T.C.

ANADOLU ÜNİVERSİTESİ YAYINI NO: 2688 AÇIKÖĞRETİM FAKÜLTESİ YAYINI NO: 1654

AİLE İÇİ UYUMLU ETKİLEŞİM

Yazarlar Prof.Dr. Yahşi YAZICIOĞLU (Ünite 1, 4) Prof.Dr. M. Bahaddin ACAT (Ünite 2) Doç.Dr. Zühal ÇUBUKÇU (Ünite 3) Yrd.Doç.Dr. Ali ERYILMAZ (Ünite 5) Yrd.Doç.Dr. Abdulkadir ÖZTÜRK (Ünite 6) Yrd.Doç.Dr. Pınar GİRMEN (Ünite 7) Doç.Dr. Ayşe AYPAY (Ünite 8)

Editör Prof.Dr. M. Bahaddin ACAT

ANADOLU ÜNİVERSİTESİ

i

İçindekiler
Önsöz .... iv

1. Aile ve Yaşam Döngüsü 2. Ailede İletişim ve Etkileşim 3. Ailede Ebeveynler Arası Etkileşim 4. Geliştirdikleri Tutum Tiplerine Göre Ebeveynler 5. Ailede Mutluluk Faktörleri 6. Ailede Ebeveyn Çocuk Etkileşimi 7. Özgüven Aile Bireyleri Etkileşimi 8. Aile İçi Uyumu Olumsuz Etkileyen Faktörler

...

2

. 26 46 .. 64 .. 88 110 . 124 . 142

iii

Önsöz
Sevgili Öğrenciler, Toplumun en küçük ve temel birimi olarak kabul edilen aile, ilk deneyimlerin kazanıldığı, tutum ve davranışların şekillenmeye başlandığı ortam olarak, bireylerin toplumsallaşmasında büyük öneme sahiptir. Çocuklar içinde bulundukları ailelerde, hem toplumsal rollerine hazırlanır hem de kişiliğini bulur. Ailenin işleyişinde önemle üzerinde durulması gereken konulardan birisi de aile bireyleri arasındaki iletişim ve etkileşimdir. Aile içi iletişim; aile üyelerinin birbirlerine sözel ve sözel olmayan davranışları ile verdikleri tepkileri, mesajları kapsar. Aile içinde kurulacak iletişim ve etkileşimi diğerlerinden ayıran en önemli yönü, iletişim ve etkileşimin deriliği ve etkililiğidir. Etkili bir iletişim, aile üyelerinin karşılıklı olarak birbirlerinin düşüncelerini ve duygularını anlamalarının yanı sıra, uyum içinde yaşamalarına ve çocukların gelişmesi için uygun bir ortam oluşmasına katkı sağlayacaktır. İyi bir iletişimin gerçekleştiği aile ortamında çocuklar daha bağımsız bir kişilik geliştirirler. Duygu ve düşüncelerini açıklama özgürlüğü ve alışkanlığı kazanırlar. Aile içi uyumlu etkileşim kitabı, aile içi etkileşim alanını tanımanız, kavramsal bir görüş geliştirmeniz ve aile içinde uyumlu etkileşim gerçekleştirebilmek için gerekli becerilerle donanmanız amacıyla hazırlanmıştır. Bu amaca yönelik olarak kitapta; aile ve yaşam döngüsü, ailede iletişim ve etkileşim, ailede ebeveynler arası etkileşim, geliştirdikleri tutum tiplerine göre ebeveynler, ailede mutluluk faktörleri, ailede ebeveyn çocuk etkileşimi, özgüven ve aile bireyleri etkileşimi, aile içi uyumu olumsuz etkileyen faktörler konularına yer verilmiştir. Bu konular çerçevesinde; iletişimin tanımına ve ögelerine, etkili dinleme ve konuşma becerilerine, iletişim ve etkileşim engellerine, ebeveynlerin evlilik uyumlarına, ebeveynlerin rol model olmalarına, aile uyumunu etkileyen olumlu ve olumsuz faktörlere, aile yapısı ve sağlıklı ailenin özelliklerine, mutluluk, sevgi, güven, benlik algısı ve saygısı kavramlarına yer verilmiştir. Konuları kendi kendinize çalışarak öğrenmenize olanak sağlayacak biçimde, uzaktan eğitim ilkelerine uygun olarak hazırlanmış bu kitaptaki bilgileri daha kolay ve etkili biçimde öğrenebilmeniz için öncelikle ünitelerin baş kısımlarında yer alan amaçlar bölümünü gözden geçiriniz. Ünitelerin içindekiler kısımlarını inceleyiniz. Ünitelerin içine yerleştirilmiş olan soruların ve tartışma önerilerinin gereğini yerine getiriniz. Ünitelere ilişkin metni çalıştıktan sonra ünite sonundaki özeti okuyunuz. Ünitelerin sonundaki değerlendirme sorularını yanıtlayınız. Konuyla ilgili ayrıntılı bilgi için ünitelerin sonlarındaki kaynaklara başvurunuz. Kitaptaki kimi üniteler için çekilen televizyon programlarını izlemeye özen gösteriniz. Kitabın yararlı olmasını umuyor, başarılar diliyorum.

Editör Prof.Dr. M. Bahaddin ACAT

iv

.

Aileyi tanımlayabilecek. Anahtar Kavramlar Aile İletişim Etkileşim Aile Yaşam Döngüsü Ailenin İşlevleri Döngü Tipleri Geleneksel Aile Geleneksel Olmayan Aile Çekirdek Aile İçindekiler Giriş Aile Ailede Etkileşim ve İletişim Ailenin İşlevleri Aile Yaşam Döngüsü Aile Yaşam Döngüsü Modeli Evrimi Aile Yaşam Döngüsü Tipleri Aile Yaşam Döngüsünde Karşılaşılabilecek Olası Aşamalar Aile Yaşam Dönemlerini İncelemenin Gereği ve Önemi Aile Yaşam Dönemlerinin Belirlenmesinde Kullanılan Modeller 2 . Aile yaşam dönemini incelemenin gereğini ve önemini açıklayabilecek bilgi ve becerilere sahip olabilirsiniz. Aile yaşam döngüsünü tanımlayabilecek. Aile kurmanın gerekliliğini açıklayabilecek. Ailenin önemini açıklayabilecek.1 Amaçlarımız Bu üniteyi tamamladıktan sonra. Aile yaşam döngüsü tiplerini açıklayabilecek.

3 . aile içinde de uygulanabiliyorsa. Bütün bunları bireyler aile içinde öğrenirler. Problem çözme. aile bireylerinin duygusal durumlarına uygun şekilde karşılık verebilmelerini ortak ya da bireysel etkinliklerini paylaşabilmesidir. Benzer şekilde arkadaşlarıyla vakit geçirmek isteyen bir ergenin ailesinin bilgisi dâhilinde ama özelini de koruyarak huzurlu vakit geçirebilmesi de sağlıklılığın göstergesidir. yani anne-baba. Duygulara dâhil olabilme ve karşılık verebilme. Bu fonksiyonlar aile içinde problem çözme. Ya da o ailenin. çözümü konusunda ortak karar alınabiliyorsa çözüme uygun davranışlar uygulanıyor ve sonuçları aile içinde kimse suçlanmadan değerlendirilebiliyorsa bu sağlıklı ailenin bir göstergesidir. ailelerin sorunlara yaklaşımı ve çözüm şekli ile ilgilidir. yani sağlıklı iletişim aile bireylerinin birbirlerine çekinmeden. Aile içinde iletişimin olabildiğince açık ve direk olması ailenin sağlıklı olduğunu gösterir. aile içinde rol dağılımı. anne babalığının. çözüm önerileri sunulup. Ailede ondan daha fazla konuşması gerekli olduğu düşünülen bireyler olduğu için. uygun şekilde yardım görebileceğini bilmesi ailenin sağlıklı olduğunun bir kanıtıdır. ailenin çeşitli fonksiyonlarının karşılandığı. Söz gelimi aile içinde suskun olup da aile dışına çıktığında son derece konuşkan olabilen bireylere çok rastlarız. çok dağınıksın” yerine “ev işlerinden çok yoruluyorum en azından odanı sen topla” diyebilmesidir. aile sistemi ancak onlar suskun kaldıklarında bir arada olmaya devam edebilecektir. aile bireylerinin çoğu zaman otomatik olarak yerine getirdiği davranış kalıplarıdır. Ailede kimin hangi görevi üstlendiğinden aile içindeki sınırların nasıl korunduğuna kadar geniş bir yelpazeyi içerir. Belki de bu nedenle o bireye “suskun kalma” rolü verilmiştir. Aile içi iletişim. ailede sözlü ve sözsüz mesajların nasıl ifade edildiği ile ilgilidir. maddi yükü kim üstlenecek. Aile sisteminin beş temel fonksiyonu bulunmaktadır. Ailenin sıkıntı yaşayan bir üyesinin kendini anlaşılmış hissedebilmesi. bu bireylere aile içinde suskun kalmaları öğretilmiştir. aile içi iletişim.Aile ve Yaşam Döngüsü GİRİŞ Aile her şeyden önce bir sistemdir. aslında bünyesinde barındırdığı bireylerin kişisel özellikleriyle ilişkilidir. Aile. bu davranış kalıpları içinde kalabiliyorlarsa ve bu ailenin her bireyi kendi rolünü aksatmadan yerine getirebiliyorsa bu ailedeki rol dağılımının sağlıklı olduğunu gösterir. Söz gelimi ev işlerinden bunalan ve yardım isteyen bir annenin çocuğuna “çok sorumsuzsun. Bu temel fonksiyonlar genel olarak ailelerin sağlıklı ya da sağlıksız oldukları hakkında bilgi verir. Aslında açık ve direk iletişim. tartışma ortamı açmadan karşıdakini kırmadan ve söyleyen kırılmadan her şeyi uygun bir dille söyleyebilmesidir. Söz gelimi yemeği kim pişirecek. Ama yine de kendine ait bir yapısı. çocuk çocukluğunun bilincinde ise. Söz gelimi toplumda anne babanın sorumluluğu olarak kabul edilen özellikler. harcamaları kim yapacak gibi maddesel problemler ile aile üyelerinin birbirine karşı yaşayabilecekleri olumsuz duyguların çözümü için nasıl bir yöntem izlenecek gibi duygusal problemlerin çözüm yollarını kapsar. düzeni ve özellikleri vardır. Tartışmalar yaşansa bile yine çözüm bulunabileceğini gösterir. Problemler aile bireyleri tarafından tanımlanabiliyor ve konuşulabiliyorsa. Roller. duygusal karşılık verme ve duygulara dâhil olma/ olabilme ve davranış kontrolüdür.

AİLE Aileyi anne-baba ve çocuklardan oluşan en küçük toplumsal kurumdur şeklinde tanımlamak mümkündür. Aile içinde sadece anne ve babanın görev ve sorumluklarının olduğu şeklinde bir yaklaşımda bulunmak doğru değildir. Sevginin olmadığı bir aile ancak şeklen bir aile olur. kişiliklerine ve yeteneklerine göre görev ve sorumluluk yüklenmeleri gerekir. Bu nedenle yukarıda belirtilen durum sadece görüntüdedir. çocuğun kendi kendini cezalandırma kararı vermediği aile sağlıklı ailedir. Kadın ve erkek birbirlerini sevdikleri. Sevginin olmadığı bir yerde aileden söz edilemez. Hiçbir zaman gerçek anlamda bir aile olamaz ve zaten en ufak olumsuz bir etkide derhal şekli. Geniş ailede yetkinin erkekte. aynı kuralların olmasını beklemek de mümkün değildir. Bir aileyi oluşturan aile birliğini kuran ve devam ettiren en önemli öge aile bireylerinin birbirlerine duydukları karşılıklı sevgidir. Söz gelimi kırsal kesimde. Eşler çocuk eğitimi konusunda tek söz sahibi olmayı arzu etmelerine karşın birçok durumda bu arzuları gerçekleşmeyebilir. bu beş fonksiyonda en azından ortalama ve daha üstünde bir denge tutturmuş. Gelişen ve değişen toplum yapısına bağlı olarak aile yapısı da değişmektedir. cinsiyetlerine. yapısı bozulur. Bunlardan ayrı olarak ailenin yasalarla belirlenmiş görev ve sorumlulukları da bulunmaktadır. ailenin rolü çok büyüktür. saygı. Gerçekte ise durumun tam olarak ne olduğunu bilmek imkânsızdır. Çocuğun doğru ve yanlışı öğrenmesinde. Çocukların da yaşlarına.Davranış kontrolü. geleneklerin ağır bastığı geniş aile tipi yaygındır. Bu nedenle bu üniteyi çok dikkatle okuyunuz. Aile çocuğun ilk sosyal deneyimlerini kazandığı ortamdır. hoşgörü ve anlayışın hâkim olduğu bir ailede büyüyen çocuk kendini ve çevresindekileri seven. Aile düzeni büyüklerin deneyimlerine dayalı kararları doğrultusunda kurulur ve sürdürülür. gelenek ve göreneklerini yansıtan. Sonuç olarak. Aile çocukların gelişiminde yol gösterici ve kuralları öğretici bir rolü başarı ile oynar. düzeltilebileceğini aile içinde öğrenebilmiş çocukları barındıran ailedir. Bu tip ailelerde görünürde erkek egemendir. Ayrıca her ailenin kendisine özgü bir mahremiyeti olduğu için bilmek için çaba harcamak da gereksizdir. fiziksel olarak tehlikeli durumlarda psikobiyolojik ihtiyaçların karşılanması noktasında ve aile üyelerinin sosyal kontrole ihtiyacı olduğunda kendini gösterir. sorumluluğun ise kadında olduğu görüntüsü vardır. etkili ve adaletli bir görev ve sorumluluk paylaşımı ailenin daha iyi yaşam koşullarına kavuşmasında önemli rol oynar. bütün aile bireyleri arasında paylaşılmış olduğu görüntüsü vardır. Bir ailedeki kuralları birebir bir başka aileye uygulamak mümkün olmadığı gibi. Bu ünitede aile ve ailenin yaşadığı dönemler ele alınacaktır. Sevgiyle büyüyen bireylerin ruh sağlıkları yerinde olur. notlarının kendi sorumluluğunda olduğunu. istedikleri için evlenmeye karar verirler. davranışlarını kontrol etmesinde. Ancak genel anlamda bilimsel bir gerçeklikle olaya yaklaşıldığında her aile kendi içerisinde kendine özgü kurallara sahiptir. Aile ve ailenin yaşadığı dönemleri bilmek bireyin kendisini planlaması açısından çok önemlidir. Yani karnesinde kırık notlar nedeniyle ailesinin kendisine zarar vereceğini düşündüğü için. Aileyi içinde bulunduğu toplumun değer yargılarını kültürünü. genellikle. Sevgi. ayrıca kendi içinde sadece kendine özel bir düzeni olan. Çocuk sevgisini yaşamak için de annebaba olmanın çok ağır sorumluluğunu hiç yüksünmeden üzerlerine alırlar. çevresiyle iletişim içerisinde bulunan bir kurum olarak tanımlamak mümkündür. Öte yandan toplumsal eğitim sonucu oluşan çekirdek ailede ise sorumlulukların tamamının. Dengeli. Aileyi bir şekilde etkiler. Aile ister çekirdek isterse geniş aile olsun her durumda bireylerin birbirlerine karşı görev ve sorumlulukları bulunmaktadır. Sağlıklı aile cezalandırılacağını bildiği halde. cinsel kimliğini kazanmasında. dağılır ve parçalanır. Ayrıca aile sosyal yapısı ile çocuk üzerinde mutlak etkili bir kurumdur. Bu aşamalar her ailede yaşanır. Hızlı kentleşme ve endüstri alanındaki gelişim aile yapısında değişim ortaya çıkarmıştır. Kısaca ailenin temelinde sevgi yatar. Ne çok katı ve değiştirilemez ne de tamamen boş vermiş ya da kaotik davranışlar yerine yeterince esnek ve duruma uygun davranışlar gösterebilmesi ailenin sağlıklı olduğunu gösterir. Ancak aile ister sağlıklı isterse sağlıksız olsun kurulduğu andan itibaren çözülmesine kadar belirli aşamalardan geçer. Üretim ve tüketim faaliyetleri hep birlikte yapılır. 4 . Her aile özgündür. gerekli olan durumlarda esneklik gösterebilen ve değişime ayak uydurabilen aileler sağlıklı ailelerdir. Zaten aileyi aile yapan unsurların başında aile bireylerinin birbirlerine karşı olan bu görev ve sorumlulukları gelir.

madde kullanımı. çocuk ve toplum açısından hem önemli hem de birleştirici rol oynar. bu durumun bir anlamı vardır. kim olduklarını ve nasıl bir kişi haline geldiklerini aile içinde öğrenmeleridir. Bu durumu öğrenir kabullenir. Bu özel durumlar sağlık sorunlarının dışında. denge kurma. Aile bireylerinin karşılıklı açık ve net bir şekilde birbirleri ile konuşmak yerine. bireyin kendine güvenmesini. Dünya üzerindeki bütün aileler az ya da çok farklılıklar ile birbirlerinden ayrılırlar. Bir ailede normal iletişim ve etkileşimi engelleyen durumları ise şu şekilde sıralamak mümkündür: 5 . saygı oluşturma gibi alt başlıklarda incelemek mümkündür. Aile birliğindeki çökme ve çözülmelerin artması toplumsal sorunları da çoğaltır. sosyal faaliyetleri. AİLEDE ETKİLEŞİM VE İLETİŞİM Ailedeki etkileşimleri ise esneklik. ikmal ve iaşesi. Bir ailede bireylerin özel durumları sağlık sorunları olabilir. Bir ailede. Söz konusu bu yaptırım gücü. depresyon. birbiri için fedakârlık. Aile birbirleriyle kan. aileyi oluşturan diğer bireylerin ihtiyaç ve isteklerine saygı göstermek durumunda kalır. Bu tip ailelerde zamanla bireylerde değişik sıkıntılar oluşmaya başlar. Ailede etkileşim ve iletişim konusunda. Bu gibi özel durumlar o ailenin bireyinden başlayarak tüm aileyi etkiler. Psikososyal yönden gelişen bireyin en çok etkileşime uğradığı yer aile üyeleri arasındaki ilişkiler ve aile ortamıdır. Söz gelimi yan yana iki insan. Bir ailede etkileşim oldukça önemli bir konudur. Buna karşılık herkesin kendini rahatça ifade edebildiği ailelerde ise bunun tam tersi olarak. aile üyelerinin sağlık durumuna göre şekillenir. çatışma çözümü. Genel olarak aileyi anlatınız. geleceğe güven ile bakma gibi durumlar olağandır. Aile bireyleri arasında yaşanan bu ilişkiler. Ancak bir tek noktada bütün aileler birleşirler yani bir tek noktada ortak yanları vardır. büyüklüğüne. herkesin kendi dünyasında yaşadığı bir aile yapısında ise sağlıklı bir yapıdan söz etmek oldukça zordur. işleyişini ve fonksiyonelliğini etkiler. aileyi oluşturan bireylerin aile adına verilen kararlara katılması da sağlıklı bir aile için bir diğer önemli husustur. Açık ve etkin iletişim mutlu ve huzurlu ailelerin ortak özelliğidir. ortak düşünceler. vb ihtiyaçlarını karşılayan üyenin yetkisi yani bir başka anlatımla yaptırım gücü daha fazladır. fakirlik. coğrafik yerleşimine. kendine ve diğer bireylere sevgi duymasını. Aile yaşayan bir organizma gibidir. Yetki kısaca aile içindeki bir bireyin. Bu konularda ev idaresi programı içerisinde daha ayrıntılı bilgiler verildiğinden burada söz konusu alt başlıklara kısaca değinilmekle yetinilecektir. sosyo ekonomik durumuna. düşmanlık duyguları. Aslında pratikte iletişimin olmadığı herhangi bir an bile yoktur. hiç konuşmasalar bile. Organizmayı oluşturan organların birinde görülen arıza. Uyumlu ve özgür bir aile içinde dengeli ve tutarlı ilişkilerle büyüyen çocuk. birbirine karşı samimiyet ve sevgi. aileyi oluşturan bireyler birbirinden etkilenir. suçluluk hisleri gibi duygular en çok görülenlerdir. anında diğer organların ritmini. ilişki ağı. Bu sıkıntılar arasında. aile üyeleri arasında yetki kullanımı ortaya çıkar. iyi niyet. endişe ve huzursuzluklar. Aileyi oluşturan bireylerin. Bu durum tıpkı aynı vücutta bulunan organlara benzer. Genel bir kural olarak ailenin ihtiyaçlarını yani ailenin maddi ihtiyaçları. Bir ailede bireylerin duygu ve düşüncelerini rahat bir şekilde ifade edebiliyor olmaları o ailenin iletişim ve etkileşim açısından sağlıklı bir yapıda olduğunun kanıtı sayılır. karşılıklı anlayış ve işbirliği. bir birey olarak yetişkin yaşamına ulaşabilir. şekline.kendisi ve yaşamla barışık. kültürel arka planına. sosyal beceriler edinmesini ve nihayet topluma uyum sağlamasını olanaklı hale getirir. Böylece ailede karşılıklı güven ortamı kurulur ve bu güven ortamının devamı sağlanır. duygu ve düşüncelerini rahat ifade edemedikleri. kimlik kazanmasını. Öte yandan yanlış iletişim ve etkileşim veya yetersiz iletişim bir ailede sorunlara yol açan nedenlerin başında gelir. birbirleri ile kısa sözlerle ya da jest ve mimikler ile iletişim kurma yolunu seçmeleri çoğu kez aksamalara neden olur ve aileyi çok olumsuz etkiler. ailedeki diğer bir bireyin ya da bireylerin tutum ve davranışını değiştirme gücüne sahip olması şeklinde tanımlanabilir. aynı zamanda kültürel ve toplumsal değerlerinde etkisi altındadır. Böyle bir durumda her birey makul derecede. Öte yandan iletişimin olmadığı ailelerde. özgüveni yüksek bir birey olarak yetişir. Bu nedenle aile. kişiliğini geliştirmesini. birliktelik. evlilik ya da evlat edinme aracılığı ile bağlı olan bireylerin oluşturduğu bir sistemdir. Bu ortak yan ise bireylerin. sağlık ihtiyaçları. özürlü üyenin varlığı gibi olması hiçbir şekilde arzulanmayan ama hayatın bir gerçeği olarak herkesin karşılaşabileceği durumlar olabilir. Ailenin özellikleri.

istikrarlı. dış dünya 6 . Bireyler üzerinde söz ile baskı kurmaya çalışma. Ailenin işlevleri. Boş zaman faaliyetlerini gerçekleştirmek. ailenin psikolojik ve duygusal gücünü oluşturan. Karşıdakine kendini ifade etme imkânı tanımama. Geçmişteki üzücü ve tatsız olayları yerli yersiz sık sık gündeme getirme. Ailedeki işlevler. Suçlama. küçük düşürmeye çalışma. Din eğitimi vermek. Konuşmaya ve açıklama yapılmasına gerek duymadan. İşlevlerini bir bütünlük ve beraberlik içinde yerine getiremeyen aileler. uyum sağlayıcı ve birbirlerinden farklı yetenek ve potansiyele sahip bireyler için koruyucu bir sistem olarak görüldüğünde. derinlemesine konuşmadan kaçınma konuları yüzeysel konuşmalar ile geçiştirme. Karşılıklı sevgi ortamı oluşturmak gibi işlevlerdir. rol ve ilişkiler. Sorulan soruları cevapsız bırakma ya da kısa cevaplar ile geçiştirme. Samimiyetten uzak kalma. ailenin asıl görevlerinin üyelerinin kapasitelerini geliştirmek. karşılıklı saygı ve işbirliğine büyük önem verilmekte olduğu kolaylıkla görülmektedir. aile işlevlerinde aile içi iletişime. Küçük hataları çok abartma. düşüncelerini yorumlama ve tahmin yürütme. fikirlere değer vermeme. Alay etme. grubun iç dinamiğine bağlı olduğu kadar. Aile üyelerinin birbirini korumasına yönelik ortamı hazırlamak. karşı tarafın hareketlerini. Statü sağlamak. sağlıksız ailelerdir. Sık sık öneride bulunma veya kişisel düşünceleri kabule zorlama. eleştirme. çocukların sosyalleşmelerini sağlamak. arabulucu. Çocukların eğitimini planlamak. Yapay ilgi gösterme. yalan söyleme. Ortak çalışmalara gereken önemi vermeme. tehdit etme. Bunları şu şekilde sıralamak mümkündür. kolaylaştırıcı. AİLENİN İŞLEVLERİ Ailenin işlevlerini yedi grup altında toplamak mümkündür. Olayların olumsuz yönlerini çıkarmaya çalışma. • • • • • • • Ekonomik ihtiyaçları karşılamak. aile fertlerinin işlevselliklerini sürdürdükleri organizasyonların taleplerini karşılamada onlara yardımcı olmak. Özveriyi devamlı karşı taraftan bekleme. olumsuz değerlendirmeler yapma. Bir grubun ideal bir şekilde tüm işlevlerini yerine getirebilmesi. ailenin refahı için gerekli olan fiziksel ve ruhsal çevreyi oluşturarak üyelerin doyum sağlamasını temin etmek olarak sıralanabilir.• • • • • • • • • • • • • • • • • • Aileyi ve bireyleri ilgilendiren konular üzerinde. Emir verme. Ailede etkileşim ve iletişim hakkında bilgi veriniz. yersiz şüphe ve tereddüt gösterme. Aşırı soru sorma. uyumlu ve devamlılığı gerekli olan duyguları ortaya çıkarır. Abartılı bir şekilde onaylama veya reddetme. Genel olarak bakıldığında.

Ailenin sağlıklı veya sağlıksız olması sosyo-ekonomik özelliklerine. Öngörülemez hızlı ve dramatik değişimler ise çoğu kez ailede bir krize neden olurlar ve yine çoğu kez ailede böyle bir dönemin arkasından bir stabilizasyon yani durgunluk dönemi gelir. toplumdaki hizmet ve olanaklarına. mekan kullanımının. Beklenen değişimlere ailenin hazırlanması. işbirliği kurmanın. içinde bulunulan ortama uyum sağlayabilme becerisinin verilmesi. Söz konusu bu kavramlar sayesinde aile bireyleri birbirleri ile kaynaşmakta ve birbirlerine sıkı sıkıya bağlanmaktadırlar. Geçişler genellikle fark edilirler ya da önceden bilinirler.ile ilişkilerine de bağlıdır. Rol gerilimi. bir ailede ve yaşamda bireyin oynayabileceği rollerin anlatılması. bakım vb ihtiyaçlarının giderilmesi çalışmaları. duygusal bağ. Ailede geçiş olduğunda rol gerilimi konusu daha fazla önem kazanır. aile üyelerinin genetik özelliklerine.ani de olabilir.yavaş olabildiği gibi. geçişin başarılı olmasını sağlar. Çünkü bunların olumlu veya olumsuz olması ailenin işlevlerini yerine getirmesinde veya getirmemesinde belirleyici olmaktadır. eğitim alanında çocukların ilgi ve yeteneklerine uygun meslek seçiminin sağlanması. kişiliklerine. kuralların ve karar verme süreçlerinin öğretilmesi. Yani bir aile kurulur gelişir yaşamını devam ettirirken üzerine düşen görevleri yerine getirir nihayet ömrünü tamamlar ve tarihe karışır. farklı ego ideallerine sahip olan. duygusal bağlanmanın derecesinin ayarlanması. aile içi ilişkilerin dinamik yapısına bağlıdır. bir başka 7 . barınma. bireyin kendisine saygısı. yaşam düzeyini artırarak sürdürmeye dönük gayret gösterilmesi bu anlamda ailenin yiyecek. sosyal becerilerin kurulması ve geliştirilmesi. çocuklara ve yakın dostlara karşı sorumlu davranma gibi öğeler ön plana çıkmaktadır. Sağlıklı aile göstergeleri olarak. Aile kuruluşundan itibaren yaşamı süresince bazı belirli dönemlerden geçer. ilgiler ile ilgili beceri ve bilgilerin verilmesi. beklenmedik yani kriz şeklinde. geçiş dönemlerinde kültürün bulduğu çözümlerden. karşılıklı saygı. her ailede görülen. Söz konusu bu kavramları kısaca ve ana hatları ile. Geçiş beklendik yani normatif . Ailenin işlevlerine ilişkin olarak yukarıda ana hatları ile verilen kavramlardan birisi olan geçiş dönemleri kimlik çatışmalarını yeniden ortaya çıkarır. duygusal bağların. Bir ailenin yaşamında kilometre taşları olarak adlandırabileceğimiz noktalar ile başlayıp. Bir ailenin işlevleri daha yakından incelendiğinde belli bazı kavramların öne çıktığı görülmektedir. anlaşma ve uzlaşma biçimlerinin anlatılması ve öğretilmesi. sosyalleşme alanında kişilerarası ilişkilerin. duyguların ifadelerin sınırlarının belirlenmesi. belirli bir süre. arkadaşlar. eve. yaşamı. Bu kavramlar aslında aileyi aile yapan kavramlardır. uyum sağlayabilme yeteneğinin kazandırılması ve geliştirilmesi. bireyin bireysel kimlik kazanması. her aile üyesinin denediği bağımsızlık ve özgürlük ile ilgili etkinliklerin düzeyinin otokontrolünün sağlanması. Ailenin işlevlerini sıralayınız. Geçişin zamanlaması önemlidir. eğitim düzeyinin artırılması. roller netleştirilerek ve roller üzerinde fikir birliği sağlanarak ve nihayet rollerin gerekleri belirli aralıklarla yeniden gözden geçirilerek daha kolay aşılabilir. geçişi başarı ile sağlayan aileler örnek alınarak. Öte yandan aile içi ilişkiler ve dinamikler çok büyük önem taşır. Sağlıksız ailenin temelinde birbiri ile anlaşamayan. çünkü kimlik aile içindeki rolle yakından ilişkilidir. bir üyenin eksilmesi. çevreye tepki vermedeki değişim becerisinin geliştirilmesi. aileye yeni bir üyenin gelmesi. ekonomik alanda aile gelirinin yasal ve ahlaki alandan ayrılmadan artırılması. ailenin bütünlüğünün korunması ve geliştirilmesi. rekreasyon alanında boş zaman etkinliklerinin düzenlenmesi. üyelerden birinin hastalanması gibi herhangi bir değişikliğin aile ilişkilerinde ortaya çıkaracak yeni düzenlemelere aile bireylerinin hazırlanması şeklinde sıralamak mümkündür. ritüellerden yararlanarak yani gelenek ve göreneklere bakarak. zaman. Bu durumda yani rolünü gerçekleştirmede güçlük çeken bireylerin varlığında aile geçişlerde daha büyük sorunlar yaşar. işbirliği. AİLE YAŞAM DÖNGÜSÜ Dünya üzerinde bulunan her şeyin olduğu gibi ailenin de bir ömrü vardır. duygu. aralarında iyi bir iletişim ve etkileşim kuramamış olan eşlerin bulunması söz konusudur. Rol gerilimi kısaca ailede bireyin rolünün gereğini yapmakta güçlük çekmesi demektir. yeni rollere ve stres altında değişen sorumluluklara uyum sağlama kapasitesinin artırılması. güç kullanımı ve paylaşımının öğretilmesi.

