynaklandığı düşünülmekte. bu tür ortamlarda mutlu olmaktadır. Aile ortamının bu duyguyu ne ölçüde desteklediği bu açıdan büyük önem taşımaktadır. Aile bireyleri bir arada geçirdikleri zamanlarda aynı mekânları paylaşmalarına rağmen ayrı yaşayabilmektedir.imkânsızdır. Yoğun uyarıcı bombardımanı altında kalan birey pasifize olabilmekte ve özellikle etkin olmayı gerektiren etkileşimlerden uzaklaşabilmektedir. öncelikle ebeveynler arasında yaşanmalı. İletişim sorunun çözümü için çaba harcamak yerine sorunu unutmak amacıyla bu tür 38 . senin görevin. Çocuklar için de durum farklı değildir. varlıklar. tersi ortamlardan ise bir an önce kurtulmak istemektedir. Bilişim teknolojisi araçları ile kitle iletişim araçlarının sunduğu çoklu uyarıcı ortamına alternatif cezbedici bir ortamın oluşturulmasındaki güçlük ailede iletişim ve etkileşimin güçlendirilmesinde engel oluşturabilmektedir. daha sonra çocuklar için benzer bir bilincin oluşması için gayret gösterilmelidir. sorumluluklardan kaçış için bir sığınma alanına dönüşebilmektedir. TEKNOLOJİK GELİŞMELER VE AİLE İÇİ ETKİLEŞİM Gelişen teknoloji yaşam biçimlerimizi büyük oranda değiştirmiştir. En küçük topluluk olan ailenin de ben merkezli bireylerle oluşturulmasında önemli güçlükler bulunmaktadır. Aile yaşamının en önemli sorun kaynaklarından biri sen-ben çatışmasıdır. Evden kaçışın nedenlerini bu duygunun az yaşanmasında aramak gerekir. Bu. sorumluluk paylaşma. Aile. Birey olma yetisini kazanmış.

bu tür bir iletişimin bireyin gerçek ihtiyacını karşılamaktan uzak olduğu vurgulanmaktadır. İletişimi sınırlayan faktörlerin başında dille ilgili engeller gelmektedir. Bunun karşılıklı bir ilişki olduğu ve bir kısır döngünün oluştuğu ifade edilmektedir. İlkinde iletişim kuramama hali olarak isimlendirilecek durum. ama bu alışkanlık yeni şeyler öğrenme. Bu engeller iletişim ortamının oluşmasını önledikleri gibi. Birkaç kelime. Asıl sorun. niteliğiyle pek ilgilenmiyorlar. Çoğu kişi için ilk 3-4 gün en kötüsüymüş.denizce. TV onların da bir parçası olmuştu" gibi çarpıcı açıklamalar yapmışlar. aile içi yabacılaşma süreci hızlanmaktadır. Aslında araştırmacıların söylediği. oluşan iletişim ortamının sağlıklı olmasının önüne geçebilmekte veya kurulan iletişim süreçlerinde çatışmaların doğmasına neden olabilmektedir. bugün daha önce olmadığı kadar cesaret gerektiriyor. Aile bireyleri televizyon izlemekten boşalan bu yeni zaman diliminde ne yapacaklarını şaşırmışlar ve ancak ikinci haftada bu duruma alışmaya başlamışlar. TV setleri her yere yayılmış durumda ve bu küçük ekranlar -ki aslında artık dev boyutluları tercih ediliyor. Bu ilk birkaç gün boyunca tüm ev işlerinin yarısından çoğunun düzeni bozulmuş. televizyon seyretmeyi tümüyle bırakmak gerektiği değil. Aile içinde günlük yaşamın idâmesi için gerçekleştirilen zorunlu iletişim yüzeysel ve sığ bir etkileşim ağıyla gerçekleştirilebilmektedir. http://www. çocukların sıkılmaları ve başka uyaranların etkisi altına girmesi sonucunu doğuracaktır. sorun daha büyüyerek bireyin karşısına çıkmakta.araçlara sığınıldığında. bir kişinin medya alışkanlıkları üzerinde kontrol sağlayabilmek. Aile içinde “ben ne 39 . İnsanların beraber olmaktan hoşlanmamalarının mı televizyon bağımlığına neden olduğu. yoksa televizyon bağımlığın mı insanlarla bir arada olmaya engel olduğu hâlâ tartışılmaktadır. kısa birkaç cümleyle kurulan bu tür bir iletişim ve buna bağlı oluşan etkileşim gereksinime dayalı iletişim olarak adlandırılmakta. temelde iletişim becerilerinden yoksunlukla ilgilidir. Yine kültür farklılıkları nedeniyle kullanılan kelimelere yüklenen anlam farklılıkları gerekli önlemler alınmadığında eşler arasında sorunların doğmasına neden olmaktadır. çocuklarla iletişim kurulurken uzun cümlelerin kurulması anlaşılmayı zorlaştıracağı gibi. Evlerde yalnızca bir televizyonun olduğu yıllarda yapılan bir araştırmada TV'nin bozulduğu zamanlar için aile bireyleri "Korkunçtu. Eğer bir aile boş zamanının aslan payını televizyon seyretmeye ayırıyorsa. İLETİŞİM VE ETKİLEŞİMDE ENGELLER İletişimin etkisini düşüren ve iletişim engeli olarak görülen birtakım durum ve faktörler söz konusudur. Aile içinde bu tür iletişim sorunlarının oluşmasının ve iletişimde engellerin ortaya çıkmasının çeşitli nedenleri vardır. "Çocuklarımı değişik oyunlarla oyalamaya çalıştım ama imkânsızdı. aktif yaşam sürme gibi isteklere karışmaya başladığında. araştırmalar için bir hafta ya da bir aylığına televizyon seyretmeyi bırakmaya gönüllü ailelerin pek çoğu. Bu yüzden de. cümlenin yapısı. Televizyon. iletişim ve etkileşimi güçlendirmede teknoloji destekli araçlardan nasıl yararlanılabileceğini açıklayın. Kocam ve ben konuşarak vakit geçirmeye çalıştık". çok fazla ve uzun süreli seyirle birlikte geliyor. bu ailenin boş zamanlarını yeni bir etkinliğe bağlı olacak şekilde yeniden düzenlemesi gerçekten kolay değil.com/tvbagimlilik. aksamış. cümlenin uzunluğu gibi çeşitli etmenler dilin etkin kullanım durumuna göre ortaya çıkabilecek engeller arasındadır. ardından bunlar bireyin üstesinden gelemeyeceği büyük problemlere dönüşebilmektedir. Hiçbir şey yapmadık.asp Yukarıdaki internet adresinden alınan aşağıdaki metni okuyarak. Hatta çok az televizyon izlenen.kişilerin hayatının geri kalanının kalitesiyle. başka etkinliklerin de sıklıkla yaşandığı evlerde bile. kolay yoldan rahatlama ve kaçış için sınırlı dozlarda yararlı olabilir belki. bu yokluk dönemini tamamlamayı başaramamış. Ancak. Aile içinde oluşan bu tür iletişim ve etkileşim ortamı aile bireylerini birbirinden uzaklaştırarak farklı gurupların içine itebilmekte. Kullanılan kelimeler. Örneğin. bir çeşit bağımlılık oluşturmaya başlıyor ve ciddi bir şekilde ele alınması gerekiyor.

eleştirme. genel olarak kültürel anlam farklılaşmasından kaynaklanabilmektedir. İletişimde bir diğer engel psikolojiktir. İletişimde ortaya çıkan bu tür engelleri gidermenin en etkili yolu karşılıklı saygı ve güvene dayalı bir ortamın oluşturulmasıdır. birey ortamdan hızla uzaklaşmaya başlayacaktır. tedirginlik. yargılama. güzel ve keyif verici sonuçlar.bütün aile bireylerince paylaşılması ve bunun için çaba harcanması gerektiği unutulmamalıdır. Temelde. Bunların başında sürekli uyarı mesajları iletmek ve gözdağı verme çabası içine girme. Bunun yanında etkili iletişim becerilerinin ve bazı iletişim tekniklerinin kullanılması sorunların giderilmesine yardımcı olabilir. beceri ve zaman gerektirir. korku. Bazı kabuller bireylerin iletişim sürecinde heyecan. İyi. Bu cümlenin söylenmesine neden olan ortam. Sürekli savunma konumuna geçen birey gelen mesajın mahiyetini anlamaya çalışmak yerine muhataba nasıl savunma hazırlayacağının telaşı içine girmektedir. Bireylerin sosyal rol ve konumları. Ayrıca güvensizlik ortamının oluşturduğu olumsuzlukla. suçlama davranışları gelmektedir. iletişim sürecinde olumsuz bazı etkilere neden olabilmektedir. Aile içinde de bu duyguların oluşmasına neden olacak bir ortam doğabilmekte ve aile içinde iletişim olumsuz etkilenmektedir. daha iyi iletişimi nasıl kurabilirim kaygısının -karşılıklı olarak. emek. Örneğin aşırı katı tutumlara sahip bir babanın çocuklar üzerinde oluşturacağı korku ortamı iletişimi kesmektedir. 40 . Bu tür duygular iletişim sürecinin en önemli engelleri olarak sıralanabilir. kaygı gibi bazı duyguları ortaya çıkarabilmektedir. Aile içinde iletişimin derinleşmesini olumsuz etkileyen ve gündelik iletişimle yetinilmesine neden olan bazı anne baba davranışlarından söz edilebilir.söyledim ki şimdi?” cümlesi sıklıkla duyulur. Yeterli zaman harcanmadan iyi bir sonucun elde edilemeyeceği de unutulmamalıdır. Bunun için aile fertlerinin birbirleriyle ve birbirleri için geçirdikleri zamanları yeniden düşünmeleri gerekir.

Çeşitli soru türleri bulunmaktadır. empati ve biz bilincinin oluşması gerekir. Soru. Aile içinde oluşan bu tür iletişim ve etkileşim ortamı aile bireylerini birbirlerinden uzaklaştırarak farklı gurupların içine itebilmekte. yönlendirici sorular şeklinde sıralanabilir. Paylaşım yaşamak insanoğlun en önemli ihtiyaçlarından biridir. başkalarının bu yöndeki iletilerini anlamlandırarak onlara tepki verebilmektedir. İnsanoğlu iletişim becerisiyle duygu ve düşüncelerini. İletişim ve etkileşimin derinleşmesi alıcı ve kaynağın birbirlerini etkin dinlemelerine bağlıdır. bilgilendirme soruları. açık uçlu sorular. bu temel becerilerin etkin kullanılmasına bağlıdır. Etkili iletişim ve etkileşim için etkin dinleme. İletişimde bir diğer engel de psikolojiktir. Etkili iletişim için konuşmada. dinleme becerisindeki hatalardan ortaya çıkar. İletişimi sınırlayan faktörlerin başında dille ilgili engeller gelmektedir. Sosyal yaşamda ortaya çıkan sorunlar büyük oranda iletişimde ortaya çıkan aksamalardan kaynaklanmaktadır. konuşmayı sürdürmek. Aile içinde günlük yaşamın idâmesi için gerçekleştirilen zorunlu iletişim yüzeysel ve sığ bir etkileşim ağıyla gerçekleştirilebilmektedir. isteklerini başkalarına ifade edebilmekte. Bu nedenle duyguların. İletişim becerilerinden yoksunluk. sosyal yaşamın en önemli aracıdır. Aksi halde aile fertlerinin birbirine yabancılaşmasıyla sonuçlanan bazı sorunların ortaya çıktığı görülmektedir.Özet İletişim yaşamımızın önemli bir parçası olup. Aile ortamı bu bireysel ihtiyacın en etkili şekilde giderilebileceği ortamlar olmalıdır. konuşma ortamının ve muhatabın özelliklerinin etkili olduğu unutulmaması gereken hususlardır. Bunlar. yargılama. Aile içi iletişim ve etkileşimde gelişen teknolojinin etkisi de söz konusudur. deneyimleri başkalarına aktarmasının yegâne yolu bu becerilerin kullanılmasıdır. aile içi yabacılaşma sürecini hızlandırmaktadır. fikirlerin. Yoğun uyarıcı bombardımanı altında kalan birey pasifize olabilmekte ve özellikle aktif olmayı gerektiren etkileşimlerden uzaklaşabilmektedir. Bu nedenle medeniyetimizin devamı ve gelişmesi. etkili konuşma becerilerine sahip olmak gerekir. Aile içi iletişimde aile fertleri arasında yaşanan birçok iletişim kazası. malumatların paylaşılması olduğu göz ardı edilmeden etkili iletişim ortamın kurulması için çaba harcanmalıdır. Etkin dinleme becerisi kullanıldığında muhatabın söyledikleriyle birlikte aslında söylemek istedikleri de anlaşılabilir. eleştirme. iletişim kuramama sorununu doğurmaktadır. kullanılan sözcük ve cümlelerin. Güçlü etkileşim ortamı için güven. bireyi düşünmeye sevk eden güçlü uyarı etkisine sahip önemli bir araçtır. İletişim başlatma. suçlama davranışları olumsuz anne baba tutumları olarak sıralanabilir. iknâ etmek şeklinde üç kritik evreden söz edilebilir. Aile içinde sürekli uyarı mesajları iletmek ve gözdağı verme çabası içine girme. Bu duyguların yaşanmaması halinde kurulacak etkileşim yüzeysel olacaktır. saygı ve empatik yaklaşım şeklinde bazı duygusal bağların kurulmuş olması gerekir. Bu nedenle iletişim aynı zamanda paylaşım isteğinden doğan bireysel bir ihtiyaçtır. Güçlü etkileşim için aile bireyleri arasında güven. muhatabın kendini ifade etmesine teşvik edecek bir dinleme etkinliği olarak tanımlanabilir. Etkin dinleme için muhatabın bazı özelliklerinin farkında ve amaca uygun bir dinleme sürecinin yaşanması gerektiği söylenebilir. . Etkin dinleme. Sorunun gücü onun doğru yerde kullanılmasına bağlı olduğu gibi hangi tür sorunun kullanılması gerektiği de önem arz etmektedir. Bunlar çocuklarla kurulacak iletişimde önemli engeller arasında sayılmaktadır. Geniş anlamıyla iletişim herhangi bir bilginin paylaşılması eylemi olarak tanımlanmaktadır. sürdürme ve zenginleştirmenin önemli araçlarından biri sorulardır. İnsanoğlunun sahip olduğu birikimi. konuşmayı başlatmak. Bilişim teknolojisi araçları ile kitle iletişim araçlarının sunduğu çoklu uyarıcı ortamı iletişimde bazı sorunlar doğurmaktadır. 41 Konuşmayı başlatmak için dinleyenin dinlemek isteyeceği bir başlangıç önerilebilir. Toplu halde yaşayabilmek için bu becerinin etkili kullanımına büyük ihtiyaç vardır. bilgileri. Konuşmada. İletişim engelleri olarak isimlendirilen bazı faktörlerin iletişim sürecini olumsuz etkilediği söylenebilir. kapalı uçlu sorular.

Güven ortamı e. sevgi ve saygı duygularının yok olmasına neden olur? a. Odanın toplanmasına yardım edebilir misin? d. Ticaret b. Bunlar benden çok senin görevin. Hangisi gereksinime dayalı iletişim olarak isimlendirilebilir? a. Aşağıdakilerden hangisi etkili konuşma için sahip olunması gereken ön koşul özelliklerdendir? a. e. Vücut yapısı d. Yasal düzenlemeler 42 6. Çocuğun acıktığını söylemesi c. Ses tonunu ayarlamak b. Durum değerlendirmesi yapmalıyız. Duygudaşlık c. Anlamak c. Geniş tipli aile kurmak e. Alıcının kendi görüşünü paylaşması e. Sosyal etkileşim c. Alıcının vücut dili d. Aşağıdakilerden hangisi insanların etkileme ve etkilenme özelliği sonucu gerçekleşen süreçtir? a. Etkileşim d. Kurallara uymak c. Aşağıdakilerden hangisinin olmaması. Başkalarıyla etkileşim kurmak d. Yemeğin tadı ve lezzeti hakkında konuşmak d. Kişilik özellikleri e. Konuşmak b. Aile içi iletişimin sınırlanması ve etkileşimin azalmasıyla aşağıdakilerden hangisinin oluşması beklenir? a. Düşünme d. b. Aşağıdaki ifadelerden hangisi ailede biz bilincine zarar veren dile bir örnektir? a. Gidilecek tatil yerlerinin karşılaştırılarak karar verilmesi e. Ben merkezcilik b.“Bilgilerin paylaşılması” ifadesinin iletişimi tam olarak karşılayıp karşılamadığının en önemli belirleyicisi aşağıdakilerden hangisidir? a. Empatik davranış d. Anlamın ortak kılınması c. Ekonomik durum b. Hangisi empatinin ilk aşamasıdır? a. Paylaşmak 9. 10. aile içinde şüphe ve korku duygularının oluşmasına zemin hazırlayıp. Vücudun duruşunu ayarlamak c. Çocuğun sıkıntılarını açıklaması b. Çocuğun programı açıklaması izleme gerekçelerini . Sosyal yansıtma 8. Dinleyene doğru dönmek d. Ulaşım c. Söylenenin işitilmiş olması b. Sorunları çalışarak aşabiliriz. Bütçemizin yeniden düzenlenmesi gerekecek.Kendimizi Sınayalım 1. c. İnsanlar topluluk halinde yaşamını sürdürebilmek için aşağıdakilerden hangisini öncelikle yerine getirmek zorundadır? a. Yerleşik hayata geçiş yapmak 2. Küslükler 4. Mutluluk 3. Kaynağın konuşma biçimi 5. Etkileşim e. Aşağıdakilerden hangisinin iletişim sürecini olumsuz etkileyeceği söylenebilir? a. Oturma biçimi c. Durulma e. Konu hakkında bilgi sahibi olmak 7. İletişim d. Yabancılaşma b. Muhatabın hoşlandığı alanları fark etmek e. Kabul b. Barınma e.

2. d Yanıtınız yanlış ise “İletişim Süreci” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. b Yanıtınız yanlış ise “Ailede Güçlü Etkileşim Ortamı Oluşturma” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 43 . 8. kiminle iletişim kurulduğunun iyi tasarlanması gerektiği unutulmamalıdır. Sıra Sizde Yanıt Anahtarı Sıra Sizde 1 İletişim sürecinde muhatabın sahip olduğu özelliklerin önemli bir belirleyici olduğu. Sıra Sizde 3 Edilgen dinleme. c Yanıtınız yanlış ise “İletişim ve Etkileşim Kavramları” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. ailece amaçlar belirlenerek amaçlara uygun ve paylaşıma zemin olacak bir teknoloji kullanımı üzerinde durulmalıdır.Kendimizi Sınayalım Yanıt Anahtarı 1. 4. 7. yüzeysel dinleme. e Yanıtınız yanlış ise “Etkili Konuşma” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 10. muhataba yönelmeme dinleme hataları olarak sıralanabilir. 5. Bu durumlar iletişim ve etkileşimin düzeyini olumsuz etkilenmektedir. tuzak kurarak dinleme. 3. b Yanıtınız yanlış ise “İletişim Süreci” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. c Yanıtınız yanlış ise “Giriş” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 9. Farklı kuşakların aynı kelimeye farklı anlamlar yüklediği. Sıra Sizde 2 Kuşak çatışmasının iletişim sürecine yansıması dikkate alınmalıdır. Sıra Sizde 4 Edilgen bir teknoloji kullanıcısı olmak yerine. a Yanıtınız yanlış ise “İletişim ve Etkileşim Kavramları” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. a Yanıtınız yanlış ise “Ailede Güçlü Etkileşim Ortamı Oluşturma” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. kullandıkları dilin farklılaştığı bilinmelidir. 6. d Yanıtınız yanlış ise “Ailede Güçlü Etkileşim Ortamı Oluşturma” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Bilgi sahibi olunduğu kadar iletişim kurulabilmektedir. İnsanların konuşurken deneyimlerinin etkisinde oldukları unutulmamalıdır. b Yanıtınız yanlış ise “İletişim ve Etkileşimde Engeller” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz.

).com/kiskancliginkiskacindan-kurtulun.Ö.ailehekimince. Güngörmüş. Etkili İletişim. E. Sever. Köknel. Ankara: Pegem A Yayıncılık. Demirel.gov. (1994). Rogge. Gordon. Ankara:Pegem Akademi. (2002). İletişim Çatışmaları ve Empati. A. İstanbul:Optimist.tr/2003 202BulentYilmaz.org/Issues/Volume1/No.. Ergenlik Dönemi. L.). J.Yararlanılan Kaynaklar Aydoğmuş. W.com/ilkogretim/kitleiletisim-araclarinin-onemi?i=300701DE02 http://www. H. Oktay.com/iletisimin-tanimi-veogeleri/. Dili.edu. Varolmak Gelişmek Uzlaşmak. Yavuzer.com/iletisim-veislevleri/. İstanbul:Remzi kitabevi.vitaminegitim.html http://www. J.pdf http://turkoloji. Ailemizin Sırları Sevgi k.). (ed. Türkçe Öğretimi ve Tam Öğrenme. Baltaş.com/ikna-kavrami/ Dökmen.com/cocugum-coksinirli-ne-yapmaliyim. (2002). A. S. Varol. Ankara: Anı Yayıncılık.. İstanbul: Rota.tr/TDA/2008_1/2008Ika ratas./#ixzz1xIcrqbyu http://notoku. Ü. N. Konuk. İstanbul:Sistem Yayıncılık. (2008).edebiyatdergisi. Baltaş. Ü. Navaro.html http://notoku. Z. 44 ./#ixzz1xIRk6Xjp http://www. (2004).cu. Çocuklar Büyüyor. Genel İletişim. Hatalı Alanlarımız.%20syf.eyvahbosaniyorum.. Demiray. K. Dyer. (2004). İletişim İstanbul:Arion Yayıncılık.pdf http://www. İstanbul:Sistem Yayıncılık. A. Michelli. Etkili Anababa Eğitimi. Dobson. (2002). İstanbul:Arion Yayınları. Keşkesiz bir yaşama için iletişim.erciyes. (2009). Davaslıgil. İstanbul:Bilge. Ü. Eğilir...pdf http://turkoloji.tdkdergi. İstanbul:Remzi kitabevi. (2004)..edu. Thomson.edu. Ü. (2004).edu. U.. Korkmazlar.edu.tr/GENEL/aylin_gorgun_b aran_aile_ici_iletisim. İstanbul:Sistem Yayıncılık.tr/dergi/sayi_19/4-%20(7196.hacettepe. A.. Ö. Cüceloğlu D. (2005). (2003). Dökmen.tr/HALKBILIM/koksal_ge nc_sozel_dunyadan_sanal_dunyaya.php http://sbe.cu. Ana-Baba Okulu.jlls. P. (2001). (2010) Starbucks Mucizesi.tr/HALKBILIM/33. J. Razon. Ankara:Pegem Akademi.com/aileiciilet. R. Durmuş.1/sefayuc e.pdf http://notoku... Türkçe Öğretimi. (2004).pdf http://www. U. (ed.cu.. W. (2001).hayatguzellik.pdf http://www. O. Ağaç Yaşken İstanbul:Beya Balina Yayınları. Demiray. T. U. İnternet Adresleri http://www.htm http://turkoloji. İstanbul:Nesil Yayınları.

.

Ebeveynler arasındaki uyum ve dayanışmada yer alan belirleyicileri ifade edebilecek. Ebeveyn olmanın anlamı ve önemini açıklayabilecek. Ebeveyn davranışlarının çocuklara rol model olması konusunu açıklayabilecek bilgi ve becerilere sahip olabilirsiniz. Ebeveynler arasındaki uyum ve dayanışmanın önemini açıklayabilecek.3 Amaçlarımız Bu üniteyi tamamladıktan sonra. Yakın ilişkileri nitelendiren özellikleri belirleyebilecek. Ebeveynler arasındaki yakın ilişkinin önemini ifade edebilecek. Anahtar Kavramlar Yakın İlişki Ebeveyn Olmak Aşk Evlilikte Dayanışma Algılanan Destek Rol Model Olma Romantik Yakınlık Evlilik Uyumu Ebeveyn İhtiyaçları Ebeveyn Duyarlılığı İçindekiler Giriş Ebeveyn Olmak: Anlamı ve Önemi Yakın İlişkiler Uyum ve Dayanışma Ebeveyn Davranışları 46 . Yakın ilişki kavramını tanımlayabilecek.

aile üyeleri arasındaki bilgi alışverişidir. Evliliklerde yaşanan problemler hem eşlerin psikolojik ve bedensel problemler yaşamalarına neden olabilmekte ve hem de bir ebeveyn olarak çocuklarıyla olan iletişimlerini olumsuz etkileyebilmektedir.fransizcakursu. Erişim Tarihi: 07. eşler arasındaki iletişim ve problem çözme. Aksi durumda evlilik uyumunun bozulmasıyla eşler arası problemlerin yaşanması söz konusu olabilmektedir. Kaynak: http://www.html. eşler arasındaki duygu ve düşüncelerin karşılıklı açık ve doğru olarak iletilmesidir. Evlilik ilişkisi.2012 47 . Aile içi iletişim. toplumsal. iletişim ağlarının ve etkileşim rollerinin oluşturduğu bir sistem olarak görülmektedir. Etkileşimin sağlıklı olması. zorluklarla baş etme davranışlarının geliştiği evliliklerdir.Ailede Ebeveynler Arası Etkileşim GİRİŞ Ailede iletişim.06.org/fransizca-aile-birlesimi. cinsel beklentilerini ve mesajlarını ortaya koymaları. Eşlerin birbirlerine ruhsal. mesajların paylaşılması yolu ile zamanla gelişen ve kişilerarası ilişkilerde birlikteliği gerektiren etkileşim mekanizmasıdır. Sağlıklı evlilikler olumlu ilişkilerin büyüyerek devam ettiği. dile getirebilmeleri için karşılıklı etkileşim içinde olmaları gerekir.

birlikte konuşmaktan.EBEVEYN OLMAK: ANLAMI VE ÖNEMİ Ebeveyn olmak bir çocuğun gelişme ve hayatta kalması için bakım. sosyal ve ekonomik kaynaklar gibi çeşitli doğal olay ve sosyal durumlardan da etkilenebildiği görülmektedir. Bu davranışlar. eğitim düzeyi. birbiri için özel olduğu düşünülen şeyler yapmaktan. İnsanlar kişisel katılım. evliliğe ait ve ailesel beklentiler. birbirinin yokluğunda özlem duyma. yalnızca çocukların yaşamını devam ettirmesine yardımcı olmak ya da uygun disiplin yöntemlerini kullanmak değil. Bir insan. Yakın ilişkiler. zenginleştirici. psikolojik ve fiziksel sağlığı. Yakınlık deneyimleri. iki arkadaş arasında. psikolojik. bireylerin nasıl düşündüklerine. arkadaşlık gibi diğer insanlarla yakın ilişkiler anlamına gelmektedir. Yakın ilişki kavramı anne-çocuk arasında. ilişkinin niteliğine bağlı olarak yakınlık etkileşimlerinin farklılık göstermesidir. bireyin kendisini değerli ya da değersiz görmesini arttırıp azaltabilir Yakın ilişkiler yaşamın çok önemli bir yönünü oluşturmaktadır. ihtiyaç ve desteğinin sürekli olarak sağlanması şeklinde tanımlanmaktadır. Ebeveyn olmanın temel görevi. birey için anlam ifade etmektedir. göz teması kurmaktan ve fiziksel temastan hoşlanmayı içeren bir yönü olarak ele alınmaktadır. ödüllendirici. deneyimler. nasıl hissettiklerine ve nasıl davrandıklarına ilişkin benzerlikleri ve farklılıkları açıklamak amacıyla diğer bireylere yakın olmaya çalıştıkları bir süreç olarak ele almaktadır. çekicilik. Ebeveynlik dönemine girmenin kişisel bazı özelliklerin yanı sıra. Bunlar. ana-baba ve çocuk arasında gerçekleşen ilişkiler ve arkadaşlık ilişkilerinin tümünü kapsamaktadır. Duyguların sözelleştirilmesi yakınlık deneyimlerinin temelini oluşturmaktadır. Bu ilişkileri birbirinden ayıran temel nokta. geliştirici hem de kaygılandıran. Prager (1995) yakınlığın iki alt boyutu olduğunu belirtmiştir. sevecen bir dokunuş. Sözel paylaşımlar ise anlamlı bir gelişim. aktif dinleme gibi sözel ya da sözel olmayan tepkileri içermektedir. romantik ilişkiler. evlilik. birlikte zaman geçirme. Birçok insan için ideal yaşam. aynı zamanda aile içi ve dışında çocukların tüm kapasitelerini geliştirmelerine olanak sağlayan koşulları yaratmaktır. demokratik ve izin verici ebeveyn tutumlarıdır. sevgi. bazen olmayan aile ilişkileri ve yetişkin olarak arkadaşlık ve romantik bir ortakla yakın ilişki içerisinde yer almıştır. Yakın ilişkiler içinde yer alan duygusal ilişki. karı-koca arasında ya da pek çok kişi arasındaki ilişkiyi tanımlamak amacıyla kullanılabilir. Hotfield (1988) yakınlığı. meslek ve güvenlik. sıcaklık. Yakınlık etkileşimleri. yakınlık deneyimlerinin ve yakınlık davranışlarının bir araya gelmesiyle oluşmaktadır. bazen yalnız bırakabilen bir durum haline dönüşebilmektedir. yaş. yaşamının her döneminde yakın ilişkiye sahipse. iyilik halini ve yetenekleri. Ebeveyn duyarlılığının ve kontrolünün niteliği üç ebeveynlik tarzını tanımlamaktadır. Her birey bazen doyurucu olan. Yakınlık davranışları ile bireylerin yakın ilişkilerde iken sergilemiş oldukları gözlenebilir davranışları ifade edilmektedir. mutlu ve sağlıklı olabilir. zevk gibi bireylerin yakınlık etkileşimleri boyunca algıladıklarının ve hissettiklerinin tümünü içermektedir. Ebeveynlik hem doyum sağlayıcı. güvenlik duygusunu. gülmekten. otoriter. Ebeveyn olmanın temel görevi nedir? YAKIN İLİŞKİLER Yakınlık kavramı. 48 . gülme ve ağlama gibi duygu ifade eden tepkilerle cinsel paylaşımı içermektedir. aşk. duygusal bağlanma ve sürekli etkileşimi içeren yakın ilişkilerle çok yoğun ilgilenmektedirler. kendini açma. Yaşam boyunca kurulan yakın ilişkilerin kalitesi. Bu görüş ebeveynliğe geniş bir bakış açısı getirmektedir. ilişkinin.

Çift olmak. Bağlılık: Bağlılık birlikte zaman geçirmeyi ve birlikte aktivitelerde bulunmayı ifade etmektedir. Çiftler ‘geçmiş’ hikâyeleriyle ‘geleceğe’ bağlanırken ilişkinin ‘şimdi’ ayakta kalması için geleceğe yönelik planlar yaparlar. Güven: Güven yakın ilişkilerde bulunan bireylerin birbirleri için neyin istenen olduğunu bilmeleri anlamına gelmektedir.1: Yakın İlişkiler (Prager. Çift ilişkisi isteyerek yürütülen bir ilişkidir. 2. istek ve ihtiyaçlara sahip iki insanın birlikte yaşamak. Yakın ilişkileri destekleyen üç etken bulunmaktadır. yakın ilişkiler kapsamında incelenen kavramlardan birisidir. birbirlerine destek olur.Şekil 3. 49 . Sonuç olarak yakınlık etkileşimleri. karşılarındaki kişilerin onlara zarar vermeyeceklerinin. 4. Başka deyişle ilişki karşılıklıdır. 1995). Çift ilişkisi belirli ve gelişen olma özelliklerinin dengeli bir şekilde bulunduğu bir ilişkidir. 2011). Yakın ilişkileri destekleyen etkenler nelerdir? Evlilik. 3. İlişkinin sağlıklı devamı için belirli ve önceden tahmin edilebilir özelliklerin yanı sıra esnek olması da önemlidir. kendi gereksinimi kadar diğer kişinin gereksinimini de göz önüne alır. Çift ilişkisinde ‘geçmiş’. 5. Bubenzer ve West (1992) çift ilişkisinin özelliklerini şu şekilde vurgulamışlardır: 1. Böylece ilişkide her bir konu üzerinde konuşulup uzlaşılabilir. yaşantıları paylaşmak. her iki taraf hem alıcı hem verici konumundadır. farklı değerler ve dünya görüşünden oluşan ilk bakış açısının ve geçmişin birbiriyle birleşmesi demektir. Her eş. Bu ilişkinin isteyerek sürdürülmesi ilişkiyi rahat yaşanır hale getirirken yine de devamı için karşılıklı çaba harcanması gerekir. bireylere birbirlerine güven duyabileceklerinin olanağını sunar. Birbirlerine güvenen bireyler. 6. Çiftlerden her birinin bireyselliği söz konusudur. çocuk yapmak ve yetiştirmek gibi amaçlarla kurdukları ilişkiler sistemi olarak tanımlanmaktadır. birbirinden farklı ilgi. 3. Sevgi: Yakınlık etkileşimi göstermek ile sevgi arasında doğrudan bir ilişki olduğu görülmektedir. Evlilik. 2. Yakınlık etkileşimlerinde bireylerin birbirlerine karşı olumlu duygular beslemeleri gerçeğinin varlığında birbirlerini sevmeleri de gerekmektedir. 1. çift ilişkisinde bireylerin bireyselliğine saygı duyulur ve destek verilir (Velidedeoğlu. birbirlerini aldatmayacaklarının farklındadırlar. ‘şimdi’ ve ‘gelecek’ vardır. Kavuncu. Çift ilişkisinde destek alış verişi vardır.

olumsuzluklar karşısında eşlerin birbirlerine kenetlendiği bir sistemdir. bir insanın bir diğerine karşı duyduğu belli bir duygu olarak birçok şekilde tanımlanmaktadır. bir keresinde birinin. Yakınlık etkileşimleri. Sevgi. Eşlerin her birinin boş zamanlarında yapmayı isteyebilecekleri değişik etkinlikler vardır. Sevgi ve Güven Sevginin gücünü açıklamak için şu hikâyeyi anlatalım. Koca apartman yangından kurtulur (Tarhan. çekicilik. Yakın İlişkileri Nitelendiren Özellikler Birlikte Etkinlikte Bulunma Ortak etkinlikler ve ilgiler.Bu konuyla ilgili daha ayrıntılı bilgi edinmeniz için “Yakın İlişkiler Psikolojisi” adlı kitabı okuyabilirsiniz. Sorumlu olmak yanıt vermeye hazır olmak demektir. Yakınlık deneyimleri. Adam bu duyguların etkisiyle daha önceden kendisine hediye almış bir arkadaşını arayıp teşekkür eder. Bu durumda hangi filmi izleyecekleri konusunda uzlaşır. birlikte aynı filmi izlemeleri gerekmediği gibi. ebeveynlerin birbirlerine karşı sorumluluk duygusu taşıdığı. susuz ve soğuktan titreyen bir köpeğin karnını doyurur. Bilgi. karşılıklı uyum ve anlayışı ortaya çıkarır. Saygı. zevk gibi bireylerin yakınlık etkileşimleri boyunca algıladıklarının ve hissettiklerinin tümünü içermektedir. birbirlerini sosyal açıdan destekledikleri. sorumluluğu açığa çıkarır. Sevgi. Köpeğin sesi apartman sakinlerini uyandırır. Fakir kişide kendisine verilen yemeğin bir kısmıyla yolda gördüğü aç. bir başka zaman da diğerinin tercih ettiği filmi izleyebilirler. İlgi ve bakım sevginin bir başka unsurunu. Sözel paylaşımlar ise anlamlı bir gelişim. film seçimi konusunda eşlerden biri duygusal filmleri tercih ederken. Sevgi kavramı birçok şekilde tanımlanmaktadır. diğeri macera filmlerini tercih edebilir. kişisel ilişkilerin özel bir unsuru ya da bir özelliği. Örneğin. sorumlulukları kadar eğlenceyi de paylaşmaları anlamına gelecektir. Goethe Sağlıklı aile yapısı. sevecen bir dokunuş. birlikte isteyerek zaman geçirdikleri. birbirlerini daha yakından tanımaları. sevgi. kendini açma. Çiftlerin bu etkinlikleri sırasında hoş vakit geçirmeleri. yakınlık deneyimlerinin ve yakınlık davranışlarının bir araya gelmesiyle oluşmaktadır. Karnı doyan köpek gece vakti dolaşırken bir apartmanda yangın çıktığını görür ve havlamaya başlar. “Küçük bir kız çocuğu bir gün kederli ve üzüntülü bir insana sevgi ile bakar. Etkinlikte bulunma eşlerin paylaşımının gerekli olduğu bir alandır. 2010)”. Bu davranışlar. insanların yaşamlarında öncelikli olarak aradıkları duygulardan biridir. Fromm (1968) sevgiyi dört ögeyle açıklamıştır: İlgi. 50 . Yakınlık davranışları ile bireylerin yakın ilişkilerde iken sergilemiş oldukları gözlenebilir davranışları ifade edilmektedir. Bir çeşit kişisel ilişki. Bu hikâye karikatürize edilmiş bir örnek ama gerçekten de sevgi insanlar arasında pozitif iletişimi sağlar. Küçük kızın sevgi dolu bakışı kederli olan kişinin içinde güzel duygular uyandırır. sevdiğimiz şeyin büyümesi ve yaşaması için gösterdiğimiz ilgidir. aralarında duygusal yakınlaşmanın sağlanması ve sağlamlaşması açısından önemli görülmektedir. Bunların bazılarına birlikte katılıyor olmaları. sıcaklık. üyeler arasında açık iletişimin olduğu. Sevgi kavramına ilişkin tek bir tanımlama yapmak mümkün değildir. Arkadaşı böyle bir sevgiyle hatırlanmaktan mutlu olur ve o sırada yemek yediği lokantada kendisine servis yapan garsona bolca bahşiş verir. gülme ve ağlama gibi duygu ifade eden tepkilerle cinsel paylaşımı içermektedir. Sorumluluk. Ardından garson fakir bir insana rastlar ve aldığı bahşiş ile ona yiyecek bir şeyler alır. aktif dinleme gibi sözel ya da sözel olmayan tepkileri içermektedir. Duyguların sözelleştirilmesi yakınlık deneyimlerinin temelini oluşturmaktadır.

bir insan eğer kendisini bir başka insana verebiliyorsa. Bunların yanında sevgi. Sonuç olarak sevgi. Sevecenlik: Eğer Ali/Ayşe kendini kötü hissediyorsa. ne demek istediklerini kesin olarak belirlemeye çalışmıştır. İnsanlar içebakış durumunda iseler tüm mücadele ve gerginliklerin bir sonu olduğunu düşünürler ve duygularını dikkate aldıklarında bir şeyi sevmeye hazır olduklarının farkına varırlar. 2) Duygusal bağ yerine başka herhangi birisinin koyulamayacağı belli bir kişiyi içerir. ruhsal sağlık belirtisi ve hayattır. bütünüyle kendine yeten bir kadın ya da erkek yoktur. Bu ilişki ya da yakınlığın düzeyi ve içeriği pek çok etkene göre değişir (Bireyin yaşı.. D. Evlilik kurumunu oluşturan sevgi ihtiyacıdır. İlgi ve saygı eğer bilgi tarafından yönlendirilmezse kör kalır. Rubin (1970) insanların birini sevdiklerini söylediklerinde. Sevgi insanın doğal bir ihtiyacıdır. İçtenlik ise. İlişkide bağlılık da temel özellik. Bir insanı tanımadan saygı duymak olanaksızdır. 5) Birey istemsiz olarak bu kişiden ayrıldığında stres yaşar. Sevecenliğin anlamı. sevginin kişinin öz benliği üzerine kurulu olmasıdır. 2002). Sevgi düşünme durumunda değil içe bakışta oluşur.). G ve McLaughlin. başka insanlarla olduğundan farklı bir biçimde paylaşmanız demektir (Wilson. sevilen kişi karşısında dikkatliliktir. sevilen kişiyle sıkı bir bağ kurmanız. Kendini onaylama. sevilen kişi ile önem kazanmaktadır. bireyler için mutluluk ve bir sevinç kaynağı olarak değerlendirilmektedir ve kişisel başarı ile maddi varlıklar. zaman içinde süreklilik gösterir. 3) İlişki duygusal olarak önemlidir. tek başına her şeye yetmese de her türlü ilişkiyi başlatan bir unsur olarak evliliğin temel taşlarından birisidir. süreç ve durum olarak kişinin varlığını onaylamasıdır. İlişki kurma. Kendini adama. adayabiliyorsa sevmektedir. saygı ve güven bağına dayanır. Esas olarak evlilik sevgi. sevginin üçüncü bir ögesi olan saygıyı içermelidir. 51 . C. Bağlılık Hiç kimse bir ada olarak yaratılmamıştır. bireyin güven aramasıdır.Sorumluluk. sevilen kişiyle mümkün olduğunca çok bir arada olmayı ve ondan duygusal destek görmeyi istemektir. Saygı. çevresel koşullar vb. Sevgi kendini adama ile birlikte aynı zamanda içe bakıştır. sevilen kişinin mutluluğuyla. Örneğin: Bağlılık: Eğer Ali/Ayşe ile beraber olmasaydım. Ali/Ayşe için hemen hemen her şeyi yaparım. diğer kişinin olduğu gibi büyüyüp gelişmesine duyulan ilgidir. Çoğu zaman romantik bir ilişki. Lauster (2000)’a göre. benim için çok zor olurdu. Sevecen ve yakın ilişkilerde insanlar birbirine bağlı olmak üzere yaratılmıştır. bağlılık. insanın kendi mutluluğu kadar (ya da daha bile fazla) ilgilenmesidir. insanların yaşamları boyunca kurdukları çok sayıda farklı ve önemli duygusal bağın özel bir türüdür. Evlilikte sevgi. Sevgiyi saygı ve güvenle besleyip doğru yönetmek evliliğin sağlıklı yürümesi için gerekli koşulları hazırlar. kendimi çok mutsuz hissederdim. benim birinci görevim onu neşelendirmektir. İçtenlik: Ali’ye/Ayşe’ye neredeyse bütün sırlarımı söyleyebileceğimi hissediyorum. Bağlanma. Rubin sevginin ögelerini. sürdürme ya da bağlanma deneyimleri bebeklikte başlar ve büyük ölçüde öncelikle anne ile etkileşimler üzerine kuruludur. Romantik ilişki yaşayan iki bireyin aynı zamanda birbirlerine bağlanmış olması beklenir. Bağlılık ile söylenmek istenen şey. Ne zaman Ali/Ayşe ile beraber olsam yalnızca onu seyrederek saatler geçiriyorum. 4) Birey duygusal bağı olan kişiyle ilişkiyi ya da yakınlığı sürdürmek ister. duygularınızla düşüncelerinizi. Ali/Ayşe olmaksızın yaşamak. Ainsworth (1989) duygusal bağları tanımlamak için beş ölçüt öne sürmüştür: 1)Duygusal bir bağ geçici değildir. sevecenlik ve içtenlik olarak belirlemiştir.

Aşık olma. ulaşılması gereken bir koşul olmaktan daha çok işlenmesi gereken bir süreçtir. aşık olma. mutlu bir evliliğin oluşmasında ve psikoterapötik başarının gerçekleşmesinde tamamlayıcı role sahiptir. aynı zamanda onların gelecekteki olası davranışlarını da belirler. Karşılıklı bağımlılık yakın ilişkilerde çiftler arasındaki etkileşime odaklanır. bireylerin sosyal gelişimlerini kendilerini kontrol etme düzeylerini ve fiziksel sağlıklarını etkiler. olumlu ve anlamlı kişilerarası ilişkiler geliştirmek ve sürdürmek için yaygın bir güdüye sahiptirler. arkadaşlıkların pekiştirilmesinde. Bağlanma. Romantik ortaklar. genel olarak yüksek fiziksel uyarılmayı. 52 . kalıcı. bazen iyi biten bir duygudur. ancak değişmeyen bir yanı da vardı: Delicesine sevmekti aşk. İnsanlar az sayıda. arkadaşlar ve aile ilişkilerinin tümü bireyin yaşamı için önemlidir. birisine doğru çekilme. Sürekli olarak aşık oldukları kişiyi kaybetme korkusuyla yaşarlar. Bağlanma. Aşk uğruna. bazen kötü. gelişim dönemlerinin başarıyla atlatılmasında. Özellikle yakınlık. Kaygılı Bağlanma: Kaygılı bağlananlar. Moss ve Schwebel (1993)’e göre yakınlık. aşk yaşama ve sevmenin eşit aralıklarla sıralandığı bir boyut olarak ele alınabilir. Oral ÇALIŞLAR Aşk. Romantik aşk. etkileşim içindeki bireylerin eşin tercihleri. Etkileşim bireylerin birbirlerinin varlığında davranışlar ortaya koymaları. insanlığın doğuşundan bugüne kadar insanoğlunun birbiriyle etkileşimi sonucunda doğal olarak ortaya çıkan. “Büyük romantik yeğinlikle sevme” olarak tanımlanmaktadır. insanlar ne büyük acılar çekip ne büyük mutluluklar yaşadılar. eşleriyle mümkün olduğu kadar sıkı bir yakınlık kurmak isterler. duygusal yakınlığı gerektirir.Shaver. aşk ve yakınlık hepsi ayrı ancak yine de romantik ilişkileri etkileyen ilişkili olgulardır. çok fazla samimiyete ve yakınlığa izin vermede tereddütlü davranırlar. insan gibi vahşi bir yaratığın en olumlu. birbirlerine doğru güçlü bir biçimde çekilen insanların duygularını derinleştirmeleri ve ilişkiyi sürdürmek istemeye başlamalarıyla doğar. bazen acı. güdüleri ve davranışlarını temel alarak birbirlerinin deneyimlerine göre ya da birbirlerinin deneyimlerini etkileyerek davranma tarzı. artan duygusallığı ve sevilen kişinin sık sık düşünülmesini içerir. Aşık olma. bazen mutluluk veren. Bir eşe tamamıyla güvenmek onlar için çok zordur. ilişkiyi yaşayanları aynı zamanda yakın etkileşim ve deneyimlere de götürür. Bu nedenle. çünkü kişilerarası ilişkiler bir etkileşimdir. birbirleri için ürünler yaratmaları ya da birbirleri ile iletişim kurmaları anlamına gelir. herkes tarafından yaşanılmayı beklenen. Karşılıklı bağımlılık. Etkileşim sadece çiftlerin mevcut davranışları ya da kazançlarını etkilemez. Hazan ve Bradshaw (1988) üç bağlılık türü olduğunu belirtmişlerdir: Güvenli Bağlanma: Güvenli bağlananlar. genellikle kendileri ve başkaları hakkında olumlu bir bakış açısına sahiptirler ve bir eşle duygusal bir yakınlık kurmada ve karşılıklı dayanışmada rahattırlar. İnsanların yaşamlarında öncelikle aradıkları duygular nelerdir? Aşk Aşk. aşkla örtüşür ya da aşkın sonucu olarak görülebilir ve bir anlamda bu üç bakış açısının üçü de doğrudur. en naif özelliklerinden biri sayılabilir. davranma derecesi olarak tanımlanır. Yakınlık aşk habercisi. Yakın davranışlar yakın ilişkileri sağladığı gibi. Temkinli Bağlanma: Temkinli bağlananlar. sevilenlerin iyilik ve mutluluğu isteme ve bunun için çalışma gibi niteliklerini taşımaktadır. insanların yaşamları boyunca kurdukları çok sayıda farklı ve önemli duygusal bağın özel bir türüdür. Bu duygu. İnsanlar arasında aşkın her dönemde değişik boyutları oldu. Aşk. Yakınlık.

Bilişsel yakınlık: Sevgililerin paylaştıkları bilişsel değişimlere ve bireylerin bilişsel dünyalarını derin bir şekilde fark etmelerine işaret eder (değerler. ideolojisi. korkuları. Bu arada. Babası Miro Ağa kızını görmeye bile gelmemiştir. yakın ilişki yaşayan birey. Kendileriyle ilgili karmaşa ve zıtlıkları sevgililerine bildirmede rahattırlar. Mahmud dilek ağacının yanında. Yezida cesedinin Mahmud'un yanına gömülmesini istemektedir ama buna bile izin yoktur. Moss ve Schwebel (1993) romantik yakınlığı beş etkenle açıklamışlardır. köye hudut yapılmıştır. Irmağın kenarında dolaşırken Yezida. ilişkilerin nasıl başladığı. birbirlerine özen gösterirler. 2006). Yezida ile Mahmud kaçmaya karar verirler. Kendileri hakkında karşı tarafa bilgi vermek amacıyla kendilerini açığa vururlar. Duygusal yakınlık: Bireylerin paylaştıkları duygusal değişimleri ve sevgililerin birbirlerinin duygusal dünyalarını fark etmelerini ifade etmektedir. değerleri. kırkıncı gün kırkıncı örgü tamamlanır. Duygusal özellikler: Yakın ilişki yaşayan bireyler. birbirlerine karşı kendilerini ifade etmeye karşı isteklidirler. Bu yüzden. Buradaki olumlu kelimesi. köyün ileri gelenlerinden biri olan Teyfo Ağanın kızıyla evlenmesini ister. bu ilişkiye özgü olarak duygusal. amaçlar ve değer bilgileri gibi). Ölüm dairesini çizer ve kendini hapseder. sevgilisinin ümitleri. Romantik ilişki yaşayan iki bireyin aynı zamanda birbirlerine bağlanmış olması söz konusudur. uğruna kendini asmaya bile kalkmıştır fakat Mahmud bu evliliği kabul etmez. yalnızlık ve depresyon yaşamaktadırlar. kızgınlık. düşünce şekli. davranışsal ve bilişsel özellikler ortaya koymaktadırlar: Bilişsel özellikler: Yakın ilişkide bulunan bireyler. (Mungan. Romantik bir ilişki yaşarken. bireyler için mutluluk ve bir sevinç kaynağı olarak değerlendirilmektedir ve kişisel başarı ile maddi varlıklar. Birbirlerine bakmaktan hoşlanırlar. Yezidiler tarafından öldürülmüş. karşılıklı etkileşime ve bireylerin enerjilerini ilişkilerini sürdürmek için kullanmalarına işaret etmektedir. Sevdiklerini dinlerler. kendini parçalar. Bu nedenlerle birbirlerine yakın olmaya çalışırlar. Bu duygusal çatışmalar ilişkinin bozulmasında önemli etkiye sahiptir. sevgililerin birbirlerini çekici kılan ve bundan dolayı duygusal ve fiziksel etkileşime girmelerini sağlayan bir öge olarak tanımlanmasını ifade etmektedir. Teyfo Ağa’nın kızı Güllüşah. Fiziksel yakınlık: Paylaşılan fiziksel etkileşimi ifade etmektedir. Oyun biter”. Diğer dokuz kardeşi hala namuslarını temizlemekten bahsetmektedirler. ta ki Mahmud'un anası Eyşan Ana gelene kadar. devam ettiği ve sonlandığı. Mahmut dilek ağacına yeşil mendil bağlarken Yezidi köyünde görülmüştür. Bağlılığın olumlu olduğu belirtilmiştir. ağaca yeşil mendil bağlayan eli kesilmiş. farklı kişi. Yezida’nın saçlarına kırk gün boyunca birer tane örgü yapar. Yezida her gün saçının bir örüğünü çözer. Davranışsal özellikler: Sevgililer birbirlerine fiziksel olarak yakın olduklarında mutluluk hissederler. İki genç evlenmek için umutsuzca çareler ararlar. Bağlılık: Bireylerin ilişkileri süresince yaşadıkları deneyimlerin sonucunda. kırk gün sonunda kırkıncı örüğünü de çözer ve kendini ölüme teslim eder. Çoğu zaman romantik bir ilişki.Romantik Yakınlık “Mahmud ile Yezida birbirine düşman Müslüman ve Yezidi köylerinin gençleridir ve birbirlerine sevdalıdırlar. 53 . Hotfield (1988)’e göre romantik yakınlıkta bulunanlar. Bağlılık yakınlığın diğer boyutlarının gelişmesine olanak tanıyan bir kaynak olarak ele alınmıştır. geliştiği. biçim ve tarihlerde yer almaktadır. köyün ağası Havvas Ağa Mahmut’un. sevgilileriyle birlikte olmayı istemeleri bağlılık olarak tanımlanmaktadır. Sevgi ve özenin yoğunluğundan dolayı bireyler. sevgilisinin kesik eliyle karsılaşır. Karşılıklılık: Karşılıklılık kavramı. seçilen kişinin ardından önem kazanmaktadır (Burger. işler kötüye gittiğinde kıskançlık. zayıf ve güçlü yanları hakkında derin bir düzeyde bilgiye sahip olur. 1995). Çıldırır. Mahmud’a deli gibi âşıktır. Günlerce kimseyle konuşmaz Yezida. Sevgililerine karşı yoğun sevgi duygularına sahiptirler.

• • • • • • • • • • • Eşinize ona yönelik duygularınız konusunda güvence verin. İyi bir dinleyici olun. Ailede eşler birbirlerinin gereksinimlerine karşı duyarlı. Açılmayla özel yaşamı dengeleyin. Nur. UYUM VE DAYANIŞMA Toplumun temel kurumlarından biri olarak nitelendirilen aile yapısında evlilik olgusu yer almaktadır. aile ilişkisinin kurulduğu eşler arasında birliğin. Duygularınız hakkında açık olun. Eşinize önem verin. hak ve yetkisi bulunan yasal bir ilişki sistemidir. Bu durum evliliğin. Güler. Ailenin değerleri. 54 .. Olumlu ve güler yüzlü olun. etkili bir iletişimin olduğu. A. Bu ortaklığın başarıyla sürmesi uyum ve dayanışma ile sağlanabilir. açık ve güvenilir ilişkinin. paylaşım. M.. Aile birliğinin gerçekleşmesi evlilikle başlar. Yakın İlişkiler Psikolojisi.Eşler arasında karşılıklı bağımlılık ne ifade eder? Etkili İletişim Kılavuzu Romantik bir ilişkide etkili iletişim için aşağıdaki yolların izlenmesi önerilmektedir. karşı cinsten iki kişinin birlikte yaşamak. Her aile bireyinin birbirleri ile ilişkileri belli. ilişkinizi önemseyin. Evlilik. çocuk yapmak ve yetiştirmek gibi amaçlarla yaptıkları bir sözleşmedir. Uyum ve dayanışmanın olduğu aile işlevseldir. Eğer daha fazla yakınlık istiyorsanız göz temasını artırın. bireyler arasında ilişkilerin olumlu ve geliştirici olduğu bir yapıdır. yaşantıları paylaşmak. bir kadınla bir erkeği. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım. Sözsüz iletişiminizde olumlu olun (örneğin. Başer. Her evlilik bir yaşam ortaklığıdır. Kendinizi ortağınızın yerine koyun. Evlilik. bir ilişkiler sistemi. yakınlık. Özgüven (2000)’e göre evlilik. Ortağınızın sözünü yalnızca aynı fikirde olduğunuzu belirtmek için kesin. bireylerin doğal davranabildiği. açık ve uyum içinde her biri hissettiklerini ve düşündüklerini açıkça söylemeye eğilimlidir. toplumsal yönden devletin kontrol. yakınlık. Bireyler arasında işbirliği. Evlilik kavramı aile kavramına göre daha belirgin bir kavramdır.. gelişimlerini destekleyici roller içindedirler. A. doğacak çocuklara belli bir statü sağlayan. “Sen” ya da “ben” gibi. I.. kişisel ve toplumsal olarak çeşitli işlevlerinin olmasından kaynaklanmaktadır. duygusal paylaşıma ve birlikte zaman geçirmeye isteklidirler. kişisel farklılıkların yaşanabildiği ve bireylerin maddi manevi ihtiyaçlarını karşılayabildiği. bireysel sözcükler yerine “biz” gibi ilişkisel sözcükler düşünün. kızgınlık ve cinsellikle ilgili duyguların yaşanabildiği en doğal ilişki biçimidir. Taluy. kötü bakmayın ya da gözlerinizi döndürmeyin). kişisel sorunların çözülmesinde işbirliği yapmaya. kurumsallaşmış bir yol. Büyükşahin. kabul. dürüstlük. saygı ve birbirlerinin gelişimine destek söz konusudur. karı-koca olarak birbirine bağlayan. Ailenin karşılaştıkları sorunları birlikte çözmeye. (2009). sevgi. kuralları ve aile içi roller bellidir. Sır saklamamayı bir ilke haline getirin. Kaynak: Dönmez. dayanışma. Bir yaşam biçimi olarak evlilik olgusuna birbirinden çok farklı kültürlerde evrensel düzeyde rastlanabilmektedir. İşlevsel aile.

bu nedenle. ebeveynlerin olumlu ve olumsuz duygularını. Eş ilişkisi. belirli bir ilişki içine girmiş olduklarını. evlenme yaşı. bir çift. olumlu ve olumsuz tutumlar. evlilik kurumu içinde sosyal. Evlilik bir iletişim ve etkileşim sistemidir. etkileyicilik. Evlilik ve aile sistemi içindeki iletişimin açık seçikliği. yani iki kişilik bir psikolojik sistem oluştururlar. hem bir sürekliliği hem de bu süreklilik içinde devam eden hareketi ifade eder. Eşler arasındaki uyum. bireylerin kendilerini açma ve özgürce ifade edebilme davranışları aile sisteminde uyumun bir göstergesidir. fiziksel çekim. ilgi alanları ve cinsel yaşam gibi faktörlerdir. bu dengeler evliliği sürdürücü ya da bozucu rol oynayabilmektedir. 55 . Evlilikte eşlerin mutluluk algılarının üst düzeyde olması ve hem evlilikten hem de birbirlerinden hoşnut olarak doyum sağlaması evlilikte uyumu da beraberinde getirmektedir. Uyumlu bir evliliğin ön koşullarından birisi sağlıklı bir iletişimdir. iletişimin temel varsayımına aykırı düşer. kültürel. ilişkideki tüm alanları etkileyebilen önemli etkenlerden biridir. paylaşmaya ilişkin bir takım durumlarda) değiştirmeye ve yeni etkileşim biçimlerini denemeye başlamaktadırlar. daha önceki veya bireysel yaşam biçimlerini (hiç değilse aynı zamanı. Zamanla eş ilişkisinde olumlu ve olumsuz faktörlerin birlikte işlerlik gösterdiği bir denge kurulmakta. kültürel ve bireysel (hastalık. kök aileleriyle. mutlu olma gibi psikolojik ihtiyaçlarının karşılandığı. İki insan birlikte olmaya başladıkları andan itibaren. vb. biyolojik birleşme ve sosyal bütünleşme ötesinde bir sözleşme. Ebeveynlerin birbirlerine ve çocuklarına gereken düzeyde ilgi göstermeleri ve rollerinin gereklerini yerine getirmeleri.) kökenli bozucu etkenlerle sarsılabilmektedir. mekânı. uygun biçimde ifade etmeleri ailenin sağlıklı bir şekilde devam etmesini sağlayacaktır. Bu aynı zamanda. bağlılık. sosyo-ekonomik durum.Uyum ve Dayanışmada Yer Alan Belirleyiciler Ebeveynlerin Evlilik Uyumu Evlilik iki insanın birbirlerinin sevgi. Eşlerin. Bu etkileşim biçiminin uyumluluğu oranında. ekonomik etkileşimlerle birlikte cinselliğin yaşanması ile karakterize edilir. fiziksel çekicilik. Evlilik uyumu. “Ben kendi bildiğimi yaparım. çocuklarının geleceğini düşünen ve geleceğe iyimser bakan. sosyal. mesajı veren kişi mesajın sorumluluğunun bilincinde olmalıdır. birbirleriyle etkileşim halinde oldukları. ekonomik. dış sosyal dünya ve kendi iç dünyalarıyla. Evlilikte mutluluğu belirleyen faktörler. yönünü kavramsallaştırır. o da kendi bildiğini yapsın” anlayışı. ortak amaç. 1996). İletişimin gerçekleşmesi için. birbirlerine derin duygularla bağlı oldukları bir birimdir. sevgi. sadakatsizlik vb. bir bütünleşme ve karşılıklı memnuniyeti sağlayan sorumluluk almayı içermektedir. açık iletişim kuran evlilik sisteminin sağlıklı bir aile yapısını temsil ettiği belirtilmektedir. ilişkilerin yeniden düzenlenmesi demektir (Gülerce. diğeri için mutlaka bir mesaj niteliği taşır. vb. Eş ilişkileri içerisinde işlevi olan bu dengeler. çocuklar. duygu ve düşünceleri paylaşmaları gereklidir. Evlilik. Aile sisteminde uyumun göstergeleri nelerdir? Bu konuyla ilgili daha ayrıntılı bilgi edinmeniz için “Aile Okulu” adlı kitabı okuyabilirsiniz. İletişim bilgi ve becerilerinin arkasında gönül zenginliği. benzer ilgi ve aktiviteleri paylaşmaları. devam eden ilişki sürecinin durumunu. aralarında yakın ilişkilerin bulunduğu. birbirlerinin düşünüş ve beklentilerini hesaba katarak davranmaları gerektiğini görebilmeleri gerekir. ait olma. Evlilik ilişkisi içinde her bir eşin davranışı. anlayış ve hoşgörü olmalıdır. eşlerin birbirlerine açılması. Ebeveynler arasında iyi bir ilişki bulunan.

Kişilerarası ilişkilerde duyarlılığa sahip bireyler için. Yakın ilişki içinde olan iki insanın dönem dönem iletişim çatışması yaşaması kaçınılmazdır. Ebeveynlerin her birinin deneyimledikleri duygularının türü. Ebeveynlerin ilişkilerinde. incinme vb. kendini diğerlerinden daha aşağı görme. ilişki etmenlerinin (içtenlik. Kavga etmeyi öğrenir. yakın ilişkilerde eşlerde “empati kurma”.Duyarlılık Duyarlılık. eşlerin. toplumun temel taşı. kişilerarası ilişkilere duyarlılığa sahip bireylerde kolaylıkla incinme ve kırılma. birçok duygusal ve sosyal birliktelik ve paylaşım. romantik ortak vb. Evliliklerde ilişkiye hâkim olan (pozitif/negatif) duygusal iklim. iletişim sorunlarının çözümünde işlevsel olan insan ilişkileri becerilerine sahip olmaları gereklidir. diğerleri tarafından önemsenip değer verilmediğine ve buna paralel kötü davranıldığına inanma. Ebeveyn İhtiyaçları Evlilikte eşler. evliliklerinin sağlıklı bir şekilde devam etmesi için bir temel oluşturmaktadır. onlara aldıkları oyuncak çeşitleri. Duyguları ifade etme becerisinin. yakınlık. yaratıcı yeni bir durum) tümünün ebeveynlerin destekleyici davranışa ilişkin algılarını etkilemektedir. Ebeveynlerin Algıladıkları Sosyal Destek Destek.) belli bir aşamadan sonra reddedilme duyarlılığına dönüşebilmekte ve yakın ilişkilerin bozulmasına neden olabilmektedir. Evlilik ilişkisinde sert (öfke. düşünceleri ve davranışları oldukça önemlidir. Kınama ve ayıplamayı öğrenir. Eğer bir çocuk kin ortamında büyümüşse. Çocuk Ne Yaşıyorsa Onu Öğrenir Eğer bir çocuk sürekli eleştirilmişse. gerginlik. diğerlerinin sözel ya da sözel olmayan iletişim biçimleri. aşağılama.) olarak nitelendirilen duyguların ifade edilişine bağlı olarak kişilerin yakın ilişkide bulundukları eşlerine ilettikleri ya da onlardan aldıkları mesajlar da değişmektedir. bireyin birincil sosyalleşme kaynağı ve hayat boyu var olması nedeniyle korunması gereken sosyal bir kurumdur. EBEVEYN DAVRANIŞLARI İnsanın içinde doğup büyüdüğü. diğerlerinin yanında iken yanlış bir şeyler yapmamaya özen gösterme gibi yaşantılara neden olarak kişilerarası ilişkilerde problemler yaşanmasına (ilişkinin bozulması dahil) yol açan bir durumdur (Boyce ve diğ. yalnızlık vb. aşağılama gibi olumsuz duygularını dışavurumunun evliliklerin devam etmesi için temel olduğu ileri sürülmektedir. duyguları. Ebeveynlerin duygularını ifade etme becerisi. şiddet vb. birbirine sahip olma ve birbirine ait olma duygusu. 56 .). birçok ilişki olumsuzluğunu azaltabilir ve hem arkadaşlıklar hem de ebeveyn ilişkileri için güçlendirici bir etki sağlayabilir. “anlayışlı olma” gibi tepkiler ortaya çıkabilir. odalarını dekore etme tarzları.) ve durumun özelliklerinin (bir çatışmanın tartışılması. duyguların ifade edilip edilmediği ya da nasıl ifade edildiği evliliğin devamı için önem taşıyan faktörlerdir. 1991) Kişilerarası ilişkilerde yaşanan duyarlılıklar (ebeveyn. cinsel doyumla mutlu bir yaşam sürme. evlilik kalitesi için önemlidir. Uyumlu bir evliliğin sürmesi açısından eşlerin her ikisinin de. bağlılık vb. kişilik özelliklerinin (depresyon. Bu duyguların ifade ediliş şekli sonucunda. yakın arkadaş. Ebeveyn davranışlarının çocuk üzerindeki etkisini anlatan örnek bir metni inceleyelim.) ya da yumuşak (üzüntü. kendi tutum ve davranışları gibi birçok yolla cinsiyete ilişkin kalıp yargıları çocuklarına aktarırlar. öfke. Ebeveynler çocuklarına giydirdikleri kıyafetler.. “önemseme”. çocuk sahibi olma duygularını yaşamaktadırlar. üzüntü. sevgi ve koruma gördüğü aile.

Aile etkileşimi. Bu konuyla ilgili daha ayrıntılı bilgi edinmeniz için “Yeniden İnsan İnsana” adlı kitabı okuyabilirsiniz. 57 . bağımlılık-bağımsızlıkla. Eğer bir çocuk aile içinde dostluk ve arkadaşlık görmüşse. Bu dünyada mutlu olmayı öğrenir (Nolte. Kendine güven duymayı öğrenir. Aile sınırları: Ego sınırları. Takdir etmeyi öğrenir. hukuksal ve benzeri yönleri bulunan toplumsal bir kurumdur (Sayın. Eğer bir çocuk desteklenip. Ebeveynlerin evlilik ilişkilerinin sağlıklı olması ve evliliklerinden doyum sağlamaları hem çocuğun gelişimi açısından hem de ebeveynlerin yaşam kalitelerinin artması bakımından önemlidir. Aile. 1975: akt: Cüceloğlu. nesil sınırları ve aile toplum sınırlarını içerir. Sıkılıp. aile üyeleri arasındaki ilişki formları. güç ilişkisi. 1998). ana-baba tavrı ve bunun sonucunda oluşan benliğin gelişimini içerir (Kağıtçıbaşı. Kendini suçlamayı öğrenir. Eğer bir çocuk hakkına saygı gösterilerek büyütülmüşse. aile üyelerinin tavırları. Eğer bir çocuk hoşgörüyle yetiştirilmişse. İnançlı olmayı öğrenir. toplumsallaşma sürecinin ilk ortaya çıktığı. tamamlayıcı ebeveyn rollerine sahip olabilme. çiftlerin evlilik birlikteliklerine ait özellikler. Aile sistemi. toplumsal. ekonomik. 2011). yüreklendirilmişse. bireye veya gruba verilen önemle. birbiriyle etkileşim içinde olan iki alt sistemi içerir: Sosyalleşme değerleri ve aile etkileşimi. 1990). Eğer bir çocuk övülmüş ve beğenilmişse. değerleri ve davranışlarından oluşmaktadır. Fleck (1980) sağlıklı aile fonksiyonlarını içeren beş parametre önermektedir: Liderlik: Ebeveynlerin kişilik yapıları. Eğer bir çocuk güven ortamı içinde yetişmişse. Eğer bir çocuk sürekli utanç duygusuyla eğitilmişse. psikolojik. Eğer bir çocuk kabul ve onay görmüşse.Eğer bir çocuk alay edilip aşağılanmışsa. ebeveynlerin güç ve disiplin yöntemlerini kullanmalarının sonucudur. Aile. çocuğun ekonomik veya psikolojik değerleriyle oluşur. utanmayı öğrenir. Sosyalleşme değerleri. Adil olmayı öğrenir. Sabırlı olmayı öğrenir. karşılıklı ilişkilerin belirli kurallarla bağlandığı o güne dek toplumda oluşturulmuş maddi manevi zenginlikleri kuşaktan kuşağa aktaran. Aynı zamanda aile daha geniş. biyolojik ilişkiler sonucu insan türünün devamını sağlayan. tarihsel süreç içerisinde rolü ve işlevi sürekli olarak değişen ve yeniden yapılanan bir sistemdir. duyguları. sosyal sistemlerle de sürekli etkileşim halindedir. biyolojik. Kendini sevmeyi öğrenir. Ebeveynlerin Rol Model Olması Aile.

Bireyin ilk sosyalleşmesi ailede başlar. Sonra her bir işin yanına genelde o işi yapan kişiyi yazınız. Gladding (2002)’e göre sağlıklı ailenin genel özelliklerini aşağıdaki gibi özetlemek mümkündür: Aile üyelerinin birbirlerine ve aileye bağlı olması. Daha sonra farklı renkte bir kalem alarak. Günlük yaşamda rollerin benimsenmesinde genellikle kız çocukları annelerini. Aile üyelerinin birbirlerini cesaretlendirmeleri. aile üyelerinin soyut ve metaforik düşünce yapılarının doğasıdır. gelişiminin her evresinde değişen ihtiyaç ve durumlara uyumunu etkiler. paylaşma. babalık. başkaları ile olumlu sosyal ilişkiler kurabilen bireylere ihtiyacı vardır. çamaşır yıkma. aile üyelerinin kendilerini ifade ediş tarzları. Güler. yakın ilişkide olduğu insanlar ve sosyal çevresi arasında. 58 . Çocuk. insan olmanın gerektirdiği. Aile üyelerinin birbirlerinin rol beklentilerine uygun davranabilmeleri (akt: Canel.Sevgi: Bireyler arası yakın duygusal ilişkiler. ya da “kadınlık”. Buradaki amaç. çocuk bakımı. Aile üyelerinin birbirlerine minnettarlık duyuyor olması. davranış kontrolü ve rehberlik. elektrik süpürgesi ile temizlik yapma ve çimleri biçmekten. erkek çocukları ise babalarını model olarak almaktadır.. Yaşamın erken dönemlerindeki yakınlık etkileşimleri. (2009). Kriz durumlarında pozitif davranabilme yeteneği. Zira bireyler erken çocukluk döneminde daha çok taklit yoluyla öğrenirler. Birlikte zaman geçirmeye istekli olması. boş zaman aktiviteleri. M. işbirliği gibi sosyal becerileri gelişmiş. Çağdaş toplumun. şu an ki ya da gelecekteki evinizde. üyelerin birbirlerine karşı sergiledikleri sözlü ve sözsüz iletişimin miktarı. öncelikle ebeveynler olmak üzere bütün aile bireylerinin tutum ve davranışlarında etkileşim ve iletişim biçimlerinde demokratik bir duyarlılık içinde bulunmaları gereklidir. ailenin krizle başa çıkma yolları ve aileden ayrılan bireylerin yeni hayatlarına uymaları konularını içerir (akt: Canel.. 2007). Yakın etkileşimler ve ilişkiler. Çocuğun çevresindeki kurallara. toplumun kadına ve erkeğe yüklediği anlamları ve beklentileri içeren kültürel bir yapıyı. A. Aile işleri nasıl yürütülüyordu? Yemekleri hazırlama. kadınlığın ve erkekliğin sosyal ortamlarda ifade ediliş biçimini öğrenirler. Bu da anne-babaların küçük yaştan itibaren çocukları ile kuracakları sağlıklı iletişime ve onlara karşı olumlu tutum ve yaklaşımlarına bağlıdır. Başer. Diğer insanların ilişki kurma tarzına uyabilmek için. toplumsal cinsiyet kapsamında tanımlanan. Taluy. Aile içerisinde etkili iletişim örüntülerinin varlığı. duygu ve düşüncelerini özgürce ifade edebilen. konuşmalarının sentaksı ve netliği. çocukları doktora götürmeye kadar düzenli olarak yapılan 10-15 ev işini listeleyin. normlara ve geleneklere göre bireyselleşmesi sosyalleşme süreci olarak tanımlanmaktadır. Ailede gerçekleştirilen sosyalleşmenin demokratik temelde şekillenmesi için. her işin yanına onu aslında kimin yapması gerektiğine inanıyorsanız onun ismini yazınız. desteklemeleri. Büyükşahin. Görev/Amaç Performansı: Ailenin üyelerinin bakımını üstlenmesi. aile içi denge. toplumsal yaşamın temel kurallarını öğrenir. kişi kendi davranışlarını ayarlamak zorunda kalabilir Hayat içinde doğal ve gönüllü bir öğrenme modelinin uygulandığı aile yaşantısında birey. “erkeklik” davranış kalıplarını. yetiştiğiniz aile işlerinin nasıl yürütüldüğünü ve şu an ki ve gelecekteki ailenizde böyle işlerin nasıl yapılmasını istediğinizi görmektir. kendisi. onların davranışları ile ilgili bir bilgi kazanır.. kişinin tüm hayatında. yapıcı. Yakın İlişkiler Psikolojisi. Toplumsal Cinsiyet Rollerine Bir Bakış Yetiştiğiniz aileyi düşünün. I. yaşam boyu sürecek karşılıklı uyum süreci başlamış olur.. İşlerin siz büyürken olduğu gibi mi yürümesini istersiniz? Yoksa farklı yapılmalarını mı istersiniz? Neden? Ev/aile işleri açısından nasıl toplumsal cinsiyet yapıyorsunuz? “Toplumsal cinsiyeti nasıl ortadan kaldırıyorsunuz?” Kaynak: Dönmez. sonraki dönemlerde hangi ilişkilerin şekilleneceğini belirler. Eğer bir işi birden fazla kişi yapıyorsa hepsinin isimlerini yazınız. yardımlaşma. Nur. Aile birey için önemli bir modelleme aracıdır. Ailede gördükleri modeller üzerinden bireyler annelik. anne-babayı model alarak. 2007). Ankara: Nobel Yayın Dağıtım. özgüveni olan. aile üyelerinin birbirlerinin duygularına karşı toleransları ve duygusallık kavramlarını içerir. akran ilişkileri ve bu konuda ailenin onlara sağladığı yol göstericilik. Bireyin uymak zorunda kalabileceği çevresel koşullar bu ilişkilerden etkilenir. Çocukların doğumlarıyla birlikte temas ettikleri ilk sosyalleştirme araçları genellikle ebeveynleridir. yaratıcı. İletişim: Aile üyelerinin birbirlerine karşı sorumlulukları. A. Çocuğun doğumuyla birlikte.

birbiri için özel olduğu düşünülen şeyler yapmaktan. bazen mutluluk veren. Bir insan. bir insanın bir diğerine karşı duyduğu belli bir duyu olarak tanımlanmaktadır. Yakınlık kavramı. birlikte konuşmaktan. bazen iyi biten bir duygudur. 59 . karı-koca arasında ya da pek çok kişi arasındaki yakınlığı niteler. toplumsal ve cinsel beklentilerini ve mesajlarını ortaya koymaları ve dile getirebilmeleri. Evlilik bir iletişim ve etkileşim sistemidir. “Büyük romantik yeğinlikle sevme” olarak tanımlanmaktadır. Yakın ilişkiler yaşamın çok önemli bir yönünü oluşturmaktadır. üyeler arasında açık iletişimin olduğu. seçilen kişinin ardından önem kazanmaktadır. Aşk: Aşk. ilişkinin. Birlikte etkinlikte bulunma: Sağlıklı aile yapısı. kişisel bazı özelliklerinin yanı sıra. Etkileşimin sağlıklı olması. Zamanla eş ilişkisinde olumlu ve olumsuz faktörlerin birlikte işlerlik gösterdiği bir denge kurulmakta. Evlilikte eşlerin mutluluk algılarının üst düzeyde olması ve hem evlilikten hem de birbirlerinden hoşnut olarak doyum sağlaması evlilikte uyumu da beraberinde getirmektedir. bu dengeler evliliği sürdürücü ya da bozucu rol oynayabilmektedir. duygu ve düşünceleri paylaşmaları gereklidir. ihtiyaç ve desteğinin sürekli olarak sağlanmasıdır. gülmekten. bazen acı. sosyal ve ekonomik kaynaklar gibi çeşitli doğal olay ve sosyal durumlardan da etkilenebildiği görülmektedir. Sevgi bir çeşit kişisel ilişki. Eşlerin. insanlığın doğuşundan bugüne kadar insanoğlunun birbiriyle etkileşimi sonucunda doğal olarak ortaya çıkan. bazen kötü. Yakın ilişki kavramı anne-çocuk arasında. devam eden ilişki sürecinin durumunu. Eşler arasındaki uyum. Ebeveynlik döneminde bireyin. Aşk. mutlu ve sağlıklı olabilir. sevilen kişi ile önem kazanmaktadır. bireyler için mutluluk ve bir sevinç kaynağı olarak değerlendirilmektedir ve kişisel başarı ile maddi varlıklar. çocuklarının geleceğini düşünmeleri ve geleceğe iyimser bakmaları. Eşlerin açık iletişim kurarak. Evlilik uyumu. psikolojik. meslek ve güvenlik. birlikte isteyerek zaman geçirdikleri. Bağlılık: Romantik ilişki yaşayan iki bireyin aynı zamanda birbirlerine bağlanmış olması beklenir. benzer ilgi ve aktiviteleri paylaşmaları. yaş. belirli bir ilişki içine girmiş olduklarını. Romantik yakınlık: Romantik bir ilişki. olumsuzluklar karşısında eşlerin birbirlerine kenetlendiği bir sistemdir. iki arkadaş arasında. Etkinlikte bulunma eşlerin paylaşımının gerekli olduğu bir alandır. göz teması kurmaktan ve fiziksel temastan hoşlanmayı içeren bir yönü olarak ele alınmaktadır. Aksi durumda evlilik uyumunun bozulmasıyla eşler arası problemlerin yaşanması söz konusu olabilmektedir. yönünü kavramsallaştırır. deneyimler. Çoğu zaman romantik bir ilişki.Özet Ebeveyn olma bir çocuğun gelişme ve hayatta kalması için bakım. eşler arasındaki duygu ve düşüncelerin karşılıklı açık ve doğru olarak iletilmesidir. ebeveynlerin birbirlerine karşı sorumluluk duygusu taşıdığı. dile getirebilmeleri için karşılıklı etkileşim içinde olmaları gerekir. toplumsal ve cinsel beklentilerini ve mesajlarını ortaya koymaları. herkes tarafından yaşanılmayı beklenen. ilişkideki tüm alanları etkileyebilen önemli etkenlerden biridir. Sevgi ve güven: Sevgi. birbirlerini sosyal açıdan destekledikleri. insanların yaşamlarında öncelikli olarak aradıkları duygulardan biridir. evliliğe ait ve ailesel beklentiler. yaşamının her döneminde yakın ilişkiye sahipse. Eşlerin birbirlerine ruhsal. birbirinin yokluğunda özlem duyma. kişisel ilişkilerin özel bir unsuru. birbirlerinin düşünüş ve beklentilerini hesaba katarak davranmaları gerektiğini görebilmeleri gerekir. eğitim düzeyi. hem bir sürekliliği hem de bu süreklilik içinde devam eden hareketi ifade eder. birbirlerine açılmaları birbirlerinden ruhsal. Yakın ilişkiler içinde yer alan duygusal ilişki. bireyler için mutluluk ve bir sevinç kaynağı olarak değerlendirilmektedir ve kişisel başarı ile maddi varlıklar. birlikte zaman geçirme. birey için anlam ifade etmektedir.

yakın ilişkide olduğu insanlar ve sosyal çevresi arasında. ya da “kadınlık”. toplumsal yaşamın temel kurallarını öğrenir. Çift olmak. 60 . onların davranışları ile ilgili bir bilgi kazanır. İlişkinin sağlıklı devamı için belirli ve önceden tahmin edilebilir özelliklerin yanı sıra esnek olması da önemlidir. Çift ilişkisi belirli ve gelişen olma özelliklerinin dengeli bir şekilde bulunduğu bir ilişkidir. çift ilişkisinde bireylerin bireyselliğine saygı duyulur ve destek verilir . öncelikle ebeveynler olmak üzere bütün aile bireylerinin tutum ve davranışlarında etkileşim ve iletişim biçimlerinde demokratik bir duyarlılık içinde bulunmaları gereklidir. kendisi. Çiftler ‘geçmiş’ hikâyeleriyle ‘geleceğe’ bağlanırken ilişkinin ‘şimdi’ ayakta kalması için geleceğe yönelik planlar yaparlar. Aile birey için önemli bir modelleme aracıdır. insan olmanın gerektirdiği.Çift ilişkisi isteyerek yürütülen bir ilişkidir. farklı değerler ve dünya görüşünden oluşan ilk bakış açısının ve geçmişin birbiriyle birleşmesi demektir. odalarını dekore etme tarzları. annebabayı model alarak. onlara aldıkları oyuncak çeşitleri. Ailede gördükleri modeller üzerinden bireyler annelik. her iki taraf hem alıcı hem verici konumundadır. Çift ilişkisinde destek alış verişi vardır. Böylece ilişkide her bir konu üzerinde konuşulup uzlaşılabilir. Yaşamın erken dönemlerindeki yakınlık etkileşimleri. kadınlığın ve erkekliğin sosyal ortamlarda ifade ediliş biçimini öğrenirler. toplumun kadına ve erkeğe yüklediği anlamları ve beklentileri içeren kültürel bir yapıyı. Başka deyişle ilişki karşılıklıdır. Ebeveynler çocuklarına giydirdikleri kıyafetler. birbirlerine destek olur. Bireyin ilk sosyalleşmesi ailede başlar. babalık. Çiftlerden her birinin bireyselliği söz konusudur. Hayat içinde doğal ve gönüllü bir öğrenme modelinin uygulandığı aile yaşantısında birey. Çocuk. kendi tutum ve davranışları gibi birçok yolla cinsiyete ilişkin kalıp yargıları çocuklarına aktarırlar. sonraki dönemlerde hangi ilişkilerin şekilleneceğini belirler. kendi gereksinimi kadar diğer kişinin gereksinimini de göz önüne alır. Her eş. Bireyin uymak zorunda kalabileceği çevresel koşullar bu ilişkilerden etkilenir. “erkeklik” davranış kalıplarını. Çocuğun doğumuyla birlikte. Çocukların doğumlarıyla birlikte temas ettikleri ilk sosyalleştirme araçları genellikle ebeveynleridir. ‘şimdi’ ve ‘gelecek’ vardır. yaşam boyu sürecek karşılıklı uyum süreci başlamış olur. Ailede gerçekleştirilen sosyalleşmenin demokratik temelde şekillenmesi için. toplumsal cinsiyet kapsamında tanımlanan. Bu ilişkinin isteyerek sürdürülmesi ilişkiyi rahat yaşanır hale getirirken yine de devamı için karşılıklı çaba harcanması gerekir. Çift ilişkisinde ‘geçmiş’.

Çocuklarla iletişimin sürekliliğini korumak 2. Aile üyelerinin birbirlerine karşı kaygıları b. aralarında yakın ilişkilerin bulunduğu. Akrabalık b. Doktor b. Hısımlık e. Aşağıdakilerden hangisi ebeveyn olmanın temel görevlerinden biri değildir? a. Çocuğun eğitiminde yöntemlerini kullanmak kapasitesinin disiplin 6. Çocukların doğumlarıyla birlikte temas ettikleri ilk sosyalleştirme araçları kimlerdir? a. Dostluk 3. Aile/Ebeveynler 9. Öğretmen/leri e. Çocuk sahibi olma e. Duygusal dengesizlik c. Evlilik c. Gelişmesi uygun c. Çocuğun yaşamda kalması için bakımı d. Yakınlık c. Sülâle 61 . ait olma. Ebeveyn olma e. Birbirlerinin ailelerine ait olma ve sahiplenme duygusu b. Kayıtsız bağlanma 4. Birlikte etkinlikte bulunma e. Birbirlerine karşı kendilerini ifade etmeye karşı isteklidirler b. Cinsel doyumla mutlu bir yaşam sürme 8. Arkadaşlık b. Duygusal ve sosyal birliktelik/paylaşım d. İki insanın birbirlerinin sevgi. Kaygılı bağlanma b. Güvenli bağlanma e. birbirleriyle etkileşim halinde oldukları. normlara ve geleneklere göre bireyselleşmesi ne olarak tanımlanmaktadır? a. Korkulu bağlanma d. Uyumlu olması d. Aile üyelerinin soyut ve metaforik düşünce yapılarının doğası 7. Aşağıdaki davranışlardan hangisi aile üyelerinin iletişim kurmalarında etkili değildir? a. Çocuğun çevresindeki kurallara. Kendileri hakkında karşı tarafa bilgi vermek amacıyla kendilerini açığa vururlar d. Sevgililerinin duyguları hakkında derin bir düzeyde bilgiye sahip olurlar 10. Sosyalleşmesi e. Güven b. Evlilik c. karşılıklı dayanışmada rahat olmalarını ifade eden bağlılık türü aşağıdakilerden hangisidir? a. birbirlerine derin duygularla bağlı oldukları birime ne ad verilir? a. Çocukların tüm kapasitelerini geliştirmelerine olanak sağlayan koşulları yaratmak e. Romantik yakınlık 5. Romantik yakınlıkta bulunan bireyler bu ilişkiye özgü olarak bilişsel özellikler grubunda ne tür davranışlar göstermezler? a. mutlu olma gibi psikolojik ihtiyaçlarının karşılandığı. Nezaketli olması b. bağlılık.Kendimizi Sınayalım 1. Aile üyelerinin konuşmalarının sentaksı ve netliği e. Yakın ilişki d. Aşağıdakilerden hangisi yakın ilişkileri nitelendiren özelliklerden birisi değildir? a. Kontrol d. Komşuları d. Arkadaş/Okul çevresi c. Birey olması c. Aile üyelerinin birbirlerine karşı sergiledikleri sözlü ve sözsüz iletişimin miktarı c. Aile üyelerinin kendilerini ifade ediş tarzları d. Aşağıdakilerden hangisi evlilikte eşlerin yaşadıkları duygulardan değildir? a. duygusal bağlanma ve sürekli etkileşimi içeren ilişkilerine ne ad verilir? a. Temkinli bağlanma c. İnsanların genellikle kendileri ve başkaları hakkında olumlu bir bakışa açısına sahip olmaları ve bir eşle duygusal bir yakınlık kurmada. İnsanların kişisel katılım. Sevdiklerini dinlerler e. Çocukların aile içinde gelişmesine olanak sağlamak b. Ortaklık d. Sevgi c.

Kendimizi Sınayalım Yanıt Anahtarı
1. a Yanıtınız yanlış ise “Ebeveyn Olmak: Anlamı ve Önemi” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 2. c Yanıtınız yanlış ise “Yakın İlişkiler” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 3. d Yanıtınız yanlış ise “Bağlılık” konuyu yeniden gözden geçiriniz. 4. c Yanıtınız yanlış ise Nitelendiriren Özellikler” yeniden gözden geçiriniz. başlıklı

1. Sevgi: Yakınlık etkileşimi göstermek ile sevgi arasında doğrudan bir ilişki olduğu görülmektedir. Yakınlık etkileşimlerinde bireylerin birbirlerine karşı olumlu duygular beslemeleri gerçeğinin varlığında birbirlerini sevmeleri de gerekmektedir. 2. Güven: Güven yakın ilişkilerde bulunan bireylerin birbirleri için neyin istenen olduğunu bilmeleri anlamına gelmektedir. Birbirlerine güvenen bireyler, karşılarındaki kişilerin onlara zarar vermeyeceklerinin, birbirlerini aldatmayacaklarının farklındadırlar. Sonuç olarak yakınlık etkileşimleri, bireylere birbirlerine güven duyabileceklerinin olanağını sunar. 3. Bağlılık: Bağlılık birlikte zaman geçirmeyi ve birlikte aktivitelerde bulunmayı ifade etmektedir.

“Yakın İlişkileri başlıklı konuyu

5. b Yanıtınız yanlış ise “Ebeveynlerin Evlilik Uyumu” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 6. a Yanıtınız yanlış ise “Ebeveynlerin Rol Model Olması” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 7. a Yanıtınız yanlış ise “Ebeveyn İhtiyaçları” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 8. e Yanıtınız yanlış ise “Ebeveyn Davranışları” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 9. b Yanıtınız yanlış ise “Romentik Yakınlık” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 10. d Yanıtınız yanlış ise “Ebeveynlerin Rol Model Olması” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz.

Sıra Sizde 3
İnsanların yaşamlarında öncelikli olarak aradıkları duygular; sevgi, ilgi, sorumluluk, saygı, bilgili olma, bağlılık, sevecenlik ve içtenlik olarak ifade edilmektedir. Sevgi, sevdiğimiz şeyin büyümesi ve yaşaması için gösterdiğimiz ilgidir. İlgi ve bakım sevginin bir başka unsurunu, sorumluluğu açığa çıkarır. Sorumlu olmak yanıt vermeye hazır olmak demektir. Sorumluluk, sevginin üçüncü bir ögesi olan saygıyı içermelidir. Saygı, diğer kişinin olduğu gibi büyüyüp gelişmesine duyulan ilgidir. Bir insanı tanımadan saygı duymak olanaksızdır. İlgi ve saygı eğer bilgi tarafından yönlendirilmezse kör kalır.

Sıra Sizde 4
Karşılıklı bağımlılık, etkileşim içindeki bireylerin eşin tercihleri, güdüleri ve davranışlarını temel alarak birbirlerinin deneyimlerine göre ya da birbirlerinin deneyimlerini etkileyerek davranma tarzı, davranma derecesi olarak tanımlanır. Karşılıklı bağımlılık yakın ilişkilerde çiftler arasındaki etkileşime odaklanır, çünkü kişilerarası ilişkiler bir etkileşimdir.

Sıra Sizde Yanıt Anahtarı Sıra Sizde 1
Ebeveyn olmanın temel görevi; yalnızca çocukların yaşamını devam ettirmesine yardımcı olmak ya da uygun disiplin yöntemlerini kullanmak değil, aynı zamanda aile içi ve dışında çocukların tüm kapasitelerini geliştirmelerine olanak sağlayan koşulları yaratmaktır.

Sıra Sizde 5
Eşler arasındaki uyum, ilişkideki tüm alanları etkileyebilen önemli etkenlerden biridir. Evlilik uyumu, devam eden ilişki sürecinin durumunu, yönünü kavramsallaştırır, hem bir sürekliliği hem de bu süreklilik içinde devam eden hareketi ifade eder. Uyumlu bir evliliğin ön koşullarından birisi sağlıklı bir iletişimdir. Ebeveynler arasında iyi bir ilişki bulunan, çocuklarının geleceğini düşünen
62

Sıra Sizde 2
Yakın ilişkileri bulunmaktadır. destekleyen üç etken

ve geleceğe iyimser bakan, açık iletişim kuran evlilik sisteminin sağlıklı bir aile yapısını temsil ettiği belirtilmektedir. İletişim gerçekleşmesi için, eşlerin birbirlerine açılması, benzer ilgi ve aktiviteleri paylaşmaları, duygu ve düşünceleri paylaşmaları gereklidir. Evlilik ve aile sistemi içindeki iletişimin açık seçikliği, bireylerin kendilerini açma ve özgürce ifade edebilme davranışları aile sisteminde uyumun bir göstergesidir. İletişim bilgi ve becerilerinin arkasında gönül zenginliği, sevgi, anlayış ve hoşgörü olmalıdır. Evlilikte eşlerin mutluluk algılarının üst düzeyde olması ve hem evlilikten hem de birbirlerinden hoşnut olarak doyum sağlaması evlilikte uyumu da beraberinde getirmektedir.

Gülerce, A. (1996). Türkiye'de Ailelerin Psikolojik Örüntüleri (Psychological Patterns of the Families in Turkey). İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi Yayınları. Hatfield, E. (1988). Passionate and Companionate love. In R.J. Sternberg & M.L.Barnes (Eds.), The psychology of Love. (P. 191-213). New Haven and London: Yale University Press. Hortaçsu, N. (1997). İnsan İlişkileri. Ankara: İmge yayınevi. Kağıtçıbaşı, Ç. (1998). Üniversite gençlerinin algılanan ana baba tutumları, ana babayla ilişkileri ve bunların bazı kişilik özellikleri ile bağlantısı. Türk Psikoloji Dergisi, 9 (32),15-25. Lauster, P.(2000). Aşk ve Aşkın Psikolojisi (Çev. T. Er) İstanbul: Çitlembik yayınları. Moss, B.F., & Schwebel, A.I. (1993). Marriage and romantic relations: defining intimacy in romantic relationships. Family Relations, 42, 731.

Yararlanılan Kaynaklar
Ainsworth, M.D.S. (1989). Attachments beyond infancy. American Psychologist,. 44, 709-716. Boyce, P., Parker, G., Barnett, B., Cooney, M. & Smith, F. (1991). Personality as a vulnerability factor to depression. British Journal of Psychiatry, 159, 106-114. Burger, J. M. (2006). Kişilik: Psikoloji biliminin insan doğasına dair söyledikleri. (Çev. İnan D. Erguvan Saruoğlu). İstanbul: Kaknüs Yayınları. Canel A.N. (2007). Ailede Problem Çözme, Evlilik Doyumu ve Örnek Bir Grup Çalışmasının Sınanması. Yayınlanmamış Doktora Tezi. Marmara Üniversitesi. Eğitim Bilimleri Enstitüsü. Rehberlik ve Psikolojik Danışma Anabilim Dalı, İstanbul Cowan, P.A., Powell, D., Cowan, C.P. (1998). Parenting Interventions: A Family Systems Perspective. Handbook of Child Psychology, Edited by W.Damon Fifth Edition. p:5-6; New York: John Wiley & Sons, Inc. Cüceloğlu, D. (2011) Yeniden İnsan İnsana (44. Basım). Remzi Kitabevi: İstanbul. Dönmez, A., Büyükşahin, A., Taluy, Nur., Başer, I., Güler, M. (2009). Yakın İlişkiler Psikolojisi. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım. Fromm, E. (1968). The Art of Loving. London: Unwin Books.
63

Mungan, M. (1995). Mahmud ile Yezida. 2.basım. Metis MY yayınları. Özgüven, İ.E. (2000). Evlilik ve Aile Terapisi. PDREM Yayınları, s. 1,73,85 Prager, K. J. (1995). The psychology of intimacy. New York: Guilford Press. Sayın, Ö. (1990). Aile Sosyolojisi Ailenin Toplumdaki Yeri. İzmir: Ege Üniversitesi Basımevi. Shaver, P. R., Hazan, C., & Bradshaw, D. (1988). Love as attachment: The integration of three behavioral systems. In R. J. Sternberg & M. L. Barnes (Eds.), The psychology of love (pp. 6899). New Haven, CT: Yale University Press. Tarhan, N. (2010). Aile Okulu (12. Baskı). Timaş Psikoloji Dizisi: İstanbul. Uyar, T., Özdikmen, H. ve Bulut, Ş. (2000). Aşkın Molekülleri (Feromonlar). Ankara:Palme Yayıncılık. Velidedeoğlu, K. N. (2011). Kadın Erkek İlişkilerinde Sorunlar ve Çözümleri. 2. Basım. Efil yayınevi. Wilson, G.D., & McLaughlin, C. (2002). Aşk Bilimi. (Çev. T. Er). İstanbul: Çitlembik Yayınları.

4
Amaçlarımız
Bu üniteyi tamamladıktan sonra; Ailede anne baba tutumlarını tanımlayabilecek, Ailede anne baba tutumlarının çocuğun kişisel gelişimi üzerindeki etkilerini açıklayabilecek, Ailede anne baba tutumlarının ailenin yapısına etkilerini yorumlayabilecek, Ailede anne baba tutumlarının nasıl olması gerektiğini açıklayabilecek bilgi ve becerilere sahip olabilirsiniz.

Anahtar Kavramlar
Anne Baba Tutumu Gevşek Anne Baba Reddedici Anne Baba Kişilik Gelişimi Çocuk Ebeveyn Tutumları Tutum Tipleri Hoşgörülü Anne Baba

İçindekiler
Giriş Anne-Baba Tutumları ve Çocuk Üzerindeki Etkileri Ebeveyn Tutumları

64

konuşmak ve birlikte çözüm arayışı içerisine girmektir. yani bir toplumda yaşayan en düşük statülü bireyden en yüksek statülü bireye kadar herkesin yetiştiği. sağlıklı bir aile yapısının oluşturulması ve sürdürülebilmesi. görüntü ile el-kol hareketleri vb. Bireylerin aldığı bu değerler. ortaklaşmak şeklinde tanımlanabilir. birer iletişimdir. Bununla birlikte. Evlilik ve evlilik uyumu konuları özellikle son elli yıldır yurt dışı literatürde birçok araştırmanın konusunu oluştururken. eşler arasındaki ilişkinin saygı ve sevgi 65 . Genel olarak iletişim. özgür. İki insanın birbiriyle konuşması. Aralarında olması gereken iletişimi küçük problemlerin çözümünde dahi gerçekleştiremeyen eşler büyük problemler karşısında doğal olarak kolaylıkla pes ederler. sağlıklı bir iletişim içinde bulunmaları gerekir. ülkemizde son birkaç yıl içinde bu konu başlıklarına yoğunlaşan çalışmalara rastlanmaya başlanmıştır. Sağlıklı bir ailenin kurulabilmesi ve toplum içinde uyumlu bir şekilde varlığını sürdürebilmesi için her şeyden önce bu iki kişinin birbirleri ile uyum içerisinde olmaları. Söz konusu özellikler dikkate alınarak bir değerlendirme yapıldığında ülkemizdeki mevcut aile yapısında eşler arasında önemli bir iletişim problemi bulunduğu kolaylıkla söylenebilir. romantik eşlerle olan ilişkilerin çocukken anne baba ile olan ilişkinin bir yansıması olduğunu belirtirler. eksik ve yanlış bir yaklaşım olur. Bu nedenle herhangi bir zamanda toplumun içinde bulunduğu durum ve şartların anlaşılması istendiğinde bakılması gereken ilk yer ailelerdir. Aileler olabildiğince sağlıklı. Her iletişim insanlar arsında bir ilişkinin kurulmasına yol açar. toplum içinde yaşayabilmek için gerekli bilgi beceri ve yetenekleri kazandığı ilk yer aileleridir. çocuğun anne ve babasına duyduğu bağlılık ve yakınlığın yetişkinlik döneminde başkalarıyla anlamlı ilişkiler kurma becerisini etkilediğini savunurlar. iyi bir iletişim içinde. “Evlilikte mutluluğu nasıl yakalayacağım?”. Statüsü ne olursa olsun toplumu oluşturan her bireyin. kendisi ve toplum ile barışık bireyler yetiştirirse. bireyler. kendinin ve diğer insanların istek ve ihtiyaçlarının farkında. Nesne ilişkileri kuramcıları. Bu nedenle eşler arası iletişim kanalları sürekli açık olmak zorundadır. Bir ailenin sürekliliği için bu durum zorunludur. Aileyi sadece iki kişinin bir araya gelmesi ile oluşan bir kurum olarak algılamak son derce basit. paylaşmak. ortak bir payda da buluşmak. sağlıklı kişilerarası iletişim sürecini gerçekleştirebilmeleri ve başarabilmeleri için iletişim sürecindeki engellerin ne olduğu bu engellerin nasıl aşılabileceği ile ilgili çalışmalar oldukça kısıtlıdır. yazı. Bu basit tanımıyla bile aile. birbirine dokunması. bakışması. daha sonra toplumun değerleri haline gelmektedir. gruplar ve toplumlar arasında söz. bilinen en eski ve en basit tanımıyla toplumun temel yapısını oluşturan en küçük birimdir. Sağlıklı bir toplumun çekirdeğini oluşturan ailenin temeli. gülümsemesi ya da kaşlarını çatması vb. Aksi durumda ise son derece sağlıksız bir toplum yapısı ile karşı karşıya kalınır. Kuşkusuz. temel değerlerini aldığı. Bir başka şekilde ise iletişim. soruları pek çok çiftin cevabını bulmakta zorlandığı sorulardır. toplum da o kadar sağlıklı ve istenilir düzeyde olur. ancak eşler arasındaki sağlıklı ilişkiyle mümkün olabilir. Bu yapıdaki eşlerin büyük problemleri çözebilme şanslarının olduğunu söylemek son derece iyimser bir yaklaşım olur. Eşler arası sağlıklı iletişimin en temel şartlarından birisi ise niteliği her ne olursa olsun problemleri karşılıklı olarak iyi niyetle çözmek amacı ile görüşüp. toplumu oluşturmak gibi çok büyük bir anlamı üstlenmektedir. Aile. “Uyumlu bir evlilik nasıl olur?”. eşlerin mutlu bir birliktelik sağlayabilmeleri. simgeler aracılığı ile duygu ve düşüncelerin karşılıklı olarak iletilmesini sağlayan bir etkileşim sürecidir.Geliştirdikleri Tutum Tiplerine Göre Ebeveynler GİRİŞ Literatürde aile ilişkileri ve eşler arası iletişime yönelik oldukça fazla sayıda çalışma bulunmaktadır.

Bu ihtiyaçların önemli bir bölümü aile tarafından karşılanır. Çocuğun temel gereksinimlerini şu şekilde sıralamak mümkündür: Dokunulma: Çocuk yetiştirilirken ihtiyaç duyduğu en önemli duygulardan birisi dokunulma duygusudur. O güvene layık olmak için çaba içerisine girer. Bir başka açıdan söylenecek olur ise çocuk ihtiyacı olan güven duygusunu anne babadan alarak yetişmeli ve böylece güven duygusunun önemini kavramalıdır. Güven: Çocuğun ihtiyacı olan bir başka duyguda güven duygusudur. Çocuk yaşama ilişkin hemen her şeyi ailede öğrenir. Oyun ile kastedilen çocuğun sadece oyuncakları ile kendi başına ya da arkadaşları ile oynamaları değildir. Annenin ya da babanın çocuklarına dokunmaları çocuğu psikolojik olarak çok mutlu eder. Birtakım psikolojik sorunlar geliştirir. Hiçbir şekilde tartışılamayacak bir gerçek vardır. heyecan gibi duyguları açığa çıkarma gibi kavramları içerir. ihtimamı. Sosyalleşme: Çocuğun duygularını olduğu gibi tanımlama. topluma yararlı. Anne baba çocuğa sosyalleşme konusunda bilgiler vererek onu toplumla bütünleşmeye hazırlarlar. örnek olma. Çocuklukta ortaya çıkan bu psikolojik sorunlar genellikle bireyin tüm yaşamı boyunca onun ayrılmaz bir parçası olur. Uyarılma: Oyun yoluyla ve çocuğun dünyasına giren değişik olaylarla acı. hayırlı. birbirine karşı destekleyici davranan eşler. Çocuk ailede aldığı bilgiler sayesinde toplum içerisine çıktığında yabancılık hissetmez. Anne babanın üzerlerine düşen temel görevlerden birisi çocuk ile her fırsatta sürekli olarak ve mümkün olduğunca çok oynamalarıdır. Bu nedenle çocuk tutulmalı kucaklanmalı okşanmalı sevilmelidir. Güveni zedeleyici davranışlardan kaçınır. onu yansıtma. Bir anne baba için birincil amaç kuşkusuz sağlıklı bir kişiliğe sahip. Sağlıklı bir aile yapısının olduğu ortamda. düzgün bir bireyi yetiştirip topluma kazandırmaktır. Aile ortamı çocuğun sosyalleşmeye ilişkin ilk bilgileri aldığı bir ortamdır. yapabileceği ve yapamayacağı davranışların sınırlarını belirtme. ANNE-BABA TUTUMLARI VE ÇOCUK ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ Çocuk dünyaya geldiğinde ilk önce iletişim kurduğu kişiler doğal olarak en yakınındaki kişiler yani anne ve babasıdır. yoksulluk. bakımı. İhtiyaçları karşılanmayan çocuk kendi öz benliğinden utanç duymaya başlar. Yapı/düzen: Çocuğa yön verme. Çocuk bebeklikten başlayarak gelişiminin her döneminde farklı şeylere ihtiyaç duyar. Güven son derecede önemli bir duygudur. Çünkü çocuklukta karşılanmayan bu ihtiyaçların maalesef telafisi bulunmamaktadır. özdeşim kurabileceği bir kişi olma gibi kavramları içerir. Söz konusu bu dokunma eylemi aynı zamanda güzel hoşa giden çocuğu övücü söz ve davranışlar ile desteklenmelidir. haz. İşte bu yönlendirme anne baba tarafından yapılır. ilgisi. Burada bir noktaya açıklık getirmek gerekir. Çoğu kez yeteneklerini tam olarak kullanmasını engeller. Yaşamda başarılı olmasını ya da istediği yapabileceği başarısına ulaşmasını önleyici bir faktör olarak rol oynar. Maddi ve manevi olarak sağlıksız büyür. hem de kendi çocuklarına karşı daha destekleyici davranabilir ve onların bütün halinde gelişmelerine katkıda bulunabilirler. Şüphesiz bunlar da gereklidir ve olmalıdır.temeline dayalı olması ile ve her şeyden önce eşlerin birbirlerine karşı destekleyici davranmalarıyla mümkün olabilir. Bireyin ileriki yaşamının her aşamasında bilinçli olarak ya da olmayarak bu sorunların etkisinde kalır. Normal olarak bir çocuk hayata hiçbir şey bilmeden gelir ve ailesinde hemen her şeyi öğrenir. Çocuk bu sayede en basit ifade ile neyin doğru neyin yanlış olduğunu neleri yapıp neleri yapamayacağını öğrenir. Oyunsuz çocuk olmaz. Ama burada asıl söylenmek istenen anne babanın çocuk ile bizzat oynamalarıdır. Oyun sayesinde çocuk kendisini geliştirir. Bu sorunlar bireyi tüm yaşamı boyunca denetler kontrol eder. Kendisini güvende hissetmesini sağlar. O da çocuk oyunla büyür. ihtiyaçlarını karşılaması onu bir birey haline getirir. neşe. O dokunmadan büyük güç alır. tutarlı hareket etme gibi kavramları içerir. Çocuk kendisine güvenildiğini bilirse güç kazanır. dış dünya ile arasında köprü görevini görme. Anne. aile içi çatışmalar gibi zorlanmalı durumlarla daha kolay baş edebilirler. Bu nedenle bir çocuğun birey olma sürecinde sorunsuz bir ortamda büyümesi ihtiyaçlarının tam olarak karşılanması son derecede önemlidir. Bütün bu eylemeler çocuğun şiddetle ihtiyacı vardır. babanın çocuğa olan sevgisi. Topluma kolaylıkla uyum sağlar. 66 . ona zaman verme. Çocuğa güven duygusunun önemi çocuğa güvenilerek daha çocuklukta öğretilmelidir. hem kendi ruh ve beden sağlıklarını koruyabilir ve işsizlik. Bu öğrenme aşamasında çocuğun yönlendirmeye ihtiyacı vardır.

Buna karşılık disiplin ise sevginin çağrıştırdığı kavramların tam aksine sertliği. Çoğu kez anne baba ya bu dengeyi bulamadıkları ya da dengeyi zaman zaman kaybettikleri için çocuğun eğitiminde zorluklar ile karşı karşıya kalırlar. 4. Yaşı ne olursa olsun her insanın önemli iki temel ruhsal ihtiyacı vardır. soğukluğu. İşte bu dengenin bulunamamasından ya da daha doğru bir ifade ile bu iki ögenin kullanım dozajlarının farklı olmasından birbirinden farklı anne baba tutumları ortaya çıkar. Çünkü sevgi. Çocuk. 1. 7. Aşırı baskıcı ve otoriter anne-baba tutumu. Abartılmış sevgi ve aşırı koruyucu anne-baba tutumu. kendisi ve başkaları için değerli olmak. Normal olarak beklenen anne babanın çocuğu yetiştirmede bu iki ögeden sadece birisini ve sevgiyi kullanması disipline ise pek itibar etmemesidir. 11. Anne ve baba çocuğu yetiştirirler iken ellerinde bulunan bu iki ögeden yararlanmak zorundadırlar. Koruyucu anne-baba tutumu. 5. Aslında bu iki öge ilk bakışta birbirleri ile çelişir gibi görünmektedir. Şiddetli reddedici anne-baba tutumu. katılığı. hoşgörüyü. 6. Bunlar: Sevmek ve sevilmek. Dengesiz ve kararsız anne-baba tutumu. 9. güven verici ve demokratik anne-baba tutumu. 10. Aslında bu farklı anne baba tutumlarının hepsinde sevgi ve disiplin ögeleri vardır. babasının dikkatini çekemeyen çocuk. Bu nedenle anne baba çocuğu ciddiye almalı ona önemli birisi olduğu duygusunu verecek tutum ve davranışta bulunmalıdırlar. normal yollardan karşılanmayan ihtiyaçlarını normal dışı yollardan elde etmeye çalışır. 67 . ılımlı olmayı. Çünkü kullanabilecekleri başka ögeleri yoktur.Kendini değerli görme: Her zaman geçerli olan bir başka gerçekte her bireyin kendisini önemli görmesidir. Mükemmeliyetçi anne-baba tutumu. Fakat kullanım dozajları farklıdır. Amaçsız hoşgörülü anne-baba tutumu. Baskıcı otoriter katı ve sıkı anne baba tutumu. Ancak uygulamada hiçbir zaman böyle olmaz. Sağlam ve sağlıklı kişilik gelişimi için çocuğun gereksinimlerinin doyurulması ve ileride bu ihtiyaçlarını kendi kendine doyurabilme yetenek ve sorumluluğunun gelişmesine olanak sağlanması gerekir. yumuşaklığı. Hoşgörülü anne-baba tutumu. Bir çocuğun sağlıklı yetişmesi kişiliğini kazanması kendisi ve çevresi ile barışık olması çevresi ile iyi iletişimde bulunabilecek bir karakter yapısına kavuşması. Anne baba tutumlarını ve çocuk üzerindeki etkilerini belirtiniz. Anne babanın sevgi ve disiplin ögelerini farklı dozajlarda kullanmalarından kaynaklanan tutumları şu şekilde maddeler halinde sıralamak mümkündür. 3. Şu hiçbir zaman hatırdan çıkarılmamalıdır. Hüner bu iki öge kullanılırken dengeyi bulmak ve kaybetmemektir. Zaten her anne baba da ister istemez bu iki ögeden yararlanır. Kabul edici. Gevşek anne-baba tutumu (çocuk merkezci aile). İlgisiz ve kayıtsız anne-baba tutumu. Anne ve babanın yaklaşımında. Burada önemli olan bu iki ögenin kullanım dozlarını ayarlamaktır. Normal koşullarda anne. 2. onaylanmayan davranışlarda bulunarak dikkat çekmeye çalışır. Bu durum çocuk için de geçerlidir. EBEVEYN TUTUMLARI Ailenin çocuğa karşı tutumunun iki temel ögesi vardır. bu iki etmenin ölçüsü ve kararlılığı çocuğun davranışlarını büyük ölçüde belirler. Bunlar sevgi ve disiplindir. hoşgörüsüzlüğü çağrıştırmaktadır. 12. kısaca topluma uyumlu bir birey olabilmesi için anne baba en az sevgi kadar disiplin ögesinden de yararlanmalıdırlar. sevecenliği. Bu ihtiyaçlar karşılanmadığı zaman çocuğa “sen ve senin ihtiyaçların önemli değil” mesajı verilmiş olur. 8. sıcaklığı çağrıştırmaktadır.

Kendi kendilerine haklı olduklarını telkin ederek vicdanlarını rahatlatırlar. streslidir. hata yapmaktan korkan. Oyun oynayacak hata yapacak bu suretle öğrenecek. Böyle yerlerde bile hafta sonları daha gevşek programlar uygulanır. korkak. Çünkü ceza verilirken yola çıkış noktası suça uygun bir ceza değil tam aksine “ bu ona iyi bir ders olsun. aşırı hassas bir karakter yapısına sahip olurlar. Çünkü kusur aranan sonuçta bir çocuktur ve çocuk. kalıba zor da olsa girer ya da girmeye çalışır. Anne baba istediği gibi uzaktan kumandalı bir çocuğa sahip olur. Ana baba tarafından bu tür bir duruma maruz bırakılan çocuklar. Bu nedenle yukarıda belirtilen iki ögeden sevgi geri plana itilir buna karşılık disiplin ön plana çıkarılır. Çünkü onların her zaman çocuk bedeninde yetişkin oldukları kabul edilir. gülmesinde. Çocuğu çeşitli olumsuz özellikler ile nitelendirirler. Anne baba çocuğu kendi istedikleri disiplin altına alarak. her türlü kontrol anne babadadır. Çocuk her durumda sadece çocukluğunu yaşayabilmeyi ister. başarıya ulaşmışlardır ama silik kişilikli. Bu nedenle. Hatta anne baba kendini zorlayarak doğal olarak kendiliğinden ortaya saçılan sevgiyi gizlemek için olağanüstü bir gayret içerisine girmek zorunda kalır. eğer bu bir başarı kabul edilir ise. Bu kadar çabanın ve baskının sonucunda. çocuk olmasının bir gereği olarak sürekli hata yapar. konuşmasında. Çocuk normal olarak anne babadan yaşça. bir daha ömür boyu bu hatayı yapmasın diğer çocuklara örnek olsun” düşüncesi olduğu için cezalar çok ağırdır. Ama böyle bir çocuktan geriye çok fazla bir şey kalmaz. Sürekli bir tedirginlik içinde olduğu içinde normalden. Aslında kusur aramak için öyle çok fazla zahmete girmeye. Yaramazlık yapması hataya düşmesi doğaldır. Onu hor görürler. Öte yandan sürekli kusur arandığını bildiği için çocuk devamlı tetiktedir. Böyle çocuklar toplumumuzda büyümüşte küçülmüş olarak adlandırılır. Çocuğa kendisine ayıracak oyun oynayacak zaman bırakmazlar. En katı otoriter sistemlerin zorunlu olarak uygulandıkları yerlerde bile hafta sonu programları farklıdır. Ailenin verdiği disiplin çocuğu 68 . Buna karşılık baskıcı otoriter sistemin olduğu ailede evin düzeni değişmesin diye çocuğun programında her hangi bir değişiklik yapılmaz. Bu nedenle çoğunlukla katı baskıcı ve hoşgörüsüz bir tutum içindedirler. Bu rahatlama ile kendi düşüncelerini uygulamaya devam etmeye ve böylece çocuğu kendi istedikleri kalıba sığdırmak için zorlamaya devam ederler. Onlar her zaman haklıdırlar. oturup kalkmasında. anne babalar isteklerinden en ufak bir ödün vermek istemezler. Çocuğa çocukluğunu yaşaması için nerde ise hiç fırsat vermezler. kendisini baskı altında hisseder. Sonuçta o henüz bir çocuktur. Ama hiçbir şekilde gösterilmez. belki çocuğun anne babaya gösterdiği direnç kırılır ve çocuk ailenin istediği kılıfa. gayret göstermeye de gerek yoktur. içmesinde kısacası yaptığı her harekette bir kusur bir yanlış aranır. Anne babanın gözleri sürekli olarak bu çocukların üzerindedir. Hafta sonlarının rahatlığı yaşanır. Sevgi gayet tabi mutlaka vardır. Evde otoriter sadece disiplin üzerine kurulmuş bir sistem hâkimdir. ürkek. gelişecek ve büyüyecektir. Ayrıca ceza çocuğun işlediği suçla orantılı da değildir. bedence ve ruhça daha küçüktür. Yaptırım gücü. Kendi yaptıkları yanlışlıklardan dolayı duydukları suçluluk duygusunu bu yolla kendilerini kandırarak savunurlar. olması gerekenden daha fazla hata yapar. Hatta daha da ileri giderek ve hiç olmaması gereken bir şeyi yaparak çocuğa karşı şiddet uygularlar. Baskıcı otoriter katı sıkı ailenin verdiği eğitimde ceza her zaman ön plandadır. her şeyden çekinen çoğu zaman adını bile söylemekten aciz bir çocukları olmuştur. aşağılık duygusu içerisinde olurlar ayrıca çekingen. Çocuğa sağlanan haklar en aza indirgenmiş bir durumdadır. Bu arzularını gerçekleştirmek istedikleri sonucu elde edebilmek için çoğunlukla çocuğa karşı katı. Bu tip anne babalar çocuğu kendi ideallerinde yaşattığı kalıplara uygun küçük bir yetişkin yapma çabasıyla yola çıkarlar. Çocuk sürekli olarak “Acaba yine ne hata yaptım? Yoksa yaptığım yanlış mı? Annem babam bunu duyarsa görürse ne der? ” gibi kaygılar taşır. Çocuğa sürekli kızıp onu azarlarlar. Bu nedenle anne baba çocukta hata bulmakta hiç zorlanmazlar. Oysa katı baskıcı eğitim tarzını benimseyen ailelerdeki bu şanssız çocukların maalesef hiçbir zaman çocukluklarını yaşama fırsatları olmaz. otoriter bir tutum takınırlar. Fakat bu durum hiçbir zaman çocuğun anne babanın bir model küçüğü olduğu anlamına gelmez. Bunu da çocuk eğitiminin olması gereken bir parçası olarak kabul ederek kendilerini teselli ederler.Baskıcı Otoriter Katı ve Sıkı Anne Baba Tutumu Anne baba çocuğu kendi ideallerine göre yetiştirme arzusu içindedirler. Bu tür aileler çocuğa kendi istediklerini yaptırabilmek için sık sık katı disiplin uygulamasının bir gereği olarak ceza yoluna başvururlar. Hiçbir zaman çocuğu anlamak için çaba göstermezler. yemesinde. içine kapanık. Çocuğun her davranışında.

kırılgan ve hastalıklı bir kişilik yapısı görülebilir. Çocuğu böylesine ihmal eden anne baba çocukla ancak 69 . Bu gruba giren anne babalar gerçekte hoşgörü ile boş vermişlik arasındaki sınırın farkında değildirler. sevgi. Bunu çoğu kez başaramayınca sonraki aşamaları uygulamaya başlar. kayıtsız ve pasif anne babaya sahip olan çocuğun isteklerine hiçbir denetim ve sınırlama gelmez. Kayıtsız ve Pasif Anne Baba Tutumu İlgisiz. Daima yaptığı her hareketin yanlış bir davranış olduğunu ve bu hareketten yani yaptığı bu yanlıştan dolayı cezalandırılacağını düşünür. Çocuk attığı her adımda. yemeği üzerine ya da masa örtüsüne damlatması. Bütün bunların sonunda çocuk kendi iç dengesini yitirir. Anne babanın ona ihtiyacının olduğu zamanlarda da artık maalesef o bu duruma ilgisizdir. korkak ya da en hafif deyimle çekingen yapar. yetenek ve ihtiyaçlarına karşı kayıtsız kalırlar. Böylece yeni çareler. sürekli çocuğun her yaptığına karışan anne babanın çocukları kolayca ağlayan çocuklardır. Yapmaya mecbur olduğu için yapar. kolaylıkla başkasının etkisinde kalan birisi haline gelir. kendisine ait bir şey kalmamıştır. Ama doğru hareketin ne olduğunu da bilmez. Suçlayan. Aşırı hassas. Bu ruh hali ile aslında hiçbir şey yapmak istemez.bunaltır. Hep tedirginlik içindedir. masada ailenin yemek kuralları dışında herhangi bir en ufak bir sapma gösteren davranış içerisinde olması bile çok büyük çatışmaların yaşanması için fazlası ile yeterli nedenlerdir. hatta hayattan usandırır. Anne babanın çocuğun davranışları karşısında ilgisiz ve kayıtsız davranış sergilemesi aslında iyi niyetle yapılan bir davranış tercihidir. aile üyeleri tarafından çocuğa uslu olmasının bir ödülü olarak verilir. Çocuk içinde bulunduğu bu durumdan kurtulmak için çeşitli çareler aramaya başlar. kullanılır. Çünkü artık kendisinde. Bütün bu yaptırımlar. Çocuk içinden gelen doğal çocukluk eğilimleri ve bunlara taban tabana zıt aile kalıp dayatmaları arasında sıkışıp kalır. Duygu ve düşüncelerini içine atarak onları bastırır. bunları dışa vurmamaya çalışır. Çocuktan daima yaşının çok üstünde bir olgunluk beklenir. Anne babadan uzaklaşır bir müddet sonra da kopar. Bu durum onu kararsızlığa iter. Her iki durumda aslında çocuğun kaybı anlamına gelir. zorlamalar çocuğu büyük bir cendere gibi sıkar. Bu durumun sonucu olarak da evde bulamadığı sevgiyi dışarıda aramaya çalışır. yaptığı her harekette yanlış yapma korkusu içindedir. İlgisiz. ya da tamamen renksiz. sıkar. kişiliksiz. Bu durum çocuğun agresif bir davranış içerisine girmesine neden olur. Bu tip anne. cezalandıran. Bir büyük insanın bile dayanması nerde ise imkânsız olan bu kadar ağır baskı altındaki çocuk haklı olarak ve son derece normal karşılanması gereken bir şekilde nerde ise hemen her defasında kendisinden bekleneni ailesine veremez. Hiçbir şeyi doğru düzgün yapamaz. Duygu ve düşüncelerini içine atma onu fazlası ile yorar. Çocukla anne baba arasındaki iletişim her zaman çok gergindir. Her söyleneni sorgulamadan tepki vermeden yapan. Bu durum daha da şiddetlenerek artar. Bu tür ailede çocuk anne babasından yukarıda sözü edilen her iki ögeden de yani sevgiden de disiplinden de yoksundur. Çünkü kayıtsız kalma öyle bir noktaya gelir ki artık çocuk o aileye ait olup olmadığını o insanların kendi anne babası olup olmadığını sorgulamaya başlar. İlgisiz. Sözgelimi çocuğun oyundan birkaç dakika geç gelmesi. Bu durumdaki bir çocuğun çevresinden tek isteği anne babadan birazcık. Baskıcı otoriter katı ve sıkı anne baba tutumunu anlatınız. şefkat görebilmektir. Uçlara kayar yani ya tümüyle çığırından çıkar ve ele avuca sığmaz olur. Duygularına ve isteklerine önem verilmediğini görür. Baskıcı otoriter katı ve sıkı anne baba tutumunun çocuğun kişilik gelişimi üzerinde kalıcı etkileri: Anne babanın çocuğu sürekli eleştirmesi çocuğu ürkek. Çocuğun doğal hakları dahi. babaların çocuğa karşı olan kayıtsızlıklarının derecesinden çocuk rahatsızlık duymaya başlar. Adeta çocuk sevgisiz bir ortamda kendi kendine büyümeye bırakılmıştır. Çocuğun bu çabası yani çare arama girişimine çoğu kez anne baba yeni ve daha ağır baskılar uygulayarak karşılık verir. yeni cezalar yeni azarlar daha yeni çareler daha ağır cezalar şeklinde bir fasit daire kurulur. Bu amaçla dikkat çekerek anne babaya varlığını ispatlamaya çalışır. varlığı yokluğu belli olmayan birisi haline gelir. Çocuğa kesinlikle özgürlük tanınmaz. kayıtsız ve pasif anne babalar çocuklarını aşırı derecede ihmal ederler ve onların ilgi. İnsanlar tarafından kolaylıkla kandırılır. Kim nereye çekerse o tarafa yönelir. Bu tip anne babalar için çocuğun varlığı ve yokluğu belli değildir.

olumsuz tutum ve davranışlarından dolayı ceza aldığında bile var olduğunu hissettirdiği için mutludur. Bu çıkarımın doğru olduğu kabul edilerek sessiz çocukla ilgilenilmez hatta ilgilenmek isteyen birisi olur ise “çocuğu rahat bırak. İlerleme kaydettikçe çocuğa manevi ödüller verilmelidir. “doğru anne baba tavrı böyle olmalıdır”. Dolayısıyla çocuk. Yani alışılmış ve çok bilinen ifadeler ile “ağlamayan bebeğe meme/mama verilmez. ” gibi gerekçeler ile ona kızılır. Daima işe önce kolaylıkla düzeltilebilecek olan davranışlardan başlanılmalıdır. Bu nedenle çocuk bu düşüncelere dayalı olarak tutum ve davranış geliştirir. İlgisiz bir ailede büyüyen çocuğun sadece bir tek amacı vardır. kayıtsız ve pasif anne baba tutumunun çocuğun kişilik gelişimi üzerinde kalıcı etkileri: İlgisiz. Oysa bu düşüncelerin bilimsel hiçbir gerekçesi yoktur. Doğal olarak bu durum çok aşırı boyutlarda tavizlere kadar gider. Bu tip davranışlar çoğu zaman kötü istenmeyen davranışların sergilenmesine kadar gider. “yaramazlık yapınca evde ilgi noktası ben oluyorum” vs. Eğer çocuk anne babayı rahatsız ederse onlar için bir engel oluşturur ise anne baba çocuğa karşı düşmanca bir tutum ve tavır takınır. Torunlara gösterilen hoşgörüler kendi çocuklarının geçmişte alamadıkları sevgiyi onlara vermez. Çocuğu düşman kuvvet ilan ederler. babayı. uslu olduğunda da onunla ilgilenildiğini her durumda evin bir bireyi olduğunu hatırlatıcı. Anne baba açısından çocuk anne babayı rahatsız etmediği müddetçe çocukla ilgili görünürde pek bir problem yoktur. Bu ifadeden de “çocuk doymak istiyor ise ağlamalıdır. “evde anne babanın otoritesi sarsılır” . Bu nedenle bu tip anne babalar çocuklarına yakınlık göstermek istemelerine rağmen bundan kendilerini zorlayarak kaçınırlar. kayıtsız ve pasif anne baba tutumuna maruz kalan çocuklar aslında kendilerine yöneltilen düşmanlıktan daha çok ilgisizlikten dolayı sıkıntı yaşamaktadırlar. Çünkü anne baba tarafından çocuğun olumlu değil olumsuz davranışları pekiştirilmektedir. Çocuk bilinçle ya da içgüdüsel olarak kendine göre çözümü bir şekilde bulur. baba olarak bilmez” . Çocuklarına karşı kayıtsız bir tutum izleyen anne babaların kişilik yapıları ise değişkendir. Onlar için yerleşmiş bazı düşünce kalıpları bazı önyargılar vardır.” gibi gönül alıcı çocuğu motive edici. anne. Bu düşüncelere sahip anne babalar hatalarını ancak yıllar sonra fark ederler ve “çocuğumla yaşayamadım. Bu tip anne babalar torunları için sığınılacak bir liman gibi olurlar. hiçbir sıkıntısı yok. İhmal edilmiş. Diğer yandan ise olayın birde çocuk yanı bulunmaktadır. gibi düşüncelerdir. Bunun gibi ifadeler tekrarlandıkça çocuğun davranışları olumlu yönde değişecektir. çocukla ilgilenmesi engellenir. Büyük olasılıkla “anne babamın ilgisini çekmek istiyorsam yaramazlık yapmalıyım uslu durduğumda benimle ilgilenmiyorlar”. sıkıntısı olsa ağlardı. “yarın öbür gün anneyi. Böylece kendi açılarından problemi çözmüş olurlar. Daha sonra ise çocuğa karşı yine ilgisiz. Ama tüm bu telafi çalışmaları sadece iyi niyetle yapılmış nafile gayretler olarak kalır. Torunlarının sevgilerini kazanmak için rüşvet olarak adlandırılabilecek tutum ve davranışlar sergilemeye başlarlar. İlgisiz. Rahat sessiz vurdumduymaz pasif olabildikleri gibi saldırgan da olabilirler. Bazı anne babalar göre çocuğa karşı kayıtsız kalmak ona ilgi ve sevgi göstermemek ilgi ve sevgiyi içte beslemek ama çocuğa belli etmemek doğru bir davranıştır. Eğer bunlar yapılmaz ise zamana bağlı olarak çocuk büyüyünce yani bir 70 . Çünkü çocuk için bu gibi durumlarda ceza. bir kenarda unutulmuş bir kimse olarak anne babanın ilgisini çekmek için her türlü tutum ve davranışı yapmaya hazırdırlar. Genle kural olarak davranışı değiştirmek için önce olumlu olanların pekiştirilmesi gerekir.zorunlu olduğu durumlarda ve son derece yüzeysel bir şekilde ilişki kurabilir. gibi düşünceler çocukta yerleşir. ceza değil tam aksine ödül yerine geçmektedir. kayıtsız bir tutum sergilemeye devam ederler.” denir. Çocukla iyi bir iletişim kurulduktan sonra çocuğun olumsuz davranışlarına yönelmek daha doğru bir yaklaşımdır. Çünkü uslu duran problem çıkarmayan çocuk dikkat çekmediği ve bir sorunu olmadığı kabul edildiği için çoğunlukla kimse ilgilenmez. Aslında kendi doğruları adına çocuklarına iyilik yaptıklarını düşünerek kendilerine ve çocuklarına işkence yaptıklarının farkında değildirler. Konu torunların aile içerisinde uymaları gereken kurallarda hafiften başlayarak artan ve çoğu zamanda ağır hasarların yaşanmasına yol açan noktalara kadar gider. bari torunlarımla yaşayayım” düşüncesiyle torunlarına karşı aşırı sevgi gösterisinde bulunmaya başlayarak en az ilki kadar vahim olan yeni bir hatalı tutum ve davranış içerisine girerler. Oysa çocuk uslu durduğunda “aferin çocuğuma nasıl da uslu uslu kendi başına oynuyor. “çünkü benim anne babam da bize böyle davranırdı” . “demek ki doğrusu budur” vs. Bu tip anne babanın çocukları agresif saldırgan ve suça yönelik davranışlar gösterebilirler. şimdi ilgilenerek hiç yoktan sessiz sessiz duran çocuğu ağlatıp rahatımızı bozacaksın vs. O da birazcık şefkat alabilmek dikkat çekmek ve varlığını ispatlayabilmektir.” şeklinde bir çıkarımda bulunulur. Bu önyargılar “çocuk şımarabilir. kimseyi rahatsız etmiyor. ona değer verildiğini gösterici söylenmesi gereken sözler vardır.