Küçük çocuklular. “yaşam döngüsü” olarak isimlendiren bu evreleri tamamlayabilir.Ekonomik bağımsızlığını sağlamış yeni evliler. kurulduktan sonra çeşitli evrelerden geçerlerken. kimi aileler. Yeni bir aile oluşturmaya hazırlık. Yaşamını devam ettirebilmek için bu sorunları çözmek zorundadır. 2. kimileri ise tamamlayamaz. çocukların doğumu. Söz gelimi aynı adı taşıyan bir dönem. emeklilik. Küçük çocuklu aileler. 4. Aileden ayrılan çocuklar. Yetişkin çocuklu aileler.İlköğretim ve lise çağında çocuğu olan. • Aile yaşam döngüsü çeşitli yazarlara göre farklı sayıda döneme ayrılarak incelenmektedir. Değişimin gerektirdiği farklı aşamalara bağlı olarak değişik deneyimler yaşarlar. Bu genel özellikler her ailede ailenin yapısına özelliklerine bağlı olarak özel önem kazanır. eşlerin ölümüne kadar geçen bu süreçte.1: Aile Yaşam Döngüsü Aşamaları Belirleme Araştırmaları Özet Tablosu Araştırmacı Caret ve McGoldrick Aşama sayısı 6 aşama Temel aşamalar 1. Aksi durumda aile yaşam döngüsünü tamamlayamadan süreç bitebilir.Yaşlı çiftler 1. bir aile için çok anlamlı önemli ve o aile için yaşamsal değeri olabilirken bir başka aile için son derece sıradan bir dönem olarak kalabilir. dulluk gibi kavramlar altında incelemek mümkündür. Geç hayatı olan aileler 1. 3. farklı görevler yüklenirler ve üzerlerine düşeni yapmaya çalışırlar. okuldan mezuniyet işe ya da daha ileri eğitime başlama.Çocuksuzlar ve yeni çocuklular. Tablo 1. Kazandığı bu özel öneme dayalı olarak da süresi azalır ya da uzar. Aile bu durumda ortaya çıkan krizle uğraşmak zorunda kalır.14-36 yaş arası çocuğa sahip büyük çocuklular. Genelde ailenin özelde aile bireylerinin bu dönemlerde yaşadıklarına bağlı olarak oluşan ve oluşabilecek muhtemel durumlar aşağıda belirtilmiştir. Bu gayret ona yeni beceriler kazandırır. 5. 2. Çeşitli yazarların aile yaşam döngüsüne ilişkin belirledikleri dönem sayıları ve bu dönemlere verdikleri isimler bu konuda daha iyi bir fikir sahibi olabilmek ve karşılaştırmalı olarak kolaylıkla görebilmek için tablo 1’de gösterilmiştir.Üniversite çağında çocuğu olan. 4.dönemin kilometre taşına kadar devam eden bu dönemler hemen her ailede birkaç istisna dışında mutlaka yaşanır. 6. Cowles ve Tough 4 aşama Loomis 4 aşama . 4. Bunun dışında o aile için kazandığı anlam farklılaşır. Aile bu krizden başarı ile çıkarsa çok güzel bir deneyim kazanmış olur. 3. Evliliğin başlamasından. Zimmerman ve Galphin 4 aşama Kirkpatrick. Üzerlerine düşen görevleri yerine getirirken farklı ilişkiler kurmak zorunda kalırlar ve kendilerini sürekli olarak bir değişimin içerisinde bulurlar. güçlenir. • Döngünün her aşamasında aile çeşitli sorunlarla yüz yüze gelir. Söz konusu bu dönemlerin her birinin kendine özgü özellikleri vardır. 2. 3. İşte bir ailenin kuruluş hatta bazen kuruluş hazırlıkları aşamasından başlayarak ailenin yaşamını tamamladığı döneme kadar geçen süre içerisinde yaşadığı ve her ailede o ailenin özelliklerine bağlı olarak süresi. çocukların evden ayrılması. önemi ve ailenin yaşamında oynadığı rolü değişebilen dönmeler “aile yaşam döngüsü” kavramı adı altında incelenir. 3. 4. Aile yaşam döngüsü olarak adlandırılan söz konusu bu dönemleri kısaca evlilik. Aileyi güçlendirir. Evden ayrılış.Kendine yetmeyi öğrenmiş çocuğu olan çiftler. okul yılları ve adölesan dönem. 2. aile bireyleri her aşamada farklı roller.Yaşlı aileler 1. Aile bu yeni duruma uyum sağlayamazsa kriz yaşanır.Bir veya daha fazla çocuğu olan çiftler. O nedenle var gücü ile bu sorunları çözmeye uğraşır. Yani aile birliği.Yaşlı aileler 8 Sorokin. farklı sorumluluklar.Okul öncesi çocuklu.

Bebekli aileler. 2. 6. 9.) aileler.Eşlerden birinin ölümü 1.Lise çağında çocuğu olanlar. 5. 7.Evden ayrılmış çocukların geri döndüğü (boşanma.Çocukların evden ayrılmasıyla başlayan küçülme.Çocuksuzluk.Okul öncesi çocuğu olan aileler.Yalnız yaşayan ve emekli 1.Aile reisinin de emekli olduğu yuvalar.Emeklilikten ölüme kadar yaşlı aileler 1. 8. yaşam dönemlerini birbiri peşi sıra gelecek şekilde değil. 6. Çiftlerden diğerinin de ölümü 1.Çocuklu orta yaşlı boşanmışlar.Son çocuğun doğumu.Küçük çocuklu yuva.Geri dönen çocuğu olanlar. 3.Çocuksuz genç boşanmışlar.İlköğretim çağında çocuğu olanlar.İlk evlenme.Okul çağında çocuğu olanlar. diğerlerinin eksiklerini tamamlayacak şekilde sırasız saymaktadırlar. 7.Evde çocuğu kalmamış aile reisinin hala çalıştığı yuvalar.Büyük çocuklu yuva. 2.Bigelow 7 aşama Glick 7 aşama Duvall ve Hill 7 aşama Rodgers 10 aşama Wells ve Gubar 9 aşama Duvall 8 aşama Schiffman ve Kanuk 10 aşama 1. 8. 4. 3. 9 .(2009)’dan derlenmiştir.Evlilik bağı olmaksızın birlikte yaşayanlar.İlk çocuğun evlenmesi.İlk çocuğun doğumu.İlk çocuğu geç olan çiftler.Çocuklu genç boşanmışlar. 7.Yeni evliler. 7.Okul öncesi çocuğu olanlar. 10.Genç yetişkin aileler.Yetişkinlik çağında çocuğu olan aileler. (Yazarlar. 4.Genç ve orta yaştaki evlenmemişler. 10.) Kaynak: Özdemir ve ark.Evde çocuğun olmadığı dönem arkadaşlık.Okul çağı. 2. 5.Ergenlik döneminde çocuğu olanlar. 3. 7.Okul çağında çocuğu olan aileler. 9.Yeni evli çocuksuz çiftler. 3. 6.Ayrılan çocuğu olan aileler.Emeklilik 1.Bekârlık.Eşi ölmüş dullar. 3.Bebekliler. 8.Üniversite çağında çocuğu olanlar.Okul öncesi ve yeni çocuklular.Kuruluş.Son çocuğun aileye katılmasıyla gelen istikrar. 5.Evden ayrılmış çocuğu olan yuvalar.Tüm çocukları evden ayrılmış orta yaşlı aileler. 3. 2. 7.Çocuksuz-yeni aileler.İlkinden sonuncusuna çocukların evden ayrılması.Dulluk (Rodgers bazı aşamaları kendi içinde de aşamalarına bölerek toplamda 23 aşamalı bir döngüyü esas almıştır).Geç evlenmiş çiftler. 4. 4. 3. 6. 5.Emekli oluncaya kadar orta yaşlı aileler. 7.Çiftlerden birinin ölümü. 9. 1. 6.Çocuksuz evliler. 6. 5. İlk çocuktan son çocuğun doğumuna kadar genişleme. 6. 5. 4. 2. 2. ekonomik nedenler vs. 5. 8. 4.Son çocuğun evlenmesi. 2. 4.Yaşlı aileler.Yalnız yaşayan ve çalışan.

hala. Tablo 1. Daha öncede belirtildiği gibi çeşitli yazarlar tarafından ortaya konmuş çok sayıda aile yaşam döngüsü modelleri geliştirilmiştir.Orta yaşlı ebeveyn 8. gelişimini üstlenme Ebeveyn ve bebek için uygun ev ortamını oluşturma Okul öncesi çocuğun gelişim ihtiyaçlarına uyum Ebeveynin enerjisinin tükenmesi ve mahremiyet kaybıyla baş etmeleri Okul çağı ailelerine uyum Çocukların eğitimlerini sağlama Ergen çocukların özgürlük ve sorumluluk dengesini kurma Ebeveynin yaşlanması nedeni ile ebeveyn sonrası yaşamın planlanması Büyüyen çocukların geleneklere göre hayata hazırlanması. ve 4.Ebeveynin yaşlanması Kaynak: Tuğlu ve Öztürk Şahin. evreleri aynı zamanda ikinci kez yeniden ilkinden daha değişik olarak yaşarlar. Daha önce kurulduğu gibi. Bu modellerin her biri.Çocuk sahibi olma 3. evliliğe hazırlık. Ya da bu çemberi tamamlayamabilir.2: Aile Yaşam Döngüsünün Aşamaları ve Bu Aşamalara Eşlik Eden Gelişimsel Görevler Aşamalar 1. yaşam döngüsü kavramına eşsiz bir yaklaşım sunmaktadır.dayı. askere gönderilmeleri. daha yaşlı ve daha genç aileler ile akrabalık bağlarının kurulması Eş kaybının yaşanması ve yalnız yaşama alışma Aile evinin kapatılması veya yaşlılığa uyarlanması Emekliliğe uyum 6. Örneğin bir çocuk yetişkinliğe geçtiğinde de ebeveyniyle ölene kadar aynı evi paylaşabilir. Aile yaşam döngüsü nedir? Kısaca bilgi veriniz. 2007’ den uyarlanmıştır.Cocukların büyümesi 7. yaşam aşamalarından etkilenir.Okul çağı 5. AİLE YAŞAM DÖNGÜSÜ MODELİ EVRİMİ Aile yaşam döngüsü aşamaları alışılmış bir model olarak tasvir edilmektedir.teyze) Karı –anne(nine) Koca – baba(dede) Karı –anne(nine) Koca – baba(dede) Dul anne/baba Gelişimsel Görevler Uyumlu bir evlilik ilişkisi oluşturma Evliliği düzene koyma Akraba ağına katılma benimseme benimsenme Gebeliğe hazırlanma ebeveynlik sözü Bebek sahibi olma. Bazı evreleri hiç yaşama şansı olmadan bir başka evreye atlayabilir. 10 . ele karışma Evlilik ilişkisinin yeniden kurulması. ikinci baharın başlaması. Her model için değişik aşamaların sayısının ve açıklamasının farklı olması büyük olasılıkla yaşam aşamalarını belirleyen değişkenlerin farklı uygulamalarından kaynaklanmaktadır. Ya da boşanmış kadın ve erkekler çocukları varsa ve tekrar evlenirlerse tablodaki 1.Evlenme Ailenin durumu Karı . Birçok aile bu evrelerden sadece bir kısmını yaşar.Okul öncesi dönem 4. Aile Yaşam Döngüsünün Aşamaları ve Bu Aşamalara Eşlik Eden Gelişimsel Görevler Aile yaşam döngüsünü daha iyi anlayabilmek açısından evreleri tablo haline getirilerek Tablo 2’de verilmiştir. işe başlatılmaları.Koca 2.Ergenlik Karı –anne Koca – baba Bebek (ler) Karı –anne Koca – baba Çocuk (lar) Karı –anne Koca – baba Çocuk (lar) Karı –anne Koca – baba Çocuk (lar) Karı –anne(nine) Koca – baba(dede) Çocuk(lar) (amca.Yukarıda kısaca anlatıldığı gibi her ailenin bu evreleri belirtilen sıra ile yaşaması ve tamamlaması söz konusu olmayabilir. Bu iki uç arasındaki aşamalar değişkenler tarafından belirlenen. bu model tipik olarak bağımsız / oluşum aşaması ile başlar ve bir çözülme aşaması ile son bulur. bebeği benimseme uyum sağlama. evlilik.

2. Evli çift (çocuk yok) Çocuklu aile (en büyük çocuk 30 aylık) Okul öncesi çocuğu olan aile (en büyük çocuk 30 ay – 6 yaşında) Okul çağında çocukları olan aile (en büyük çocuk 6 – 13 yaşında) Ergen çocukları olan aile (en büyük çocuk 13 – 20 yaşında) Genç erişkenler yetiştiren aile (ilk çocuğun evi terk etmesinden sonuncuya kadar) Orta yaşta anne – baba boşalmasından emekliliğe kadar) (yuvanın eşin Üyeleri yaşlı aile (her iki emekliliğinden ölümlerine kadar) (0) Evlilik öncesi: Bu dönemde iki sorun izlenir. etnik köken. Geleneksel aile yaşam döngüsü üç farklı aile tipinden ikisini içermektedir. Aile yaşam döngüsünü geleneksel ve geleneksel olmayan yani çağdaş olarak iki gruba ayırarak incelemek mümkündür. 7. din. • Araştırmalar hangi ilkenin daha çok uygulandığını ortaya koyamamıştır. 8. cinsel çekim ve aşk gibi etkenler evliliği çağrıştırır. sınıf. Fakat toplumsallaşma sürecindeki daha az çatışmanın yaşanması ve anne – baba isteği gibi nedenlerden dolayı benzerlik ilkesinin daha çok uygulanabilir nitelikte olduğu söylenebilir. her iki tarafında birbirlerinin çıkarlarını düşünmek ve toplumla birlikte uyum içerisinde hareket etmenin gerekliliğini belirtir. Adler karşılaşılan sorunlarla başa çıkmak. Adler sevginin dostça işbirliği olduğunu söyler. 6. Evliliğin ilk yılları oldukça zorlu yıllardır ve bu konularda başarısızlıklar olduğu takdirde boşanmalar olmaya başlar. Bu ilke karşıtların birbirini çektiği gerçeğine dayanır. çiftin birbirleriyle. Bireyin ne zaman evlendiği doğrultusunda toplumun belirlediği belirli bir zaman bile vardır. Ancak bir 'geri dönüşüm' olduğu hiçbir şekilde bildirilmeden bazı eski aşamalarına geri dönebilir. Sosyolog Reuben Hill dokuz dönüm noktası saptamıştır. evliliğe ilerleyen. Kuruluş: Bu dönem evlilikle başlar ve ilk çocuğun doğumuna kadar devam eder. Ayrıca eşlerin ortak kararlar almaları. Bunlar “eş seçimi“ ve “sevgi ilişkisi” dir. Özellikle boşanmalar 11 . Eş seçiminde benzerlik ve bütünlük ilkesi olmak üzere iki tane ilke vardır: • Benzerlik ilkesi: Sınırlı bir bireyler gurubu içinde. Bu yeni rolde. Duvall. ana babalarıyla ve bir bütün olarak toplumla olan ilişkileri görülür. geniş aileyi (çekirdek aile ve onlarla birlikte ikamet eden en az bir büyükbaba) göz ardı eder. Geleneksel modellerde bir aşamadan diğerine geçişler birbirini takip eder. Evlilikle beraber bekârlık rollerinden evli çift rolüne geçilir. eğitim ve kişilik benzerliğine dayanılarak seçim yapılır. 5.AİLE YAŞAM DÖNGÜSÜ TİPLERİ Aile yaşam döngüsü “bağımsızlığı” ile başlangıç aşamalarında bir “seriyi” veya “oluşumu” ve “çözünme” ya da “sonuçlandırılma” ile de emekliliği kapsamaktadır. aile birliğinin kurulması ile güçlenen ve zamanla zayıflayan ve nihayet temel birimin dağılması ile sona eren kodlanmış bir seriyi takip eder. ailede yaşam döngüsünü sekiz aşamada ele almıştır: 1. Yani. 1. ırk. Bu ilke benzerlerin birbirini çektiği gerçeği üzerine kuruludur. Bütünlük ilkesi: Eşlerin özellikle kişilik açısından farklı ve tamamlayıcı özellikleri nedeniyle seçildiğini savunur. ailedeki sorumlulukları paylaşmaları ve problemleri çözme yolları da oldukça önemlidir. 3. Bu dönemde eşlerin birbirini mutlu edecek yaşam biçimini bulmaları cinsel etkileşim örüntülerini keşfetmeleri en önemli görevleri arasındadır. yeni evli bir çifti (kocası ve eşi) ve çekirdek aileyi (eş ve bir veya daha fazla çocuk) içerirken. Eş seçimi konusunda başka bir sorunda neden evlenildiği sorunudur. Geleneksel aile yaşam döngüsü: Geleneksel aile yaşam döngüsü bekârlık aşaması ile başlayan. yaş. Psikolojik gelişim. 4.

boşanma gibi nedenlerden torunlara bakmayı içerir. Birdwilsell ise sorunun. Ayrıca çocuklardaki bağımsızlık artar. maddi durumlar. Toplumsallaşma süreci içerisinde anne-babalar çocuklarına toplumun kurallarını ve değerlerini öğretirken aynı zamanda çocukları tarafından da toplumsallaştırılırlar. Bu çalışmadıkları için kendilerini iyi hissetmeyen anneler içinde geçerlidir. büyükanne ve büyükbaba olmaları konusundaki rol değişimleridir. Resmi ilişki: İlişki çok azdır. 8. Yerleştirme yeri olarak aile: Çocuklar bu dönemde evlenirler ve evden ayrı yaşamaya başlarlar. Ergen çocuklu aile: En büyük çocuğun ergenliğe ulaşmasıyla başlar. 6. Ana-babalık sonrası aile: Son çocuğun aileden ayrılması ile ortaya çıkan dönemdir.babalığa ilişkin yetersiz duygular ve bebek ile ilgili deneyim eksikliğidir. babalar torunlarıyla sadece sevmek için ilgilenirler. bununla beraber sigara. Araştırmalar sonucu gençlerin kendi kuşaklarıyla ve ailesi ile dayanışma içerisinde olduğunu göstermiştir. alkol ve uyuşturucu kullanmaları kaygısı ortaya çıkar. ailenin en büyük çocuğunun okula gitmesi ile başlar. Genç yetişkinli aile: İlk çocuk 22 yaşında ya da daha büyüktür. Neugarten ve Weinstein beş tür anne-babalık biçimi saptamıştır. Le Mosters evliliğin bu dönemini incelemiş ailenin %83 ünde ilk çocuğun doğumu ile beraber bunalım yaşadıklarını belirtmiştir. annenin çalışmasını. Buraya kadar eşler ilişkilerini oluşturmuştur. Bu biyolojik değişim “ boş yuva “ olgusu ile de birleşince anneler için bunalım başlar. Anne babalarının ölümün beraberinde getirdiği duygularla başa çıkma sorunları gelir. gebeliğe karşı olumsuz tutumları. kötü evlilik gibi nedenler değil de henüz anne-baba olma yolunda eşlerin yeterli bir hazırlığa sahip olmamalarıdır. Ergen ailelerin kurallarını sınamaya başlar. Ayrıca ailenin harcamalarının çok arttığı bir dönemdir. Bu dönemde karşılaşılan sorunların başında çiftlerin yaşlanan anne ve babalarına bakmalarıdır. 4. aile için bir yer bulmak. Bu dönemdeki konular çocuklar için okul. Çalışan işlerini seven anneler çocuklarına daha iyi davranmalarına karşın. • • • Keyif arama ilişkisi: Büyük ana. Ayrıca baba mesleğinin doruğuna çıkmak için çalışır ve eşinden uzaklaşır. anne-çocuk ilişkisinde ne gibi etkilerinin olacağını araştırmıştır. sadece belli günlerde buluşmayla sınırlı kalır. Bunlar. 7. Bu sorunlar aile ve çocukta bunalımlara yol açabilir. Okul öncesi aile: ailedeki çocuk 3 ila 6 yaşları arasındadır. 2. meslek seçimleri ve eş seçimleridir. Anne. rol değişimlerini kabul edilmemek. Ailenin oldukça aktif olduğu bir dönemdir. Anne-baba birbiriyle olan ilişkileri sürdürürken. eşlerin evlilikten gerçek olmayan beklentileri sonucu ortaya çıktığını belirtir. Ergen ve aile için oldukça zor bir dönemdir. işlerini sevmeyen anneler ise çocuklarıyla daha az ilgilenmektedirler. Evliliğin ilk yılları gibi 40-45 yaşları arası da boşanmaların en çok olduğu dönemdir. Hofmann.baba bu uyumsuzlukların nedenleri Knox ‘ a göre. Bu dönemde çalışan anne tekrar işe döner. Bu zaman annenin menopoz sıkıntılarına rastlar. Koller ilk yıllarındaki boşanmanın büyük ölçüde. 12 . Okul çağı ailesi: Bu dönem. Çocukların yetişmesi konusunda anne-babalar çocukla etkileşim içerisinde büyürler. Buda kızgınlık ve kıskançlığa neden olabilir. genel uyumsuzluk anne ve babanın müdahalesi gibi durumlar evliliğin yine ilk yılların da karşılaşılan sorunlardır. Böylece çocuklar annelerine karşı düşman olabilmektedirler. Yaşam koşulları. Aile ise ekonomik yönden kendini hazırlamıştır. Eğer anne-babalar ilgilerini ailesi üzerisinde yoğunlaştırmışsa bu dönem onlar için zor ve sıkıntılı bir dönem olacaktır. Fakat bunun nedenini kişilik uyumsuzluğu. 3. Fakat aileye üçüncü bir kişi olan bebeğin katılması eski dengeyi bozabilir. maddi olanak sağlamak ve çocuklarını yetiştirmek konusunda arayış içerisine girerler. Yeni ana babalar: Bu dönem gebelik ve ilk çocuğun doğumuyla başlar ve eşlerin anne ve babalığa doğru rol geçişi söz konusudur.evliliğin ikinci ve dördüncü yılları dolaylarında fazladır. Bir başka sorunda anne-babaların. onların bakımıyla ilgilenmezler. anne. 5. çiftlerden cok toplumdan kaynaklandığını söyler. Vekil anababa ilişkisi: Ölüm. Aile özellikle yetişkin çocuklarının olağan harcamalarını karşılamada zorlanır. Yetişkin çocuk ya da çocukların sorunları aileyi oldukça fazla meşgul eder.

Ailenin sağduyusu olma ilişkisi: Büyükanne ve büyükbabanın deneyimlerinden yaralanmaktır. Geleneksel aile yaşam döngüsünün aksine. Uzak ilişkiler: Toplumsal ya da coğrafi açıdan mesafeli olan ilişkilerdir. Geleneksel olmayan düzenlemeler kültürel değişiklikler sonucudur ve bunlar gecikmiş evlilik. Gelir düşüşü ile beraber yaşam standardında da düşüş görülür. Geleneksel olmayan aile yaşam döngüsü: Geleneksel aile yaşam döngüsü çağdaş yerli ve yaşam düzenlemelerinin ilerlemelerinin bir sonucu olarak artık yeterince kendini sembolize edememektedir. çağdaş aile yaşam döngüsü düzeni mutlaka kodlanmış bir seriyi takip etmez. çünkü evlenmeden birlikte yaşayan ya da boşanmış. Çalışan kadını dikkate almayışı açısından da eksiktir. boşanma ve çocukların yokluğu gibi sosyodemografik faktörlerdir. Genç yetişkinler orta yaşlı olduklarında da yaşlı ana-babalarıyla ilişkileri sürer. Gelişimsel açıdan bakılacak olursa. Yaşlılık ailesi: Bu son dönem eşlerin emekli olması ile başlar. son çocuğun doğumu. ergenlikten yetişkinliğe geçişte önemli dönüm noktaları aile ile ilgilidir. Çağdaş bir yaşam döngüsü buna karşılık gelenekselden herhangi bir şekilde sapma. yeniden evlenmiş çiftlere uygulanamaz. Aile döngüsü içinde en önemli dönüm noktaları. Hill’in bu aşama görüşü sınırlıdır. Bununla birlikte ortaya çıkan boş zamanı değerlendirilmesi bu zamanlardaki sorunlardandır. evlenme. Bu durumun geleneksel olmayan aile yaşam döngüsünün hem geleneksel olmayan aileleri ve hem de geleneksel olmayan hane kapsamasından kaynaklandığını söylemek mümkündür. ilk çocuğun doğumu. son çocuğun evden ayrılması ve dulluktur. gösterdiğini iddia edilebilir. Genç yetişkinlikte bütün toplumsal çevreler içinde yine aile çevresi ağırlığını korur. Sağlık sorunları ortaya çıkar. Geleneksel olmayan aile haneleri şunlardan oluşur: • • • • • • Çocuksuz çiftler Geç evlenmiş çiftler İlk çocuklarına geç sahip olmuş çiftler Bir veya daha fazla çocukla evliliğe başlamış çiftler Bekâr ebeveynler Genişletilmiş aileler Evli olmayan çiftler Çocuksuz boşanmış kişiler Bekâr kişiler Boşanmış kişiler Aile olmayan haneler ise şunlardan oluşur • • • • 13 . Aile yaşam döngüsü yetişkin rollerinde bir takım geçişler ve aşamalarla belirlenir.• • 9.

Murphy ve Staples’e ait Geleneksel olmayan aile yaşam döngüsü modeli Şekil 1 de şematik olarak gösterilmiştir. Konunun daha iyi anlaşılmasını sağlamak açısından bu model de Şekil 2’de verilmiştir.2006 Şekil 1’in incelenmesinden kolaylıkla anlaşılabileceği gibi model boşanmış kişilere ait çeşitli seçenekleri içermektedir. Geleneksel akış Dönüştürülmüş akış Geleneksel aşamalar Geleneksel olmayan aşamalar Şekil 1. Bu yönü ile Hill’ in modelinde cevap bulamayan soruların da cevabını vermekte ve bu nedenle önem kazanmaktadır. E.1: Murphy ve Staples’e ait Geleneksel olmayan aile yaşam döngüsü modeli Kaynak: Koekemoer. Öte yandan Gilly ve Enis de geleneksel olmayan aile yaşam döngüsü konusunda bir model hazırlamışlardır. 14 .

Geliştirilen bu modelde tecrübeye dayanan Bulgulardan yararlanılmıştır. Çünkü dünya üzerinde bulunan her aile tektir. Buraya kadar anlatılan yaşam döngüleri modellerinin bir arada ve bütünsel olarak incelenmesinden üzerinde anlaşılmış herhangi bir aileyi tam olarak temsil edebilen bir yaşam döngüsü modelinin olmadığı anlaşılmaktadır. birlikte yaşamayı da içeren medeni durum ve çocukların bulunduğu veya bulunmadığı aşamaların olduğu dört farklı durumdan üçünü birleştirmektedir. Şüphesiz gelecekte de yeni modeller geliştirilecektir. Geliştirilen bu model Şekil 3’ te verilmiştir. Yani kısaca her modelin kendine göre üstün ve zayıf yanları bulunmaktadır.Evlilik Çocuğun gelmesi yada ayrılması Boşanma / ölüm Yaşlanma Şekil 1. Sadece mümkün olduğunca daha fazla aileyi kapsayabilecek daha fazla aileyi uyarlanabilecek modeller oluşturulabilir. Bu son derece doğal bir durumdur. sınıflandırma sistemi değil evli çiftler ile birlikte yaşayanlar arasındaki ayrımı açıkça ortaya koyamamaktadır. Murphy ve Staples ile Gilly ve Enis modellerinde yaş aralıkları farklıdır. Buna karşılık tek birey göz ardı edilmektedir.2: Gilly veEnis’e ait Geleneksel olmayan aile yaşam döngüsü modeli Kaynak: Koekemoer. Yeni geliştirilecek modellerde aynen gbugünkü modellerde olduğu gibi ailelere kısmen uyarlanabilecektir. 15 . Bir başka anlatımla her model aileye ait bir ögeyi yaşam döngüsü modeline dâhil edebilirken başka ögeleri dışarıda bırakmak zorunda kalmaktadır. Değil bir başka örneği benzeri bile yoktur. Zaten bugüne kadar yapılan da budur. Ayrıca. O nedenle genel anlamda aileyi temsil edecek bir yaşam döngüsü modeli oluşturmak imkânsızdır. Bütün bu açıklamaların ışığında geleneksel olan ve olmayan aile yaşam döngülerinin bir arada bulunduğu bağlamsal b ir aile yaşam döngüsü modeli geliştirilmiştir.2006 Şekil 2’nin incelenmesinden kolaylıkla anlaşılabileceği gibi model yaş. E. Her model aileye ait yaşam döngüsünü belirli bir açıdan anlatabilmekte ama bir başka açıdan zayıf kalmaktadır. Özgündür.