Kuralları uygulama ve denetlemede bir düzenden söz etmek olası değildir. Anne babanın ilgiye bakıma muhtaç olduğu zamanlarda onların yanında olmaz. Bu gibi durumlarda genel ilkelerinin dışına çıkarlar. Çocuğa sınırsız bir özgürlük tanınır ve böylece çocuğun ideal davranışlara sahip olacağına inanılır. Çocuk ise çoğu kez bu beklentiyi karşılamaktan oldukça uzaktır. anlamak istemez. Çünkü kendisinin ilgiye sevgiye ihtiyacı olduğu zamanlarda anne baba tarafından bu ilgi ve sevginin kendisinden esirgendiğini düşünmektedir. Başka bir anlatımla. sorumsuz. gururlu. her dediğinin anında olmasını isteyen davranış özellikleri gösterir. ateşe fazla yaklaşınca insanın canını yaktığını acı bir tecrübe ile öğrenmiş olur. Bu hayal kırıklığı karşısında büyük bir şok yaşarlar ne yapacaklarını bilemezler ve kendi iç kabuklarına çekilirler. anlamaz. Çocuğun her türlü tecrübeyi yaşayarak öğrenmesinden yanadırlar. Gevşek anne baba tutumu. Bu durum çocuğun denetimsiz bir ortamda başına buyruk yetişmesine zemin hazırlar. dilediğince davranması ve çocuğun üzerinde aile denetiminin olmaması durumudur. Bu tip aileler kendilerine ve çevrelerine zarar verebilecek davranışlarda bile etkili bir denetimden uzaktır. Aile içinde çocuğa tanınan haklar sayısızdır. Çocuğun böylesine bir ortamda yetiştiriliyor olması onu doyumsuz bir birey haline getirir. Aslında doğal olarak anne baba çocuğun yanlış davranışlarını görürler. Müdahale kabul edilmez. Sözgelimi çocuk elini ateşe uzatacak olur ise ateşin çocuğun elini yakacağını öğretmezler. Bu tip ailelerde çocuğa hiçbir zaman kesin kurallar anlatılmaz. Çocuğa neyi yapması ya da neyi yapmaması gerektiği konusunda herhangi bir bilgi vermezler. Bencil. Çocuk merkezli ailelerde yetişen. Bu gayretlerinin sonucunda ufak da olsa aldığı bir sevgi mesajını farklı yorumlayarak sığınılacak bir liman olarak görür. çocuğun başına buyruk yetişmesi. çabuk kızan ve darılan. Bu nedenle çocuğun davranışlarına karışmazlar. çocuğa eğitim yolu ile herhangi bir şey öğretmekten kaçınırlar. Bütün bunlara rağmen aile. her isteklerini yaptırmayı alışkanlık haline getirmiş bulunan ve artık her istediklerinin olacağına aksi bir şeyin 71 . Asla bu düşüncesinin gerçek olmadığını sadece görüntüde olduğunu ve yanlış olarak da olsa yine kendisinin iyiliği için anne babanın ona böyle davrandığını bu tutum ve davranışın sadece anne babasının yanlış ve eksik bilgilenmesinden kaynaklandığını hiçbir şekilde kabul etmez. Bu tip ailelerde ilke olarak anne baba çocuğun davranışlarına karışmazlar. Bu tutumdaki aileler neyin doğru neyin yanlış olduğunu çocuğun kendisinin bulmasını beklerler. Çocuk adeta ailedeki tek inisiyatif sahibi kişi konumundadır. Çünkü çocuğa ceza verilir ama nedeni açıklanmaz. Çocuğu kısıtlandırırlar ve ona gözdağı verirler. anne babanın çocuğa egemen olma ve onun üzerinde baskı kurma eğilimi yerine.başka anlatımla birazcık evin dışarısı ile temas kurabilir hale gelince ev ortamında bulamadığı ilgi ve sevgiyi dışarıda aramaya başlar. Bu nedenle bu çocuklar gerçeklerle karşılaştıklarında ve her dediklerinin olmadığını görünce hayal kırıklığına uğrarlar. Yalnızca büyük bir sorun karşısında varlıklarını hissettirirler. kibirli. Ancak çocukta baskı kurmamak adına onu uyarmazlar. İlgisiz kayıtsız ve pasif anne baba tutumunu anlatınız. Böylece çocuk ateşin yakıcı olduğunu. Gerçek yaşam onların düşündüklerinin aksine son derece gerçekçi ve acımasızdır. Bu tip ailelerde anne babanın isteklerinden çok çocuğun istekleri ön plandadır. Kendince bir limana sığınmış olmanın verdiği güvenle büyüdükçe aile ile çatışmaları artar ve aileden intikam alma yolları aramaya başlar. Böyle çocuklar sosyal ortama uyum sağlamakta güçlük çekerler. Ancak bunların hiçbirisinde herhangi bir caydırıcı unsur söz konusu değildir. Çocuğun ailede tek çocuk olduğu hallerde bu duruma daha sık rastlanır. Ayrıca çocuğun nerede duracağı da kesinlikle belirlenmemiştir. Bu tip anne babaya mensup ailede çocuğun aşırı hareket ve davranış serbestliği vardır. Bu tür anne babalar çocuğu aşırı serbest bırakırlar. Gevşek Anne Baba Tutumu Gevşek anne baba tutumu “Çocuk Merkezli Aile” olarak da bilinir. Çocuğun suçunu kendisinin bulması ve anlaması beklenir. Çünkü gerçek yaşam hiçbir zaman onların düşündükleri ve bekledikleri gibi değildir. Doyumsuz bir birey haline gelen çocuk geliştirdiği karakter yapısıyla anti sosyal bir kişilik özelliği sergiler. Çocuğun yaşı ilerledikçe aileden uzaklaşır. sabırsız. çocuğun davranışları canlarını çok sıktığı zamanlarda ara sıra da olsa sert çıkışlarda bulunmaktan ve çocuğa ceza vermekten kaçınmaz. çocuk ateşe elini uzatınca eli yanar ve böylece ateşin yaktığını öğrenir bir daha da elini ateşe uzatmaz diye düşünürler. kendini beğenen şımarık.

Bu nedenle annenin eğitimi ve kültürü toplumu şekillendirdiği için çok önemlidir. darılan. Bu tip aile yapısında anne babanın ilgisizliği ve kayıtsızlığı ön plana çıkar. “Dediğimi yapmazsanız hasta olurum.olmayacağına şartlanmış olan. Bu tür ailelerde yetişen çocukların genel olarak bencil. Okula ve arkadaş çevresine uyum sağlamakta zorluk çekerler. Uzun yıllar ailenin bu karakterde kalması çok ender rastlanan bir durumdur. Oysa gevşek aile tutumunda sınır yoktur. kapının camını kırarım vs. kibirli. Bu genellikle bir ara formdur. Bu tip ailenin karakteristik özelliklerini şu şeklide maddelemek mümkündür: 72 . eğitim yöntemlerinde farklılaşabilirler. Bu durum da çocuğu kelimenin tam anlamıyla iki arada bir derede bırakır. Fakat dış çevrede işler hiç de evdekine benzemeyince çocuk hayal kırıklığına uğrar. Gevşek anne baba tutumu ev içinde geçerli olduğu gibi ev dışında da geçerlidir. Anne babalarının gevşek tutumuyla yetişen çocuklar bir müddet sonra anne babalarını kendi denetimleri altına alırlar. sabırsız. Bazen de eşler çocuk yetiştirme yöntemlerinde değişiklik yapma hususunda farklı düşünürler bu da tutarsızlığa neden olur. Mesela baba otoriter-baskıcı iken anne koruyucu bir tavır sergilerse hele birde bu çocuğa yansırsa tutarsız aile oluşur. Onun bu son derecede gereksiz. Bu tip ailelere genellikle genç ebeveynlerde. Tartışmayı genellikle anne kazanır ve gelecek kuşakların yetişmesinde etken olur. yeni evli çiftler arasında rastlanır ve ilk çocuğun yetiştirilmesi sırasında görülür. antisosyal davranış özellikleri. Bu özelliklerini iyi yönlerde kullanabilirler. Bu durumun doğal bir sonucu olarak ailenin çocuğa karşı tavırlarında tutarsızlıklar ortaya çıkar. Çocukluklarında her ortamda her istediklerini elde ettikleri için doyumsuzdurlar. nerede ve ne zaman yapacağını bilemeyen çocuk. ürkek. sorumsuz. kavgacı. her dediğinin anında olmasını isteyen. Bu tip ailelerde yetişen çocuklar doğal olarak şımarık olurlar. özgürlüğüne sorumluluklarına fırsat vermeli ve mutlaka sınır koymalıdır. rahatsız edici ve sonuçta kendisini küçük düşürücü isteklerine karşı gelmez. yemek yemem. zor sosyalleşen. evden kaçarım. Başkaları üzerindeki etkilerinden ve güçlerinden emindirler. Gevşek anne baba tutumunun çocuğun kişilik gelişimi üzerinde kalıcı etkileri: Gevşek aile yapısında büyüyen çocuk. Yani anne baba çocuğun eğitiminde hangi yöntemin doğru olduğu çocuğa nasıl bir eğitim verecekleri konusunda henüz kendi aralarında anlaşamamışlardır. Çocuk anneye babaya karşı tehditkârdır. Ben-merkezli bir kişilik geliştirir. pasif bir çocuk olmak veya kendini ispatlayabilmek için sinirli. şımarık. Çocuğun kişilik gelişimini olumsuz yönde etkiler. Gururlu. Söz gelimi bir yere konuk gidildiğinde çocuk konuk olduğu evin vitrinini karıştırdığında evin altını üstüne getirdiğinde. Aile bireyleri çocuğun isteklerine kayıtsız şartsız uydukları için. rollerine. çabuk öfkelenen. Dediği olmayınca da çoğunlukla tehditlerini uygulamaya koyar. Ailenin ilgisini çekmek için bazen çok çılgın davranışlarda da bulunabilir. kural tanımayan çocuklar okullardaki kurallarla karşı karşıya kalınca hayal kırıklığına uğrarlar. Ayrıca kendilerine olduklarından daha fazla değer verirler. Gevşek anne baba tutumu çocuğun kişilik gelişimini nasıl etkiler? Tutarsız Dengesiz ve Kararsız Anne Baba Tutumu Bu tür anne babalar çocuk eğitiminde kararsızlık içerisindedirler. Tutarsız davranan ailelerde bunun temel nedeni eşlerin çocuk yetiştirmeye farklı bakmaları ve bunu çocuğa yansıtmalarıdır. Genellikle bu durum eski-yeni çatışmasından kaynaklanır. gösteren bireylerdir. ailede tek inisiyatif sahibidir. Birinin doğru olarak gördüğü durum diğeri tarafından yanlış olarak değerlendirilir. Annenin ak dediğine baba kara diyorsa çocuk bu ortamdan olumsuz etkilenir. kırılgan. tepkisel bir kişilik yapısı geliştirebilir. söz dinleyen. anne baba çocuk üzülmesin ağlamasın diye hiçbir şekilde çocuğa engel olmak yolunu seçmez. çabuk kızan. Anne baba çocuğun haklarına. " gibi ardı arkası kesilmeyen tehditleri arka arkaya sıralar. Anne baba çocuğumu daha iyi nasıl yetiştirebilirim sorusunu kendilerine sormaya başladıklarında. Anne baba kendi arasında şiddetli geçimsizliğe varan tartışmalar yaşarlar. kendini beğenen bir kişilik özelliği de sergileyebilirler. çocuk herkese her dediğini yaptırabileceğini düşünür. Bazen de yaratıcı ve bağımsız olabilirler. Neyi. kendimi arabaların önüne atarım. Sosyal bir ortama girdiklerindeyse hayal kırıklığına uğrayıp kendi kabuklarına çekilirler. Ayrıca anne baba arasındaki kültür farklılığı da tarafların farklı eğitim yöntemi savunmalarının en önemli nedenlerinden biridir. ılımlı. yumuşak huylu.

hırçın inatçı olabileceği gibi içine kapanık ve pısırık da olabilir. Çoğunlukla aile de çalışan birey hangisi ise ilgisiz aile davranışı onda görülür. Sözgelimi çocuğa 6-7 yaşına kadar yemeğini annesi yedirmeye devam eder veya 14-15 yaşına kadar kızının saçlarını anne tarar. Anne babada aslında çocuğun sorumluklarından kaçma eğilimi vardır. Diğer tarafa baş kakıncı yapar diğerini sürekli borçlandırır. vaktinin tümünü arkadaşları ile geçirir. 73 . Bu yüzden arkadaş çevresinde sevilmez. Bu tür anne babalar. Ailesi çocuğa model olamadığı için çocuk kendine başka modeller seçer. Çocuk anne veya babadan birisine çok yaklaşırken diğerinden uzaklaşabilir. mecbur kaldıklarında bu gücü kendilerinde toplayamazlar. el bebek gül bebek büyüttükleri çocuklarını aşırı bir kontrol ortamı içerisinde büyütürler. Genellikle bu aile tipi davranış anne ve babanın her ikisinde aynı anda görülmez. bu aile tipinde şefkat. Eşler bunu son derece çekilmez bir iş olarak görürler. Çocuğa gerektiğinden fazla özen ve kontrol gösterilir. Çocukta ana baba sevgisi azalır. Koruyucu Anne Baba Tutumu Koruyucu ailenin karakteristik özelliklerini şu şekilde belirtmek mümkündür. çoğunlukla mutsuz olurlar. kendilerinde önemli işleri yapacak gücü bulamazlar. Psikologlar annelerin bu tavrını genellikle annenin duygusal yalnızlığına bağlamaktadırlar. disiplinin önünde gelmesidir. Anne baba tutum ve davranışları ile çocuğa örnek bir model olamazlar. Taraflar bu işi diğerinin üzerine atmak için elinden gelen her türlü çabayı harcarlar. Çocuk bencil ve şımarık olur. Dikkatsizlik ile ilgili sorunlar yaşamaya başlar. koruma güdüsünün. Anne baba adeta çocukların üzerlerine titrerler. Çocuk dikkatini toplayamaz ve uzun süre bir işe odaklanamaz olabilir. Sonuçta yapacak bir şeyi olmadığı için mecburen toplantıya giden taraf yapmış olduğu bu büyük fedakârlığı her fırsatta dile getirir. Yaşamlarında karşılaştıkları hemen herkese karşı güvensiz bir tutum içerisindedirler. Böyle bir ortamda büyüyen çocuklar aileden uzak yaşayamazlar. Anne baba tarafından oluşturulan yapay bir akvaryumda yetiştirilen ya da bir cam fanus altında büyütülen çocuklar çevreye ve yaşama uyum sağlamakta sürekli güçlük yaşarlar. Buna bağlı olarak çocuk asi. Her iki aile tipi arasındaki temel fark. Bu aile tipi baskıcı otoriter aile tipine karıştırılabilecek kadar benzer. Tutarsız dengesiz anne baba tutumu çocuğun kişilik gelişimini olumsuz etkileyen anne baba tutmlarından birisidir. • • • Tutarsız dengesiz ve kararsız anne baba tutumunun çocuğun kişilik gelişimi üzerinde kalıcı etkileri: Çocuk üzerinde etkisi ve bu etkinin yıkıcılığı hangi aile tipleri arasında kararsız kalındığına göre değişir. Yenilgiyi baştan kabul etmiş gibi bir halleri vardır. Herkese daima çok aşırı bir ihtiyatla yaklaşırlar. Genç yaşta çocuk zararlı alışkanlıklar edinmeye meyilli olur. Bu tip ailelere çok çocuklu ailelerde rastlanma ihtimali daha fazladır. çocuğun dünyasına girmek gibi bir kaygıyı hiçbir şekilde taşımazlar. Çocuk evde veya okulda anne babasının dikkatini çekmek için alışılmadık davranışlar sergiler. Söz gelimi okul-aile birliği toplantılarına gidilmesi her zaman eşler arasında sorun olur. Gençlik dönemlerinde çocuk. Öğrenilmiş çaresizlik durumu onların en belirgin vasıfları olmuştur.• • Anne baba aşırı rahattır. Çocuğun kendi yapacağı ve yapması gereken işler bile koruyucu anne baba tarafından yapılır. Özellikle annelerin bu konudaki tavırları daha belirgindir. kaypaklık gibi hastalıklar başlayabilir. Eşlerin her ikisinin çalıştığı durumlarda ise genellikle aile bütçesine daha fazla katkı yapan bireyde görülür. Çocukta yalan söyleme. Yapmış olduğu bu büyük fedakârlık için diğer eşden sürekli ödünler koparır.

maddiyat. Her alanda başarılı olmak çocuğun üzerine ağır bir yük olarak bindirilir. Çocuğun bilgi yönünden iyi yetişmiş olmasının yanı sıra bedensel. Böyle ailelerde çocuk asla çocuk olamaz. şarkı söylemeli. Cezaların çocuğun iyiliği için olduğuna inanılmasa ceza bu kadar kolaylıkla ve içtenlikle uygulanamaz. çocuğun bu projeye harfiyen uyması. Cezaların. Mükemmeliyetçi anne babanın çocuğu daima sınıfının ve hatta okulun birincisi olmalıdır. kendilerinin ulaşamadıkları ideallere çocuklarının ulaşmasını isterler. iyi konuşmalı.. çocuğun iyiliği için verildiği kuvvetli kabul görür. Anne babanın çocuktan beklentileri doyumsuz olduğu için çocukta doyumsuz olur. Çocuk anne babanın kurallarına ters olan hareketlerde bulunduğunda çocuğa verilen cezalar da katı ve serttir. zihinsel yönden gelişmesi için çocuğu özel eğitime tabi tutarlar. Kendi ayakları üzerinde durabilecek hale gelmesi uzun yıllar alır.meb.tr/35/02/959733/dokuman%20arsivi/annebabaocukiletiimi. Çocuğun arkadaşlarının seçimi bile ailenin görevidir. çocukluğunu yaşayamaz. Çocuğun yanlış yapmaya kesinlikle hakkı yoktur. Mükemmeliyetçi anne baba çocuğundan daima her şeyin en iyisini başarmasını bekler. lider olmalı. Çocuk toplum içinde kendi başına iş yapma cesaretini gösteremez. Ancak bunu isterken çocuklarının kapasitesine bakmazlar. 74 . Anne babalar. eğitim. çocuklarının ancak kendisine benzeyen çocuklarla arkadaşlık kurmasına izin verirler. Her türlü çocukça davranışları çocuklarına yasaklarlar.pdf adresini ziyaret edebilirsiniz. Bu tutumda olan anne baba çocuğu olduğu gibi kabul etmez. kısaca çocuk yaşamda ne var ise ne yapılıyor ise daima en iyisini yapmalıdır. Üzerine bindirilen bu ağır yükün altında ezilen çocuk çocukluğunu yaşayamaz. İleri yaşlarda bile etrafına bağımlı olarak yaşamak gereğini duyar. ölürsem hakkımı helal etmeyeceğim. Anne baba çocuklarına kimseleri layık görmezler. Konuyu daha iyi anlayabilmek için http://okulweb. Bu nedenle kimseleri kendi çocuklarına yakıştıramazlar. ahlak ve toplum kurallarına aşırı derecede uymasını beklerler. Çocukların ise bu kurallara uymaktan başka şansları yoktur. Mükemmeliyetçi ailelerde anne babaların kendi kuralları ve kalıpları vardır. hayırsız evlat. Çocuğa daima mükemmel bir yetişkin insan projesi çizilir. Öte yandan mükemmeliyetçi anne babaların çocuklarından aşırı titizlik ve temizlik beklentisi içindedirler. vs. Zaten akside düşünülemez. iyi koşmalı. Onun her zaman bir numara olmasını ister bunun için elinden geleni yapar. herkesin parmakla göstereceği örnek davranışlar sergileyen bir çocuk olmalı. Çocuğun eksik olduğu kısımlar varsa özel derslerle bu yönü telafi etmeye çalışırlar. Ebeveynine karşı sevgi ve nefret karışımı duygular içerisinde olur. Birinci olmaktan başka şansı yoktur. gerçekleştiremediklerinin. aile yapısı gibi özellikler bakımından hiç olmazsa kendilerine yakın ayarda olmalıdır. Çocuk nerede duracağını bilmez ve çocuğun duracağı son noktayı daima başta anne baba olmak üzere başkaları koyar. Çocuk üzerindeki bu tür baskılar nedeniyle yaptığı her işte en iyi olmayı ister fakat istediği seviyeyi yakalayamayınca hayal kırıklığı yaşar. "Senin için saçımı süpürge ettim. Mükemmeliyetçi Anne Baba Tutumu Bu tür anne babalar. Ama anne babaya göre yakın ve uzak çevrelerinde maalesef bu özelliklerde kimse yoktur. Ayrıca çok iyi resim yapmalı. Kendi çocukluğunda yapamadıklarının.. İleri yaşlarda bile sürekli olarak anne babasını yanında ister. içinde ukde kalan her şeyin çocuğu tarafından gerçekleştirmesi özlemi içerisindedir. iyi yüzmeli. Çocuğun üstünü azıcık kirletmesi bile daima büyük bir olay olur.Koruyucu anne baba tutumunun çocuğun kişilik gelişimi üzerinde kalıcı etkileri: • • • • • Çocuk aşırı duygusal olur." gibi ifadeler kullanılarak psikolojik baskı uygulanır. Çocuğa kaldırabileceğinden çok daha fazla yük yüklenir. görünüm. Çoğu kezde böyle birisi bulunamadığı için çocuk arkadaşsız kalır. kendi ölçütlerine uymayanlar için çocuğa kesinlikle izin vermezler. Çocuklarının arkadaş adayı kişilik.gov. Bu işe yaramazsa fiziksel şiddete başvurulur. Mükemmeliyetçi anne babalar çocuklarının din. sağlıklı bir kişilik gelişimine sahip olamaz. Cezalandırma işlemi öncelikle duygusal sömürüyle başlar. Çocuk anne babasından ayrı kalmakta zorlanır.

Bu durum onda aşağılık duygusunun gelişmesine neden olur. Anne baba doyumsuz olduğu ve hep daha fazlasını istediği için çocukta da ister istemez doyumsuzluk yerleşir. Aile yaşamın gereği olarak ortaya 75 . Mükemmeliyetçi anne baba tutumunun çocuğun kişilik gelişimi üzerinde kalıcı etkileri: Mükemmeliyetçi anne baba tutumu olan ailede yetişen çocuk ağır nörotik gelişim gösterir. Aile içinde güven. Bu nedenle yaşamında sürekli gelgitler vardır. anne babasının devamı değildir. başkalarının fikirlerine saygı duyan. Bu tip çocuklar için bir şey ya siyah ya da beyazdır. Bu tutumu kayıtsız ve şartsız gösteren anne babaların çocukları genellikle aşağıda belirtilen olumlu kişilik özelliklerini gösterirler. Bir çocuk. özellikle çocukluk günleri bir daha geri gelmez. Çocuklarına sorunlarının çözümü konusunda rehberlik yaparlar. Yani herkes kendi hayatını yaşar. Çocuk daima bir çatışma kendi içinde bir çatışma yaşar. Bu tip ailelerde anne babanın çocuktan beklentileri daima çocuğun kapasitesinin çok üstündedir. Çocuk demokratik ve güven verici bir ortam da yetiştiği için. Bu nedenle çocuk durması gereken yeri ve zamanı da bilemediği için yerine başkaları karar verir.projedeki profil ile birebir örtüşmesi istenir. kişilik yapısı ve davranışları açısından dengeli. girişken. Ailelerin yaşayamadıklarını çocuklarından beklemeleri doğru değildir. kimse kimsenin yerine yaşam süremez. Bu nedenle çoğu kez bu arzusunu gerçekleştiremez. sorumluluk duygusu gelişmiş. kendi inandıklarını sonuna kadar savunabilen. Güven Verici ve Demokratik Anne Baba Tutumu Bu tür anne baba tutumlarında çocuğa karşı anne babanın içten ve derin bir sevgisi hissedilir. Kendi doğal içgüdüleri ile kendisine dayatılan ağır kurallar arasında sıkışıp kalır. işbirliğine hazır. kaygılanır. fikirlerini serbestçe söyleyebilen. Kabul Edici. Ona göre bir şey veya kimse ya iyi ya da kötüdür. Söz gelimi çocuğun yaşına uygun bazı kararlarını kendisinin almasını sağlarlar. Bu tip bedensel. duyarlı. Oysa bu geçerli bir yöntem değildir. Aileler. Çocuk her işte en iyi ve en üstün olmak ister. çocuğun yaşamı ise çocuğa aittir. çocuğun ilgi ve yeteneklerini göz önünde tutarak. şeffaflık ve huzur vardır. Anne baba. bu kaygı peşini hiç bırakmaz. duygusal ve sosyal açıdan dengeli ve mutlu bir birey olarak yetişir. Evde her şey bir kurala bağlanmıştır. Sevgi ve nefret karışımı duyguları aynı anda ve sürekli olarak yaşar. onu sevgi ve sevecenlikle ele alması. Bu tip ailelerde anne babanın birbirlerine ve çocuklarına karşı olan duyguları da net ve açıktır. Mükemmelliyetçi anne baba tutumu hakkında bilgi veriniz. Bu tip ailelerde anne babalar çocuğun en iyi şekilde yetişmesi için gereken özeni gösterirler ve yeri zamanı gelince gerekli önlemleri alırlar. çocuklarına çocukluklarını yaşama fırsatı vermezler. aktif. çocuklarının neşeyle anlatabilecekleri çocukluk anıları olmasına izin vermelidirler. Çocuğun ilgi ve ihtiyaçlarına her zaman saygı gösterirler. en sağlıklı anne baba tutumu olarak kabul edilir. Geçen günler. uyumlu bir birey özellikleri gösterir. açık fikirli. esneklik yoktur. kurallara ve otoriteye karşı körü körüne bağlı olmayan. iyi kabul gördüğü kendisi için uygun olarak hazırlanmış bu ortamda genellikle sosyalleşmiş. Aslında kural bu kadar basittir. arkadaş canlısı. fikirleri doğrultusunda hareket eden. Bu tip anne baba tutumu esnek yapılıdır. Çocuk. kendisine ve çevresine saygılı. çocukla ilgilenmesi davranışa yansır. onun kendisini geliştirebileceği bir ortam hazırlarlar. yaratıcı. Siyah ile beyaz arasında bulunan milyarlarca gri ton v ve diğer renkler yaşamında yer almaz. Evde sıkı bir disiplin sistemi uygulanır. Anne babanın yaşamı anne babaya. hoşgörülü. Ancak yaşamın gerçekleri son derecede acımasızdır. Bu tip ailelerde anne babanın. Hiç kimse mükemmel olamaz. Her şey zamanında ve dakik yapılır. zihinsel ve ruhsal açıdan sağlıklı bireyler ancak bu esnek yaklaşım içinde yetişebilir. Bu tür anne babalar çocuğa karşı olumlu rol modeli oluştururlar. Konu ile ilgili olarak “Çocuğumu Nasıl Eğitmeliyim” isimli kitabı okuyabilirsiniz. Zamanı asla geri döndürmek mümkün değildir. Mükemmeliyetçi anne babalar. O yepyeni bir kişiliktir ve kendi özellikleri vardır. Herkesin eksik yönleri mutlaka vardır. İstediği düzeyi yakalamayınca hayal kırıklığına uğrar. çocuğu kabulü. Çocuk ailenin bir bireyi olarak kabul edildiği için çocuğun fikri de önemlidir. Kişilik ve karakter yapısı genelde çok katıdır. Bu hayal kırıklığına sebep olan durumu anne babasına nasıl açıklayacağını bilemez. kendi sınırlarını bilen.

çıkan sorunlarla nasıl baş edebileceklerini birlikte araştırır çözüm yollarına birlikte karar verirler. Yetiştiği ortam çocuğun kişilik özelliklerine yansır. Bu tip ailelerde anne babalar, çocuklarını her bakımdan her zaman desteklerler ve olması gereken bazı kısıtlamaların dışında çocuğun isteklerini daima yerine getirirler. Normal olarak her çocuk birey olarak var olduğunun bilinmesini ve yaptığı davranışının onaylanmasını ister. Buna dayalı olarak yaptığı davranışın sonucunda iltifat görmek ister. "Aferin, bak ne güzel yapmışsın, bu konuda ne kadar başarılısın..." gibi sıradan sözlerle çocuğun başının okşanması bile çoğu kez çocuk için olabilecek en büyük ödüldür. Çocuk başardığını, onaylandığını ve övüldüğünü gördükçe daha fazla başarmak ve daha fazla onay ve övgü almak ister. Şu hatırdan çıkarılmamalıdır. Yaşam başarıya endekslidir. Aile ortamının çocuğa kendi benliğini, kimliğini, duygu ve düşüncelerini anlatma özgürlüğü verdiği durumlarda çocuk sağlıklı bir biçimde olgunlaşarak gelişir. Anne babanın çocuğu kontrollü bir denetim altında serbest bırakması, çocuğun kendisini geliştirici imkânları önüne sunması anlamına gelir. Bu gibi durumlarda çocuk daha yaratıcı ve daha toplumsal bir birey olarak yetişir. Bu tutum içersindeki anne babalar olgun insanlar olarak tanımlanır ve toplumda böyle kabul görürler. Aileyi ilgilendiren kararlarda çocuk da bir birey olarak kararlara katılır, fikri önemsenir ve alınır. Bu aileler çocuklarının fikrini alırken, olaya "O daha çocuk, anlamaz..." şeklinde yaklaşmazlar. Aksine, çocuğun da o ailenin bir bireyi olarak kararlarda söz sahibi olması gerektiği düşüncesi ile hareket ederler. Aile bireylerinin hepsinin alınacak kararlarda eşit söz ve oy hakkı vardır. Bu aileler çocuklarından kendilerini sevip saymasını beklerler. Ancak çocuklarının bağımsız bir birey olarak yetişmesi gerektiğine de yürekten inanırlar. Ailede çocuğa sevgi ve saygı gösterilir, çocuğa kendi düşünce ve fikirlerini her durumda açıklaması öğretilir. Çocuğun fikri ne kadar mantıksız olursa olsun dikkatle dinlenir. Fikre değer verildiği imajı ortaya konur. Böylece çocuk susmaya değil konuşmaya teşvik edilir. Aile her şeyden önce iyi bir rehberdir. Çocuğa yol gösterilir; ama çocuğun tek başına alması gereken kararlar konusunda çocuk tamamen serbest bırakılır. Bu gibi durumlarda çocuğa yardımcı olabilmek amacıyla alternatifler sunulur; ama seçim sadece çocuğa aittir. Seçim çocuğa bırakıldığı için, çocuktan seçiminin sonucuna katlanması gerektiği de anlatılır ve çocuğa aldığı kararların arkasında durma sonuçlarına katlanma öğretilir. Çocuk ailede kendine özgü bir yeri olduğunu her fırsatta hisseder; görür. Ailenin diğer üyelerinin istek ve ihtiyaçları, denge içinde karşılanır. Böyle bir aile, evde ve toplumda kabul edilen ve edilmeyen davranışların sınırlarını açıkça çizer. Çocuk neyi nerede yapacağını veya yapmayacağı konusunda bilgilidir. Çocuğa ev ve toplum kuralları ayrıntıları ile anlatılır ve bizzat uygulaması yapılır. Bu tip ailelerde her şeyden önce anne ve baba iyi bir modeldir. Bu nedenle zaten çocuklarında görmek istemedikleri davranışları kendileri yapmazlar. Çocuk önceden belirlenmiş ve kendisine anlatılmış sınırlar içinde tamamı ile özgürdür. Çocuğun sözleri dinlenir, çocuk yetişkinler tarafından kendisine değer verildiğini önemsendiğini bilir. Dolayısıyla kendine ait bir saygı ve özgüven geliştirir. Çocuğa özellikle şiddet ve duygusal yaptırım uygulanmaz. Onun yerine çocuğa anne babanın beklentileri anlatılarak çocuk ikna edilerek denetleme yolu seçilir. Bu tip anne babaların çocukları, ebeveynlerinin duygu, düşünce, değer ve beklentileri hakkında bilgi sahibi olurlar. Çocuklar bu bilgilere göre hareket ederler. Evde hangi davranışın sonucunun ne olacağı önceden belirlenmiştir. Demokratik ailede yetişen birey hem davranış seçiminde kendini özgür görür, hem de seçimleri hakkında kısıtlanmayacağını bilir. Bu nedenle hiç çekinmeden en ufak bir tereddüt göstermeksizin anne ve babasına danışarak onlarla fikir alışverişinde bulunur. Aile bireyleri arasında açık ve net bir iletişim söz vardır. Duygu ve düşünceler açık kalplilikle ifade edilir. Sorunlar konuşarak ve ikna edilerek çözüme ulaştırılır. Çözüm ararken de demokratik yollara başvurulur. Kabul edici, güven verici ve demokratik anne baba tutumunun çocuğun kişilik gelişimi üzerinde kalıcı etkileri: Demokratik ve güven verici bir ortamda yetişen çocuk, kendisine ve çevresine saygılı olur. Sınırlarını bilir. Yenilikçi, aktif, etkin, girişken bir yapıya sahiptir. İnsanlarla sağlıklı ilişkiler kurabilir. Kendine yöneltilen fikirlere karşı saygılıdır. Kendi doğrularını sonuna kadar savunabilir. Atılgan, fikirlerini serbestçe söyleyebilen ve k e n d i n e ait fikirleri doğrultusunda hareket edebilen bir kişiliğe sahiptir.
76

Kişilik ve davranışları açısından dengelidir. Sorumluluk duyguları gelişmiştir. Kurallara ve otoriteye karşı körü körüne bağlı olmayan, hoşgörülü, açık fikirli, anlaşılır, toplumla barışık ve uyumlu bir birey olarak yetişir. Anne baba tutumları içerisinde en başarılı olanı, güven verici, kabul edici, destekleyici, hoşgörülü ve demokratik anne baba tutumudur. Ancak bu esnek yaklaşım içinde bedensel, zihinsel ve ruhsal açıdan sağlıklı bireyler yetişebilir.

Kabul edici, güven verici ve demokratik anne baba tutumu hakkında bilgi veriniz.

Şiddetli Reddedici Anne Baba Tutumu
Çocuğun bedensel ve ruhsal ihtiyaçlarını karşılamayı aksatacak kadar çocuğa düşmanca duygular beslenmesi durumu reddetme olarak tanılanır. Şiddetli reddedici tutumu olan ailelerde çocuğa karşı düşmanmış gibi davranılır. Çocuğa şefkat gösterilmez. Sevgiden ve aile sıcaklığından mahrum bırakılır. Çocuğu bazen sadece anne bazen de sadece baba reddeder. Ama genelde aile içinde çocuğa soğuk davranılır. Çocuk beğenilmez ve her yaptığı eleştirilir. Sürekli olarak çocuğun eksik ve yanlış davranışları araştırılır ve eleştirilir. Ele geçen her fırsat çocuğa baskı yapılır. Daima çocuğun olumsuz yönleri gündeme getirilir. Olumlu yönleri ise hep göz ardı edilir. Evde yapılması gereken her türlü gereksiz işin yapımı çocuktan beklenir. Bazen ailenin diğer çocukları da bu muameleden nasiplerini alırlar ama genelde günah keçisi olarak bir çocuk seçilir. Reddedilen çocuk evdeki çocuklardan farklı muameleye maruz kalır. Aile, bir ailede olması gereken sıcaklıktan ve güven verici ortamdan kesinlikle yoksundur. Aile içi yaşamda gerilim, çatışma ve kavga olağan olaylar olarak kabul edilir hale gelmiştir. Anne ve baba çocuğa sevgi, ilgi, şefkat göstermez. Çocuğu anlamaya çalışma gibi bir gayretleri olmadığı gibi ayrıca üstüne üstlük bir de onu baskıcı bir anlayışla yönetmeye çalışırlar. Anne ve babadaki bu reddedici davranışlar çok farklı nedenlerden kaynaklanabilir. Sözgelimi çocuk evlilik dışı doğduğu için istenmeyen bir bebek olabilir. Yine anne ve baba bir çocuk sahibi olmak için kendilerini maddi ve manevi bakımdan henüz hazır hissetmedikleri bir zamanda çocuk bir şekilde zorunlu olarak dünyaya gelmiş olabilir. Çocukta bedensel ve zihinsel açıdan bir engel veya özür bulunabilir. Anne ve baba herhangi bir nedenle hayal kırıklığı yaşıyor ya da suçluluk hissediyor bu nedenle de suçu çocuğa yüklüyor olabilirler. Anne ya da baba çocuğa aşırı düşkünlük gösterdiği için eşini ihmal ediyor olabilir. İhmal edilen eş de çocuğunu kendisine rakip gördüğü, çocuğu kıskandığı için böyle bir tutum geliştirmiş olabilir. Bir başka neden annenin çalışması olabilir. Sözgelimi anne çalışıyor ise özellikle parlak bir kariyer yapamaya da aday ise çocuk bir müddet annenin çalışmasına engel olacak ve ilerlemesini durduracaktır. Bu durumda annenin çocuğu kabullenmesi güçleşebilir. Anne çocuğu kendisinin parlak geleceğini engelleyen bir varlık olarak görmeye başlayabilir. Bazen de çocuğun aile üyelerine benzememesi veya anne veya babanın sevmediği birisine benzemesi çocuğun reddedilmesi için yeterli bir neden olur. Bunun gibi daha birçok farklı neden anne babanın çocuğu reddetme davranışı göstermesine yol açabilir. Ama sonuçta bunlar sadece birer basit bahanedir. Hiçbir bahane bir ailenin çocuğunu reddetmesi için kabul edilir bir neden olamaz. Şiddetli reddedici ailelerde çocuk her durumda dışlanır. İstenmediği açık ve net olarak çocuğa iletilir. Ele geçen her fırsatta çocuk aileden uzaklaştırılmaya çalışılır. Büyükanne, büyükbaba gibi aile büyüklerinin yanına gönderilir. Çok küçük yaşta çalışmaya zorlanır. Şiddetli reddedici anne baba tutumlarının çok ileriki boyutlarında ise çocuklar daha henüz birinci yaşına varmadan yaşamlarını yitirirler. Şiddetli reddedici anne baba tutumlarının çocuğun kişilik gelişimi üzerinde kalıcı etkileri: Şiddetli reddedici aile ortamında yetişen çocuklar yardım duygusundan uzaktır. Psikopat eğilimli olurlar. Sinirli saldırgan bir yapıları vardır. Sıklıkla duygusal kırgınlıklar yaşarlar. Hayvanlara ve özellikle kendilerinden küçük kişilere karşı düşmanca davranırlar. Bu tip reddedilen çocuklar sevgiye en çok muhtaç olduğu zamanlarda dışlandıkları için ruhsal açıdan sorunludurlar. Şiddetli şoklar geçirebilirler. Bu tür ailelerde yetişen çocuklar çeşitli psikolojik bozukluklara sahiptirler ve intihara yatkındırlar. Çocuk kötü muameleye maruz kalmamak için anne ve babaya karşı edilgen uysal ve
77

erdemlidir. Çünkü direnecek gücü yoktur. Fakat içten içe anne ve babaya karşı düşmanlık geliştirir. Çocuk korkaktır. Hayal kırıklıkları yaşamaktadır. Çünkü çevresindeki diğer anne babaların çocuklarına nasıl davrandıklarını görmektedir. Hiçbir zaman kendisine ait bir güven duygusu geliştiremez. Çünkü güven duygusunu oluşturacak bir ortamda hiçbir zaman bulunamamıştır. En yakınları bile kendisi ile hiç ilgilenmemiştir. Bu tip ailelerde yetişen çocuklar ileriki dönemlerde, inatçılık, hırçınlık, uyumsuzluk, çete elebaşılığı ve çetelere üye olma, yasadışı eylemlerde bulunma, depresyon nevrozlar vb. intihar eğilimleri gösterebilir. Kendisi dışındaki insanlarla yeterli iletişim kurmakta genellikle zorlanır. Bu nedenle saldırganlığını kendisine yöneltir. Şiddetli ve aşırı bastırılmış duygular nedeni ile dengesiz bir kişilik sergiler.

Abartılmış Sevgi ve Aşırı Koruyucu Anne Baba Tutumu
Bu tip anne baba genellikle aşırı istenilen, geç kavuşulan, tek çocuk, ilk çocuk, tek erkek veya kız çocuk, en küçük çocuk, geniş bir sülalenin tek erkek çocuğu gibi çocuklara sahip kişilerdir. Belirtilen özelliklere sahip çocuklar genellikle abartılmış sevginin odak noktası olurlar. Bu çocuklar el bebek gül bebek büyütülürler. Kucaktan yere indirilmezler. Bir dedikleri iki edilmez. Bu gruba giren çocuklar genellikle erken konuşurlar geç yürürler. Çünkü aile bireyleri tarafından kucaktan yere indirilmedikleri için yürümeleri geç kalır; buna karşılık her birey bu çocuklar ile sürekli ilgilendiği sürekli konuştuğu için konuşmaları erken olur. Aile tarafından çocuğun her çağrısına karşılık verilir. Bu çocuklar evin kralıdırlar; her arzuları bir emirdir, hiç istisnasız hemen en iyi şekilde yerine getirilmeye çalışılır. Bu tür çocukların üzerlerine titrenir. Aile üyeleri, bu çocuklar ağlamasınlar, üşümesinler, terlemesinler, hasta olmasınlar, yorulmasınlar, incinmesinler, mikrop kapmasınlar diye ellerinden gelen her türlü çabayı harcar. Çocuk sanki bir cam fanus içindedir. Bu tip ailelerde abartılmış sevgi ve aşırı koruyuculuk daha çok anne çocuk ilişkisinde görülür. Aşırı koruyuculuğun ve sevginin altında yatan ana etmen ise genellikle, annenin yalnızlığı ve yaşamdan özellikle de eşinden ve evliliğinden beklediğini bulamamış olmasıdır. Aşırı koruyucu anne çocuğunun büyüdüğünü ve olgunlaşabileceğini asla kabul etmeyecek derecede onunla öyle bütünleşir. Söz gelimi aşırı koruyucu anne çocukların üç yaşından itibaren rahatlıkla kaşık kullanabileceğini bilir. Bu bilgisini gerektiğinde başka annelere aktarır. Yine gerektiğinde bu bilgiyi kullanmayan anneleri uyarır; kınar. Ama iş kendi çocuğuna geldiğinde bu bilgiyi asla kabul edemez ve çocuğunun laşık kullanmsına izin vermez çocuğunun yemeğini kendisi yedirir. Hatta bu durum daha da ileride gidebilir; 8-9 hatta daha ileri yaşlarındaki çocuklarına yemeklerini kendileri yedirmek isterler. Ergenlik çağına gelmiş, 13-14 yaşındaki çocuklarına kendileri banyo yaptırmak isterler. Çocuğun veya gencin giysisini anne seçer. Çocuğun kendi başına alabildiği kararları pratik olarak yoktur. Buna dayalı olarak evde seçim konusunda pek söz hakkı olduğu söylenemez. Çok sıklıkla abartılı durumlarla da karşılaşılabilir. Söz gelimi çocuk ergenlik çağına girmiş olmasına karşın anne çocuğu ile yatmak ister. Bu davranışı için "Geceleyin korkulu bir rüya görür de korkarsa, ben onun sesini duyamam, bu nedenle onun yanında olmalıyım..." gibi gerekçeler ile sürerek öncelikle kendinden başlayarak etrafını inandırmaya çalışır. Anne bu tür davranışlarıyla kendisine göre çocuğuna olan derin sevgisini dile getirmekte ve ona yardım etmektedir. Kendisini bu gerekçeler ile ikna etmeye çalışmasına rağmen gerçekte kendi yalnızlığını ve mutsuzluğunu kendisini çocuğuna adayarak telafi etmeye çalışmaktadır. Ama çoğu kez bu durumun kendisi de farkında değildir. Aslında yapmış olduğu işin bir fedakârlık olmayıp basit anlamı ile bir bencillik olduğunu anlaması, kabul etmesi imkânsıza yakın bir durumdur. Çocuğunu kendine aşırı bağımlı yaparak kendisini değerli ve eşi bulunmaz hissetmektedir. Çünkü çocuk en ufak davranışta dahi annesinin fikrini almaktadır. Aslında anne, bu tutum ve davranışı ile çocuğu kendisine tutsak etmekte ve bağımlı kılmaktadır. Aşırı koruyucu ve abartılı sevgisi olan anne babalar çocuklarına derin duygusal bağla bağlıdırlar. Bu durumun bir sonucu olarak anne baba ç o c u k l a r ı için sebepsiz yere aşırı kaygı taşırlar. Bu kaygı onları çocuklarını onları ilgi ve sevgiden boğulduklarını hissedecek kadar aşırı korumaya yönlendirir. Bu aşırı ilgi ve koruma öyle bir noktaya gelir ki çocuk sevgiden boğulduğunu düşünmeye başlar. Çocuk bu duygu ve düşüncede iken anne baba ise çocuğu mutlu edemediklerini düşündükleri için hep endişe içindedirler. Çocuğa karşı boğucu şefkat göstermeye devam ederler. Bu tip ailelerde çocuğun doğal yaşam hakkı yoktur. Aileyi ilgilendiren kararları bir kenara bırakılıp yalnızca çocuğu ilgilendiren kararlara bakılsa bile yaşı kaç olursa olsun
78

Aile içerisinde yaşamdan kopuk adeta bir cam fanus içerisinde büyütülmüş oldukları için aile içinde yaşama ilişkin edinmeleri gereken bilgileri. Kendini topluma kabul ettirmek için zaman zaman isyankâr davranışlar sergileyebilir. Bu özellikleri nedeni ile toplum içinde bu tür çocuklar "ana kuzusu" veya "süt çocuğu" gibi isimlerle anılırlar. Buna dayalı olarak toplumsal yaşam bir kavga ve bir güç yarışıdır. Çocuğun isteklerini yerine getirirken. oysa çocukluklarını yaşamış olmayı çok istedikleri bunun içlerinde bir ukde olarak kaldığı bu nedenle kendi çocuklarının içinde herhangi bir ukde kalmasını istemedikleri ve onların bu evreyi doyasıya yaşamasını istedikleridir. Hiç büyümeyen bir "yetişkin-çocuk" olarak kalır. Çünkü onlar için çocuğa dilediğini vermek. İçlerindeki cevher kolay-kolay su yüzüne çıkmaz. gençliğimi sana feda ettim. Sosyal uyumu yok denecek kadar azdır. olayı tam anlamı ile kavrar yani anne babasını rahatsız etmediği sürece her şeyi yapmakta serbest olduğunu görür. Ailelerine danışmadan en basit kararları bile almaktan kaçınırlar. Yaşam çok basit. Eğer anne baba seviyeli bir hoşgörü sahibi ise çocuk evine yönelik olumlu bireyler olur. etrafındaki kişileri kendi emri altında tutmaya. ona karşı koymaktan. Ailesinden gördüğü sevgi ve himayeyi eşinden de bekler.fikrinin sorulmadığı görülür. Oysa aslında böyle bir tutum çoğunlukla çocuğu cezalandırmaktan korkmanın ve çocuğa bebek muamelesi yapmanın bir dönüşümünden başka bir şey değildir. çok sade. Bu tip ailelerde anne baba tarafından çocuğa yaptırılmak istenen bir davranış için duygu sömürüsü en çok kullanılan yöntemdir. Daima dikkat çekmeye. yaratıcı ve toplumsal yönü güçlü bir birey olarak toplumda yerini alır.. vs. deneyimleri edinmeden aniden yaşamla karşı karşıya kalırlar. Aşırı bağımlı bir çocuk kendine ait bir kişilik yapısı geliştirmekte oldukça zorlanır. Bu nedenle ailenin sıcak kucağından ayrılmak istemezler. kendilerini haklı gösterme gerekçeleri kendilerinin çocukluklarını gereği gibi yaşayamadıkları. "Yemedim yedirdim. görülmek zorunda kalanları ise örtbas edilmeye çalışılır. çocuk kendisine olan güveni tam. Çoğunlukla başarısız ve mutsuzdurlar. Çocuk bir müddet sonra.. çocukların bazı kısıtlamalar dışında isteklerini diledikleri gibi gerçekleştirebilmelerine izin vermeleri şeklinde özetlenebilir. 79 . Hoşgörü normal düzeyde ise. Bu tip anne babalar hoşgörülü tutumlarını kolay kolay bırakmak istemezler. Bu şart yerine gelmek kaydıyla. Bu tip çocuklar yukarıda anlatılan nedenlerden dolayı bu yarışta yenilgiyi baştan kabul etmişlerdir. Buna karşılık amaçsız hoşgörüde ise durum biraz farklıdır. Amaçsız Hoşgörülü Anne Baba Tutumu Amaçsız hoşgörülü anne baba tutumu anne babanın çocuklarına karşı hoşgörü sahibi olmaları. Abartılmış sevgi ve aşırı koruyucu anne baba tutumunun çocuğun kişilik gelişimi üzerinde kalıcı etkileri: Aşırı koruyucu bir tutum ve abartılmış sevgi ile büyütülen çocukların yaşama gerektiği gibi hazırlanmaları söz konusu değildir. kendilerini kabul ettirme istek ve yeteneğinden yoksundurlar. anne tarafından hiçbir şekilde görülmek istenmez. Ayrıca bu çocuklar toplum içerisinde de uyumlu bir birey olmakta zorlanırlar. Her fırsatta ailelerine koşarlar. Yine aynı gerekçelerden dolayı bu çocuklar toplum tarafından beceriksiz." gibi sözler ve şiddetli şefkat yönetimi çok sık kullanılan uygulamalardır. kendisine hizmet etmelerini sağlamaya çalışır. Arkadaş çevrelerinde yer alabilmek için lider olmak dışında bir seçeneği yoktur. Öte yandan ailenin aşırı hoşgörüsü ve çocuğa olan düşkünlüğü çocuğu bencil yapar. Aslında anne babanın seçtiği yol çocuğu en kolay yöntemle büyütme yöntemidir. çocuk tüm davranışlarında serbesttir. onu kontrol edip yönlendirmekten çok daha kolaydır. Öyleki çoğu zaman çocukta yarışma isteği dahi görülmez. Çocuğa ve problemlerine karşı nesnel davranılmaz. Bütün olayların nerde ise dünyanın kendisi etrafında döndüğü gibi bir hisse kapılır. Aileden uzak yaşamak çocuk için sanki bir işkencedir. çok kolay ve çok acımasızdır. Amaçsız hoşgörüde anne babanın istedikleri tek şey ev içinde ve dışında çocuğun kendilerini rahatsız etmemeleridir. Çocuğun yanlışları. Çocuk kendisini gereğinden fazla önemser. Atılım ve başarma gücünden. Onu himayesi altına alabilecek herkese karşı bağımlı olmaya başlar. Çocuk ailesine olan bağımlılığını bazı durumlarda genişleterek dış çevreye de genelleyebilir. çekingen ve sakar olarak nitelendirilirler. Temel düşünce rahatlarının bozulmamasıdır. Burada önemli olan anne babanın rahatıdır. Lider olamadığı ya da olmadığı zamanlarda dışlanır. Doğal olarak toplumsal yaşama uyum sağlamakta güçlük çekerler. giymedim giydirdim.

İnsan ilişkileri düzenlenirken. anne babanın eğitim seviyelerine göre. Eğer birey kendi kuralını uygulamak için ısrarlı olur ise disiplinsiz davranmış olur. kurallar toplumların yapısına göre. kendi başına kararlar almasına izin verilmez. ailenin yapısına göre değişebilmektedir. Çocuk her olumsuz durum karşısında kolayca ağlamaya başlar. eleştirilme ve çeşitli cezalar çocuğun ruhsal yapısını olumsuz etkiler. hırçınlığı. Hoşgörülü Anne Baba Tutumu Ödül ve ceza insan yaşamında çok önemli iki kavramdır. Toplumların en küçük toplumsal kurumu ise ailedir. Sürekli ceza uygulaması çocukları olumlu yönde etkilemediği gibi. Aşırı Baskıcı ve Otoriter Anne Baba Tutumu İnsan davranışları. Bu tip ailede yetişen çocuklar baskıdan uzak olmaları nedeniyle daha yenilikçi ve kendinden emindir. çocuğun kişilik özelliklerini ihtiyaçlarını ve ilgilerini dikkate almazlar. öncelikle diğer bireylerin haklarına saygı duymaları ve bunu isteyerek ya da istemeyerek tutum ve davranışlarına yansıtmalarıdır. Hata yapmasına müsaade edilmeyen çocuk ileri yaşlarda hayatın sıkıntıları karşısında dirençsiz olabilir. devamlı ödüllendirmede olumlu sonuç vermez. Çünkü evin dışındaki kurallar ev kurallarından çok farklıdır ve sadece evdeki kuralı bilmektedir. huysuz bir yapıya da bürünebilir. Doğal olarak insanın istediği her davranışı gerçekleştiremez. Sürekli ayıplanma. belirli ölçülerde sınırlandırılmıştır. uslu. agresifliği. disiplin anlayışı çerçevesinde. Aşırı baskı ve kontrol altında bulunan çocuk sessiz. Bu tip ailelerde çocuklar sürekli kontrol altında tutulur. Oysa amaçsız hoşgörülü aile ortamında yetişen çocuk kendisini boşlukta gibi hisseder. Aşırı baskıcı ve otoriter anne baba tutumunun çocuğun kişilik gelişimi üzerinde kalıcı etkileri: Bu tip ailede yetişen çocukların kendine olan güveni ortadan kalkar veya hiç oluşmaz. Grubun lideri olup grubu yönlendirmeyi kendisine bir çıkış yolu olarak seçebilir. grubun önemsiz işlerini yapmaya eğilimindedir. Yani biraz fazlaca sulugöz olur. Derhal disipline edilmeye çalışılır. Ancak baskı bir çözüm olmaz ve çocuğun asiliği daha da artar. Bu şekilde yetişen bir çocuk toplumda kabul görebilmek için kavgacılığı. nazik ve dürüst olabilir. sağlıklı toplum ve kurumdan söz etmek mümkün değildir. Arkadaşları ile geçinemezler uyumsuz tavırlar sergiler ve kavgacı bir yapı gösterebilirler. ödül ve cezanın yerinin ve sınırlarının çok iyi belirlenmesi gereklidir. Önemli olan ve asıl olan toplumun kuralları olduğu için birey toplumla çatışan her kuralında geri adım atmak ve kendi kuralını değil de tolumun kuralını uygulamak zorundadır. Evde tek kural vardır. Bu yaklaşımı benimseyen anne baba çocuğu kendi tasarladıkları bir kalıba göre yetiştirme arzusundadırlar. Grubun onayını kazanmak için yasadışı işler meyledebilir. İstenilen her davranışın gerçekleştirildiği bir ortamda hürriyetten. kuralları bulunmaktadır. En küçük yanlışlıkları ve yaramazlıkları bile hoşgörüyle karşılanmaz. silik. Yaklaşımlar. ürkeklik gösterir. Güvensiz ve endişelidir. O da "Anne babayı kızdırma!" kuralıdır.Amaçsız hoşgörülü anne baba tutumunun çocuğun kişilik gelişimi üzerinde kalıcı etkileri: Seviyeli bir hoşgörü içinde yetişen çocuğun kişiliği olumlu etkilenir. Bu nedenle de çocuğun tüm kurallara itiraz etmeden kesinlikle uymasını bekler ve isterler. grup içinde etkin rol alamaz. Bir başka anlatımla disiplin insanların bir arada yaşayabilmeleri için. Bu tip durumlarda aileler genellikle sorunun çözümünü çocuk üzerinde olan baskıyı artırmada görürler ve bu yolu seçerler. Başka çocukların ve toplumun içine girdiği zaman çekingenlik. Bu durum disiplin kavramı ile açıklanır. çekingen ve kolay etki altında kalan bir yapıya da bürünür. Kendilerini toplumsal otoritenin bir temsilcisi olarak görürler. Bu tip ailede yetişen çocuklar hırçın ve kindar olabilirler. İletişimi bu olumsuz özelliklerle kurmak isteyebilir. inatçı. Her zaman ödüllendirilen çocuk neyin 80 . İnsanın istediği her davranışı gerçekleştirmesinin önünde başta toplumsal kurallar olmak üzere çeşitli engeller bulunmaktadır. Ama bunun yanında küskün. Anne babalarından yeterli ilgiyi görmeyen ama serbestliği olan çocuklar genellikle ya edilgen ya da etken olarak arkadaşlarından onay almak ve onlardan ilgi görmek ihtiyacını şiddetle duyarlar. Baskıcı ve otoriter aile yaklaşımını benimseyen anne babalar. kırıcılığı bir davranış biçimi olarak geliştirebilir. Belli bir zaman sonra çocuk isyankâr. Bu durumda toplum bireyi bir şekilde disipline eder. Çünkü toplumun çıkarları ile bireyin çıkarları daima çatışır. Bu tip ailelerde çocuğun kendi kendini yönetmesine. Katı bir disiplin anlayışı içerisinde hareket ederler. Doğal olarak ailelerinde çocuk eğitiminde benimsemiş oldukları yaklaşımları.

Bu önemli bir noktadır. Karakteristik özelliklerini şu şekilde belirtmek mümkündür. Hoşgörülü ailenin düşebileceği en yaygın hata çocuğa aşırı serbestlik verilmesi şeklinde kendisini göstermektedir. Yanlışları sebebi ile çocuklara yaptırım uygulanır ama evvelinde koyulan kurallar çocuğun anlama seviyesine inilerek mantıklıca izah edilir. İlgisiz aile tipine bazı yönleri ile benzese de çocuk burada başıboş bırakılmaz. En zor ve sabır isteyen yöntemdir. Hoşgörülü aile yaklaşımı deyince çocukların çok serbest bırakıldığı bir tutum ve davranış anlaşılmamalıdır. Çocuğun farklı hobilere yönelmesi daha sık görülür. Hoşgörülü anne baba tutumunu anlatınız.doğru neyin yanlış olduğunu öğrenemez ve normal bir kişilik özelliği geliştiremez. Çocukta asilik ve kavgacılık görülmez. kendini rahat ve kolayca ifade edebilen bireyler yetişir. Bu tip tutum ve davranışı benimsemiş aileler özellikle bu hataya düşmekten kendilerini korumak için gerekli önlemleri almalarında büyük yarar bulunmaktadır. Bu aile yaklaşımında aşırı hoşgörülü olmak çocuğun bazı olumsuz davranışlar geliştirmesine neden olur. Anne babaya saygı noktasında çocukta gevşeklik görülebilir. Duygu ve görüşlere saygı vardır. Mükemmele en yakın aile tipidir. Hoşgörü yapılan her şeyi hoş görmek değildir. Belirli kurallar ve kısıtlamalar mutlaka vardır. 81 . Evde herkesin söz hakkı vardır. Hoşgörülü anne baba tutumunun çocuğun kişilik gelişimi üzerinde kalıcı etkileri: Özgüven sahibi. Çocukta kendini ifade edebilir.

Özet
Aile, bilinen en eski ve en basit tanımıyla toplumun temel yapısını oluşturan en küçük birimdir. Bu basit tanımıyla bile aile, toplumu oluşturmak gibi çok büyük bir anlamı üstlenmektedir. Statüsü ne olursa olsun toplumu oluşturan her bireyin, yani bir toplumda yaşayan en düşük statülü bireyden en yüksek statülü bireye kadar herkesin yetiştiği, temel değerlerini aldığı, toplum içinde yaşayabilmek için gerekli bilgi beceri ve yetenekleri kazandığı ilk yer aileleridir. Bireylerin aldığı bu değerler, daha sonra toplumun değerleri haline gelmektedir. Bu nedenle herhangi bir zamanda toplumun içinde bulunduğu durum ve şartların anlaşılması istendiğinde bakılması gereken ilk yer ailelerdir. Aileler olabildiğince sağlıklı, iyi bir iletişim içinde, özgür, kendinin ve diğer insanların istek ve ihtiyaçlarının farkında, kendisi ve toplum ile barışık bireyler yetiştirirse, toplum da o kadar sağlıklı ve istenilir düzeyde olur. Aksi durumda ise son derece sağlıksız bir toplum yapısı ile karşı karşıya kalınır. Aileyi sadece iki kişinin bir araya gelmesi ile oluşan bir kurum olarak algılamak son derce basit, eksik ve yanlış bir yaklaşım olur. Sağlıklı bir ailenin kurulabilmesi ve toplum içinde uyumlu bir şekilde varlığını sürdürebilmesi için her şeyden önce bu iki kişinin birbirleri ile uyum içerisinde olmaları, sağlıklı bir iletişim içinde bulunmaları gerekir. Bir ailenin sürekliliği için bu durum zorunludur. Ailenin çocuğa karşı tutumunun iki temel ögesi vardır. Bunlar sevgi ve disiplindir. Anne ve babanın yaklaşımında, bu iki etmenin ölçüsü ve kararlılığı çocuğun davranışlarını büyük ölçüde belirler. Anne ve baba çocuğu yetiştirirler iken ellerinde bulunan bu iki ögeden yararlanmak zorundadırlar. Çünkü kullanabilecekleri başka ögeleri yoktur. Aslında bu iki öge ilk bakışta birbirleri ile çelişir gibi görünmektedir. Çünkü sevgi, yumuşaklığı, sevecenliği, hoşgörüyü, ılımlı olmayı, sıcaklığı çağrıştırmaktadır. Buna karşılık disiplin ise sevginin çağrıştırdığı kavramların tam aksine sertliği, katılığı, soğukluğu, hoşgörüsüzlüğü çağrıştırmaktadır. Normal olarak beklenen anne babanın çocuğu yetiştirmede bu iki ögeden sadece birisini ve sevgiyi kullanması disipline ise pek itibar etmemesidir. Ancak uygulamada hiçbir zaman böyle olmaz. Aslında bu farklı anne baba tutumlarının hepsinde sevgi ve disiplin ögeleri vardır. Fakat kullanım dozajları farklıdır. Anne babanın sevgi ve disiplin ögelerini farklı dozajlarda kullanmalarından
82

kaynaklanan tutumları şu şekilde maddeler halinde sıralamak mümkündür. 1. Baskıcı otoriter katı ve sıkı anne baba tutumu, 2. İlgisiz ve kayıtsız anne baba tutumu, 3. Gevşek anne baba tutumu (Çocuk Merkezci Aile), 4. Tutarsız, dengesiz ve kararsız anne baba tutumu, 5. Koruyucu anne baba tutumu, 6. Mükemmeliyetçi anne baba tutumu, 7. Kabul edici, güven verici ve demokratik anne baba tutumu. 8. Şiddetli reddedici anne baba tutumu 9. Abartılmış sevgi ve aşırı koruyucu anne baba tutumu 10. Amaçsız hoşgörülü anne baba tutumu 11. Aşırı baskıcı ve otoriter anne baba tutumu 12. Hoşgörülü anne baba tutumu

Kendimizi Sınayalım
1. Aşağıdakilerden hangisi ülkemizde son birkaç yıl içinde evlilik ile ilgili yoğunlaşılan konu başlıklarından birisidir? a. Evlilikte uyum b. Evlilikte rol dağılımı c. Aile içi iletişim, d. Evlilikte etkileşim e. Evlilik kuramları 2. Aşağıdakilerden hangisi tutumlarından birisi değildir? ebeveyn 6. Anne babanın çocuğun eğitim yöntemlerinde farklılaşabildikleri aile aşağıdakilerden hangisidir? a. Hoşgörülü anne baba tutumu b. Koruyucu anne baba tutumu c. Tutarsız Dengesiz ve Kararsız Ana-Baba Tutumu d. Gevşek anne-baba Tutumu e. İlgisiz ve Kayıtsız Ana-Baba Tutumu 7. Çocuğa 6-7 yaşına kadar yemeğini annesinin yedirmeye devam ettiği aile yaklaşımı aşağıdakilerden hangisi için uygundur? a. Koruyucu anne baba tutumu b. Gevşek anne baba tutumu c. Hoşgörülü anne baba tutumu d. Mükemmelliyetçi anne baba tutumu e. Kabul edici, güven verici ve demokratik anne baba tutumu. 8. Çocuğa kaldırabileceğinden çok daha fazla yükün yüklendiği aile yaklaşımı aşağıdakilerden hangisi için uygundur? a. Koruyucu anne baba tutumu, b. Gevşek anne baba tutumu c. Hoşgörülü anne baba tutumu d. Mükemmelliyetçi anne baba tutumu e. Kabul edici, güven verici ve demokratik anne baba tutumu 9. Daima çocuğun olumsuz yönlerinin gündeme getirildiği aile yaklaşımı aşağıdakilerden hangisi için uygundur? a. Gevşek anne-baba Tutumu b. Mükemmelliyetçi anne baba tutumu c. Tutarsız dengesiz ve kararsız anne baba tutumu d. Baskıcı otoriter katı ve sıkı anne baba tutumu e. Şiddetli reddedici anne baba tutumu

a. Baskıcı otoriter katı ve sıkı anne baba tutumu, b. Müsamahakar anne baba tutumu c. Koruyucu anne baba tutumu d. Hoşgörülü anne baba tutumu e. Dengesiz ve kararsız anne baba tutumu 3. Aşağıdaki ebeveyn tutumlarının hangisinde “Anne babanın istediği gibi uzaktan kumandalı bir çocuğa sahip olduğu” bir durum yaşanır? a. Dengesiz ve kararsız anne baba tutumu; b. Hoşgörülü anne baba tutumu c. Baskıcı otoriter katı ve sıkı anne baba tutumu, d. Şiddetli reddedici anne baba tutumu e. Gevşek anne baba tutumu 4. Çocuğun varlığı ve yokluğunun belli olmadığı anne baba tutumu aşağıdakilerden hangisi için geçerlidir? a. Gevşek anne baba tutumu b. Hoşgörülü anne baba tutumu c. Dengesiz ve kararsız anne baba tutumu d. İlgisiz ve kayıtsız anne baba tutumu e. Kabul edici, güven verici ve demokratik anne baba tutumu. 5. Aşağıdakilerden hangisi Çocuk Merkezli Aile olarak da bilinir? a. İlgisiz ve kayıtsız anne baba tutumu, b. Dengesiz ve kararsız anne baba tutumu c. Hoşgörülü anne baba tutumu d. Kabul edici, güven verici ve demokratik anne baba tutumu. e. Gevşek anne-baba tutumu
83

10. Aşağıdakilerden hangisi anne baba tutumları içerisinde en başarılı olanı olarak kabul edilir? a. Gevşek anne baba tutumu. b. Mükemmelliyetçi anne baba tutumu c. Kabul edici, güven verici ve demokratik anne baba tutumu d. Hoşgörülü anne baba tutumu e. İlgisiz ve kayıtsız anne baba tutumu

Kendimizi Sınayalım Yanıt Anahtarı
1. a Yanıtınız yanlış ise “Giriş” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 2. b Yanıtınız yanlış ise “Ebeveyn Tutumları” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 3. c Yanıtınız yanlış ise “Baskıcı Otoriter Katı ve Sıkı Anne Baba Tutumu,” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 4. d Yanıtınız yanlış ise “İlgisiz ve Kayıtsız Anne Baba Tutumu,” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 5. e Yanıtınız yanlış ise “Gevşek Anne Baba Tutumu” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 6. c Yanıtınız yanlış ise “Tutarsız Dengesiz ve Kararsız Anne Baba Tutumu” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 7. a Yanıtınız yanlış ise “Koruyucu Anne Baba Tutumu,” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 8. d Yanıtınız yanlış ise “Mükemmelliyetçi Anne Baba Tutumu” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 9. e Yanıtınız yanlış ise “Şiddetli Reddedici Anne Baba Tutumu” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 10. c Yanıtınız yanlış ise “Kabul Edici, Güven Verici ve Demokratik Anne Baba Tutumu” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz.