3: Geleneksel olan ve olmayan aile yaşam döngüleri modeli Kaynak: Koekemoer. dulluk ve nihayet tek başına kalma aşamalarından geçer. çocuk yetiştirme. toplumdaki diğer bireyler ile 16 . ergenlik. yaşlılık. Bağımsızlık denince bireyin geldiği köken aldığı aileden farklı bir birey olmak. yeni evlilik dönemi. boş yuva.Geleneksel aşamalar Geleneksel olmayan aşamalar Geleneksel akış Geleneksel olmayan akış Ebeveyn evi Dul Şekil 1. ahlak kuralları benimsemek. Buna göre bir ailenin kuruluş aşamasından başlayarak. aile yaşam döngüsünde sözü edilen her aşamayı yaşayamayabileceği de belirtildi. kişiliğini bulmak. bağımsızlık.tr/turkiye-de-aile-ve-aile-yasam-dongusu-cn131. kendi ayakları üzerinde durmak. edinmek için linkini ziyaret Konuyu daha iyi anlayabilmek için “Türkiye’de aile ve aile yaşam döngüsü” isimli makaleyi okuyabilirsiniz. bir birey olarak ben tek başıma varım demek.html edebilirsiniz. hamilelik ve doğum. AİLE YAŞAM DÖNGÜSÜNDE KARŞILAŞILABİLECEK OLASI AŞAMALAR Buraya kadar verilen bilgilerden her ailenin birbirinden farklı olduğu ve her ailenin bu nedenle kendine özel bir yaşam döngüsüne sahip olduğu üzerinde duruldu. Model hazırlanırken aile yapısının gelecekteki durumu da tahmin edilmeye çalışılmış ve ona göre bir model hazırlanmaya çalışılmıştır.2006 Şekil 3’te geleneksel olan ve olmayan aile yaşam döngüleri bir arada gösterilmeye çalışılmıştır.sekam. inisiyatif kullanmak. çocuğu okula gönderme. emeklilik. Bu bilgiler ışığında bu bölümde ailenin geleneksel yapıda olup olmadığına bakmaksızın sıradan herhangi bir ailenin yaşayabileceği aşamalar kısaca ana başlıkları ile açıklanmaya çalışılacaktır.com. Konu ile ilgili daha ayrıntılı bilgiler http://www. Ayrıca her ailenin. Yine bu nedenle bu zorluk nedeni ile her aileye uygun bir yaşam döngüsü modeli oluşturmanın imkânsızlığı da belirtildi. söz verme sözleşme yapma kurallarını öğrenmek uygulamak. kendine özgü bir kimlik oluşturmak. E. yetişkin çocukların evden ayrılması. bu güvene dayanarak bağımsız bir iş kurmak. anne-babalık.

beklentileri belirleme. rekabet etmek. mahremiyetin azalmasına uyum sağlayabilme. öncelikleri belirlemek. konularının başarı ile gerçekleşmesinin beklendiği bir aşamadır. Büyüklüğü ve süresi aileye bağlı olarak değişen bir kriz yaşanmasına neden olur. bazı duyguları paylaşmak. yaşlanan bedene. Emeklilik aşaması. ailede ortaya çıkan kayıplarla başa çıkma. Ayrıca bu aşamada köken aile bireylerine olan ilgi artar. ortak değerler benimsemek gibi konu ve kavramları özümsemekle geçen bir aşamadır. Bir ailede yaşanan nişanlılık dönemi ise kısaca. olumlu bir gelişim çevresi oluşturma. Bu gibi durumlarda aile terapisti önemli rol oynar. olgunlaşma ve bağımlılık. yeni doğana bakma. kimlik pazarlığı. Yeni evlilikkarşılıklı bağımlılık döneminde ailenin finansman kaynaklarını yönetmek.ilişkide rollerin uyumu yani rollerin tanımları üzerinde antlaşmak ve rollerde değişiklik yapmaya dair antlaşmak gibi kavram ve duyguları içermektedir. sadakat. annelik. karşıdakinin ihtiyaçlarını kendi ihtiyaçlarının önüne koymayı yani bencil olmamayı öğrenmek. kişilerarası ilişkide derinleşmek. evdeki ilgi ve enerji talebine. emeklilikle değişen aile ve sosyal rollere uyum sağlama. Çocukların evden ayrılması ise çocuklar olmaksızın aileye yeniden odaklanma. Nişanlılıkta yaşanan duyguları ise anksiyete yani yürek darlığı aşırı sıkıntı bunaltı. Her aşamaya ilişkin olarak. evden ayrılmış artık birer yetişkin olmuş çocukların kariyer sorunlarını yeniden ele alma ve çözme. ortak karar almayı öğrenme ve uygulama. yaşamını gözden geçirerek. kendisinden önceki ve sonraki aile üyelerine destek sağlama. eşlerin “fiziksel”. Yaşam döngüsü içerisinde aile bireylerinin yaş dönemlerinde içinde bulundukları durum ve üstlenecekleri görevler Tablo 3’te gösterilmiştir. kendi aralarında ve arkadaşlarla olan ilişki düzeyini belirlemek. evlenmek üzere sözleşmek. yüceleştirme ve yanılsama kendini zayıf ve güçlü yanları ile tanıma şeklinde belirtmek mümkündür. ortak yaşam stili oluşturmak. Bu ani durum aile için yeni düzenlemeleri gerektirir. doyumun en yüksek noktada olma. 17 . problem çözme becerilerini geliştirmek. duygusal destek. yakınlık oluşturmak ve çift olmak kavramlarını içerir. aile üyeleri dışında birisine bağımlılık yaşamak. “çift” olma kimliği edinme. Erken çocukluk – çocuk yetiştirme dönemi ise. uyum sağlama kavramlarının başarılı bir şekilde uygulanmasının beklendiği bir aşamadır. Balayı dönemi. Boş yuva aşaması aile yaşam döngüsünün zor aşamalarından birisidir. evlendikten sonra kendisini kaybetme korkusu. sınır oluşturmak yani Köken ailelerle. kayıplar. rekabeti öğrenmek. aile üyeleri dışında birisi ya da birileri ile yakınlık kurmak anlaşılmalıdır. evliliğe uyum. aile sisteminde yaşlı bireyin bilgeliği ve tecrübeleri için saygın bir yer oluşturma. sağlamak. ona yardım etme. çocuk bakımı dışında yeni ilgiler geliştirme. birbirleriyle zaman geçirmek. çocuğun eğitimdeki başarısını geliştirme. onların çocuklarına karşı büyükbabalık/büyükannelik rollerini benimseme ve oynama. arkadaşlık.ilgiyi paylaşmayı öğrenme ve nihayet köken ailelerle ilişkilerin yeniden düzenleme kavramlarını içermektedir. maddi kayıplar gibi sorunlar ailenin yaşam döngüsünü etkiler. yeni gelecek bireye ailede yer açma ve büyüyen aile yapısına uyum sağlama. Bazen evlilik sorunlarını belirginleştirebilir ve boşanmaya yol açabilir. cinsellik. seçilen eşe ilişkin soru ve kuşkular. sorunları ve tipik davranışları dikkate alınmalıdır. Ergenlik aşaması ergenin daha bağımsız olmasına izin verme. toplumsal yaşama katılma. başlarına bağlanmayı keşfetmek. Yaşlılık döneminde aile üyelerinden birisinin hastalığı ya da ölümü. Aile terapisti terapi sürecinde ailenin yaşam döngüsünü özellikle göz önünde bulundurmak durumundadır. çocuğun ihtiyaç ve ilgilerini doyurma. babalık rollerini yüklenme. hobi ve ilgileri bulmak ortak olanlarını geliştirmek ya da ortak hale getirmek. Artan bu ilgiye gereken olumlu tutum ve davranışın geliştirilmesi ve uygulanması da beklenir. öğrendiklerini sonraki kuşaklara aktarma ve nihayet ölüme hazırlanma konularında uygun etkinliklerin yapılmasının istendiği bir dönemdir. onların bağımsızlıklarıyla başa çıkabilme. kavramlarının güncellik kazandığı bir aşamadır. ilgileri geliştirme. Evlilik ise evlenmeden önce birbirini kaybetme korkusu. “sosyal” ve “entellektüel-ruhsal” nitelikleri. cinsel rol çatışmaları. Okul öncesi dönemi başlıca çocuğun aile dışına çıkmasına izin veren bir ebeveyn-çocuk ilişkisine geçme. rolleri belirlemek yani aile içi rollerde ve cinsel kimliklerde anlaşmaya varmak. büyüyen çocuklarla yetişkin yetişkine ilişki kurma. sorunları görmezden gelme gibi duyguların yaşandığı bir dönem olma özelliğindedir. “duygusal”. Bu gibi durumlarda yapılması gereken en akılcı yol profesyonel yardım almaktır. evliliğin gerekleri ve gerçekleri üzerine düşünmek.benzerlikler bulmak ve onlarla ortaklıklar kurmak. ortak ruhsal ve duygusal gelişim amaçları belirlemek.

görev ve sorumluluklar. arkadaşların kaybı Yaşlanma. 18 . evlenip karı-koca olan bir çiftin sonraki evrelerde karıkocalığa ek olarak hangi rolleri üstleneceğini göstermektedir. henüz çocuklar doğmadan iki kişilik olan ailedeki sorumluluklar. genç ve yetişkin bireyler haline gelip evlenmesi gibi çeşitli değişikliklerle devam eder. uyum ve uyumsuzluklarla süren evrensel bir yaşamdır. Kuşkusuz bu başlıkta sayılanlar dışında başka görevler de vardır. Ev yönetim faaliyetleri. Sözgelimi ergendeki bağımsız olma isteği. sınır oluşturmak Çatışma çözümü yöntemleri geliştirme Güç ve baskınlık için keskin rekabet Karar verme ve baskınlık yöntemleri geliştirilmesi Dışardaki gücün içerde sınanması Çatışma artışı (Güven sarsılması vs) Ölüm korkusu ile kontrol ve baskınlık Arkadaşlar. ailenin kaynakları ve bu kaynakları kullanma biçimi gibi birçok özellikler bakımından yıllara göre farklılık gözlenir.3: aile bireylerinin yaş dönemlerinde içinde bulundukları durum ve üstlenecekleri görevler Yaş dönemi Bireysel görevler Evlilik görevleri Yakınlık Güç Sınırlar 18-21 Köklerini geliştirme 22-28 Yetişkinliğe hazırlık 29-31 30’lu yaşlara geçiş 32-39 Durağanlık Otonomi Geliştirmek Köken ailede ayrılma. nişan Kırılgan yakınlıklar Güç denemesi Ebeveynle çatışmalar Meslek özdeşimi. her yeni aşamada mevcut görevlere eklenen yenilerin neler olduğu tanımlanmıştır. Örneğin. büyümesi. yeni amaçlar Evlilikle ilgili çatışmalar çözümleme Diğerlerinin üretkenliğini destekleme Diğerleri ile zayıf ilişkiler ya da ilişki fantezileri Yaşlanma ve can sıkıntısı ile yakınlığın tehditi Yakınlığı sürdürme ya da bitirme Yeniden değerlendirm e. Aile üyelerinin gelişimsel görevleri. uzun süreli amaçlar İç ve dışın uyumunu sağlamak Öncelikleri güncellemek Üretkenlik Yakınlığın artması Çekirdek ailenin sınırları 40-42 Orta yaş geçişi 43-59 Orta yaş yetişkinliği 60 + Yaşlılık Geçmişi değerlendirme. sınır dağılmaları Krizler dışında stabil sınırlar Ailenin. çatışma. yakınlık kurmak İş ve eş seçimi Derin fakat ikilemli yakınlıklar Mesafe. çocukların doğumundan sonraki yıllarda değişebilir. Evlilikle başlayan aile yaşamı bir süreç olarak. söz. çocukların doğumu. hastalık ve ölümle uğraşma Tablo 3’teki “bireysel görevler” sütunu. aile bireyleri arasındaki ilişkiler. potansiyel sevgililer Evlilik dışı geçici ilişkiler Evlilik Derin ilişkiler. Aile yaşamı belli özelliklerine göre incelenirken. sıklıkla birbiriyle çatışır ve aile yaşamındaki çoğu gerilimin nedeni bu çatışmalardır. yeni bağlanmalar Flört. Karı-koca bir evrenin gerektirdiği görevleri hakkıyla yerine getirirse sonraki aşamanın görevlerinde daha başarılı ve mutlu olacaktır. Ancak aile yaşamı kriz.Tablo 1. “Gelişimsel görevler” sütununda ise. çoğunlukla çocukların doğumu esas alınmaktadır. başlangıç yıllarında. ailede rol. ailenin onu sorumlu ve olgun görmek beklentisiyle çatışmaktadır. Aile yaşam döngüsünde karşılaşılabilecek olan aşamaları anlatınız.

evlilikten son çocuğun yetiştirilmesine kadar geçen süre son yüzyıl içerisinde giderek kısalmıştır. aile bireylerinin birbirleri ile olan ilişkilerinin biçimlenmesinde. alanlarında eğitim veren ilgili birimlerinde devam etmektedir. öncelikle Avrupa ülkelerinde ve ABD’de başlamıştır. Böylece ailenin. Mal ve hizmetlerin üretimine yön verir. Ev Yönetimi. • • • • AİLE YAŞAM DÖNEMLERİNİN BELİRLENMESİNDE KULLANILAN MODELLER Aile yaşam dönemlerinin ve her dönemin özelliklerinin belirlenmesi ile ilgili çalışmalar. amaçlar ve değerlerin oluşumunda. Aile Bilimleri vb. Böylece kurdukları yuvalarında çıkabilecek olası sorunları ve çözüm yollarını daha evlenmeden öğrendikleri.AİLE YAŞAM DÖNEMLERİNİ İNCELEMENİN GEREĞİ VE ÖNEMİ Ailenin geçiş noktalarını ifade eden yaşam dönemleri. eğitim alanında çalışan araştırmacılar daha kapsamlı araştırmalar yapabilme imkânına sahip olurlar. Aile yaşam döngüsündeki bu tür olaylar. Aile Ekonomisi-Beslenme. Ev İdaresi. Örneğin ilk çocuğun doğuşu yalnızca ‘eş oluşturan ana baba’ olmaya doğru bir rol değişikliği getirmemekte. Aile yaşam döngüsünü oluşturan olaylar toplumsal ve kültürel değişimlerin etkisi altındadır. bu dönemlerin özelliklerinin bilinmesine ihtiyaç vardır. Herhangi bir ailede bazen bir dönem devam ederken diğer dönemin özellikleri de gözlenebilir. roller ve sorumlulukların belirlenmesinde. Ülkeler. Türkiye’de bu konuda yapılan çalışmalar yeni olmakla beraber üniversitelerin. Aile yaşam dönemleri her ailede aynı çizgide devam etmediği gibi her dönemi keskin hatları ile birbirinden ayırmak da çoğu zaman mümkün değildir. özellikleri bakımından bir birinden farklılık gösterir. Ayrıca çiftlerin ana babalık sonrası dönemi uzamıştır. Örneğin. beslenme ve sağlık. ev. 19 . daha sağlam temeller üzerine oturturlar. özetle istenen yaşam standardına ulaşmada. Orta yaşlı büyük ana babalar. Evlenecek olan gençleri ev ve aile hayatı hakkında sistematik bilgi edinme imkânını yakalarlar. başlangıç yıllarından itibaren gelecekle ilgili her konuda plan yapması kolaylaşır. eğlence. Aileyi incelemede esas alınacak bir çerçevenin çizilmesi ve bütün aileleri kapsayacak bir modelin geliştirilmesi düşüncesi 20. ev yönetimi. Aileye hazır bir yol haritası sunar. birey üzerindeki toplumsal ve psikolojik etkilerde de dikkati çekmektedir. aynı zamanda benlik kavramı ve güdülenmeyle ana babalarda çözülmemiş çocukluk çatışmalarını da uyandırmaktadır. yaptıkları araştırmalar sonucu belli olayları geçiş noktaları olarak kabul etmişler ve aile yaşamını dönemlere ayırarak her dönemin karakteristik özelliklerini belirlemişlerdir. yüzyılın ilk çeyreğinde ortaya atılmıştır. Aile ile ilgili sorunların nedenlerinin anlaşılması ve çözüm yollarının önerilmesinde bilim adamalarına sağlıklı fikirler verir. ekonomi. Sorunların çözümü kolaylaşır. aile. için yuvalarını daha sorunsuz. eğitim. hukuk. Toplumbilim. şu anda üyesi olduğu ailesini daha iyi tanıma şansına kavuşur. Ev ve aile ihtiyaçları için üretim yapan üreticilere hangi hizmeti ve malı üretmeleri konusunda ipuçları verir. Aile yaşam dönemlerini incelemenin gereği ve önemi aşağıda maddeler halinde verilmiştir: • • Her birey. Örneğin. henüz aktif yılları yaşayan bir ailede büyük çocuk herhangi bir nedenle evden ayrılabilir ve eş zamanlı olarak daralma yıllarının özellikleri de gözlenebilir. dört kuşaklı ailelerin ortaya çıkmış olması bu değişimlerin bazı örnekleridir. Ev yönetim etkinliklerinin düzenlenmesinde. Aile yaşam döngüsündeki bu tarihsel değişimler aile yaşam döngüsünün de değişmesine neden olmuştur.

% 3–5 ise tek başına yaşayanlardan oluşmuştur. Yeni araştırma konuları.7 Çekirdek aile % 13. yaşayan ailelerin büyük çoğunun çekirdek aile yapısına sahip olduğunu göstermektedir: Buna göre ailelerin • • • • % 6. Bu istatistikler yardımıyla aile bugün olduğundan çok daha fazla derinlemesine araştırılabilecektir. Örneğin otorite değişmeleri. Dolayısıyla ABD toplumunun 100 yıl önceki durumu bugünkü Türkiye’ye benzemektedir. Başka ülkelerde yapılan çalışmaların olduğu gibi diğer ülkelerde de geçerli olması belki farklı zaman dilimlerinde mümkün olabilir. ekonomik sorunlar ve rahatlamalar aile yaşam döngüsü boyunca gözlendiğinde daha iyi anlaşılabilir hale gelecektir. Aile bağları Türk toplumunda batılılara göre hala daha güçlüdür.3 Öğrencilerden/işçilerden oluşan hane şeklindedir.0 Tek kişilik hane % 80. Bu nedenle aile yaşam döngüsü aşamalarının tespit edilmesi ile aile konusunda birçok araştırmada kullanılabilecek ülkemiz şartlarına uygun geçerliliği olan bir ölçek geliştirilmiş olacaktır. Aile Yaşam Döngüsünü Tespit Etmenin Faydaları Aile yaşam döngüsünün belirlenmesi. %12–15 geniş aile. Geleneksel aile tipinin oransal olarak azlığı ve yalnız yaşayanların oranının yüksekliği dikkat çekicidir. siyasetçiler aile yaşam döngüsüne dair bilgiler aracılığıyla toplumu daha iyi tanıma ve özgün çözümler geliştirme fırsatını bulabileceklerdir. Aile daha yakından tanındıkça kamu kuruluşlarının yöneticileri. Kısacası aile yapısı ve yaşam döngüsü üzerindeki çalışmaların ülkelere has olması gerekmektedir. aile konulu araştırma yapacak bilim adamlarının araştırmalarında göz önüne almaları gereken temel bir değişkenin ortaya çıkarılmasını sağlayacaktır. Aile yapısı ve aile yaşam döngüsü üzerine yapılan çalışmaların ülkeden ülkeye farklı sonuç vermesi olağan bir durumdur. Aile yaşam döngüsü yardımıyla aileler için yeni istatistikler tutmak mümkün olabilecektir. Elde edilecek aile yaşam döngüsü aşamaları yardımıyla aile içinde yaşanan olayları çok daha iyi analiz etmek mümkün olabilecektir. geleneksel ailelerde yeni evlilerin büyüklerin yanına yerleşerek yaşamaları durumları kültürel farklılıkların varlığını ve derinliğini göstermektedir.0 Geniş aile % 0. Aile yaşam döngüsünün ortaya konmuş olması en başta aile konusunda psikolojik terapi yapma yolunu açabilecektir. ABD’de yaklaşık 100 yıl önce yapılan çalışmalara göre 19. Bu nedenle Türk ailesinin kendine has aile yaşam döngüsünü ortaya çıkarmak. ilgili bilim alanlarında çalışan bilim adamlarımızın üstlenmesi gereken sorumluluklardan birisidir. yy Amerikan ailelerinin %80i çekirdek aile. Bu nedenle ABD’de yapılan bir araştırmanın olduğu gibi Türkiye’de de geçerli olduğunu söylemek yanıltıcı olur. yaşanan psikolojik sorunlar. Bugün ABD’de daha az geniş aile ve daha fazla oranda tek başına yaşayanlar bulunmaktadır. Türk aileleri için yaşadığımız zaman diliminde geçerli olan Aile Yaşam Döngüsü’nün tanımlanmış olması ayrıca aşağıdaki faydaları da sağlayabilecektir: • • Ortaya çıkartılabilecek aile yaşam döngüsü ve aşamaları doğal olarak aile ilgili birçok çalışmada kullanılabilecektir. çocukların yaşının büyük olmasına rağmen ailede anne-baba tarafından hala çocuk olarak algılanması.Türkiye’de Aile Araştırmaları ve Aile Yaşam Döngüsü Türkiye’de 2006 yılında TÜİK tarafından yapılan araştırmaya göre rakamlar. Aslında aile yaşam döngüsü bir tür ölçektir. yeni kavramsallaştırmalar. Aile yaşam döngüsünün bir sonraki aşaması öngörülebilir olduğundan aile üyelerinin karşılaşacakları zorluklarla ilgili kendi kendilerini bilgilendirmeleri bu sağlanamasa bile en azından ilgili bilim çevrelerince uyarılabilmeleri mümkün hale gelebilecektir. Ülkemizde nişanlılık dönemine atfedilen önem. yeni ölçekler geliştirilmesine yol açılabilecektir. 20 • • • • .

Aile yaşam döngüsü yaklaşımı. 21 . Araştırmacılar bireysel davranışlar ile aile yaşam döngüsü arasındaki ilişkinin kurulması ile yeni çalışma alanları bulabileceklerdir. Bu durumun bir sonucu olarak da bu kurum ve kuruluşlar bu tür problemlerin olumsuz etkilerini azaltmak amacıyla çalışma yapma imkânına kavuşabileceklerdir. Aileleri çalışma konusu olarak ele alan sivil toplum kuruluşları ve kamu kuruluşları bu sayede Görevlerini daha bilinçli olarak yapabilir bir konuma gelebileceklerdir. geliştirecekleri stratejilere yardım edilmiş olacaktır. Aile içi kariyerler tespit edilerek kariyer basamakları geçiş dönemindeki zorluklar ortaya çıkartılabilecektir. ailenin özellikleri ile faaliyetleri ve etkileri arasından daha anlamlı ilişkiler kurulmasını anlamlı hale getirmektedir.• • Tüketim olgusuyla ilgili kamu kuruluşlarının. sivil toplum örgütlerinin. • • • Aile yaşam dönemlerinin belirlenmesinde kullanılan modelleri kısaca anlatınız. yerel yönetimlerin. Örneğin aile içinde yaşanması muhtemel problemlerin ortaya çıkacağı aile yaşam döngüsü aşamalarından belli olan konular aile ile ilgili olarak belirli sorumlulukları üstlenen kamu kuruluşları ya da sivil toplum kuruluşları tarafından önceden öngörülebilir hale gelecektir.

Bu nedenle yukarıda belirtilen durum sadece görüntüdedir. Her aile özgündür. farklı sorumluluklar. Yaşamını devam ettirebilmek için bu sorunları çözmek zorundadır. Aile bu durumda ortaya çıkan krizle uğraşmak zorunda kalır. 22 . Değişimin gerektirdiği farklı aşamalara bağlı olarak değişik deneyimler yaşarlar. Aile ister çekirdek isterse geniş aile olsun her durumda bireylerin birbirlerine karşı görev ve sorumlulukları bulunmaktadır. Döngünün her aşamasında aile çeşitli sorunlarla yüz yüze gelir. Hızlı kentleşme ve endüstri alanındaki gelişim aile yapısında değişim ortaya çıkarmıştır. Gerçekte ise durumun tam olarak ne olduğunu bilmek imkânsızdır. Evliliğin başlamasından. güçlenir. Eşler çocuk eğitimi konusunda tek söz sahibi olmayı arzu etmelerine karşın birçok durumda bu arzuları gerçekleşmeyebilir. Öte yandan toplumsal eğitim sonucu oluşan çekirdek ailede ise sorumlulukların tamamının. Üretim ve tüketim faaliyetleri hep birlikte yapılır. Aileyi güçlendirir. geleneklerin ağır bastığı geniş aile tipi yaygındır. Bir ailedeki kuralları birebir bir başka aileye uygulamak mümkün olmadığı gibi. Aile düzeni büyüklerin deneyimlerine dayalı kararları doğrultusunda kurulur ve sürdürülür. Aksi durumda aile yaşam döngüsünü tamamlayamadan süreç bitebilir. Geniş ailede yetkinin erkekte.Özet Aileyi anne-baba ve çocuklardan oluşan en küçük toplumsal kurumdur şeklinde tanımlamak mümkündür. Ayrıca her ailenin kendisine özgü bir mahremiyeti olduğu için bilmek için çaba harcamak da gereksizdir. Söz gelimi kırsal kesimde. aynı kuralların olmasını beklemek de mümkün değildir. Genelde ailenin özelde aile bireylerinin bu dönemlerde yaşadıklarına bağlı olarak oluşan ve oluşabilecek muhtemel durumlar aşağıda belirtilmiştir. Ancak genel anlamda bilimsel bir gerçeklikle olaya yaklaşıldığında her aile kendi içerisinde kendine özgü kurallara sahiptir. kurulduktan sonra çeşitli evrelerden geçerlerken. “yaşam döngüsü” olarak isimlendiren bu evreleri tamamlayabilir. Gelişen ve değişen toplum yapısına bağlı olarak aile yapısı da değişmektedir. kimi aileler. Bu gayret ona yeni beceriler kazandırır. aile bireyleri her aşamada farklı roller. Üzerlerine düşen görevleri yerine getirirken farklı ilişkiler kurmak zorunda kalırlar ve kendilerini sürekli olarak bir değişimin içerisinde bulurlar. Bu tip ailelerde görünürde Erkek egemendir. Yani aile birliği. O nedenle var gücü ile bu sorunları çözmeye uğraşır. eşlerin ölümüne kadar geçen bu süreçte. kimileri ise tamamlayamaz. bütün aile bireyleri arasında paylaşılmış olduğu görüntüsü vardır. Aile bu krizden başarı ile çıkarsa çok güzel bir deneyim kazanmış olur. sorumluluğun ise kadında olduğu görüntüsü vardır. Aile bu yeni duruma uyum sağlayamazsa kriz yaşanır. farklı görevler yüklenirler ve üzerlerine düşeni yapmaya çalışırlar. genellikle.

Aile içinde rol dağılım c. Duygusal davranış tutumu b. 4 b. 6 d. b. 70 c. Yetişme e. 6 d. Birbirlerini sevdikleri. Bekar ebeveynler. 5 c. Duygulara dahil olma d. istedikleri için c. Aile yaşam döngüsü modeli aşağıdakilerden hangisi ile başlar? a. Abartılı bir şekilde onaylama ya da reddetme c. Aşağıdakilerden hangisi aile yaşam dönemlerinin özelliklerinin bilinmesine ihtiyaç gösteren ögelerden birisi değildir? a. Dini eğitim vermek. e. Aşağıdakilerden hangisi kadın ve erkeğin evlenmeye karar verme nedenidir? a.Kendimizi Sınayalım 1. 80 b. d. Genişleme d. 9. 7 e. c. Genişletilmiş aileler. Büyüklerinden öyle gördükleri için 3. 8 evrimi döngüsünü kaç 8. Problem çözme 2. Ekonomik ihtiyaçaları sağlamak. b. Karşılıklı sevgi ortamı oluşturmak. 50 e. Gelişme c. d. 8 23 6. 60 d. Eğitim e. Bir yuva kurmak istedikleri için b. Bağımlı olma b. 4 b. Eğlence 10. Loomis aile yaşam döngüsünü kaç aşamada incelemektedir? a. Toplumsal yapıyı planlamak e. Çocuksuz çiftler. Aşağıdakilerden hangisi geleneksel olmayan aile hanelerinde bulunmaz? a. Aşağıdakilerden hangisi aile sisteminin temel fonksiyonlarından birisi değildir? a. Toplumsal iletişim d. Duygulara dahil olma e. Küçük hataları çok abartma e. Özveriyi daima karşıdan bekleme 4. 5. Beslenme b. Aşağıdakilerden hangisi bir ailede normal iletişim ve etkileşimi engelleyen durumlardan birisi değildir? a. ailede yaşam aşamada ele almıştır? a. 5 c. Başlangıç 7. Emekliler. c. Sağlık c. Türkiye’de 2006 yılında TÜİK tarafından yapılan araştırmaya göre çekirdek ailelerin oranı yaklaşık ne kadardır? a. Geç evlenmiş çiftler. Duvall. Duygusal anlar yaşamak için e. Bir arada yaşamaya kendilerini mecbur hissettikleri için d. Statü sağlamak. 40 . Aile içi iletişim d. Aşağıdakilerden hangisi ailenin işlevlerinden birisi değildir? a. 7 e. Yapay ilgi gösterme b.

Bu tip ailelerde görünürde Erkek egemendir. Ancak genel anlamda bilimsel bir gerçeklikle olaya yaklaşıldığında her aile kendi içerisinde kendine özgü kurallara sahiptir. 5. 2. b Yanıtınız yanlış ise “Aile” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. a Yanıtınız yanlış ise “Aile Yaşam Döngüsü” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 9. sorumluluğun ise kadında olduğu görüntüsü vardır. c Yanıtınız yanlış ise “Aile Yaşam Döngüsü Tipleri” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Geniş ailede . denge kurma. e Yanıtınız yanlış ise “Aile Yaşam Döngüsü Tipleri” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Organizmayı oluşturan organların birinde görülen arıza. anında diğer organların ritmini. Ayrıca her ailenin kendisine özgü bir mahremiyeti olduğu için bilmek için çaba harcamak da gereksizdir. Bu konularda ev idaresi programı içerisinde daha ayrıntılı bilgiler verildiğinden burada söz konusu alt başlıklara kısaca değinilmekle yetinilecektir. Bu durum tıpkı aynı vücutta bulunan organlara benzer. saygı oluşturma gibi alt başlıklarda incelemek mümkündür. Aile ister çekirdek isterse geniş aile olsun her durumda bireylerin birbirlerine karşı görev ve sorumlulukları bulunmaktadır. Psikososyal yönden gelişen bireyin en çok etkileşime uğradığı yer aile üyeleri arasındaki ilişkiler ve aile ortamıdır. kişiliğini geliştirmesini. yetkinin erkekte. Üretim ve tüketim faaliyetleri hep birlikte yapılır. Aile yaşayan bir organizma gibidir. aileyi oluşturan bireyler birbirinden etkilenir. 10. 6. Söz gelimi kırsal kesimde. 7. Öte yandan toplumsal eğitim sonucu oluşan çekirdek ailede ise sorumlulukların tamamının. 3. aynı kuralların olmasını beklemek de mümkün değildir. kimlik kazanmasını. b Yanıtınız yanlış ise “Aile Yaşam Dönemlerini İncelemenin Gereği ve Önemi” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Ayrıca aile sosyal yapısı ile çocuk üzerinde mutlak etkili bir kurumdur. Sıra Sizde 2 Ailedeki etkileşimleri ise esneklik. geleneklerin ağır bastığı geniş aile tipi yaygındır. işleyişini ve fonksiyonelliğini etkiler. Zaten aileyi aile yapan unsurların başında aile bireylerinin birbirlerine karşı olan bu görev ve sorumlulukları gelir. Aile bireyleri arasında yaşanan bu ilişkiler. d Yanıtınız yanlış ise “Ailenin İşlevleri” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. bütün aile bireyleri arasında paylaşılmış olduğu görüntüsü vardır. Her aile özgündür. Bir ailede etkileşim oldukça önemli bir konudur. Hızlı kentleşme ve endüstri alanındaki gelişim aile yapısında değişim ortaya çıkarmıştır. a Yanıtınız yanlış ise “Aile Yaşam Döngüsü Modeli Evrimi” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. a Yanıtınız yanlış ise “Giriş” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. kendine ve diğer bireylere sevgi duymasını. genellikle.Kendimizi Sınayalım Yanıt Anahtarı 1. Gerçekte ise durumun tam olarak ne olduğunu bilmek imkansızdır. Eşler çocuk eğitimi konusunda tek söz sahibi olmayı arzu etmelerine karşın bir çok durumda bu arzuları gerçekleşmeyebilir. ilişki ağı. çatışma çözümü. Bir ailede. 4. birliktelik. Aile düzeni büyüklerin deneyimlerine dayalı kararları doğrultusunda kurulur ve sürdürülür. Bu nedenle yukarıda belirtilen durum sadece görüntüdedir. 8. a Yanıtınız yanlış ise “Aile Yaşam Dönemlerinin Kullanılan Belirlenmesinde Modeller” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. bireyin kendine güvenmesini. 24 Sıra Sizde Yanıt Anahtarı Sıra Sizde 1 Aileyi anne-baba ve çocuklardan oluşan en küçük toplumsal kurumdur şeklinde tanımlamak mümkündür. Bir ailedeki kuralları birebir bir başka aileye uygulamak mümkün olmadığı gibi. Gelişen ve değişen toplum yapısına bağlı olarak aile yapısı da değişmektedir. c Yanıtınız yanlış ise “Ailede Etkileşim ve İletişim” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. sosyal beceriler edinmesini ve nihayet topluma uyum sağlamasını olanaklı hale getirir.