84

Sıra Sizde Yanıt Anahtarı Sıra Sizde 1
Çocuk dünyaya geldiğinde ilk önce iletişim kurduğu kişiler doğal olarak en yakınındaki kişiler yani anne ve babasıdır. Anne, babanın çocuğa olan sevgisi, ilgisi, ihtimamı, bakımı, ihtiyaçlarını karşılaması onu bir birey haline getirir. Bir anne baba için birincil amaç kuşkusuz sağlıklı bir kişiliğe sahip, topluma yararlı, hayırlı, düzgün bir bireyi yetiştirip topluma kazandırmaktır. Çocuk bebeklikten başlayarak gelişiminin her döneminde farklı şeylere ihtiyaç duyar. Bu ihtiyaçların önemli bir bölümü aile tarafından karşılanır. İhtiyaçları karşılanmayan çocuk kendi öz benliğinden utanç duymaya başlar. Maddi ve manevi olarak sağlıksız büyür. Birtakım psikolojik sorunlar geliştirir. Çocuklukta ortaya çıkan bu psikolojik sorunlar genellikle bireyin tüm yaşamı boyunca onun ayrılmaz bir parçası olur. Bireyin ileriki yaşamının her aşamasında bilinçli olarak ya da olmayarak bu sorunların etkisinde kalır. çevresinden tek isteği anne babadan birazcık, sevgi, şefkat görebilmektir. Bu amaçla dikkat çekerek anne babaya varlığını ispatlamaya çalışır. Bunu çoğu kez başaramayınca sonraki aşamaları uygulamaya başlar. Bu durumun sonucu olarak da evde bulamadığı sevgiyi dışarıda aramaya çalışır. Anne babadan uzaklaşır bir müddet sonra da kopar. Anne babanın ona ihtiyacının olduğu zamanlarda da artık maalesef o bu duruma ilgisizdir. Anne babanın çocuğun davranışları karşısında ilgisiz ve kayıtsız davranış sergilemesi aslında iyi niyetle yapılan bir davranış tercihidir. Bu tip anne babala için çocuğun varlığı ve yokluğu belli değildir. Bu gruba giren anne babalar gerçekte hoşgörü ile boş vermişlik arasındaki sınırın farkında değildirler. Bu tip anne, babaların çocuğa karşı olan kayıtsızlıklarının derecesinden çocuk rahatsızlık duymaya başlar.

Sıra Sizde 4
Gevşek aile yapısında büyüyen çocuk, ailede tek inisiyatif sahibidir. Aile bireyleri çocuğun isteklerine kayıtsız şartsız uydukları için, çocuk herkese her dediğini yaptırabileceğini düşünür. Fakat dış çevrede işler hiç de evdekine benzemeyince çocuk hayal kırıklığına uğrar. Anne baba çocuğun haklarına, rollerine, özgürlüğüne sorumluluklarına fırsat vermeli ve mutlaka sınır koymalıdır. Oysa gevşek aile tutumunda sınır yoktur. Bu tür ailelerde yetişen çocukların genel olarak bencil, sorumsuz, çabuk kızan, darılan, kırılgan, her dediğinin anında olmasını isteyen, sabırsız, şımarık, zor sosyalleşen, antisosyal davranış özellikleri, gösteren bireylerdir. Ayrıca kendilerine olduklarından daha fazla değer verirler. Gururlu, kibirli, kendini beğenen bir kişilik özelliği de sergileyebilirler.

Sıra Sizde 2
Anne baba çocuğu kendi ideallerine göre yetiştirme arzusu içindedirler. Bu arzularını gerçekleştirmek istedikleri sonucu elde edebilmek için çoğunlukla çocuğa karşı katı, otoriter bir tutum takınırlar. Bu nedenle yukarıda belirtilen iki ögeden sevgi geri plana itilir buna karşılık disiplin ön plana çıkarılır. Bu tür aileler çocuğa kendi istediklerini yaptırabilmek için sık sık katı disiplin uygulamasının bir gereği olarak ceza yoluna başvururlar. Çocuğa çocukluğunu yaşaması için nerde ise hiç fırsat vermezler. Çocuğa kendisine ayıracak oyun oynayacak zaman bırakmazlar. Çocuğa sağlanan haklar en aza indirgenmiş bir durumdadır.

Sıra Sizde 3
İlgisiz, kayıtsız ve pasif anne babaya sahip olan çocuğun isteklerine hiçbir denetim ve sınırlama gelmez. İlgisiz, kayıtsız ve pasif anne babalar çocuklarını aşırı derecede ihmal ederler ve onların ilgi, yetenek ve ihtiyaçlarına karşı kayıtsız kalırlar. Bu durum çocuğun agresif bir davranış içerisine girmesine neden olur. Bu tür ailede çocuk anne babasından yukarıda sözü edilen her iki ögeden de yani sevgiden de disiplinden de yoksundur. Adeta çocuk sevgisiz bir ortamda kendi kendine büyümeye bırakılmıştır. Bu durumdaki bir çocuğun
85

onu sevgi ve sevecenlikle ele alması. çocuğun ilgi ve yeteneklerini göz önünde tutarak. Anne babanın çocuktan beklentileri doyumsuz olduğu için çocukta doyumsuz olur. Birinci olmaktan başka şansı yoktur. Anne baba. onun kendisini geliştirebileceği bir ortamı hazırlarlar. iyi kabul gördüğü kendisi için uygun olarak hazırlanmış bu ortamda genellikle sosyalleşmiş. şarkı söylemeli. fikirleri doğrultusunda hareket eden. Sürekli ceza uygulaması çocukları olumlu yönde etkilemediği gibi. kendilerinin ulaşamadıkları ideallere çocuklarının ulaşmasını isterler. Mükemmeliyetçi anne baba çocuğundan daima her şeyin en iyisini başarmasını bekler. Duygu ve görüşlere saygı vardır. İnsan ilişkileri düzenlenirken. Her alanda başarılı olmak çocuğun üzerine ağır bir yük olarak bindirilir. Çocukta kendini ifade edebilir. İlgisiz aile tipine bazı yönleri ile benzese de çocuk burada başıboş bırakılmaz. fikirlerini serbestçe söyleyebilen. en sağlıklı anne baba tutumu olarak kabul edilir. Çocuklarına sorunlarının çözümü konusunda rehberlik yaparlar. çocukla ilgilenmesi davranışa yansır. Bu tutumda olan anne baba çocuğu olduğu gibi kabul etmez. Sıra Sizde 7 Ödül ve ceza insan yaşamında çok önemli iki kavramdır. duygusal ve sosyal açıdan dengeli ve mutlu bir birey olarak yetişir. zihinsel. içinde ukde kalan her şeyin çocuğu tarafından gerçekleştirmesi özlemi içerisindedir. Söz gelimi çocuğun yaşına uygun bazı kararlarını kendisinin almasını sağlarlar. sorumluluk duygusu gelişmiş. Bu tip bedensel. Ebeveynine karşı sevgi ve nefret karışımı duygular içerisinde olur. iyi koşmalı. kısaca çocuk yaşamda ne var ise ne yapılıyor ise daima en iyisini yapmalıdır. aktif. Bu tutumu kayıtsız ve şartsız gösteren anne babaların çocukları genellikle 86 . Bu tip ailelerde anne babalar çocuğun en iyi şekilde yetişmesi için gereken özeni gösterirler ve yeri zamanı gelince gerekli önlemleri alırlar. ve ruhsal açıdan sağlıklı bireyler ancak bu esnek yaklaşım için de yetişebilir. sağlıklı bir kişilik gelişimine sahip olamaz. ödül ve cezanın yerinin ve sınırlarının çok iyi belirlenmesi gereklidir. Mükemmeliyetçi anne babanın çocuğu daima sınıfının ve hatta okulun birincisi olmalıdır. Her zaman ödüllendirilen çocuk neyin doğru neyin yanlış olduğunu öğrenemez ve normal bir kişilik özelliği geliştiremez. işbirliğine hazır. Ayrıca çok iyi resim yapmalı. lider olmalı. Çocuğun ilgi ve ihtiyaçlarına her zaman saygı gösterirler. kurallara ve otoriteye karşı körü körüne bağlı olmayan. devamlı ödüllendirmede olumlu sonuç vermez. Çocuk ailenin bir bireyi olarak kabul edildiği için çocuğun fikri de önemlidir. çocukluğunu yaşayamaz. Evde herkesin söz hakkı vardır. yaratıcı. kendi inandıklarını sonuna kadar savunabilen. gerçekleştiremediklerinin. Böyle ailelerde çocuk asla çocuk olamaz. Hoşgörü yapılan her şeyi hoş görmek değildir. iyi yüzmeli. Karakteristik Özelliklerini şu şekilde belirtmek mümkündür. Ancak bunu isterken çocuklarının kapasitesine bakmazlar. iyi konuşmalı. Kendi çocukluğunda yapamadıklarının. girişken. Hoşgörülü aile yaklaşımı deyince çocukların çok serbest bırakıldığı bir tutum ve davranış anlaşılmamalıdır.Sıra Sizde 5 Bu tür anne babalar. uyumlu bir birey özellikleri gösterir. Çocuk üzerindeki bu tür baskılar nedeniyle yaptığı her işde en iyi olmayı ister fakat istediği seviyeyi yakalayamayınca hayal kırıklığı yaşar. Üzerine bindirilen bu ağır yükün altında ezilen çocuk çocukluğunu yaşayamaz. kişilik yapısı ve davranışları açısından dengeli. arkadaş canlısı. Mükemmele en yakın aile tipidir. Sıra Sizde 6 Bu tür anne baba tutumlarında çocuğa karşı anne babanın içten ve derin bir sevgisi hissedilir. kendi sınırlarını bilen. duyarlı. Çocuk. Çocuk nerede duracağını bilmez ve çocuğun duracağı son noktayı daima başta anne baba olmak üzere başkaları koyar. çocuğu kabulü. başkalarının fikirlerine saygı duyan. Belirli kurallar ve kısıtlamalar mutlaka vardır. Çocuk demokratik ve güven verici bir ortam da yetiştiği için. açık fikirli. kendisine ve çevresine saygılı. Bu tip ailelerde anne babanın. herkesin parmakla göstereceği örnek davranışlar sergileyen bir çocuk olmalı. aşağıda belirtilen olumlu kişilik özelliklerini gösterirler. Bu tip anne baba tutumu esnek yapılıdır. hoşgörülü. Bu aile yaklaşımında aşırı hoşgörülü olmak çocuğun bazı olumsuz davranışlar geliştirmesine neden olur. Bu tür anne babalar çocuğa karşı olumlu rol modeli oluştururlar.

(2007).. (2000) Okul Çağı Çocuğu ŞEHİR: Remzi Kitabevi www.aile.net/etiket/annebaba-tutumlari http://kisiselbasari.ISBN 975-6972-07-b.edu.com/asiri-koruyucu-anababa-tutumu. (Çeviri H.pdf http://www.tr/text/makale5.html 87 . ŞEHİR: Turkuaz Kitaplığı.H.Gürel).(2008) Çocuğumu Eğitmeliyim. HYB yayıncılık. E.psikologankara. Çocuğunuzla İşbirliği Yapabilme.Yararlanılan Kaynaklar Kılıçarslan. Nasıl Pantley. Yavuzer.214 s. F.selcuk.

Birer yetişkin olarak ana-babanın mutluluğunu etkileyen faktörleri belirleyebilecek. Psikolojide mutlulukla ilgili kavramların anlamını söyleyebilecek. Anahtar Kavramlar Mutluluk Öznel İyi Oluş Ana-Baba Tutumları Ergen Çocuklu Ailede Mutluluk Yaşlı Ailelerde Mutluluk Evlilik Öncesi ve Evlilik Sürecinde Mutluluk Küçük Çocuklu Ailede Mutluluk Aile Yapısı ve Ortamı İle Mutluluk İlişkisi İçindekiler Giriş Psikolojide Mutluluk Psikolojide Ailede Mutlulukla İlgili Kavramlar Aile Yaşam Döngüsü Evlilik Öncesi ve Evlilik Döneminde Mutluluk Küçük Çocuklu Ailede Mutluluk Ergen Çocuğu Olan Ailede Mutluluk Çocukların Evden Ayrıldıkları Ailelerde Mutluluk Yaşlı Ailelerde Mutluluk 88 .5 Amaçlarımız Bu üniteyi tamamladıktan sonra. Küçük çocuklu ve ergen çocuklu ailelerde mutluluğun nasıl şekillendiğini açıklayabilecek. Sağlıklı ve sağlıksız ailenin özelliklerini sıralayabilecek. Yaşlı ailelerin mutluluğunu etkileyen faktörleri sıralayabilecek bilgi ve becerilere sahip olabilirsiniz. Evlilik uyumunu etkileyen faktörlerin çiftlerin mutlulukları üzerindeki etkisini açıklayabilecek.

ihtiyaçların giderildiği ve geleceğin yetişkinler dünyasına bireyin hazırlandırıldığı en önemli kurumdur. bireyin fiziksel. Bir başka deyişle aile. Bu alanlar (Ryff. Yaşamın pek çok alanında bireylerin gelişimi üzerine damgasını vuran aile elbette ki bireylerin mutluluklarına ya da mutsuzluklarına da damgasını vurmaktadır. Ryff ve Singer. Bireylerin ruhsal açıdan iyilik halleriyle ilgilenen pek çok disiplin alanı vardır. öznel iyi oluş. sosyal ve fiziksel yönden tam bir iyilik hali içinde olmasıdır. toplumsal. psikolojik iyi oluş. bireyin biyolojik. 1989. bireyin yaşamını iyi bir şekilde yaşamasını ifade eden bir kavramdır. iyi olma temelinde ele alınmaktadır. Böylece büyümelerini gerçekleştirirler ve gelişmelerini sürdürürler. ruhsal. dünya sağlık örgütünün sağlık tanımına dayanarak. insanın toplumsal bir varlık olduğu konusunda ortak bir anlayışa sahiptir. bilişsel ve ahlaki açıdan gelişimlerini etkileyen ve yönlendiren bir kurumdur. anlamlı hedefler belirleyip bu hedeflere ulaşırlar. Bireyler yaşamla mücadele ederken. Psikolojik iyi oluş. Psikolojide mutluluk. PSİKOLOJİDE MUTLULUK Sağlıklı olmak insanların yaşam amaçlarından biridir. psikolojik ve sosyal açıdan kapasitesini geliştirmesidir. Peki. Kitabın bu bölümde öncelikle mutluluk konusunun psikolojide nasıl ele alındığına değinilmiştir. yaşamda kalma mücadelesinin desteklendiği. Bir başka deyişle psikolojik iyi oluş. Psikolojide bu alanlardan biridir. iyilik hali gibi kavramlarla incelenmektedir. bireyde sadece hastalıkların olmaması değil. Aşağıda bu kavramlara kısaca değinilmiştir. bireyin bedenen. ruhen. Buna göre ruhsal açıdan iyi olma.Ailede Mutluluk Faktörleri GİRİŞ İnsanı ele alan pek çok bilim alanı. nedir sağlık? Dünya Sağlık Örgütüne göre sağlık. Bu toplumsal varlık için aile. bireyin güçlükler karşısında yaşama uyumudur. Bireyler altı temel alanda gösterdikleri davranışlarla psikolojik iyi oluşlarını geliştirmektedirler. 2008): 89 . Psikolojik İyi Oluş Psikolojik iyi oluş.

hem olumlu hem de olumsuz duyguları içermektedir. f. öznel iyi oluş kavramıyla ele alınır. Özerklik. bağımsızlığı. Bireyler yaşamlarından yüksek düzeyde doyum alıyorlarsa. Yaşanan bu olumlu ilişkiler. Birey manevi yaşam. olumsuz duygu. e. evlilik uyumu gibi kavramlarla yapılan çalışmalara dayanmaktadır. Öznel İyi Oluş Psikolojide mutluluk. sevecenlik ve yakınlık gibi özellikleri içerir. 2000). evlilik doyumu. Yaşamın amacı: Amaçlar. niyetleriyle ve yönelim duygusuyla yaşamın anlamını yakalamaya çalışır. Çevrede ustalaşma: Bireylerin önemli ihtiyaçlarından biri yetkinliktir. empatik olma. Öznel iyi oluşun hem duygusal hem de bilişsel olmak üzere iki önemli bileşeni vardır. Sweeney ve Witmer. Yaşam doyumu. bireyin bedensel. iş yaşamı ile serbest yaşam. bireyleri harekete geçiren en önemli araçlardandır. Birey. Lyubomirsky. bireyin yaşamından memnun olup olmadığına yönelik değerlendirmeleri içermektedir. 90 . davranışın içsel olarak düzenlenmesini ve kontrol duygusunu içerir. Kendini gerçekleştirirken de kişisel açıdan büyüme de gerçekleşir. 2001). bireyin kendi potansiyellerini geliştirdiğine ve bir birey olduğuna ilişkin inançlarını içerir. sosyal ve çevresel alanlarda tam işlevde bulunduğu bir hayatı yaşamasıdır. c. Kişisel büyüme: Her insan kendini gerçekleştirme ihtiyacına yanıt bulmaya çalışır. 1984. b. Bu noktada bundan sonraki bölümde ailede mutluluk konusuna değinilmiştir. Çevrede ustalaşma. Kişisel büyüme. araması ve kullanması anlamına gelmektedir. bireyin gereksinimlerini karşılayacak çevreyi oluşturması. Bir başka deyişle oldukça mutludurlar (Deiner. Duygulanım boyutu ise. Olumlu ilişkiler kurma: Bireyin kendisi dışındaki insanlarla olumlu ilişkiler kurması önemli bir psikolojik iyi oluş alanıdır. Bu bileşenlerden ilki bilişsel bir özellik gösterir ve yaşam doyumu olarak ifade edilir. Özerklik: Özerklik. kendini düzenleme. yaşamın anlamı ve amacı konusunda çeşitli duygulara sahiptir. Kendini kabul: Kendini kabul.a. Yukarıda ele alınan kavramlar temel alınarak ailede mutluluk konusunda çalışmalar yapılmaktadır. olumlu duygu. İyilik Hali İyilik hali. sevgi ve arkadaşlık gibi alanlarda tam işlevde bulunarak iyilik halini artırmaya çalışır (Myers. Bireyler yetkinlik ihtiyaçlarını çevrede ustalaşarak doyururlar. Bu bağlamda kitabın bu bölümünde yer alan ailede mutluluk konusundaki bilgilerin ve bulguların dayanağı. olumlu duyguları sıklıkla ve olumsuz duyguları çok az yaşıyorlarsa bu durumda öznel açıdan iyi bir konumdadırlar demektir. toplumsal ve psikolojik olarak tam işlevde bulunması için kişisel. Birey. yaşam doyumu. güven. bireyin olumlu ve olumsuz özellikleriyle birlikte kendini kabul etmesidir. amaçlarıyla. d. bireylerin hem kararlarında hem davranışlarında hem de yargılamalarında bağımsız hareket etmeleri anlamına gelmektedir. sevgi.

Hetherington ve ark. Bu görevlerin yanında ailenin işlevleri diye bir kavram daha bulunmaktadır. Aile aynı zamanda bu rollerin yerine getirildiği ve üyelerinin kendi yaşamlarını bireysel olarak da yönettikleri bir kurumdur (Minuchin. eşler arasında etkili iletişim bulunmaktadır. statü sağlanması. ilişki kalitesi ve ilişki doyumu gibi kavramlar kullanılarak gerçekleştirilen çalışmalar ve bu çalışmaların sonuçlarına dayalı olarak ortaya atılan müdahaleler bağlamında değerlendirilmektedir. boş zaman faaliyetlerinin gerçekleştirilmesi. aile üyeleri arasında sınırlar ya çok katı ya da çok belirsizdir.). Bir başka deyişle. Ailenin yerine getirmesi gereken bir takım görevler vardır. 1993. ailenin mutluluğu denildiğinde aslında hem aile sisteminin hem de her bir aile üyesinin mutluluğu akla gelmelidir (Behnke ve MacDermid. boş zamanları birlikte paylaşmak söz konusudur ve eşler ekonomik olarak aileye katkıda bulunmaktadırlar (Terry ve Kottman. Günümüzde bu sosyal kurum. ailede görev ve sorumluluklar yerine getirilmektedir. aile üyeleri birbirlerine destek olmaktadırlar. sınırları düzenleme. yasal. Sağlıklı aile işlevlerini yerine getirdiği için hem aile sisteminde hem de aileyi oluşturan üyelerde olumlu duygular yaşatırrken. 2000). ekonomik ihtiyaçların karşılanması. depresyon gibi psikopatolojiler de gözükür (Nazlı. Bu konuda bilimsel çalışmalar yapanlara göre. ailenin duygusal atmosferini yönetme. aile üyelerinin ihtiyaçlarını karşılamada sorunlar vardır ve madde bağımlılığı. duygusal. evlilik uyumu. Aile üyelerinin anne ve babalık. Bir ailenin sağlıklı olup olmadığı yukarıda ifade edilen görevleri ve işlevleri ne düzeyde yerine getirdikleriyle ilişkilidir. yeniden evlenen aileler ve hatta aynı cinsiyetten aileler gibi çok boyutlu bir yapı sergilemektedir. Bu kurum. karşılıklı saygı ve değer ön plandadır. Aile aynı zamanda kültürün kuşaktan kuşağa taşındığı en önemli kurumdur (Özgüven. 2001). kimin mutluluğunun ele alınacağı önemli bir soru olarak karşımıza çıkmaktadır. boşanmış aileler. ailenin bireylerin ve toplumun yaşamına bir şeyler katması ve vermesi demektir. 2006. aile üyeleri arasında olumsuz ve yetersiz bir iletişim bulunmaktadır. Bu sürecin her aşaması bireylerin ve aile sisteminin mutluluğunu etkiler. Ailenin işlevleri demek. 2004). Ailede mutluluk konusunu ele alan literatür incelendiğinde. çocuklarla ilgilenilmektedir. evlilik öncesi kurulan ilişkilerle başlar. çocukların eğitiminin planlanması. dini eğitim verilmesi. mekânsal ve tarihsel bağları olan kendine özgü sosyal bir kurumdur (Bulut. aile üyelerinin birbirlerini korumaları ve karşılıklı sevgi ortamının oluşturulması gibi boyutlarda ele alınabilir (Cutlar ve Radford. aile üyelerinin rolleri belirsizdir. Ailede mutluk ya da mutsuzluk ailenin sağlıklı ya da sağlıksız olmasına bağlı olarak değişmektedir. tek ebeveynli aileler. Literatürde ailede mutluluk konusu. 1995). anne ve babalık ve çocukluk bağlamlarında mutluluk konusunun ele alınması gerekmektedir. aile yapısında meydana gelen değişimi yönetme ve ev halkının devamını sağlama gibi örnek verilebilir (Nazlı. keder de havaya bulaşır. yaşlılık ve ölümle sona erer. Herhangi bir evin içine bir bakış. 1999). 2000). o evde sevgi ya da mutsuzluğun hüküm sürdüğünü size anlatmak için yeterlidir. Bu doğrultuda hem sağlıklı ailelerin hem sağlıksız ailelerin bir takım özellikleri bulunmaktadır. 91 . 1999).. Bunlara kimlik görevlerini yönlendirme. üyeleri arasında biyolojik. işlev ailenin neden var olduğunu açıklayan bir kavramdır. Çünkü sağlıklı ve sağlıksız aileler hem mutluluğun öncülü hem de mutluluğun sonucu olarak karşımıza çıkmaktadır. Sağlıksız ailelerde ise.” Honore De Balzac Aile. Sağlıklı ve Sağlıksız Aile Gerek aile üyelerinin ve gerekse aile sisteminin mutluluklarını etkileyen en önemli faktörlerden birisi de ailenin sağlıklı olup olmadığıdır. evlilik doyumu. 1988). sağlıksız ailelerde ise olumsuz duygular daha ön plandadır (Cutlar ve Radford.Ailenizde size en çok olumlu duygular yaşatan olaylar nelerdir? PSİKOLOJİDE AİLEDE MUTLULUKLA İLGİLİ KAVRAMLAR “Sene gibi. Sağlıklı ailelerde çiftler uyumludur. karı kocalık ve evlat olma gibi çeşitli rolleri bulunmaktadır. Doğrudan ailenin mutluluğuna yönelik biligilere ve bulgulara değinilmeden önce sağlıklı ve sağlıksız aile kavramlarına değinmek gerekir. Bu noktada ailenin işlevleri. Bu noktada hem aile sisteminin bütününde hem de karı-kocalık.

İşte aile üyelerinin ve ailenin gelişimini ve değişimini içersinde barındıran kavram “aile yaşam döngüsü” kavramıdır. mutlu ya da mutsuz olmaktadır. Şikâyeti dinleyen güvercin başını birkaç defa sallamış ve şöyle demiş. Yuvada zamanla gelişen koku ona dayanılmaz geliyormuş. Aile üyelerinin bu gelişimsel görevleri başarmaları hem onların kapasitelerini geliştirirken hem de mutluluklarında önemli bir faktördür. duygularında. Bu dönemler ve her bir dönemde bireylerin başarmaları gereken gelişim görevleri aşağıda yer almaktadır: 92 . Yaşam döngüsü içersinde aile ve üyeleri gelişmekte. Yukarıda da değinildiği gibi sağlıklı aile ile sağlıksız aile ayrımında en önemli ölçüt. bireyler var olan sorunları sürekli kendi dışında arayacaklardır. Tıpkı gelişim psikolojisinde olduğu gibi aile psikolojisiyle ilgili çalışmalar yapanlar. Kitabın bundan sonraki bölümünde aile yaşam döngüsü ele alınmıştır. Belli zaman dilimleri arasında belli özellikler ortaya çıkarken belli zaman dilimlerinden sonra ise. İşte yaşamın tamamında aileyi ele alan kavram aile yaşam döngüsü kavramıdır. duygularında ve düşüncelerinde zaman içersinde meydana gelen değişimlerle ilgilenir. Sağlıklı ve sağlıksız aile tanımlanmasına ele alınan ölçütler nelerdir? AİLE YAŞAM DÖNGÜSÜ Psikolojide. Bu alt alan bireylerin davranışlarında. sf. düşüncelerinde ve rollerinde zaman içerisinde değişikliklerin olduğunu belirtmektedirler. büyümekte. yaşlı ve deneyimli bir güvercinle konuşurken üzgün bir şekilde bundan şikâyet etmiş. ailenin işlevlerini yerine getirebilme düzeydir. gelişim psikolojisi diye bir alt alan bulunmaktadır. Akıllı. Seni rahatsız eden koku yuvadan değil. aile yaşam döngüsünde sekiz önemli dönem vardır. Sağlıklı ve sağlıksız aile yapısı. 1998. Carter ve McGoldrick’e göre (1999).Kirli Yuva Bir güvercin devamlı yuva değiştiriyormuş.177). “Her yuva değiştirişinde aslında hiçbirşey değiştirmiyorsun. Bireylerin. senden geliyor (Pessesckian. birtakım özellikler ortadan kaybolur. Böylece mutsuzluk süregiden bir duygu durumu olarak aile yaşamında yer alacaktır. Aile yaşam döngüsü içersinde belli dönemler bulunmaktadır ve her bir dönemde ailenin ve aile üyelerinin başarması gereken gelişim görevleri vardır. Aksi takdirde yukarıdaki hikâyede olduğu gibi bireylerin farkındalık düzeylerinin düşük olmasından ya da savunmalı davranmalarından dolayı. karı kocalık ya da anne ve babalık rollerinden önce kişisel olarak sağlıklı olmaları gerekmektedir. sağlıklı ya da sağlıksız. aile üyelerinin davranışlarında. aile üyelerinin ve ailenin varlıklarını sürdürmelerine paralel olarak yaşamın bütününde yer almaktadır.

ergenlerin özerkliklerini destekleyerek onlarla ilişki kurmak durumundadırlar. Çocuksuz Çift Dönemi: Birey. Tüm bunların yanında her dönemde aile üyelerini ve ailenin bütününü mutlu ve mutsuz eden olaylar ve durumlar bulunmaktadır.a. EVLİLİK ÖNCESİ VE EVLİLİK DÖNEMİNDE MUTLULUK “Aşını. diğerini düşünmeyi ve duyguları. Bu dönemdeki bir takım davranışlar. Bireyler. aile hayatının temelinin atıldığı dönemlerdir. Birinci aşamada bireyler. e. Çekirdek ailelerindeki ebeveynlerin kayıplarıyla başa çıkmak durumundadırlar. f. Evlilik öncesi dönemde bireyler. Çocuklu Aile: Çocuklu aile olma durumuna çiftler kendilerini alıştırmalıdırlar. Torunlar dünyaya gelebilir. Her iki dönemde mutluluğun nasıl olduğuna ilişkin değerlendirmelere geçmeden önce. kariyer düzenlemeleri yapmaya kendilerini hazırlamalıdırlar. Tüm bunların yanında çocuklar da akran gruplarıyla ilişkiler geliştirmeye başlarlar. Evden Ayrılma Öncesi Dönem: Birey. c. Çocukların Evden Ayrıldıkları Dönem: Ergen çocuklar. Deneyimlerini yeni kuşaklara aktarmaktadırlar. eşi ile birlikte yaşama becerileri geliştirmek durumundadır. Bundan sonraki bölümde çocuksuz dönem ile yaşlılık dönemi ve bu dönemler arasında kalan dönemlerde ailenin mutluluğunu etkileyen faktörler ilişki doyumu. ilişki kalitesi ve evlilik uyumu kavramları bağlamında ele alınıp değerlendirilmiştir. hem akranlarıyla hem de akrabalarıyla ilişkilerini devam ettirmek ve okulunu bitirmek göreviyle karşı karşıyadır. işini ve eşini bil” Evlilik öncesi ve çocuksuz dönemler. aile yaşam döngüsünde yer alan gelişim görevlerini başarıyla atlattıklarında hem başa çıkma becerileri kazanırlar hem de gelişimsel açıdan bir üst düzeye çıkarlar. Fiziksel çöküşle ve eşin ya da akranların kayıplarıyla başa çıkmak durumundadırlar. davranışsal yakınlık. mevcut adaylarla etkileşime girerler. bakış açısı almayı. Birey yakın ilişkiler geliştirmek durumundadır. bu dönemde eğitim açısından lise dönemini yaşamaktadır. kendilerine uygun bir eş adayı seçerler. Çiftler. Bu araçlara romantik yakınlığı başlatmanın belirleyicileri denilmektedir. romantik yakınlıklar kuracakları kişileri seçmek ve onlarla bir ilişki geliştirmek durumundadırlar. Bu sürecin sonucunda da evlenmeye karar vermektedirler. Ergen Çocuklu Aileler: Anne ve babalar. b. dönemlerin özelliklerini ele almak gerekir. Bu belirleyicilerin ne anlama geldiği de önemlidir. Bu adayla birlikte bir ömür geçirip geçirmeyeceklerinin değerlendirmesini bu süreçte gerçekleştirirler. Çiftler için hem kendi aileleriyle hem de eşlerin aileleriyle ilişkiler kurmak ve aile olarak çevre ile ilişkileri geliştirmek önemli görevlerdendir. Evlilik Öncesi Dönem: Bireyler. Büyük annelerle ve babalarla ilişkilerin geliştirilmesi bir diğer görevdir. kendilik bilgisi. bilişsel ve duygusal yakınlık ve romantik sözelleştirme önemli belirleyicilerdendir. Yaşanan ilişkinin sevgili ilişkisi niteliğini kazanması için bireyler çeşitli araçları kullanırlar. genç yetişkin olarak evden ayrılırlar. Bu aşamada bireyler kendileriyle benzer ilgilere. h. Büyük anne ve baba rollerine kendilerini alıştırırlar. Aynı zamanda kişi kariyerinin gerektirdiği görevleri de yapmak durumundadır. ilgi duyulan kişiyle zaman geçirme. Kendilik algısı. Bireyler yaşamlarını gözden geçirirler ve yeniden bütünlük oluşturma sürecini yaşarlar. Bireylerin kendilerine uygun eşleri seçmeleri dört önemli aşamada gerçekleşir. Duygusal ve bilişsel yakınlık. 93 . davranışsal yakınlık. d. Yaşlılık Dönemi: Ölüme hazırlık dönemidir. g. Annelik ve babalık rollerine uyum sağlama görevini yerine getirmelidirler. düşünceler ve duygular ailenin ilerleyen sürecini etkilemektedir. kişilik özelliklerine ve değerlere bireylere yönelirler. Evden Ayrılma Dönemi: Birey kendisini aileden farklılaştırmaya çalışır. Fiziksel çekicilik de önemli yakınlaşma ölçütlerindendir. Anne ve babasıyla yetişkin-yetişkin ilişkilerini geliştirmeye ve sürdürmeye çalışır. Kişi. Çiftler yeni duruma kendilerini alıştırırlar. Çekirdek ailelerindeki ebeveynlerinin bakım sorumluluklarını almaktadırlar. kişinin telefon numarasını alma gibi davranışsal öğeleri.

bireylerin benliklerini bütünleştirdikleri. kişiliklerini geliştirdikleri ve mutlu oldukları önemli bir kurumdur. duygu ve düşüncelerini ifade edebilmeleri durumunda evlilikten aldıkları doyumları da yükselmektedir (King. İlişki doyumunun evlilikteki anlamsı ise. Psikolojide. Evlilikte mutluluk kavramı o kadar önemlidir ki bazı bilim adamları evliliği tanımlamada mutluluğu önemli bir ölçüt olarak kullanmaktadırlar. değerlerini. adalet ve eşitlik ilkelerini göz önünde bulundurmaları. dürüstlüğü. Bireyler bu karşılaştırmaların sonucuna göre ya ilişkilerine devam ederler ya da ilişkilerini sonlandırırlar. Üçüncü aşamada bireyler. bireylerin mutlu olmalarını sağlayan ve kişiliklerinin gelişimsini etkileyen önemli bir sosyal olaydır. 1988). İlişkide yaşanan problemler karşısında çiftlerin problemlerin çözümüne olan katkıları sosyal destek anlamına gelirken. problemleri üzerinde konuşmaları ve problemlerini çözmeye çalışmaları. Aile ise bir grup ya da örgüt olarak tanımlanmaktadır (Özgüven. 1997). bireylerin ilişkilerinde birbirlerine destek olmaları. iş birlikçi çatışma çözme yöntemlerini kullanmaları. 94 . Aşağıda bu faktörlere değinilmiştir. İlişki kalitesi. Bireyler bu belirleyicileri kullanarak kendileri için uygun adaylarla romantik ilişkilere yönelirler. bu süreç mutluluk literatüründe yaşam olayları kapsamında değerlendirilmektedir. bakış açısı ve algısıdır (Kirby. Eşlerin birbirlerine sevgi dolu davranışlar sergilemeleri. eşler arasında uyumun olmasıdır. İnsanların pek çoğunun evlenme nedenlerinden birisi de mutluluk olmaktır. 2001). Çiftler bu dönemde idealize etmeden birbirlerinin zayıf ve güçlü yanlarının neler olduğunu keşfederler. Evlilik Süreci ve Mutluluk Geleneksel anlamda evlilik bir erkek ve kadın arasında toplum tarafından onaylanmış bir ilişki olarak ele alınmaktadır (Kottak. başkalarının duygularına ve düşüncelerine saygılı olmayı ifade etmektedir (Eryılmaz ve Atak. Aldıkları evlilik kararıyla geleneklerini. İkinci aşamada bireyler kendilerini açarak benzer özellikler açısından karşılaştırma yaparlar. öncelikle çocuksuz çift olma durumunu yaşamaktadırlar. 2009).. Evli çiftlerin. 2005). 2003). romantik sözelleştirme ise şiir yazmak. 2001). Sarason. Benzer şekilde Fowers ve Olson’a (1986) göre de evlilik. 2002). Yapılan çalışmalarda bireylerin en önemli özelliğinin uyum olduğu ortaya konmuştur. Evlilik döneminde bireyler. bireylerin ilişkilerinde sürekli tartışmaların olması ve anlaşmazlıkların yaşanması çatışmayı belirtirken. çatışmalarının az olması ve ilişkilerinde derinliğin olması anlamına gelmektedir. Sarason. Dördüncü aşamada ise bireyler yaşamlarını birlikte geçirip geçirmeyeceklerine ilişkin bir karar verme durumundadırlar. 2001). Evlilikte mutluluğun gerçekleşmesi için en önemli koşullardan birisi. kişinin evliliğine yönelik duyguları. & Solky-Butzel. Bu kavramlardan ilki ilişki doyumudur. Bu dönem uzun süreli olarak evliliği devam ettirme kararını almada anahtar bir role sahiptir (Savage-Scharff ve Bagini. kendilik bilgisi.kendilik algısı sempatiklik. anlamlı sözler söylemek gibi faktörleri. kişinin yakın ilişkisinden doyum alması ya da mutlu olması anlamına gelmektedir (Hendrick. 1993. Psikoloji literatüründe evlilik ilişkilerinde ele alınan üç önemli kavram vardır. karı kocalık rolleri açısından kendilerini değerlendirirler. Örneğin Glenn’e (1991) göre evlilik. kurallarını ve rollerini bütünleştirerek yaşamlarına devam ederler (Buss ve ark. çekicilik ve akıllılık gibi kişisel yeterliliklere ilişkin değerlendirmeleri. evliliklerinin ne kadar önemli olduğunu ve çiftlerin birbirlerine ne oranda güvendiklerini ifade eden kavrama ne ad verilir? Evliliğe Uyum ve Mutluluk Evlilik sürecine bakıldığında. çiftler için evliliklerinin ne kadar önemli olduğu ve çiftlerin birbirlerine ne oranda güvendikleri de derinlik anlamına gelmektedir (Pierce. yaşam olaylarının bireylerin mutlulukları üzerindeki etkisi incelenmiştir. 2007. Sanford. İlişki doyumu. Evlilikte eşler arası uyumu artırıcı faktörlerin yanında evliliğe uyum. Birbiri ile etkileşen. Karşılıklı duygudaşlık ile ilişkiyi sürdürebilecek güçlerinin olup olmadığını değerlendirmeye başlarlar. evlilik ve aileyi ilgilendiren konularda fikir birliği yapabilen ve sorunlarını olumlu bir şekilde çözebilen çiftlerin evlilikleri uyumlu bir evlilik olarak tanımlanmaktadır. kadının çalışma hayatında yer alması ve cinsellik gibi boyutlar da çiftlerin mutluluklarını etkilemektedir.

çiçek örneğini evliliğine transfer etmeye başlamıştı. Benzer şekilde yeni bir işe sahip olmak ve işinde yükselmek gibi yaşam olaylarının bireylerin mutluluklarını en fazla üç ay etkilediği. 1989. Coates ve Bulman. Evlilik Çiçek Gibidir Evlilikten yorulan kimseler sık sık terapötik yardım arar. Hasta. depresyon ve pes etmişlikle yaklaşır. 1996). Georgellis ve Deiner. 2005). Kadının. Öte yandan evli bireylerin mutluluklarının evliliğin ilerleyen yıllarında nasıl bir seyir gösterdiği de önemli bir sorudur. Karşı tarafa söylenecek bir şey yoktur. Lucas. Aşağıda bu durumu anlatan bir terapist-danışan öyküsü bulunmaktadır. Oysa böyle bir şey evliliğimiz için gübre olurdu”. Çiçekleri seviyordu ve bu soru üzerine ciddi ciddi düşündü. Eşler çoğunlukla bu duruma umutsuzluk. Kabul etmeliyim ki bir süredir ne yeni bir elbise ne yeni bir saç modeli ne de makyaj ilgimi çekiyor. Aynı şey büyük olasılıkla eşim için de doğru. Literatürde gerçekleştirilen çalışmalar. Benzer şekilde. çoktan solar ve kururdu” dedi. bu evliliğimiz için su olurdu” dedikten sonra uzun bir süre orada oturdu ve düşündü. Bu düşünceyle. çiçeklere gösterdiği duyarlı. zamanla ortalama insanın mutluluk düzeyinden farklılaşmadığı görülmüştür (Brickman. Örneğin. Yukarıdaki bilgiler ışığında evlilik. “Altı ay veya bir sene sonra saksıyı değiştirir. Hastaya küpe çiçeği gibi güzel bir saksı çiçeğine sahip olsa. 43 yaşındaki bir bayan hasta ile aramda şu konuşma geçmişti. Clark. Tekdüzelik günlük yaşantılarına girer ve bu tekdüzelik hemen her şeyin. 1978). “Eğer evliliğim çiçek olsaydı. Yapılan çalışmalar. 2003). düzenli olarak sulardım” dedi. fakat zamanla olaylara ve koşullara alışırlar ve yeni koşullar bireyleri artık etkilemez hale gelir. olumsuz koşullara da uyum sağladıkları için düşük düzeydeki mutlulukları da uzun sürmemektedir (Heady ve Wearing. olumlu koşullara uyum sağladıkları için mutlulukları da uzun sürmemektedir.. yeni toprak koyarım. Bu doğrultuda olaylar. üç ay sonra eski düzeye geri dönüldüğü sonucuna varılmıştır (Suh. Bireyler.İnsanlar başlangıçta yeni koşullara ve olaylara tepki gösterirler. Terapist: Bu çiçeğe nasıl bakarsın? Hasta soru ile evliliği arasında nasıl bir ilişki olduğunu anlamamış olmanın şaşkınlığı içinde başını salladı ve “Eğer öyle bir çiçeğim olsaydı. Benzer durumda olan. evliliğin için ne yapıyorsun?” Sorum kadını görünür şekilde irkiltti. Bu arada gübre ekleyebilirim. Açıkçası. fakat zamanla oluşturduğu etki gücünü. Kişi ne kadar çok ilişki isterse istesin sadece içsel yalnızlık ve boşlukla karşılaşır. sevgi dolu ilgi ile evliliğine gösterdiği sevgisizlik arasındaki farkı anladığını gördüm. olumlu ve olumsuz olma biçimlerine göre bireylerde düşük ya da yüksek düzeyde mutluluğa neden olabilir. 123-125). İlişkinin sorunlu olma olgusuna dayanarak iki insanın gerçekten birbirine uymadıkları sonucuna varılır. Daha sonra şöyle söyledi: “Aslında kendimi de çok ihmal ettim. lotodan çok yüksek düzeyde para kazananların ya da omurilik felci yaşayanların mutluluk düzeylerinin. evliliğindeki tek düzelikten ve ayrıca yaratıcılık ve istek açısından kendi eksikliklerinden yakınıyordu. 1998. Deiner ve Fujita. hatta sevecenliğin. 2003). dul ve boşanmış olanlara oranla daha mutlu olduklarını ortaya koymuştur (DePaulo ve Morris. bireyler için önemli yaşam olaylarından biridir. kaybetmeye başlar. bu açıklamaları destekler niteliktedir. Biraz sonra. evli bireylerin bekâr. cinselliğin ve içten konuşmanın sıradanlaşmasına neden olur. ne yapacağını sordum. sf. Hasta iletişim eksikliğinden. “Her gün birbirimiz için birazcık daha bir şeyler yapabilseydik. Bu durumun nedeni evliliğin zaman içerisinde sıradanlaşması olabilir. Bu noktada hastayı durdurdum ve sordum: “Peki. Ve yeterli ışık alabilmesi için pencere kenarına koyarım” diye devam etti. Yapılan çalışmalara göre evliliğin ilk yıllarında bireylerin evlilikten aldıkları doyumun yüksek olduğu fakat insanın uyum sağlama özelliğinden dolayı bu etkinin zamanla azaldığı sonucuna varılmıştır (Lucas ve ark. 95 . belki birbirimize hoşa gidecek sözler söyleseydik veya en azından birbirimizin başarılarını kabul etseydik. kocam için güzelleşme isteğim yok. (Pesesschkian.

Bilişsel ihtiyaçların 96 . Kadınlar da erkekler gibi çalışma hayatına atılmışlardır. Çocuk Gelişimi Bağlamında Mutluluk Her gelişim döneminde olduğu gibi çocukluk döneminde de bireylerin bir takım ihtiyaçları bulunmaktadır. Tüm bunların yanında kadınların çalışma yaşamlarında yer almaları onların ev işlerinden ve sorumluluklardan uzaklaşmalarına da neden olabilmektedir. Çocuğun kontrol ihtiyacına yanıt vermek. 2004). kadınlarda ise orgazm bozukluğu ve ağrılı cinsel ilişki gibi cinsel işlev bozukluklarının olması çiftlerin cinsel açıdan mutluluklarını etkileyen önemli faktörlerdendir (Huston ve Vangelesti. Üçüncü ihtiyaç kontroldür. çocuk gelişimi. Çocuğa bakım sunmak. Bu durum evlilik sürecinde yaşanan mutluluğu etkilemiştir (Gomez ve ark. çocukların bilişsel ihtiyaçlarını doyurmaları anlamına gelmektedir. Küçük çocuklu aileler için düşünüldüğünde. Bu dönem hem mutluluk hem de mutsuzluk için kritik öneme sahiptir. Eğer anne ve babalar bu ihtiyacın karşılanması konusunda yetersiz olurlarsa bu durumda çocuklar yaralanmalı kazalarla ve istismar durumuyla karşı karşıya kalmaktadır. kardeş ilişkileri. Artan bu sorumluluklarda bireylerin evlilikten aldıkları doyumları olumsuz yönde etkilemektedir. Anne ve babaların düzenli bir şekilde çocuklarla oynamaları ve onlarla konuşmaları. 2003). Öte yandan erkeklerde erken boşalma. KÜÇÜK ÇOCUKLU AİLEDE MUTLULUK Çocukluk. içinde sevgiyi ve saygıyı barındıran cinsel ilişkiler bireyler için önemli mutluluk kaynağı olabilmektedir. Bu bölümde küçük çocuğu olan ailede mutluluk konusu. İhtiyaçların doyurulması bireylerin yaşama uyumlarını kolaylaştırırken aynı zamanda bireylerin mutlu olmalarının en önemli nedenlerindendir. ona duygusal destek vermek ve onunla güven temelinde ilişkiler kurmak anlamına gelmektedir. Çünkü çocukluk dönemindeki deneyimler yaşamın sonraki dönemlerine de damgasını vurmaktadır. Çocuğun bakım ihtiyaçlarının karşılanması bir diğer ihtiyaçtır.Evli Kadının Çalışması ve Mutluluk Geleneksel açıdan bakıldığında kadınlar aile yaşamı içerisinde bakım sunucu rolünü üstlenirken. 1993). genel olarak anne ve baba ilişkisi. Eğer çocuğun kontrol ihtiyacı karşılanmazsa bu durumda uyum problemleri ortaya çıkmaktadır. sağlık sorunları ve evliliğin süresi gibi faktörler eşlerin cinsel aktivitede bulunmalarını etkileyen önemli etkenler olarak bulunmuştur (Donnelly. çocuklar da ihtiyaçlarını doyurarak mutlu olmaktadırlar. kontrol ve bilişsel açıdan uyarılma olmak üzere dört önemli ihtiyaçlarına yanıt vermeleri gerekmektedir (Cleaver. Bu süreçte anne ve babalar kendilerinden beklenen rolleri gerçekleştirerek doyuma ulaşırlarken. ödül ya da ceza aracılığı ile onların toplumsallaşmalarını sağlamak demektir. bakım. mantığın uykusudur ( J J Rousseau ) Çocukluk. çocuğun tehlikelerden ve kazalardan korunması demektir. çocuklara beklentilerini ifade etmek. Bu durumun bir sonucu olarak da bu bireylerin evlilikten almış oldukları doyum düzeyleri yükselmektedir (Kielcolt. sosyal destek ve boşanma bağlamında ele alınıp değerlendirilmiştir. 1991). Walker ve Meadows. annelik ve babalık rolleri aracılığıyla çocukların bir takım ihtiyaçları doyuma ulaştırılmaktadır. Evlilikte Cinsellik ve Mutluluk Aile bireylerin pek çok ihtiyaçlarının karşılandığı kurumlardan birisidir. Özellikle cinsellik ve cinsel doyum ailede karı kocalık boyutunda ele alınmaktadır. iktidarsızlık. çocuğa kurallar ve sınırlar koymak. erkekler ise aileyi koruyucu rolünü üstlenmektedir. onu beslemek.. Literatürde yaşın ilerlemesi. Sanayileşme ve demokratikleşme ile birlikte geleneksel kadın ve erkek rollerinde de değişiklikler ortaya çıkmıştır. Tüm bunların yanında cinsel aktivitede azalmanın olması da bireylerin cinsel açıdan mutluluklarını etkileyen önemli faktörlerdendir. küçük çocukların varlığı. Çocuğun güvelik ihtiyacının karşılanması. yetişkin sorumluluğundan uzak hayallerin ve düşüncelerin sınırlanmadığı oyun tadında yaşanan bir dönemdir. Doğru zamanda ve karşılıklı anlayış içersinde. Bu noktada anne ve babaların çocukların güvenlik. Bazı kadınlar birden fazla sorumluluğu kaldırabilme gücüne sahip iken bazıları bu sorumluluğun altında ezilebilmektedir. 2010). temizliğini yapmak.

insanlara güvenmezler. Saplantılı Bağlanma Kayıtsız Bağlanma Korkulu Bağlanma Çocukların gelişimsel açıdan mutluluklarını etkileyen bir diğer faktör ise ana-baba tutumlarıdır. Psikolojide bu güven anlayışını oluşturan temel faktörün. Bu bireylerin kendilerini değerli görmelerinin koşulu başkalarının onları olumlu değerlendirmeleridir. Bu düşünce onlarda süreklilik algısı oluşturacaktır. Yukarıda ele alınan ihtiyaçların yanında çocukların özellikle bebeklerin dünyanın ve etrafındaki bireylerin güvenilir olup olmadıklarını bilmeye ihtiyaçları vardır. kendi güvensizliklerini diğer ilişkilerine de yansıtırlar. Özsaygıları düşüktür. insanlarla ilişki kurarak karşılıklı saygı ve sevgi anlayışıyla hem kişisel ihtiyaçlarına hem de karşılarındaki bireylerin ihtiyaçlarına yanıt vermiş olacaklardır. kendilerini önemsiz ve başkalarını önemli olarak görmektedirler. saplantılı ve korkulu olmak üzere dört bağlanma şeklini tanımlamışlardır. Saplantılı bağlananlar.1: Bartholomew ve Horowitz’in Bağlanma Modeli Bağlanma Şekilleri Güvenli Bağlanma Yetişkin Yaşamına Etkileri Güvenli bağlananlarda kendilerine ilişkin olarak olumlu değerlendirme söz konusudur. Çocuklar güvenli bağlanmanın dışında kaygılı. Başkalarıyla olan ilişkilerinde kabul edici davranışlar sergilerler. Korkulu bağlanma stiline sahip bireyler kendilerini ve başkalarını olumsuz değerlendirirler. Başkalarına yakın olmaktan korkarlar. Başkalarına güvenmezler. Eşlerinden ilişkide güvenin olduğunu duymak isterler. Duncan ve Lucey 2003). Bu etkiyi ortaya koymak için Bartholomew ve Horowitz (1991) yetişkinlikte gözüken güvenli. İlişki kurma konusunda cesaretlendirilmeye ihtiyaçları vardır. Sonuç olarak çocukların yetişkinlikte sağlıklı kişilerarası ilişki örüntüleri gerçekleştirmeleri için onların anne ve babalarıyla güvenli bir bağlanma gerçekleştirmiş olmaları gerekmektedir. Kayıtsız bağlananlar. İlişkide karşılıklı duygu ve düşüncelerin paylaşımını yaşarlar. Başkalarını da değerli ve önemli olarak görürler. Kendilerine aşırı güvenlerinin yanında başkalarına güvenmeme durumları söz konusudur. kimsenin kendilerine yaklaşmalarına izin vermezler. Daha çok olumsuz duygulara odaklanırlar. kaçınmacı bağlanma ya da bağlanmama boyutlarında da ilişkiler yaşayabilirler (Cassidy ve Shaver. kaygılı. İlişkilerde çekingen davranırlar. bir ilişkide kendilerini güvende hissederler. Bu iki önemli boyutun çok yoğun ya da çok az ortaya 97 . Güvenli bağlananlar. 1999). Böylece güvenli bağlanan bireyler. Sürekli ilişkide güvende olup olmadıklarına ilişkin değerlendirmelerde bulunurlar. İşte bu süreci ifade eden kavram güvenli bağlanmadır. Korkulu bağlananlar. Literatür incelendiğinde aile içersinde ana-babaların çocuklara karşı kontrol ve kabul olmak üzere iki önemli boyutta davrandıkları görülmektedir. Kişilerarası ilişkilerinde soğuk ve mesafelidirler. İlişki kurmaya yönelik motivasyonları olmasına rağmen reddedilme kaygısıyla ilişki kurmaktan kaçınırlar.karşılanmaması durumunda çocuklarda gelişimsel açıdan gerilikler oluşmaktadır (Reder. Tablo 5. Bu nedenle düşük özsaygıları vardır. Bu durumun bir sonucu olarak da yakın ilişkilerde mutluluğu yakalayacaklardır. onların yetişkinlikte kuracakları ilişkilerin şeklini ve niteliğini de etkilemektedir. Olumsuz duygulara odaklanırlar. Saplantılı bağlananlar. Çocukların bakıcılarıyla gerçekleştirmiş oldukları bağlanma örüntüleri. Duygusal olarak başkalarına bağımlıdırlar. Kayıtsız bağlanmaya sahip bireyler kendilerini olumlu başkalarını ise olumsuz değerlendirirler. Kayıtsız bağlananlar kaygılıdırlar ve kaçınmacı ilişki örüntüsü sergilerler. çocuğun bakım sunanlarla kurmuş olduğu ilişkilerini niteliği olduğu belirtilmektektedir. Birbirlerine özne gösterirler. Aşağıdaki tabloda bağlanma şekillerine göre ortaya konan davranış ve düşünce örüntüleri yer almaktadır. Bunu bilmek hem ilişki düzeyinde hem de nense anlamıyla dünya ile temas kurmada anahtar role sahiptir. Birlikte zaman geçirmelerine rağmen kendilerini bağımsız bireyler olarak da görürler. Eğer anne ve babalar çocukların ihtiyaçlarına duyarlı olup onların ihtiyaçlarını karşılarlarsa bu durumda çocuklar dünyanın ve etraflarında bulundukları insanların güvenilir olduğunu düşüneceklerdir.

Çok düşük düzeyde kabul ya çok yüksek düzeyde kontrol vardır. Bu tutumla itaatkâr bireyler yetiştir. Anne ve baba ile çocuk arasında gerçekleşen ilişkinin kalitesi çocukların mutluluklarında belirleyici olan en önemli faktördür (Twenge. Bazı anne ve babalar bu sorumlulukları ve rolleri kaldırabilecek güçte iken bazıları ise bu sorumlulukları kaldırmakta güçlük yaşamaktadır. Utangaç ve çekingen çocuklar ortaya çıkar. Akran grupları çocukların toplumsal gelişimlerine sundukları sosyal destekle. Kontrolü gerektiğinde kullanır. Ana-baba tutumlarının isimleri. Örneğin anne ve babalar ile çocukları arasında sevgi ve şefkatin yüksek düzeyde. çok çocuklu aileler. Sıcaklık ve kabul var fakat kontrol yok. Anne ve babalar ile çocuklar arasında kurulan ilişkilerin çocukların ruh sağlıkları üzerinde çok önemli etkileri bulunmaktadır. özellikleri ve çocuğun gelişimi üzerindeki etkileri aşağıdaki tabloda yer almaktadır. tek çocuklu aileler. Anne ve baba ile çocuklar arasında olumlu ilişkilerin olması kardeşler arasında da olumlu ilişkilerin oluşmasına neden olmaktadır. Çocukların bir akran grubunun üyesi olmaları onların gelişimleri için çok önemlidir. Campel ve Foster. Bu nedenle disiplin de yoksun bir aile ortamı var. Öte yandan anne ve babaların çocuklarıyla 98 . çatışmanın ise düşük düzeyde olması durumunda çocukların özsaygı düzeyleri yükselmektedir. model olma aracılığı ile yardımcı olmaktadırlar. 2004). ailenin işlevselliğine olumlu katkılar sunmaktadır (Amato ve Afifi. onların kişilik yapılarını ve benlik algılarını ve kişilerarası ilişki tarzlarını belirleyici bir etkiye sahiptir. İlgisiz tutumla yetişen çocuklar dürtülerini kontrol etmekte sorun yaşarlar.konmasına bağlı olarak dört önemli ana-baba tutumu ortaya çıkmaktadır (Brown. 2004). Otoriter İzin Verici İlgisiz Tablo-3 incelendiğinde anne ve babaların çocuklarına yönelik tutumları. 2003). Yaşanan bu güçlükler de bireylerin evlilikten aldıkları doyumları etkilemektedir. 2004). yetişkin olduklarında daha mutsuz bireyler olmaktadırlar ve yaşamlarından doyum almamaktadırlar (Nickerson ve Nagle. problemleri kendilerine ve başkalarına zarar vermeden çözmeyi öğrenmektedirler (Dunn. Çocuk sahibi olmak beraberinde yeni rolleri ve sorumlulukları getirmektedir. Saldırganca tutumlara sahiptirler. bu tutum sayesinde problem çözme becerileri edinir ve akran ilişkilerinin olumlu olmasın katkı sağlar. Çocuklar her şeyi aile içinde öğrenmezler. Demokratik tutumlarla çocuk yetiştirmenin mutluluğu sağlayıcı bir özelliğinin olduğu görülmektedir. 2006). Bu durumun bir sonucu olarak çocuklar daha az stres belirtisi sergilemekte. Tablo 5. Aşırı bir şekilde kontrol ile sıcaklık ve kabul sunulur. Bu deneyimler geliştirici özelliğinden dolayı çocukları mutlu etmektedirler. Çocuklar akran grupları aracılığı ile hem kendi ihtiyaç ve beklentilerini hem de arkadaşlarının ihtiyaç ve beklentilerini göz önünde bulundurarak uyumlu bir şekilde ilişki sürdürmeyi.2: Ana-Baba Tutumları Tutum Demokratik İçeriği Ana-baba çocuğa Sıcaklık sunar. Çocuğun Üzerindeki Etkileri Çocuk. üvey evlatlı aileler gibi pek çok aile tipi görülmektedir. Anne ve babaların hem genetik olarak hem de toplumsallaşma süreci açısından çocukların yaşamlarındaki etkileri son derece önemlidir. Bir başka açıdan bakıldığında anne ve baba ile çocuk arasındaki ilişkide sıcaklık çok az ise ve çatışma çok yüksek düzeyde ise bu durumda çocuklar. Genel Olarak Anne-Baba İle Çocuk İlişkisinde Mutluluk Bir aileye yeni bir üye olarak çocuğun katılması ailenin yapısını etkilemektedir. Anne-Baba İle Çocuk İlişkisinin Kardeş İlişkilerine Yansımaları ve Mutluluk Günümüz aile yapısına bakıldığında. Hem yeni deneyimler edinmenin hem de aileden öğrenilenleri test etmenin önemli bir aracı olarak akran grupları çocuğun yaşamında önemli bir yer tutar. Bu bağlamda çocukların kardeşleriyle olan ilişkileri de onlar için önemli mutluluk kaynaklarındandır. İzin verici tutumla yetişen çocuklar dürtülerini kontrol etmekte sorun yaşarlar.

anne ve babaların evlilik uyumları yükseldikçe. ama bu arada çok basit bir sanatı unuttuk: Kardeşler olarak yaşamayı” Martin Luther King Sosyal Destek Bağlamında Mutluluk Psikolojide ailelerin çocuklarına katkılarını ifade eden önemli kavramlardan birisi de sosyal destektir. Sosyal destek. Özellikle özürlü çocuklara sahip ailelerde sosyal destek çok daha önemli bir faktör olarak karşımıza çıkmaktadır. Küçük çocuklu ailelerde. Boşanma sürecinin çocukların mutlulukları üzerinde olumsuz etkileri bulunmaktadır. Bu süreç. “Kuşlar gibi uçmasını. 1997). Bir toplumsal kurum olarak aile. Cameron ve Dunham. Bu iki yönde gelgitlerin olduğu ergenlik döneminde 99 . evlilik akdinin sona ermesidir. bilgisel. Çocuklara sunulan kaynaklara bakıldığında güven. paylaşım. Coleman’a (1990) göre. Bu nedenle de mutsuz olmaktadırlar. sevgi ve saygı gibi pek çok çeşidi bulunmaktadır. sevgi.” Tolstoy Ergenlik kimi zaman aşk. olumlu toplumsal etkileşim. Bu durumun tam zıddı olarak da anne ve babalar evlilik ilişkilerinde uyumsuzluklar yaşadıklarında. somut yardım. anne ve babalarıyla olan ilişkilerinin kalitelerini etkilemektedir. Sağlıksız boşanma sürecinde çocuklar bu kaynakları kaybetmektedirler. Bu bağlamda karı koca boyutunda meydana gelen herhangi bir problem ya da durum anne ve baba ile çocuk arasındaki ilişkiyi de etkilemektedir. aile ilişkilerinde çocuklar anne ve babalarının kişisel ve maddesel kaynaklarını kullanarak gelişimlerini sürdürmektedirler. Evli ailelerin çocuklarına göre boşanmış ailelerin çocuklarının anne ve babalarıyla kurmuş oldukları ilişkinin kalitesi daha olumsuz olmaktadır. ilişkilerin olumsuz olduğu ya da tıkandığında yaşanmaktadır. Sosyal destek. 1994). Bu nedenle aile sistemindeki duygu. Coldwell ve Dunn. kaygıyı ve hüznü içinde barındıran bir dönemdir. 2005). Bu durumun nedeni boşanma sürecinde çocukların yaşamış oldukları kayıplarıdır. Boşanma Bağlamında Mutluluk Boşanma. Yapılan çalışmalar eşler ve arkadaşlar tarafından özürlü çocuklara sunulan sosyal destek oranına bağlı olarak ailenin olumlu işlevsellik gösterdiğini belirtmektedir (Snowden. Aile sistemi kuramına göre (Minuchin. 1988). 1983). Herhangi bir alt sistmede meydana gelen bir problem diğer sistemleri ve ailenin bütününü de etkiler. çocukları için anne ve babanın karşılamları gereken temel ihtiyaçlar nelerdir? ERGEN ÇOCUĞU OLAN AİLEDE MUTLULUK “Bütün mutlu aileler birbirlerine benzerler. Özellikle babalar ile çocuklar arasında mesafe ortaya çıkmaktadır (Amato ve Booth. düşünce ve davranışlar bir sistemden diğer sisteme yayılmaktadır. her mutsuz ailenin ise kendine özgü bir mutsuzluğu vardır. merak ve yetenekleri keşfetme gibi olumlu deneyimleri kimi zaman ise riski. bireylere toplumsal çevre tarafından sunulan ve alıcıyı duygusal ve davranışsal açıdan olumlu etkileyen sözel olan ya da olmayan bilgi. çocuklar da anne ve babalardan duygusal olarak daha fazla uzaklaşmaktadırlar. bireylerin toplumla bütünleşmelerini sağlayarak ve bireyleri strese neden olan faktörlerden uzaklaştırarak bireylerin mutluluklarına olumlu katkılar sunmaktadır. aile sisteminin her bir parçası birbiri ile ilişkilidir. balıklar gibi yüzmesini öğrendik. maddi destek ve sorunları çözme gibi faktörler görülmektedir. çocuklar için önemli sosyal destek kaynaklarındandır. çocuklar annelerine ve babalarına duyusal açıdan yakın olmaktadırlar.olan yıkıcı ve aşırı kontrolcü ilişkileri kardeşler arasında çatışmaya ve saldırganlığa neden olmaktadır (Pike. Dolaysıyla yaşanan bu olumsuz durumla başa çıkmada bir takım sıkıntılar ortaya çıkmakta bu da çocukların mutluluklarını. Sosyal desteğin. Örneğin Erel ve Burman’a (1995) göre. Çocukların anne ve babalara oranla başa çıkma becerileri fazla gelişmemiştir. öneri ya da somut bir yardımdır (Gottlieb.

Örneğin aile üyeleri arasında güven. Aile yapısı kavramı. Bu faktörler ergenlerin mutluluklarının korunmasında önemli etkenler olarak görünmektedir (Carr. 1982). yönetim. Sosyal sistemde karşılıklı etkileşim ve dayanışma ile birbirine bağlanmış en az iki veya daha fazla sosyal rolden oluşur. Son zamanlarda ergenlerin. açık bir iletişim ve duygusal yakınlık. sistemin alt sistemleri ya da bölümleri arasındaki düzenlemelerle ve örgütlemelerle ilişkili bir kavramdır. Bireyler bu çevrede gelişimlerini sürdürürler. Bu noktada aile yapısı denildiğinde. Sistem belli bir zaman diliminde devam eden ve alt parçaları arasında sürekli etkileşimin olduğu amaç yönelimli bir birimdir. Duygusal ilişki boyutunda bireyleri merkeze alan tutumdan bireyleri reddeden tutuma doğru bir yönelim vardır. Tüm bunların yanında ana-baba ile çocuk arasında çatışmaların yoğun bir şekilde yaşandığı dönem ergenliktir. Sistem yaklaşımı temelinde aile sisteminin yönetilmesinde ve örgütlenmesinde iletişim. Aile ortamı kavramı. İkinci boyut ise denetim boyutudur. Öncelikle bu kavramlara açıklık getirmek gerekir. İşlev ise. ergenler kendilerini aileden soyutlanmamış hissettiklerinde. yüksek özsaygı düzeyine sahip olmak. ailenin bir sistem olarak incelenmesi boyutunda da değerlendirilmektedir. 1980). boşanmış aileler. duygusal ve toplumsal açıdan değişikliklerin yoğun bir şekilde yaşandığı bir dönemdir. ergenlerin ait olma ihtiyaçları karşılandığında ve ergenler kişisel önem 100 . Bu doğrultuda aile yapısı ve aile ortamı olmak üzere iki önemli kavram aşağıda açıklanmıştır. Ergenin aile sistemi içersindeki mutluluğunu ele almak için ailede ergenin mutluluğunu etkileyen bir takım kavramlar vardır. olduğunda. sistemin amaçlarını içerir (Minuchin. Yapı. Aile yapısı kavramının ele alınışı literatürde çeşitlilik göstermektedir. Bu kişilerarası atmosferde iki önemli faktör vardır. Dolaysıyla ergenlerin gelişimsel açıdan desteklenmesi ve mutlulukları anne ve baba ile kurulan ilişkilerden etkilenir (La Greca ve Harrison 2005). Literatürde aile yapısına benzer bir şekilde ele alınan bir diğer kavram da aile ortamıdır. Bu doğrultuda gerçekleştirilen uluslararası çalışmalar incelendiğinde önemli bilgilere ve bulgulara ulaşılır. 2005). sistemin yapısal ve işlevsel birimleri vardır. Bu çatışmalar her iki tarafın mutluluğunu etkilemektedir (Rice ve Dolgin. çekirdek aileler ve geniş aileler akla gelmektedir (Carlson ve Corcoran. Bu faktörlerden ilki duygusal ilişkidir. Ergenlik. Özetle aile ortamında kişilerarası ilişkilerde bireyin gelişimi ile bireylerin belli amaçlar doğrultusunda kontrol edilmesi ve bu süreçte ortaya çıkan çatışmalar önemlidir (Moos ve Moos. Sistem yaklaşımına göre. Ergenlikte. Aile yapısı ve aile ortamı ergenler için önemli mutluluk nedenlerindendir. Ergenler için güvenli bağlanma stiline sahip olmak ve demokratik ana-baba tutumuyla yetişmek psikolojik dayanıklılığı sağlayan önemli koruyucu faktörler olarak ele alınmaktadır.mutluluk önemli bir konudur. problem çözme becerilerini yaşama aktarmaları. bireyin aile yapısı içerisindeki kişilerarası atmosferdir (Fowler. Bu yaklaşıma göre aile sosyal bir sistemdir. bireyler toplumsal açıdan yönlerini yavaş yavaş anne ve babalarından akranlara çevirmelerine rağmen onlar için anneleri ve babaları önemli sosyal destek kaynaklarındandır. çift ebeveynli aileler. giyim tarzları vb konularda çatışmaktadırlar. Bu dönemde yaşanan hızlı değişimler beraberinde uyum problemlerini getirebilmektedir (Steinberg 2004). İşte ergenlerin zor yaşam koşullarına dayanabilmelerini anlatan kavramlardan biri psikolojik dayanıklılık kavramıdır. tek ebeveynli aileler. 2001). Bu bölümde ergen çocuğu olan ailede mutluluk konusu. yetkinlik ve duygusal bağlam olmak üzere beş önemli aracın olduğu belirtilmektedir (Gülerce. Bu bağlamda aile ergenlerin yaşama uyumlarını kolaylaştıran ve artıran önemli bir faktör olarak karşımıza çıkmaktadır. Bireylerin dünyaya gelmesi ile birlikte bireyleri bir çevre kuşatır. anne ve baba ile ergen arasındaki ilişkilerin kalitesine olumlu katkılar sunmakla birlikte ergenlerin sağlıklı birey olmalarına da katkı sunmaktadır. Bu boyutta aşırı bir şekilde kontrolden aşırı bir şekilde hoş görüye kadar bir yönelim söz konudur (Fowler. 2004). 1988). zor yaşam koşullarına dayanabilmelerinin önemi üzerine oldukça çok bilimsel çalışma bulunmaktadır. bilişsel. 2002). müzik seçimi. Ergenlikte ana-babalar ergenin dağınıklığı. 1996). Ailenin dışında. birlik. ergen gelişimi ve aile yapısı bağlamında ele alınıp değerlendirilmiştir. Bazı bilim adamları aile yapısı kavramını evlilik şekillerine ve aile biçimlerine dayalı olara ele almaktadır. yaşamı kontrol edebileceğine inanmak. iyi düzeyde planlama becerilerine sahip olmak ve akranlardan sosyal destek almak gibi etkenler de koruyucu faktörler bağlamında değerlendirilmektedir. Anne ve babanın ergenle olumlu iletişim kurması.

yaşamda istediklerini elde ettiklerine inandıklarında. Ailede yetişkinlerin mutluluklarını etikileyen en önemli yetenekler hangileridir? YAŞLI AİLELERDE MUTLULUK “Yaşlanmanın yüzümüzden çok aklımızda buruşuklar maydana getireceğinden korkarım” Montagine İnsan algısı her ne kadar zamana ilişkin gerçekliği kabul etmekte zorlansa da hayat hızla akıp geçmektedir. yapmış oldukları gündelik etkinliklerden haz aldıklarında. yaşamı anlamlı bulduklarında. yetişkin yaşamına geçmekle birlikte çekirdek ailelerinden uzaklaşarak kendilerine özgü bir yaşam kurmaktadırlar. Fiziksel ve ruhsal olarak baş gösteren hastalıklar ve buna bağlı çöküşler. Anne ve babalar çocukları evden ayrıldıktan sonra boşluğa düşe bilmektedirler. Bu boşluğa düşme. Rask. kendisine yeterince zaman ayırmayan. toplumsal çevrenin gittikçe daralması.duygusunu hissettiklerinde onların mutlulukları artmaktadır (Joronen ve Kurki. ÇOCUKLARIN EVDEN AYRILDIKLARI AİLELERDE MUTLULUK Kendini mutlu görmeyen hiçbir insan mutlu değildir. Ayrılmadan biraz zaman geçtikten sonra eşler duruma uyum sağlarlar. Bu süreçte anne ve babalar tekrar evli çiftler olarak yaşamlarına devam etmektedirler. bireylerin bu koşullar altında içsel ve dışsal çevre arasında denge kurmakta zorlanması yaşlılığın önemli belirtilerindendir (Baltes ve Mayer. yılların geçmesiyle bir sonraki döneme gelirler. Bu dönemde ana-babaların. kendilerini oldukları 101 . Marcus Aurelius Aile yapısı zamana bağlı olarak değişmektedir. Yetişkinliğin ortalarında çocuksuz aile durumuna alışan anne ve babalar. Tüm bunların yanında ergenlerin zor işlerin üstesinden gelmeleri konusunda desteklendiklerinde. Yaşlılıkta mutluluğun nasıl sağlanacağına dair çeşitli fikirler öne sürülmektedir. Kurki ve Paavlianien. Bu dönemde eşler. evlilik ve kariyer durumlarını yeniden gözden geçirirler (Raup ve Myers. Bu belirtilere bakıldığında sanki yaşlılık sürecinde mutsuzluk. Fakat bu görünüş aldatıcıdır. 1984). 2000). aile üyeleri arasındaki ilişkiler doyum sağlayıcı olduğunda ergenlerin mutlulukları daha olumlu bir konuma gelmektedir (Park. Bu süreçte hem ailenin hem çiftlerin mutlulukları önemlidir. 1999). Little ve Smith. 1989). hüzünlü bir ruh hali içinde olma genellikle boş yuva sendromu olarak ifade edilir. eşlik rollerine. Çocuklarına karşı aşırı bağlılıkları olan. 2005. yaşlı bireylerin kaderiymiş gibi gözükebilir. ilgisi ve hobisi olmayan. Bunun için bir eş ve iş bularak kendi yollarını çizmektedirler. Hazan ve hüzün dönemi olan yaşlılık artık kaçınılmazdır. Çalışmanın bundan sonraki bölümünde öncelikle uluslararası literatür sonrada ulusal literatür bağlamında bu dönemde mutluluk konusu ele alınmıştır. 2004). çocuklarının ana-baba olmalarına uyum sağlamaları gerekmektedir. Bu durumun nedeni yaşlıların yetişkinlere oranla duygu düzenleme konusunda daha iyi olmalarıdır (Carstensen 1995. Mutlulukla ilgili yapılan çalışmalar. Bireyler. geçmiş yaşamlarının sorumluluklarını kabul ettiklerinde. Bu bağlamda yaşlılar. özsaygı düzeyleri yüksek olduğunda. Yaşlılık döneminde ailenin yavaş yavaş pek çok alanda kayıpları ortaya çıkmaya başlar. çocukların evlenmesine. kendi ana ve babalarının kaybına. O da yaşlı bireylerin diğer dönemlerdeki bireylere oranla olumsuz duyguları daha az yaşamalarıdır. Çiftler ilişkilerini ve yaşamlarını bu boyutta değerlendirirler. Kunzmann. 2003). Bu dönemde anne ve babaların çocuklarla doyum sağlayıcı bir şekilde ilişkiler kurmaları. yaşlıların bu değişimler karşısında olumlu duyguları yükseltmelerinin zor olduğunu söylese de bu dönemle ilgili sevindirici bir yan vardır. dışa dönük bir yapısı olmayan anne ve babaların boş yuva duygusunu daha fazla yaşadıkları sonucuna varılmıştır. haz duyacakları uğraşılara yönelmeleri ve çalışarak kendilerinde başarı duygusunu doyurmaları yaşanan stresle ve mutsuzlukla başa çıkma yolları olarak gözükmektedir (Black ve Hill. Çocukların evden ayrıldıkları aile tiplerinde yeniden karı kocalık rolleri önemli olmaktadır. anlamlı yaşam amaçlarına sahip olduklarında.

2011). Yaşlanma. şok. ailesinin yanında yaşayan yaşlıların huzur evinde kalan yaşlılara oranla daha mutlu oldukları bulunmuştur (Özer. Yaşlılık döneminde eşlerden biri önce ölebilir. 2009). 2000. Yetişkinlere benzer şekilde duygusal açıdan dengesiz olan yaşlıların daha mutsuz oldukları bulunmuştur (Pinquart & Sorensen. Bu bağlamda yaşlılar ya yakın aile üyelerinin yanında ya da huzurevinde yaşamlarını sürdürmektedirler. Türkiye’de yaşlılar üzerine yapılan çalışmalarda bu iki boyut etrafında toplanmaktadır. 2006). Bu dönemdeki yaşlılar. Yapılan çalışmalara göre. Sonuçta ihtiyaçları karşılanan yaşlılar mutlu olmaktadırlar. Benzer şekilde huzurevinde kalan yaşlılarda özbakım güçleri yükseldikçe mutluluklarının da yükseldiği sonucuna varılmıştır (Altay ve Aydın. eşin kaybına alışmak ve yas sürecini yaşamak durumundadır. Bu modele göre. duygusal açıdan dengesiz ailesiyle yaşayan yaşlılar mutsuz olarak değerlendirilmiştir. Havighurst ve Tobin. 1995). Yaşlıların yalnızlık duygusu hissetmeleri de onların mutluluk düzeylerini olumsuz etkilemektedir. suçluluk ve kabul süreçlerini yaşayarak eşin ya da sevilen aile üyesinin kaybına tepki vermektedir (Walsh. Yukarıda değinilen çalışmaların yanında. yaşlıların mutlu olmalarına yönelik bir model de geliştirilmiştir. 1961). Öte yandan yaşamlarını kontrol edeceklerine inanan yaşlıların daha mutlu oldukları sonucuna varılmıştır. yetişkinlikte önemli bir kişilik özelliği olan sorumluluk kişilik özelliğine yüksek düzeyde sahip olmak da yaşlıları mutsuz etmektedir. gerektiğinde onlara maddi açıdan destek olmak onların mutlulukları için önemlidir (Merz ve Consedine. Ayrıca. Ayrıca yaşlıların toplumsal açıdan temas kurdukları kişi sayısından ziyade ilişkilerin niteliği onların mutluluklarında önemli bir etkiye sahiptir. Bu dönemde yaşlının etrafında yeteri kadar insan bulunması onların ihtiyaçlarının karşılanması noktasından önemlidir. Yaşlılık döneminde anne ve babalar. Özetle ailesiyle yaşayan yaşlıları mutlu etmek için onları yalnız bırakmamak. Ayrıca yaşlı bireylerin hastalıklarıyla ilgilenmek. Büyükanne ve babanızı nasıl mutlu edersiniz? 102 . yaklaşan ölüm gerçeğine uyum sağlamak durumundadırlar. Yaşlıların etrafındaki insanlarla oluşturmuş olduğu sosyal ağların niteliği ve niceliği onların mutluluklarını etkilemektedir. eşin kaybı gibi etkenler bireyler için farklı seçenekleri ortaya koymaktadır. kaygı. 2009).gibi kabul ettiklerinde ve iyimserlik eğilimleri yüksek olduğunda daha mutlu olmaktadırlar (Neugarten. Öte yandan huzurevinde kalan ve sekiz haftalık fiziksel aktivite programına katılan yaşlıların yaşam doyumlarının yükseldiği sonucuna varılmıştır (Akandere. 2004). Bu durumda diğer eş. yaşlılarda toplumsal açıdan destek alma noktasında bağımlılıkların oluşmasına neden olmaktadır. onlara fazla sorumluluk yüklememek. Tüm bunların yanında kronik hasatlığı olan yaşlıların daha çok mutsuz oldukları bulunmuştur. Yaşlılıkta sağlıktaki bozulmaların yaşın ilerlemesine paralel olarak artması. Öte yandan yaşamlarını düzenleyebileceklerine ve kontrol edebileceklerine inanan yaşlıların mutluluk düzeyleri daha yüksek bulunmuştur. öfke. üzüntü. benzetim ve arama. onların olumsuz yaşam olayları ile karşı karşıya bırakmamak ve onların algılanan kontrollerini yüksek düzeyde tutmak gerekmektedir (Eryılmaz ve Atak. inkâr. 2007). Skinner. onları hastaneye götürmek ve tedavi süreçlerini takip etmek.

Bu nedenle karşılıklı saygı. 33-35). Bu öyküden de anlaşılacağı üzere. bazıları kilimlere sarınmış zengin ve yoksul insanlarla dolu büyük bir odaya girmişler. günler ve dakikalar birbirinin aynısı imiş gibi gelse de biz bu ömrü ve ömür dakikalarını bir kez yaşıyoruz. Daha sonra o odadan ayrılmışlar ve bir süre sonra arkalarındaki cehennemin bağrışlarım duymaz olmuşlar." demiş. çok uzun bir sap ve ucunda da küçük. sf. görevlerin ve sorumlulukların uygun bir şekilde yaşama aktarılması ikinci bir ön koşuldur. yüzlerini yakıyor veya çorbayı diğerlerinin üzerine döküyormuş. kollarını. ancak hiçbiri bunu başaramıyor muş. 1998. Bu şekilde herkes kavga düğüş olmadan. Peygamber ve Uzun Kaşıklar Ortodoks bir dindar İlyas Peygamber 'e gelmiş. yalnız sakin. Bu bağlamda. Kaşık. İlyas Peygamber yanındaki adama dönmüş ve şöyle söylemiş: “İşte bu da cennet!” (Pesesschkian. Bir kişi yeteri kadar yediğinde diğerinin sırası geliyormuş. "İşte bu. Ayrıca kaşığın sapı çok uzun olduğu için en kuvvetli adam bile kaşığı ağzına kadar getiremiyormuş. fakat İlyas Peygamber cevap vermeden adamın elinden tutmuş ve onu karanlık yollardan geçirerek saraya getirmiş. İlyas Peygamber ile birlikte gelen adam insanların kendileri kadar büyük kaşıklarını görünce çok şaşırmış. aşağıda yer almaktadır. . Odanın ortasında. dengenin.Özet Kitabın bu bölümündeki bilgiler incelendiğinde ailenin. Ağır kaşığı kazandan kaldırmak çok zormuş. ortada çorba kazam. Çorbaya dalan kaşık seslerinin dışında. Dahası birbirlerine bağırıyor. Süslü demir bir kapıyı geçerek bazıları mücevherlerle donanmış. kazanın etrafında itişip kakışarak çorbadan paylarını almaya çalışıyorlar. bireyler için cennet ya da cehennem haline dönüşebilme ihtimalinin olduğu görülür. boş gözlerle bakan insanlar çorbadan paylarını almak üzere bekleşiyorlarmış. Öykü. kitabın bu bölümündeki bilgilerin özetini içinde barındıran “Peygamber ve Uzun Kaşıklar” öyküsü konuya bir bakış açısı sunmaktadır. aile içersinde sınırların. Öte yandan yaşamın hangi döneminde olursa olsun ailede mutluluk için. Kazanın etrafında ise çökük yanaklı. Eğer kaşık bir kişi için çok ağır olursa. hem bireysel hem de aile mutluluğu için fiziksel ve ruhsal açıdan sağlıklı olmak önemli bir ön koşul olarak gözükmektedir. Yavaş yavaş kaynayan kazandan odaya çok güzel bir koku yayılıyormuş. cehennem. barış içinde çorbasını yiyebilmekteymiş. Çorbayı her zaman iki kişi birlikte yiyorlarmış. Karanlık yollardan geçerek yaptıkları uzun yolculuktan sonra başka bir odaya girmişler. Cennet ve cehennem konularına büyük ilgi duyan ve yaşamını ona göre şekillendirmeyi amaçlamış olan adam İlyas Peygamber'e sormuş: "Cehennem nerede? Cennet nerede?" Bunları söylerken bir yandan da ona yaklaşmış. Daha arsız olanlar çorba içeyim derken. kavga ediyor ve açlıklarını gidermek için kullanmaları gereken kaşıklarla birbirlerine vuruyorlarmış. rollerin. mutlu bir mırıldanma duyulmaktaymış. İlyas Peygamber yanındaki adamı kolundan tutarak. Üçüncü olarak da zamana ilişkin bireylerin algılarının gerçekçi olması gerekmektedir. sevgi ve güven temelinde aile ilişkilerinin olması aile sistemini ve aile içersindeki bireyleri mutlu edecek önemli bir faktördür. diğer iki kişi bunlara yardımcı oluyormuş. ateşin üstünde büyük bir çorba kazam durmaktaymış. etrafında dev kaşıklarıyla insanlar varmış. Bu oda daha önceki odanın benzeriymiş. Aç insanlar. tahta bir tutacaktan oluşuyormuş. Yaşanan saatler. Fakat buradaki 103 insanlar iyi beslenmiş görünüyorlarmış. Biri kaşığı kaba sokuyor ve eşine yediriyormuş. demirden yapılmış büyük bir çukur bölüm.

Otoriter-katı kuralcı aile b. Kayıtsız bağlanma 4. Aşağıdaki yeteneklerden hangisi ailedeki yetişkinlerin mutluluklarını etkilemektedir? a. Dışa dönüklük b. Adalet . Yaşam doyumu c. Ailede birlik b. Öz yargılama 2. Güven b. Deneyime açıklık 10. Sorumluluk d. Türkiye’de yaşlıların mutlulukların olumlu olarak etkleyen en önemli faktör hangisidir? a. Demokratik aile c. Dakiklik e. Deneyime açıklık 104 6.Kendimizi Sınayalım 1. Umut c. Yetkinlik c. Kontrol e. Duygusal dengesizlik c. Algılanan kontrol e. Doyum d. Nezaket b. Aşağıdaki bağlanma sitilllerinden hangisi bireyleri en çok mutlu etmektedir? a. Aşağıdakilerden hangisi Türkiye’de ergenleri mutlu eden aile ortamıyla ilgili faktörlerdendir? a. Öznel iyi oluş b. Kaygılı bağlanma c. Kontrol d. Güvenli bağlanma b. Duygusal uyaran sunma 5. Dışa dönüklük b. Dışa dönüklük b. Bilişsel uyaran sunma e. Aşağıdakilerden hangisi Türkiye’de ergenleri mutlu eden aile yapısıyla ilgili faktörlerdendir? a. Aşırı koruyucu aile e. Duygusal dengesizlik c. Kontrol e. Aşağıdaki kişilik özelliklerinden hangisi ailedeki yetişkin bireylerin mutluluklarını olumlu olarak etkilemektedir? a. Deneyime açıklık 7. Sorumluluk e. Yumuşak başlılık d. İnanç d. Yetkinlik c. İletişim 9. Korkulu bağlanma d. Aşağıdakilerden hangisi psikolojideki mutluluk kavramlarından biri değildir? a. Doyum d. Bakım c. Duygusal bağlam b. Aşağıdaki ihityaçlardan hangisinin karşılanmaması durumunda çocuklarda dürtüsel davranma eğilimleri ortaya çıkar? a. Bireylerin aile içerisindeki mutluluklarına en çok olumlu katkı sağlayan aile tutumu hangisidir? a. Yumuşak başlılık d. Yumuşak başlılık e. Olumsuz duygu e. Duygusal dengesizlik c. İzin verici aile d. Şüpheli bağlanma e. Olumlu duygu d. İlgisiz ve kayıtsız aile 3. Aşağıdaki kişilik özelliklerinden hangisi ailedeki bireylerin mutluluklarını olumsuz olarak etkilemektedir? a. İletişim 8.

10. a Yanıtınız yanlış ise “Çocukluk Ailelerde Mutluluk” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. c Yanıtınız yanlış ise “Çocukluk Ailelerde Mutluluk” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. a Yanıtınız yanlış ise “Ergen Çocuğu Olan Ailelerde Mutluluk” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. e Yanıtınız yanlış ise “Psikolojide Mutluluk” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz.Kendimizi Sınayalım Yanıt Anahtarı 1. 6. 9. ve işlevlerini yerine Sıra Sizde 3 Derinlik denir Sıra Sizde 4 Küçük çocuklu ailelerde ana-babalar çocukların dört temel ihtiyacını karşılamalıdırlar: • Kontrol • Bakım • Güven • Bilişsel açıdan uyarım sunma Sıra Sizde 5 Ailede yetişkinlerin mutluluklarını etkileyen dört önemli yetenek vardır: • Zaman • Umut • Güvenirlik • Başarı Sıra Sizde 6 Ailelerde yaşlıları mutlu etmek için yapılacaklar: • Onların sağlıkları ile ilgilenmek • Gerektiğinde onlara maddi destek sunmak • Onların sorumluluklarını azaltmak • Onlara olumsuz duygular oluşturacak yaşam deneyimleri sunmamamak • Onların algılanan kontrollerini yükseltmek 105 . b Yanıtınız yanlış ise “Ana-Baba Tutumlarının Çocukla İletişime Etkisi” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 3. b Yanıtınız yanlış ise “Çocukların Evden Ayrıldığı Dönemde Ailede Mutluluk” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. d Yanıtınız yanlış ise “Yaşlı Ailede Mutluluk” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 2. 8. Sıra Sizde 2 Ailenin görevlerini getirmesidir. d Yanıtınız yanlış ise “Çocukların Evden Ayrıldığı Dönemde Ailede Mutluluk” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. e Yanıtınız yanlış ise “Ergen Çocuğu Olan Ailelerde Mutluluk” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. b Yanıtınız yanlış ise “Ailede Mutluluk” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 7. Sıra Sizde Yanıt Anahtarı Sıra Sizde 1 Her ailede kişisel olarak yaşananlar bu sorunun yanıtıdır. 4. 5.

Family structure and children’s behavioral and cognitive outcomes. R..1-9. Cambridge. (1993). L. A. Interrelatedness of marital relations and parent-child relations: A meta-analytic review. D. ed. (1993). MA: Harvard University Press. M. O. Cassidy. M. (2009). Lottery winners and accident victims: Is happiness relative. Evidence for a life-span theory of socioemotional selectivity. Huzurevinde yasayan yaşlılarda özbakım gücü ve yasam doyumu arasındaki iliksi. s. B. A half century of American mate preferences. London: Jessica Kingsley Publishers. Carstensen. Hove: Brunner-Routledge Carter. 491-503. The expanded family life cycle: Individual. 57–83. Huzurevinde kalan yaşlılarda fiziksel aktivitelerin yaşam doyum düzeylerine etkisi. L.. (2006). W. & Burman. 108-132 .. (1991). Singles in society and in science. 66. Dunn. R. A generation at risk: Growing up in an era of family upheaval. K. MA. Current Directions in Psychological Science. & Afifi. (2005).C.. Bartholomew. (1997). Psychology of Women Quarterly. S. R. P.. Carr. Psychological Bulletin. 275-282. 351-367.. (1999).. D. A. ve Horowitz. UK: Cambridge University Press. Donnelly. (1999). (2004). & Shaver. & Hill. B. Altay. T. and Larsen. Sexually inactive marriages. family. Foundations of social theory. A. A. U. H. M. (2004) Children’s Friendships: The beginnings of intimacy. 917-927 Buss. 171– 179. (1990). Feeling caught between parents: Adult children’s relations with parents and subjective well-being. M. 68. Ankara: T. Ruh hastalığının aile işlevlerine etkisi. Sloan Work-Family Network Black. (3rd. P. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. Family Structure and Child Well-Being: The Significance of Parental Cohabitation. 16. Journal of Marriage and Family. Malden. (1984). Attachment styles among young adults. S. 8. Başbakanlık Kadın ve Sosyal Hizmetler Müsteşarlığı. (2001). (2004) positive psychology. S. Amato.18. D. 4(5). S. 118. Shackelford. Brickman. K. Cleaver.. E. P. 106 Bulut. Cambridge. & Corcoran. B. The science of happiness and human strengths. Coleman. Brown. A.. 282-292. M. A test of a four category model. L. P. Amato. & Bulman. K. Boston: Allen & Bacon. & Mayer.. New York: Guilford Press.J. MA: Harvard University Press. B. 61: 226-244.S..). Journal of Marriage and Family.Yararlanılan Kaynaklar Akandere. J..E. Carlson. Coates. & Meadows..Family well-being. D. Erel.R. Kirkpatrick. J. 36(4). 151– 156. The Journal of Sex Research. Journal of Personality and Social Psychology. and social perspectives. (2007). Journal of Personality and Social Psychology. Walker. M.. M. J. Cambridge. C. A. Dicle Tıp Dergisi. (2001). (1995). 222-236. (1995). & MacDermid. Blackwell. (2004). L. (1999). 36. Journal of Marriage and the Family. 63. Behnke. & Aydın. 63. I. 30. Journal of Marriage & Family. DePaulo. J. Handbook of attachment. P. (2004). P. İ. (1978). The Berlin aging study: Aging from 70 to 100. 779-792. The psychological well-being of women in their middle years. & Booth.. Psychological Inquiry.. T. & Morris. & McGoldrick. Baltes. Assessing children’s needs and circumstances: the ımpact of the assessment framework.

M. Little..& Kurki. Journal of Social and Personal Relationships. looking back. Emotional expression. 61 l-6 17. Melboune.L. University of Lovislono. Department of Educational Leadership and Counseling Department. (1980).D. 721-733. Child psychology: A comtemporary viewpoint.. 21-30. Psychological Reports. & Locke. Parke. (1991).. Family environment and early behavioral development. Khan. Unpublished Doctoral Dissertation. Heady. A. Hetherington. D.M. Adolescent peer relations. 93-102. and negative affect.E. P. U.(2005).S. W. 10.. Clark.3. (1988). (2010). (2010). A. Is age-related stability of subjective well being a paradox? Cross-sectional and longitudinal evidence from the Berlin aging study. A. Malik.I. M. (2011a). 50:9398. Huston. King. R. 22. University of Illinois. ambivalence over expression. (1986).E. H. Fujita. B. N. Emperically Testing the Relationship of Social Support..O. L. L. S. In A. (2005). Fowers. 15(3). T.. 34. Georgellis. A. Gomez. & 107 . A. Journal of Marital and Family Therapy.L. Master’s Thesis. 24. 12.S. 11.. (1996). Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi. (2006). Relationship of family environment and personality characteristics.J.. N. Aydan. (2005). C. D. A.. B. İstanbul: Bogaziçi Üniversitesi Yayınları. OIDA International Journal of Sustainable Development.D. (1991). International Journal of Nursing Practice. Eryılmaz. CA: Sage Publications. 1. (1983). Kirby. Beverly Hills. R.. J.. A. Gauvain. T. Monnoe. Friendships and romantic relationships: Do they predict social anxiety and depression? Journal of Clinical Child and Adolescent Psychology. NY: McGrawHill Publication. Socioemotional behavior and satisfaction in marital relationships: A longitudinal study. (1991). A. S. Ankara: Ütopya Yayınevi. B. positive affect. J Marriage Fam. Job Satisfaction and Work Family Balance in Pakistani Socio Cultural Set – Up..Eryılmaz. Ergenlerin öznel iyi oluşları ile aile ortamları arasındaki ilişkinin incelenmesi? Aile ve Toplum Dergisi. 2(1): 31-37. 47. Minneapolis: National Council on Family Relations. Journal of Clinical Psychology. J. An ınvestigation of the relation between extroversion. Aile yapısı ergeni mutlu eder mi? Aile ve Toplum Dergisi. 804-810. Predicting marital success with PREPARE: A predictive validity study. 61.125-133.).. V.(1992).) Contemporary families: Looking forward. Fowler. 49–61. A structural analysis of dependencies. Quantitative research on marital quality in the 1980s: A critical review. Öznel iyi oluşun cinsiyet. & Smith. C.I. (2011). F. Türkiye’de ailelerin psikolojik örüntüleri. 511–526. K. Joronen. Social support strategies. P. Gülerce. Ercan.E. (2001). & Vangelisti. La Greca. A generic measure of relationship satisfaction. A. Antropoloji: insan çeşitliliğine bir bakış. (1982). Gottlieb. (2000). (6’th Ed. Familial contribution to adolescent subjective well being. Kottak.F. Y. C. & Wearing. M.Understanding happiness: A theory of subjective well being. 38. Basım. 601-607. yaş grupları ve kişilik özellikleri açısından incelenmesi. Psychology and Aging. andmarital satisfaction. & Saif.. Journal of Personality and Social Psychology. Fowler. Booth (Ed. M. Eryılmaz.36 (4). A study of the marital satisfaction levels of participants in a marriage Education course. 139-151. Vicotira Australia: Longman Cheshire Hendrick. 403-413. Lucas. P. Kunzmann. & Olson. neuroticism.H. (1993). Glenn. & Harrison.H.

and Competence on Subjective Well-Being in Later Life: A Meta-Analysis. (1989).. Journals of Gerontology. (2002). New York: Guilford. 3560.Butzel.129-138. K. 239–249. 9. Pierce. G. Turkish 7 (1). S. Family environment scale manual. Psychology and Aging. 180-183.(6). B. A. The adolescent: Development. of Reder P. Adolescent subjective well-being and family dynamics. E. Özgüven. (2001). Coldwell.(1988). İ.. 251-266. (2000). 14. J.D. Scand J. N. Sibling relationship in early middle childhood: Links with individual adjustment. Pike. Boston: Allyn & Bacon. T. & Dunn. 59–85. Reexamining adaptation and set point model of happiness: reactions to changes in marital status. (2002). Palo Alto. I.B. & Dolgin. J. Consedine. Know thyself and become what you are: a Eudaimonic approach to psychological well-being. E.. Happiness is everything or ıs it? Explorations on the meaning of psychological well-being. S. B. J.. Moos. J. Kurki. 19(4). Assessing the quality of personal relationships. (1997). 339–356. The empty nest syndrome: Myth or reality? Journal Counseling & Development. Huzurevinde ve aile ortamında yaşayan yaşlıların incelenmesi. Journal of family Psychology. Why are some people happier than others? American Psychologist. Gurman & N. K.17. 68. R.P. & Lucey C. Havighurst. B. Özer. P. Pinquart.(2003). Clinical Handbook of Couples Therapy. 57. Aile danışmanlığı. J. E.The association of family support and wellbeing in later life depends on adult attachment style. 187-224. (2008). C. A. Jacobson (Eds). Third edition.&Paavilainen. Journal of Happiness Studies.). Journal of Social & Personal Relationships. (1961). (2001). & Singer. J. (2003). A. Minuchin. 78(3). Object relations couple therapy. 16. Nazlı. Duncan S. R. N. Park. G. Merz. Journal of Counseling and Development.. Social Indicators Research. 15( 2).(2009). The influence of parent and peer attachments on life satisfaction in middle childhood and early adolescence. J. & Bagini.. Journal of Personality and Social Psychology. (2005). & Nagle. The Annals of American Acedemy of Political and Social Science. L. (2005). & Witmer. 66. California. Attach Hum Dev 11:203– 221 Myers. Sorensen. R.A. Hove: Brunner-Routledge. (2004). J.. The wheel of wellness counseling for wellness: a holistic model for treatmentplanning. G. Savage-Scharff. Ankara: Nobel Yayınevi.. 56. H & Moos. The role of subjective well-being 108 . Nickerson. 134143. 3rd edn.. Ankara: PDREM Yayınları. M.Oxford:Clarendon Press.. & Solky. cultures (11th ed. 13-39.532. Studies in the assessment of parenting. R. relationships. 591 (1): 25-39. (2000). C. 1069-1081. in positive youth development. S.S . S. Lyubomirsky. Ailede İletişim ve Yaşam. Relationships within the family: a systems perspective on development. Rask. Ryff. Rice. & Myers. (1989). pp. (2001)..M.J. The measurement of life satisfaction. J. Sarason.. (2004). & Tobin. S. F. Ryff. Neugarten. (2003).E. J. C. Raup. Sarason.(2004).D. Relationships within Families. E. In A. Social Network. M. G.s. Influences of Socioeconomic Status. B. Sweeney.(726). P..H. Journal of Personality and Social Psychology.Caring Sci. S. M.Deiner. F..33-36 yaşam doyumunun Journal of Geriatrics. 523.

70. L. Journal of Marriage and Family. C. New York: Guilford Press. Suh. 51–58. Twenge. (2003). Skinner. Parenthood and marital satisfaction: A meta-analytic review.. & Fujita. and why? Annals of the New York Academy of Sciences. E. (2006). J. (2003). & Kottman. Campbell. E. Diener. Journal of Personality and Social Psychology. (1995). Steinberg. M. Strengthening family resilience (2nd ed. Working with families. Perceived control. 109 . London: Sage Events and subjective well-being: Only recent events matter. J. Risk-taking in adolescence: What changes. & Publications.. (1996).K. coping.A. W. 65(3). Walsh.Sanford. (1995). & Foster. motivation. 97-112.M.. 1021. Guidance and counseling in the elementary and middle Schools (pp. Problem–solving conversations in marriage: Does it matter what topics couples discuss? Personal Relationships. 574-583. E. F.254-281) Brown Benchmark Publishers. F. K.).A. 10(1). (2004). 1091-1102. Terry..

Ana-baba çocuk sevgisinin aile içi iletişime etkisini açıklayabilecek. Tutarlı davranmanın ana-baba-çocuk etkileşimine etkisini açıklayabilecek. Ana-babanın çocuğa ayırdığı zamanın iletişime etkisini açıklayabilecek.Çocuk Sevgisinin Aile İçi İletişime Etkisi Ana-Baba Çocuk Etkileşiminde Tutarlılık Ana-Babanın Çocuğa Verdiği Değer Ana-Babanın Çocuğa Ayırdığı Zaman Ailedeki Kardeşler Arası Ayırımın İletişime Etkisi 110 . Ana-babanın çocuğa verdiği değerin iletişime etkisini ifade edebilecek. Ailedeki kardeşler arası ayırımın iletişime etkisini açıklayabilecek bilgi ve becerilere sahip olabilirsiniz.6 Amaçlarımız Bu üniteyi tamamladıktan sonra. Ana-baba tutumlarının çocukla iletişime etkisini ifade edebilecek. Anahtar Kavramlar İletişim Ana-Baba Tutumları Çocuğa Verilen Değer Çocuğa Ayrılan Zaman Etkileşim Ana-Baba Sevgisi Kıskançlık İçindekiler Giriş Ana-Baba Tutumlarının Çocukla İletişime Etkisi Ana-Baba. Ana-baba tutumlarını ve önemini açıklayabilecek.

özgüveni ve sosyal becerisi yüksek. Bu modellere ait bir sınıflama. aile üyelerinin kendi aralarında kurdukları iletişimde etkili olmaktadır. Bu değişme toplumun yapı taşını oluşturan aileler üzerinde kendini göstermiştir. Tüm bunlar için ise ana111 . 2007). Duygusal bağlılık modeli. karar verememe. Bağımsız aile modeli ise ekonomik seviyesi yüksek. saldırganlık gibi davranışlar gözlenmektedir (Demiray. çocuklarına duygusal olarak bağlanmalı. teknoloji ve endüstri açısından gelişmiş. Ana-babalar. Buna karşın daha otoriter yaklaşım sergileyen ailelerde yetişen çocuklarda ise çekingenlik. Geçmişten günümüze sosyoekonomik ve kültürel gelişmeyle birlikte oluşmuş çeşitli aile modelleri görülmektedir. Aile içindeki babanın. Bu modelde aile üyeleri arasında bağımsızlık. hem çocukluk yıllarında hem de yetişkinlik dönemlerindeki sosyal yaşamlarında ve kuracakları ailedeki iletişim biçimlerinde daha başarılı olmaktadır. Aile üyelerinde aileye bağlılık sözkonusudur. Ana-babaların çocuklara sağlamaları gereken gelişimlerden birisi de duygusal gelişimdir. Ana-babaların en temel duygu olan sevgi duygusunu çocuklarına mutlaka yaşatmaları gerekir. Ana-babanın çocukla kurdukları iletişimde kullandıkları tutum ve tavırlar çocuğun sosyal yaşama ilişkin elde edeceği kazanımlar üzerinde ilk örnekler olmaktadır. Demokratik ve duygusal etkileşimin etkili olduğu aile yapısında. Çocuklara aileleri tarafından verilen değerin türü zamanla farklılaşmıştır. sevgiyle ve güven ortamında yetişen çocuklar. erkek çocuk tercihinde düşmenin ve çocuk yetiştirmede anababa kontrolünün yer aldığı bir modeldir. çevresindeki insanlara sevgiyle yaklaşan. sosyal değerler ve artık günümüzde de gittikçe önemini artıran psikolojik değerler verilmiştir.Ailede Ebeveyn Çocuk Etkileşimi GİRİŞ Endüstri ve teknolojinin hızla gelişmesi sosyal yaşamda da değişmelere neden olmuştur. bireyci toplumlarda görülmektedir. hem sözleriyle hem de davranışlarıyla çocuklarını ne kadar sevdiklerini onlara hissettirmelidir. Duygusal bağlılık modelinde ise hem aile üyeleri arasında duygusal bağlılık hem de bireysellik ve özerklik bulunmaktadır. Şimdiye kadar çocuklara ekonomik değerler. Ana-baba çocuk arasındaki etkileşim üzerinde etkili olan bir diğer faktör de anababaların çocuklarına tutarlı davranmalarıdır. Yaşanan bir durum karşısında ortak kararlar alarak aynı tutumu sergilemelidir. çok çocuklu. kadın statüsünde yükselme ve erkek çocuk tercihinde düşme görülmektedir. Tutarsız aileye sahip olan çocuklar hem kendi içlerinde tutarsızlık yaşayacak hem de doğru kararı vermekte zorlanacaklardır. Anne ve babalar bir birleriyle bütünlük oluşturarak çocuklarına karşı tutarlı olmalıdır. Bağımlı aile modeli genellikle kadın statüsünün düşük olduğu. daha çok erkek çocukların tercih edildiği geleneksel toplumlarda görülmektedir. 2010). Duygu gelişimi üzerinde ana-babaya görevler düşmektedir. asilik. kadın statüsünde artmanın. bağımsız aile modeli. Ailelerin sahip oldukları en değerli varlıklar çocuklarıdır. Ülkemizde aile yapısının sosyo-ekonomik gelişme ve kültürleşmeyle birlikte gittikçe duygusal bağlılık modeline doğru kaydığı gözlenmektedir (Kağıtçıbaşı. ona bireysel gelişimi için koşulsuz destek vermelidir. uyumlu birer birey olmaktadır. Ana-babalar. bağımlı aile modeli ve duygusal bağlılık modeli şeklindendir. annenin ve çocukların rolleri yeni oluşan sosyal yapıyla birlikte yeniden şekillenmiştir. Ana-babanın çocuklarla etkileşimi çocuğun ailedeki yerini belirlemektedir. sevgi ve demokratik bir ilişki gören çocuklar. aynı davranış karşısında farklı zamanlarda farklı tepkiler vermekten kaçınmalıdır. çocukların otoriteye boyun eğdiği. Ailelerinden yakın ilgi. Ailenin sahip olduğu model. Duygularımız yaşamımızdaki pek çok yaşantı üzerinde etkili olur. Ana-babalar kendi içlerinde de tutarlı olmalı.

Zaman zaman bu çocukların isyankâr.babaların çocuklarına yeteri kadar zaman ayırmaları gerekmektedir. Çocuk sürekli denetim altındadır. Bu tutumlar aşağıda sıralanmıştır. 2011). Bu nedenle vurucu. 1999). Böyle bir tutum içinde olan anne çocuğunu her türlü dış etkilerden korumaya çalışır. Günümüz çağında hem annenin hem de babanın çalışıyor olması ve günün büyük oranını iş ortamında geçirmesi çocuklarına yeteri kadar zaman ayıramadıklarını göstermektedir. ailesine karşı olumsuz duygular besler ve onlara güvenemez. Ana-babalar ancak bu şekilde davrandıklarında çocuklarına olan sevgilerini en iyi şekilde ortaya koyduklarına inanırlar. bağımlı ve başkalarından çok çabuk etkilenen bir yapıya sahiptirler. Anne ve babasının kardeşleriyle kendisi arasında sevgi ayırımı yaptıklarını fark eden çocuk. Bu bölümde kısaca bu faktörlere değinilmiştir. İzin verici ailelerin çocukları kendilerine yetebilme düzeyleri ve sorumluluk düzeyleri düşük. Çocukların. Bu da onların özgüvenlerini ve özsaygılarını düşürerek kendilerini değersiz bulmalarına neden olmaktadır. 112 . özdenetimden yoksun ve doyumsuz çocuklardır. Katı bir disiplin uygulayarak çocuğun yaşamına müdahale ederler. Çocuklar yaşamlarıyla ilgili kararları doğru da olsa yanlış da olsa kendileri verirler ve ailelerinden bir tepki almazlar. sessiz. Otoriter ve kuralcı bir aile tutumuyla karşı karşıya kalan çocuk ailesinden sürekli baskı gördüğü için kendini ifade etmekte zorluk çekmektedir. inatçı. İzin Verici Aile İzin verici ana-babalar çocukların her türlü düşünce ve davranışlarını hoşgörü ile karşılarlar. sosyal ve kültürel olarak gelişebilmeleri için ana ve babalarına ihtiyaçları vardır. Görüldüğü gibi ana-baba-çocuk etkileşimi üzerinde etkili olan bir çok faktör vardır. Ana-babaların çocuklarıyla birlikte oldukları süre içinde kardeşler arasında ayırım yapmadan her çocuğa dengeli bir zaman ayırarak etkinlikler yapmaları gerekir. silik. bilişsel. Otoriter-Katı Kuralcı Aile Otoriter ve kuralcı ana-babalar çocuklarıyla ilgili kuralları kendileri koyarlar ve çocukları bu kurallara uymak zorunda bırakırlar. Bulduğu an hemen doğrusunu öğretme çabası içine girer. Bu çocuklar çevresindeki insanlara karşı çekingen. Çocukla ilgili verilecek kararlarda çocuğun fikrini almadan kararları kendileri verirler. Bu nedenle çocuklar yaşlarına uygun olmayan davranışlarda da bulunabilirler. Otoriter ve kuralcı aileler çoğun hata yapmasına tahammül edemez ve bu durumda çocuğu eleştirirler. Aile çocuğu sürekli kontrol eder ve çocuğun açığını bulmaya çalışır. Aşırı Koruyucu Aile Aşırı koruyucu ana-babalar çocuklarının yapması gereken pek çok işi kendileri yaparlar ve çocuklarına gereğinden fazla ilgi gösterirler. Ailelerinden bağımsız hareket edemedikleri için karar verme becerileri sağlıklı gelişememiş ve böylece yaratıcılıkları da zayıf kalmıştır (Sayar ve Bağlan. kindar ve kavgacı oldukları da görülmektedir. Bu koruyuculuk daha çok anne tarafından gösterilir. Bu çocuklar ailelerinden sürekli almaya alıştıkları için paylaşmayı bilmeyen ve işbirliği yapamayan bireyler olmaktadır (Dönmezer. İzin verici anababalar çocuklarına toplumsal kuralları ve değerleri öğretmekte geri kalmakta ve bu kurallara uymadıklarında ise bir yaptırım uygulamamaktadırlar. Bu sadece zaman olarak değil belki de daha önemlisi olan sevgide de kendini göstermelidir. hırçın. Bir anne ya da baba ne kadar yoğun çalışırsa çalışsın günün belli saatlerinde mutlaka çocuklarıyla birlikte olması gerekir. İzin verici ailede büyüyen çocukların toplumsal kuralları öğrenmede güçlük çektikleri görülmektedir. Bu çocuklar ailelerinden sürekli bir şeyler istedikleri için ailelerini rahatsız ederler ve aralarında uygun olmayan sert ilişkiler gelişebilir. Çocuk gereksinimlerini karşılayabilecek durumda olsa bile anne-baba onun yerine ihtiyacını gidermeye çalışır. Bu yöntem çocuğu disiplin altına alıyormuş gibi görünse de uzun vadede çocuğun bağımsız ve bireyci gelişimine zarar verir. kırıcı ve saldırgan davranışlar sergileyebilmektedirler. duygusal. ANA-BABA TUTUMLARININ ÇOCUKLA İLETİŞİME ETKİSİ Ana-babaların çocuklarıyla kurmuş oldukları etkileşimde kullandıkları beş temel tutumdan sözedilebilir.

alkol gibi zararlı alışkanlıklar edinirler. özerk ve bağımsız kişiler olduğu görülmektedir. Kendileriyle ilgili bir karar vermeleri gerektiğinde cesaret gösteremezler. 2011). vicdan duygusu gelişmiş bir kişiliğe sahip olduğu görülmektedir. sigara.Bu aile tutumunun otoriter ve kuralcı aile tutumundan farkı. Çocuklarına iyi bir model olamazlar. kendilerini değerli bulmalarına neden olmaktadır. 2011.ÇOCUK SEVGİSİNİN AİLE İÇİ İLETİŞİME ETKİSİ İletişimde Duygunun Önemi Aile içindeki duygusal etkileşim çocuğun gelişimi üzerinde oldukça etkilidir. disiplinin önüne geçmiş olmasıdır. Demokratik bir aile ortamında büyüyen çocukların özgüvenleri yüksek. Demokratik Aile En etkili ana-baba tutumu demokratik ana-baba tutumudur. S. okula karşı ilgisiz kalır. Çocuğun yaşamını kısıtlayıcı kurallar alınmışsa bunun nedeni çocuğa açıklanır. Böyle bir aileye sahip çocuklar çok duygusaldır. Özgüvenleri düşük ve zayıf bir kişiliğe sahiptirler (Sayar ve Bağlan. Ana-babalarınız çocukluğunuzda sizinle iletişim kurarken daha çok hangi aile tutumunu sergiliyorlardı. İlgisiz ve kayıtsız ana-babaların genellikle çok işleri vardır ve çocuklarını yapacakları işe engel olacaklar düşüncesiyle kendilerinden uzak tutarlar (Dönmezer. Ana-babaların çocuklarıyla ilgili duygularını küçük yaştan itibaren açık bir şekilde onlara göstermeleri gerekir. Böyle bir tutum sergileyen aileye sahip çocuklar genellikle bencil oldukları için arkadaşları tarafından pek sevilmezler. Gerekli kurallar çocukla tartışılarak önceden belirlenir. Zaman zaman ailede kendilerine iyi bir model bulamadıkları için başka yerlerde model ararlar ve yanlış modeller edinirler. Zamanını verimli kullanamaz. Çocuklara öfke ve kızgınlık duyguları yansıtılırsa çocuklarda 113 . Çocuğun sorumluluk bilinci kazanmasına yardımcı olacak küçük görevler verilir. Ancak gösterilmesi gereken duygular olumlu duygulardır. ANA-BABA. Daha az çatışmanın yaşandığı ve daha çok güvenli ortamın bulunduğu bir ailede bulunan çocuğun stresli ve olumsuz yaşam koşullarını daha kolay atlattığı görülmektedir. daha yaratıcı. S. onlara iyi bir model olarak öğretmeye çalışırlar. Ana-babalar çocukların düşünce ve görüşlerine değer verirler. Ana-babalar çocuklarını gerektiğinde denetledikleri gibi aynı zamanda onlara ihtiyaç duydukları ilgiyi de göstermektedirler. koruma güdüsünün. Bu çocuklar aile ilgisi göremedikleri için ana-babalarının ilgisini çekmek için pek çok yola başvururlar. Bu çocuklar paylaşımcı ve grup çalışmalarında daha başarılı bir özelliğe sahiptir. özgüveni yüksek. İlgisiz ve Kayıtsız Aile İlgisiz ana-babalar çok rahattırlar ve çocuklarına yeteri kadar zaman ayırmazlar. bağımsız. Ana-babalar çocukların kazanmaları gereken davranışları. Bu nedenle ana-babalarından ayrı kalamazlar ve sürekli onların yanında olmak isterler. sevecen ve sevgi dolu bir ortam oluştururlar. Bu tutuma sahip aileler evde çocuklarına sıcak. Sürekli aileleri tarafından korunup kollandıkları için bağımsız olamazlar ve kendi ayakları üzerinde durmakta güçlük çekerler. sorumluluk sahibi. Demokratik ana-babaların çocuklarını belli sınırlar içinde özgür bırakmaları ve istedikleri kararları vermelerine yardımcı olmaları. şefkat ve merhametin. Kendilerini yaşamın akışına bıraktıkları için geleceğe dönük planlar yapamazlar (Sayar ve Bağlan. Hemen hemen her istediklerini yapabildiklerinden engellenmelere karşı tahammülleri yoktur. Edinmiş oldukları yanlış modeller sonucunda da yanlış alışkanlıklar kazanırlar.59). Çocuklarıyla iletişimleri çok azdır. 128). Çocuklarının olumlu davranışlarını onaylayarak sağlıklı bir gelişim göstermelerini sağlarlar. Sonuç olarak demokratik aileye sahip çocukların diğer dört aile ortamına sahip çocuklara göre daha özerk. 1999. çevresindeki insanlara saygı gösteren ve sevgiyle bakan.

Sevgi.72). Bu farklılıklar hem cinsiyetten hem de kültürden kaynaklanmaktadır. Sevgi ortamı çocuklara kendilerini güvende hissettirmektedir. Aile içinde kurulan iletişimde ana-babaların birbirlerine ve çocuklarına karşı kullandıkları hitap sözcükleri sıcak ve sevgi içerikli olmalıdır. Bedensel temas yoluyla sevgi duygusunun yaşanmamış olması bazı psikolojik rahatsızlıkların temelini oluşturmaktadır (Yavuzer. Anne çocuklarla geçirmiş olduğu yoğun dönemde zaman zaman fiziksek ve duygusal açıdan yorgunluk ve güçsüzlük hissedebilir. onun ne kadar mükemmel olduğunu vurgulayan sözcükler olmalıdır. s. Sevgi ortamında büyüyen çocuklar mutludur ve yalnız olmadıklarını. Sevgi göstermenin çeşitli yolları vardır. Sevgi ortamında büyüyen çocuk. Anne yoksunluğu çocuk gelişimiyle ilgili pek çok alanda olumsuz etki bırakacağı gibi çocuğun duygusal gelişimiyle ilgili özellikle de sevgi ihtiyacını gidermesiyle ilgili de olumsuz etki bırakacaktır. 2008. Anne sevgisinin koşulsuz sevgi olduğu bilinir. Sosyal ilişkilerinde kendi duygu ve düşüncelerini açıklayamaz ve kaygı yaşar. korunduklarını ve değerli olduklarını hissederler. Böyle durumlarda baba. Özellikle bebeklik ve çocukluk döneminde kucaklayarak ve öperek gösterilen sevgi hem çocukların bedensel temas ihtiyacını hem de sevgi ihtiyacını etkili bir şekilde karşılamaktadır. Çocuklar sevmeyi ve sevilmeyi belki de sevmemeyi yaşadığı ailede öğrenmektedir. anneyi söz. sıcak ve sevgi dolu ilişki yatmaktadır. Çocuklar küçük yaşlarda daha çok anneyle birlikte olduklarından hem sevme duygusunu hem de iletişim becerisini anneleriyle kurdukları iletişim yoluyla kazanırlar. Bebek doğduktan sonra ilk sıcak teması anneyle yaşamaktadır. ses tonuyla. Ancak bu sevgi gösterisi aşırıya ve taşkınlığa kaçmadan yapılmalıdır. eşlerin birbirine karşı duymuş oldukları sevgi sonucu temellenir. Bedensel temasla. Ancak duymuş oldukları sevgiyi çocuklarına açıkça gösteremeyen ana-babalar vardır. Aile üyeleri birbirleriyle konuşurken mümkünse ses tonunu yükseltmemeli. hizmet etme yoluyla ve hediyeyle sevgi gösterilebilir. Ailede Sevgi Duygusunun İletişime Etkisi Ailedeki iletişim ve etkileşimin temelini sevgi oluşturmaktadır. Aksi durumda anneyle çocuk arasındaki sevgi ve sıcak ilişki gittikçe yıpranacaktır. Bu kadar güçlü bir bağa sahip olan anne çocuk sevgisi zamanla kurulan iletişimin biçimine göre şekil değiştirebilir. Ana-babalar. eşleri ve çocukları birbirine bağlayan en temel duygudur. tutarlı. Anne çok kutsal bir varlıktır. çocuklarına onları yücelten sözcükler kullanmanın yanında çocuklarını olduğu gibi kabul eden sevgilerinin koşulsuz olduğunu gösteren söz. konuşma biçimiyle. Ana-babaların gösterecekleri sevgi.korku ve endişe gelişir ve çocuk ana-babası tarafından sevildiğini hissedemez. Ana-babalar çocuklarına onları sevdiklerini hem sözel olarak hem de davranışsal olarak göstermelidir. 2010. 2009. değer veren. onların yaşamındaki diğer ihtiyaçları karşılamalarında da etkili olur. sevgi ihtiyacını yeterince karşıladığı için çevresindeki insanlara. Sevgi kadar önemli olan bir diğer konu ise sevginin açıkça gösterilmesidir. Burada babanın anneyi desteklemesi oldukça önemlidir. hayvanlara ve tüm canlılara sevgiyle bakar. davranış ve duygularıyla ruhsal açıdan doyurmalı ve anneyi tekrar ruhsal ve fiziksel olarak eski 114 . Sevgiyi göstermede ana-babalar arasında bazı farklılıklar görülmektedir.104). Anne çocuğuyla dengeli. Ana-babalar. Kullanılan sözcükler karşıdaki kişiyi yücelten.276). Bedensel temas sadece bebeklerde ve çocuklarda değil hemen hemen her yaşta kullanılabilecek etkili bir sevgi gösterme biçimidir. Bu sözcükler olumsuz bir durumu ortaya koyacak sözcüklerdir. sabırlı. Çocuklarına karşı sevgi duymayan ana-baba neredeyse hiç yoktur. Oysaki çocuklara gösterilmesi gerek en önemli duygu sevgi duygusudur. tavır ve davranış içinde olmalıdır (Doğan. s. s. eleştirel dil kullanmamalı “sen zaten” ya da “ama” gibi sözcüklerle cümlelere başlamamalıdır. Anne sevgisinin arkasında eşler arasındaki samimi. Anababanın çocuklarına karşı duymuş oldukları sevgi çocuk tarafından görülmez ve hissedilmezse bu sevginin çocuk üzerinde olumlu bir etkisi olamaz. sevgi sınırları içerisinde yeteri kadar zaman ayırarak ilişkilerini sürdürürse o kurulmuş olan güçlü sevgi bağı kuvvetlenerek devam eder. Ailede sevgi deyince akla anne gelir. Annenin çocuğuyla kullandığı iletişim yolu önemlidir. çocuklarının sağlıklı bir duygusal gelişim yaşaması için dengeli bir duygusal etkileşim ortamı hazırlamaları gerekir (Yavuzer. Bir aile. Sevgiden yoksun büyüyen çocuklar ise sevgi ihtiyacını karşılayamadıkları ve sevgiyi tatmadıkları için çevrelerine sevgi gösteremezler. Sevgi hem ana-baba hem de çocuklar için oldukça önemlidir. sıcak bir bakış ve gülümsemeyle. Çocuklar dünyaya geldikleri andan itibaren sevgi görmeye ihtiyaç duyarlar.

Babalarının sarılmasına. 2011. Eğer ki çocuklar ana-babalarında bir tutarsızlık görürlerse kendilerine uygulanan disiplinde de bir belirsizlik görecek ve kendinden bekleneni yerine getirmeyeceklerdir (Sayar ve Bağlan. Bu nedenle babalar belkide otorite kaybına uğramamak için çocuklarına olan sevgilerini kapalı biçimde göstermektedirler. zor durumlarda bile hiç yakınmadan sabırla büyütmeyi ifade etmektedir. Günümüzde belki bu kadar uç örneklere rastlanmasa da hala bir topluluk içinde çocuğuna rahat rahat sarılıp öpmeye çekinen babalar görmek olasıdır. Baba çocukları için bir güven kaynağı ve kişilik gelişiminde etkili bir rol modeldir. Zamanla yaptırımları söylemekten sıkılarak daha sonraki bir zamana ertelemek de tutarsızlığı göstermektedir. Ana-babalar hangi nedenlerle çocuklarına tutarsız davranırlar? 115 . çocuğu olduğu gibi kabul etmeyi. 171). hoşgörülü ve sabırlı olmak gerekir. Eşler Arası Tutarsızlık Eşler arasında ortaya çıkan tutarsızlık. 2007. güvenli bir ortam sunmalıdır.118). onlara karşı dengeli. onunla yeteri kadar ilgilenip şefkatle yaklaşmayı. S. Sizce sevgi göstermenin kaç değişik yolu vardır? Size göre sevgi göstermenin en etkili yolu hangisidir? ANA-BABA ÇOCUK ETKİLEŞİMİNDE TUTARLILIK Bazı ana-babaların çocuklarına karşı tutarsız davrandıkları görülmektedir. Ana-babalar çocuklarına duydukları sevgiyi açıkça göstermeli. Ana-babaların çocuklarından beklentileri farklı olsa bile çocuğun yanında birlikte hareket ediyor izlenimi bırakmaları gerekir. eşlerin çocuk yetiştirmeye karşı sahip oldukları farklı bakış açılarından kaynaklanmaktadır. Sonuç olarak çocukların sağlıklı bir gelişim gösterebilmeleri için ana-babalarının sevgilerine ihtiyaçları vardır. Gün içinde yaşanan stres. öpmesine ihtiyacı ve hakkı vardır.gücüne kavuşturmalıdır. Sevgi. Ana-babaların bir kuralı uygulamaya koyduktan sonra o kuralı uygulamadan kaldırmaları tutarsız davrandıklarını göstermektedir. anlayışlı. kaygı ve iş yoğunluğu ana-babaların ruhsal yapısı üzerinde etkili olmaktadır. Baba yoksunluğu çocukların ihtiyacı olan sevgiyi tam olarak karşılayamamalarına neden olmaktadır. öperlerdi. Ana-babaların sahip oldukları ruhsal değişmeler de çocuklarına karşı tutarlı davranmalarını güçleştirmektedir. Tutarlı olmak için çocuklara karşı ilgili olmak. Ayrıca eşlerin çocuk yetiştirmeye ilişkin yöntem değiştirme kararı konusundaki uyuşmazlık da çocuklara karşı tutarsız davranmalarına neden olmaktadır. Ana-babalar eskiden çocuklarına karşı göstermiş oldukları bir davranış biçimini artık göstermeyebilirler. çocuklarına bireylerin farklı fikirlere sahip olabilecekleri anlayışını kazandırmasına rağmen. ana-babalar temel konularda birlikte hareket etmelidir. sadece bebeklik ya da çocukluk dönemlerinde değil her yaşta ihtiyaç duyulan ve gösterilmesi gereken bir duygudur (Kayhan. s. Geleneksel ailelerde baba. Bir baba çocuğunun bu hakkını elinden almamalıdır. 2011. Aksi taktirde çocuklar kendilerine sergilenen tutarsız tavırlardan dolayı nerede nasıl davranacakları konusunda kararsız kalabilirler (Sayar ve Bağlan. Yakın zamana kadar bu tutuma sahip kimi babalar çocuklarına uyurken sarılır. yaşadıkları eski-yeni çatışmalarından kaynaklanmaktadır. Sevgi. Eşlerin Kendi İçindeki Tutarsızlık Eşlerin kendi içlerinde gösterdikleri tutarsızlık. Oysaki çocukların babalarının sevgisine ihtiyacı vardır. Bu tutarsızlık eşler arasında olduğu gibi annenin ya da babanın aynı durum karşısında farklı zamanlarda farklı davranış sergilemeleriyle de kendini göstermektedir. ailede otorite durumundadır ve ailedeki disiplini baba sağlamaktadır. S. Ana-babaların küçük fikir ayrılıkları. 128). tutarlı.