Textures and Threads: Spiritual Care and Therapy. bir başka dönemin kilometre taşına kadar devam eden bu dönemler hemen her ailede birkaç istisna dışında mutlaka yaşanır.Ş.2009 Kaynak: http://notoku. Söz konusu bu dönemlerin her birinin kendine özgü özellikleri vardır./#ixzz1ulu2gp55 Kaynak: http://notoku. Aile Bilimleri vb. Yararlanılan Kaynaklar Koekemoer. İşte bir ailenin kuruluş hatta bazen kuruluş hazırlıkları aşamasından başlayarak ailenin yaşamını tamamladığı döneme kadar geçen süre içerinde yaşadığı ve her ailede o ailenin özelliklerine bağlı olarak süresi ve önemi ve ailenin yaşamında oynadığı rolü değişebilen dönmeler “aile yaşam döngüsü” kavramı adı altında incelenir. Söz gelimi aynı adı taşıyan bir dönem bir aile için çok anlamlı önemli o aile için yaşamsal değerli olabilirken bir başka aile için son derece sıradan bir dönem olarak kalabilir. çocuk yetiştirme. dulluk ve nihayet tek başına kalma aşamalarından geçer. Özdemir.VanKatwyk. • • • • • • Statü sağlamak.Yıl 11c.C. alanlarında eğitim veren ilgili birimlerinde devam etmektedir. Sıra Sizde 6 Aile yaşam dönemlerinin ve her dönemin özelliklerinin belirlenmesi ile ilgili çalışmalar. anne-babalık. Sıra Sizde 5 Ailenin geleneksel yapıda olup olmadığına bakmaksızın sıradan herhangi bir ailenin yaşayabileceği aşamalar kısaca ana başlıkları ile açıklanmaya çalışılacaktır. ergenlik. Aile Ekonomisi-Beslenme. Çocukların eğitimini planlamak.. bağımsızlık. Vatandaş. (2003)./#ixzz1uluL1Euz 25 . • Ekonomik ihtiyaçları karşılamak. Ülkeler. Türkiye’de bu konuda yapılan çalışmalar yeni olmakla beraber üniversitelerin. (2006). Yani bir aile kurulur gelişir yaşamını devam ettirirken üzerine düşen görevleri yerine getirir nihayet ömrünü tamamlar ve tarihe karışır. Buna göre bir ailenin kuruluş aşamasından başlayarak.E.L.com/aile-yasamdongusu/.. çocuğu okula gönderme.Ö.Sıra Sizde 3 Ailenin işlevlerini yedi grup altında toplamak mümkündür. Ev Yönetimi. yaşlılık. Boş zaman faaliyetlerini gerçekleştirmek. yetişkin çocukların evden ayrılması. Aileyi incelemede esas alınacak bir çerçevenin çizilmesi ve bütün aileleri kapsayacak bir modelin geliştirilmesi düşüncesi 20. emeklilik. yüzyılın ilk çeyreğinde ortaya atılmıştır. Family Life Cycle Theory. (2009) Sosyal Problemleri Çözmede Aile Yaşam Döngüsünün Önemi. belirli bir süre.7-18.. yeni evlilik dönemi. Sıra Sizde 4 Dünya üzerinde bulunan her şeyin olduğu gibi ailenin de bir ömrü vardır. Torlak. yaptıkları araştırmalar sonucu belli olayları geçiş noktaları olarak kabul etmişler ve aile yaşamını dönemlere ayırarak her dönemin karakteristik özelliklerini belirlemişlerdir. Bunları şu şekilde sıralamak mümkündür. Aile kuruluşundan itibaren yaşamı süresince bazı belirli dönemlerden geçer. Bu genel özellikler her ailede ailenin yapısına özelliklerine bağlı olarak özel önem kazanır. An Investıgatıon Into The Family Life Cycle Withıi a South African Context P. Aile ve Toplum Dergisi. Aile üyelerinin birbirini korumasına yönelik ortamı hazırlamak. Ev İdaresi.com/farkli-aile-ile-yasamdonemlerinde-yonetim/. öncelikle Avrupa ülkelerinde ve ABD’de başlamıştır. Bunun dışında o aile için kazandığı anlam farklılaşır. boş yuva. Kazandığı bu özel öneme dayalı olarak da süresi azalır ya da uzar. Karşılıklı sevgi ortamı oluşturmak gibi işlevlerdir. Bir ailenin yaşamında kilometre taşları olarak adlandırabileceğimiz noktalar ile başlayıp. Din eğitimi vermek. 95-104. hamilelik ve doğum.4 s.16.

İletişim sürecini oluşturan öğeleri tanıyarak. etkin kullanabilecek. Aile içi etkileşimi güçlendirecek becerileri tanıyarak.2 Amaçlarımız Bu üniteyi tamamladıktan sonra. Anahtar Kavramlar İletişim Etkileşim Konuşma Dinleme Etkileşim Ortamı Dil Soru Empati Güven “Biz” Bilinci İçindekiler Giriş “İletişim” ve “Etkileşim” Kavramları İletişim Süreci ve Etkili İletişim Ailede Güçlü Etkileşim İçin Beceriler Ailede Güçlü Etkileşim Ortamı Oluşturma Teknolojik Araçlar ve Aile İçi Etkileşim İletişim ve Etkileşimde Engeller 26 . Ailede güçlü etkileşim ortamı oluşturabilecek bilgi ve becerilere sahip olabilirsiniz. etkin kullanabilecek. İletişim ve etkileşim kavramlarını açıklayabilecek.

Bu tür teknolojiler bir yandan iletişim ve etkileşim için bir güç olarak kullanılabilirken. Bu unsurlara hâkim olan bireyler duygu ve düşüncelerini başkalarına kolaylıkla aktarabilmekte. Etkileşimin niteliği. İnsanoğlunun oluşturduğu bütün topluluklarda olduğu gibi. İletişim ve etkileşim süreci üzerinde durulurken. Bilgisayarlar. Onu diğer sosyal topluluklardan ayıran en belirleyici özelliği bireyleri arasında yaşandığı varsayılan etkileşimin derinliğidir. uyumlu ve mutlu bir aile yaşamı. internet gibi teknolojiler buna örnek verilebilir. Ayrıca. Toplum yaşamındaki ahenk de büyük oranda bu etkileşimin niteliğine göre şekillenir. hukukî olarak varlığı kabul edilen ve bireyleri arasında kan bağı temel alınarak tanımlanan bir topluluk olmakla birlikte. Toplumun diğer katmanlarına ve yaşam formlarına yansıyan bu aksaklık ve sorunlar toplumsal anlamda çözülmesi gereken problemlere zemin oluşturulmaktadır. Gelişen son dönem teknolojileri. insanlar başkalarıyla etkileşim kurmak durumunda kalırlar. Sosyal yaşamın en önemli yapı taşı ailedir. İletişim sürecinde yaşanan aksama veya sorunlar aile yaşamını doğrudan etkilemekte. sahip olunan iletişim becerilerine ve bunun kullanım durumuna göre biçimlenmektedir. en önemli özelliği bireyleri arasında kurulduğu varsayılan bir iletişim ve etkileşim sürecidir. Aile. İletişim süreci çeşitli unsurlardan oluşan ve dış etkiye açık bir sistematik özellik taşımaktadır.Ailede İletişim ve Etkileşim GİRİŞ İnsanoğlunun sahip olduğu en önemli yetilerden biri. uydu sistemleri. Toplum halinde yaşamanın bir gereği olarak. Aile. duygu. Günümüz bir etkileşim. bu durum aile fertlerinin diğer yaşam alanlarına da yansımaktadır. bunları etkili kullanmak iletişim becerisinin gücünü de belirlemektedir. toplu halde yaşayan insanoğlunun bağlı olduğu en önemli topluluk olarak görülebilir. GSM teknolojileri. Bu özellik onu sosyal yaşamın bir parçası haline getirir. temelde insanların bu paylaşım gücünün artışıyla açıklanmaktadır. Etkili iletişim için. ortak bir yaşam alanı oluşturmada başarılı olabilmektedirler. büyük oranda bu yetinin etkin kullanılması amacına hizmet etmek üzere tasarlanmaktadır. Bugün insanlığın ulaştığı yüksek medeniyet. iletişim ve bilişim çağı olarak tanımlanmaktadır. Diğer sosyal topluluklara göre daha uzun süreli ve yüksek düzeyde derinlikli etkileşim süreçlerinin yaşandığı varsayımı ile aile bireylerinin birbirlerini tanıdığı. Bu varsayıma dayalı bir yaşam birlikteliği olarak kabul edilen aile yaşamında etkileşim ve iletişim sürecinin kalitesi düştüğünde aile birlikteliği 27 . diğer yandan bunların olumsuz etkileri de olabilmektedir. bilgi ve deneyimleri başkalarına aktarmanın tek yolu bu becerilerin kullanılmasıdır. İnsanoğlunun sahip olduğu birikim. öncelikle bu unsurların çok iyi tanınması gerekmektedir. Nitelikli. birbirlerine güvendikleri ve birbirlerini anladıkları kabul edilir. çağımızda süreci etkileyen bu unsurların göz ardı edilmemesi gerekir. onu oluşturan bireyler arasındaki iletişim sürecinin nasıl işlediğine bağlıdır. ailenin devamı ve niteliği de büyük oranda onu oluşturan bireylerin karşılıklı paylaşım ve etkileşim gücüne göre şekillenmektedir. Dolayısıyla insanlığın oluşturduğu medeniyetin devamı ve gelişmesi bu temel becerilerin nitelikli kullanılmasına bağlıdır. düşünce ve isteklerini başkalarına ifade edebilmesi ve başkalarının bu yöndeki iletilerini anlamlandırarak ona tepki verebilmesidir.

Bir beceri olarak kabul edildiğinde iletişim. anlamlandırma becerisine sahiptir. düşünce ve malumatların başkalarının anlam dünyasıyla buluşturulması ve onların da benzer bir anlam oluşturmuş olmarını gerektirmektedir. İLETİŞİM VE ETKİLEŞİM KAVRAMLARI İletişim. malumatların paylaşılması kastedilmektedir. Ancak burada “bilgi” sözcüğüne yüklenen anlam. Bu nedenle aile yaşamının devamlılığı. aile içi iletişim ve etkileşime göre şekillenmektedir. düşüncelerini ve bilgilerini paylaşma isteği insanın doğasının bir gereği olarak ortaya çıkmaktadır. Bu bölümde aile yaşamı için önem taşıyan bu iki unsur üzerinde durulacak ve çeşitli boyutlarıyla ele alınacaktır. doğalarının gereği olan bu paylaşımları yaşarlar. Bu nedenle. Ayrıca başka kaynaklardan gelen mesajları. Paylaşılmak istenen mesaj başkası tarafından alınıp anlamlandırılmadığında. basit malumat ve verilerin paylaşımı şeklinde anlaşılırsa. “Bilgilerin paylaşılması” tabirinin. iletileri alma. Duygularını. İletişim. fikirlerin. 28 . İnsanlar karşılıklı etkileşim süreci içine girerek. bunu alan kişinin anlam dünyasında benzer bir anlam oluşturmuyorsa iletişim gerçekleşmemiştir yahut -en azındaneksik oluşmuştur. iletişim kavramının tam olarak tanımlanması için yeterli olup olmayacağı bir başka tartışma konusudur. insanoğlunun doğuştan getirdiği anlama ve anlatma becerilerinden söz etmek gerekir. bir mesaja sahip olma. iki insanın bir araya gelmesiyle var olduğu kabul edilen bir süreçtir. herhangi bir bilginin paylaşılması eylemi olarak tanımlanmaktadır. sosyal yaşamın varlığının da temellerini oluşturur. İnsanın paylaşma isteği ve ihtiyacı. Bir anlamda bu paylaşımlardan yoksunluk. bir isteğin gerçekleşmesi ve bir ihtiyacın karşılanması sonucu ortaya çıktığı söylenebilir. Dolayısıyla iletişim kazaları veya iletişim sorunlarının da büyük oranda anlamın ortak kılınması sürecinde yaşanan zorluklardan kaynaklandığı söylenebilir. Buradan yola çıkılarak. “iletişim. Geniş anlamıyla iletişim. Bu mesajları başkalarına çeşitli yollarla aktarabilmektedir. iletişimin en önemli oluşma gerekçelerinden bir diğeridir. Bir bireyin anlam dünyasında oluşanlar dillendirildiğinde ya da iletildiğinde. İnsanoğlunun anlatacakları vardır ki bunlar onun taşıdığı mesajlardır. İletişim bir beceri olarak görüldüğünde. onu aktarabilme ve başka kaynaklardan gelen mesajları anlamlandırabilme yetisi olarak tanımlanabilir. önemli sorunların çıkmasına neden olmaktadır. Aksine burada “bilgi paylaşmak” kavramıyla duyguların. Bu durumda iletişim olgusunun insanda var olan bir yetinin kullanılması. Bir kişinin anlam dünyasında oluşan duygu. İnsanların etkileme ve etkilenme özelliği sonucu gerçekleşen bir süreç olarak iletişim. insan doğasına aykırı bir durum olduğundan. sağlıklı bir birey için bu paylaşımın en etkili şekilde oluşması beklenmektedir. iletişim kavramı oldukça sınırlandırılmış olur. kavramının bir beceri olma özelliğinden söz edileceği gibi. Bir anlamda iletişimin gerçekleşmesinin bunlara bağlı olduğu söylenebilir.zarar görmeye başlar. anlamın ortak kılınmasıdır. İnsanın yaşamını tek başına sürdürmedeki zorluğu dikkate alındığında paylaşım isteği içinde olduğu görülmektedir. iletişimin gerçekleştiğini söylemek güçtür.” şeklinde bir tanımlama da yapılmıştır. iletişim insanoğlunun içten gelen bir isteği veya ihtiyaçlarını en etkili şekilde gerçekleştirme aracı olma özelliği ön plana çıkarılarak da tanımlanabilir.

bir mesajın uygun kanallar kullanılarak kaynaktan alıcıya iletilmesi. Oysa birbiriyle etkileşime geçene bireyler. kalitesini. bunları aktarmak için uygun bir ortamın bulunması ve mesajın onu alacak bir alıcıya ulaşması gerekir. İletişim. 29 . istek ve duyarlığına bağlıdır. Başkalarıyla etkileşime geçmeyen birey. süreci oluşturan temel bileşenler ve bu bileşenlerin eşzamanlı çalışmasıyla gerçekleşir. aile içi etkileşimin düzeyine bağlı olarak devam ettirir. İletişimin sistem yaklaşımı açısından ele alınması gereken bir süreç olduğu da unutulmamalıdır. İnsanoğlu -doğası gereği. Sosyal etkileşimin gerçekleşmesi bu anlamda birden fazla kişinin varlığı ile bunların niyet. etkileşim. Bu açıdan iletişim. birbirlerinden etkilenme düzeyi çok yüksek olan bireylerin oluşturulduğu bir sosyal topluluk olarak hayâtiyetini.istek ve ihtiyaçların daha kolay karşılanması mümkün olabilmektedir. Etkileşimin istenen sonucu doğurabilmesi bu süreçte yer alan bireylerin karşılıklı güven. bir süre sonra ortak yaşama alanlarını yitirir ve sosyal guruba yabancılık hissetmeye başlar. İletişim süreci sadece başkalarından mesaj alınmasıyla gerçekleşmez.çevresini etkilemek ve çevresinden etkilenmek özelliğine sahiptir. gruplaşma ve sosyal bölünmelere neden olur. İletişim süreci sistem olarak ele alındığında bir kaynak ve kaynağın sahip olduğu mesaj. başlangıç noktası olarak kabul edilebilir. Alıcının iletileni. Bu nedenle sağlıklı bir aile yaşamı için. Aileler. İletişim kurmak isteyen kişi mesaja sahip kaynak olarak iletişime geçmek istediği kişiyi etkileyerek bir etkileşim süreci başlatır. Bu durum insanların bir arada yaşaması olgusunu doğurmuştur. iletişim kurarak bu etkilenme ve etkileme sürecini istenen hedefe yöneltmesi mümkündür. toplumu oluşturan fertler arasındaki etkileşimin sınırlanmış olmasının yattığı söylenebilir. bunun alıcı tarafından iletilene en yakın şekilde anlaşılması ve buna uygun tepki verilmesi süreci olarak tanımlanabilir. Uzaklaşma sürecinin aile bağlarını önemli oranda etkilediği bilinmektedir. Etkileşim karşılıklı bir etkilenme olarak kabul edilebilir. Başkalarının desteğini alarak ve başkalarına destek olarak -karşılıklı bir şekilde. duyarlılık ve anlayışına bağlıdır. bunları aktarma gücü ve becerisine sahip olunması gerektiği gibi. duygu ve düşüncelerin insan toplulukları arasında sözel veya bedensel hareketler kullanılarak değiş tokuş edilmesini sağlayan toplumsal etkileşim süreci olarak tanımlanması mümkündür. yaşamını istediği şekilde sürdürmesinin güçleştirmektedir. Fikirlere kaynaklık etmenin yanında. sınırlı becerileri onun tek başına. yönünü büyük oranda belirleyen ve sosyal yaşamın kalitesinin en önemli belirleyicisidir. güçlü bir iletişim ağı ve buna dayalı etkili bir etkileşim süreci hedeflenmektedir. bir paylaşma eylemi olarak çift yönlü bir süreçtir. İletişim. bireyin kendisini ve çevresini değiştirmekte kullandığı önemli bir araç işlevi görür. süreci tamamlamaya yetmemektedir. İletişim. iletişim sürecinin önemli bir sonucu ve parçası olarak gerçekleşir. yaşamını tek başına sürdürmede önemli sınırlılıkları bulunmaktadır. İki veya daha fazla kişinin etkilenime girmesiyle meydana gelen davranış değişikliği etkileşim olarak tanımlanmaktadır. buna bağlı olarak aile fertlerinin birbirlerine ilişkin duyguları. Uygun kanallar kullanarak mesajını ortak hale getirmek ister. iletilmek istenene en yakın oranda almış olması ve bunu aldığını belli edecek şekilde tepkide bulunmasını gerektirmektedir. Ancak iletinin alıcıya ulaşması. algıları farklılaşmaktadır. Sonsuz istek ve ihtiyaçlarıyla. döngüsel bir sistem özelliği taşımaktadır. süreç bireyin sosyal guruptan tamamen kopmasıyla sonuçlanır. başkalarına mesaj da gönderilir. Bireyleri arasında etikelenmenin sınırlı olması gettolaşma. Sosyalleşme sürecinin en temel aracı olarak iletişimin. Sosyal yabancılaşmanın temelinde. Dolayısıyla iletişim ve etkileşim bir arada gerçekleşir. karşılıklı olarak birbirlerinden etkilenerek ortak yaşam alanları oluşturmaya başlar ve birbirlerini kabul etme ihtimalleri fazlalaşır. Etkileşim olmadan iletişimin gerçekleşmesi mümkün değilken. Bu açıdan iletişim. Etkileşim. Bireyde karşılaştığı varlıklardan etkilenme duyarlılığı gelişmiştir. Bireyin. Aile içi iletişim sınırlandığında etkileşim de azalmakta.İnsanın doğası gereği. Bu durum uzun süre devam ettiğinde. Bu süreçte karşılıklı olarak iki birey arasında bir etkilenim gerçekleşir ki buna etkileşim adı verilebilir. Bireyler iletişim süreci içinde karşılıklı etkilenir ve değişime uğrarlar. sosyal yaşamın mahiyetini.

alıcı.Aile yaşamında uyum ve çatışmaların bir arada yaşanması olasıdır. Ayrıca kaynağın kişiliği. eşi “Suratı ekşi olanın balı da ekşi olur. kodlama-kod açma. Aile içi ilişkilerin düzenlenmesinde iletişim. mesajın iletilmesinden sonra alınacak dönütlerin doğru değerlendirilmesi kaynağın iletişim yeterliğiyle doğrudan ilişkilidir. onu oluşturan temel öğelerin eşzamanlı şekilde bir araya gelmesiyle oluşan döngüsel bir süreç olduğu söylenebilir. tutumları da süreçte rol oynar. insanlara karşı agresif tutumlar benimsemiş bir bireyin kuracağı iletişimin niteliğini büyük oranda bu özellikler belirleyecektir. O gün hiç para kazanamayan adam eve asık suratla döndüğünde. 30 . kaynak öğesinin taşıması gereken özellikler bulunmaktadır.1: İletişim süreci ve öğeleri. kurum ya da topluluktur. Genç adamın sattığı zehir bile olsa herkes onu alır içermiş. Kaynak iletecek bir mesajı olan kişidir. Ertesi gün kendisi de asık ve ekşi suratıyla bağıra çağıra bal satmaya çalışmış. Bu temel öğelerin birlikte uyum içinde çalışmasıyla gerçekleşen bir süreç olarak iletişimin anlaşılması ve etkili iletişim gerçekleşmesi. Hakkında yeterli bilgi ve deneyimi olmadığı bir konuda kişinin başlatacağı iletişimin istenen sonucu vermesi beklenemez. seçilen mesajın iletilmesi için elverişli zaman ve mekânın belirlenmesi. Şekil 2. İLETİŞİM SÜRECİ VE ETKİLİ İLETİŞİM İletişimin. Ancak çatışmaların aza indirgenmesinin yegâne yolu. Sadi’nin Bostan isimli eserinde yer alan aşağıdaki hikâyecikte bu durum çok iyi açıklanmaktadır. en uygun sembol ve kanalı seçilmesi. Basit anlamıyla kaynak. paylaşacağı bir mesaja sahip ve süreci başlatacak iletiyi gönderen kişi. Amacın gerçekleşmesi. etkileme ve yansıma olarak sıralanabilir. İletişim süreci büyük oranda onun sahip olduğu bazı becerilere bağlı olarak şekillenir. Hükmedici bir kişilik yapısına sahip. Kaynağın sahip olduğu deneyim ve birikimler de iletişim sürecini önemli oranda etkilemektedir. alıcının verilmek istenen mesajı verilmek istendiği şekliyle anlayabilmesine. Bu bal satıcısı gencin güler yüzü sayesinde çok fazla müşterisi varmış. Kaynağın dil yeterliliği yani iletmek istediği mesajı en iyi şekilde aktarabileceği sembol ve araçları seçebilmesi iletişim sürecinde önemli rol oynar. ancak günün sonunda tek dirhem dahî bal satamamış. İletilecek mesaja ve alıcıya.” demiş. Bu öğeler kaynak. Aynı mesajı ileten farklı kişilerin iletişim sürecinden aldıkları farklı sonuçların nedeni büyük oranda burada yatmaktadır. iletişim isteği ve niyeti olan. inandırıcılığına ve kaynağın mesajı hangi kodlar kullanarak ilettiğine bağlı olarak şekillenmektedir. İletişim sürecini başlatan unsur olarak. uyumun sağlanması ve çatışmanın çözüme ulaştırılabilmesi için yegâne çözüm yoludur. Bir gün asık suratlı. kaba saba bir adam bu gencin satışının fazlalığını görmüş ve kazancını kıskanmış. iletişim sürecinin başlatıcısı. Bal satan güler yüzlü bir gencin hikâyesini anlatır Sadi. aile üyeleri arasında açık iletişim kurmak ve etkilenim sürecini başlatmaktır. süreçte yer alan bireylerin bu faktörlerin farkına varmalarına ve bunları kontrol edebilme yetilerine bağlı olduğu söylenebilir. ileti.

İletişim süreci bu geri bildirimle tamamlanarak ya yeni bir süreç için başlangıç olur ya da sonlanır. Burada kodlamanın nasıl gerçekleştiği. deneyimi. kodlanmış mesajın alıcıya ulaşmasını sağlayan araç olarak tanımlanabilir. (Hz. yüz.Ali). kültürü gibi birçok öğeden söz edilebilir. kelimelere yüklediği anlam. yaşı.“Cahil ile sohbet etmek güçtür bilene. kaynağın kendini kontrol imkânı oluşur. çizimler alıcı tarafından kod açma sonucu anlam kazanır. Nasihat verme şeklinde gerçekleşen ancak çocukların bunlardan ne anladığı tam olarak kestirilemeyen konuşmalar bazen bir iç konuşmaya dönüşmekte ve alıcı mesajlara kendini kapatabilmektedir. işaretler. Alıcının özellikleri dikkate alınmadan gerçekleştirilecek bir ileti gönderme sürecinin başarı şansı oldukça azalacaktır. Aslında tek başlarına kaldıklarında bir anlam ifade etmeyen birtakım sesler. yazı. Bunlar beş duyu organımızdan biri veya birkaçına mesajın ulaşmasını sağlayan araçlardır. Burada. gençlerin ise büyüklerin kendilerini anlamadığı yönünde yakınmaları bilinmektedir. iletişim sürecinde kaynağın gönderdiği iletiye hedef olan kişi veya kişilerdir. uzaktan yapılan bir iletişimde telefon benzeri araçlar da kanal olarak kullanılmaktadır. Yansımaya izin verilmeyen ileti gönderme süreçlerinde hedeflenen iletişim ortamının çok uzağına düşülebilir. alıcının kullandığı dil. kaynak ile alıcı arasında oluşan yanlış anlamaların kaynağını oluşturmaktadır. Bu durumun nedenleri ve soruna ilişkin çözüm önerileriniz neler olabilir? Mesaj alıcı tarafından alındıktan sonra anlamın ortak kılındığının belirlenmesi. kültürde ne anlama geldiğine ve içinde bulunulan bağlama göre de şekillenmektedir. kaynağın zihninde oluşan anlam veya objenin söz.” Bu üç özlü sözden yola çıkarak. İletinin kodlanışı büyük oranda dille ilgilidir. dili zehirli olduğundan gönlünü yaralar. çünkü cahil ne gelirse söyler diline (Anonim). Kaynak mesajını kodladıktan sonra bunun fiziksel olarak iletilmesine ihtiyaç duyulur. Ancak iletiye yüklenen anlam “kod”un dilde. “İleti” olarak tanımlanacak alıcının mesajı almasından sonra anlamın ortak kılınması ile “-şim” eki alarak iletişim olarak tanımlanır. resim. Burada kullanılan kod açma işlemi. Geri bildirimle. ne bu elbisenin hali. Cahil ile sakın latife etme. yanlış anlaşılmaların giderilmesi ve iletişim sürecinin sürdürülmesi alıcı tarafından verilecek geri bildirime göre şekillenir. Çoğumuzun duyduğu aşağıdaki diyalog. Bu nedenle iletişim sürecinde ne söylediğimiz kadar bunu neyle ve nasıl söylediğimiz de büyük önem taşımaktadır. alıcının niteliklerinin de kaynağın sahip olduğu özellikler kadar özelliğe sahip olması beklenir. ne yaptı! Çocuk: Şey… Anne: Tamam. peki… Anne: Bak hala konuşuyor! 31 . el gibi vücut hareketleri yoluyla kodlanmış şeklidir. Kanal. Yaşlı insanların. gençlerin kendilerini dinlemediği. ebeveylerle çocuklar arasında iletişimi koparan ilginç örneklerdendir. Anne-babaların özellikle çocuklarıyla kurdukları iletişim süreçlerinde bu tür durumlara sıklıklar rastlanır. “kod”un kaynak ve alıcı tarafından nasıl anlaşıldığı büyük önem taşımaktadır. Cahil insan kendi kendinin bile düşmanıdır. Kelimelerle kodlanmış mesajın iletilmesi için yüz yüze iletişimde ses ve sesin iletimini sağlayan hava bir kanal olarak görülürken. Alıcının mesajı alması iletişim sürecinin ilk aşamasının gerçekleştiğini gösterir. Anne: Cevap ver. Alıcı. Anlamın ortak kılınması için. iletişim sürecinde kaynağın niteliğiyle ilgili neler söylenebilir? İletişim sürecinde kaynağın sahip olduğu ve paylaşmak istediği duygu düşünce veya bilgi gibi uyaranların kaynak tarafından kodlanmış haline “mesaj” ya da “ileti” adı verilir. sus cevap verme! Çocuk: Tamam. İleti. başkasına dost olması nasıl beklenir (Sokrates).