Bu aileler çocuklarının bağımsız ve bireyci yetişmesine önem verirler. Bu anlayışa sahip aileler aynı zamanda çocuklarından ekonomik olarak da yarar elde etmek isterler. Yaşanan kültürel değişim ve sosyo-ekonomik gelişmelerle birlikte. Çocuk sayısı arttıkça maddi getiri de artacaktır. Bu tip ailelerde kadının statüsü yüksek. planlanmadan dünyaya gelen çocukları kabullenmede. Hiç kimse kendi isteğiyle dünyaya gelmemiştir. Ana babalar. Böyle bir anlayışa sahip ailede doğacak bir çocuk aile için istenmeyen çocuk olabilir. eğitimlerinde ve yaşantılarındaki pek çok konuda en iyisini yapma adına daha özverili davranmaktadır. Günümüzde aileler çocukların büyümelerinde. Erkek çocuklar aynı zamanda aileye ekonomik getiri sağlayacak kişilerdir. Çocuk her ne şekilde dünyaya gelirse gelsin ana-babaların bütün çocuklarına aynı düzeyde ve yakınlıkta olması gerekir. Bağımsız aile/insan modeli. Onlar için önemli olan aile isminin devam etmesidir. Ailede duygusal bağlılıklar olmasına karşın bireysel değerler ve özerklik ana-baba kontrolünde olmak koşuluyla ön plandadır. psikolojik ve sosyal değerlerdir. Aile üyeleri birbirlerine ekonomik bağlarla değil duygusal bağlarla bağlardır. Çocuklar büyütülürken alınan haz. 116 . Böylece ailede sevgi atmosferi gelişir. Çocukların aileye maddi bir getirisi vardır. Ne kadar çok çocuk varsa o kadar fazla gelir olacaktır. Psikolojik/duygusal aile modeli ise iki prototipin sentezi gibidir. Kağıtçıbaşı (2010)’nın ortaya koyduğu aile değişim modeline göre aileler hangi modele uygun hareket ediyorlarsa çocuklarına da o şekilde değer verirler. eşlere tarifsiz mutluluklar yaşatır. endüstrileşmiş. Bunlar faydacı/ekonomik. istenmeden. Kağıtçıbaşı (2010) ailelerde çocuğa verilen üç farklı değerden sözetmektedir. Çocuklara verilen değerde etkili olan bir diğer faktör de çocuğun aileye getireceği ekonomik yüktür. Ayrıca ailelerin çocuk sahibi olması toplum tarafından beklenen ve kabul gören bir durumdur. Anababa yaşlılık yıllarında ekonomik açıdan çocuklarına bağlıdır ve bu nedenle de erkek çocukları daha çok tercih ederler. bağımlı aile/insan modeli ve Psikolojik/duygusal bağlı aile modelidir. teknolojinin kullanıldığı kentlerde yaşayan ailelerde görülmektedir.205). s. Bu ailelerde erkek çocuk tercihi daha fazladır. tarımla uğraşan düşük sosyo-ekonomik düzeye sahip ailelerdir. Sosyal değere sahip aileler ise daha çok erkek çocuklarına değer vermektedir. 2003. Psikolojik değerde çocuk sayısının azlığı önemlidir. Bağımlı aile/insan modelinde yer alan ailelerin sosyo-ekonomik düzeyleri düşük. s. Bütün çocuklar ana-babalarının yanında aynı değere sahip olmalıdır. Yaşlandıklarında çocuklarının kendilerine bakmasını beklerler. Psikolojik değere sahip ailelerde çocuklardan alınan zevk ve mutluluk ön plandadır. Bu tür aileler refah seviyesi yüksek daha çok kentlerde yaşayan ailelerdir. ilgi ve sevgi göstermede istenen çocuklara oranla daha soğuk davranabilirler. Bağımsız aile/insan modeli daha çok sosyo-ekonomik düzeyi yüksek. Aile içinde bulunduğu tolumun kültürüne ve değerlerine bağlıdır. Faydacı değere sahip aileler yaşlılıklarını güvenceye almak için erkek çocuklarına değer verirler. Eşler arasında ise bu değere kadınlar erkeklere oranla daha çok önem vermektedir. Bu aileler genellikle kırsal kesimde yaşayan. çocukların büyüme sürecinde ortaya koydukları davranışlar ve bu davranışlarda yaşanan ilkler. Aile sisteminin işleyişi ve sosyo ekonomik düzeyine göre üç ailelerin üç farklı prototipi vardır. gelişmelerinde. Bağımsız aile/insan modelinde olduğu gibi bu modelde de erkek çocukları tercih düşüktür. 2010. aileler genel olarak psikolojik/duygusal bağlılık modeline doğru kaymaktadır. kırsal bölgede yaşayan ve tarımla uğraşan geleneksel ailelerdir.ANA-BABANIN ÇOCUĞA VERDİĞİ DEĞER Aile tolumu oluşturan en küçük sosyal yapıdır ve aileyi toplumdan ayırmak mümkün değildir. Bu ailelerde çocukların cinsiyetinin ne olduğu önemli değildir. Tarihsel süreçte ailelerin çocuklarına verdikleri değerler değişime uğramıştır. Kadınların ailedeki statüleri yüksek ve ailedeki doğum oranı düşüktür. doğum oranı düşüktür. Bu değere sahip aileler.204). Tolumun sosyal ve kültürel yapısı zamanla değiştiği için ailenin sahip olduğu değerler de değişmektedir. Ailedeki çocuk sayısı da yüksektir (Kağıtçıbaşı. şehirlerde de kentlerde de görülebilir (Hortaçsu. Bu ailelerde üyeler arası maddi bağlılıklar vardır. Bu tip aileler otoriter ailelerdir ve kadınların statüsü düşüktür. Bu nedenle aileler her çocuğun kendileri için ekonomik bir külfet olduğunu düşünmektedir.

Aile üyeleri boş zamanlarını birlikte değerlendirirlerse üyeler arasındaki ilişkiler daha da güçlenir ve birbirlerini daha iyi anlama fırsatı 117 . Zamanı verimli kullanmanın artık çok etkili olduğu günümüz yaşamında her şeyi ayrıntılı planlayıp günü gününe yapmanın oldukça yararı vardır. bilişsel. Çocuklar onlarla konuşabilecek yeterli zamanı bulmalı ve pek çok konuda fikirlerini alıp tartışmalıdır. maddi gücün gittikçe daha önemli olması aile üyelerinin iletişim adına birbirlerine yeteri kadar zaman ayıramamalarına neden olmaktadır. Çocuklar zamanlarını nasıl kullanacaklarını ve nasıl planlayacaklarını ana-babalarından öğrenirler. Babanın da ev işlerinde ve çocuk bakımında sorumluluk alması gerekmektedir (Önder. sosyal ve ahlaki değerleri kazanabilmeleri için ana-babalarını rol model olarak almaları gerekir. Henüz geleneksel aile modelini tam olarak üzerinden atamayan ailelerde anne hem çalışmakta hem de akşam eve geldiğinde ev işleriyle ve çocuk bakımıyla ilgilenmektedir. Bireye yeni bilgi ve beceriler kazandırır. Günümüz koşullarında ise aile üyelerinin birbirine yeteri kadar zaman ayıramadıkları görülmektedir. Genellikle insanlar boş zamanlarını sevdikleri kişilere ayırırlar. Kayhan (2007). Bu da anneyi hem fiziksel olarak hem de ruhsal olarak yıpratmaktadır. dilsel ve ahlaki gelişimleri üzerinde olumlu gelişmeler sağlanabilir. Çocuğa sahip bir ana-baba için boş zaman çok önemli bir zaman dilimidir. Bu zaman dilimleri içinde beklide en etkili kullanılabilecek zaman. Çocukların kişisel. Bunları yapabilmek için ana-babaların etkili bir zaman planlaması ve iş paylaşımı yapması gerekir. kişisel. Yemek saatleri aile içi iletişimi artırmak. Ayrıca çocuklar anne ve babalarının kendilerine zaman ayırdıklarını gördüklerinde anne ve babaları tarafından ne kadar sevildiklerini. Burada üzerinde durulan konu aileye ayrılan zamanla ilgilidir. aile bağlarını güçlendirmek ve konuşulamayan konuları konuşmak için önemli bir zaman dilimidir. Babalarla birlikte annelerin de iş hayatına atılmaları. oyun oynamaya ihtiyacı vardır. yemek saatleridir. • • • • Bireyin kendini ifade etme ve var olan güçlerinin ortaya çıkarıp geliştirebilme fırsatı verir. boş zaman etkinliklerinin oluşturacağı etkiyi şu şekilde özetlemiştir. Günün sınırlı zamanında bir arada bulunan aile üyelerinin birbiriyle etkileşiminin yeterli ve verimli olması gerekir. ne kadar değer verildiklerini hisseder ve bir aile yapısının sıcaklığını görürler. sosyal. hafta sonları ve yıllık tatiller oluşturmaktadır. Çocukları için ayırmış olduğu zamanı da verimli kullanamamasına neden olmaktadır. onlarla birlikte olmaya. Hem annenin hem de babanın çalıştığı ailelerde evle ilgili yapılması gereken işlerin paylaşılması gerekir. Ayrıca çocukların ana-babasının ilgi ve sevgisine. s. Bunun için de yapılabilecek önemli becerilerden birisi zamanı iyi kullanma becerisidir.Ailelerin çocuklarına vermiş oldukları kaç tip değer vardır ve bu değerler nelerdir? ANA-BABANIN ÇOCUĞA AYIRDIĞI ZAMAN Günümüzün karmaşık yaşamında insanların varlıklarını sürdürüp başarılı olabilmeleri için hızla değişen sosyal ve mesleki yaşama ayak uydurmaları gerekmektedir. Birey fiziksel. Ana-babalar boş zamanlarını çocuklarıyla birlikte geçirirlerse beklide zamanı daha verimli bir şekilde değerlendirmiş olurlar.22). hem mesleki. Bireyin içinde yaşadığı doğal ve toplumsal çevreyi tanımasına ve çevre ile sağlıklı ilişkiler kurabilmesine yardımcı olur. Ana-baba için de en çok sevilen kişiler çocuklarıdır ve onlarla birlikte olmaları gerekir. Birey kendini geliştirme ve yenileme olanağı bulur. günün akşam saatleri. Tüm bu gerekçeler çocukların ihmal edilmesi için bir neden olamaz. Boş zamanı doğru değerlendirmenin bir yararı da çocuklara bunu öğretmektir. 2007. Aksi durumda hem sosyal. Bu durum çocuk gelişiminde oldukça etkili bir yere sahip olan ana-baba çocuk etkileşimini sınırlandırmaktadır. Çocuklar aile için çok önemlidir ve çok değerli varlıklardır. zihinsel ve ruhsal rahatlama sonucu yeniden verimli çalışma gücü kazanır. kariyer elde etmenin önemli hale gelmesi. Bu zaman dilimi içinde yapılacak etkinliklerle çocukların fiziksel. hem de aile yaşamında pek çok şeyi kaçırmış olur ve tekrar elde etmekte de güçlük çekebiliriz. Yoğun yaşam temposu aile üyelerinin birlikte geçirdikleri zaman dilimini gittikçe azalttığından ailede geçirilen zamanı.

Boş zamanlar değerlendirilirken ne tür etkinlik yapılacağıyla ilgili kararı aile üyeleri ortak vermelidir. kırılmış oyuncağımı ya da bozulmuş radyoyu tamir ediyoruz. Ailesinin büyük kız çocuğudur. s. duygusal. Babam çok güzel masal anlatır. Şarkı bile söylediğimiz oluyor birlikte.bulurlar. Mutlu ve zevkli bir beraberlik olması için etkinlik seçiminde mümkün olduğunca ailedeki bireylerin hoşuna giden etkinlikler seçilmelidir (Kayhan. sosyal ve fiziksel olarak gelişimlerine de yardımcı olmaktadır. Annemle de arkadaşlarım hakkında konuşuyor. Bir de babamın başımı okşaması. Onları daha çok kayırmakta aynı durumda diğerlerine olumsuz tepki gösterirken sevdikleri çocuğa tepkisiz kalmaktadırlar. Oynanan oyunla hem aile üyeleri arasındaki etkileşim güçlenir hem de çocuğun gelişimi desteklenmiş olur (Sayar. Daima küçük görülerek dışlanmıştır. “Annemle babamı çok seviyorum. Beni önemsediğini hissediyorum…” Siz anne ya da babanızla birlikte zaman geçirirken daha çok hangi etkinliği yapardınız? AİLEDEKİ KARDEŞLER ARASI AYIRIMIN İLETİŞİME ETKİSİ Ailelerin genellikle çocuklarını aynı düzeyde sevdiklerini söylemelerine rağmen zaman zaman bazı çocukları daha çok sevdikleri görülmektedir. Anne ya da babasının kardeşini daha çok sevdiğini fark eden çocukla ana-babası arasında duygusal sorunlar ortaya çıkabilir. Oyun aile yaşantısında önemli bir yere sahiptir. Annem. Kendisinden küçük olan erkek kardeşine anne babası tarafından her zaman ayrıcalıklı davranılmış ve D. berbere gidiyoruz…” Yusuf’un gözleri genellikle ışıl ışıl. “Annemle babamın beni sevdiğini biliyorum. hem en çok birlikte olmak istediği kişilerle birliktedir hem de en çok yapmak istediği şeyi yapmaktadır.122). Ödevimde yapamadığım bir soru olduğu zaman babama sorabileceğimi bildiğim için ders çalışmaktan çekinmiyorum. çünkü benimle vakit geçiriyorlar” diyor. masallar okuyoruz…” Leyla 10 yaşında. kardeşim ve ben en çok sessiz sinema oyununu seviyoruz. Bu ana-babalar sevdikleri çocuklara diğerlerinden daha farklı davranmaktadır.133). Ana-babaların çocuklarının gelişimi için mutlaka bu süreci yaşamaları gerekir. tuttuğumuz takımdan. Çocukların ana-babalarıyla birlikte zevk alarak vakit geçirdikleri en önemli etkinlik oyundur. Birlikte basketbol oynuyoruz. s. Yükseköğrenimini tamamladığı yıllarda zaman zaman eve gelmeyen. hikâyeler.. Bu konuyla ilgili Yavuzer (2008). D. ama yine de her birimizle tek tek ilgilenip. D. şöyle bir örnek olay aktarmıştır. 2011. 2007. Mehmet’e babasının kendisini sevdiğini nereden anladığını sorduğumuzda Şu cevabı veriyor: “Çünkü benimle birlikte zaman geçiriyor. Ailesiyle oyun oynayan çocuk. “Biz üç kardeşiz. ‘İYİ GECELER LEYLA’CIĞIM’ demesi çok hoşuma gidiyor. Bazen askerlik hatıralarını anlatıyor. Onların da beni sevdiğini biliyorum” diyor. “Babam akşam işten gelip dinlendikten sonra bulmaca çözüyoruz. geleceğe dair planlarımızdan konuşuyoruz. babam da kardeşimle sohbet ediyor. Oyun çocukların kendi ilgi ve yeteneklerini keşfetmelerine yardımcı olduğu gibi bilişsel. evde bulamadığı ilgi ve sevgiyi ev dışında aramaya çalışan bir birey olmuş ve ne yazık ki. Sayar (2011). tam meslek sahibi olduğu bir dönemde yaşamına son vermiştir. Baba zaman içinde de bu yanlış tutumunu değiştirmemiş ve çeşitli bilimsel uyarılara ilgi göstermemiştir. Bu çocukların ailesine karşı oluşturdukları güven duygusu sarsılır ve ana-babasına duyduğu sevgi gittikçe zayıflar. alkol kullanan. bazen de kitaptan okur. bize kendimizi özel hissettiriyorlar. araba yıkıyoruz. Annem çay saati için mutfakta benimle birlikte kurabiye yaparken. Haftada en azından bir kez bize masal anlatır. ailelerin çocuklarına ayırdıkları zamanın çocuklar üzerine bıraktığı olumlu etkiyi yine onların söylemleriyle şu şekilde aktarmıştır. Herkesin hemfikir olduğu bir karara uyum kolaylaşır ve herkes yapılan etkinlikten yeteri kadar doyum elde edebilir. 118 . arkadaşlarımdan. babam.

çocuklarına dengeli ve eşit davranmalı asla ayırım yapmamalıdır. Bu faktörlerden dolayı erkek çocuklarla kız çocuklar arsında ayırım yapıldığı görülmektedir. Özellikle aralarında yaş farkı az olan çocuklarda kıskançlık oldukça fazla görülmektedir. Daha sıcak. Özellikle üç ve daha çok çocuklu ailelerde en küçük çocuk daha çok sevilmektedir. Bu durum ailede gerginlik oluşturur. Henüz doğru karar verebilme yeterliliğine sahip olmadan vermiş oldukları kararlar sonucunda da çok daha büyük sorunlarla karşı karşıya kalabilmektedirler. s. Evlat kız da olsa erkek de olsa aynıdır ve kesinlikle ayırım yapmak doğru değildir. Bu ortaklık ana-baba sevgisinden fiziki mekân paylaşımına. Ana-babasının kardeşini kendisinden daha çok sevdiğini düşünen bir çocuk neler yaşayabilir? 119 . Ayrıca ana-babalar yaşlılıklarında erkek çocuklarını kendilerine bakacak bir güven kaynağı olarak görmektedir. 2007. Küçük çocuklara sadece ana-babalar değil çoğu zaman büyük çocuklar da daha çok sevgi göstermektedir. Ana-baba. Aksi halde çocuklar arasındaki sevgi ve saygı zarar görür ve birbirlerine karşı düşmanca bir tutum geliştirebilirler (Kayhan. Çünkü yeni doğan çocuk büyük çocuğun sahip olduğu pek çok şeye ortak olmuştur. Anababaların bu durumu göz önünde bulundurarak böyle basit ve anlamsız ayırımlara girmemeleri gerekir. Kardeşler arası ayırım çocukların sahip oldukları cinsiyetten de kaynaklanmaktadır. En küçük çocuklar. daha sevgi dolu ve değer veren ortamların arayışı içine girmektedirler. Ancak bu her zaman böyle olmayabilir. Böyle durumlarda ana-babaların dikkatli olup rahatsız oluşturacak kadar sevgi ayırımı yapmamaları gerekir. ilgi paylaşımına. Büyük çocukla yeni doğan çocuk arasında ana-babanın sevgisini paylaşma sorunu ortaya çıkar. Ailelerin yapmış oldukları bir diğer kardeş ayırımı ise küçük kardeş büyük kardeş ayırımıdır.Ailede ikinci çocuğun doğması daha önce tek çocukla kurulmuş düzeni bozarak yeni bir düzenin kurulmasını gerekli kılar. oyuncak ve zaman paylaşımına kadar devam etmektedir. Kıskançlık oldukça doğal bir durumdur. dikkat ve sevgi görmektedir. Özellikle geleneksel ailelerde gittikçe azalmasına rağmen erkek çocuğa verilen değer daha çoktur. Böyle bir durumla karşı karşıya kalan kız çocuklarının aile bağları zayıflamakta ve gerekli desteği göremedikleri için ailelerine güvenmemektedirler. Zaman zaman kardeşlerden bazılar bu sevgi ayırımından rahatsız olabilir.119). Burada iki çocuk arasındaki dengeyi sağlayacak olan kişiler ana-babalardır. Bu konuya değer başlığında değinilmişti. Erkek çocuklar ailenin hem adını devam ettirmekte hem de aileye ekonomik kazanç sağlamaktadır. gerek diğerlerine göre daha küçük olmalarından gerekse sempatik tavırlarından dolayı daha çok ilgi.

ilgisiz ve kayıtsız aile ve demokratik aile şeklinde sıralanabilir. Çocuklar ana-babalarında bir tutarsızlık gördüklerinde kendilerine uygulanan disiplinde de bir belirsizlik görerek kendilerinden bekleneni yerine getirmeyebilirler. Bu tutarsızlık eşler arasında olduğu gibi annenin ya da babanın aynı durum karşısında farklı zamanlarda farklı davranış sergilemeleriyle de kendini göstermektedir. sevgilerini mutlaka çocuklarına göstermeleri gerekir. Ana-babalar zaman zaman çocuklarına tutarsız davranmaktadır. Aile içi iletişim ve etkileşimde sevgi duygusu önemli bir etkiye sahiptir. özgüveni yüksek. Yaşlandıklarında çocuklarının kendilerine 120 bakmasını beklerler. eşlere tarifsiz mutluluklar yaşatır.Özet Ailelerin çocuklarıyla kudukları iletişimde kulandıkları tutumlar. Bu anlayışa sahip aileler aynı zamanda çocuklarından ekonomik olarak da yarar elde etmek isterler. ses tonuyla. ne kadar değer verildiklerini hisseder ve bir aile yapısının sıcaklığını görürler. Sevgi aileyi birbirine bağlayan en temel duygudur. eşlerin çocuk yetiştirmeye karşı sahip oldukları farklı bakış açılarından ya da çocuk yetiştirmeye ilişkin yöntem değiştirme kararı konusundaki uyuşmazlıklardan ortaya çıkmaktadır. Bunlar faydacı/ekonomik. Ailelerin genellikle çocuklarını aynı düzeyde sevdiklerini söylemelerine rağmen zaman zaman bazı çocukları daha çok sevdikleri görülmektedir. psikolojik ve sosyal değerlerdir. Bu çocukların ailesine karşı oluşturdukları güven duygusu sarsılır ve ana-babasına duyduğu sevgi gittikçe zayıflar. vicdan duygusu gelişmiş bir kişiliğe sahip olmaktadır. Psikolojik değere sahip ailelerde. izin verici aile. Çocukların aileye maddi bir getirisi vardır. Sevgi göstermenin pek çok yolu vardır. Ailelerde çocuğa verilen üç farklı değerden sözedilebilir. Sosyal değere sahip aileler ise daha çok erkek çocuklarına değer vermektedir. Oysaki demokratik tutum sergileyen aileye sahip çocuklar. bilişsel. hizmet etme yoluyla ve hediyeyle sevgi gösterilebilir. onunla yeteri kadar ilgilenip şefkatle yaklaşmayı. Eşlerin kendi içlerinde gösterdikleri tutarsızlık. zor durumlarda bile hiç yakınmadan sabırla çocuklara destek olmayı ifade etmektedir. çocukların büyüme sürecinde ortaya koydukları davranışlar ve bu davranışlarda yaşanan ilkler. Bu zaman dilimi içinde yapılacak etkinliklerle çocukların fiziksel. çocuğu olduğu gibi kabul etmeyi. bağımsız. anne ve babaları tarafından ne kadar sevildiklerini. çocuklardan alınan zevk ve mutluluk ön plandadır. Sevgi. kişisel. Bedensel temasla. İlk dört aile tutumunu sergileyen ana-babalar çocuklarıyla sağlıklı iletişim kuramamakta ve bunun sonucunda da çocuklar kişisel. Otoriter-katı kuralcı aile. sosyal ve ahlaki yönden sağlıklı gelişim gösterememektedir. yaşadıkları eski-yeni çatışmalarından ya da sahip oldukları ruhsal değişmelerden kaynaklanabilmektedir. Bu ana-babalar sevdikleri çocuklara diğerlerinden daha farklı davranmaktadır. aşırı koruyucu aile. Çocuğa sahip bir anababa için birlikte geçirilen zaman çok önemli bir zaman dilimidir. Anne ya da babasının kardeşini daha çok sevdiğini fark eden çocukla ana-babası arasında duygusal sorunlar ortaya çıkabilir. çevresindeki insanlara saygı gösteren ve sevgiyle bakan. sorumluluk sahibi. . Kardeşlerarası ayırımın daha erkek çocuklar lehine ya da çok çocuklu ailelerde küçük çocuk lehine olduğu görülmektedir. Ayrıca çocuklar anne ve babalarının kendilerine zaman ayırdıklarını gördüklerinde. dilsel ve ahlaki gelişimleri üzerinde olumlu gelişmeler sağlanabilir. Çocuklar büyütülürken alınan haz. konuşma biçimiyle. Onları daha çok kayırmakta aynı durumda diğerlerine olumsuz tepki gösterirken sevdikleri çocuğa tepkisiz kalmaktadırlar. sıcak bir bakış ve gülümsemeyle. Günün sınırlı zamanında bir arada bulunan aile üyelerinin birbiriyle etkileşiminin yeterli ve verimli olması gerekir. Ayrıca ailelerin çocuk sahibi olması toplum tarafından beklenen ve kabul gören bir durumdur. Faydacı değere sahip aileler yaşlılıklarını güvenceye almak için erkek çocuklarına değer verirler. Her anne ve baba çocuğunu sever ancak sevgilerini gösteremedikleri zaman çocukları kendilerinin ne kadar sevildiğini anlayamayabilir. sosyal. Eşler arasındaki tutarsızlık. Onlar için önemli olan aile isminin devam etmesidir. Ana-babalar. daha özerk.

Aşırı koruyucu aile 4. İlgisiz ve kayıtsız aile 3.00’da eve geldiği için kızması aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir? a. Akşam eve gelince çocuğa sarılma c. Aşırı koruyucu aile e. Çocuğa hediye alma d. Demokratik aile e. Bu babanın uyguladığı bir disiplin yöntemidir d. Her akşam çocuklara zaman ayırma c. Oğlu her akşam saat 20. Demokratik aile c. Çocukların gelişimlerine en çok olumlu katkı sağlayan aile tutumu hangisidir? a. O hafta çocuğun sinemaya gitmesini anne istemiyordur b. Aşağıdakilerden hangisi çocuğa duyulan sevgiyi göstermenin etkili yollarından birisi değildir? a. Kızının akşam annesine yardım etmesini istemektedir d. Aşağıdakilerden hangisi değerlerden birisi değildir? a. Çocuğun isteğini yerine getirmek 9. Her gece çocuğu uyurken öpme e. Demokratik aile e. Çocuğa verilen yanlış zaman c. Felsefi değer b.00’de eve gelen babanın kızına saat 19. Otoriter-katı kuralcı aile çocuğa verilen 5. İzin verici aile d. İzin verici aile d. Çocuklara hak ettikleri değeri verme e. Annenin evdeki iş yükünü hafifletmek b. Çocuğun sokağa çıkma isteğine engel olmak e.Kendimizi Sınayalım 1. Çocuğun sıkılmasına engel olmak c. Her akşam bir saat çocuğuyla oyun oynayan baba için aile içi etkileşimde etkililiği fark edilen durum hangisidir? a. Sosyal değer d. Ana-baba arasındaki tutarsızlık b. Çocuklara tutarlı davranma b. Annesinden izin alarak bahçeye oynamaya giderken babasıyla karşılaşan ve babası tarafından eve geri gönderilen çocuğun karşılaştığı durum aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir? a. Çocukların yaşamlarıyla ilgili kararları doğru da olsa yanlış da olsa kendilerinin vermelerine tepki göstermeyen aile tutumu hangisidir? a. Çocuk o hafta sınavından düşük not almıştır e. Yapmış oldukları olumlu bir davranışta çocukları taktir etme d. Çocukla oyun oynama b. Kızını oğlu kadar sevmemektedir c. Ana-babaların çocukla ilgili verilecek kararlarda çocuğun fikrini almadan onun adına karar vermeleri hangi aile tutmuyla açıklanır? a. Kızına güvenmemektedir b. İlgisiz ve kayıtsız aile b. Baba çocukların her hafta sinemaya gitmesini doğru bulmamaktadır 121 . Çocuğuna genellikle her hafta sinema gitme izini veren babanın bazı haftalar izin vermemesi aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir? a. Kızına değer vermemektedir 10. Evin küçük çocuğuna her gün çukulata alma 2. Kızıyla oğlu arasında ayırım yapmaktadır e. Baba tutarsız davranmaktadır c. Psikolojik değer e. Ana-baba arasındaki sevgi farklılığı d. Çocuğun sokağa çıkmak için küçük olması e. Otoriter-katı kuralcı aile c. Ekonomik değer 8. Aşağıdakilerden hangisi ailede ana-baba çocuk etkileşimini olumsuz etkileyen bir durumdur? a. Babanın çocuğa daha çok değer vermesi 7. İzin verici aile d. Faydacı değer c. Çocuğa zaman ayırmanın önemini kavramak d. Çocukla kullanma konuşurken sevgi sözcükleri 6. Aşırı koruyucu aile c. İlgisiz ve kayıtsız aile b. Otoriter-katı kuralcı aile b.

d Yanıtınız yanlış ise “Ana-Baba-Çocuk Sevgisinin Aile İçi İletişime Etkisi” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. b Yanıtınız yanlış ise “Ana-Baba Çocuk Etkileşiminde Tutarlılık” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 4. vb.” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. basgetbol. d Yanıtınız yanlış ise “Ailedeki Kardeşler Arası Ayırımın İletişime Etkisi” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 6. b Yanıtınız yanlış ise “Ana-Baba Tutumlarının Çocukla İletişime Etkisi” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. hizmet etme yoluyla ve hediyeyle sevgi gösterilebilir. oynama Sıra Sizde 6 Ana-babasının kardeşiyle kendisi arasında ayırım yaptığını hisseden çocukların ailesine karşı oluşturdukları güven duygusu sarsılır ve anababalarına karşı duydukları sevgi gittikçe zayıflar. Ana-babaların kendi içlerindeki tutarsızlık ise yaşadıkları eskiyeni çatışmalarından ya da sahip oldukları ruhsal değişmelerden kaynaklanabilmektedir. 8. 2. ses tonuyla. 122 . 3. c Yanıtınız yanlış ise “Ana-Babanın Çocuğa Ayırdığı Zaman” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. konuşma biçimiyle. e Yanıtınız yanlış ise “Ailede Ana-Baba Çocuk Etkileşimi” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Sıra Sizde 3 Ana-baba arasındaki tutarsızlık. 10. c Yanıtınız yanlış ise “Ana-Baba Tutumlarının Çocukla İletişime Etkisi” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz.Kendimizi Sınayalım Yanıt Anahtarı 1. çocuk yetiştirmeye karşı sahip oldukları farklı bakış açılarından ya da çocuk yetiştirmeye ilişkin yöntem değiştirme kararı konusundaki uyuşmazlıklardan kaynaklanabilir. sıcak bir bakış ve gülümsemeyle. a Yanıtınız yanlış ise “Ana-Babanın Çocuğa Verdiği Değer ” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Sıra Sizde 4 Ailelerde çocuğa verilen üç farklı değerden sözedilebilir. 9. Bedensel temasla. psikolojik ve sosyal değerlerdir Sıra Sizde 5 Sinema ve tiyatroya gitme Oyun ya da oyuncak oynama Sohbet etme Resim yapma Bilgisayarda oyun oynama. 5. a Yanıtınız yanlış ise “Ana-Baba Çocuk Etkileşiminde Tutarlılık” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 7. Sıra Sizde Yanıt Anahtarı Sıra Sizde 1 İlgisiz ve kayıtsız aile Aşırı koruyucu aile İzin verici aile Demokratik aile Otoriter-katı kuralcı aile Sıra Sizde 2 Sevgi göstermenin çeşitli yolları vardır. Futbol. Bunlar faydacı/ekonomik. e Yanıtınız yanlış ise “Ana-Baba Tutumlarının Çocukla İletişime Etkisi.

İstanbul: Selis Kitabevi. 123 . (2006).) (2009). ve Önder. Konuşarak ve Dinleyerek Anlaşalım. İstanbul: Boyut Yayıncılık. Çocuklukta İlişkiler Ana Baba. (2003). İstanbul: Morpa Kültür Yayınları. (2007). Ç. A. İstanbul: Koç Üniversitesi Yayınları. Y. Dönmezer. Hortaçsu. (2008). S. (1999). N. Yavuzer. K. Yavuzer. İstanbul: Remzi Kitabevi. (2007). (2007). Yazıcıoğlu. İstanbul: Remzi Kitabevi. Ü. Kağıtçıbaşı. Aile Yapısı ve İlişkileri. H. Koruyucu Psikoloji. Ankara: Pegem Yayıncılık. Ankara: Pegem Yayıncılık. İstanbul: Sistem Yayıncılık.S. 5 Sevgi Dili.Yararlanılan Kaynaklar Chapman. U. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Basımevi. (2008). Türküm. Betül Çelik. G. Ailede Sevgi Eğitimi. Anne Baba Eğitimi. (2010). Çocuklarla Doğru İletişim. (2010). Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Basımevi.) (2011). Doğan. Paktuna Keskin. ve Kayhan. Kardeş ve Arkadaşlar. (2011). S. Genel İletişim. (2010). Çev. Demiray. İ. Etkili İletişim. Ailede İletişim Etkileşim. (Ed. Demiray. ve Bağlan. Çocuk Psikolojisi. A. Ankara: İmge Kitabevi. (Ed. F. Benlik Aile ve İnsan Gelişimi Kültürel Psikoloji. U. Sayar. İstanbul: Timaş Yayınları. İstanbul: Sistem Yayıncılık. H. Çocuk Eğitimi El Kitabı.

Çocukta özgüven gelişimini açıklayabilecek. Anahtar Kavramlar Benlik Benlik İmgesi Özgüven Özgüven Gelişimi Aile İçinde Çocuk Anne Çocuk İlişkileri Baba Çocuk İlişkileri İçindekiler Giriş Özgüvene İlişkin Kavramlar Özgüven Aile İçinde Çocuk 124 . Benlik ve benlik imgesini tanımlayabilecek. Özgüven gelişiminde ebeveynlerin önemini açıklayabilecek bilgi ve becerilere sahip olabilirsiniz.7 Amaçlarımız Bu üniteyi tamamladıktan sonra. Özgüven kavramını açıklayabilecek.

“güven” ve “sevgi” verebilmekle başlar. dışarıdan kontrol yerine. yaşam içerisinde birey. yürümeye çalışırken ona bilinçli bir destek vermek çok önemlidir. kanıtlamasına yardımcı olmak bu gücü kullanırken doğrular ve yanlışlar arasında seçim yapabilmesine yardımcı olmak. kendi istediği zaman. Benlik. doğru yaptığını sevinçle karşılamak. yanlış yaptığında cezalandırmadan yanlışından vazgeçirmek onun birey olmasına destek olmaktır (Atabek. bu konuda doğru ve yanlış davranışları bilmeyi. Benlik kavramı. 1994). Bu bağlamda. İnsanları diğer canlılardan ayırt eden temel özelliklerinden biri kendinin farkında olmasıdır. Bu konuda memnun eden veya hayal kırıklığına uğratan yaşantılar bireyin kendine değer verme duygusunu oluşturur. ona kendisini kontrol etmesini öğretmek. Bunun sonucunda. Çocuğun yaptığı her yeniliği fark etmek. bebek altını kirlettiği zaman onu temizlemek. Bebek ağladığı zaman yardımına koşmak. kendinden başkalarıyla yaşarken bencillikten kurtularak hak eşitliği içinde davranabilmesini öğretmek oldukça önemlidir. Çocuğun ileriki yaşamında özgüvenli bir birey olabilmesi için aile bireyleri ile etkileşimi çok önemlidir. bunu ona belirtmek. Bireyin çevresindeki insanlar tarafından olumlu olarak değerlendirilme ve kabul görme gereksiniminin karşılanması bireyin kendini algılama biçimini önemli ölçüde etkiler. bireyin çevresi ile olan ilişkileri. ÖZGÜVENE İLİŞKİN KAVRAMLAR Benlik Benlik kavramı. Algılanan benliğin beğenilmesi sonucu özsaygı (Güngör1993) buna bağlı olarak da özgüven oluşur. kişinin güçlü ve zayıf yanlarına.Özgüven Aile Bireyleri Etkileşimi GİRİŞ Çocuğun duygusal hayatı onun bütün gelişme evrelerinde düzenleyici ve yöneltici bir rol oynamaktadır. yetenek ve değerlerine ilşkin kendini algılayışını. Bu bilinç. zamanla diğer insanların değerlendirmelerinden etkilenmeden varlığını sürdür ve bireyin tüm davranışlarını etkisi altına alır 125 . iletişimi ve yaşantılarının algılanış biçimlerine göre oluşan ve değişim gösteren bir süreçtir. 2000). Bebek emeklerken. Çocuğu kendi gücü içinde. Bu duygu zamanla öğrenilerek gelişir. kendi gelişim çizgisinde desteklemek onun özgüvenli bir birey olmasına yardımcı olmaktır. iyi bir gözlemci olmayı ve çocukla etkili bir iletişim kurmayı kapsamaktadır. Bireyin özsaygısı ve buna bağlı olarak özgüveni bir kez oluştuktan sonra. bireyin kendisini görüş ve algılayış biçimidir. Anne baba olabilmek her şeyden önce çocuğa. anne baba olarak çocuğun yapabileceği her şeyi kendisinin yapmasını sağlayarak gücünü tanımasına. bebekle konuşmak. kendine bir kimlik ve bu kimliğe de bir değer kazandırır. kendine dönük olumlu olumsuz değerlendirmelerini içerir (Köymen. Bunun için anne babaların bilinçli olmaları gerekir. sıralarken. acıktığı zaman onu doyurmak. İnsan doğduğu andan itibaren kendisi ve çevresi ile etkileşimi içerisinde kendisi ile ilgili çeşitli algılar oluşturur. sevgi sözcükleri söylemek onun ileriki yaşamında mutlu bir birey olmasını sağlar.

akıllı. tembel görülmesi bu algıda önemli değişkenlerdir. tutumlarını ve davranışlarını etkileyerek eylemlerine yansır. İnsanın kendini yeterli ve sevilebilen biri olarak görmesi ile sevilemeyen. kişinin iç dünyasında yer alan şartlanmalardan. Bilinçaltında kalıplaşmış olan bu inançlar. kişi kim olduğunu tanımlama ve söz konusu kimliği beğenip beğenmediğine karar verme yeteneğine sahiptir. Başka bir deyişle. kendine yönelik algılamaları esastır. Ebeveynler. huzurlu bir yaşamdan alıkoyar. farkına varma şansı yakalayabilmesi için zengin yaşantılar sunulmalıdır. Kişi bu duygunun eksikliğini boşluk olarak algılar ve bu boşluğu başka şeylerle doldurma çabasına yönelir. öyle kuvvetlidir ki her fırsatta kişinin duygularını. yetenekli veya yetersiz. okul başarısı. sosyal ilişkiler (öğretmeni ve arkadaşlarının tavırları) bu yeni boyutun oluşum ögeleridir. sosyal ilişkilerde. Başka bir deyişle. 2011). Benlik İmgesi Benlik bilinci insanı hayvanlardan ayıran en önemli özelliklerden biridir. psikolojik yaşamın temel ögelerinden biridir ve duygusal bir gerekliliktir. Hayat iniş ve çıkışlarla. Boşluğu başka şeylerle doldurma çabası ne yazık ki işlevsel bir yaklaşım değildir. 2010). başarısız ve zayıf bir birey olarak görmesinin özgüvenine çok farklı etkileri olacağı muhakkaktır. Özgüven duygusu. Benlik algısı olumlu olan anne babaların çocuklarının da benlik algısının olumlu olacağı bilinen bir gerçektir. Bu duygunun eksikliği. kimi insanlar bazen yaşamın herhangi bir alanında yüksek performans gösterip başarı elde etmelerine rağmen yine de bu konuda kendilerine olan güvensizliklerinin devam ettiği görülür. sahip olduğu olumsuz inançlardan başka bir deyişle kişinin iç dünyasında olup bitenlerden kaynaklanmaktadır. Bu 126 . çocukluktan itibaren yaşamın farklı alanlarında etkisini gösterir. Benlik kavramının ögesi olan “benlik imgesi” bireyin sahip olduğu fiziksel ve zihinsel özelliklerinin farkında olmasıdır. Özgüven sorunu da insanın bu yargılama yeteneğini kapsar (Mckay ve Fanning. 1984). özgüvene bağlıdır. kişiyi mutlu. birey bir başarısızlıkla karşılaştığında. Ayrıca. Bu da öncelikle anne ve babanın çocuğa ilişkin sözlü ve sözsüz tavırlarıyla başlar. Başka bir deyişle. Bu yüzden çocuğun. 2011). Çocuğun anne babasının gözündeki konumu çocuğun kendisine ilişkin olumlu bir imgeye sahip olmasını etkiler. Örneğin. Bunlar olağandır ancak burada önemli olan olayların peşinden sürüklenip gitmek ya da olaylara takılıp kalmamak gerekliliğidir. Kişinin özgüveni ile benlik imgesi arasında önemli bir ilişki olduğu düşünülmektedir. ergenlik döneminin sağlıklı bir şekilde atlatabilmesi de bireyin benlik algısını olumlu yönde etkilemektedir. Özgüvene sahip olan bireyler bunları yaşamın parçası olarak kabul edip olaylara yön vermeyi bilirler. Bu amaçla. başarı ve başarısızlıklarla doludur. Burada kişinin içsel. Benlik algısı ve benlik imgesi nedir? Özgüven ile benlik algı ve imgesinin ilişkisi nedir? ÖZGÜVEN Özgüven. Benlik gelişiminde özellikle anne babanın tutum ve davranışları çok önemlidir. gerçekçi bir benlik değerlendirmesi yapması amacıyla uygun ortamlar yaratılmalıdır. Aynı şekilde okul yaşantısı.(Geçtan. Özgüven duygusunun insan hayatında yeri ve önemi çok büyüktür. yaşamın bazı alanlarında kendilerine güvendikleri halde bazı alanlarında son derece güvensiz olabilmektedirler. Bu beceri. evlilik ve cinsellik gibi konularda yeterli güven duygusundan yoksun olabilmektedirler (Göknar. Örneğin çocuğun ailede isteniyor olması. disiplin ve sevgi yoluyla çocuklarının benlik algısını geliştirebilirler. bazı insanlar okul başarısında. başarısızlığını değiştirilebilir bir nedene bağlar ve bir sonraki denemelerinde başarılı olacağına inanır. mesleğinde kendilerine güvendikleri halde insanlar arası iletişimlerde. Bu durum. Kimi insanlar. Bu boşluk ancak kendine olan güven duygusunun geliştirilmesiyle doldurulabilir. kişinin davranışlarına yansır ve yaşamın tamamında olumlu ya da olumsuz olarak kendini gösterir. Bu algılamalar. Örneğin. insanlar kim olduklarını tanımlar ve daha sonra bu kimliği sevip sevmediklerine ilişkin kararlar verip kendilerine ilişkin algı oluştururlar (McKay ve Fanning. çocuğa güçlü olduğu alanları görebilme. Çocuğun okula başlaması ile sosyal çevresi genişler yeni yaşantılar kazanır ve bu durum benlik imgesine yeni boyutlar eklenmesine neden olur. sorun ve mücadelelerle. zeki. başarılı.

kendini sevme. kendini ortaya koyabilme ve duyguları kontrol edebilme becerileri yer almaktadır. Çocukta Özgüven Gelişimi Özgüven doğumla gelişmeye başlayan hayat boyu gelişmeye devam eden bir olgudur. Başkaları bu insanların. Bazılarında iç özgüven daha çok gelişirken. yaşamlarını başkalarının istek ve beklentilerine göre değil. İlk yıllarda ailenin çocuğa verdiği mesajlar doğrultusunda gelişen özgüven. çocuğun okula başlamasıyla ailenin yanı sıra öğretmen ve arkadaşları gibi diğer kaynaklardan beslenir. ağlamasına gösterilen ilgiden etkili ve önemli biri olduğunu öğrenir. bu kişiler dışarıya karşı sakin ve kontrollü oldukları izlenimini başarıyla verip kendi iç dünyalarında başkaları tarafından sevilip sevilmedikleri konusunda endişe duyabilirler. umarsızlığı ve önemli olmadıklarını öğrenirler. iletişim becerileri. dış özgüven ise kişinin çevreye yansıttığı görüntü ve davranışları kapsamaktadır. kişiden kişiye farklılık gösteren karmaşık bir süreçtir. Başka bir deyişle. Bunlar kendisine vereceği değerleriyle ilgili ilk dersler ve özgüven yapısının ilk tuğlalarıdır. 2010). özgüveni. 2011). Bir şeyi söylemek ya da karar vermek konusunda bütün enerjilerini tüketecek kadar kaygı duyabilirler. kendine açık hedefler koyabilme. İç özgüven ve dış özgüven duygularının birbirini sürekli desteklediği durumlarda kişi ideal özgüvenine ulaşmış olur. Hayatın çıkmazları ve zorlukları karşısında kolayca umutlarını yitirip büyük bir çöküntü içine girer ve kaderlerine boyun eğerek çaresizlik içinde sızlanırlar (Göknar. Özgüven. Lindenfield (2011). İç özgüven. pozitif düşünme becerilerinin yer aldığı görülmektedir. Rahat ettirilmemiş kucağa alınmamış. sallanmamış ve sevilmemiş bebekler kendi değerlerine ilişkin başka öğretiler edinirler. Dış özgüvende ise. İç özgüvenleri tam olan ancak bu güçlerini dışarıya yansıtamayan insanlar da vardır. dokunulmasından korunmakta olduğunu. Bu durumun tam tersi de söz konusu olabilmektedir. Bunlar da zayıf özgüvenin ilk öğretileridir. çocuklarında özgüvenin temelini atmaya çalışırken unutulmaması gereken konu. iç özgüven ve dış özgüven olmak üzere iki biçimde betimlemektedir. Tablo 7. kendi istek ve beklentilerine göre yönlendirirler. Çocuklar ergenlikle beraber özgüvenlerini değerlendirmeye ve şekillendirmeye başlar. Yaşam mücadelelerini de bu doğrultuda sürdürürler. kendisine yeni hedefler belirleyerek bu yolda çaba göstermeye başlar. Özgüvene sahip olan bireyler daha yaratıcı. kendini iyi ifade edebilme. Bu kişiler. Bazı insanlar kendileriyle barışık olamamalarına rağmen dış özgüven konusunda çok başarılı olabilmektedirler. Aileler. Sıkılınca ağlamalarının rahatlama getirmediğini. kendilerine olan inançlarının ne denli güçlü olduğunun farkına varamayabilirler. Benliklerini daha iyi tanıdıklarından neye güçlerinin yetip yetmeyeceğini. Bu kişilerin dış özgüvenleri düşük olduğu için iç özgüvenlerini nasıl kullanacaklarını bilmemeleri başarı çizgilerinin düşmesine neden olabilir (Lindenfield. Hayattaki zorluklar ve inişler bu bireylerin büyük bir çöküş yaşamalarına neden olmaz. kişinin kendisine ilişkin duyduğu memnuniyet düzeyini. Bu güvenden yoksun olan bireylerse başarısızlıklarının nedeninin kendilerinden kaynaklandığını düşünür ve değiştiremeyecekleri belirli bir özelliğe bağlarlar. Aşağıda tablo 1’de iç özgüven ve dış özgüveni ifade eden beceriler yer almaktadır. kendisiyle barışık olma durumunu. Bir bebek ona gülümsenmesinden harika bir varlık olduğunu. iç ve dış özgüven arasındaki dengenin iyi kurulması gerçeğidir. kendisiyle konuşulmamış. üretken ve verimlidirler. bazılarında dış özgüven fazla gelişir.1: İç ve dış özgüveni ifade eden beceriler tablosu İç Özgüven Kendini sevme Kendini tanıma Kendine açık hedefler koyabilme Pozitif düşünme Dış Özgüven İletişim becerileri Kendini iyi ifade edebilme Kendini ortaya koyabilme Duyguları kontrol edebilme İç özgüvende. kendini tanıma. Çocuklar büyüdükçe onlara kim olduklarını 127 .kişi aynı zamanda. neleri yapıp yapmayacaklarını bilirler ve hedeflerini bu doğrultuda ortaya koyarlar.

“Çocuğun gelişimini etkileyen en önemli şey sevilip sevilmediği duygusudur. Çocuğun başarabildiği yeni şeyleri fark etmek. Özgüven oluşumunda yer alan önemli ögeler şöyle sıralanabilir: Sevgi: Çocukların sürekli ve koşulsuz sevgiye gereksinimi vardır.yansıtacak başka aynalar da olur. spor alanları gibi farklı yaşantıların çocuğa sunulmasıyla karşılanabilir. Bu gereksinim. 2011). ilgi göstermek anlamına gelmez. yalnızca kabul etmek. Kendi görünümleri ve davranışları hakkında olumlu bir tavır benimseyen ve kendilerini olduğu gibi kabul eden ailelerin çocukları da aynı şekilde davranmayı öğreneceklerdir. Aile içinde önemli olan bu gereksinimlerin karşılanmasında dengeli davranmaktır (Mckay ve Fanning. 2011). Çocuklar ailelerin onlara sunduğu örnekler sayesinde kendilerine değer vermeyi öğrenirler. Ebeveynler kendilerini son sıraya yerleştirir ve çocukları için kendilerini feda etmeyi alışkanlık haline getirirlerse çocuklar da başkalarına hizmet ettikleri oranda değerli olduklarını öğrenirler. Özgüven modeli sunmak. ona verdiği öneme ve temel değer yansımalarına dönecektir. doğru yaptığını sevinçle karşılamak. bakıcılar hepsi bu rolü üstlenirler. aile ortamında sevgilerini sözle ve dokunarak ifade etmelidirler. Öğretmenler. arkadaşlar. ölçülü ve sağlam benlik değerleri olan çocuklar yetiştirmenin en önemli adımı onlarla sürekli etkileşim içinde olmak ve bu etkileşimi gözlemlemektir (Mckay ve Fanning. ebeveynlerin kendilerine ve temel gereksinimlerine özen gösterecek kadar değer vermesi demektir. müzik aleti. Bu nedenle. ancak çocuk aynada her zaman anne babasının ona duyumsattığı kendini iyi hissetme duygusuna. 1970) Özgüven nedir? Çocukta özgüven gelişimini etkileyen etmenler nelerdir? Özgüven Ediniminde Anne ve Babanın Rolü Kendi aralarında ve çevreleriyle uyumlu anne babaların çocukları. bunu ona belirtmek. Aile içinde sevgi silah gibi kullanılıyorsa koşulludur. kitap. Anne babalar. Güven: Temel gereksinimleri karşılanan çocuk kendini güvende hisseder. Kendini bağışlayabilmek için gerekli özgüvene sahip ailelerin çocukları da kendilerini bağışlamayı öğreneceklerdir.” (Briggs. Benlik saygılarını kazanabilmeleri için kendilerini değerli hissetmeye gereksinim duyarlar. Bu durum onların özgüvenlerini ve girişimciliklerini destekler. oyuncak. Ortam: Çocuğun kendini ve kendi yeterliliklerini tanıyabilmesi için zengin yaşantılara gereksinimi vardır. Çocuklar kendilerini güvende hissettiklerinde kaygı ve korkularından uzaklaşırlar. Bu bağlamda anne babanın kişilik yapısı çocuk üzerinde önemli bir role sahiptir. çocuğa destek olmaktır. Çocuklara olumlu bir ayna olmak yaptıkları her şeyi onaylamak ya da aileyi onların yönetmesine izin vermek anlamına gelmemektedir. bu durum çocuğun da benzer olaylar karşısında benzer korku ve kaygıları taşımalarına neden olur. Sosyal. Destek: Çocukların özgüven geliştirebilmesi için yönlendirilmeye ve cesaretlendirilmeye gereksinimleri vardır. özgüvenleri gelişmiş anne baba modellerine gereksinimleri bulunmaktadır. destekleyici sınırlar koymak çocuklara aile bireylerinin tümünün gereksinimleri olduğu mesajını verir. aynı zamanda özgüveni geliştiren davranışları cesaretlendirmek anlamını da taşır. Koşulsuz sevgi. Tutarlı. Bu tür olanaklar çocuğun güçlü yönlerini keşfetmesini ve zayıf yönlerini de geliştirmesini sağlayacaktır. kendi korku ve kaygılarını çocuklarına yansıtabilmektedirler. Model: Çocukların. kendilerine sağlanan destek ve önderlik sayesinde giderek benliklerini geliştirir. bütünleştirir ve özerk varlıklar olarak yetişkin yaşama 128 . Kendilerini korumak için belirli sınırlar koymayı sağlayacak bir özgüvene sahip olan ailelerin çocukları da bu konuda onları örnek alacaklardır. çocukların sosyal çevreyle ilişki içinde olmaları önem taşımaktadır. D. İlişkiler: İç ya da dış özgüvenin gelişebilmesi için çocukların evlerindeki ilişkilere gereksinimleri olduğu gibi farklı çevrelerde deneyimler geçirmeye de gereksinimleri bulunmaktadır. Bu nedenle anne babalar.

onaylanan ve onaylanmayan davranışlarının ayrımını yapmakta zorluk çeker. sevmeyi bir koşula bağlayan cümleler çocuk için her zaman sevilmediği anlamını taşımaktadır. Aynı şekilde iletişim sürecinde seçtikleri sözcüklerin ve kavramların çocukların gelişim düzeyine uygun olmalarına özen göstermelidirler. “Eğer şimdi uyursan seni daha çok severim”. çocuk kitaplarından yararlanabilirler. Bu bağlamda. Bu ortam. Anne baba tutumlarının sağlıklı olması ise her şeyden önce onların kendi içinde dengeli. “Eğer yemeğini yersen seni çok severim”. Çocukların sağlıklı yaşama konusundaki becerilerini destekleme. anne babasının onun varlığından dolayı mutlu olduğunu hissetmelidir. anne babasının onayını alma çabalarından vazgeçer. Sonunda umudu keserek. zaman zaman da söylediklerinin anlaşılıp anlaşılmadığını kontrol etmek amacıyla çocuklarına tekrar ettirebilirler. Kendi yetersizlikleri nedeniyle reddedici ya da aşırı koruyucu tutumlar gösteren anne babaların çocukları ise. en iyi model olunarak desteklenebilir ve gerçekleştirilebilir. Pek çok ailede. Çocukların bu duyguları aileleri tarafından gözlem ve dikkat becerileriyle fark edilebilir. Onların varlığıyla yaşamlarında ne tür olumlu duyguların ve durumların geliştiği çocuklarla paylaşılmalıdır. Çocukların düzeyine inmeyi bilme. Aileler. Anne babanın dengeli.” .ulaşırlar. 129 . Aileler. Çocuk. Anne babalar çocuklarıyla konuşurken ya da onları dinlerken onlarla aynı düzeyde olabilmek için diz çökerek aynı konumda iletişime geçmeye dikkat etmelidirler. Anne babası tarafından sevilen bir çocuk. sağlıklı beslenmeye dikkat etmek. çocuklarına yaşamlarının niteliği üzerinde olumlu bir etki yaptıklarını dile getirmelidirler. çocuklarının mümkün olduğunca erken yaşta hem bedensel hem de zihinsel sağlıklarına gereken özeni göstermeleri konusunda destek verilmelidirler. İstenen davranışları gösterdiğinde desteklenmeyen çocuk. çocuklara kendilerini sevmelerini ve kendilerine zarar verebilecek alışkanlıkları edinmemeleri gerektiği vurgulanmış olacaktır. okulda ve sosyal sistemdeki duygusal beslemenin özünü oluşturan koşullu sevgi. Anne babalar kullanacakları kavramlar konusunda çocuk programlarından. çocukta özgüven sorunları yaratmaktadır. Koşullu sevgide “eğerler” bulunmaktadır. ailenin ona yönelttiği tutumların bir yansımasıdır. çocuğun kendisini değersiz bulmasına neden olur.1999). benlik saygısı yüksek mutlu bir birey olarak gelişmesi büyük oranda ona sağlanan fırsatlara ve anne baba tutumlarına bağlıdır. “Eğer oyuncaklarını toplarsan ben de sana sarılıp seni öperim” gibi eğerli sevgiler. psikolojik ve sosyal gelişimleri açısından potansiyelleri en üst düzeyde ortaya çıkabilmektedir. Çocuklar özgüvenlerini yitirmeye başladıklarında bu konuya dikkatleri çekilip kendilerini farklı bir şekilde ifade etmeleri gerekliliği öğretilmelidir. Buna örnek olarak. sağlıklı olmak için düzenli spor yapmak verilebilir. 2010). Aşağıda bu duruma örnek olabilecek ebeveyn ve çocuk arasında geçen bir konuşmaya yer verilmiştir. uygun çocuk yetiştirme tutumuna sahip olabilmek için anne babaların çocuk gelişimi ve eğitimi konusunda yeterli bilgi ve yaşantıya sahip olmaları gerekmektedir (Cirhinlioğlu. onaylanan davranışların hangileri olduğunu öğrenir. Bu durum. Uygun çevre koşullarında büyüyen çocukların gerek bilişsel gerekse biyolojik. Aileler çocuklarına onları neden sevdiklerini ve koşulsuz sevdiklerini vurgulamalıdırlar. Aileler. kendini sevmeyi öğrenir. istenen davranışları gösterdiğinde desteklenen çocuk. Bunun yanında. özgüvenli ve kendi kendini yöneten bir çocuk yetiştirmenin ön koşuludur. Bu nedenle anne babadan gelen ilgisiz tutumlar. özgüveni gelişmiş. Buna karşılık. Yetişkinliğe ulaştıklarında da çocukken doyurulmamış gereksinimlerini diğer insanlardan karşılayabilmek için umutsuzca çabalarlar (Geçtan. Çocuğun benlik kavramı. Lindenfield’e göre çocukta özgüven gelişimini desteklemek için anne babaların yapabilecekleri şöyle sıralanabilir: Çocuklarına onları sevdiklerini söyleme. Çocuğun kendi kendini yöneten. “Baban ve ben böyle uslu olduğunda seni çok seviyoruz. Bunun hem fiziksel hem de zihinsel anlamda yapılması çok önemlidir. kendilerine ayrı birer varlık olarak değer verilmediğinden kişiliklerini bütünleştiremezler. mutlu ve kendileriyle barışık olmalarına bağlıdır. mutlu ve uyumlu olmadığı bir ortamda yetişen bir çocuğun potansiyelini tam olarak gerçekleştirmesi ve mutlu olması oldukça güçtür. Çocukların kendilerini aşağılamalarını engelleme. Çocuklarının yaşamlarındaki olumlu etkilerini paylaşma.

Elinden gelenin en iyisini yaptığını biliyorum. Bazen bu bir oyuncağın kurumu veya zor bir ödev olabilir. Çocukların benlik saygılarını kazandıracak bir dil kullanma. Anne babalar. Aynı durum çocuklar için de geçerlidir. çocuklarıyla birlikte bir etkinlik geçirmek birlikte eğlenmek için zaman ayırmalıdırlar. Çocuklara kendi başlarına yapabilecekleri işlerde yardım etmek onların bir işi tek başına yapabilme fırsatını görme şanslarını ellerinden almak demektir. şu yaptığına bak. Çocukların yaptıkları işlere müdahale etmeden duyulan güveni belli etme. Ses tonu. Bu saygıyı göstermek adına. Oysa ister kumdan kale yapmak olsun. Anne babalar. Çocukların ilgi ve yetenekleri doğrultusunda ebeveynlerine yardım etmelerine fırsat tanınmalıdır. isterse bir matematik projesi hazırlama olsun. Elinden geleni yapmaya çabaladığını gördüm. Aşağıda bu cümlelerin hangi amaçla nasıl söylenebileceğine ilşkin örnekler yer almaktadır: Olumlu duygularını onlarla paylaşmak amacıyla. Örneğin. Bu durum çocukta kendisinin önemsendiğini ve annesi babası için değerli olduğu duygusunu uyandırır. Bu inanılmaz bir başarı. Aileler kullandıkları sözlerin ve cümlelerin yanında beden dillerine de dikkat etmelidirler. çocuğun herhangi bir etkinliği tek başına yapmasına izin vermek ona duyulan saygının sözsüz ifadesidir. Dolapların düzenlenmesi. bozuk paraların sayılması gibi işlerde çocuğun yaşına. Seninle oyun oynamaya bayılıyorum. Çocukların önemsendiğini görmesini sağlama. sözler oldukça önemlidir. yaratıcılık becerisi gelişmiş bir çocuğun masayı istediği gibi hazırlamasına fırsat tanınabilir.“Kendine aptal dememelisin çünkü sen aptal değilsin. İnsanlar birine yardım ederken özel yeteneklerini kullanıyorlarsa kendilerini değerli hissedeceklerdir. Yaşamıma ne kadar neşe kattığını biliyor musun? Bugünü seninle geçirmekten çok mutluyum.Çocuk . gülümseme ve sarılma çocuğa söylenenlerin etkisini artırmaktadır. aileler önce çocuklarını gözlemleyerek onların gerçekten yardıma gereksinimleri olup olmadığına dikkat etmelidirler. Geçen haftadan bu yana çok ilerleme kaydettin. Senin…e yeteneğin var. 130 .” Ebeveyn . genellikle farkında olmadan çocuklarının sıkıntı çekmelerine dayanamayarak gereksiz yerlerde onların yardımlarına koşarlar. Bu durumda kendisini daha değerli gören çocuğun özgüven edinimi desteklenecektir. Başkalarını incitmemek için çaba harcaman çok güzel. Sana kitap okuma çok hoşuma gidiyor. ilgi alanlarına ve becerilerine göre fırsatlar sunmak onun kendini yeterli ve işe yarar hissetmesine neden olacaktır. Böylece çocuk ailede kendisini işe yarar ve değerli hissedecektir. Benim için çok önemlisin çünkü… Ne kadar yaratıcısın. Takdir ettiklerini göstermek amacıyla.“Ne kadar aptal bir kızım! Bak ne yaptım. Bu nedenle çocuklara yardım etmeden önce gözlem yapılmalı ve beklenmelidir. Şöyle diyebilirsin “Bir hata yaptım çünkü……. Çocuklarda benlik saygısını kazandırmada kullanılan cümleler. Bu zaman kısıtlı olsa bile bu durum çocuğa uygun bir dille anlatılıp zamanın etkili geçirilebilmesi için birlikte çocuğun hoşlandığı etkinlikler için planlama yapılmalıdır.” Çocukların güçlü oldukları konularda ailelerine yardım etmelerine fırsat tanıma. Çaba ve başarılarını takdir etmek amacıyla. aferin.

Anne baba çocuklarını dinler ve onlara karşı ilgilidir. Sen kendini zeki mi zannediyorsun? Ölümüme sen neden olacaksın. Bütün bu söylemlerin yanında ailelerin. Eminim başarırsın. Bu tip ailelerde. Ablan hiç böyle davranmazdı. Çocukların merak etmesi. çocuklar bu merak yaşantılarının içerisine girdiklerinde aileler 131 . çocuğa uygun bir gelişim ortamı hazırlamış olur. Destekleyici tutum içinde olan anne baba. Şu çocuk o kadar yoksulluk içinde bile… Ben çocukken… Sen kim olduğunu zannediyorsun? Sen zaten her zaman… Sen hiçbir işi doğru dürüst yapamaz mısın? Bütün söylediklerim bir kulağından girip öbür kulağından çıkıyor. Senin fikrini almak istiyorum. Sana her zaman güveneceğimi biliyorum. Böyle bir anne baba yaklaşımı. Bana kırgın olduğunu biliyorum ama… Bazen saldırgan davranıyor olabilirsin ama sen aynı zamanda…iyi yapıyorsun. soru sorması ve kurcalaması son derece doğal davranışlardır.Çocuklarını koşulsuz kabul ettiklerini göstermek amacıyla. Senin bu konudaki görüşün benim için çok önemli. Aileler çocuğun bu davranışlarını yaşayabilecekleri ortamlar hazırlamalıdırlar. Çocuğun özgüven edinimini desteklemek amacıyla ailelerin çocuklarına karşı destekleyici ve güven verici bir tutum sergilemeleri gerekmektedir. çocuğuna sözleri ve dokunuşlarıyla sevgisini göstererek onunla yakından ilgilenir. Senin yüzünden başım ağrımaya başladı. Kıskanmanı anlayışla karşılıyorum çünkü… Her zaman kusursuz olamazsın. Bana ne yaptırdığını görüyor musun? Bunu hiçbir zaman başaramayacaksın. Ailelerin söylemekten kaçınması gereken söylemlere şöyle örnekler verilebilir: Siz çocuklar… Ne kadar tembelsin… Bu sana göre bir iş değil! Aman sen deneme… Seni dinlemiyorum. Bu tip ailelerde anne baba çocuklarını destekler ancak bunun yanında aile içinde belirlenen kurallar da vardır. Aile üyeleri birbirlerinin düşüncelerine ve görüşlerine değer verirler. Bu ailelerde etkili bir etkileşim ve güçlü iletişim söz konusudur. Çocuğun özgüvenin gelişiminden ailenin çocuğa ilişkin sahip olduğu genel tutumu da son derece önemlidir. çocukların benlik saygılarını olumsuz etkileyecek bazı sözlerden kaçınmları gerekmektedir. Güven duydukların göstermek amacıyla.

altını kirletme gibi bedensel rahatsızlıklarının giderilmesidir. onları desteklemeleri. amca. 1997). Toplumsal değerler ailede öğrenilmeye başlar. Çünkü çocuğun kişiliğinin oluşumu ve gelişimini bu roller belirler. bu gereksinmeler yeterince karşılanmamışsa. Eğer aile ortamı ona benliğini tanımlama özgürlüğü veriyorsa. çocukların bazı kısıtlamalar dışında. kişilik gelişiminin ikinci evresi başlar. bağımsızlık. övülür ve yüreklendirilirler. ailedeki rollerin etkisi altındadır. Aile çocuğun ilk yaşam alanıdır ve yaşantıları bu ortamda öğrenir. Bu etkileşim içinde her bireyin rolleri vardır ve bu roller çocuk için çok önemlidir. Çevreye güven duyma ile kendine güven 132 . Ancak çocuğun yaptığı her etkinliğin abartılı bir biçimde övülmesi de doğru değildir (Göknar. korunma. anne babanın rollerini öncelikle oyunlarına yansıtarak ve onları taklit ederek işe başlar (Göknar. Bunun dışında ağabey. beslenme. teyze. abla. onun üzerinde yaşam boyu kalıcı izler bırakabilir. iyiyi ailede öğrenir. sevme. Bebekte bu duyguyu doyurmayan anneler. Çocuk doğruyu. Bu gelişim süreci içinde çocuk. Bebeğin gereksinimlerine annenin yerinde ve zamanında yönelebilmesi. bir gruba ait olma. Bebek için anne dünyanın tamamıdır. sorumluluk. uyku. Çok katı rollerle çerçevelenmiş olan ailelerde yetişen çocukların doğal eğilimleri serpilemez ve kendine özgü kişisel özellikleri gelişemez (Göknar. Çocuğun özgüven gelişimini desteklemek için ebeveynler nelere dikkat etmelidirler? AİLE İÇİNDE ÇOCUK Doğumdan sonra çocuğun ilk sosyal çevresi ailesidir. üşüme. İlk bakışta bebeğin temel gereksinimleri. kardeş. anneanne. Anne babanın çocuklarına karsı hoşgörü sahibi olmaları. bebeğin annenin sıcaklığını hissedebilmesi anneyle bebek arasında kurulan güvenin temelini oluşturur. 2004). Çocuk. toplumun değer yargılarına ve niteliklerine uygun bir birey olmayı aile ve aile çevresinden öğrenir. kendine güveni olmayan kişilerin yetişmesine ortam hazırlar (Yavuzer. Yeni doğmuş bebeğin tüm ilişkisi annesiyledir. açlık. yaratıcı. Bebekle annesi arasındaki ilişkiden doğan güven duygusu. çocuğun kendine güvenen. güzeli. Anne Çocuk İlişkisi İlk sosyal temas anneyle kurulur. Bir insanın kendisine güvenmesi çocukluk yıllarında çevresine duyduğu güvenle başlar. babaanne. çocuk diğer evrelere geçemeyebilir. Erikson’a göre ilk 12 aylık dönem içinde çocuğun temel gereksinimleri karşılanmışsa. Çocuğun kişiliğinin yapılanması ve gelişimi önce ailede başlar. Çocuk kabul edilmek ve onaylanmak ister. Bu nedenle çocuğun yetişmesinde en etkili ortam aile ortamıdır. 2010). oyun burada karşılanırken psikolojik ve sosyal gereksinimleri olan güven. 1997). yaşar ve öğrenir. Eğer aile içinde roller hiçbir esnekliği olmayan kalıplaşmış katı rollere dayanıyorsa böyle bir ortam çocuğun özgüven kazanması ve kişiliğinin gelişmesi açısından uygun bir ortam olamaz. Aile sistemi bir bütündür ve bireyler kendi aralarında etkileşim içindedir.tarafından desteklenir. dede. arzularını diledikleri gibi gerçekleştirmeleri anlamına gelir. Sorunlara çoklu bakış açılarıyla çözüm üreten. Anne babanın hoşgörüsünün normal bir düzeyde gerçekleşmesi. Tam tersine. giyinme. Bu durum çocuğun özgüven duygusunun gelişmesinde son derece önemlidir. Bebeğin annesinin olumlu ve olumsuz davranışları. Bebeğin gereksinimlerinin anne tarafından karşılanma biçimi sosyal gelişimi önemli ölçüde etkiler. Ailede çocuk için önemli olan anne baba ve onların varlığıdır. Böyle bir ortamda büyüyen çocukların yaratıcılık ve girişimcilik becerileri de gelişme fırsatı yakalayamaz. is başarma gibi duygu ve becerileri yine ilk defa ailede öğrenir. dayı. 2010). hala ve çocuk bakıcısı gibi bireyler aile sistemini oluştururlar. tek boyutlu bir dünya görüşü olmayan aile modeli çocuğun doğal bir biçimde gelişmesine olanak tanımaktadır. Davranış modellerini çocuk burada bulur. sağlıklı biçimde olgunlaşma yolunda gelişir. Yaşamın birinci yılında insanın çevresine karşı geliştirdiği güven ya da güvensizlik duygularının temeli de atılır. insanın ileride kuracağı bireylerarası ilişkilerin temelini oluşturur. toplumsal bir birey olmasına yardım eder (Yavuzer. onun sıkıntılarını giderebilmesi. Çocuk. Bu nedenle aile çocuğun psikososyal gelişim sürecinin başladığı yerdir. Ayrıca çocuğun fiziksel gereksinimleri olan barınma.

Bebek. Kolayca paniğe kapılabilir (Geçtan. Bu da onun arkadaş ilişkilerini olumsuz etkileyebilir ve arkadaşları tarafından dışlanmasına neden olabilir.1999). çocuğun özgüven edinimini desteklemek amacıyla. diğer bireylerden de korkmaz. Yalnız başına kalmak bu bireylere kaygı ve güvensizlik verir. Çünkü kaygı bulaşıcı bir duygudur. yetişkin olduklarında da bağımlılıklarını devam ettirirler. Bu amaçla çocuğa uygun sorumluluklar verilmeli ve yaşına uygun işler yapmasına fırsat tanınmalıdır. aşırı hoşgörü ile sert cezalandırma arasında gidip gelme biçiminde görülür. annenin kendi ruh haline göre bazen otoriter bazen de hoş görülü tutum takınmasıdır. Bebekte temel güven duygusunun oluşumunu engelleyen en önemli etmenlerden biri kaygılı annedir. Kaygılı anne aslında yetişkin yaşamın sorumluluklarını üstlenebilecek güce yeterince sahip olmayan biridir. Beslenme. Bu açıdan bakıldığında. bebeğiyle yakın ilişkiler kurması onunla etkili ve birebir zaman geçirmesi çocuğun ileriki yaşamında sağlıklı birey olmasında oldukça önemlidir. Çocuğu korumak anne babanın temel sorumluluklarındandır ancak. her defasında başkalarından yardım alma gereksinimi duyarlar. Başka bir deyişle. Bir toplulukta bireylerden biri paniğe kapıldığında kısa bir süre içinde de olsa benzer bir duyguyu diğer bireyler de yaşar. annenin çocuğuyla kurduğu ilişkilerinde tutarlı olması. bunun belirli bir düzene sokulmasını da içerir. Yaşamın ilk yıllarında bundan yoksun kalan çocuk. okulda arkadaşları tarafından da “koca bebek. diğer insanlardan korkan biri ise çaresizlik duyguları yaşar (Geçtan. Çocuğun özgüven kazanımında. başkalarına bağımlılık duyar ve dolayısıyla bağımlı bir kişilik geliştirir.birbirinden farklı olgular değildir. Bu etkileşimin ve birlikteliğin eksikliği çocuğun kişiliğini ve duygusal gelişimini olumsuz yönde etkileyecektir. Bu bireyler. 133 . 2004). Bebek. Yaşamın özellikle ilk üç yılında. çocuğunu koruyup desteklerken bu durumu aşırı korumacılığa vardırmaması oldukça önemlidir. Bebek de tek güven kaynağı olan annenin kaygısını kendi varoluşunun bir parçası durumuna getirir (Geçtan.1999). bir bebek dünyaya getiren bir anne için. 8 yaşında bir çocuğa annesi tarafından yemek yedirilmesi doğru bir davranış değildir. Anneliğe gereğince hazır değildir. ancak bu samimi tutum onda güven duygusunu geliştirebilir. Aynı zamanda. Aynı zamanda bu bireyler tek başlarına kalmaktan hoşlanmazlar. yalnızca bebeğin bedensel gereksinimlerinin karşılanması değil. ona büyümesi ve gelişmesi için uygun desteği vermek önemli olmanın ötesinde bir zorunluluktur. çocuğun bu dönemde annenin fiziksel temasına. Bu. bebeğini ilk günden tanımaya çalışmak. özgüven sorunları yaşayabilirler. Bu tutarsızlık. Annesinin koruması altında her şeyi rahatça elde eden bir çocuk. Böyle bir ortamda büyüyen çocuklar.1999). Sezgi yolu ile olan bu algılama yetişkinlerde olduğu gibi bilinçli bir olgu değildir. Oysa çocuk hayata hazırlanmalıdır. kendi kanatlarıyla uçmayı ve ayakları üzerinde durmayı bilmelidir. Temel güven duygusunun oluşumunda annenin tutarlılığı büyük önem taşır. Bu çocuklar. Belirli aralıklarla annenin kendisiyle ilgileneceğini bilmek çocuğa güven sağlar. Çoğu kez kendi annesi de kaygılı biridir. kendi başlarına iş yapamazlar. bu çocuklar karasız. görünürde sevecen de olsa annesinin kendisine karşı tutumunun içten ya da zorlama olduğunu kolayca algılar. Bu kişiler. çocuğun özgüven edinimini olumsuz etkiler. annenin çocuğa gerektiğinden fazla kontrol ve özen göstermesi. Annenin tutarlılık göstermesi gereken diğer bir alan ise kurallar konusundaki tutumudur. çekingen davranışlara sahip olabilecekleri gibi asi davranışlar da sergileyebilirler. Annesinin kanatları altında el bebek gül bebek. yetişkin döneminde belirsizliklere karşı aşırı duyarlıdır. Annenin bu alandaki dengesiz tutumu. annenin çocuğu aşırı koruyucu tutumu da olumsuz bir etkiye sahiptir. Çocuğun bir davranışına bir gün gülüp geçtiği halde başka bir gün aynı davranışa sert bir tutum takınması annenin davranışlarındaki dengesizliği gösterir. sıcaklığına ve duygusal etkileşimine her şeyden çok ihtiyacı bulunmaktadır. gerçekten içten sevilmeye gereksinim duyar. çocuğun sosyal gelişimi engellenmiş olur. çocuğunu her yerde aşırı derecede koruyup kollama gereğini duyarlar. Bu anneler. çıtkırıldım ve nazlı büyüyen bir çocuk kendi kişiliğini geliştiremez. annenin çocuğun eğitimiyle ilgilenmesi. Böyle bir ortamda yetişen çocuklar. süt kuzusu” gibi isimler takılarak alaya alınabilirler. Başka bir deyişle. İnsan kendisine güvenirse. Büyümesine izin verilmeyen bu aşırı koruyucu ortamda. ancak güvendikleri ve tanıdıkları insanların yanında oldukları zaman mutlu ve huzurlu olurlar (Göknar. Bütün bunların yanında. uyku gibi gereksinimlerinin aksatılmaması güven kazanımındaki önemli bir adımıdır.

anne ise daha çok kendisine benzeyendir. yorgunluk gibi nedenler bulunabilir. kendisi için olumlu görüş geliştirmesine ve benlik saygısı kazanmasına destek olur. Baba ve çocuk arasında iletişim ve etkileşimin zayıf olması. Bu ilişkiden doğan güven duygusu. Bu duygu kendini değerli hissetmesine. Engelleyici ve cezalandırıcı nitelikte olan kararların uygulanması ise babaya bırakılır. Babanın otoriter yapısı. nasıl geçirildiğidir. hem eşine hem de çocuğuna karşı koruyucu bir yaklaşım içerisinde olmasına karşın. Baba. Babaların özellikle. babadan çok anneyi tercih etmektedir. Böyle bir ortamda yetişen çocuk. Etkileşimin kalitesi süreden daha önemlidir. Bazen baba kendi yaşamındaki sorunları çözmeye çalışırken çocuklarıyla birlikte olmak ve onlara yardımcı olmak için gerekli enerji ve gücü bulamaz. dünyanın tamamıdır. çok çalışmak zorunda kalması. Aynı zamanda. bebeğin erken duygusal ve sosyal gelişiminde önemli bir rol oynar. yetişkin bir birey olduğunda kendi haklarının. otoritenin yokluğunda sorumsuz ve saygısızca davranabilmektedirler. Babası tarafından yeterli ilgi gören çocuk. anne de olduğu gibi geçirilen sürenin ne kadar olduğundan çok. Her şey iyi gittiğinde. kendileri otorite durumuna geldiklerinde. çalışma saatlerinin çocukla birlikte olmaya uygun olmaması. Anne babanın sevgisiyle. genellikle çocuğun beslenme. Bebek için anne. otoritenin verdiği gücü acımasız ve sorumsuzca kullanmaktan çekinmezler (Göknar. Çocuğun kendine olan güveni. çocuğun temel gereksinimlerinin karşılanmamsı anlamına gelir. Bu durumda çocuk babasıyla doğal ve dengeli bir ilişki kuramaz. Oysa çocuğun anneyle birlikte olmak kadar babayla birlikte olmaya da gereksinimi bulunmaktadır. Bu kişiler. benlik sınırlarının ve sorumluluklarının pek farkında değildir.” (Yavuzer. Çocukta temel güven duygusunun oluşumu için anne nelere dikkat etmelidir? Baba Çocuk İlişkisi Babalar da anneler gibi tüm ilgi ve dikaktlerini bebeklere verir. özgüven kazanması arasında yakın bir ilişki vardır. Geleneksel aile yapısı içinde genellikle biçimsel de olsa otoriteyi baba temsil eder. bakım sorumluluğunu anneden daha az üstlenir. Geleneklerin kendisine verdikleri bu rolü sürdürme durumunda kalan baba. çocuğun sağlıklı bir kişilik geliştirmesine engel olur. Baba. baba değil annedir. Kendisine duyulan saygı. çocuğun özsaygı. çocuklara daha yakındır ve onlara ilişkin konularda gerçek karar organıdır.“Bebek için anne. benimsemesiyle. Çocuk babayı kendinden farklı olarak algılar. Çocukluğunda sindirilmiş olan bu kişiler kendilerinin güçsüz olduklarına o kadar inanırlar ki kendilerinden başka herkesi güçlü ve haklı görürler. Anne. 134 . babasından ilgisiz bir tutum görürür. 2003). havaya fırlatma şeklindeki oyun etkinliklerine eğimli oldukları görülür. Dolayısıyla bu çocuklar özgüvenden yoksun yetişirler ve genellikle otorite karşısında itirazsız boyun eğici oldukları halde. kendilerine ait bir görüş ve düşünceleri de yoktur. çocuk için hem bir sevgi nesnesi hem de örnek alınacak kişidir (Yavuzer. korku ile eşanlam taşır. Baba. Baba. dünyanın tamamı. bebeğiyle süre olarak daha az zaman geçirse bile burada önemli olan. kendi bedeninin uzantısıdır. 1999). ağlama nedenini belirleyen kişi. Bunun sonucunda çocuk. Bebek stres durumlarında. bebeklerini sallama. çoğu kez çocuklarıyla yakın ve sıcak ilişki kurmaktan alıkonmuş olur (Geçtan. çocuğu gelecekte kuracağı ilişkilerin temelini oluşturur. anne babasına duyduğu güvenin sarsılmamasına özen göstermek bu konuda ebeveyn olarak bilinçli olmak önem taşımaktadır. sevildiğini önemsendiğini hisseder. Bu durum çocukta özgüven gelişimini olumsuz etkiler. Babanın çocuğa karşı ilgisiz bir tutum sergilemesinin altında kendi yaşamındaki sıkıntıları. sürekli onlarla meşgul olur ve çok güçlü sevgi ve şefkat bağları geliştiriler. anne babasına olan güveninden kaynaklanır ve gelişir. babalar çocuklarına karşı son derece duyarlı ve tepki vericidirler. Bu nedenle. 2003). babanın çocuğa karşı ilgisiz bir tutum sergilemesi. Bütün bunların yanında baba. Ancak bebek ağlamaya başladığında. çocuğu yoğun yaşanan anne-çocuk bağlılığından koparıp onun dış dünyaya açılmasını sağlayan kişidir. 2004).

çocuğu anne bağımlılığından koparıp onun dünyaya açılmasını sağlayan. 135 . Güvenli ortamlarda çocuk yetiştirin ve yalnız bırakmaktan korkmayın. özgüvenlerini yitirir. Hem anne hem de babanın birbiriyle uyumlu ve dengeli olarak eğitimde sorumluluk alması çocuğun kendisi ve dünyayla barışık. 2000).Çocuğun zekâ. Önemli olan babanın da anne kadar çocuğun gelişiminde etkin bir rol oynadığıdır. mutlu bir birey olabilme yolundaki savaşımında en büyük yardımcı olacaktır (Güngörmüş. kişilik ve cinsel gelişimini tek faktörle açıklamak doğru değildir. (Martin. Çocukta özgüven duygusunun oluşumu için baba nelere dikkat etmelidir? Zaman ve Mekân Ebeveynler çocuklarının dünyasında varlıklarını sürekli hissettirmeye çalışırsa çocukları. 2003). bağımsızlık ruhunu yitirir. Çocuklarının yaşamına durmadan yeni kurallar koyarlarsa. “Bir sevgi nesnesi ve özdeşim modeli olan baba. 1989).” (Yavuzer. çocukları. sosyal gelişiminde ve özgüveninin sağlanmasında etkili olan kişidir.

Önemli olan babanın da anne kadar çocuğun gelişiminde etkin bir rol oynadığıdır. Aileler. Bu etkileşim içinde her bireyin rolleri vardır ve bu roller çocuk için çok önemlidir. teyze. Kendi aralarında ve çevreleriyle uyumlu anne babaların çocukları. özgüvenli ve kendi kendini yöneten bir çocuk yetiştirmenin ön koşuludur . Çocukların sağlıklı yaşama konusundaki becerilerini destekleme. Çocukların düzeyine inmeyi bilme. bireyin kendisini görüş ve algılayış biçimidir. bazılarında dış özgüven fazla gelişir. Çocuğun benlik kavramı ailenin ona yönelttiği tutumların bir yansımasıdır.Özet Benlik. Çocuk doğruyu yanlışı. Bu ortam. Aile sistemi bir bütündür ve bireyler kendi aralarında etkileşim içindedir. Özgüven. Ailede çocuk için önemli olan anne baba ve onların varlığıdır. Algılanan benliğin beğenilmesi sonucu özsaygı buna bağlı olarak da özgüven oluşur. anneanne. kişiyi mutlu. anne babasının onayını alma çabalarından vazgeçer. abla. Bu algılamalar. bütünleştirir ve özerk varlıklar olarak yetişkin yaşama ulaşırlar. mutlu bir birey olabilme yolundaki savaşımında en büyük yardımcı olacaktır. istenen davranışları gösterdiğinde desteklenen çocuk. Çocuğun kişiliğinin yapılanması ve gelişimi önce ailede başlar. Bu duygu zamanla öğrenilerek gelişir. kişinin kendisine ilişkin duyduğu memnuniyet düzeyini. kişinin davranışlarına yansır ve yaşamın tamamında olumlu ya da olumsuz olarak kendini gösterir. İstenen davranışları gösterdiğinde desteklenmeyen çocuk. iç özgüven ve dış özgüven olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. kardeş. Bunun dışında ağabey. onaylanan davranışların hangileri olduğunu öğrenir. Dış özgüvende ise. Bu nedenle anne babadan gelen ilgisiz tutumlar. Sonunda umudu keserek. Buna karşılık. Bireyin çevresindeki insanlar tarafından olumlu olarak değerlendirilme ve kabul görme gereksiniminin karşılanması bireyin kendini algılama biçimini önemli ölçüde etkiler. Çünkü çocuğun kişiliğinin oluşumu ve gelişimini bu roller belirler. pozitif düşünme becerilerinin yer aldığı görülmektedir. iletişim becerileri. hala ve çocuk bakıcısı gibi bireyler aile sistemini oluştururlar. İlk yıllarda ailenin çocuğa verdiği mesajlar doğrultusunda gelişen özgüven. Bazılarında iç özgüven daha çok gelişirken. Çocuklarının yaşamlarındaki olumlu etkilerini paylaşma. babaanne. Çocukların güçlü oldukları konularda ailelerine yardım etmelerine fırsat tanıma. Bu konuda memnun eden veya hayal kırıklığına uğratan yaşantılar bireyin kendine değer verme duygusunu oluşturur. kendilerine sağlanan destek ve önderlik sayesinde giderek benliklerini geliştirir. dede. onaylanan ve onaylanmayan davranışlarının ayrımını yapmakta zorluk çeker. psikolojik yaşamın temel ögelerinden biridir ve duygusal bir gerekliliktir. Özgüveni. çocuğun kendisini değersiz bulmasına neden olur. kendine açık hedefler koyabilme. iletişimi ve yaşantılarının algılanış biçimlerine göre oluşan ve değişim gösteren bir süreçtir. dış özgüven ise kişinin çevreye yansıttığı görüntü ve davranışları kapsamaktadır. insanlar kim olduklarını tanımlar ve daha sonra bu kimliği sevip sevmediklerine ilişkin kararlar verip kendilerine ilişkin algı oluştururlar. kendisiyle barışık olma durumunu. Çocukta özgüven gelişimini desteklemek için anne babaların yapabilecekleri: Çocuklarına onları sevdiklerini söyleme. Özgüven duygusunun insan hayatında yeri ve önemi çok büyüktür. Benlik kavramı. Çocukların önemsendiğini görmesini sağlama biçiminde sıralanabilir. kendini sevme. Hem anne hem de babanın birbiriyle uyumlu ve dengeli olarak eğitimde sorumluluk alması çocuğun kendisi ve dünyayla barışık. kendini tanıma. İç özgüvende. Özgüven doğumla gelişmeye başlayan hayat boyu gelişmeye devam eden bir olgudur. kişilik ve cinsel gelişimini tek faktörle açıklamak doğru değildir. Çocuğun zekâ. Çocuklar ergenlikle beraber özgüvenlerini değerlendirmeye ve şekillendirmeye başlar. Bu duygunun eksikliği. Başka bir deyişle. toplumun değer yargılarına ve niteliklerine uygun bir birey olmayı aile ve aile çevresinden öğrenir. Benlik kavramının ögesi olan “benlik imgesi” bireyin sahip olduğu fiziksel ve zihinsel özelliklerinin farkında olmasıdır. bireyin çevresi ile olan ilişkileri. dayı. çocuklarında özgüvenin temelini 136 atmaya çalışırken unutulmaması gereken konu. kişiden kişiye farklılık gösteren karmaşık bir süreçtir. huzurlu bir yaşamdan alıkoyar. iç ve dış özgüven arasındaki dengenin iyi kurulması gerçeğidir. İç özgüven. kendini iyi ifade edebilme. Çocukların kendilerini aşağılamalarını engelleme. amca. çocuğun okula başlamasıyla ailenin yanı sıra öğretmen ve arkadaşları gibi diğer kaynaklardan beslenir. kendini ortaya koyabilme ve duyguları kontrol edebilme becerileri yer almaktadır. Özgüven. Burada kişinin içsel. Bu da öncelikle anne ve babanın çocuğa ilişkin sözlü ve sözsüz tavırlarıyla başlar. kendine yönelik algılamaları esastır. Çocukların yaptıkları işlere müdahale etmeden duyulan güveni belli etme.

Kendini tanıma c. Özgüvenli anne baba c. Ailelerine yardım etmelerine fırsat tanıma. Özgüvene sahip bireyler daha girişimcidirler. Demokratik tutumunu b. Çocukta özgüven gelişimini destekleyen aile tutumu aşağıdakilerden hangisidir? a. Kaygı 2. Sevgi b. Aşırı hoşgörülü tutumunu d. Aşağıdakilerden hangisi özgüven duygusuna ilişkin doğru bir aktarım değildir? a. Aşağıdakilerden hangisi bebekte temel güven duygusunun oluşumunu engelleyen etmenlerden biridir? a. Birey için önemli olan hem iç hem de dış özgüvenin gelişmiş olmasıdır. Aşağıdakilerden hangisi çocuğun özgüven edinim sürecini olumsuz etkiler? a. Ölümüme sen neden olacaksın. b. önemsendiğini görmesini 6. Onları sevdiklerini söyleme. Otoriter tutum d. Çocukların sağlama. huzurlu bir yaşamdan alıkoyar. Çocuklarına sağlıklı model olan anne baba yaşama konusunda hangisi dış özgüven . b. Ceza d. Kendine hedefler koyabilme. Üşüyen çocuğun üstüne bir şeyler giydirmek. b. Arkadaşlarıyla kıyaslama. Özgüven duygusunun eksikliği. Bireyin sahip olduğu fiziksel ve zihinsel özelliklerinin farkında olması nedir? a. e. Çağdaş tutum 8. Aşağıdakilerden hangisi çocuğun benlik saygısının gelişiminde olumlu etki yapacak söylemlerdendir? a. Sen kendini zeki mi zannediyorsun? c. Özgüvene sahip bireyler daha kaygılıdırlar. d. c. Bana ne yaptırdığını görüyor musun? 5. Aşırı hoşgörülü tutum b. Kendini ifade edebilme d. 7. Otoriter tutumunu 9. Bu işi de başaracağına eminim. Kendini sevme b. Aşağıdakilerden becerisidir? a. Özgüven c. Çocuğa sarılmak. Aşağıdakilerden hangisi özgüven oluşumunda yer alan önemli ögelerden değildir? a. d. 10. Motivasyon d. İlgisiz tutumunu c. b. e. Çocuğun altını değiştirmek. Çocuğun karnını doyurmak. Aşırı koruyucu tutumunu e. Özgüvene sahip bireyler daha yaratıcıdırlar. Pozitif düşünme e. c. 4. e. Çocukların önemsendiğini gösteren anne baba e. d. Benlik imgesi b. c. 8-9 yaşında bir çocuğa annesi tarafından yemek yedirilmesi annenin hangi tutumunu gösterir? a. Bütün söylediklerim bir kulağından girip öbür kulağından çıkıyor. kişiyi mutlu. Kendilerini aşağılamalarını engelleme. e. Aşağıdakilerden hangisi çocukta özgüven gelişimini desteklemek için ebeveynlerin yapabileceklerinden değildir? a. Her ağladığında kucağa almamak. Destekleyici tutum c.Kendimizi Sınayalım 1. Model 3. Kaygılı anne b. 137 d. İlgisiz tutum e. Çoukların düzeyine inmeyi bilen anne baba d. Destek e. Güven c. Tutum e.

• Çocuğun mutlu edilmesinin amaç edilmesi. Her türlü güçlüğe karşı korur. çocuğun ev ortamında kişilik kazanması istenirken çocuğa sorumluluk vermenin unutulması. 29. nasıl uyuyacağı. • Elbette. 138 . • Böyle yetişen çocuğun ergenlik döneminde de kendine ilişkin bütün kararları kendisinin verdiği görülür. evdeki kararları yönetmeye başlaması olarak tanımlanabilir. Bu sonuçlar büyük ölçüde. alınamazsa ona haksızlık yapıldığı duygusu gelişir. hatta kimlere gidilip kimlere gidilmeyeceği vb. eve alınacak şeylerdeki düşüncesi. • Elbette. • Herkesin böyle yaptığı. böyle bir durumda sert ve saygısız tepkiler vermekten çekinmez. hangi saate yatacağı. “çocuğun engellenmesinin onda gerileme yaratacağı kaygısından” ya da “ev ortamında anne baba ya da anneanne-babaanne-dede arasındaki davranış çelişkisinden” ileri gelmektedir. Bu aile modeli genel olarak çocuklarına değer veren çocuklarına kişilik kazandırmak isteyen aile ortamlarında oluşur. Kendi yaşamını tehlikeye atan durumlarda bile kimsenin karışmasına izin vermez. Bu da çoğu kez “çocuğun sevgisinin kaybedilme korkusundan” . nerede uyuyacağı. çocuklarımızı seveceğiz ama onları şımarık yapmadan. Bu kararlara doğru ya da yanlış olsun hiç kimsenin karışmasını istemez. • Elbette. Aile. Ben de “Erken Büyüyen Çocuklar” kitabımda bizim çocuk yetiştirme kültürümüzdeki değişikliklerin sonuçlarını irdelemiştim. Geçmişte neler olduğu. her konuda çocuğun onayı alınır. Burada yaşanan sorun. • Aile giderek her türlü kararlarında onun görüşünü ve onayını almaya çalışır. isteklerini dikkate alacağız ama onlar da bizi dikkate alacaklar. onlara saygı göstereceğiz.Yaşamın İçinden Çocuk Egemen Aile “Çocuk egemen aile” çok da farkına varılmadan evin çocuğunun yavaş yavaş evdeki yaşamı. çocuk eğitimindeki yeni eğilimlerin yanlış anlaşılmasından kaynaklanmaktadır. kişilikli olmalarını isteyeceğiz ama bizi yönetmeye kalkışmadan. Oysa Catherine Mathelin bütün bunları gözden geçirirken çocuklara sınır koymanın onlar için önemini belirtiyor. onu hiçbir zorlukla karşılaşmaması gereken en değerli varlıkları olarak kabul eder. • Elbette. • Elbette. onlar da bize saygı gösterecekler. artık sorumluluk almaya yanaşmayacak hiçbir sınır tanımayacaktır. için Hiç kimsenin efendisi de kölesi de olmadan birlikte yaşamayı öğrenmeliyiz (Cumhuriyet Gazetesi. Çocuğun yemek için seçimleri. özgür çocuklar yetiştireceğiz ama onlara sosyal sorumluluk vererek.09. • Çocuklarımızı doğru görebilmek kendimize körleşmemek gerekir. • Çocukların hak alıştırılması. çocuğun gideceği okul.2003). Böylece yavaş yavaş pek de farkına varılmadan “çocuk egemen” durumuna gelen aile içinde şöyle bir tutum gelişir: • Çocuğun her istediği yapılmaya başlanır. Böylece çocuk hiçbir güçlükle karşılaşmadan yaşamaya alışır. • Çocuğa sınır koyulursa gerileceği korkusu. gelecekte neler olacağı onu ilgilendirmeyecek sadece yaşadığı anı değerlendirmeye çalışacaktır. verirken sorumluluk etmeye etmeden elde • Anne ve babanın bütün beklentilerini çocuğa yüklemeleri. büyüklerin neler yapmasının onun için uygun ya da uygunsuz olduğu. onu mutsuz edecek olan her şeyden uzak tutar. İstedikleri alınır. Bu koşularda yetişen çocuk. doğrunun böyle yapmak sanılması gibi davranışlardır. çizilmesi gereken sınırların çizilmemesidir. Bu yanlışlar özetle: • Çocuklara özgürlük verilmemesi. gidilecek yerler.

d Yanıtınız yanlış ise “Özgüven Ediniminde Anne ve Babanın Rolü” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Bu algılamalar. İnsanın kendini yeterli ve sevilebilen biri olarak görmesi ile sevilemeyen. Algılanan benliğin beğenilmesi sonucu özsaygı buna bağlı olarak da özgüven oluşur. Bu da öncelikle anne ve babanın çocuğa ilişkin sözlü ve sözsüz tavırlarıyla başlar. Başka bir deyişle. 2. Burada kişinin içsel. 9. farkına varma şansı yakalayabilmesi için zengin yaşantılar sunulmalıdır. başarısız ve zayıf bir birey olarak görmesinin özgüvenine çok farklı etkileri olacağı muhakkaktır. d Yanıtınız yanlış ise “Anne Çocuk İlişkisi” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 4. 10. Çocuğun kendini güvende hissetmesi. d Yanıtınız yanlış ise “Özgüven Ediniminde Anne Babanın Rolü” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 7. çocuğa güçlü olduğu alanları görebilme. İnsanları diğer canlılardan ayırt eden temel özelliklerinden biri kendinin farkında olmasıdır. zengin yaşam ortamlarında bulunması özgüven gelişimini destekleyici etmenlerdendir. Kişinin özgüveni ile benlik imgesi arasında önemli bir ilişki olduğu düşünülmektedir. Çocuğun anne babasının gözündeki konumu çocuğun kendisine ilişkin olumlu bir imgeye sahip olmasını etkiler. yaşam içerisinde birey. b Yanıtınız yanlış ise “Özgüven Ediniminde Anne ve Babanın Rolü” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz.Kendimizi Sınayalım Yanıt Anahtarı 1. c Yanıtınız yanlış ise “Anne Çocuk İlişkisi” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Bunun sonucunda. Benlik. uyumlu bir anne babaya sahip olması. 3. model görebilmesi. psikolojik yaşamın temel ögelerinden biridir ve duygusal bir gerekliliktir. gerçekçi bir benlik değerlendirmesi yapması amacıyla uygun ortamlar yaratılmalıdır. 8. Bu amaçla. 5. 139 . Sıra Sizde Yanıt Anahtarı Sıra Sizde 1 İnsan doğduğu andan itibaren kendisi ve çevresi ile etkileşimi içerisinde kendisi ile ilgili çeşitli algılar oluşturur. a Yanıtınız yanlış ise “Benlik İmgesi” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. kendine yönelik algılamaları esastır. Benlik kavramının ögesi olan “benlik imgesi” bireyin sahip olduğu fiziksel ve zihinsel özelliklerinin farkında olmasıdır. bireyin kendisini görüş ve algılayış biçimidir. c Yanıtınız yanlış ise “Çocukta Özgüven Gelişimi” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. kişinin davranışlarına yansır ve yaşamın tamamında olumlu ya da olumsuz olarak kendini gösterir. Sıra Sizde 2 Özgüven. sevgi görmesi. c Yanıtınız yanlış ise “Özgüven” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 6. a Yanıtınız yanlış ise “Özgüven Ediniminde Anne ve Babanın Rolü” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Bu yüzden çocuğun. temel gereksinimlerinin karşılanması. farklı sosyal ilişkiler yaşayabilmesi. birey olarak kendini değerli hissetmesi. kendine bir kimlik ve bu kimliğe de bir değer kazandırır. insanlar kim olduklarını tanımlar ve daha sonra bu kimliği sevip sevmediklerine ilişkin kararlar verip kendilerine ilişkin algı oluştururlar. e Yanıtınız yanlış ise “Özgüven” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz.

açlık. Bebekte temel güven duygusunun oluşumunu engelleyen en önemli etmenlerden biri kaygılı annedir. Çocuk babayı kendinden farklı olarak algılar. anne ise daha çok kendisine benzeyendir. anne de olduğu gibi geçirilen sürenin ne kadar olduğundan çok. Bu kişiler. Sıra Sizde 5 Babalar da anneler gibi tüm ilgi ve dikaktlerini bebeklere verir. Baba. yalnızca bebeğin bedensel gereksinimlerinin karşılanması değil. Anne. Kendisine duyulan saygı. bebeğin erken duygusal ve sosyal gelişiminde önemli bir rol oynar. sürekli onlarla meşgul olur ve çok güçlü sevgi ve şefkat bağları geliştiriler. çocuklara daha yakındır ve onlara ilişkin konularda gerçek karar organıdır. korku ile eşanlam taşır. baba değil annedir. onun üzerinde yaşam boyu kalıcı izler bırakabilir. Kaygılı anne aslında yetişkin yaşamın sorumluluklarını üstlenebilecek güce yeterince sahip olmayan biridir. altını kirletme gibi bedensel rahatsızlıklarının giderilmesidir. çocuğun gereksinimlerini yerine getirirken tutarlı davranması.Sıra Sizde 3 Çocukta özgüven gelişimini desteklemek için anne babaların yapabilecekleri: Çocuklarına onları sevdiklerini söyleme. Geleneklerin kendisine verdikleri bu rolü sürdürme durumunda kalan baba. Çocukların sağlıklı yaşama konusundaki becerilerini destekleme. Her şey iyi gittiğinde. kendileri otorite durumuna geldiklerinde. Beslenme. Babaların özellikle. Çocukların yaptıkları işlere müdahale etmeden duyulan güveni belli etme. Çocukların kendilerini aşağılamalarını engelleme. havaya fırlatma şeklindeki oyun etkinliklerine eğimli oldukları görülür. Bu. Engelleyici ve cezalandırıcı nitelikte olan kararların uygulanması ise babaya bırakılır. Babanın otoriter yapısı. Baba. Bebek de tek güven kaynağı olan annenin kaygısını kendi varoluşunun bir parçası durumuna getirir. Ancak bebek ağlamaya başladığında. babadan çok anneyi tercih etmektedir. Bebek stres durumlarında. Çocukların güçlü oldukları konularda ailelerine yardım etmelerine fırsat tanıma. Sıra Sizde 4 Bebeğin annesinin olumlu ve olumsuz davranışları. çocuk için hem bir sevgi nesnesi hem de örnek alınacak kişidir. bakım sorumluluğunu anneden daha az üstlenir. Belirli aralıklarla annenin kendisiyle ilgileneceğini bilmek çocuğa güven sağlar. Bütün bunların yanında baba. Temel güven duygusunun oluşumunda annenin tutarlılığı da büyük önem taşımaktadır. Yaşamın ilk yıllarında bundan yoksun kalan çocuk. Kolayca paniğe kapılabilir 140 . otoritenin verdiği gücü acımasız ve sorumsuzca kullanmaktan çekinmezler. benlik sınırlarının ve sorumluluklarının pek farkında değildir. otoritenin yokluğunda sorumsuz ve saygısızca davranabilmektedirler. nasıl geçirildiğidir. çoğu kez çocuklarıyla yakın ve sıcak ilişki kurmaktan alıkonmuş olur. Çocukların düzeyine inmeyi bilme. Annenin. Anneliğe gereğince hazır değildir. Çocukların önemsendiğini görmesini sağlama Çocukların benlik saygılarını kazandıracak bir dil kullanma biçiminde sıralanabilir. ağlama nedenini belirleyen kişi. Baba. yetişkin bir birey olduğunda kendi haklarının. uyku gibi gereksinimlerinin aksatılmaması güven kazanımındaki önemli bir adımıdır. Geleneksel aile yapısı içinde genellikle biçimsel de olsa otoriteyi baba temsil eder. Bebek için anne. kendi bedeninin uzantısıdır. Etkileşimin kalitesi süreden daha önemlidir. hem eşine hem de çocuğuna karşı koruyucu bir yaklaşım içerisinde olmasına karşın. üşüme. Dolayısıyla bu çocuklar özgüvenden yoksun yetişirler ve genellikle otorite karşısında itirazsız boyun eğici oldukları halde. İlk bakışta bebeğin temel gereksinimleri. genellikle çocuğun beslenme. Baba. Böyle bir ortamda yetişen çocuk. çocuğu yoğun yaşanan anne-çocuk bağlılığından koparıp onun dış dünyaya açılmasını sağlayan kişidir. kaygılı olmaması çocuğun sağlıklı bir özgüven gelişimi için oldukça önemlidir. bebeğiyle süre olarak daha az zaman geçirse bile burada önemli olan. babalar çocuklarına karşı son derece duyarlı ve tepki vericidirler. Bu durumda çocuk babasıyla doğal ve dengeli bir ilişki kuramaz. Yeni doğmuş bebeğin tüm ilişkisi annesiyledir. çocuğun sağlıklı bir kişilik geliştirmesine engel olur. bebeklerini sallama. bunun belirli bir düzene sokulmasını da içerir. Çocuklarının yaşamlarındaki olumlu etkilerini paylaşma. yetişkin döneminde belirsizliklere karşı aşırı duyarlıdır. dünyanın tamamı.

Çocuklar Büyükler ve Tavşanlar. (Ed. Ö. Çocuk. H. H. İstanbul: Remzi Kitabevi. “Okul Öncesi Dönemde Baba Çocuk İlişkisinin Çocuğun Gelişimine Etkisi”. 141 . Çocuk Gelişimi ve Ruh Sağlığı. (1997). E. Ekşi. Cirhinlioğlu. (2003). (1990). (2011). Ankara: Bilgi Yayınevi. F. (1994). Modern Ailelere Bilgece Öğütler (Çev. İstanbul: Remzi Kitabevi. “Çocukta Benliğin Gelişimi”. ve Fanning. “Güdüleyici Öğrenme” Sınıfta Demokrasi. Çocuklara Duymak. McKay. A. Bursa: Ezgi Kitabevi. O. E. İnsan Olmak. 6. Köymen. A. Ö.W. Ankara: Arkadaş Yayınevi. Çocuğunuzun İlk 6 Yılı. Martin. Çeviri: Atay. Özgüven Ankara: Arkadaş Yayınevi. Lindenfield. Ya-Pa Okul Öncesi Eğitimi ve Yaygınlaştırılması Semineri. İstanbul. Çocuğu Tanımak ve Anlamak. Gülden Tümer) Ankara: HYB Yayıncılık. (1993). (2003). Göknar. Kazanmak. Geçtan. Kendine Güvenen Çocuk Yetiştirme. (2010). Nas. F. Ankara: Nobel Yayınları. Güngörmüs. Saygı Yavuzer. Bilinçli Çocuk Yetiştirmek.Yararlanılan Kaynaklar Atabek. Ana Babalar. İstanbul: Altın Kitaplar Yayınevi. Göknar. (2006) İlkem. Ankara: Arkadaş Yayınevi. Ali Şimşek) Ankara: Eğitim Sen Yayınları. Ankara. Güngör. P. 9. Yavuzer. Özgüven. (2000). (2011). M. Ya-Pa Okul Öncesi Eğitimi ve Yaygınlaştırılması Semineri.Ü. (2010). G. (1999). R. İstanbul: Remzi Kitabevi. Genç. (2004). Burcu Gezek) İstanbul: Boyner Yayınları. (Çev. (1989).

Ailede istismar ve ihmalin çocuklar üzerindeki etkilerini ifade edebilecek. Aile içi şiddetin aile bireyleri üzerindeki etkilerini belirleyebilecek. Ailede boşanmaya neden olan etkenlerin neler olduğunu söyleyebilecek. Ailedeki fiziksel ve psikolojik rahatsızlıkların aile bireyleri ve aile uyumu üzerindeki etkilerini açıklayabilecek. Aile yapısının özellikleri içinde aile uyumunu bozan özellikleri ifade edebilecek. Evlilikte aldatmanın eşler ve aile uyumu üzerindeki etkilerini sıralayabilecek. Ailede uyumsuzluğa neden olan etkenleri belirleyebilecek. Ailede istismar ve ihmal türlerini sıralayabilecek. Aile içi şiddet türlerini tanımlayabilecek.8 Amaçlarımız Bu üniteyi tamamladıktan sonra. Boşanmanın aile bireyleri üzerindeki etkilerini açıklayabilecek. Anahtar Kavramlar Ailede Uyumsuzluk Aile Yapısı Kronik Rahatsızlık Fiziksel İstismar Cinsel İstismar Duygusal ve Psikolojik İstismar Ailede Şiddet Fiziksel Şiddet Psikolojik Şiddet Cinsel Şiddet Ekonomik Şiddet Aldatma Boşanma İçindekiler Giriş Aile Yapısı Ailedeki Fiziksel ve Psikolojik Rahatsızlıklar Ailede İstismar ve İhmal Aile İçi Şiddet Evlilikte Aldatma Boşanma 142 . bilgi ve becerilere sahip olacaksınız.

AİLE YAPISI Eşler sağlıklı uyum için birbirlerini karşılıklı bir biçimde destekleyici davranış örüntüleri de oluşturmalıdırlar (Sayın. 1990). Karşılıklı uzlaşının sağlanabilmesi için her bireyin diğerinin beklentilerine ve isteklerine uyum sağlamaya çalışması gerekir (Sayın. problemleriyle işlevsel bir biçimde başa çıkabilen bir yapıya sahip olmasıdır (Nichols ve Schwartz. Ailede uyumu bozan bir diğer etken ebeveynlerin abartılı bir biçimde birbirine zıt özelliklere sahip olmalarıdır. Eşler evliliklerini ilgilendiren başlıca konularda (örneğin. farklı gereksinimleri olan. Örneğin eşlerden biri sürekli bir biçimde kendi gereksinimlerini görmezden gelerek ya da ikinci planda bırakarak. Kişiler arası etkileşimin olduğu her yerde problemlerle karşılaşılabilir. çocuk bakımında sorumlulukların nasıl dağıtılacağı. ailede fiziksel ve psikolojik rahatsızlıklar. 2004). ailede istismar ve ihmal. problemleri olmayan aile değildir. Ancak aile içindeki bu düzenlemelere uyularak yaşanılan her gün eşleri gerçekten bir çift olarak birbirine yakınlaştırmaktadır. Evlilik ilişkisindeki bu düzenlemeler bazen kolayca gerçekleştirilebilirken bazen eşler için zor bir süreç olabilmektedir. 2004). birinin her konuda çok izin verici olması ve diğerinin de çok kontrol edici ve kısıtlayıcı olması aile içi uyumu bozar ve aile içinde sorunlar ortaya çıkarır (Nazlı. 143 . Çünkü eşlerin birbirlerini destekleyici rollerini abartılı bir boyuta taşımaları aile içi uyumu tehdit eder ve bireysel gelişimi engeller. Nichols ve Schwartz. 1990). Aile farklı gelişim evrelerinde. Eşlerin birbirlerinin gereksinimlerine ve etkileşim tarzlarına uyum sağlamaları gerekir. tükenmişlik sendromu ya da depresyon yaşayabilir (Nichols ve Schwartz. ne zaman bir çocuk sahibi olmayı düşünecekleri. farklı görev ve sorumlulukları olan bireylerin etkileştiği bir ilişkiler bağlamı olduğundan. Bunun için eşlerin öncelikle yaşayacakları ilişkilerine dair detayları karşılıklı bir uzlaşı içinde belirlemeleri gerekir (Nichols ve Schwartz. 2003. 2003). 2004). Bu bölümde aile içi uyumu olumsuz etkileyen aile yapısıyla ilgili özellikler. Sağlıklı bir aile yapısı eşlerin her ikisinin de hem alıcı hem de verici olabildiği zaman mümkün olur. Örneğin eşlerden biri kendisi için oldukça önemli olan öğrenim hayatını tamamlamaya çalışırken diğeri ondan desteğini esirgememelidir. evlerini nasıl döşeyecekleri gibi) hem fikir olmalı ise de uyumlu bir ilişki için daha az önemli gibi görünen konularda da (televizyon izlemeye hergün kaç saatlik bir zaman ayrılacağı. 2004). ev içi işlerin nasıl paylaşılacağı gibi) uzlaşma içinde olmaları oldukça önemlidir (Nazlı.Aile İçi Uyumu Olumsuz Etkileyen Faktörler GİRİŞ Normal aile. Biri hasta iken diğeri o kendisini daha iyi hissedene kadar onun bu süreçte aile ile ilgili sorumluluklarını devralmalıdır. normal bir ailede de problemlerle karşılaşılması doğal bir durumdur. enerjisini eşinin gereksinimlerini karşılamaya harcarsa veya evle ilgili tüm sorumlulukları üstlenip onun yükünü azaltmaya çalışırsa bir süre sonra. Bir aileyi “normal” yapan ailenin problemlerden arınmış olması değil. evlilikte aldatma ve boşanma konularında daha detaylı bilgiler yer almaktadır. Bazen eşlerden birinin çocuklara karşı biraz daha izin verici olma özelliği diğerinin biraz daha kontrol edici olma özelliği ile dengelenebilirken. televizyonda hangi programların izleneceği. Ancak eşlerin birbirlerini destekleme rolünün kendilerini yormayacak biçimde abartmadan orta düzeyde yaşamaları gerekir. aile içi şiddet. İnsanlar evlilik ilişkisi içine girdiklerinde bu birleşmenin sağlıklı bir yapı oluşturması için eşlerin uzlaşması ve bağ oluşturması gerekir. nerede ve nasıl bir mülk edinecekleri.

Aile içinde ebeveyn ve çocuk arasında net bir biçimde çizilen sınırlar ailede ebeveyn ve çocuk arasında hiyerarşik bir yapı oluştururken ebeveyne de ailede liderlik pozisyonunu verir. anne ve babanın çocukları arasındaki tartışmalara müdahil olmayacağı. aile bireylerinin ilişki biçimlerini düzenleyen bu kuralların ihlaline yönelik düşük toleransı ailenin kopuk bir yapıya sahip olduğunu gösterir. Bu aile yapılarındaki bireylerin özerklik ve bağımsızlıklarının gelişimi risk altındadır. Kendilerine özel arkadaşlar edinmezler.Aile içinde uyumu olumsuz etkileyen bir diğer etken eşlerin kendi aralarında sağlıklı bağlar oluşturamamalarıdır. ebeveyn ve çocuk arasında kurulması gereken hiyerarşik yapı çözülür ki bu da ebeveynlerin çocuklarına profesyonelce yaklaşımlarını engeller. onların kendi aile yaşantılarında yaptıkları tercihlere saygı duyar ve aile içi sorunlarının çözümüne müdahil olmazlar. Aile içi ve aile dışı sınırların oluşturulmamış olması da ailede uyumu risk altına sokar. o zaman da çocuklar anne ve babalarından yeterli ve sağlıklı rehberlik hizmeti alamamış olacağından kendilerini tehlikelere karşı daha savunmasız bulabilirler. kendilerini ayrı iki kişilik gibi tanımlamak yerine bir çift olarak tanımlarlar. Çünkü ebeveynler ve çocuk arasındaki sınırlar belirsiz olduğunda da. Bu aile yapılarında sevecen ve ilgili olan anne ve babalar çocukları için pek çok fedakârlığı yapmaya gönüllüdürler ve çocuklarıyla ilgilenmek için gerçekten zaman ayırırlar. Oysa bu sınırlar belirgin bir biçimde konulmadığında. ayrı ayrı seyahat eder ya da her ikisi de evliliklerinden daha öncelikli olduğunu düşündükleri kaygılarının peşinde koşarlar (Nichols ve Schwartz. çocuk aileye aidiyet duygusunu geliştirmede ve sağlıklı bağlanmada sorunlar yaşar. Ayrıca ebeveynler çocuklarla ilgili sorumlulukları nedeniyle birbirlerini uzun dönem ihmal edebilmektedirler. Örneğin eşler birbirleri ile iç içe geçmiş bir ilişki biçimini ortaya çıkaran bağlarla bağlandığında. Böylece aileler. Eşler çocuk sahibi olmadan önce uyumlu bir ilişki içinde dengeli bir yaşam kurabilmiş olsalar da aileye bir bebeğin katılımı bu uyumu olumsuz bir biçimde etkileyebilmektedir. herkesin odasına ancak izin alınarak girilebileceği gibi konularla ilgili olabilir. eşlere yüklediği annelik ve babalık rolleri dolayısıyla yeni sorumluluklar ve görevler ve fedakârlıklar anlamına gelmektedir. sevgi paylaşımında 144 . eşler arasında uyum olsa da ailelerin müdahalesinden kaynaklanan boşanmaya varan uyumsuzluklar baş gösterir (Demirkan ve diğerleri. Kişilerarası sınırlarla korunmayan aile yapıları bireylerinin kişilerarası ilişki becerilerinin gelişimini engeller (Nazlı. Ailede yeni doğan bir bebek aile yapısını hızlı bir biçimde değiştirir ve aile içi (anne-baba. Bu sınırlar kişiler arası ilişki biçimini düzenleyen kurallarla konulur. Aile içi sınırlar aile bireylerinin özerklik ve bireysellik düzeylerini belirler ve aileyi korur. Aile içinde ebeveyn ve çocuk arasındaki ilişki biçimini belirleyecek hiyerarşik yapı çok katı sınırlarla belirlendiğinde. 2004). Aile bireylerinin ilişki biçimlerini düzenleyen bu kuralların ihlaline yönelik yüksek toleransı ailenin iç içe geçmiş bir yapıya sahip olduğunu. sofrada başkaları ile telefon görüşmesi yapılmayacağı. Eşler aileye katılan yeni bireyin bakım ve yetiştirme sorumluluklarını dengeli bir biçimde paylaşmadığında aile içi uyum yeniden risk altına girmektedir. kendi evlatlarının kurmuş oldukları yeni aile kurumunu daha iyi bir biçimde kabul ederler. Bu durum anne için önemli bir stres kaynağı olabilmektedir. Fakat ebeveynlerin bu yaklaşım biçimi çocuklarını kendilerine bağımlı hale getirir ve çocuklar kendi başlarına iş yapma konusunda güvensiz olurlar. Aile içi kurallarda hafta sonu herkesin kahvaltıyı birlikte yapacağı. kendi başlarına yapabilecekleri ayrı etkinlikler içinde olmazlar. Örneğin. 2003). eşlerin kendi yetiştikleri aile bireyleri ile aralarındaki ilişkiye belirli sınırlar koymaları gerekir. Aile içi uyumu etkileyen bir diğer önemli durum ailenin çocuk sahibi olmasıdır. Böyle bir bağlanmada eşler bir diğerinin önceliklerini dikkate almaksızın kendi belirledikleri öncelikler ışığında ayrı etkinlikler planlar. Özellikle annenin yaşamındaki öncelikleri ve dengeleri babaya oranla daha büyük oranda değişim göstermektedir. böyle kopuk aile ilişkileri çocuğun belki özerklik duygusunun gelişimine katkı sağlasa da. ebeveyn-çocuk. 2009). Çocuk sahibi olmak. eşler birbirleri ile katı kurallarla belirlenmiş bağlarla bağlandığında da aynı evde iki yabancı gibi yaşarlar. Örneğin birlikte baş başa vakit geçirmek. Aile içinde ebeveyn ve çocuk arasındaki ilişki biçimini belirleyecek hiyerarşik yapı keyfi bir biçimde oluşturulduğunda çocuklar ebeveynleriyle psikolojik bir güç savaşına girebilirler. kardeşler arası) etkileşim biçimleri değişen yeni koşullara uyum sağlayacak biçimde değişime uğramak zorunda kalır. Bunun aksine. Aile içinde ebeveyn ve çocuk arasındaki ilişki biçimini belirleyecek hiyerarşik yapı iç içe geçmiş aile yapılarında olduğu gibi zayıf ve etkisiz ise. çocukların ebeveynleri konuşurken onların sözünü kesmeyeceği.

duygu ve düşünce dünyası onun kendisini anne ve babasından çocukluk yıllarında yaşadığına oranla çok daha bağımsız ve özerk hissetmesine yol açar. Böyle bir durumda çocuk aslında belki de kendi başına çözebileceği küçük sorun durumlarında dahi hep ebeveynine bağımlı kalır. Esnek olmayan aile yapıları aile bireylerinin olgunlaşmasına bağlı değişimlere ayak uyduramadığında aile içinde sorunlar baş gösterir. Örneğin aile bireylerinden biri kendisinde yoğun bir strese neden olan bir durum yaşadığında (kaza geçirmek. aksine artık işlevini yitirmiş yapıyı sürdürmede ısrarlı olan aileler sağlıksız ailelerdir. yürüyüş yapmak ya da cinsel gereksinimlerini karşılamak gibi eşleri birbirine yakınlaştıran ve sağlıklı bağlanmalarını destekleyen aktivitelerin birçoğu çocuk sahibi olunca aksamaya başlamaktadır (Nichols ve Schwartz. Ailenin içinde ya da aileyi kuşatan toplumsal ve fiziksel çevrede meydana gelen değişimler doğal olarak aile içi dinamikleri etkiler. ailedeki uyum bozulmaya başlar ve aile bireyleri arasında iletişim sorunları ve davranış problemleri baş gösterir. aile içinde statüsünün değiştiğini düşünür.bulunmak. Anne ve babasıyla yaşadığı sorunlar ergeni aileden uzaklaştırır ve ergende bazı davranış sorunları ya da ruhsal bozukluklar ortaya çıkabilir. 145 . Bu durumda aile bireyleri stres altındaki bireyin içine düştüğü sıkıntılı durumu anlamaz. Bu nedenle anne ve babaların çocuklarının gelişimini destekleyici etkileşim tarzı sürekli olarak çocuklarının gelişimsel olarak değişen özelliklerine göre yeniden ayarlanmalıdır. ailedeki görev ve sorumluluk paylaşımında değişiklikler yapmayı ya da stres altındaki aile bireyine daha güçlü bir destek sunmayı gerektirebilir. Yaşam koşulları durağan değildir. Bazen daha önce yaşanmamış yeni stres kaynakları ortaya çıkar. Her aile uyumlu yapısını tehdit edebilecek durumlarla karşı karşıya kalabilir. bu sıkıntılara ilgisiz kalabilir ya da gerekli desteği ancak sorun gerçekten kontrol edilemez boyutlara geldiğinde sunmaya çalışabilir ki bu tutumların hepsi uyumu tehdit eder. Ayrıca anne ve babanın çocukları arasındaki tartışmalara taraf olmaları çocuklarda birinin kayırıldığı hissini oluşturabileceğinden kardeş kıskançlıkları körüklenmiş olur (Nichols ve Schwartz. 2004). bu yeni durum aile içi etkileşim tarzında. Bu nedenle. ergenlikte de daha bağımsız olmaya ve sorumluluk üstlenmeye ihtiyaç duyarlar. kronik hastalığa yakalanmak. Anne ve baba çocuklarındaki bu değişimi ve gelişimi kabul etmez ve onunla hala küçük bir çocuk olduğu yıllardaki gibi ilişki kurmaya ve ona o yıllardaki gibi hükmetmeye çalışırsa. anne baba ve ergen arasında iletişim ve uyum sorunları baş gösterir. Esnek olmayan aile yapıları yaşam koşullarında meydana gelen durumsal değişimlere ayak uyduramadığında da aile içinde yine sorunlar baş gösterir. Bir ailede yapı sürekliliği sağlayacak kadar kararlı ancak değişen koşullara uyum sağlayacak kadar da esnek olmalıdır. Aile içi uyumsuzluklar kısmen ailenin yapısıyla ilgilidir. Bir aile bunu başarabildiğinde sağlıklı bir yapı gösterirken. işine son verilmesi ve depresyon gibi). Çünkü çocuklar farklı gelişimsel dönemlerde içinde bulundukları gelişim döneminin gereksinimlerine karşılık verecek ve gelişimlerini destekleyecek farklı annelik ve babalık stillerine gereksinim duyarlar. ona karşılaştığı güçlüklerin etkili bir biçimde üstesinden gelebilmesi için ihtiyaç duyduğu yardım ve desteği esirgerlerse ya da katı bir biçimde tüm sıkıntılarına rağmen her türlü görev ve sorumluluğunu kendi başına aksatmaksızın yerine getirmesini beklerlerse. Belli bir dönem oldukça uyumlu bir yapı gösteren bir aile belli bir dönemde sarsıntılar yaşayabilir. Ergenlik dönemine giren çocuğun bu dönemde sürekli bir biçimde değişime uğrayan bedeni. kendini ayarlama ve problem çözme becerilerini geliştirmelerini engeller. Örneğin ailede çocuklardan biri ergenlik dönemine girdiğinde bu durum anne ve babanın çocukla etkileşim tarzlarını değiştirmelerini ve çocuklarının aile içindeki değişen statüsüne ayak uydurmalarını gerektiren bir durumu ortaya çıkarır. Örneğin bebekler daha çok bakıma ve desteklenmeye ihtiyaç duyarken. Önemli olan ailenin karşı karşıya kaldığı ve kendisinde stres oluşturan değişikliklere karşı uyumu yeniden yakalayabileceği bir biçimde yapısını yeniden düzenleyebilmesidir. 2004). yeniden uyum sağlayabilmeye olanak tanıyıcı biçimde yapısını düzenleyemeyen. çocuklukta anne ve babanın rehberliğine ve kontrol ediciliğine. Kopuk ailelerin aksine iç içe geçmiş ailelerde de örneğin ebeveynler çocuklarının yaşadığı sorunlara hiçbir sınır tanımaksızın öyle müdahil olabilirler ki onların bu tutumları çocuklarının davranışlarını ve kişilerarası ilişkilerini düzenleme becerilerini. Özellikle kopuk ailelerde aile bireyleri birbirlerinin maruz kaldıkları sıkıntılardan habersiz olabilir. Ergen. birlikte dışarıda yemek yemek. hayatına yön verebilecek önemli bir sınava hazırlanmak. sohbet etmek. sağlıklı ve sağlıksız aileleri birbirinden ayırmak kolay değildir.

Çünkü anne baba ve diğer aile bireyleri sürekli yaşadığı hastalıktan dolayı onların yardımına. sorunlar çözüme kavuşturulamamaktadır. Bazen aile bireyleri birbirlerini üzmemek için aileyi ilgilendiren bir konuda diğerlerinden farklı düşündüklerini ifade etmezler. Evde aile bireylerinden birinin sürekli bir hastalığa yakalanması anne. geriye dönüşü olmayan kalıcı yetersizlik bırakabilen. hastanın rehabilitasyonu için özel eğitim gerektiren. Aile bireylerinin yaşadıkları sorunları çözerken kullandıkları stratejiler doğru stratejiler değilse. bazen ailedeki bireylerin stres koşullarıyla etkili bir biçimde baş edebilmelerine olanak sağlayacak bilgi ve becerilerden yoksun olmaları da aile içi uyumu bozabilmektedir. Anne babası ve diğer aile bireyleri tarafından ihmal edildiğini düşünen kardeş depresyona girebilir. inkar. Örneğin bir çocuğun kronik hastalık tanısı alması uzun dönemde ebeveyn ve diğer aile üyeleri üzerinde ruhsal ve psikososyal risklerin ortaya çıkmasına neden olmaktadır. kardeşin duygusal gereksinimlerinin göz ardı edilmesine ve onunla daha az ilgilenilmesine neden olur. uzun süre bakım. Bazen de iç içe geçmiş ailelerde olduğu gibi aile bireyleri birbirlerinden farklı düşündükleri gerçeğini görmezden gelerek ya da sorunu çözmelerine katkı sağlamayacak biçimde sürekli küçük tartışma sürtüşmelerde bulunurlar (Nichols ve Schwartz. Böyle durumlarda da aile ekonomik olarak sarsılmaya başlar. Aile yapısıyla ilgili başka hangi etkenler aile içi uyumu olumsuz etkileyebilir? AİLEDE FİZİKSEL VE PSİKOLOJİK RAHATSIZLIKLAR Kronik hastalık. endişelerden korunma ve uyum dengesini korumaya yönelik çeşitli psikolojik savunma düzenekleri geliştirmektedir. keder. Böyle durumlarda işlevsel olmayan stratejilerden biri çatışmadan kaçınmaktır. 2006). Kısa süren bu aşamayı rahatsızlık durumunun inkâr edildiği ve böylece gerçekten kaçılmaya çalışılan bir aşama izler. Çocuklarına yardım etmeye çalışsalar da gerçekte bu durumu hiç bir zaman tam anlamıyla kabullenmezler. Bu durum. dışarıya odaklanma ve kapanış adı verilen dönemsel tepkiler gösterirler. Hasta çocuğun kardeşi hastalık dönemince ailenin en çok ihmal edilen ve en mutsuz bireyi olur. normalden sapma veya bozukluk gösteren. yaşamları boyunca bir hüzün içinde yaşarlar. Aile nihayet çocukları ile ilgili sorunun sürekli bir sorun olacağını ve onların normal yaşantılarını değiştirmeye devam edeceğini anlar ve artık çocuklarının bu duruma ayak uydurabilmesi için çaba sarf etmeye başlarlar. Kronik hastalık karşısında geliştirilen en yaygın savunma düzenekleri yadsıma. uyumlarının ve hatta evliliklerinin bozulmasına neden olabilir (Er.Ailedeki uyum sorunlarında aile yapısı etkili bir faktör olmakla birlikte. Özellikle de anne babanın sürekli bakımına muhtaç bir çocuk anne ve babayı normal zamanda yapmaları gerekenden çok daha fazla bir iş yükü altında bıraktığı gibi anne babanın hareket özgürlüğünü de kısıtlar. 2004). hasta kardeşe karşı kızgınlık duyabilir. baba ve diğer aile bireyleri için oldukça sıkıntılı ve zor bir dönemin başladığı anlamına gelir. patolojik değişiklikler sonucu oluşan. kardeşine yönelik bu duygularından dolayı suçluluk duygusu 146 . Tüm bu süreç bazen eşlerin yaşadıkları stresin üstesinden gelmede başarısız olmalarına ve ruh sağlıklarının. Anne ve baba yaşadıkları sorunla etkili bir biçimde başa çıkma yollarını keşfetmeye başladıklarında dışarıdan gelecek yardıma da daha açık olurlar. Kronik hastalığa sahip çocuklar ve büyükler. Bazen de anne ve babalar çocuklarıyla ilgili kalıcı rahatsızlık tanısı konulduktan sonra. Çocuğun rahatsızlık tanısını takiben anne ve babalar bu yeni durumla başa çıkmada zorlanır ve kaygıya kapılırlar. Bu durum onların kendi gerçeklerine uygun bir yaşam düzenlemesi yapmalarına olanak verir. gözetim ve denetim gerektireceği beklenen durum olarak tanımlanmaktadır (Goldbeck. Kronik hastalık çocukta değil de anne ve babada olduğunda da genel olarak hastalıklara verilen tepki biçimi benzerlik göstermektedir. Bazen hasta çocuğun bakımı için anne veya baba işten ayrılmak zorunda kalabilir. gerileme ve karşıt tepki geliştirmedir. ilgisine ve korumasına muhtaç olan hasta çocukla ilgilenmek zorunda kalırlar. Ancak aile bireyleri rahatsızlık tanısının gerçekten var olduğunu anladıklarında derin bir kederlenme duygusu içine girerler. Bazen kopuk ailelerde olduğu gibi aile bireyleri çatışma ile yüzleşmemek için birbirleriyle olan bağlarını iyice zayıflatır ya da mümkün olduğunca görüşmemeye çalışırlar. Evde kronik rahatsızlığı olan bir çocuğun varlığı hasta çocuğun sağlıklı kardeşi için de bir stres kaynağı oluşturur. 2006). Kronik rahatsızlığı ya da kalıcı sakatlığı olan çocuk sahibi anne ve babalar genellikle şaşkınlık.