Öncelikle temel iletişim becerileri konusunda ailelerin yetkin olmaları ve aile yaşamında bazı temel özelliklerin hayata geçmesini sağlamaları gerekir. Bu tür durumlarda etkili bir iletişimden söz etmek. gelen mesaja anlam yükleme ve anlamlandırmadır. Olayı vurgulayın. İçeriği tartışın. Gelen mesajı yakalamak tek başına yeterli değildir. sunmayın. Karşılıklı bir etkilenim yaşanması gereken süreçte. Etkin Dinleme Becerisi İletişim sürecinde etkililiği belirleyen temel becerilerden biri. sesli okuma. alıcının ne hissettiği ve ne anladığı anlaşılmadan gönderilen mesajların bir etkisi olmayacaktır. okuma ve yazma. etkileşim için fizikî mekân varlığı yeterli değildir. 7. 6. Dinleme. Aynı fizikî mekânı paylaşarak oluşturulmuş bir topluluk olmakla birlikte. Zihinleri antrenmanlı tutun. Zihinleri açık tutun. şiir dinleme. müzik dinleme etkinlikleri önerilebilir. Aile hayatının devamı bu etkileşimin niteliğine bağlıdır. 32 . 8. Bu nedenle dinleme. Bunlar için öykü dinleme. İşitme isteğimiz dışı gerçekleşir. Bu yetinin dil öğrenimi için temel teşkil ettiği söylenebilir. soru sorma. AİLEDE GÜÇLÜ ETKİLEŞİM İÇİN BECERİLER Aile. kültür. Etkili aile içi iletişim için ailelerin hem iletişimi oluşturan öğeleri ve özelliklerini hem de sürecin etkin bir şekilde çalıştırılması için yapılması gerekenleri çok iyi bilmesi beklenmektedir. İletişim sürecinde öğrenmenin gerçekleşebilemsi için “kaynak” tarafından iletilenlerin. “alıcı” tarafından paylaşılması gerekir. Heyecanı artırın. Doğuştan sahip olunan duyma yetisidir. İlgi alanlarını belirleyin. 9. öğrenilebilir ve öğretilebilir bir dil becerisidir. iletişimi başlatma ve sürdürme gibi temel becerilerden söz edilebilir. geçmiş deneyimler gibi birçok unsur gelen mesajın anlamını farklılaştırmaktadır. ders dinleme. bireyin işitme ve görme organları aracılığıyla aldığı konuşma gibi duyumları anlamak amacıyla dikkat harcaması olarak tanımlanabilir. Burada dinleme. dinleme becerisindeki birikimle yakından ilgilidir. Dinleme çalışması yapın. İlk dil etkinliği dinlemeyle başlar. Çünkü yakalanan mesajın ne anlama geldiğini belirleyen çeşitli faktörler bulunmaktadır. empatik davranış geliştirmek gibi bazı temel özellikler de söz konusudur. 10. sosyal yaşamda etkileşimin en yoğun yaşandığı ve etkileşime en çok ihtiyaç duyulan topluluktur. söylenen.Aile içinde benzer diyaloglar sıklıkla yaşanmaktadır. Esnek olun. konuşma. 2. oyun ve sinema filmi izleme. 3. Dinleme eğitiminin sonunda diğer dil etkinliklerinde -konuşma. radyo dinleme. ortam.önemli gelişmeler olmaktadır. hatta iletişimden bahsetmek mümkün değildir. Rahatsızlıklara katlanın. Aile içi paylaşım ve etkilenimin en üst düzeyde olması ve etkileşimin çok güçlü olması gerekir. Fikirleri dinleyin. Bunun yanında etkileşim ortamını güçlendirmek için güven ortamı oluşturmak. 11. 4. Genel anlamda “dinleme”. sağlıklı iletişim kurmada en temel yoldur. işitmeden çok farklıdır. İletilerden alıcının yeni yaşantılar kazanması ise. Bunu sağlamak için aile bireylerinde bulunması gereken bazı becerilerden söz edilebilir. Campell ve diğerleri (1996) yaşam boyu devam edecek bir dinleme alışkanlığı geliştirilmesi gerektiğinden söz ederken. dinleme ise bir amaç doğrultusunda yapılır. Söyleyen. Dinleme. 5. etkili bir dinleme için aşağıdaki stratejiler önerirler: 1.

görünüşte dinleme. Bu tür yanlış dinleme davranışları. aile yaşamını yüzeysel ve derin olmayan ilişkilere/etkileşimlere götürmektedir. “Söylediğimi değil. edilgen dinlemeden farklı olarak. Aile yaşamında derin etkileşim ve iletişim yaşantılarına ihtiyaç vardır. izin vererek sorunu çözdüğünü sanmıştır. Dinlemede yapılan hatalar benzer sonuçların doğmasına neden olmaktadır. “Çocuğu televizyonun başından alamıyorum. Bunun. birbirlerinin paylaşma ihtiyaçlarını karşılayabilmeleri öncelikle bununla mümkündür. alıcı bunu kabul eder ve dinlediğini gösteren davranış ile süreci devam ettirir. bir süre sonra otoriteye farklı bir boyun eğme davranışı göstererek kendini gizlemeye ve anne beklentileri yönünde yüzeysel tepkiler vermeye başlamıştır. Bu hatalar. duymak istediğini anlıyor. ‘Niye?’ diye sorar ve bana çok kızardı. anne sadece kendisinden izin istediğini varsaymış. Aileye çocuklar katıldığında ise yetişkinler arasında kurulan bu iletişim ve etkileşim ağına onların dâhil edilmesi ikinci aşamada gerçekleştirilmesi gereken bir durumdur. muhatabın söyledikleriyle birlikte. Etkin dinleme. Edilgen dinlemede kaynak mesajı iletir. Ancak derin 33 . kaynak ile alıcıyı içine alan bir yöntem olarak tanımlanmaktadır. saplanmış dinleme. Bu tür davranışlar sonuçta televizyon. sadece gelen mesajın iyi anlaşılması için değil. Örneğin okul… Sınavlarımın iyi geçmediğini söylediğimde.Aile içi iletişimde çocuklarla ebeveynler arasında yaşanan birçok iletişim kazasının. Aile içi yüzeysel iletişim ve etkileşim yaşantılarının. Oysa çocuk. Eşlerin birbirlerini tanımaları. Bu durum iletişiminde önemli bir engel olarak görülmektedir. başka uyaranlara dikkatin kayması. saatlerce bilgisayarın başından kalkmıyor” yakınmaların temelinde bu tür anne baba davranışlarının yattığı söylenebilir. tuzak kurucu dinleme. Çocuk: Karnım ağrıyor. dönük önündeki işle uğraşırken) Söyle. İletişim ve etkileşimin derinleşmesi. televizyonu açabilir miyim? Anne: Evet. ilgi toplamak için çabalarken. etkileşim ihtiyacı karşılanmadığı için. dinleme becerisindeki kusurlardan kaynaklandığı söylenebilir. iletişimin sağlıklı bir şekilde devamı için de gereklidir. Etkin dinleme. Birbirini tanıyan ve anlayan bireylerin oluşturduğu ailelerde sorunlarla çok daha kolay baş edilebilir ve mutlu aileye ulaşılabilir. Sonunda gerçek duygularını göstermeden konuşan iki insana dönüştük. artık en küçük şeyleri bile birbirimize söyleyemiyoruz. aslında söylemek istedikleri de anlaşılabilir. iletişimde anlamaya ve iletişimi sürdürmeye odaklı bir beceri olduğu söylenebilir. telefon ve bilgisayar gibi araçlara bağımlılıkla sonuçlanabilir. dinlenenin yanlış anlaşılmasına neden olmakta ya da anlamın oluşmasına engel olmaktadır. Evinden kaçan on üç yaşındaki bir kız. Etkin dinleme becerisi kullanıldığında. seçerek dinleme.”(Gordon. annesiyle olan ilişkisini şöyle açıklıyor: “Öyle bir noktaya geldi ki. Yalan söylemekten hoşlanmıyorum. iletişim sürecinde sahip olunması gereken temel beceriler arasında sayılmaktadır. Bazı durumlarda bunun gerekli olduğu. savunucu dinleme. Etkin dinleme. alıcı ve kaynağın birbirlerini etkin dinlemelerine bağlıdır. ezber cevaplar. Ben de yalan söylemeye başladım. Anne ile çocuk arasında oluşan yabancılaşma temelde birbirlerini anlamaktan vazgeçmeleridir. birbirini dinlemeyen veya dinleme becerisi gelişmemiş aile fertlerinden kaynaklandığı söylenebilir. 2002). etkin dinleme olmadan da dinlemenin yapılabildiği veya edilgen dinlemenin de gerekli olduğu durmların olduğu söylenebilir. Zamanla bu yalanların beni rahatsız etmediğini de anladım. yalnızlaşma ve yabancılaşma sürecine girmeye başlamıştır. Bu durum. ama söylüyordum. dinleme hatalarından arındırılmış ve aşağıda sayılacak davranışları içeren.” diye düşünen çocuk. yüzeysel dinleme şeklinde sıralanabilir. Çocuk: Anne… Anne: (sırtı. Anneyle etkileşime geçmek isteyen çocuk. Aşağıdaki diyalogda yaşananlar yüzeysel etkileşim ve iletişimin doğurduğu durumlardır.

“İki dinle. Ayrıca dinlerken not almanın da bazı durumlar için yansıtmaya imkân vermesi açısından önemli faydaları olmaktadır. canım sıkıldı. Yanlış anlaşılmadan kaynaklanan arızî durumlar kolaylıkla çözümlenebilir. Çünkü söylenen ile anlaşılan arasında farkın büyük olması durumunda. baba ön kabulle çocuğun bilgisayarda oyun oynamak istediğini düşünerek. Bu anlamda. Bu durum ortamda rahatsızlık oluşturacaktır. baba… Burada çocuğun aslında söylemek istediği ile anlaşılan arasındaki farkın giderilmesi hedeflenmektedir. muhatabın sözünü bitirmesini engelleyebilir. Dinlerken verilen ânî tepkiler. Etkin dinleme için konuşma ve dinleme periyodunu ayarlamak gerekir. oyun oynuyorsun” diye cevap verdiğinde çocuğun tepkisi.etkileşim gerektiren ortamlarda bu dinleme davranışı yetersiz kalmaktadır. burada kısaca dinleme sırasında dinlemeyi aktif hale getirecek sorular sorulabileceğini vurgulamak yeterli olacaktır. anlamın oluşması için kullanılacak araçlardır. Konuşma bireyler arasındaki en önemli etkileşim aracıdır. Dinlemede yapılan en önemli hatalardan biri de çok iyi tanıdığımızı düşündüğümüz kişilerin -özellikle eş. hayvanların çıkardığı seslere konuşma demek doğru olmaz. sonuç farklılaşabilirdi. bu orantıyı en iyi şekilde açıklamaktadır. Bu nedenle etkin dinlemede beklenen davranışlardan bir diğeri ön yargısız dinlemedir.sözün nereye varacağını tahmin edeceğimiz yanılgısıdır. “Hep bilgisayar başındasın. soru soran. vazgeçtim. Diyalogun farklı gelişmesi durumunda. kişinin duygu ve düşüncelerini sözle bildirmesidir. Konuşma. Çocuk: Baba işin ne zaman bitecek? Baba: Bilgisayarda oyun mu oynamak istiyorsun? Çocuk: Hayır baba. çocuğun kendini kapatmasına neden olmuştur. bireyde oluşan anlamı başkalarına aktarmak için kullanılan bir işaret ve simgeler sistemidir. aynı zamanda muhatabınızın ona değer verdiğinizi ve onu önemsediğinizi düşünmesini sağlayacaktır. Çocuk: Peki. Konuşma Becerisi Konuşma. Etkin bir konuşma becerisine sahip birey. Konuşanın. Bu sorular dinleme sürecinde konunun detaylarının açılmasına zemin hazırlayacaktır. Söz tamamlandığında. Sözün bitmesini beklemek ve sabırlı olmak gerekir.” şeklinde olacaktır. Baba: Aşağıda bisikletini hazırla on dakika sonra ben de sana katılırım. iki kulak”. “Tamam baba. seninle dışarı çıkalım diyecektim. çocuklar ve yakın çalışma arkadaşları gibi. peşin kabulle çocuğun oyun için bilgisayarı istediğini varsaymış. Bu tür durumlarda etkin dinlemeye ihtiyaç duyulmaktadır. düşünen ve düşündürendir. başkalarının ilgileneceği ön kabulüyle düşündüklerini dil ve ses kalıpları halinde aktarmasıdır. Bu. 34 . İnsanoğlunun birikimlerini başkalarıyla paylaşmada kullandığı en eski yollardan biridir. İletişim en önemli ilkelerinden biri göz temasıdır. gerekli dönütün verilmesiyle süreç devam ettirilir. araya girerek muhatabın kendini ifade etmesinin engellenmesi olarak anlaşılmamalıdır. İşin ne zaman bitecek?” diye sorduğunda. Ayrıca dinleme sürecinde öze dönük sorular sorulması da tavsiye edilebilir. Konuşma sadece seslerden oluşan bir dizilim değildir. Bunun yanında uzun süreli tepkisizliğin doğuracağı sorunların giderilmesi için ‘evet’. Dinleyenin konuşan ile kuracağı göz teması asıl söylenmek istenin daha iyi anlaşılmasına imkân verecektir. Bu durumda konuşanın sözünü tamamlamasına fırsat vermeden ön yargıyla yaklaşılmakta ve iletişim kazalarına neden olunabilmektedir. onu anlamak yerine peşin hüküm vermiş. Bu işaret ve simgeler. Dinleme davranışını etkili hale getiren bir diğer araç da sorulardır. ileride bazı arızî durumların ortaya çıkma ihtimali bulunmaktadır. edilgen dinlemeye geçmek anlamına gelmemelidir. Bu. Başka bir ifadeyle etkin dinleme. Dinlemede yapılan genel hataları ve bunların sonuçlarını açıklayın.. Bu durumda baba. Soru sorma becerisi başka bir başlıkta detaylı ele alınacağından. ‘anlıyorum’ gibi kısa süreli ve iletişimi sürdürmeye dönük tepkiler verilmelidir. Bilgisayar başında projeyi tamamlamaya çalışan babasına çocuk. Özellikle anne-baba-çocuk ilişkilerinde bu tür dinleme davranışına çok gereksinim duyulur. bir söyle” atasözü ile “Bir ağız. “Baba!.

Bunların başında konuya hâkimiyet gelmektedir. Kısa ve yetersiz konuşmak. ayrı ayrı ele alınmalıdır. Birincisi konuşmayı başlatmak. ses tonu ve el işaretlerinden de oluşur. Kişiler doğrudan kendilerini hedefleyen konuşmalara karşı savunmaya geçer ve söyleneni dinlemek yerine savunmalarını hazırlarlar. Konuşmanın yalın hali ilk çocukluk yıllarında hayata geçmektedir. Yine oluşturulacak sıcak bir atmosfer. Öğrenmeyle gelişebilecek konuşmanın fiziksel.” demeniz onda sizi dinleme isteği uyandıracaktır. konuşmanın etkililiğini artıracaktır. Gereksiz şeyler söylemek. İletişim sürecinde kaynağın kullandığı en önemli araç olan konuşma becerisinin etkililiği. dolayısıyla bir düşünce alışverişidir. Konuşmada düşüncelerin olumlu cümlelerle ifade edilmesi yapıcı yaklaşımı ortaya koyar. çocuğun sizi dinlemeye istekli olmasını bekleyemezsiniz. fizyolojik. Konuşmada hedeflenen bir diğer nokta iknâ etmektir. Örneğin çocuğa “Zamanın boşa harcıyorsun. üçüncü iknâ etmektir.Konuşma yaşantılarımızı başkalarıyla paylaşma. Çökmüş bir vücut görüntüsü. Konuya yapıcı yaklaşan konuşmacının etkisi daha fazla olacaktır. Etkili iletişim için konuşmada üç kritik evreden söz edilebilir. Benzer şekilde her konuşma için iyi bir başlangıç planlamak gerekir. sana bazı önerilerim olabilir. aşağıdaki eksiklik ve yetersizliklerle okula gelebilmektedirler: • • • • • • • • Çekingenlik. Konuşmayı başlatmak için karşınızdakinin sizi dinlemek isteyeceği bir başlangıç önerilebilir. Konuyu destekleyecek başka bilgi alanlarına hâkim olup bunları birlikte kullanmak. konuşmanın anlaşılırlığı ve etkinliğini artıracaktır. Etkili konuşma için gerekli bazı koşullardan söz edilebilir. konuşmanın etkililiğini artıracaktır.” dediğinizde. Konuyu tek başına bilmek de yeterli olmayabilir. Burada bireyin etkili konuşma modelleri belirlemesi ve onları takip etmesi önemlidir. coşkudan uzak bir ses tonuyla yapılan konuşmanın sürdürülebilirliği şüphelidir. bu konuda öğrenme potansiyelinin göstergesidir. Konuşmayı sürdürme aşamasında bunların önemli rol oynayacağı unutulmamalıdır. dinleyici ve ortam ayarı. bunu konuşalım. Gergin veya asık bir surat konuşma için pek uygun değildir. Konuyu başka bilgilerle desteklemek. Hakkında yeterli bilgiye sahip olunmayan bir konuda konuşmak güçtür. 35 . Karşınızdaki muhatabı iknâ etmek için. Coşku ve neşe. Çevredeki kişilerin konuşmaları taklit edilerek gerçekleşen bu ilk konuşma. İlk çocukluk döneminde çocuklar Türkçeyi konuşuyor olmalarına rağmen. iletişimin niteliğini büyük oranda belirlemektedir. Bunun yerine “Zamanı daha iyi değerlendirmen için bazı yollar var. Yerel ağızla konuşmak. Bu durumda uzun süreli bir konuşma mümkün olamayacaktır. istersen konuşalım. bu üç açıdan sorgulanabilir. Konuşurken el kol hareketleri yapmak… Etkili konuşma sadece kullanılan sözcüklerden değil. çocukların fikirlerini rahatça açıklayabilmeleri için yararlı olacaktır. kaynak olarak saygınlık ve güvenirlilik özelliklerine dikkat etmek gerekir. senin için önemli bir sorun. ikincisi konuşmayı sürdürmek. Konuşmada fiziksel görünümün önemli bir rol oynadığı unutulmamalıdır. Dağınık konuşmak. En azından muhatabın bundan pek keyif almayacağı söylenebilir. Bunun yanında konuşmanın doğrudan muhatabı hedef almaması iknâ edici konuşma için önem taşımaktadır. konuşmanın etkililiğini artıran diğer unsurlardır. Konuşmanın çeşitli faktörlerden etkilendiği göz önünde bulundurularak konu. Sesi ayarlayamamak. Bunların her birindeki gelişmeler konuşma becerisinin niteliğini belirler. Konuşmanın etkililiği. psikolojik ve toplumsal olmak üzere dört niteliği bulunmaktadır. Sözcük dağarcığının fakirliği. Bunun yerine gülümseyen ve konunun mahiyetine göre ciddiyet düzeyi ayarlanmış bir görünüm.

ondan bilgi almak amacıyla kullanılır. emir verme. nerede.” dediğinizde çocuk savunmaya geçerek yapması gerekenlerle ilgili söyleyeceklerinizi dinlemek yerine aslında ne kadar çabaladığını size ispatlamaya yönelecektir. İletişimde kullanılacak soru türleri şöyle sıralanabilir: Kapalı Uçlu Sorular Bu tür sorular genel olarak onay almak amacıyla kullanılırlar. genellikle çocuklarının ne yapmaları gerektiğini söyleme yolunu seçmektedirler. bireyi düşünmeye sevk eden güçlü uyarı etkisine sahip önemli bir araçtır. Özellikle etkileşimin derinleştirilmesi hedeflenen durumlarda kullanılmaları önerilir. kim” gibi soru kiplerini içeren ve 5N 1K olarak kodlanan sorular bunlara örnek verilebilir. bu bilgiye dayalı karar vermesini sağlamaktır. “Ne. Bu nedenle etkili iletişim için soru türlerinin ve kullanım yerlerinin bilinmesi önemlidir. kuralı hatırlatma. onun doğru yerde kullanılmasına bağlı olduğu gibi. Özellikle muhatabın bilgi alması istendiğinde bu tür sorulardan yararlanılabilir. Özellikle muhatabın konuşması isteniyorsa. Bunun yerine neler hissedildiğinin ifade edilmesi. Bunun için gönderdikleri ileti türleri. Konuşmayı başlatmak için kullanılan “evet-hayır” ile cevaplanacak bir soru işe yaramayacağı gibi. anne babanın çözümünü dayatır. Çocuk kendini sürecin dışında hisseder ve etkileşime geçmekten kaçınır. Sorunun gücü. Örnek:“Ödevi bu gün teslim etmemiz gerekiyor. Bilgilendirme Soruları Bilgi alma veya bilgi verme amacıyla sorulan sorulardır. ne zaman. Bu tür sorular iletişimin tekrar başlamasını sağlayacaktır.” Doğrudan bilgi sorularında ise amaç muhatabın bilgiyi kabul ettikten sonra. Soru Sorma Becerisi Soru. Örneğin. öğüt vermedir. hangi tür sorunun kullanılması gerektiği de önem arz etmektedir. Bu tür bir durum ortaya çıktığında. niçin. Gönderilen iletiler uzadığında veya dinleyen kişinin kabul edip etmediği merak edildiğinde kullanılabilirler. nasıl. Dolaylı bilgi sorularında amaç muhatabın bilginin doğruluğunu test etmesidir. 36 . Bunun yerine bir öğrencinin başarısı için neler yapması gerektiği ve ne kadar çabalaması gerektiğine yönelik bir diyalog çocuğu daha fazla iknâ edecektir. Şimdi mi tamamlayalım. Örnek: “Uzun süre televizyon izlediğinde. Konuşmanın başlatılmasında ve sürdürülmesinde etkilidir. yönlendirme. geriye çalışmak için ne kadar zamanın kalacağını düşünüyorsun?” Sessizliği Kırmaya Dönük Sorular İletişim sürecinde ortaya çıkan sessizliğin önemli sıkıntılara neden olduğu ve ortamda bulunan herkesin bundan olumsuz etkilendiği bilinir. etkili iletişim becerisine sahip kişiler sessizliği kırmaya yarayan sorular sorarlar. Anne babalar. İletişim sürecinde muhatapların birbirlerinin düşüncelerini almak ve konuyu yönlendirmek amacıyla sıklıkla bu araca başvurdukları söylenebilir. Muhatabın etkin dinlemesine yardım ederler.Örneğin çocuğa “Bunları nasıl düzeltmeyi düşünüyorsun? Çabalaman gerekiyor. muhatabın kendisini açması istenen bir durumda yargılayıcı soru sormak da işe yaramayabilir. Cevapları evet veya hayır gibi bir kelime veya cevabı kesin bir cümleciktir. Bu tür ifadeler çocuğun kendi çözümünü bulmasından çok. okulda yaşanan sorunun detaylarını öğrenmek isteyen ebeveyn. gözdağı verme. oluşan sessizliği kırmak için “Sen öğretmenin yerinde olsan nasıl davranırdın?” sorusuyla. Açık Uçlu Sorular Bu tür sorular muhatabın konuşmasını sağlamak. onların çözüm üretmeleri için fırsat yakalamalarını sağlayacaktır. çocuklarını iknâ etmek için. Örnek: “Bu gün servis geç mi gelecek? Normalde servise saat sekizde biniyordun. Dolaylı veya doğrudan bilgi verme şeklinde ortay çıkarlar. duygularını düşüncelerini ifade etmesi bekleniyorsa bu tür sorulardan uzak durulmalıdır. çocuğun konu hakkında daha detaylı bilgi vermesi için onu konuşmaya teşvik edebilir. uyarma. yemekten sonra mı yapalım?” Yönlendirici Sorular İnsanların karşılaştıkları farklı durumların sonuçları hakkında düşünmelerini sağlamaya dönük sorulardır.

muhatabın ne düşündüğü. Yaşamlarında birbirlerinde gizleyecekleri hiçbir şeyin olmayacağına ilişkin bir kanaatin oluşması güven duygusunu besleyecektir. onların yaş ve gelişim seviyelerine uygun beklentiler oluşturmak. Topluluk olmak. aileden beklenen olumlu duygusal gelişimi sağlama görevinin yerine getirilmesi güçtür. Bu nedenle ebeveynler çocuklarıyla kurdukları ilişkilerinde tutarlı olmaya özen göstermelidir. Empati bir anlamda özdeşleşme sürecidir. Bilinç dışı oluşan duygu bulaşması ise başka birinin duygusal durumunun taklit edilmesi yoluyla bu duyguların kendisinde de ortaya çıkmasına yol açmaktır. güven duygusuna zarar veren en önemli etkendir. Kişinin karşısındaki insanı anladığını ve onu önemsediğini göstermesini sağlar. daha sonra çocukların katılımıyla daha da güçlenerek aile etkileşimin derinleşmesine hizmet eder. Güçlü etkileşim ortamı için güven. Hayatında hiç sınava girmemiş veya sınavın sonuçları hakkında fikri olmayan bir kişinin sınav stresi yaşayan öğrenciyi anlaması mümkün değildir. başarabilecekleri görevler verip bunu kendi başlarına yapmaya izin vermek önerilebilecek bazı tedbirlerdir. sevgi ve saygı duygularının yok olmasına neden olur. güven bağının oluşmasını destekleyen bir durumdur. Yüzeysel etkileşimle. Güven duygusunun önemli kaynaklarından biri de öz güvendir. Empati iki aşamada gerçekleşir.AİLEDE GÜÇLÜ ETKİLEŞİM ORTAMI OLUŞTURMA Güçlü etkileşim için aile bireyleri arasında kurulmuş olması gereken bağlar söz konusudur. aile yaşamının niteliğini de belirlemektedir. Bu duyguların yaşanmaması halinde kurulacak etkileşim yüzeysel olacaktır. Güven duygusunun kaybolması. ne hissettiği. Yaşanan duygunun abartı. Sempati bir başkasının içinde bulunduğu ya da başından geçen bir durum için üzülerek. Empatinin ikinci aşaması kabul etmedir. gereksiz olduğunu düşünen bir kişinin o duyguyu yaşayanla empati kurması zordur. Ailede Güven Ortamı İki veya daha fazla kişi arasında kurulan inanmaya dayalı bağ olarak tanımlanan güven duygusu etkileşimin niteliğini belirleyen önemli faktörlerden biridir. Empati Empati. Güvenmediğiniz birinden size güvenmesini beklemeniz doğru olmaz. Şüpheyle yaklaşım. karşılıklı suçlama. kişinin kendini daha iyi hissetmesini sağlamaya yönelik davranışlar sergilemedir. şüphe ve korku duygularının oluşmasına zemin hazırlar. Beklenti düzeyini düşürmek. Aşırı mükemmeliyetçi. Aile içi sorunların ve çatışmaların. ortak bir amaç için bir arada bulunmayı gerektirir. Güveni destekleyen en önemli faktörlerden bir diğeri tutarlılıktır. Güven duygusunun oluşması için temel koşullardan biri şeffaflıktır. Gizlilik ve gizem ise tersi bazı duyguların yeşermesine neden olabilir. Bu nedenle muhatabın yaşadığını yargılamadan olduğu gibi kabul etmek gerekir. Kendi içinde güven bunalımı yaşayan birinin başkalarına karşı güven geliştirmesi zordur. beklenti düzeyi yüksek ebeveynlerin bunu yapabilmesi zordur. empati ve biz bilincinin oluşması gereklidir. ortaya çıkan bu tür etkileşim ortamından kaynaklandığı söylenebilir. başka bir ifade ile o an içinde bulunduğu durumu kendisi yaşıyormuşçasına farkında olma sürecidir. Bu nedenle şüphe davranışını tetikleyecek ortam ve tutumlardan uzak durulması gerekir. Bu nedenle ebeveynlerin çocuklarına güven duyduklarını onlara yaşatmaları gerekir. Birinci düzey karşınızdakinin yaşadığı veya hissettiklerini anlamaktır. Aileyi oluşturan bireylerin birbirlerine ilişkin geliştirdikleri bu duygusal bağ. Bu sayede iletişim kolaylaşır. Empati kurmak sosyal ilişkilerde birçok kolaylık sağlamaktadır. kendi duygu ve düşüncelerinden soyutlanarak muhatapla aynı özellikleri yaşıyormuş gibi özdeşleşir. Ortak hedefi benimsememiş ve bunun önemini kabul etmeyen kişilerin ortak grup kurmaları neredeyse 37 . Ailede Biz Bilinci Modern zamanlarda en önemli toplumsal sorunların başında bireyselleşme ve ben merkezli birey sayısındaki artış gelmektedir. güven olarak tanımlanan bağ zarar görmeye başlar. Bunun için bilişsel bazı özelliklere sahip olmak gerekir. Güven karşılıklı gelişen bir duygu olup tek yönlü güven duygusu arızî bir durumdur. sempatiden ve duygu bulaşmasından farklıdır. Gizli kapaklı şeyler yapıldığı duygusu oluştuğunda. Empati. Önce eşler arasında kurulması gereken bu bağ. İlişkilerde tutarlı olmak. Birey. Bu nedenle önce eşler birbirlerine karşı olabildiğince açık olmalıdır.

Aile. TEKNOLOJİK GELİŞMELER VE AİLE İÇİ ETKİLEŞİM Gelişen teknoloji yaşam biçimlerimizi büyük oranda değiştirmiştir. Eşler birbirlerine bu duyguyu aile içinde yaşattığı oranda ev yaşamı keyifli olabilmektedir. Birey önemsendiği ve değerli kabul edildiği ortamlarda bulunmaktan haz duymakta. öncelikle ebeveynler arasında yaşanmalı. büyük oranda bu duygunun gelişmesine ve ailedeki bütün fertlerce benimsenmesine bağlıdır. Aile kurumunun sağlığı ve devamı. En küçük topluluk olan ailenin de ben merkezli bireylerle oluşturulmasında önemli güçlükler bulunmaktadır. bireylerin karşılıklı etkileşim içine girmelerini zorunlu kılacak zamanları iyice azaltmaktadır. İnsanoğlunun yaşamak istediği en başat duygulardan biri de önemsenmek ve değerli kabul edilmektir. Evden kaçışın nedenlerini bu duygunun az yaşanmasında aramak gerekir. sen sorumlusun. görev ve sorumluk alma yeteneği kazanamamış bir bireyden yaşamda biz olma yetkinliği beklemek imkânsıza yakındır. Bilişim teknolojisi araçları ile kitle iletişim araçlarının sunduğu çoklu uyarıcı ortamına alternatif cezbedici bir ortamın oluşturulmasındaki güçlük ailede iletişim ve etkileşimin güçlendirilmesinde engel oluşturabilmektedir. aileyi oluşturan diğer fertlerle duygu birliği. Belirli bir kullanım süresiyle sınırlı tutulduklarında bireysel gelişime katkı sağlama potansiyeli yüksek bu araçlar. İletişim sorunun çözümü için çaba harcamak yerine sorunu unutmak amacıyla bu tür 38 . Son yıllarda gelişmiş toplumlarda boşanma oranlarındaki hızlı artışın bundan kaynaklandığı düşünülmekte. bilgisayar oyunları. sorumluluk paylaşma. bu tür ortamlarda mutlu olmaktadır. paylaşma ve bireysel gelişime önemli katkılar sağlayabilmektedir. Onların da temel ihtiyaçlarından biri önemsenme ve değerli kabul edilme durumudur. Ailede “ben olma” ile “biz olma” arasındaki dengenin korunması gerekmektedir. Ailedeki bireyler birbirlerine “sen. Değer verilmeyen bireylerin oluşturduğu bir grubun değerli kabul edilmesi güçtür. Bu tür araçlar bazı durumlarda yaşanan iletişimsel sorunlardan. Bu. daha sonra çocuklar için benzer bir bilincin oluşması için gayret gösterilmelidir. Yoğun uyarıcı bombardımanı altında kalan birey pasifize olabilmekte ve özellikle etkin olmayı gerektiren etkileşimlerden uzaklaşabilmektedir. Aile fertlerinden beklenen. sosyal yaşamı sınırlamaya başlayan bağımlılık düzeyinde uzun süreli kullanımlarıyla özellikle etkileşim ve iletişim süreçlerine zarar verebilmektedir. Çocuklar için de durum farklı değildir. internet gibi kişiyi edilgen olmaya iten araçlar bir süre bağımlılık düzeyinde bireyleri etkileyebilmektedir. Aile yaşamının en önemli sorun kaynaklarından biri sen-ben çatışmasıdır. daha az önemsenenler daha az değerli olarak algılanmaktadır. Oysa bu tür araçlar etkili kullanıldıklarında sosyalleşme. değerli kabul edilen bireylerden oluştuğunda. duyarsızlık gibi arızî durumların ortaya çıkmasına neden olabilmektedir. Grubun dışarıdan algılanan değerini artırmanın en önemli aracı onu oluşturan teker teker her bir bireyin yüklendiği değerdir. Yüzeysel ilişki ağları. Televizyon. ortak hedef oluşturma ve bunun için sorumluklar üstlenmeye gönüllü olmaktır. senin görevin. kurallar önem sırasına göre bir değer yüklenimine sahiptir. Aile yaşamında ebeveyn ve çocuklar. karşılıklı olarak birbirlerini tanımak için ayıracakları zamanların önemli bir kısmını bu tür araçların pasif alıcıları olarak harcayabilmektedir. Değer Yüklü Ortam Yaşamda durumlar. sana ait” gibi bir dil kullanması aile kurumunun çatırdamasına neden olacaktır. hedef birlikteliği ve sorumluluk paylaşımı gibi özellikleri kazandıracak yaşantılara da ihtiyaç vardır. birbirleri için fedakârlık yapma. aileye yüklenen değer de artmaktadır. Aile içinde birey olmanın öz güvenini kazandıracak bir ortama ihtiyaç olduğu gibi. Çok önemli hale gelenler en değerli olanlar. sorumluluklardan kaçış için bir sığınma alanına dönüşebilmektedir.imkânsızdır. Aile bireyleri bir arada geçirdikleri zamanlarda aynı mekânları paylaşmalarına rağmen ayrı yaşayabilmektedir. yine nüfusu hızla azalma eğilimine giren ülkelerde ailedeki çocuk sayısının azalması bu nedene bağlanmaktadır. Kitle iletişim araçları yoğun bir uyarıcı bombardımanına tutmakta. nesneler. hızla vazgeçme ve sorumluluk bilincinin körelmesi. tersi ortamlardan ise bir an önce kurtulmak istemektedir. varlıklar. Birey olma yetisini kazanmış. Aile ortamının bu duyguyu ne ölçüde desteklediği bu açıdan büyük önem taşımaktadır.

bir çeşit bağımlılık oluşturmaya başlıyor ve ciddi bir şekilde ele alınması gerekiyor. İLETİŞİM VE ETKİLEŞİMDE ENGELLER İletişimin etkisini düşüren ve iletişim engeli olarak görülen birtakım durum ve faktörler söz konusudur.com/tvbagimlilik. ardından bunlar bireyin üstesinden gelemeyeceği büyük problemlere dönüşebilmektedir. aile içi yabacılaşma süreci hızlanmaktadır. İletişimi sınırlayan faktörlerin başında dille ilgili engeller gelmektedir. aksamış. Bu yüzden de. araştırmalar için bir hafta ya da bir aylığına televizyon seyretmeyi bırakmaya gönüllü ailelerin pek çoğu. cümlenin uzunluğu gibi çeşitli etmenler dilin etkin kullanım durumuna göre ortaya çıkabilecek engeller arasındadır. bu tür bir iletişimin bireyin gerçek ihtiyacını karşılamaktan uzak olduğu vurgulanmaktadır. Bu ilk birkaç gün boyunca tüm ev işlerinin yarısından çoğunun düzeni bozulmuş. Çoğu kişi için ilk 3-4 gün en kötüsüymüş. bugün daha önce olmadığı kadar cesaret gerektiriyor. http://www. Kullanılan kelimeler. Hiçbir şey yapmadık. Televizyon.araçlara sığınıldığında. çok fazla ve uzun süreli seyirle birlikte geliyor. Aslında araştırmacıların söylediği. kısa birkaç cümleyle kurulan bu tür bir iletişim ve buna bağlı oluşan etkileşim gereksinime dayalı iletişim olarak adlandırılmakta. Evlerde yalnızca bir televizyonun olduğu yıllarda yapılan bir araştırmada TV'nin bozulduğu zamanlar için aile bireyleri "Korkunçtu. bu yokluk dönemini tamamlamayı başaramamış. bir kişinin medya alışkanlıkları üzerinde kontrol sağlayabilmek. Bunun karşılıklı bir ilişki olduğu ve bir kısır döngünün oluştuğu ifade edilmektedir. Asıl sorun. başka etkinliklerin de sıklıkla yaşandığı evlerde bile. Aile içinde bu tür iletişim sorunlarının oluşmasının ve iletişimde engellerin ortaya çıkmasının çeşitli nedenleri vardır. oluşan iletişim ortamının sağlıklı olmasının önüne geçebilmekte veya kurulan iletişim süreçlerinde çatışmaların doğmasına neden olabilmektedir. çocuklarla iletişim kurulurken uzun cümlelerin kurulması anlaşılmayı zorlaştıracağı gibi. cümlenin yapısı. yoksa televizyon bağımlığın mı insanlarla bir arada olmaya engel olduğu hâlâ tartışılmaktadır. Eğer bir aile boş zamanının aslan payını televizyon seyretmeye ayırıyorsa. Kocam ve ben konuşarak vakit geçirmeye çalıştık". Hatta çok az televizyon izlenen. TV onların da bir parçası olmuştu" gibi çarpıcı açıklamalar yapmışlar. Yine kültür farklılıkları nedeniyle kullanılan kelimelere yüklenen anlam farklılıkları gerekli önlemler alınmadığında eşler arasında sorunların doğmasına neden olmaktadır. çocukların sıkılmaları ve başka uyaranların etkisi altına girmesi sonucunu doğuracaktır. aktif yaşam sürme gibi isteklere karışmaya başladığında. bu ailenin boş zamanlarını yeni bir etkinliğe bağlı olacak şekilde yeniden düzenlemesi gerçekten kolay değil.denizce. iletişim ve etkileşimi güçlendirmede teknoloji destekli araçlardan nasıl yararlanılabileceğini açıklayın.asp Yukarıdaki internet adresinden alınan aşağıdaki metni okuyarak. niteliğiyle pek ilgilenmiyorlar. Ancak. Aile içinde günlük yaşamın idâmesi için gerçekleştirilen zorunlu iletişim yüzeysel ve sığ bir etkileşim ağıyla gerçekleştirilebilmektedir. "Çocuklarımı değişik oyunlarla oyalamaya çalıştım ama imkânsızdı. İnsanların beraber olmaktan hoşlanmamalarının mı televizyon bağımlığına neden olduğu.kişilerin hayatının geri kalanının kalitesiyle. Aile içinde oluşan bu tür iletişim ve etkileşim ortamı aile bireylerini birbirinden uzaklaştırarak farklı gurupların içine itebilmekte. ama bu alışkanlık yeni şeyler öğrenme. Aile içinde “ben ne 39 . Örneğin. sorun daha büyüyerek bireyin karşısına çıkmakta. kolay yoldan rahatlama ve kaçış için sınırlı dozlarda yararlı olabilir belki. TV setleri her yere yayılmış durumda ve bu küçük ekranlar -ki aslında artık dev boyutluları tercih ediliyor. İlkinde iletişim kuramama hali olarak isimlendirilecek durum. Aile bireyleri televizyon izlemekten boşalan bu yeni zaman diliminde ne yapacaklarını şaşırmışlar ve ancak ikinci haftada bu duruma alışmaya başlamışlar. Bu engeller iletişim ortamının oluşmasını önledikleri gibi. temelde iletişim becerilerinden yoksunlukla ilgilidir. Birkaç kelime. televizyon seyretmeyi tümüyle bırakmak gerektiği değil.

korku. eleştirme. emek. iletişim sürecinde olumsuz bazı etkilere neden olabilmektedir. Aile içinde de bu duyguların oluşmasına neden olacak bir ortam doğabilmekte ve aile içinde iletişim olumsuz etkilenmektedir. İletişimde ortaya çıkan bu tür engelleri gidermenin en etkili yolu karşılıklı saygı ve güvene dayalı bir ortamın oluşturulmasıdır. güzel ve keyif verici sonuçlar. Sürekli savunma konumuna geçen birey gelen mesajın mahiyetini anlamaya çalışmak yerine muhataba nasıl savunma hazırlayacağının telaşı içine girmektedir. Bu tür duygular iletişim sürecinin en önemli engelleri olarak sıralanabilir.bütün aile bireylerince paylaşılması ve bunun için çaba harcanması gerektiği unutulmamalıdır. Yeterli zaman harcanmadan iyi bir sonucun elde edilemeyeceği de unutulmamalıdır. Aile içinde iletişimin derinleşmesini olumsuz etkileyen ve gündelik iletişimle yetinilmesine neden olan bazı anne baba davranışlarından söz edilebilir. kaygı gibi bazı duyguları ortaya çıkarabilmektedir. daha iyi iletişimi nasıl kurabilirim kaygısının -karşılıklı olarak.söyledim ki şimdi?” cümlesi sıklıkla duyulur. Bireylerin sosyal rol ve konumları. yargılama. İyi. tedirginlik. Bunun için aile fertlerinin birbirleriyle ve birbirleri için geçirdikleri zamanları yeniden düşünmeleri gerekir. Bunun yanında etkili iletişim becerilerinin ve bazı iletişim tekniklerinin kullanılması sorunların giderilmesine yardımcı olabilir. birey ortamdan hızla uzaklaşmaya başlayacaktır. genel olarak kültürel anlam farklılaşmasından kaynaklanabilmektedir. Temelde. İletişimde bir diğer engel psikolojiktir. Bu cümlenin söylenmesine neden olan ortam. 40 . beceri ve zaman gerektirir. Ayrıca güvensizlik ortamının oluşturduğu olumsuzlukla. suçlama davranışları gelmektedir. Bazı kabuller bireylerin iletişim sürecinde heyecan. Bunların başında sürekli uyarı mesajları iletmek ve gözdağı verme çabası içine girme. Örneğin aşırı katı tutumlara sahip bir babanın çocuklar üzerinde oluşturacağı korku ortamı iletişimi kesmektedir.

Bu nedenle iletişim aynı zamanda paylaşım isteğinden doğan bireysel bir ihtiyaçtır. bireyi düşünmeye sevk eden güçlü uyarı etkisine sahip önemli bir araçtır. Etkin dinleme. Etkili iletişim ve etkileşim için etkin dinleme. Güçlü etkileşim için aile bireyleri arasında güven. İletişim engelleri olarak isimlendirilen bazı faktörlerin iletişim sürecini olumsuz etkilediği söylenebilir. eleştirme. Aile içinde sürekli uyarı mesajları iletmek ve gözdağı verme çabası içine girme. suçlama davranışları olumsuz anne baba tutumları olarak sıralanabilir. sosyal yaşamın en önemli aracıdır. Bilişim teknolojisi araçları ile kitle iletişim araçlarının sunduğu çoklu uyarıcı ortamı iletişimde bazı sorunlar doğurmaktadır. bu temel becerilerin etkin kullanılmasına bağlıdır. . İnsanoğlu iletişim becerisiyle duygu ve düşüncelerini. İletişim başlatma. Aile ortamı bu bireysel ihtiyacın en etkili şekilde giderilebileceği ortamlar olmalıdır. İletişimde bir diğer engel de psikolojiktir. aile içi yabacılaşma sürecini hızlandırmaktadır. empati ve biz bilincinin oluşması gerekir. deneyimleri başkalarına aktarmasının yegâne yolu bu becerilerin kullanılmasıdır. Konuşmada. bilgilendirme soruları. Aksi halde aile fertlerinin birbirine yabancılaşmasıyla sonuçlanan bazı sorunların ortaya çıktığı görülmektedir. Sorunun gücü onun doğru yerde kullanılmasına bağlı olduğu gibi hangi tür sorunun kullanılması gerektiği de önem arz etmektedir. Soru. Çeşitli soru türleri bulunmaktadır. Etkin dinleme becerisi kullanıldığında muhatabın söyledikleriyle birlikte aslında söylemek istedikleri de anlaşılabilir. konuşmayı başlatmak. Bunlar çocuklarla kurulacak iletişimde önemli engeller arasında sayılmaktadır. isteklerini başkalarına ifade edebilmekte. Bu duyguların yaşanmaması halinde kurulacak etkileşim yüzeysel olacaktır. İletişim becerilerinden yoksunluk. bilgileri. iknâ etmek şeklinde üç kritik evreden söz edilebilir. Aile içi iletişim ve etkileşimde gelişen teknolojinin etkisi de söz konusudur. Yoğun uyarıcı bombardımanı altında kalan birey pasifize olabilmekte ve özellikle aktif olmayı gerektiren etkileşimlerden uzaklaşabilmektedir. Paylaşım yaşamak insanoğlun en önemli ihtiyaçlarından biridir. yönlendirici sorular şeklinde sıralanabilir. Bu nedenle duyguların. Aile içinde oluşan bu tür iletişim ve etkileşim ortamı aile bireylerini birbirlerinden uzaklaştırarak farklı gurupların içine itebilmekte. Etkin dinleme için muhatabın bazı özelliklerinin farkında ve amaca uygun bir dinleme sürecinin yaşanması gerektiği söylenebilir. başkalarının bu yöndeki iletilerini anlamlandırarak onlara tepki verebilmektedir. Bunlar. konuşma ortamının ve muhatabın özelliklerinin etkili olduğu unutulmaması gereken hususlardır. kapalı uçlu sorular. açık uçlu sorular. İnsanoğlunun sahip olduğu birikimi. Toplu halde yaşayabilmek için bu becerinin etkili kullanımına büyük ihtiyaç vardır. muhatabın kendini ifade etmesine teşvik edecek bir dinleme etkinliği olarak tanımlanabilir. 41 Konuşmayı başlatmak için dinleyenin dinlemek isteyeceği bir başlangıç önerilebilir. konuşmayı sürdürmek. dinleme becerisindeki hatalardan ortaya çıkar. Sosyal yaşamda ortaya çıkan sorunlar büyük oranda iletişimde ortaya çıkan aksamalardan kaynaklanmaktadır. Bu nedenle medeniyetimizin devamı ve gelişmesi. yargılama. İletişim ve etkileşimin derinleşmesi alıcı ve kaynağın birbirlerini etkin dinlemelerine bağlıdır. kullanılan sözcük ve cümlelerin. Aile içi iletişimde aile fertleri arasında yaşanan birçok iletişim kazası. sürdürme ve zenginleştirmenin önemli araçlarından biri sorulardır. Güçlü etkileşim ortamı için güven. saygı ve empatik yaklaşım şeklinde bazı duygusal bağların kurulmuş olması gerekir. Etkili iletişim için konuşmada.Özet İletişim yaşamımızın önemli bir parçası olup. İletişimi sınırlayan faktörlerin başında dille ilgili engeller gelmektedir. fikirlerin. Geniş anlamıyla iletişim herhangi bir bilginin paylaşılması eylemi olarak tanımlanmaktadır. malumatların paylaşılması olduğu göz ardı edilmeden etkili iletişim ortamın kurulması için çaba harcanmalıdır. Aile içinde günlük yaşamın idâmesi için gerçekleştirilen zorunlu iletişim yüzeysel ve sığ bir etkileşim ağıyla gerçekleştirilebilmektedir. etkili konuşma becerilerine sahip olmak gerekir. iletişim kuramama sorununu doğurmaktadır.

Sosyal yansıtma 8. Aşağıdakilerden hangisinin olmaması. b. Aşağıdaki ifadelerden hangisi ailede biz bilincine zarar veren dile bir örnektir? a. Çocuğun sıkıntılarını açıklaması b. Alıcının kendi görüşünü paylaşması e. Düşünme d. Durum değerlendirmesi yapmalıyız. Yabancılaşma b. Kurallara uymak c. aile içinde şüphe ve korku duygularının oluşmasına zemin hazırlayıp. Güven ortamı e. Vücut yapısı d. Anlamın ortak kılınması c. Küslükler 4.Kendimizi Sınayalım 1. Konu hakkında bilgi sahibi olmak 7. İletişim d. Çocuğun programı açıklaması izleme gerekçelerini . Duygudaşlık c. İnsanlar topluluk halinde yaşamını sürdürebilmek için aşağıdakilerden hangisini öncelikle yerine getirmek zorundadır? a. Ses tonunu ayarlamak b. Oturma biçimi c. c. Hangisi empatinin ilk aşamasıdır? a. Durulma e. Dinleyene doğru dönmek d. Konuşmak b. Ticaret b. Ekonomik durum b. Aşağıdakilerden hangisi etkili konuşma için sahip olunması gereken ön koşul özelliklerdendir? a. Bütçemizin yeniden düzenlenmesi gerekecek.“Bilgilerin paylaşılması” ifadesinin iletişimi tam olarak karşılayıp karşılamadığının en önemli belirleyicisi aşağıdakilerden hangisidir? a. Aile içi iletişimin sınırlanması ve etkileşimin azalmasıyla aşağıdakilerden hangisinin oluşması beklenir? a. Ulaşım c. Kabul b. Paylaşmak 9. Kaynağın konuşma biçimi 5. Ben merkezcilik b. Bunlar benden çok senin görevin. Gidilecek tatil yerlerinin karşılaştırılarak karar verilmesi e. Yasal düzenlemeler 42 6. Aşağıdakilerden hangisinin iletişim sürecini olumsuz etkileyeceği söylenebilir? a. Yemeğin tadı ve lezzeti hakkında konuşmak d. Kişilik özellikleri e. Etkileşim e. Sorunları çalışarak aşabiliriz. Başkalarıyla etkileşim kurmak d. Muhatabın hoşlandığı alanları fark etmek e. Empatik davranış d. sevgi ve saygı duygularının yok olmasına neden olur? a. Barınma e. e. Yerleşik hayata geçiş yapmak 2. Mutluluk 3. Etkileşim d. Vücudun duruşunu ayarlamak c. 10. Anlamak c. Odanın toplanmasına yardım edebilir misin? d. Söylenenin işitilmiş olması b. Geniş tipli aile kurmak e. Hangisi gereksinime dayalı iletişim olarak isimlendirilebilir? a. Alıcının vücut dili d. Sosyal etkileşim c. Aşağıdakilerden hangisi insanların etkileme ve etkilenme özelliği sonucu gerçekleşen süreçtir? a. Çocuğun acıktığını söylemesi c.

4. 7. İnsanların konuşurken deneyimlerinin etkisinde oldukları unutulmamalıdır. muhataba yönelmeme dinleme hataları olarak sıralanabilir. 3. a Yanıtınız yanlış ise “İletişim ve Etkileşim Kavramları” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 6. Bu durumlar iletişim ve etkileşimin düzeyini olumsuz etkilenmektedir. c Yanıtınız yanlış ise “Giriş” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 43 . Bilgi sahibi olunduğu kadar iletişim kurulabilmektedir. a Yanıtınız yanlış ise “Ailede Güçlü Etkileşim Ortamı Oluşturma” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. tuzak kurarak dinleme. kullandıkları dilin farklılaştığı bilinmelidir. Sıra Sizde 2 Kuşak çatışmasının iletişim sürecine yansıması dikkate alınmalıdır. 5. 9. Sıra Sizde 3 Edilgen dinleme. yüzeysel dinleme. c Yanıtınız yanlış ise “İletişim ve Etkileşim Kavramları” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Farklı kuşakların aynı kelimeye farklı anlamlar yüklediği. 2. Sıra Sizde 4 Edilgen bir teknoloji kullanıcısı olmak yerine.Kendimizi Sınayalım Yanıt Anahtarı 1. 8. e Yanıtınız yanlış ise “Etkili Konuşma” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. ailece amaçlar belirlenerek amaçlara uygun ve paylaşıma zemin olacak bir teknoloji kullanımı üzerinde durulmalıdır. d Yanıtınız yanlış ise “İletişim Süreci” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Sıra Sizde Yanıt Anahtarı Sıra Sizde 1 İletişim sürecinde muhatabın sahip olduğu özelliklerin önemli bir belirleyici olduğu. b Yanıtınız yanlış ise “İletişim ve Etkileşimde Engeller” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. kiminle iletişim kurulduğunun iyi tasarlanması gerektiği unutulmamalıdır. b Yanıtınız yanlış ise “İletişim Süreci” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 10. b Yanıtınız yanlış ise “Ailede Güçlü Etkileşim Ortamı Oluşturma” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. d Yanıtınız yanlış ise “Ailede Güçlü Etkileşim Ortamı Oluşturma” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz.

pdf http://turkoloji. İstanbul:Remzi kitabevi.eyvahbosaniyorum. (2003). (2002). Ana-Baba Okulu. Gordon.jlls.com/cocugum-coksinirli-ne-yapmaliyim. İstanbul:Sistem Yayıncılık. A. Ankara:Pegem Akademi.html http://notoku. Türkçe Öğretimi ve Tam Öğrenme. Cüceloğlu D. Demiray. Durmuş. Ergenlik Dönemi. (2001). Korkmazlar. İnternet Adresleri http://www.com/ilkogretim/kitleiletisim-araclarinin-onemi?i=300701DE02 http://www.. Demiray.pdf http://www.org/Issues/Volume1/No. S. Sever. H. (2002).edu. Thomson. Oktay.pdf http://www.).tr/dergi/sayi_19/4-%20(7196.pdf http://turkoloji. W. Köknel. Keşkesiz bir yaşama için iletişim. Ü.edu. (2009).com/iletisimin-tanimi-veogeleri/. Ankara: Anı Yayıncılık. Ağaç Yaşken İstanbul:Beya Balina Yayınları. İstanbul:Sistem Yayıncılık. (2004). Konuk. Ankara:Pegem Akademi.. (2004). U..1/sefayuc e. Türkçe Öğretimi. Baltaş. Çocuklar Büyüyor.hacettepe. (2004).. Hatalı Alanlarımız.com/kiskancliginkiskacindan-kurtulun. Genel İletişim.tr/2003 202BulentYilmaz.html http://www.ailehekimince.erciyes. (2010) Starbucks Mucizesi.. Michelli.com/iletisim-veislevleri/.com/aileiciilet.. İstanbul:Remzi kitabevi. (2002).Yararlanılan Kaynaklar Aydoğmuş.. Dyer.pdf http://www. Ankara: Pegem A Yayıncılık. A.tr/HALKBILIM/33. Ü. (2004). Z. J.htm http://turkoloji.edu. (2005).Ö. T.edebiyatdergisi. Ailemizin Sırları Sevgi k. İstanbul:Sistem Yayıncılık.cu.tr/HALKBILIM/koksal_ge nc_sozel_dunyadan_sanal_dunyaya.tr/TDA/2008_1/2008Ika ratas.vitaminegitim. L. Yavuzer. U. Güngörmüş.cu. Baltaş.hayatguzellik.edu.. A. İstanbul: Rota. Razon. Davaslıgil.gov. Etkili Anababa Eğitimi. (ed. (2004).. W. E.. İletişim İstanbul:Arion Yayıncılık.%20syf.tdkdergi. Dobson. (2001). N. (2008). Navaro. A. Dili. Varolmak Gelişmek Uzlaşmak. İstanbul:Arion Yayınları. İletişim Çatışmaları ve Empati.).edu.cu. Ü. (1994). 44 . O.).pdf http://notoku. İstanbul:Optimist. Ü. J.com/ikna-kavrami/ Dökmen.tr/GENEL/aylin_gorgun_b aran_aile_ici_iletisim. Rogge./#ixzz1xIRk6Xjp http://www. Dökmen. Ö.php http://sbe. U. J. Varol. Eğilir. Demirel./#ixzz1xIcrqbyu http://notoku. (ed. İstanbul:Nesil Yayınları.. Etkili İletişim. R. P. İstanbul:Bilge. K.

.

Yakın ilişkileri nitelendiren özellikleri belirleyebilecek. Ebeveynler arasındaki uyum ve dayanışmada yer alan belirleyicileri ifade edebilecek.3 Amaçlarımız Bu üniteyi tamamladıktan sonra. Ebeveyn davranışlarının çocuklara rol model olması konusunu açıklayabilecek bilgi ve becerilere sahip olabilirsiniz. Ebeveyn olmanın anlamı ve önemini açıklayabilecek. Ebeveynler arasındaki uyum ve dayanışmanın önemini açıklayabilecek. Ebeveynler arasındaki yakın ilişkinin önemini ifade edebilecek. Anahtar Kavramlar Yakın İlişki Ebeveyn Olmak Aşk Evlilikte Dayanışma Algılanan Destek Rol Model Olma Romantik Yakınlık Evlilik Uyumu Ebeveyn İhtiyaçları Ebeveyn Duyarlılığı İçindekiler Giriş Ebeveyn Olmak: Anlamı ve Önemi Yakın İlişkiler Uyum ve Dayanışma Ebeveyn Davranışları 46 . Yakın ilişki kavramını tanımlayabilecek.

fransizcakursu. iletişim ağlarının ve etkileşim rollerinin oluşturduğu bir sistem olarak görülmektedir.html. dile getirebilmeleri için karşılıklı etkileşim içinde olmaları gerekir. aile üyeleri arasındaki bilgi alışverişidir. Aile içi iletişim. Kaynak: http://www. Evliliklerde yaşanan problemler hem eşlerin psikolojik ve bedensel problemler yaşamalarına neden olabilmekte ve hem de bir ebeveyn olarak çocuklarıyla olan iletişimlerini olumsuz etkileyebilmektedir. eşler arasındaki duygu ve düşüncelerin karşılıklı açık ve doğru olarak iletilmesidir.2012 47 . Evlilik ilişkisi. toplumsal. eşler arasındaki iletişim ve problem çözme. Sağlıklı evlilikler olumlu ilişkilerin büyüyerek devam ettiği.Ailede Ebeveynler Arası Etkileşim GİRİŞ Ailede iletişim. Aksi durumda evlilik uyumunun bozulmasıyla eşler arası problemlerin yaşanması söz konusu olabilmektedir.org/fransizca-aile-birlesimi. zorluklarla baş etme davranışlarının geliştiği evliliklerdir. Eşlerin birbirlerine ruhsal. mesajların paylaşılması yolu ile zamanla gelişen ve kişilerarası ilişkilerde birlikteliği gerektiren etkileşim mekanizmasıdır. Etkileşimin sağlıklı olması.06. Erişim Tarihi: 07. cinsel beklentilerini ve mesajlarını ortaya koymaları.

sevecen bir dokunuş. Hotfield (1988) yakınlığı. Yakın ilişkiler içinde yer alan duygusal ilişki. bireyin kendisini değerli ya da değersiz görmesini arttırıp azaltabilir Yakın ilişkiler yaşamın çok önemli bir yönünü oluşturmaktadır. Yakınlık davranışları ile bireylerin yakın ilişkilerde iken sergilemiş oldukları gözlenebilir davranışları ifade edilmektedir. ilişkinin. Prager (1995) yakınlığın iki alt boyutu olduğunu belirtmiştir. otoriter. Yakın ilişki kavramı anne-çocuk arasında. Duyguların sözelleştirilmesi yakınlık deneyimlerinin temelini oluşturmaktadır. arkadaşlık gibi diğer insanlarla yakın ilişkiler anlamına gelmektedir. Sözel paylaşımlar ise anlamlı bir gelişim. nasıl hissettiklerine ve nasıl davrandıklarına ilişkin benzerlikleri ve farklılıkları açıklamak amacıyla diğer bireylere yakın olmaya çalıştıkları bir süreç olarak ele almaktadır. yakınlık deneyimlerinin ve yakınlık davranışlarının bir araya gelmesiyle oluşmaktadır. Yakınlık etkileşimleri. yaş. Ebeveynlik hem doyum sağlayıcı. göz teması kurmaktan ve fiziksel temastan hoşlanmayı içeren bir yönü olarak ele alınmaktadır. gülmekten. gülme ve ağlama gibi duygu ifade eden tepkilerle cinsel paylaşımı içermektedir. Yaşam boyunca kurulan yakın ilişkilerin kalitesi. yaşamının her döneminde yakın ilişkiye sahipse. Yakın ilişkiler. birlikte konuşmaktan. geliştirici hem de kaygılandıran. birbirinin yokluğunda özlem duyma. sosyal ve ekonomik kaynaklar gibi çeşitli doğal olay ve sosyal durumlardan da etkilenebildiği görülmektedir. Her birey bazen doyurucu olan. mutlu ve sağlıklı olabilir. Ebeveyn olmanın temel görevi nedir? YAKIN İLİŞKİLER Yakınlık kavramı. evliliğe ait ve ailesel beklentiler. meslek ve güvenlik. kendini açma. duygusal bağlanma ve sürekli etkileşimi içeren yakın ilişkilerle çok yoğun ilgilenmektedirler. birlikte zaman geçirme. iki arkadaş arasında. deneyimler. Bu ilişkileri birbirinden ayıran temel nokta. zenginleştirici. eğitim düzeyi. aynı zamanda aile içi ve dışında çocukların tüm kapasitelerini geliştirmelerine olanak sağlayan koşulları yaratmaktır. bazen yalnız bırakabilen bir durum haline dönüşebilmektedir. evlilik. bazen olmayan aile ilişkileri ve yetişkin olarak arkadaşlık ve romantik bir ortakla yakın ilişki içerisinde yer almıştır. sevgi. İnsanlar kişisel katılım. ilişkinin niteliğine bağlı olarak yakınlık etkileşimlerinin farklılık göstermesidir. Bu görüş ebeveynliğe geniş bir bakış açısı getirmektedir. zevk gibi bireylerin yakınlık etkileşimleri boyunca algıladıklarının ve hissettiklerinin tümünü içermektedir. Bunlar. demokratik ve izin verici ebeveyn tutumlarıdır. çekicilik. güvenlik duygusunu. birey için anlam ifade etmektedir. karı-koca arasında ya da pek çok kişi arasındaki ilişkiyi tanımlamak amacıyla kullanılabilir. birbiri için özel olduğu düşünülen şeyler yapmaktan. ihtiyaç ve desteğinin sürekli olarak sağlanması şeklinde tanımlanmaktadır. sıcaklık. Ebeveyn duyarlılığının ve kontrolünün niteliği üç ebeveynlik tarzını tanımlamaktadır. ödüllendirici. aktif dinleme gibi sözel ya da sözel olmayan tepkileri içermektedir. yalnızca çocukların yaşamını devam ettirmesine yardımcı olmak ya da uygun disiplin yöntemlerini kullanmak değil. psikolojik ve fiziksel sağlığı. Ebeveynlik dönemine girmenin kişisel bazı özelliklerin yanı sıra. aşk. Birçok insan için ideal yaşam. romantik ilişkiler. ana-baba ve çocuk arasında gerçekleşen ilişkiler ve arkadaşlık ilişkilerinin tümünü kapsamaktadır. Yakınlık deneyimleri. iyilik halini ve yetenekleri. Bir insan. Bu davranışlar. psikolojik.EBEVEYN OLMAK: ANLAMI VE ÖNEMİ Ebeveyn olmak bir çocuğun gelişme ve hayatta kalması için bakım. 48 . bireylerin nasıl düşündüklerine. Ebeveyn olmanın temel görevi.