İhmal ise. davranış problemleri. İstismar ana-baba ya da bakıcının çocuğu zarar verici deneyimlerle karşı karşıya bıraktığı bir etkileşim biçimini ifade ettiğinden aktiftir. gazla zehirleme. üzüntü ve anne babaya ulaşamama duygularını yaşayan kardeş kendini sosyal olarak izole edebilir. sağlığının. kasıtlı bir biçimde güç kullanımının bir sonucu olarak çocuğun yaşamının. yakma. Türk Medeni Kanunu’nda boşanma nedenleri arasında eşlerden birinin akıl hastalığının olması durumu da vardır (Demirkan ve diğerleri. bir nesne ile vurma. bakım. cinsel. Fiziksel istismar. Fiziksel istismar.yaşayabilir. bıçak ya da silahlı saldırıda bulunma gibi eylemleri içerir (WHO. Cinsel istismar. WHO. Cinsel istismar. daha çatışmalı. yoğun öfke ve istismar davranışı içeren ilişkiler kurabilmektedir (Kaplan ve diğerleri. altını ıslatma-alt kirletme. anksiyete şikayetleri. s. Bu durum sağlıklı kardeşin olumsuz davranışlar geliştirmesine neden olabilir. Fiziksel istismar tanımlanması ve belirlenmesi en kolay olan istismar türüdür. aşırı hareketlilik. psikolojik. dövme. rıza gösterip göstermemesi gerektiği konusunda bilgisi olmayan ya da gelişimsel olarak hazır olmayan çocukların kendilerinden en az altı yaş daha büyük olan yetişkinler ya da diğer çocuklar tarafından kendi cinsel uyarı ve doyumları için kullanılması. uyku sorunları. Fiziksel istismara uğramış çocuklarda sosyal işlevsellik alanında birçok eksiklik fark edilmektedir. cinsellik içeren her 147 . AİLEDE İSTİSMAR VE İHMAL Çocuk istismarı ve ihmali. boğma. anne. gelişiminin ve onurunun zarar görmesi durumudur. sarsma. Kronik bir hastalığı ya da kalıcı bir sakatlığı olan bir çocuğa sahip anne ve baba bu durumdan aynı biçimde mi etkilenir? Aile bireylerinden birinin fiziksel sağlığının aile içi uyum açısından bir risk faktörü olması gibi aile bireyleri içinde ruh sağlığı bozuk bireylerin olması da aile içi uyum açısından önemli bir risk faktörüdür. toplumsal normları ya da kanunları ihlal edecek şekilde. 18 yaşından küçük olan çocuk ya da gence ana-baba ya da bakıcısı tarafından kaza dışı. cinsel. eğitim gibi temel ihtiyaçlarının karşılanmadığı.10). 1999). okul sorunu-ders başarısızlığı. zehirleme. tam anlamıyla idrakinde olmayan. vurma. Anne baba hasta çocuğun bakımının onlara yüklediği ek sorumluluklar ve yaşadıkları sıkıntılı dönemin kendilerinde oluşturduğu stres yoğunluğu nedeniyle sağlıklı olan çocuklarına yönelik tolerans düzeylerini düşürebilir ya da ondan her zamankinden daha fazla sorumluluk üstlenmesini isteyebilirler. toplumsal kurallar ve profesyonel kişilerce uygun bulunmayan ya da zarar verici olarak nitelendirilen ve bir kaza sonucu ortaya çıkmayan etkileşim ya da etkileşimsizliklerin tümüdür (WHO. Cinsel istismar kısaca çocuk ve yetişkin arasındaki her türlü cinsel etkileşim olarak da tanımlanabilir. Çocuklar ve ebeveynlerinin psikiyatrik sorunları arasındaki ilişkinin araştırıldığı bir çalışmada. tik şikayetleri ve obsesif şikayetler gibi psikolojik sorunlarla başvuran çocuk ve ergenlerin anne ve babalarının da psikiyatrik tedavi aldığı ya da psikiyatrik tanısı olup tedavi almayı reddeden anne ve babalar olduğu belirlenmiştir. otistik bozukluk ile ilgili şikayetler. Bu nedenle. duygusal yoğunluğu az. sosyal ve ahlaki gelişimine zarar veren. sağlık ve güvenliğini tehlikeye atan. üzerine sıcak bir sıvı dökerek haşlama. 2009). 2006. ısırma. yalnızlık. 2006). fuhuşa zorlanması ve pornografik suçlarda cinsel obje olarak kullanılmasıdır (Taner ve Gökler. çocuğun beslenme. depresif şikayetler. kaybettiğini düşündüğü anne baba ya da diğer aile bireylerinin ilgisini bir daha kazanamama kaygısı taşıyabilir. 2004. duygusal ve psikolojik olarak üç kategoride ele almaktadır. Ruh sağlığı bozuk bir eşle yaşamak da diğer eşin psikolojik sağlığı üzerinde olumsuz etkiler bırakır. dikkat eksikliği. Çocuk istismarı ve ihmali aktif ve pasif olma durumlarına göre farklılık göstermektedir. baba ya da çocuğa temel bakım hizmetini veren kişi arasında yaşanan ve çocuğun fiziksel. bu çocuklar yakın ilişki kurmakta güçlük çekip. 2006). 2006) çocuğun istismarını fiziksel. Özelikle anne veya babada ya da her ikisinde birden var olan psikolojik rahatsızlıklar çocukların da ruh sağlığını bozmakta ve aileyi uyum sorunları olan bir aileye dönüştürmektedir. Dünya Sağlık Örgütü (WHO. çocuk ve ergen psikiyatri kliniklerine konuşma bozuklukları. ana-baba ve bakıcının çocuğa bakma ve koruma yükümlülüklerini gereğince yerine getirmedikleri bir etkileşimsizliği ifade ettiğinden pasif bir olgudur. tekmeleme.

odaya kapatma. Bir tür cinsel sapkınlık olan ensest. utangaç ve zayıf kişilik yapısında olduğunu destekleyen bulgular vardır (Çayboylu. Ailedeki bireyler tarafından çocuğa yönelik olarak yapılan her türlü cinsel aktivite ensest olarak adlandırılır. 2004. güvensizlik (Kurtay. kötü söz söyleme. birden fazla cinsel eş ve daha fazla cinsel saldırı. aşağılama. antisosyal. 1996). suça yöneltme. kişiler arası ilişki kurma ve sosyal ilişkileri sürdürebilme becerilerinde zayıf olma (Taner ve Bahar. Nurcombe. inkar etme ve duygusal tepkisizlik (Garbarino ve Garbarino. 1999). Yatağan. 2004). fiil ve materyallerle bir çocukla yakınlık kurmak. boyun eğme davranışı. Hancı. duygusal dengesizlik. 2005). Barlık. Cinsel istismarın çocukta oluşturacağı olumsuz etkiler istismarın türü. %11 diğer akrabalar. ellerini ve ayaklarını bağlama biçimlerinde duygusal istismar uyguladıkları belirlenmiştir (Güler. sürekli kaygı. erken başlayan cinsel yaşam. obsesif düşünceler geliştirme. enürezis ve beslenme bozukluğu (Bilir ve diğerleri. 2004). Cinsel olarak istismar edilen çocukların hepsi patolojik belirtiler göstermemektedir. uyuşturucu bağımlılığı. 2001). bilişsel ve psikososyal gelişiminde duraklama. edilgen. görmezden gelme. çocuğun bakımı ve eğitimi ile yükümlü kişilerin çocuğa yönelik alay etme. çok yakın ya da çok utangaç ve korkak olma. çocuğa karşı olumsuz ve yanlış tutumlar. daha fazla suçlu davranış gösterme. çocuğun gelişimiyle ilgili uyumsuz beklenti ve davranışlar. mağdur ve fail arasındaki yaş farkı ve istismarın süresine bağlı olarak değişir. Polat. Ekşi. 2011). 2004). daha fazla ergen gebeliği. zayıf dürtü kontrolü. çocuğun kişilik ve ruhsal sorunlarını fark edememe. tecrit etme. kaygı ve uygun olmayan cinsel davranışlar. %2 ise çocuğun bakımı ile ilgilenen diğer kişiler tarafından uygulanmaktadır (Tardif. karşı olma. Uzun. Bununla birlikte istismar edilen çocuk ya da ergenlerde yukarıda sözü edilen altı faktöre bağlı olarak farklı patolojik belirtiler ortaya çıkabilmektedir. intihar duygusu ve girişimi. 1994). 2002). yalnız. antisosyal davranışlar gösterme. mağdur ile fail arasındaki ilişki. karşı gelme bozukluğu. Duygusal istismara neden olan davranışlar reddetme. 1999. düşmanca davranma. Boztaş ve Aydoğan. saldırganlık. Auclair ve Carpentier. teşhircilik. Tacizcilerin çoğu 24-44 yaşları arasında olup. 2002). sosyal ilişkilerde bozukluk. Özkök. Cinsel istismara uğrayan çocuklarda görülen patolojik belirtiler arasında karabasan. evde çocuk yokmuş gibi davranma. 2000) sayılabilir. mutsuzluk. kurbanın cinsiyeti ne olursa olsun faillerin çoğu erkektir ve kurban tarafından kim oldukları bilinmektedir (Güneş. gerileme ve engellemeye neden olan çocuğa psikolojik olarak zarar verme durumudur (Johnson. 2000). korkutma ve yıldırma. olgunluk düzeyi. ahlaki ve dini açılardan yasaklanmış yakın akraba olan kadın ile erkeğin cinsel ilişkide bulunmaları demektir. 2000. kendine güvende azalma. 2004. daha fazla şiddete başvurma. kabul edilemez cezalar verme ya da kabul edilemez beklentiler içine girmelerini takiben ortaya çıkan ve çocuğun fiziksel. intihar davranışı. daha fazla cinsel etkinlik ve gittikçe artan cinsel davranışlar. çocuğun yaşı. 2001). kendine zarar verici davranışlar (Polat. korkutma. yapışma davranışı. çok uslu ya da provoke edici olma. Cinsel istismar %77 olasılıkla aile bireyleri. Duygusal istismar ve ihmalin çocuk ve ergenlerin yaşadığı en sık görülen istismar ve ihmal tipi olduğu söylenebilir (Kaplan ve diğerleri. 2011. daha çok kızlara özgü olarak geri çekilme ve içe dönük davranışlar gösterme. Duygusal istismara uğramış çocuk ve ergenlerde depresyon. Kurtay ve diğerleri. çocukluk çağı 148 . yetişkinleştirme. istismar. Duygusal ve psikolojik istismar. Biçer ve Gökalp. bağırmaazarlama. 1999). genital bölgeye dokunmak. evlenmeleri hukuksal. tehdit etme. yeme ve uyku bozuklukları. depresyon (Oates. dışavurum ve içe atım sorunları. Cinsel istismarcının zayıf. içe dönük.türlü söz. öfke patlamaları (Kılıç. düşük benlik kavramı. 2002). duygusal ihmal. Kurtay ve Akman. bedensel yakınmalar. çocuklara cinsel taciz uygulama. Cinsel tacize en çok uğrayan çocuklar 4-11 yaş aralığındaki çocuklardır. çocuklarını evde yalnız bırakma. Anne ve babaların aslında istismar etme amacını gütmeden çocuklarını duygusal olarak ihmal ve istismar etmeleri mümkün müdür? Türkiye’de yapılan bir çalışmada annelerin çocuklarına onları sevdiklerini belli etmeme. para kazanmak için cinselliğini kullanma (Kara. %5 bakımla ilgisi olmayan kişiler. anneleri tarafından reddedildikleri duygusu. reddetme. pornografi ve ırza geçmek gibi tüm cinsel davranışları kapsamaktadır (Güneş. 2002). çocuğun sosyal uyumunu başlatacak yönergeleri sağlayamamadır (Glaser. mastürbasyon (Ekşi. çok titiz ya da dağınık olma.

istemeden gebe kalma. 1999) görülebilmektedir. çalışan anne olma. pasif. sınıfta uyuyan. ilaç ve alkol alışkanlığı olan. ihmale ve şiddete maruz kalma ya da istismara. Kişisel faktörler içinde istismar uğrayan çocukla ilgili risk faktörleri şöyle özetlenebilir: Kız çocuk olma. 2007) ve kişilik bozuklukları (Pizarro ve Billick. İstismara yatkınlığın genellikle anne babanın genç olması. hareketsiz. şiddetin. pasif ve bağımlı bir anne olma. çalma. iktidarsız baba olma (Polat. tehlike bilincine sahip olamama ve aşırı hareketli olma (Güneş. toplumsal eşitsizlik ve ayrımcılıkların kültürel normlarca desteklenmesi. Polat. WHO. 2001. saldırgan ya da suç kaydı olan bir baba olma. İstismar olgusuna yaklaşımda sadece çocuğun durumunun değil. çocuk bakımı konusunda deneyim sahibi olmama.). bağımlı. ailede ruhsal ya da fiziksel hastalık. 2000). üvey anne ya da üvey baba olma. geçmişte suç ya da intihar girişiminde bulunan bir ebeveyn olma. okul çağında okula çok erken gelip çok geç giden. parmak emme özellikleri sergilerken. okula devamında düzensiz. Bir başka kişiye yönelik zarar verici eylem olan şiddet. yaşça küçük olma. ihmale ve şiddete maruz kalmış bir kardeşe tanık olma. 2006). Tardif ve diğerleri. çocuğa bakmakla yükümlü kişinin çocuğun beslenme. fazla sayıda çocuk sahibi olma ve parçalanmış aile ile ilişkisi olabildiği bildirilmektedir (Hancı. Polat. düşük sosyoekonomik düzey. 2001. nörotik bir anne olma. sorun çözme becerilerinin yeterince gelişmemiş olması. sağlık. eve geç gelme. doğum öncesinde yeterli bakım görememe. giyim. 2007. Polat. itaatkâr olma. çocuğa yaşam koşulları için gerekli ilgiyi göstermemesi ve çocuğu fiziksel ve duygusal yönden ihmal etmesidir (WHO. Dünya Sağlık Örgütü çocuk istismarı ve ihmalini artıran risk faktörlerini kişisel.mastürbasyonu (Unal. 2006). 2006. yüksek stres düzeyi. eşin ölümü. ailede işsizlik. çocukla aynı oda ya da yatakta uyuma. AİLE İÇİ ŞİDDET Aile içinde bir bireyin aile içindeki bir başka bireye tehdit. evinden uzun yıllar ayrı kalmış bir baba olarak eve döndüğünde eşinden daha güzel bir genç kız sahibi olma. yıkıcılık ve hırsızlık gibi suç eylemlerinde bulunma özellikleri gösterebilmektedir (Bilir ve diğerleri. 2011. 2002). ekonomik veya psikolojik zarar görmesine veya acı çekmesine neden olan her türlü eylemi aile içi şiddet olarak tanımlanmaktadır (Başbakanlık Kadının Statüsü Genel Müdürlüğü-BKSGM. WHO. çevreye karşı ilgisiz. anne babanın daha önce çocukluğu döneminde istismar öyküsü bulunması. tek ebeveyn olma. 2005. sorun çözme yöntemi olarak şiddete başvurma (Polat. ailesinde daha önce ensest ilişki yaşamış ya da buna şahit olmuş anne veya baba olma. gayri meşru çocuk olma. genç kızın bulunduğu bir evde anneden daha genç bir üvey baba olma. çocuğun psikolojik değerinin olmaması. t. anne baba veya istismarı uygulayan bireyin durumunun da değerlendirilmesi gerekmektedir. istenmeyen çocuk olma. 2006). suç işleme ve hatalı davranışlar yapma. fiziksel ya da şizofreni ve depresyon gibi ruhsal hastalığı olma. premature doğma. borç gibi strese neden olan durumların varlığı. eğitim. cinsel. anne gece çalıştığı için evde çocuğa gece bakan baba ya da üvey baba olma.y. şiddete başvurma. korkulu ve kendini ifade edemeyen özellikler sergileme. Oral ve diğerleri. aile içinde şiddetin varlığı. ailenin toplumsal çevreden izole olması. karı koca olarak cinsel açıdan doyurucu bir ilişkiye sahip olmama. içe dönük. İstismarda bulunan anne ve babayla ilgili özellikler şöyle özetlenebilir: Özellikle genç anne olma. kendi çocukluk yıllarında istismara. yetersizlik ve değersizlik duygularına sahip olma. duygu ve güvenlik gereksinimlerinin karşılanması ile ilgili yükümlülüklerini kasıtlı olarak yerine getirmemesi. evden kaçma. toplumda organize şiddet hareketlerinin olması (WHO. aile içinde yaşandığında bu durum genellikle kadına ve çocuğa 149 . kirli ve bakımsız ya da obsesif düzeyde titiz bir anne olma. yalan söyleme. engelli olma. 2006). ailevi anlaşmazlıkların varlığı. 2007. 2007). kaygılı. sosyal olarak yalnız olma. saldırgan davranışlarda bulunma. alkol veya madde bağımlılığı. öz saygısı düşük. İhmal. dış etkenlere bağımlı olarak para sıkıntısı. madde bağımlısı olma. cinsel açıdan erken olgunlaşmış ve üvey babaya sahip olma. Çocuk istismarı ve ihmali riskini artıran toplumsal faktörler şöyle özetlenebilir: Toplumda şiddete toleransın yüksek olması. fiziksel. baskı veya kontrol içeren. başarısız olma. Çocuk istismarı ve ihmali riskini artıran ailesel faktörler şöyle özetlenebilir: Geniş aile yapısı. işsiz bir baba olma. İhmal edilen çocuklar bebeklik döneminde donuk. ailesel ve toplumsal olarak üç gruba ayırmaktadır.

Günay ve Ünlüoğlu. istemediği zamanda ve istemediği biçimlerde cinsel ilişkiye zorlamak (tecavüz). Cinsel şiddet. eve kapatmak. küçük düşürmek. telefonla-mektupla ya da sözlü olarak cinsel içerikli rahatsızlık verici davranışlarda bulunmak gibi eylemlerdir. Ekonomik şiddet. başkalarıyla cinsel ilişkiye zorlamak. ailedeki ekonomik sıkıntılar. bağırmak. kıskançlık bahanesiyle sürekli kontrol altında tutmak. fuhuşa zorlamak. çocuk doğurmaya ya da doğurmamaya. eğitim düzeyi düşük ve çocukluklarında anne ve babaları tarafından dövülmüş kişiler olduklarını göstermektedir. çocukluğunda şiddete maruz kalması ya da aile içi şiddete tanık olması. hakaret etmek. başka kadınlarla kıyaslamak. vücudunda sigara söndürmek. 2000). komşularıyla. psikolojik. Anne ve babaların kendi çocukluklarında şiddete maruz kalmış olmaları onların da kendi çocuklarına şiddet uygulamalarına bir neden oluşturabilmektedir (WHO. annelerin çocukluklarında kendilerine uygulanan cezaları kendi çocuklarına aynı şekilde uyguladıklarını göstermiştir. bağlamak. korkutmak. kontrol edici olması ve şiddete yatkın olması. sağlık hizmetlerinden yararlanmasına engel olarak bedensel zarar görmesine neden olmak gibi eylemlerdir. sağlıksız koşullarda yaşamaya mecbur bırakmak. 2006). işsiz olması gibi nedenlerin yanında. Araştırmalar çocuğu cezalandırmanın bir yöntemi olarak dövmeyi tercih eden annelerin daha çok genç. ailesiyle akrabalarıyla. s. cinsel ve ekonomik olmak üzere dört farklı biçimde yapılabilmektedir. t. çalışıyorsa iş hayatını olumsuz etkileyecek kısıtlamalar getirmek. Annelerin kendi çocukluklarında maruz kaldıkları şiddet yöntemleri ile kendi çocuklarına uyguladıkları şiddet yöntemleri arasındaki ilişkiye yönelik araştırma bulguları. nereye gideceği. para vermemek veya kısıtlı para vermek. Çünkü şiddet uygulayanların %95’e yakını erkek.. kesici veya vurucu aletlerle yaralamak. Aile içinde kadına ve çocuğa yönelik şiddeti önlemek için ne tür girişimlerde bulunulabilir? EVLİLİKTE ALDATMA Ailede evlilik dışı ilişkiler genellikle hasta bir ruh halinin belirtisi olarak ortaya çıkmaktadır. hırpalamak. 2001). sakat bırakmak. Kadına yönelik şiddetin en ağır biçimlerinden biri töre/namus nedeniyle uygulanan şiddettir. Çocuklara yönelik şiddet daha çok anneleri tarafından uygulanmaktadır (Başbakanlık Aile Araştırma Kurumu-BAAK. aşırı derecede kıskanç olması. ellerini ayaklarını ezmek. evli olduğu kişi bile olsa kadını istemediği yerde. istemediği işte zorla çalıştırmak. eşlerin eğitim düzeylerinin düşük olması. tokat atmak. aileyi ilgilendiren ekonomik konularda kadının fikrini almadan tek başına karar vermek gibi eylemlerdir (BKSGM. Aile içinde erkeğin kadına yönelik şiddet uygulamasında erkeğin engellenmeye toleransının eşiğinin düşük olması. arkadaşlarıyla ya da başkaları ile görüştürmemek.yönelik şiddeti ifade etmektedir (Güler ve diğerleri. enseste (akrabalar arası cinsel taciz ve tecavüz). dürtülerini kontrol edememesi. 2002). Ailede ebeveynlerden biri evlilik dışı 150 . küfür etmek. 2002). çocuklarından uzaklaştırmak. şiddete maruz kalanların %90’dan fazlası kadın ve çocuklardır. beklentileri ve ilişkilerini yapılandırma biçimleridir (Fitness. kadınların ekonomik güvencelerinin ve gidecek bir yerlerinin olmaması. kürtaja. Aldatmada önemli olan etkenlerden biri de eşlerin kişiler arası ilişkilerine ilişkin inançları. Fiziksel şiddet. boğazını sıkmak. cinsel organlara zarar vermek. kuralları. düşünceleri. kolunu bükmek. eşler arasındaki kültürel düzey farklılıkları. ailenin tasarrufları. iş değiştirmesi. işkence yapmak. çalışmasına izin vermemek. Ailede şiddet fiziksel. tehdit etmek.8). tekmelemek. Çoğu zaman kendisine saygısı ve güveni olmayan ya da eşi tarafından sevilmediğini sanan eşler kendisinin de sevilebilir bir kişi olduğunu ispat etmek için evlilik dışı ilişkiler kurar (Özgüven. zorla evlendirmek. alkol kullanımı. saçını çekmek. kadının nasıl giyineceği. kadının kendini geliştirmesine engel olmak gibi eylemlerdir.y. erkek egemen veya kadına ikinci sınıf muamele yapılmasını onaylayan toplumsal ve kültürel değerler gibi nedenler yer almaktadır (Ayrancı. kimlerle görüşeceği konusunda baskı yapmak. gelir ve giderleri konusunda bilgi vermemek. Psikolojik şiddet. kadının mallarını ve diğer gelirlerini elinden almak. 1998). kezzap veya kaynar suyla yakmak. yumruk atmak.

Ancak evlilik ilişkisinde kişilerin eşlerini aldatmaları için hiç bir neden olmadan da aldatma ve aldatılma yaşanabilmektedir. 2004). Aldatılan eşlerin aldatılmaya maruz kalmanın bir sonucu olarak kendi benlik imajları. ilgi isteği. kişilik olarak aldatmaya yatkın olmak (narsist olmak). kadınların ise daha çok duygusal bağlanma ve arkadaşlık amaçlarıyla aldattığı. 2001). ilgi görmek için. erkeklerin ise daha ileri yaşlarda (36-55) aldatmaya daha yatkın oldukları belirlenmiştir. aldatılan eşin de psikolojik açıdan bir terapi desteği alması hem kendisinin tehdit altına giren ruh sağlığını yeniden düzenlemesi açısından hem de aldatma davranışından pişmanlık duyarak bu davranış biçimine son verip evlilik ilişkisini sürdürmek isteyen eşle evliliği sürdürüp sürmeyeceği konusunda sağlıklı bir karar verebilmesine yardım edecektir. Aldatmada etkili olabilecek bazı etkenler şöyle sıralanabilir: Eşlerin evlilik ilişkisinden memnun olmamaları. kendilerine güvenleri ve evlilikteki aidiyet duyguları yıkılabilmektedir. Bu nedenle. aldatan erkeklerin heyecan arayışını aldatan kadınlardan daha fazla önemsediği. heyecan arayışı. evlilik ilişkisinin rutinleşmesi. 2001). evlilik ilişkisinin aşkla başlamamış olması. 2012). Öyle görünüyor ki evlilik ilişkisinde eşlerin birbirlerinin cinsel ve duygusal gereksinimlerine sağlıklı ve doyurucu bir biçimde karşılık vermeye çalışmaları evlilikte aldatma açısından önemli iki nedeni ortadan kaldırabilecektir. Aldatılan eş ve aldatma olayını öğrenen çocuklar üzerinde olumsuz izler bırakır (Nichols ve Schwartz. Ayrıca eşi tarafından aldatılan kişi bir tür öc almak amacıyla da aldatabilmektedir (Fitness. Ancak aldatma davranışında kişilik yapısı önemli bir etkendir. Bu durumlar aldatan kişinin kişilik özellikleri itibariyle aldatmaya yakın olması ile ve sağlıksız bir ruhsal yapı geliştirmiş olması ile ilişkilidir. erkeklerin daha çok cinsel amaçlarla. kadınların ve 35 yaşın altındaki kişilerin aldatanların aldatma davranışları cezasız kaldığı için aldattıklarına daha fazla inandığı. aldatma davranışının cezasız kalacağını bilmek. evlilik ilişkisinde cinsel doyumun olmaması. Aldatma çoğu zaman birkaç farklı nedenin birleşiminin bir sonucu olarak ortaya çıkar. Aldatılma deneyimi aldatılanda aldatanı reddetme. 36 yaşından daha yaşlı olanların ise daha çok cinsel amaçlarla aldattığı. aldatanların büyük bir oranının aynı zamanda aldatıldığını. 35 yaşından genç aldatanların daha çok dikkat çekmek. Evlilikte aldatma riskini azaltmak ya da ortadan kaldırmak için yukarıda ifade edilenlerden başka neler yapılabilir? 151 . arkadaşlık arayışı. Aldatılan eş bu davranışından dolayı eşini affedip evlilik ilişkisini sürdürse dahi birçoğu sürekli bir biçimde aldatan eşlerine bu çirkin eylemlerini hatırlatarak.bir ilişki içine girdiğinde bu ilişki aile bağlamının ciddi bir sorunu haline gelmeye başlar. yalnızlık. eşin bir rahatsızlığı nedeniyle cinsel ilişki kuramaması (Wolfe. aldatma davranışını kendilerini daha canlı bir yaşam içinde tutmanın aracı olarak görmeye daha yatkın olduğu. 2012). duygusal olarak örselenme ve incinme duygularını başlatır. Böyle durumlarda aldatan kişinin bir ruh sağlığı uzmanından destek alması gerekir. Aldatma konusunda yapılmış bir çalışmada kadınların daha genç yaşlarda (24-45). terk etme. Aldatma davranışı aldatılan kişide travma sonrası stres bozukluğuna neden olmaktadır. Alacağı psikolojik destekle dürtülerini kontrol etmeyi ve kendisini eşini aldatmaya iten psikolojik örüntüleri ile yüzleşip içsel çatışmaları ya da yetersizlikleri ile baş edebilmek için daha sağlıklı yöntemler kullanma becerisini geliştirmesi gerekmektedir. aldatan kadınların aldatan erkeklere oranla daha çok suçluluk duyduğu. genç yaştaki (18-23) aldatıcıların ve aldatan kadınların yarısının aslında aldatmak için hiç bir haklı gerekçeleri olmaksızın aldatma davranışını gerçekleştirdiği belirlenmiştir (Wolfe. Aynı araştırmada erkeklerin aldatma davranışına daha yatkın oldukları. aldatan erkeklerin ve 36 yaşın üstündeki aldatıcıların. onların bu davranışlarını arkadaş grupları içinde ya da aileleriyle birlikte iken söyleyerek eşini küçük duruma düşürmeye çalışarak bir tür öc alma çabası içine girerler (Fitness. daha fazla ve daha farklı bir cinsel yaşam arayışı. acı. erkeklerin cinsel doyum yaşayamamalarını ya da eşlerinin bir tıbbi rahatsızlığı nedeniyle cinsel ilişkiye girememesini aldatma için oldukça haklı nedenler olarak gördüğü.

kadının boşanma kararından vazgeçmesine ya da boşanmayı ertelemesine neden olan bir faktördür. genellikle aileden ya da yakın akrabalardan birileri arabuluculuk görevi üstlenir. boşanma aile birliğini sona erdiren bir toplumsal olgu olarak gündeme gelir. bir sürecin sonucudur. bireysel değerlerin ön plana geçmesi. ailelerin evli çiftin aile içi ilişkilerine (ekonomi. çatışma) farklı olması. ekonomik. Evlilik birliğinin sarsılması anlamına gelen geçimsizlik kararının verilebilmesi için mahkemece. cimrilik. Boşanma kararı anlık bir karar değil. terk. Eşleri uzlaştırma yönünde gösterilen bu çabalar evliliklerde boşanma kararından vazgeçilmesine ya da bu kararın bir süre ertelenmesine neden olur. Boşanma sosyal. tek ebeveyn olarak çocukların bakım ve yetiştirilmesinde zorlukla karşılaşmaları. Yine daha çok kadınlara özgü olarak toplum içinde dul bir kadın olarak yaşamanın zorluğuna ilişkin sahip olunan inanışlar. evlilik öncesinde eşlerin birbirlerinde bazı olumsuz özellikleri (sorumsuzluk. tüketim kültürünün yaygınlaşması ve şehir yaşamının artan karmaşıklığına ve stresine paralel boşanma olgusu özellikle son on yıldır önemli bir artış göstermiştir. eşler arasındaki inanç farklılığı. soğuk ve uzak olması) fark edip bu özelliğin evlendikten sonra değişeceğini umut etmeleri. evlilik birliğinin sarsılması. Birçok evlilikte boşanma düşüncesine sahip olan eşler bu kararlarını belli bir süre erteler ya da uygulamaya koymazlar. Ancak bazı durumlarda aile içinde uyumlu ve sağlıklı bir yapı oluşturulamayabilir ve kişiler evlilikle ilgili beklentilerinin karşılanmamasından dolayı hayal kırıklıkları yaşarlar. Boşanma Nedenleri Araştırması’na göre boşanmada etkili faktörler arasında şunlar sıralanabilir: Ailelerin evliliğe karşı çıkması. 2009). sorununu ana babasına yansıtma) tepkiler vermesi. evliliğin artık yarar beklenemez ya da beklenmez hale gelmesi ve evlilik hayatının taraflar için çekilmez hale gelmesi koşulları aranmaktadır (Demirkan ve diğerleri.BOŞANMA Birçok toplumun temel değerlerinden biri aile kurumunu sağlıklı bir biçimde yaşatmaktır. çocuk yetiştirilmesi. ailelerle birlikte aynı evde yaşanması. Tüm bunların yanında boşanan kadınların ekonomik açıdan geçim sıkıntılarına maruz kalmaları. Böyle zamanlarda evlilik kurumu sürdürülemez hale geldiğinde. eşlerin birbirlerinin zevk ve beğenilerine sık müdahalesi. eşlerin tepkisel davranış özelliklerinin (kadınların kırılma. ailenin gelin ya da damat adayını uygun bulmaması. kadınların boşanma kararını daha iyi düşünmeleri gereğini doğurduğu gibi. aşırı para harcaması. suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme. aslında başka pek çok nedenin ortaya çıkardığı bir sonuç olduğunu da göstermiştir. eşlerin aileleri arasında anlaşmazlıkların olması. incinme. eşlerin kendi aileleriyle çok sık görüşmeleri. Boşanmalar en fazla evliliğin ilk 5 yılı içinde gerçekleştirilmektedir. münakaşa edip sesini yükseltme. Türk Medeni Kanunu’nda boşanma nedenleri şöyle sıralanmaktadır: Zina. kimlerle görüşüleceği) müdahale etmesi. erkeklerin öfkelenme. Toplumsal değerlerin önemini yitirmeye başlaması. evliliğin ilk yıllarında ve evlilik sürecinde eşlerden birinin ailesine mekânsal olarak yakın oturmak. Aile ve Sosyal Araştırmalar Genel Müdürlüğünün yaptırdığı “Boşanma Nedenleri Araştırması” sonuçlarına göre boşanma nedenleri arasında % 90’a varan oranda “şiddetli geçimsizlik” ilk sırayı almaktadır. akıl hastalığı. Tüm evlilikler mutlu bir ömrü birlikte paylaşmak amacıyla gerçekleştirilir. eşiyle sürekli tartışma. ev düzeni. ailesine aşırı düşkünlük. Genellikle ailede çocuğun varlığı eşlerin boşanmadan önce bir kez daha düşünmelerine yol açan en önemli etkendir. hayata karşı pek kötü veya onur kırıcı davranış. alkol kullanımı. kılık kıyafet. eş baskısı. konuşmayarak sessiz kalma. eşlerin evlilik ilişkisinde kendi ailelerinden etkilenmeleri (kendi ailesinin yanında eşini küçük düşürme). Boşanma olgusu kadın ile erkeğin yeni bir evlilik yapacak şekilde hukuki bir kararla yasal olarak başlatmış oldukları evliliklerini sona erdirmeleridir (Demirkan ve diğerleri. boşanma sonrasında da aslında gittikçe artan başka türlü ekonomik ve sosyal sıkıntılara maruz kalmalarına neden olmaktadır. Ancak bu araştırma şiddetli geçimsizliğin kendi başına bir neden değil. evlilik içinde sorunlarla karşılaşıldığında eşlerin uygun olmayan (kavga ve şiddete başvurma. Boşanma günümüzde Türk ailesini ilgilendiren en önemli sorun alanlarından biridir. 2009). Bunun yanında eşlerin her ikisi ya da eşlerden biri boşanma düşüncesini aile ve akrabalar içinde dillendirildiğinde. psikolojik ve kültürel faktörlerden etkilenen karmaşık bir olaydır. eşlerin tartışma sonrasındaki tutum ve davranışlarının ben merkezli ve sağlıksız bir iletişim (hep 152 . evlilik süresince bireylerin kendi arkadaşları ile görüşmesine eşin olumsuz tutum ve davranış göstermesi.

daha bağımlı. eşleri tarafından çocuklarına fiziksel şiddet uygulanması. evlilik süresince tüm sorumlulukların kadına yüklenmesi (Demirkan ve diğerleri. yasa girme. dikkatsiz ve ilgisiz olma. Ayrıca eşlere evlilik süresince yaşadıkları ve kendilerini zorlayan ailevi sorunların üstesinden gelmede sağlıklı bir yardım hizmeti sunabilecek kurum ve kuruluşlar hakkında bilinçlendirmelerde bulunulması birçok evliliği boşanma riskinden kurtarılabilir. kaygı ve korkular geliştirme. duygusal desteğe gereksinim duyma. Boşanmanın ardından boşanan bireylerde yasa girme. bağlılık çatışması yaşama. Boşanma kararını kesinleştiren anne babalar çocuklarının boşanma olayından görecekleri zararı en aza indirebilmek için neler yapabilirler? Boşanma her ne kadar pek çok etkenle ilişkili karmaşık bir yapıya sahipse de boşanmada. 2009). sorun çözme becerilerini geliştirecek ve sağlıklı bir eş seçimi için doğru karar verme becerilerini geliştirecek evliliğe hazırlık eğitimlerinin verilmesi gerekmektedir. dövme. erkeğin eşinin çalışma hayatı nedeniyle evindeki görev ve sorumluklarını ihmal ettiği düşüncesi. hakaret etme. erkeğin eşinin dışarıda çalışmasını uygun bulmaması. okul başarısında düşme. 2000). boşanan bireylerin ailelerinde ve yakın çevrelerinde yaşanan boşanma olayları nedeniyle boşanmayı kabul edilebilir bir olgu olarak görüp buna uygun davranış geliştirmeleri. Boşanmanın parçalanmış ailenin çocukları üzerindeki etkileri çocuğun içinde bulunduğu gelişimsel döneme bağlı olarak farklılık gösterebilmekle birlikte genel olarak. Boşanmadan olumsuz etkilenen çocuğa bir ruh sağlığı uzmanından çocuğun yaşına uygun bir ruhsal sağaltım desteği alınması çocuğun yaşamını sağlıklı bir birey olarak sürdürebilmesi için gereklidir. daha fazla suçlu davranışta bulunma ve depresyon gözlenen etkilerdir. eşlerin aile kurumunun gerektirdiği rolleri benimseyememeleri ve sağlıklı iletişim ve etkileşim kuramamaları nedeniyle “ben”in “biz”e dönüştürülememesi önemli bir boyuttur (Köknel. çekingen. Küçük çocuklara daha çok oyun sağaltımı ile ergenlik ve gençlik çağındaki çocuklara da içgörü kazandırıcı sağaltımlarla yardımcı olunabilir (Göktürk. suçlayıcı. Anne ve babası boşanan çocuğun yaşı ne kadar küçükse boşanmanın olumsuz etkileri o kadar büyük olur. saldırganlaşma. ilişkilerinde daha fazla çatışma yaşama. konuşmama) ekseninde olması. 153 . toplumsal uyum güçlükleri. eşlerin kredi kartını kontrolsüzce kullanmasına bağlı ekonomik sıkıntı ve borçlanmalar. Boşanmanın parçalanmış aile bireyleri üzerindeki etkilerine yönelik araştırmalarda boşanmayı takip eden ilk bir buçuk yıl içinde ileri derecede karmaşık ruhsal sorunların görüldüğü belirlenmiştir. aile içi sorunların çözümünde hep bir tarafın fedakârlık yapması. aile içinde yaşanan ekonomik sıkıntılar.kendini haklı görme ve kabahati diğer tarafta görme. kronik olmayan belirtiler gösterme ve incinebilir bir ruh hali içine girme belirtileri ortaya çıkmaktadır. eşleri boşanmaya götüren sürecin temellerinin evliliğin başlarında atılması ve yaşanan uyumsuzlukla baş edilememesi. ailenin ekonomik açıdan borçlu olması. itaatsiz davranışlar içine girme. Sağlıklı evlilikler için eşlere evlilik öncesinde evliliğe hazır bulunuşluk düzeylerini artıracak. daha fazla uygunsuz davranış gösterme. eşleriyle sağlıklı ve uygun bir iletişim biçimi geliştirmelerine yardım edecek. eşlerin iş hayatına çok fazla zaman ayırıp birbirlerini ihmal etmesi. okulu reddetme. 1986). çocukla ilgili konularda eşler arasında anlaşmazlıkların olması. aşırı zorlanma. evlilik ilişkisinden daha gerçekçi beklentiler içine girmelerini sağlayacak.

Pek çok boşanma durumu aslında evliliğin başından itibaren ortaya çıkmış olan sorunların etkili ve sağlıklı yollarla çözüme kavuşturulamamış olmasının bir sonucu olarak gerçekleşmektedir. aile içi ve aile dışı sınırların oluşturulmamış olması. ailedeki bireylerin stres koşullarıyla etkili bir biçimde baş edebilmelerine olanak sağlayacak bilgi ve becerilerden yoksun olmaları. ihmal edilmiş olma. Boşanma özellikle boşanan kadın ve anne babası ayrılan çocuklar üzerinde olumsuz ve stres yaratan etkilerde bulunmaktadır. Aile içinde kadına şiddeti babalar. 154 . Aile içinde şiddet fiziksel. çocuğunu üzerinde hak sahibi olunan bir eşya gibi görme. ailenin çocuk sahibi olması ile birlikte eşlerin görev. Anne babaların çocuklarına ciddi düzeyde fiziksel ve psikolojik hasarlar verebilecek ihmal ve istismarda bulunma nedenleri şöyle özetlenebilir: Kendi çocukluğunda istismar. eşlerin kendi aralarında ve çocuklarıyla aralarında sağlıklı bağlar oluşturamamaları. Çocukluğunda kendisine şiddet uygulanan bireyler anne baba olduklarında genellikle kendi çocuklarına da şiddet uygulamaktadırlar. ebeveynlerin abartılı bir biçimde birbirine zıt özelliklere sahip olmaları. stres koşullarıyla etkili başa çıkabilme becerilerine sahip olmama. eşi tarafından sevilmediğini düşünen kişilerdir. Evlilik ilişkisinde aldatma aile içi uyumu tehdit eden bir diğer etkendir. Boşanma bir süreçtir. aile bireyleri üzerinde yoğun strese neden olmakta ve bu sorunlarla etkili bir biçimde başa çıkılamadığında ailenin dengeleri ve düzeni bozulabilmektedir.Özet Aile içi uyumu etkileyen aile yapısıyla ilgili özellikler şöyle sıralanabilir: Eşlerin sağlıklı uyum için birbirlerini karşılıklı bir biçimde destekleyici davranış örüntüleri oluşturmamaları. çocuğa psikolojik değer atfetmeme. psikolojik. Ancak bazı aldatma eğilimli narsist kişilik yapısına sahip bireyler hiç bir neden olmaksızın da aldatma davranışı gösterebilirler. sağlıksız bir ruh haline sahip olma. Aile içi uyum tamamen bozulduğunda ve eşler birbirleriyle yaşamayı tahammül edilemez bulduğunda boşanma düşüncesi belirir. sorumluluk ve önceliklerin değişmesi. çocuğa şiddeti ağırlıklı olarak anneler yapmaktadır. Ailede herhangi bir bireyin kronik fiziksel veya psikolojik bir rahatsızlığa sahip olması ailenin normal yaşam döngüsünü bozmakta. Şiddetin yaygın olarak uygulanmasında geçmiş yaşantıların rolü. şiddete maruz kalma ya da bu tür eylemlere şahit olma. kişilerarası sorun çözme ve sağlıklı iletişim becerilerinden yoksun olunması önemli bir rol oynamaktadır. şiddetin bir terbiye aracı olarak görülmesi. Aldatma davranışında bulunan kişiler genellikle düşük özgüven ve düşük öz saygısı olan. Ailede çocuğa yönelik ihmal ve istismar da aile içi uyumu bozan bir başka etkendir. ihmal ve istismarı çocuk terbiye yöntemi olarak görme. Aldatan erkekler genellikle daha fazla cinsellik için aldatan kadınlar ise genellikle daha fazla yakınlık kurabilmek için aldatırlar. cinsel ve ekonomik olmak üzere dört biçimde ortaya çıkar. Boşanma pek çok farklı nedenin etkide bulunduğu karmaşık bir olgudur. ihmal ve istismarı itaat sağlama ve etkili ceza yöntemi olarak benimseme. Şiddet büyük oranda öğrenilmiş bir davranıştır. ailede yapısının sürekliliği sağlayacak kadar kararlı ve değişen koşullara uyum sağlayacak kadar esnek olmaması. ihmal ve istismarı sorun çözme yolu olarak kullanma. ihmal ve istismara yol açan yanlış fikir ve inançlara sahip olma. çocuğu “şamar oğlanı” gibi psikolojik boşalım aracı olarak görme.

Ekonomik c. Hangisi istismarda özelliklerinden biri değildir? a. Ergenlik d. Çalışan anne olma c. Psikolojik b. Çocuk doğurmaya zorlamak b. Hangisi şiddetin boyutların biri değildir? a. Çocuk sahibi olma d. Cinsel yakınlık kurma d. Görmezden gelme c. Aile bireylerinden birine kronik bir rahatsızlık tanısı konulduğunda ailenin ilk psikolojik tepkisi ne olur? a. Yaşlı anne olma 155 6. Madde bağımlısı olma e. Toplumsal dışlanma korkusu e. Hangisi fiziksel istismar örneğidir? a. Kapanış d. Reddetme 5. Hangisi aldatmada önemli olan etkenlerden biri değildir? a. Yoksulluk c. Aldatanın kuralları kişilerarası ilişkiye yönelik c. 18 yaşından küçük olan çocuk ya da gence ana-baba ya da bakıcısı tarafından kaza dışı. Fiziksel istismar d. Hangisi psikolojik şiddet davranışlarından biridir? a. Psikolojik istismar e. Şaşkınlık e. Duygusal istismar c. kasıtlı bir biçimde güç kullanımının bir sonucu olarak çocuğun yaşamının. Gazla zehirleme b. Akıl hastalığı bulunan anne 10. Ekonomik istismar 4. İşte zorla çalıştırmak c.Kendimizi Sınayalım 1. sağlığının. Gençlik e. Hırpalamak 8. Aldatanın eşiyle arasındaki ilişkiye yönelik beklentileri 9. Aldatanın eşiyle arasındaki ilişkiye yönelik düşünceleri e. Tek ebeveyn olarak çocuk yetiştirme güçlüğü c. Alay etme e. Aldatanın sevgi gereksinimi b. İnkar b. Aldatanın yüksek özgüveni d. Çocukluk c. Kadının ekonomik bağımsızlığı b. Tek ebeveyn olma d. Fiziksel d. gelişiminin ve onurunun zarar görmesi durumu aşağıdakilerden hangisidir? a. Hangisi boşanma kararının ertelenmesi ya da boşanmadan vazgeçilmesinin nedenlerinden biri değildir? a. Dışarıya odaklanma 3. Suç işleme d. Hangi dönemde anne ve babanın çocuğuna rehberlik etmesi ve onu kontrol etmesi daha uygundur? a. Hakaret etmek e. Ekonomik geçim kaygısı . Hangisi Türk Medeni Kanunu’nda boşanma nedenlerinden biri değildir? a. Terk etme e. Zina b. Keder c. Bebeklik b. Sosyal 7. Cinsel istismar b. Erinlik 2. Öz saygısı düşük olma b. Cinsel e. İşkence yapmak d.

6. bazı bireylerin birbirlerini kayırması gibi adaletsizliklere neden olur ki bu da uyumu bozar (Nichols ve Schwartz. e Yanıtınız yanlış ise “Ailede İstismar ve İhmal” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. d Yanıtınız yanlış ise “Aile İçi Şiddet” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 4. 2004). Bunun yanında yine birçok anne ve baba sözde çocuklarının daha doğru ve güzel davranışlar yapması. Sıra Sizde 2 Kronik hastalığı olan bir çocuğa sahip olmak anneleri babalardan daha fazla yıpratmakta ve tüketmektedir. Eşler arasında azalan paylaşımlar evlilikten duyulan memnuniyeti azaltmakta. 9. Sıra Sizde 3 Duygusal istismara neden olan faktörlerden biri yanlış inançlardır. a Yanıtınız yanlış ise “Ailede İstismar ve İhmal” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Anneler babalara oranla aile hayatından daha fazla hoşnutsuzluk duymakta ve depresyon yaşamaktadır. Çünkü anneler kendilerini çocuklarının bakımına adamakta. Aile içindeki böyle gruplaşmalarda genellikle bir gruba dâhil olan aile bireyleri grubun dışında bıraktıkları aile bireylerine oranla birbirlerine daha güçlü bağlarla bağlanırken diğer aile bireylerini de dışlayabilirler. Babalar da bu durumdan etkilenmekle birlikte. 156 . eşler arasında anlaşmazlıklar artmakta ve evlilik uyumu tehdit altına girmektedir (Konox. Bu durum da aile içi dengesizliklere. 5. Birçok anne ve baba çocuklarına onlara duydukları sevgiyi açıkça göstermenin çocuklarında şımarıklığa yol açacağını düşünmektedirler. Bu tür yanlış inançların bir sonucu olarak. bazı anne ve babalar çocuğunu sadece uyurken öper ve sevdiğini söyler. c Yanıtınız yanlış ise “Ailede İstismar ve İhmal” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. kronik hastalığın daha çok ekonomik yükünü üstlenmektedir (Shore. 8. sevgiyle tebessüm etme gibi aslında çocuğun sağlıklı bir psikolojik yapıya sahip olması için gerçekten gereksinim duyduğu davranışları ondan esirgerler. 2002). a Yanıtınız yanlış ise “Boşanma” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 10. daha çok ders çalışıp okulda daha başarılı olmasını sağlamak gibi amaçlarla çocuklarına sürekli başka çocukları örnek gösterir ve çocuğunu bu örnek çocukla kıyaslar. sözlü takdir etme. b Yanıtınız yanlış ise “Aile Yapısı” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Sıra Sizde Yanıt Anahtarı Sıra Sizde 1 Farklı ilgilere ve sosyal çevrelere sahip eşlerin ortak arkadaşlık ilişkileri kurmamaları ya da evli bireylerin arkadaşlarıyla eşlerinden çok zaman geçirmek istemesi de evlilik ilişkilerini olumsuz yönde etkilemektedir. onlara güzel ve onuru okşayıcı söz söyleme. b Yanıtınız yanlış ise “Boşanma” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Huster ve Dunn. 3. d Yanıtınız yanlış ise “Ailede Fiziksel ve Psikolojik Rahatsızlıklar” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 7. c Yanıtınız yanlış ise “Evlilikte Aldatma” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 1972). e Yanıtınız yanlış ise “Aile İçi Şiddet” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Aile yapılarında aile bireyleri kendi aralarında gruplaşma eğilimi gösterebilirler. Anne ve babaların çocuklarının iyiliği için yaptıkları bu gibi davranışlar çocuğu duygusal istismara maruz bırakır ve çocuğun gerek davranışları gerekse ruhsal olarak gerilemesine neden olur.Kendimizi Sınayalım Yanıt Anahtarı 1. 2. Araştırmalar kronik hastalığı olan çocukların annelerinin hastalık durumuna babalardan farklı tepkiler geliştirdiklerini göstermektedir. Bu nedenle. Austin. kendilerini çocuklarından birinci derecede sorumlu hissetmekte ve çocuklarının bakımının yükünü ağırlıklı olarak üstlenmektedir. çocuklarına sarılıp öpme.

(2009). M.gov.athgm. Y. H. Gözde Repro Ofset. Çocuk istismarı ve ihmali.. Ü. Ben Hasta Değilim. anne ve babasının her zaman onun anne ve babası olarak onun yanında olacaklarını ve bu durumun bir süre çocuğu üzebileceğini söylemelidirler. Dönmez. ilişkilerinde uyulmasını istedikleri ortak kuralları gibi konularda en başından itibaren birbirlerine açık. revenge.gov. Understanding abusive families. Aile içinde ve toplumsal alanda şiddet. Sıra Sizde 6 Anne ve baba eğer evlilik ilişkilerini artık hiçbir biçimde sürdüremeyecekleri kararını vermişlerse o zaman bu durumu çocuklarına olabildiğince sade bir dille ve birbirlerini suçlayıcı ifadeler kullanmadan anlatmalıdırlar. Ersöz..S. (Ed. (1980). (2001). Anadolu Psikiyatri Dergisi. birbirlerinden beklentileri. Günay. Lexington. Ulusal Kongresi.100 çocukta. Dergisi 5 (1) 75-97. Bu nedenle evlilik ilişkisinde eşlerin birbirlerinin duyarlılıkları. Çocuğa boşanma kararının ondan bağımsız olarak alınmış bir karar olduğunu. rejection. J. (2002).. (1987). Okullarda çocuklara dürtülerini ve öfkelerini kontrol etme. New York: Oxford University Press. http://www. İstanbul: Nobel Tıp Kitapevi. Boşanma sonrasında çocuklarıyla düzenli bir biçimde ve kaliteli zamanlar geçirmeye çalışmalıdırlar. Ankara: Beyda Ofset. N.M. Garbarino. ve Şehitoğlu. A. J. Bilir. Garbarino. Emotional abuse and neglect (psychological maltreatment): A conceptual framework. Başbakanlık Kadının Statüsü Genel Müdürlüğü. Ayrancı. Fitness. A.75-87.. Y. Ş. M. Turgut. Arı.Ü.Sıra Sizde 4 Aile içi şiddeti önlemede kadına ve çocuğa daha fazla değer atfeden bir toplumsal ve kültürel anlayışın yaygınlaştırılmasının. . Emotional maltreatment of children. Glaser. Çocuğu anne ve baba arasında taraf tutmaya asla zorlamamalıdırlar. Ö. Aile içi şiddetle mücadele el kitabı. saydam ve samimi bir yaklaşım geliştirmeleri gerekir. Child Abuse Neglegt 26.tr/upload/mce/eskisite/file s/kutuphane_33_Aile_Icinde_ve_Toplumsal_Ala nda_Siddet. Boşanma nedenleri Araştırması.tr/upload/mce/201 2/siddet_handbook. toplumdaki bireylerin eğitim düzeyinin artırılmasının ve şiddetin öğrenilmiş bir davranış biçimi olduğu göz önüne alınarak şiddetin bir terbiye yöntemi olmadığının anne ve babalara verilecek eğitimlerde anlatılmasının olumlu sonuçlar doğurabileceği söylenebilir. Demirkan.O. Yararlanılan Kaynaklar Arıkan.). E. Anne ya da baba çocuğa diğer ebeveyni görmeyi yasaklamamalıdır. 4-12 Yaşları arasında 16. 1214 Haziran 1989... Ayrıca şiddetin aile içinde sürekli bir biçimde sürdürülmesinin önüne geçmek için aile içi şiddete maruz kalan bireylerin böyle durumlarda başvurabilecekleri kurum ve kuruluşlar ve yasal hak sorumlulukları konusunda bilinçlendirilmeleri için medyanın da etkili bir biçimde kullanılarak toplumun bilgilendirilmesi sağlanabilir. ve Ünlüoğlu. sorunlarını şiddet içermeyen daha insancıl yollardan çözebilme ve sağlıklı iletişim kurabilme becerilerinin kazandırılmasına çalışılabilir. Ekşi.) (2001) Interpersonal rejection (pp. N. S. Ankara: Afşaroğlu Matbaası. örselenme durumları ile ilgili bir inceleme. 3. In: Leary.H.y.pdf adresinden 06/06/2012 tarihinde alınmıştır. Chicago: National Committee to Prevent Child Abuse. G. İ.. Sezgin. 73-103). & Gilliam. 45-53. Başbakanlık Aile Araştırma Kurumu.. D. (1999).B.pdf adresinden 06/06/2012 tarihinde alınmıştır. 2001 Yılı Aile Raporu. 157 Sıra Sizde 5 Aldatma davranışındaki en önemli nedenlerden biri kişilerin kişilerarası ve eşleriyle olan daha özel ilişkilerine yönelik yanlış inançları. (2002). J. MA: Lexington Books. (1998).. http://www. B.Y. İ. (t. Başbakanlık Aile ve Sosyal Araştırmalar Genel Müdürlüğü. Çocukların Kötü Muameleden Korunması 1. Ç. (1994). Sosyal hizmetler açısından şiddet ve bir türü olarak evlilikte kadına yönelik şiddet. and forgiveness: an interpersonal script approach. Çocuğa normal bir çocuğa davranıldığından daha şımartıcı ya da acıyıcı tarzda davranmamalıdırlar. & Garbarino. (2002). Başbakanlık Aile Araştırma Kurumu Başkanlığı.kadininstatusu. Ertekin. Cited in Prevent Child Abuse America 2009. (2001). Çayboylu. Betrayal. düşünceleri ve bu ilişkileri yanlış yapılandırmalarıdır. Şen. G. Ankara. Hamilelikte aile içi eş şiddeti: Birinci basamak sağlık kurumuna başvuran kadınlar arasında bir araştırma.. A. 697-714. ve Güneysu.

S. (1986). 85-91. M.A. F. Çocuk ve ergen psikiyatrisi: Boşanma. N. L. C. S. Seçkin Yayıncılık 1. APSAC Handbook on Child Maltreatment. 1214. Nelson textbook of pediatrics (pp. The long-term impact of the physical. Kliegman. Çocuk İstismarı. Mullen. F. B.). D. R.Goldbeck.. Acil Tıp El Kitabı. H. Klinik adli tıp. Child sexual abuse I: Psychopathology. Polat. M. (2001). 1121– 1131. Ankara: Anı Yayıncılık. Pyhysical abuse and neglect. 2nd edn. Çocukta cinsel istismar. (1991). 37(4). Reid (Eds). (2001). 35-40. D. (1991). Ankara: Güneş Kitap Evi. Johnson.. 140-151. 25. 207-231 Polat. İ. (2011).E. Johnson. (2006).. (1990). Kaplan.. S.1222. Ö. Güler. (1996). ve Akman E. (2003). Journal of Pediatric Clinics of North America.... Kaplan. Myers. J. D. In: Lewis M. Gözde Repro Ofset. (1962). G. Qual. İnsanı anlamak. Z. İ. Child abuse and neglect assesment. Nichols. S. 137-146. Aydın. Thousand Oaks. Illınoıs: Research Press Company. Helfner. PA: WB Saunders Company. (2002). (2004). (2006). Klinik Çocuk Forumu. Uzun. C. D... 5/3. Kara. baskı Ankara: 85-131. İstanbul: Umut Vakfı. O. S. K. Çocuk istismarı ve ihmali Aile Yazıları 3. M. Kurtay. 20. (2002). Pizarro. Knox. Berliner. & Schwartz. B. . Kozcu. 38. Ulusal Kongresi. (2000). Çocuk Hastalıkları ve Sağlığı Dergisi. Y. L. & Billick. Boztaş. Anderson. E. J. 2nd ed. Aile danışmanlığı.. Gürkaynak. ve Gözütok. Child and adolescent abuse and neglect research: A review of the past 10 years. Çocukların Kötü Muameleden Korunması. (2004). R. Olshansky. In J. Kaplan. Editör: Özgür Polvan. J Am Acad Child Adolescent Psychiatry. Child Abuse and Neglect. Chronic sorrow: A response to having a mentally defective child. Barlık. Çocuklarda mahremiyet eğitimi.. (2000). S. L. Özgüven. Current Opinion Psychiatry. ve Gökalp. Biçer. Çocuk İhmali ve İstismarı. S. J. (2001). Inflicted injury versus accidental injury. 43. Köknel. S. 158 . Başbakanlık Aile Araştırma Kurumu Bilim Serisi. V. Hancı. Child abuse in Turkey: An experience in overcoming denial and a description of 50 cases. İstanbul: Nobel Tıp Kitabevleri. Çocuk İhmal ve İstismarına Multidispner Yaklaşım. 12-14 Haziran 1989. Pelcovitz. 12 (6). 112–121). C. C. ve Miral. D. 4(2). A. Child and adolescent psyciatry. Jenny. S. Cumhuriyet Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi 24 (3). Anneleri tarafından çocuklara uygulanan duygusal ve fiziksel istismar/ihmal davranışı ve bunu etkileyen faktörler. E.). O. (1996). Martin. 15. (2002). Cinsel İstismar Rehberi. P. İstanbul: Selis Kitapları.. Güneş. Polat. (1972). In R.. & Herbison. & A. (1999). Philadelphia. 791–811. (1996). E. and sexual abuse of children: A community study. Oates. Ankara: Seçkin Yayıncılık. R. İstanbul: Forart Matbaa. Nurcombe. A. Family therapy: Concepts and methods (2nd ed. 47(2). Cetin. 279-290. S.. P. O. Boston: Allyn & Bacon. (2004). Ates N. Arvin (Eds. Current issues in child abuse. Marriage happiness a behavioral approach to counseling. ed. A comprehensive textbook. Social Casework. Behrman. Nazlı. Göktürk. & Labruna. ve Aydoğan. A. R. CA: Sage. Child Abuse & Neglect. Karan. İstanbul: Altın Kitaplar.128 – 134. Kurtay. (1999). Can. Çocukların cinsel istismarının kalıcı etkileri.. Child physical abuse. 379-390. Ş.. Life Res. J Psychiatry.R. Oral. Kolko. D. treatment and prevention. M. (2000).B. 1. C. Ü. The impact of newly diagnosed chronic paediatric conditions on parental quality of life. G. (2004). Polat. Kılıç. C. S. E. 21–54. Yurttaş olmak için. Chil Abuse and neglect.. Abuse and neglect of children. 5-15. İ. Başbakanlık Soyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu. & T. Der Yayınları. 15(1). Part 1: Physical and emotional abuse and neglect. Özkök. A. 7–21.. (1998). Briere. (2000). Hendrix. A. Adli Tıp. Çocuk istismarı ve ihmali. 190-193. Evlilik ve aile terapisi.. S. emotional. P. 665-668. Ankara: PDREM Yayınları. 34(1). Ü.. Romans. (2004).. Adli tıp ve adli tıp bilimleri. pp. Yatağan.

1. Ünal. Ailenin Toplumdaki Yeri. 9-18.who. (2005). http://www. 153-167. Identifying risk factors for maternal depression in families of adolescents with epilepsy. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi. Aile Sosyolojisi.W. Hacettepe Tıp Dergisi..int/publications/2006/9241 594365_eng.. M. Tardif. N. & Carpentier. 35. Wolfe. & Dunn. 159. World Health Organization. D. O. F. Shore. Predisposing factors in childhood masturbation in Turkey. Çocuk istismarı ve ihmalinin Önlenmesinde Hekimin Rolü. Journal for Specialists in Pediatric Nursing. İstanbul: Seçkin Yayınları. Preventing child maltreatment: A guide to taking action and generating evidence. 7. Taner.. Who cheats and why? Yayınlanmamış araştırma.askdrleanna. C. G. (2002). 71-80.P. (2007). 338-342. L. Child Abuse & Neglect..Polat. Şahin. (2000). Ö.A.pdf adresinden 06/06/2012 tarihinde alınmıştır. 82-86. (2012). Ünal. http://whqlibdoc. (1990). Huster. Çocuk istismarı ve ihmali: Psikiyatrik yönleri. 246-249. Tüm Boyutları ile Çocuk istismarı.K. B.pdf adresinden 06/06/2012 tarihinde alınmıştır. Auclair. J. Sürekli Tıp Eğitim Dergisi. J. 159 . Sayın. Y. Ailede çocuk istismarı ve ihmali. (2006). (2008). (2001). F. (2004). Sexual abuse perpetrated by adult and juvenile females: An ultimate attempt to resolve a conflict associated with maternal identity. 10(7). F.com/Cheating%20Surve y%20Final. Austin. 29. ve Gökler. Eur J Pediatr. İzmir: Ege Üniversitesi Basımevi..