İlişkinin sağlıklı devamı için belirli ve önceden tahmin edilebilir özelliklerin yanı sıra esnek olması da önemlidir. Çiftlerden her birinin bireyselliği söz konusudur. kendi gereksinimi kadar diğer kişinin gereksinimini de göz önüne alır. birbirlerini aldatmayacaklarının farklındadırlar. yakın ilişkiler kapsamında incelenen kavramlardan birisidir. Bağlılık: Bağlılık birlikte zaman geçirmeyi ve birlikte aktivitelerde bulunmayı ifade etmektedir. Her eş. 6. Birbirlerine güvenen bireyler.Şekil 3. 4. karşılarındaki kişilerin onlara zarar vermeyeceklerinin. 1. Yakın ilişkileri destekleyen üç etken bulunmaktadır. Evlilik. çocuk yapmak ve yetiştirmek gibi amaçlarla kurdukları ilişkiler sistemi olarak tanımlanmaktadır. Sevgi: Yakınlık etkileşimi göstermek ile sevgi arasında doğrudan bir ilişki olduğu görülmektedir. çift ilişkisinde bireylerin bireyselliğine saygı duyulur ve destek verilir (Velidedeoğlu. birbirlerine destek olur. Yakınlık etkileşimlerinde bireylerin birbirlerine karşı olumlu duygular beslemeleri gerçeğinin varlığında birbirlerini sevmeleri de gerekmektedir. bireylere birbirlerine güven duyabileceklerinin olanağını sunar. Güven: Güven yakın ilişkilerde bulunan bireylerin birbirleri için neyin istenen olduğunu bilmeleri anlamına gelmektedir. 3. farklı değerler ve dünya görüşünden oluşan ilk bakış açısının ve geçmişin birbiriyle birleşmesi demektir. 2. Çift olmak. Sonuç olarak yakınlık etkileşimleri. Çift ilişkisi belirli ve gelişen olma özelliklerinin dengeli bir şekilde bulunduğu bir ilişkidir. 1995). istek ve ihtiyaçlara sahip iki insanın birlikte yaşamak. 3. Böylece ilişkide her bir konu üzerinde konuşulup uzlaşılabilir. Bu ilişkinin isteyerek sürdürülmesi ilişkiyi rahat yaşanır hale getirirken yine de devamı için karşılıklı çaba harcanması gerekir. her iki taraf hem alıcı hem verici konumundadır. ‘şimdi’ ve ‘gelecek’ vardır. Çiftler ‘geçmiş’ hikâyeleriyle ‘geleceğe’ bağlanırken ilişkinin ‘şimdi’ ayakta kalması için geleceğe yönelik planlar yaparlar. Başka deyişle ilişki karşılıklıdır. birbirinden farklı ilgi. 2.1: Yakın İlişkiler (Prager. Yakın ilişkileri destekleyen etkenler nelerdir? Evlilik. Çift ilişkisinde ‘geçmiş’. Çift ilişkisinde destek alış verişi vardır. Bubenzer ve West (1992) çift ilişkisinin özelliklerini şu şekilde vurgulamışlardır: 1. 5. Çift ilişkisi isteyerek yürütülen bir ilişkidir. 2011). 49 . yaşantıları paylaşmak. Kavuncu.

“Küçük bir kız çocuğu bir gün kederli ve üzüntülü bir insana sevgi ile bakar. Karnı doyan köpek gece vakti dolaşırken bir apartmanda yangın çıktığını görür ve havlamaya başlar. Sevgi kavramı birçok şekilde tanımlanmaktadır. karşılıklı uyum ve anlayışı ortaya çıkarır. zevk gibi bireylerin yakınlık etkileşimleri boyunca algıladıklarının ve hissettiklerinin tümünü içermektedir. sevgi. Bir çeşit kişisel ilişki. birlikte isteyerek zaman geçirdikleri. Sorumlu olmak yanıt vermeye hazır olmak demektir. Yakınlık davranışları ile bireylerin yakın ilişkilerde iken sergilemiş oldukları gözlenebilir davranışları ifade edilmektedir. Köpeğin sesi apartman sakinlerini uyandırır. bir keresinde birinin. film seçimi konusunda eşlerden biri duygusal filmleri tercih ederken. ebeveynlerin birbirlerine karşı sorumluluk duygusu taşıdığı. Arkadaşı böyle bir sevgiyle hatırlanmaktan mutlu olur ve o sırada yemek yediği lokantada kendisine servis yapan garsona bolca bahşiş verir. Sevgi ve Güven Sevginin gücünü açıklamak için şu hikâyeyi anlatalım. bir insanın bir diğerine karşı duyduğu belli bir duygu olarak birçok şekilde tanımlanmaktadır. Çiftlerin bu etkinlikleri sırasında hoş vakit geçirmeleri. 2010)”. sıcaklık. bir başka zaman da diğerinin tercih ettiği filmi izleyebilirler. Eşlerin her birinin boş zamanlarında yapmayı isteyebilecekleri değişik etkinlikler vardır. kendini açma. üyeler arasında açık iletişimin olduğu. sevecen bir dokunuş. Bunların bazılarına birlikte katılıyor olmaları. aralarında duygusal yakınlaşmanın sağlanması ve sağlamlaşması açısından önemli görülmektedir. gülme ve ağlama gibi duygu ifade eden tepkilerle cinsel paylaşımı içermektedir. çekicilik. sorumluluğu açığa çıkarır. birbirlerini daha yakından tanımaları. yakınlık deneyimlerinin ve yakınlık davranışlarının bir araya gelmesiyle oluşmaktadır.Bu konuyla ilgili daha ayrıntılı bilgi edinmeniz için “Yakın İlişkiler Psikolojisi” adlı kitabı okuyabilirsiniz. Duyguların sözelleştirilmesi yakınlık deneyimlerinin temelini oluşturmaktadır. İlgi ve bakım sevginin bir başka unsurunu. Goethe Sağlıklı aile yapısı. Yakınlık deneyimleri. Bilgi. Ardından garson fakir bir insana rastlar ve aldığı bahşiş ile ona yiyecek bir şeyler alır. insanların yaşamlarında öncelikli olarak aradıkları duygulardan biridir. susuz ve soğuktan titreyen bir köpeğin karnını doyurur. sorumlulukları kadar eğlenceyi de paylaşmaları anlamına gelecektir. Fakir kişide kendisine verilen yemeğin bir kısmıyla yolda gördüğü aç. Koca apartman yangından kurtulur (Tarhan. Yakın İlişkileri Nitelendiren Özellikler Birlikte Etkinlikte Bulunma Ortak etkinlikler ve ilgiler. Sözel paylaşımlar ise anlamlı bir gelişim. Sevgi kavramına ilişkin tek bir tanımlama yapmak mümkün değildir. Etkinlikte bulunma eşlerin paylaşımının gerekli olduğu bir alandır. Örneğin. Yakınlık etkileşimleri. Sevgi. birlikte aynı filmi izlemeleri gerekmediği gibi. sevdiğimiz şeyin büyümesi ve yaşaması için gösterdiğimiz ilgidir. Bu hikâye karikatürize edilmiş bir örnek ama gerçekten de sevgi insanlar arasında pozitif iletişimi sağlar. kişisel ilişkilerin özel bir unsuru ya da bir özelliği. Bu durumda hangi filmi izleyecekleri konusunda uzlaşır. Küçük kızın sevgi dolu bakışı kederli olan kişinin içinde güzel duygular uyandırır. diğeri macera filmlerini tercih edebilir. Sorumluluk. 50 . Sevgi. aktif dinleme gibi sözel ya da sözel olmayan tepkileri içermektedir. Bu davranışlar. olumsuzluklar karşısında eşlerin birbirlerine kenetlendiği bir sistemdir. Fromm (1968) sevgiyi dört ögeyle açıklamıştır: İlgi. birbirlerini sosyal açıdan destekledikleri. Saygı. Adam bu duyguların etkisiyle daha önceden kendisine hediye almış bir arkadaşını arayıp teşekkür eder.

Sevgi kendini adama ile birlikte aynı zamanda içe bakıştır. sevilen kişinin mutluluğuyla. sevginin kişinin öz benliği üzerine kurulu olmasıdır. bireyler için mutluluk ve bir sevinç kaynağı olarak değerlendirilmektedir ve kişisel başarı ile maddi varlıklar. İnsanlar içebakış durumunda iseler tüm mücadele ve gerginliklerin bir sonu olduğunu düşünürler ve duygularını dikkate aldıklarında bir şeyi sevmeye hazır olduklarının farkına varırlar. tek başına her şeye yetmese de her türlü ilişkiyi başlatan bir unsur olarak evliliğin temel taşlarından birisidir. Bir insanı tanımadan saygı duymak olanaksızdır. C. Ainsworth (1989) duygusal bağları tanımlamak için beş ölçüt öne sürmüştür: 1)Duygusal bir bağ geçici değildir. Sevecen ve yakın ilişkilerde insanlar birbirine bağlı olmak üzere yaratılmıştır. Sevgiyi saygı ve güvenle besleyip doğru yönetmek evliliğin sağlıklı yürümesi için gerekli koşulları hazırlar. 51 . G ve McLaughlin.). zaman içinde süreklilik gösterir. sevilen kişiyle sıkı bir bağ kurmanız. 4) Birey duygusal bağı olan kişiyle ilişkiyi ya da yakınlığı sürdürmek ister. Saygı. Kendini adama. Lauster (2000)’a göre. Kendini onaylama.. İlgi ve saygı eğer bilgi tarafından yönlendirilmezse kör kalır. 5) Birey istemsiz olarak bu kişiden ayrıldığında stres yaşar. İçtenlik ise. Romantik ilişki yaşayan iki bireyin aynı zamanda birbirlerine bağlanmış olması beklenir. Esas olarak evlilik sevgi. saygı ve güven bağına dayanır. sevecenlik ve içtenlik olarak belirlemiştir. Bu ilişki ya da yakınlığın düzeyi ve içeriği pek çok etkene göre değişir (Bireyin yaşı. bir insan eğer kendisini bir başka insana verebiliyorsa. duygularınızla düşüncelerinizi. benim için çok zor olurdu. Rubin (1970) insanların birini sevdiklerini söylediklerinde. benim birinci görevim onu neşelendirmektir. sevilen kişiyle mümkün olduğunca çok bir arada olmayı ve ondan duygusal destek görmeyi istemektir. Evlilik kurumunu oluşturan sevgi ihtiyacıdır. Evlilikte sevgi. Ali/Ayşe olmaksızın yaşamak. Bağlılık Hiç kimse bir ada olarak yaratılmamıştır. Ali/Ayşe için hemen hemen her şeyi yaparım. Rubin sevginin ögelerini. Sevgi insanın doğal bir ihtiyacıdır. Sevgi düşünme durumunda değil içe bakışta oluşur. süreç ve durum olarak kişinin varlığını onaylamasıdır. Çoğu zaman romantik bir ilişki. Bağlılık ile söylenmek istenen şey. 3) İlişki duygusal olarak önemlidir. sürdürme ya da bağlanma deneyimleri bebeklikte başlar ve büyük ölçüde öncelikle anne ile etkileşimler üzerine kuruludur. İlişkide bağlılık da temel özellik. bireyin güven aramasıdır. insanın kendi mutluluğu kadar (ya da daha bile fazla) ilgilenmesidir. sevilen kişi ile önem kazanmaktadır. sevginin üçüncü bir ögesi olan saygıyı içermelidir. sevilen kişi karşısında dikkatliliktir. ne demek istediklerini kesin olarak belirlemeye çalışmıştır. bağlılık. başka insanlarla olduğundan farklı bir biçimde paylaşmanız demektir (Wilson. İlişki kurma. Sevecenlik: Eğer Ali/Ayşe kendini kötü hissediyorsa. D. insanların yaşamları boyunca kurdukları çok sayıda farklı ve önemli duygusal bağın özel bir türüdür. diğer kişinin olduğu gibi büyüyüp gelişmesine duyulan ilgidir. 2) Duygusal bağ yerine başka herhangi birisinin koyulamayacağı belli bir kişiyi içerir. İçtenlik: Ali’ye/Ayşe’ye neredeyse bütün sırlarımı söyleyebileceğimi hissediyorum. 2002). adayabiliyorsa sevmektedir. Bağlanma. çevresel koşullar vb. bütünüyle kendine yeten bir kadın ya da erkek yoktur. Sonuç olarak sevgi. ruhsal sağlık belirtisi ve hayattır. Bunların yanında sevgi. Örneğin: Bağlılık: Eğer Ali/Ayşe ile beraber olmasaydım. kendimi çok mutsuz hissederdim. Ne zaman Ali/Ayşe ile beraber olsam yalnızca onu seyrederek saatler geçiriyorum. Sevecenliğin anlamı.Sorumluluk.

bazen acı. güdüleri ve davranışlarını temel alarak birbirlerinin deneyimlerine göre ya da birbirlerinin deneyimlerini etkileyerek davranma tarzı. Etkileşim sadece çiftlerin mevcut davranışları ya da kazançlarını etkilemez. Hazan ve Bradshaw (1988) üç bağlılık türü olduğunu belirtmişlerdir: Güvenli Bağlanma: Güvenli bağlananlar. birisine doğru çekilme. duygusal yakınlığı gerektirir. aşk yaşama ve sevmenin eşit aralıklarla sıralandığı bir boyut olarak ele alınabilir. olumlu ve anlamlı kişilerarası ilişkiler geliştirmek ve sürdürmek için yaygın bir güdüye sahiptirler. eşleriyle mümkün olduğu kadar sıkı bir yakınlık kurmak isterler. Özellikle yakınlık. artan duygusallığı ve sevilen kişinin sık sık düşünülmesini içerir. bazen mutluluk veren. ilişkiyi yaşayanları aynı zamanda yakın etkileşim ve deneyimlere de götürür. Kaygılı Bağlanma: Kaygılı bağlananlar. genellikle kendileri ve başkaları hakkında olumlu bir bakış açısına sahiptirler ve bir eşle duygusal bir yakınlık kurmada ve karşılıklı dayanışmada rahattırlar. bazen kötü. arkadaşlar ve aile ilişkilerinin tümü bireyin yaşamı için önemlidir. çok fazla samimiyete ve yakınlığa izin vermede tereddütlü davranırlar. Etkileşim bireylerin birbirlerinin varlığında davranışlar ortaya koymaları. insanlığın doğuşundan bugüne kadar insanoğlunun birbiriyle etkileşimi sonucunda doğal olarak ortaya çıkan. Bağlanma. Aşk uğruna. İnsanlar arasında aşkın her dönemde değişik boyutları oldu. gelişim dönemlerinin başarıyla atlatılmasında. Yakınlık aşk habercisi. insan gibi vahşi bir yaratığın en olumlu. Bu nedenle. Sürekli olarak aşık oldukları kişiyi kaybetme korkusuyla yaşarlar. en naif özelliklerinden biri sayılabilir. Moss ve Schwebel (1993)’e göre yakınlık. birbirleri için ürünler yaratmaları ya da birbirleri ile iletişim kurmaları anlamına gelir. arkadaşlıkların pekiştirilmesinde. Bir eşe tamamıyla güvenmek onlar için çok zordur. aşkla örtüşür ya da aşkın sonucu olarak görülebilir ve bir anlamda bu üç bakış açısının üçü de doğrudur. Karşılıklı bağımlılık. “Büyük romantik yeğinlikle sevme” olarak tanımlanmaktadır. 52 . insanların yaşamları boyunca kurdukları çok sayıda farklı ve önemli duygusal bağın özel bir türüdür. Bu duygu. İnsanlar az sayıda. bazen iyi biten bir duygudur.Shaver. Yakın davranışlar yakın ilişkileri sağladığı gibi. insanlar ne büyük acılar çekip ne büyük mutluluklar yaşadılar. birbirlerine doğru güçlü bir biçimde çekilen insanların duygularını derinleştirmeleri ve ilişkiyi sürdürmek istemeye başlamalarıyla doğar. sevilenlerin iyilik ve mutluluğu isteme ve bunun için çalışma gibi niteliklerini taşımaktadır. bireylerin sosyal gelişimlerini kendilerini kontrol etme düzeylerini ve fiziksel sağlıklarını etkiler. davranma derecesi olarak tanımlanır. İnsanların yaşamlarında öncelikle aradıkları duygular nelerdir? Aşk Aşk. aşık olma. Aşık olma. genel olarak yüksek fiziksel uyarılmayı. ancak değişmeyen bir yanı da vardı: Delicesine sevmekti aşk. Aşk. Karşılıklı bağımlılık yakın ilişkilerde çiftler arasındaki etkileşime odaklanır. Romantik ortaklar. Oral ÇALIŞLAR Aşk. etkileşim içindeki bireylerin eşin tercihleri. Bağlanma. Romantik aşk. Aşık olma. herkes tarafından yaşanılmayı beklenen. aşk ve yakınlık hepsi ayrı ancak yine de romantik ilişkileri etkileyen ilişkili olgulardır. Temkinli Bağlanma: Temkinli bağlananlar. kalıcı. ulaşılması gereken bir koşul olmaktan daha çok işlenmesi gereken bir süreçtir. Yakınlık. mutlu bir evliliğin oluşmasında ve psikoterapötik başarının gerçekleşmesinde tamamlayıcı role sahiptir. aynı zamanda onların gelecekteki olası davranışlarını da belirler. çünkü kişilerarası ilişkiler bir etkileşimdir.

Birbirlerine bakmaktan hoşlanırlar. birbirlerine özen gösterirler. seçilen kişinin ardından önem kazanmaktadır (Burger. işler kötüye gittiğinde kıskançlık. Duygusal özellikler: Yakın ilişki yaşayan bireyler. Buradaki olumlu kelimesi. Hotfield (1988)’e göre romantik yakınlıkta bulunanlar. Sevgi ve özenin yoğunluğundan dolayı bireyler. Teyfo Ağa’nın kızı Güllüşah. Bu nedenlerle birbirlerine yakın olmaya çalışırlar. Yezidiler tarafından öldürülmüş. Bağlılığın olumlu olduğu belirtilmiştir. birbirlerine karşı kendilerini ifade etmeye karşı isteklidirler. amaçlar ve değer bilgileri gibi). sevgilisinin kesik eliyle karsılaşır. değerleri. bu ilişkiye özgü olarak duygusal. Çoğu zaman romantik bir ilişki. Yezida ile Mahmud kaçmaya karar verirler. yalnızlık ve depresyon yaşamaktadırlar. Çıldırır. Yezida’nın saçlarına kırk gün boyunca birer tane örgü yapar. kızgınlık. Mahmut dilek ağacına yeşil mendil bağlarken Yezidi köyünde görülmüştür. Duygusal yakınlık: Bireylerin paylaştıkları duygusal değişimleri ve sevgililerin birbirlerinin duygusal dünyalarını fark etmelerini ifade etmektedir. kırkıncı gün kırkıncı örgü tamamlanır. Ölüm dairesini çizer ve kendini hapseder. zayıf ve güçlü yanları hakkında derin bir düzeyde bilgiye sahip olur. sevgilisinin ümitleri. geliştiği. Romantik bir ilişki yaşarken. (Mungan. Karşılıklılık: Karşılıklılık kavramı. Sevdiklerini dinlerler. ilişkilerin nasıl başladığı. Fiziksel yakınlık: Paylaşılan fiziksel etkileşimi ifade etmektedir. sevgilileriyle birlikte olmayı istemeleri bağlılık olarak tanımlanmaktadır. Mahmud’a deli gibi âşıktır. Kendileri hakkında karşı tarafa bilgi vermek amacıyla kendilerini açığa vururlar. karşılıklı etkileşime ve bireylerin enerjilerini ilişkilerini sürdürmek için kullanmalarına işaret etmektedir. kırk gün sonunda kırkıncı örüğünü de çözer ve kendini ölüme teslim eder. köyün ileri gelenlerinden biri olan Teyfo Ağanın kızıyla evlenmesini ister. Bu yüzden. Sevgililerine karşı yoğun sevgi duygularına sahiptirler. 1995). Bağlılık: Bireylerin ilişkileri süresince yaşadıkları deneyimlerin sonucunda. 53 . farklı kişi. kendini parçalar. ideolojisi. Oyun biter”. Bu arada. korkuları. ağaca yeşil mendil bağlayan eli kesilmiş. biçim ve tarihlerde yer almaktadır. bireyler için mutluluk ve bir sevinç kaynağı olarak değerlendirilmektedir ve kişisel başarı ile maddi varlıklar. Bu duygusal çatışmalar ilişkinin bozulmasında önemli etkiye sahiptir. Irmağın kenarında dolaşırken Yezida. devam ettiği ve sonlandığı. 2006). düşünce şekli. uğruna kendini asmaya bile kalkmıştır fakat Mahmud bu evliliği kabul etmez. Babası Miro Ağa kızını görmeye bile gelmemiştir.Romantik Yakınlık “Mahmud ile Yezida birbirine düşman Müslüman ve Yezidi köylerinin gençleridir ve birbirlerine sevdalıdırlar. sevgililerin birbirlerini çekici kılan ve bundan dolayı duygusal ve fiziksel etkileşime girmelerini sağlayan bir öge olarak tanımlanmasını ifade etmektedir. Yezida her gün saçının bir örüğünü çözer. Kendileriyle ilgili karmaşa ve zıtlıkları sevgililerine bildirmede rahattırlar. Moss ve Schwebel (1993) romantik yakınlığı beş etkenle açıklamışlardır. Bilişsel yakınlık: Sevgililerin paylaştıkları bilişsel değişimlere ve bireylerin bilişsel dünyalarını derin bir şekilde fark etmelerine işaret eder (değerler. Yezida cesedinin Mahmud'un yanına gömülmesini istemektedir ama buna bile izin yoktur. Mahmud dilek ağacının yanında. Diğer dokuz kardeşi hala namuslarını temizlemekten bahsetmektedirler. İki genç evlenmek için umutsuzca çareler ararlar. Bağlılık yakınlığın diğer boyutlarının gelişmesine olanak tanıyan bir kaynak olarak ele alınmıştır. köye hudut yapılmıştır. Günlerce kimseyle konuşmaz Yezida. köyün ağası Havvas Ağa Mahmut’un. davranışsal ve bilişsel özellikler ortaya koymaktadırlar: Bilişsel özellikler: Yakın ilişkide bulunan bireyler. ta ki Mahmud'un anası Eyşan Ana gelene kadar. Davranışsal özellikler: Sevgililer birbirlerine fiziksel olarak yakın olduklarında mutluluk hissederler. yakın ilişki yaşayan birey. Romantik ilişki yaşayan iki bireyin aynı zamanda birbirlerine bağlanmış olması söz konusudur.

doğacak çocuklara belli bir statü sağlayan. Sır saklamamayı bir ilke haline getirin. Ortağınızın sözünü yalnızca aynı fikirde olduğunuzu belirtmek için kesin. duygusal paylaşıma ve birlikte zaman geçirmeye isteklidirler. Ailede eşler birbirlerinin gereksinimlerine karşı duyarlı. • • • • • • • • • • • Eşinize ona yönelik duygularınız konusunda güvence verin. kuralları ve aile içi roller bellidir. İşlevsel aile. Olumlu ve güler yüzlü olun. dürüstlük. Evlilik. Ailenin değerleri. Sözsüz iletişiminizde olumlu olun (örneğin.. sevgi. kişisel farklılıkların yaşanabildiği ve bireylerin maddi manevi ihtiyaçlarını karşılayabildiği. kızgınlık ve cinsellikle ilgili duyguların yaşanabildiği en doğal ilişki biçimidir. yaşantıları paylaşmak. kişisel ve toplumsal olarak çeşitli işlevlerinin olmasından kaynaklanmaktadır. Yakın İlişkiler Psikolojisi. kötü bakmayın ya da gözlerinizi döndürmeyin). Nur. etkili bir iletişimin olduğu. Aile birliğinin gerçekleşmesi evlilikle başlar. karşı cinsten iki kişinin birlikte yaşamak. Eğer daha fazla yakınlık istiyorsanız göz temasını artırın.. 54 . açık ve güvenilir ilişkinin.Eşler arasında karşılıklı bağımlılık ne ifade eder? Etkili İletişim Kılavuzu Romantik bir ilişkide etkili iletişim için aşağıdaki yolların izlenmesi önerilmektedir. Kaynak: Dönmez.. kişisel sorunların çözülmesinde işbirliği yapmaya. Kendinizi ortağınızın yerine koyun. Bu durum evliliğin. Başer. Evlilik. Bireyler arasında işbirliği. kabul. çocuk yapmak ve yetiştirmek gibi amaçlarla yaptıkları bir sözleşmedir. bir kadınla bir erkeği. Özgüven (2000)’e göre evlilik. UYUM VE DAYANIŞMA Toplumun temel kurumlarından biri olarak nitelendirilen aile yapısında evlilik olgusu yer almaktadır. karı-koca olarak birbirine bağlayan. Büyükşahin. Güler. bireyler arasında ilişkilerin olumlu ve geliştirici olduğu bir yapıdır. Bu ortaklığın başarıyla sürmesi uyum ve dayanışma ile sağlanabilir. toplumsal yönden devletin kontrol. Taluy. bireylerin doğal davranabildiği. Ailenin karşılaştıkları sorunları birlikte çözmeye. hak ve yetkisi bulunan yasal bir ilişki sistemidir. İyi bir dinleyici olun. paylaşım. A. bir ilişkiler sistemi. bireysel sözcükler yerine “biz” gibi ilişkisel sözcükler düşünün. M. yakınlık. Eşinize önem verin. Bir yaşam biçimi olarak evlilik olgusuna birbirinden çok farklı kültürlerde evrensel düzeyde rastlanabilmektedir. Her aile bireyinin birbirleri ile ilişkileri belli. I. Duygularınız hakkında açık olun. Her evlilik bir yaşam ortaklığıdır. saygı ve birbirlerinin gelişimine destek söz konusudur. yakınlık. kurumsallaşmış bir yol. A.. Uyum ve dayanışmanın olduğu aile işlevseldir. (2009). Ankara: Nobel Yayın Dağıtım. ilişkinizi önemseyin. Evlilik kavramı aile kavramına göre daha belirgin bir kavramdır. Açılmayla özel yaşamı dengeleyin. “Sen” ya da “ben” gibi. dayanışma. açık ve uyum içinde her biri hissettiklerini ve düşündüklerini açıkça söylemeye eğilimlidir. gelişimlerini destekleyici roller içindedirler. aile ilişkisinin kurulduğu eşler arasında birliğin.

Zamanla eş ilişkisinde olumlu ve olumsuz faktörlerin birlikte işlerlik gösterdiği bir denge kurulmakta. daha önceki veya bireysel yaşam biçimlerini (hiç değilse aynı zamanı. ait olma. açık iletişim kuran evlilik sisteminin sağlıklı bir aile yapısını temsil ettiği belirtilmektedir. ilgi alanları ve cinsel yaşam gibi faktörlerdir. İletişim bilgi ve becerilerinin arkasında gönül zenginliği. bu dengeler evliliği sürdürücü ya da bozucu rol oynayabilmektedir. Eş ilişkileri içerisinde işlevi olan bu dengeler. kültürel ve bireysel (hastalık. o da kendi bildiğini yapsın” anlayışı. mutlu olma gibi psikolojik ihtiyaçlarının karşılandığı. sosyo-ekonomik durum. uygun biçimde ifade etmeleri ailenin sağlıklı bir şekilde devam etmesini sağlayacaktır. evlilik kurumu içinde sosyal. “Ben kendi bildiğimi yaparım. bireylerin kendilerini açma ve özgürce ifade edebilme davranışları aile sisteminde uyumun bir göstergesidir. ekonomik. 1996). duygu ve düşünceleri paylaşmaları gereklidir. mekânı. birbirleriyle etkileşim halinde oldukları. Evlilikte mutluluğu belirleyen faktörler. hem bir sürekliliği hem de bu süreklilik içinde devam eden hareketi ifade eder. Aile sisteminde uyumun göstergeleri nelerdir? Bu konuyla ilgili daha ayrıntılı bilgi edinmeniz için “Aile Okulu” adlı kitabı okuyabilirsiniz. Ebeveynler arasında iyi bir ilişki bulunan. mesajı veren kişi mesajın sorumluluğunun bilincinde olmalıdır. sadakatsizlik vb. Eşler arasındaki uyum. etkileyicilik. Ebeveynlerin birbirlerine ve çocuklarına gereken düzeyde ilgi göstermeleri ve rollerinin gereklerini yerine getirmeleri. ekonomik etkileşimlerle birlikte cinselliğin yaşanması ile karakterize edilir. Evlilik. Evlilik bir iletişim ve etkileşim sistemidir. anlayış ve hoşgörü olmalıdır. ebeveynlerin olumlu ve olumsuz duygularını. çocuklar. kök aileleriyle. biyolojik birleşme ve sosyal bütünleşme ötesinde bir sözleşme. fiziksel çekim. devam eden ilişki sürecinin durumunu. sevgi. yani iki kişilik bir psikolojik sistem oluştururlar. diğeri için mutlaka bir mesaj niteliği taşır. vb.Uyum ve Dayanışmada Yer Alan Belirleyiciler Ebeveynlerin Evlilik Uyumu Evlilik iki insanın birbirlerinin sevgi. paylaşmaya ilişkin bir takım durumlarda) değiştirmeye ve yeni etkileşim biçimlerini denemeye başlamaktadırlar. kültürel. belirli bir ilişki içine girmiş olduklarını. çocuklarının geleceğini düşünen ve geleceğe iyimser bakan. Evlilik ilişkisi içinde her bir eşin davranışı. bu nedenle. bir bütünleşme ve karşılıklı memnuniyeti sağlayan sorumluluk almayı içermektedir. sosyal. İki insan birlikte olmaya başladıkları andan itibaren. Evlilikte eşlerin mutluluk algılarının üst düzeyde olması ve hem evlilikten hem de birbirlerinden hoşnut olarak doyum sağlaması evlilikte uyumu da beraberinde getirmektedir. fiziksel çekicilik. ilişkilerin yeniden düzenlenmesi demektir (Gülerce. Evlilik uyumu. ortak amaç. 55 . eşlerin birbirlerine açılması. İletişimin gerçekleşmesi için. birbirlerinin düşünüş ve beklentilerini hesaba katarak davranmaları gerektiğini görebilmeleri gerekir. dış sosyal dünya ve kendi iç dünyalarıyla. iletişimin temel varsayımına aykırı düşer. Bu etkileşim biçiminin uyumluluğu oranında. Evlilik ve aile sistemi içindeki iletişimin açık seçikliği. bağlılık. birbirlerine derin duygularla bağlı oldukları bir birimdir. Bu aynı zamanda.) kökenli bozucu etkenlerle sarsılabilmektedir. Eş ilişkisi. Uyumlu bir evliliğin ön koşullarından birisi sağlıklı bir iletişimdir. vb. ilişkideki tüm alanları etkileyebilen önemli etkenlerden biridir. evlenme yaşı. aralarında yakın ilişkilerin bulunduğu. yönünü kavramsallaştırır. Eşlerin. benzer ilgi ve aktiviteleri paylaşmaları. bir çift. olumlu ve olumsuz tutumlar.

Ebeveynlerin Algıladıkları Sosyal Destek Destek. Duyguları ifade etme becerisinin. bağlılık vb. Evliliklerde ilişkiye hâkim olan (pozitif/negatif) duygusal iklim. kendini diğerlerinden daha aşağı görme. Ebeveynlerin her birinin deneyimledikleri duygularının türü.). incinme vb. Uyumlu bir evliliğin sürmesi açısından eşlerin her ikisinin de. çocuk sahibi olma duygularını yaşamaktadırlar. diğerleri tarafından önemsenip değer verilmediğine ve buna paralel kötü davranıldığına inanma. şiddet vb. Ebeveyn davranışlarının çocuk üzerindeki etkisini anlatan örnek bir metni inceleyelim. düşünceleri ve davranışları oldukça önemlidir. yakın arkadaş. yakınlık. birçok duygusal ve sosyal birliktelik ve paylaşım. Kınama ve ayıplamayı öğrenir. aşağılama.. birbirine sahip olma ve birbirine ait olma duygusu. Eğer bir çocuk kin ortamında büyümüşse. odalarını dekore etme tarzları. Ebeveynler çocuklarına giydirdikleri kıyafetler. kendi tutum ve davranışları gibi birçok yolla cinsiyete ilişkin kalıp yargıları çocuklarına aktarırlar. bireyin birincil sosyalleşme kaynağı ve hayat boyu var olması nedeniyle korunması gereken sosyal bir kurumdur. romantik ortak vb.) ve durumun özelliklerinin (bir çatışmanın tartışılması. EBEVEYN DAVRANIŞLARI İnsanın içinde doğup büyüdüğü. gerginlik. onlara aldıkları oyuncak çeşitleri.) belli bir aşamadan sonra reddedilme duyarlılığına dönüşebilmekte ve yakın ilişkilerin bozulmasına neden olabilmektedir. toplumun temel taşı. aşağılama gibi olumsuz duygularını dışavurumunun evliliklerin devam etmesi için temel olduğu ileri sürülmektedir. diğerlerinin sözel ya da sözel olmayan iletişim biçimleri. kişilik özelliklerinin (depresyon. cinsel doyumla mutlu bir yaşam sürme.Duyarlılık Duyarlılık. sevgi ve koruma gördüğü aile. kişilerarası ilişkilere duyarlılığa sahip bireylerde kolaylıkla incinme ve kırılma. Bu duyguların ifade ediliş şekli sonucunda. Yakın ilişki içinde olan iki insanın dönem dönem iletişim çatışması yaşaması kaçınılmazdır. birçok ilişki olumsuzluğunu azaltabilir ve hem arkadaşlıklar hem de ebeveyn ilişkileri için güçlendirici bir etki sağlayabilir. diğerlerinin yanında iken yanlış bir şeyler yapmamaya özen gösterme gibi yaşantılara neden olarak kişilerarası ilişkilerde problemler yaşanmasına (ilişkinin bozulması dahil) yol açan bir durumdur (Boyce ve diğ. evlilik kalitesi için önemlidir. Ebeveynlerin duygularını ifade etme becerisi. Ebeveynlerin ilişkilerinde. yalnızlık vb.) ya da yumuşak (üzüntü.) olarak nitelendirilen duyguların ifade edilişine bağlı olarak kişilerin yakın ilişkide bulundukları eşlerine ilettikleri ya da onlardan aldıkları mesajlar da değişmektedir. 56 . öfke. yaratıcı yeni bir durum) tümünün ebeveynlerin destekleyici davranışa ilişkin algılarını etkilemektedir. “anlayışlı olma” gibi tepkiler ortaya çıkabilir. Kişilerarası ilişkilerde duyarlılığa sahip bireyler için. evliliklerinin sağlıklı bir şekilde devam etmesi için bir temel oluşturmaktadır. Çocuk Ne Yaşıyorsa Onu Öğrenir Eğer bir çocuk sürekli eleştirilmişse. duyguların ifade edilip edilmediği ya da nasıl ifade edildiği evliliğin devamı için önem taşıyan faktörlerdir. üzüntü. 1991) Kişilerarası ilişkilerde yaşanan duyarlılıklar (ebeveyn. eşlerin. duyguları. ilişki etmenlerinin (içtenlik. iletişim sorunlarının çözümünde işlevsel olan insan ilişkileri becerilerine sahip olmaları gereklidir. “önemseme”. yakın ilişkilerde eşlerde “empati kurma”. Kavga etmeyi öğrenir. Evlilik ilişkisinde sert (öfke. Ebeveyn İhtiyaçları Evlilikte eşler.

Ebeveynlerin Rol Model Olması Aile. Sıkılıp. birbiriyle etkileşim içinde olan iki alt sistemi içerir: Sosyalleşme değerleri ve aile etkileşimi. 2011). toplumsal. Bu konuyla ilgili daha ayrıntılı bilgi edinmeniz için “Yeniden İnsan İnsana” adlı kitabı okuyabilirsiniz. 1998). Ebeveynlerin evlilik ilişkilerinin sağlıklı olması ve evliliklerinden doyum sağlamaları hem çocuğun gelişimi açısından hem de ebeveynlerin yaşam kalitelerinin artması bakımından önemlidir. Eğer bir çocuk sürekli utanç duygusuyla eğitilmişse. çiftlerin evlilik birlikteliklerine ait özellikler. Sosyalleşme değerleri. Eğer bir çocuk övülmüş ve beğenilmişse. psikolojik. duyguları. ebeveynlerin güç ve disiplin yöntemlerini kullanmalarının sonucudur. Adil olmayı öğrenir. tamamlayıcı ebeveyn rollerine sahip olabilme. İnançlı olmayı öğrenir. Eğer bir çocuk kabul ve onay görmüşse. Takdir etmeyi öğrenir. biyolojik. tarihsel süreç içerisinde rolü ve işlevi sürekli olarak değişen ve yeniden yapılanan bir sistemdir.Eğer bir çocuk alay edilip aşağılanmışsa. ana-baba tavrı ve bunun sonucunda oluşan benliğin gelişimini içerir (Kağıtçıbaşı. Eğer bir çocuk hakkına saygı gösterilerek büyütülmüşse. Eğer bir çocuk güven ortamı içinde yetişmişse. karşılıklı ilişkilerin belirli kurallarla bağlandığı o güne dek toplumda oluşturulmuş maddi manevi zenginlikleri kuşaktan kuşağa aktaran. Kendini sevmeyi öğrenir. Aynı zamanda aile daha geniş. utanmayı öğrenir. Aile sınırları: Ego sınırları. bireye veya gruba verilen önemle. nesil sınırları ve aile toplum sınırlarını içerir. sosyal sistemlerle de sürekli etkileşim halindedir. aile üyelerinin tavırları. Aile. Aile etkileşimi. güç ilişkisi. Eğer bir çocuk aile içinde dostluk ve arkadaşlık görmüşse. bağımlılık-bağımsızlıkla. Kendini suçlamayı öğrenir. Sabırlı olmayı öğrenir. Bu dünyada mutlu olmayı öğrenir (Nolte. değerleri ve davranışlarından oluşmaktadır. Eğer bir çocuk desteklenip. çocuğun ekonomik veya psikolojik değerleriyle oluşur. toplumsallaşma sürecinin ilk ortaya çıktığı. Aile. Fleck (1980) sağlıklı aile fonksiyonlarını içeren beş parametre önermektedir: Liderlik: Ebeveynlerin kişilik yapıları. 1975: akt: Cüceloğlu. aile üyeleri arasındaki ilişki formları. yüreklendirilmişse. biyolojik ilişkiler sonucu insan türünün devamını sağlayan. 57 . hukuksal ve benzeri yönleri bulunan toplumsal bir kurumdur (Sayın. Kendine güven duymayı öğrenir. Aile sistemi. Eğer bir çocuk hoşgörüyle yetiştirilmişse. 1990). ekonomik.

2007). Çocuk. özgüveni olan. Diğer insanların ilişki kurma tarzına uyabilmek için. (2009). Bu da anne-babaların küçük yaştan itibaren çocukları ile kuracakları sağlıklı iletişime ve onlara karşı olumlu tutum ve yaklaşımlarına bağlıdır. çamaşır yıkma. Çağdaş toplumun. Yakın etkileşimler ve ilişkiler. yaratıcı. “erkeklik” davranış kalıplarını. insan olmanın gerektirdiği. Aile birey için önemli bir modelleme aracıdır. Aile işleri nasıl yürütülüyordu? Yemekleri hazırlama. yakın ilişkide olduğu insanlar ve sosyal çevresi arasında. onların davranışları ile ilgili bir bilgi kazanır. yaşam boyu sürecek karşılıklı uyum süreci başlamış olur. Sonra her bir işin yanına genelde o işi yapan kişiyi yazınız. yetiştiğiniz aile işlerinin nasıl yürütüldüğünü ve şu an ki ve gelecekteki ailenizde böyle işlerin nasıl yapılmasını istediğinizi görmektir. anne-babayı model alarak. öncelikle ebeveynler olmak üzere bütün aile bireylerinin tutum ve davranışlarında etkileşim ve iletişim biçimlerinde demokratik bir duyarlılık içinde bulunmaları gereklidir. ya da “kadınlık”. Ailede gördükleri modeller üzerinden bireyler annelik. çocuk bakımı. Nur. normlara ve geleneklere göre bireyselleşmesi sosyalleşme süreci olarak tanımlanmaktadır. Aile içerisinde etkili iletişim örüntülerinin varlığı. ailenin krizle başa çıkma yolları ve aileden ayrılan bireylerin yeni hayatlarına uymaları konularını içerir (akt: Canel. Taluy. Bireyin uymak zorunda kalabileceği çevresel koşullar bu ilişkilerden etkilenir. 58 . Zira bireyler erken çocukluk döneminde daha çok taklit yoluyla öğrenirler. Birlikte zaman geçirmeye istekli olması. elektrik süpürgesi ile temizlik yapma ve çimleri biçmekten. toplumsal yaşamın temel kurallarını öğrenir. Aile üyelerinin birbirlerine minnettarlık duyuyor olması. aile içi denge. Aile üyelerinin birbirlerinin rol beklentilerine uygun davranabilmeleri (akt: Canel.Sevgi: Bireyler arası yakın duygusal ilişkiler. gelişiminin her evresinde değişen ihtiyaç ve durumlara uyumunu etkiler. konuşmalarının sentaksı ve netliği. desteklemeleri. Aile üyelerinin birbirlerini cesaretlendirmeleri. paylaşma.. davranış kontrolü ve rehberlik. Gladding (2002)’e göre sağlıklı ailenin genel özelliklerini aşağıdaki gibi özetlemek mümkündür: Aile üyelerinin birbirlerine ve aileye bağlı olması. kişinin tüm hayatında. başkaları ile olumlu sosyal ilişkiler kurabilen bireylere ihtiyacı vardır. A. Yakın İlişkiler Psikolojisi. Ailede gerçekleştirilen sosyalleşmenin demokratik temelde şekillenmesi için. kadınlığın ve erkekliğin sosyal ortamlarda ifade ediliş biçimini öğrenirler. erkek çocukları ise babalarını model olarak almaktadır.. yapıcı. A. Daha sonra farklı renkte bir kalem alarak. Yaşamın erken dönemlerindeki yakınlık etkileşimleri. Kriz durumlarında pozitif davranabilme yeteneği. aile üyelerinin kendilerini ifade ediş tarzları. toplumun kadına ve erkeğe yüklediği anlamları ve beklentileri içeren kültürel bir yapıyı. Eğer bir işi birden fazla kişi yapıyorsa hepsinin isimlerini yazınız. Büyükşahin. İletişim: Aile üyelerinin birbirlerine karşı sorumlulukları. işbirliği gibi sosyal becerileri gelişmiş. akran ilişkileri ve bu konuda ailenin onlara sağladığı yol göstericilik. duygu ve düşüncelerini özgürce ifade edebilen.. M. kendisi. babalık. aile üyelerinin soyut ve metaforik düşünce yapılarının doğasıdır. boş zaman aktiviteleri. Günlük yaşamda rollerin benimsenmesinde genellikle kız çocukları annelerini. her işin yanına onu aslında kimin yapması gerektiğine inanıyorsanız onun ismini yazınız. üyelerin birbirlerine karşı sergiledikleri sözlü ve sözsüz iletişimin miktarı. Güler. sonraki dönemlerde hangi ilişkilerin şekilleneceğini belirler. kişi kendi davranışlarını ayarlamak zorunda kalabilir Hayat içinde doğal ve gönüllü bir öğrenme modelinin uygulandığı aile yaşantısında birey. yardımlaşma. Görev/Amaç Performansı: Ailenin üyelerinin bakımını üstlenmesi. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım. Çocuğun doğumuyla birlikte. Bireyin ilk sosyalleşmesi ailede başlar. Toplumsal Cinsiyet Rollerine Bir Bakış Yetiştiğiniz aileyi düşünün. 2007). şu an ki ya da gelecekteki evinizde. I. Çocukların doğumlarıyla birlikte temas ettikleri ilk sosyalleştirme araçları genellikle ebeveynleridir. çocukları doktora götürmeye kadar düzenli olarak yapılan 10-15 ev işini listeleyin. Buradaki amaç. aile üyelerinin birbirlerinin duygularına karşı toleransları ve duygusallık kavramlarını içerir. İşlerin siz büyürken olduğu gibi mi yürümesini istersiniz? Yoksa farklı yapılmalarını mı istersiniz? Neden? Ev/aile işleri açısından nasıl toplumsal cinsiyet yapıyorsunuz? “Toplumsal cinsiyeti nasıl ortadan kaldırıyorsunuz?” Kaynak: Dönmez. Çocuğun çevresindeki kurallara. toplumsal cinsiyet kapsamında tanımlanan. Başer..

evliliğe ait ve ailesel beklentiler. yaşamının her döneminde yakın ilişkiye sahipse. birey için anlam ifade etmektedir. birbirlerine açılmaları birbirlerinden ruhsal. birlikte zaman geçirme. ebeveynlerin birbirlerine karşı sorumluluk duygusu taşıdığı. olumsuzluklar karşısında eşlerin birbirlerine kenetlendiği bir sistemdir. birbirlerini sosyal açıdan destekledikleri. Sevgi ve güven: Sevgi. bir insanın bir diğerine karşı duyduğu belli bir duyu olarak tanımlanmaktadır. bireyler için mutluluk ve bir sevinç kaynağı olarak değerlendirilmektedir ve kişisel başarı ile maddi varlıklar. bazen mutluluk veren. yaş. herkes tarafından yaşanılmayı beklenen. Sevgi bir çeşit kişisel ilişki. üyeler arasında açık iletişimin olduğu. birbirinin yokluğunda özlem duyma. bu dengeler evliliği sürdürücü ya da bozucu rol oynayabilmektedir. insanların yaşamlarında öncelikli olarak aradıkları duygulardan biridir. Etkinlikte bulunma eşlerin paylaşımının gerekli olduğu bir alandır. Bağlılık: Romantik ilişki yaşayan iki bireyin aynı zamanda birbirlerine bağlanmış olması beklenir. Yakın ilişkiler yaşamın çok önemli bir yönünü oluşturmaktadır. psikolojik. eşler arasındaki duygu ve düşüncelerin karşılıklı açık ve doğru olarak iletilmesidir.Özet Ebeveyn olma bir çocuğun gelişme ve hayatta kalması için bakım. Zamanla eş ilişkisinde olumlu ve olumsuz faktörlerin birlikte işlerlik gösterdiği bir denge kurulmakta. Yakınlık kavramı. eğitim düzeyi. deneyimler. Eşler arasındaki uyum. sevilen kişi ile önem kazanmaktadır. Çoğu zaman romantik bir ilişki. Eşlerin. bazen acı. ihtiyaç ve desteğinin sürekli olarak sağlanmasıdır. göz teması kurmaktan ve fiziksel temastan hoşlanmayı içeren bir yönü olarak ele alınmaktadır. duygu ve düşünceleri paylaşmaları gereklidir. toplumsal ve cinsel beklentilerini ve mesajlarını ortaya koymaları. Aşk: Aşk. “Büyük romantik yeğinlikle sevme” olarak tanımlanmaktadır. Aksi durumda evlilik uyumunun bozulmasıyla eşler arası problemlerin yaşanması söz konusu olabilmektedir. Eşlerin birbirlerine ruhsal. devam eden ilişki sürecinin durumunu. bireyler için mutluluk ve bir sevinç kaynağı olarak değerlendirilmektedir ve kişisel başarı ile maddi varlıklar. ilişkinin. 59 . birbirlerinin düşünüş ve beklentilerini hesaba katarak davranmaları gerektiğini görebilmeleri gerekir. çocuklarının geleceğini düşünmeleri ve geleceğe iyimser bakmaları. Aşk. sosyal ve ekonomik kaynaklar gibi çeşitli doğal olay ve sosyal durumlardan da etkilenebildiği görülmektedir. Etkileşimin sağlıklı olması. karı-koca arasında ya da pek çok kişi arasındaki yakınlığı niteler. Evlilik bir iletişim ve etkileşim sistemidir. birlikte isteyerek zaman geçirdikleri. Romantik yakınlık: Romantik bir ilişki. belirli bir ilişki içine girmiş olduklarını. kişisel bazı özelliklerinin yanı sıra. bazen iyi biten bir duygudur. birlikte konuşmaktan. gülmekten. Birlikte etkinlikte bulunma: Sağlıklı aile yapısı. seçilen kişinin ardından önem kazanmaktadır. Evlilikte eşlerin mutluluk algılarının üst düzeyde olması ve hem evlilikten hem de birbirlerinden hoşnut olarak doyum sağlaması evlilikte uyumu da beraberinde getirmektedir. insanlığın doğuşundan bugüne kadar insanoğlunun birbiriyle etkileşimi sonucunda doğal olarak ortaya çıkan. kişisel ilişkilerin özel bir unsuru. dile getirebilmeleri için karşılıklı etkileşim içinde olmaları gerekir. toplumsal ve cinsel beklentilerini ve mesajlarını ortaya koymaları ve dile getirebilmeleri. Eşlerin açık iletişim kurarak. iki arkadaş arasında. birbiri için özel olduğu düşünülen şeyler yapmaktan. hem bir sürekliliği hem de bu süreklilik içinde devam eden hareketi ifade eder. benzer ilgi ve aktiviteleri paylaşmaları. Ebeveynlik döneminde bireyin. yönünü kavramsallaştırır. mutlu ve sağlıklı olabilir. meslek ve güvenlik. ilişkideki tüm alanları etkileyebilen önemli etkenlerden biridir. Evlilik uyumu. Bir insan. Yakın ilişki kavramı anne-çocuk arasında. bazen kötü. Yakın ilişkiler içinde yer alan duygusal ilişki.

Çocuk. Çift ilişkisinde destek alış verişi vardır. Çiftlerden her birinin bireyselliği söz konusudur. onlara aldıkları oyuncak çeşitleri. Bireyin ilk sosyalleşmesi ailede başlar. kendi gereksinimi kadar diğer kişinin gereksinimini de göz önüne alır. ya da “kadınlık”. Böylece ilişkide her bir konu üzerinde konuşulup uzlaşılabilir. Yaşamın erken dönemlerindeki yakınlık etkileşimleri. insan olmanın gerektirdiği. babalık. kendi tutum ve davranışları gibi birçok yolla cinsiyete ilişkin kalıp yargıları çocuklarına aktarırlar. “erkeklik” davranış kalıplarını. kendisi. İlişkinin sağlıklı devamı için belirli ve önceden tahmin edilebilir özelliklerin yanı sıra esnek olması da önemlidir. Çift ilişkisinde ‘geçmiş’. odalarını dekore etme tarzları. toplumsal cinsiyet kapsamında tanımlanan. sonraki dönemlerde hangi ilişkilerin şekilleneceğini belirler. Her eş. Çiftler ‘geçmiş’ hikâyeleriyle ‘geleceğe’ bağlanırken ilişkinin ‘şimdi’ ayakta kalması için geleceğe yönelik planlar yaparlar. Başka deyişle ilişki karşılıklıdır. birbirlerine destek olur. Çift ilişkisi belirli ve gelişen olma özelliklerinin dengeli bir şekilde bulunduğu bir ilişkidir. 60 . annebabayı model alarak. Ailede gerçekleştirilen sosyalleşmenin demokratik temelde şekillenmesi için. Bu ilişkinin isteyerek sürdürülmesi ilişkiyi rahat yaşanır hale getirirken yine de devamı için karşılıklı çaba harcanması gerekir. toplumun kadına ve erkeğe yüklediği anlamları ve beklentileri içeren kültürel bir yapıyı. Ailede gördükleri modeller üzerinden bireyler annelik. Hayat içinde doğal ve gönüllü bir öğrenme modelinin uygulandığı aile yaşantısında birey.Çift ilişkisi isteyerek yürütülen bir ilişkidir. farklı değerler ve dünya görüşünden oluşan ilk bakış açısının ve geçmişin birbiriyle birleşmesi demektir. Çocuğun doğumuyla birlikte. çift ilişkisinde bireylerin bireyselliğine saygı duyulur ve destek verilir . Çift olmak. toplumsal yaşamın temel kurallarını öğrenir. Bireyin uymak zorunda kalabileceği çevresel koşullar bu ilişkilerden etkilenir. yaşam boyu sürecek karşılıklı uyum süreci başlamış olur. kadınlığın ve erkekliğin sosyal ortamlarda ifade ediliş biçimini öğrenirler. öncelikle ebeveynler olmak üzere bütün aile bireylerinin tutum ve davranışlarında etkileşim ve iletişim biçimlerinde demokratik bir duyarlılık içinde bulunmaları gereklidir. Ebeveynler çocuklarına giydirdikleri kıyafetler. her iki taraf hem alıcı hem verici konumundadır. ‘şimdi’ ve ‘gelecek’ vardır. Aile birey için önemli bir modelleme aracıdır. onların davranışları ile ilgili bir bilgi kazanır. yakın ilişkide olduğu insanlar ve sosyal çevresi arasında. Çocukların doğumlarıyla birlikte temas ettikleri ilk sosyalleştirme araçları genellikle ebeveynleridir.

Ortaklık d. Evlilik c. Arkadaş/Okul çevresi c. Aile üyelerinin birbirlerine karşı kaygıları b. Duygusal ve sosyal birliktelik/paylaşım d. Dostluk 3. Sosyalleşmesi e. Çocuğun çevresindeki kurallara. Duygusal dengesizlik c. bağlılık. Birbirlerinin ailelerine ait olma ve sahiplenme duygusu b. birbirleriyle etkileşim halinde oldukları. Uyumlu olması d. Sevgililerinin duyguları hakkında derin bir düzeyde bilgiye sahip olurlar 10. Evlilik c. Aile üyelerinin kendilerini ifade ediş tarzları d. Temkinli bağlanma c. Aşağıdakilerden hangisi ebeveyn olmanın temel görevlerinden biri değildir? a. Güven b. Nezaketli olması b. Akrabalık b. Birey olması c. Çocuk sahibi olma e. Kayıtsız bağlanma 4. İnsanların kişisel katılım. İnsanların genellikle kendileri ve başkaları hakkında olumlu bir bakışa açısına sahip olmaları ve bir eşle duygusal bir yakınlık kurmada. Korkulu bağlanma d. Öğretmen/leri e. Yakınlık c. Romantik yakınlıkta bulunan bireyler bu ilişkiye özgü olarak bilişsel özellikler grubunda ne tür davranışlar göstermezler? a. Çocukların aile içinde gelişmesine olanak sağlamak b. mutlu olma gibi psikolojik ihtiyaçlarının karşılandığı. Çocuğun yaşamda kalması için bakımı d. Kendileri hakkında karşı tarafa bilgi vermek amacıyla kendilerini açığa vururlar d. Aile üyelerinin soyut ve metaforik düşünce yapılarının doğası 7. Sevdiklerini dinlerler e. Ebeveyn olma e. Kaygılı bağlanma b. Sevgi c. Aile üyelerinin konuşmalarının sentaksı ve netliği e. Aile/Ebeveynler 9. Sülâle 61 . Çocuklarla iletişimin sürekliliğini korumak 2. Gelişmesi uygun c. Çocukların doğumlarıyla birlikte temas ettikleri ilk sosyalleştirme araçları kimlerdir? a. Aile üyelerinin birbirlerine karşı sergiledikleri sözlü ve sözsüz iletişimin miktarı c. Romantik yakınlık 5. normlara ve geleneklere göre bireyselleşmesi ne olarak tanımlanmaktadır? a. karşılıklı dayanışmada rahat olmalarını ifade eden bağlılık türü aşağıdakilerden hangisidir? a. Çocukların tüm kapasitelerini geliştirmelerine olanak sağlayan koşulları yaratmak e. Doktor b. Yakın ilişki d. İki insanın birbirlerinin sevgi. Aşağıdakilerden hangisi evlilikte eşlerin yaşadıkları duygulardan değildir? a. Cinsel doyumla mutlu bir yaşam sürme 8. Çocuğun eğitiminde yöntemlerini kullanmak kapasitesinin disiplin 6. Aşağıdaki davranışlardan hangisi aile üyelerinin iletişim kurmalarında etkili değildir? a. Hısımlık e. aralarında yakın ilişkilerin bulunduğu. Güvenli bağlanma e. Arkadaşlık b. Komşuları d. birbirlerine derin duygularla bağlı oldukları birime ne ad verilir? a. Kontrol d. Birlikte etkinlikte bulunma e. ait olma. Birbirlerine karşı kendilerini ifade etmeye karşı isteklidirler b. duygusal bağlanma ve sürekli etkileşimi içeren ilişkilerine ne ad verilir? a. Aşağıdakilerden hangisi yakın ilişkileri nitelendiren özelliklerden birisi değildir? a.Kendimizi Sınayalım 1.

Kendimizi Sınayalım Yanıt Anahtarı
1. a Yanıtınız yanlış ise “Ebeveyn Olmak: Anlamı ve Önemi” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 2. c Yanıtınız yanlış ise “Yakın İlişkiler” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 3. d Yanıtınız yanlış ise “Bağlılık” konuyu yeniden gözden geçiriniz. 4. c Yanıtınız yanlış ise Nitelendiriren Özellikler” yeniden gözden geçiriniz. başlıklı

1. Sevgi: Yakınlık etkileşimi göstermek ile sevgi arasında doğrudan bir ilişki olduğu görülmektedir. Yakınlık etkileşimlerinde bireylerin birbirlerine karşı olumlu duygular beslemeleri gerçeğinin varlığında birbirlerini sevmeleri de gerekmektedir. 2. Güven: Güven yakın ilişkilerde bulunan bireylerin birbirleri için neyin istenen olduğunu bilmeleri anlamına gelmektedir. Birbirlerine güvenen bireyler, karşılarındaki kişilerin onlara zarar vermeyeceklerinin, birbirlerini aldatmayacaklarının farklındadırlar. Sonuç olarak yakınlık etkileşimleri, bireylere birbirlerine güven duyabileceklerinin olanağını sunar. 3. Bağlılık: Bağlılık birlikte zaman geçirmeyi ve birlikte aktivitelerde bulunmayı ifade etmektedir.

“Yakın İlişkileri başlıklı konuyu

5. b Yanıtınız yanlış ise “Ebeveynlerin Evlilik Uyumu” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 6. a Yanıtınız yanlış ise “Ebeveynlerin Rol Model Olması” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 7. a Yanıtınız yanlış ise “Ebeveyn İhtiyaçları” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 8. e Yanıtınız yanlış ise “Ebeveyn Davranışları” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 9. b Yanıtınız yanlış ise “Romentik Yakınlık” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 10. d Yanıtınız yanlış ise “Ebeveynlerin Rol Model Olması” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz.

Sıra Sizde 3
İnsanların yaşamlarında öncelikli olarak aradıkları duygular; sevgi, ilgi, sorumluluk, saygı, bilgili olma, bağlılık, sevecenlik ve içtenlik olarak ifade edilmektedir. Sevgi, sevdiğimiz şeyin büyümesi ve yaşaması için gösterdiğimiz ilgidir. İlgi ve bakım sevginin bir başka unsurunu, sorumluluğu açığa çıkarır. Sorumlu olmak yanıt vermeye hazır olmak demektir. Sorumluluk, sevginin üçüncü bir ögesi olan saygıyı içermelidir. Saygı, diğer kişinin olduğu gibi büyüyüp gelişmesine duyulan ilgidir. Bir insanı tanımadan saygı duymak olanaksızdır. İlgi ve saygı eğer bilgi tarafından yönlendirilmezse kör kalır.

Sıra Sizde 4
Karşılıklı bağımlılık, etkileşim içindeki bireylerin eşin tercihleri, güdüleri ve davranışlarını temel alarak birbirlerinin deneyimlerine göre ya da birbirlerinin deneyimlerini etkileyerek davranma tarzı, davranma derecesi olarak tanımlanır. Karşılıklı bağımlılık yakın ilişkilerde çiftler arasındaki etkileşime odaklanır, çünkü kişilerarası ilişkiler bir etkileşimdir.

Sıra Sizde Yanıt Anahtarı Sıra Sizde 1
Ebeveyn olmanın temel görevi; yalnızca çocukların yaşamını devam ettirmesine yardımcı olmak ya da uygun disiplin yöntemlerini kullanmak değil, aynı zamanda aile içi ve dışında çocukların tüm kapasitelerini geliştirmelerine olanak sağlayan koşulları yaratmaktır.

Sıra Sizde 5
Eşler arasındaki uyum, ilişkideki tüm alanları etkileyebilen önemli etkenlerden biridir. Evlilik uyumu, devam eden ilişki sürecinin durumunu, yönünü kavramsallaştırır, hem bir sürekliliği hem de bu süreklilik içinde devam eden hareketi ifade eder. Uyumlu bir evliliğin ön koşullarından birisi sağlıklı bir iletişimdir. Ebeveynler arasında iyi bir ilişki bulunan, çocuklarının geleceğini düşünen
62

Sıra Sizde 2
Yakın ilişkileri bulunmaktadır. destekleyen üç etken

ve geleceğe iyimser bakan, açık iletişim kuran evlilik sisteminin sağlıklı bir aile yapısını temsil ettiği belirtilmektedir. İletişim gerçekleşmesi için, eşlerin birbirlerine açılması, benzer ilgi ve aktiviteleri paylaşmaları, duygu ve düşünceleri paylaşmaları gereklidir. Evlilik ve aile sistemi içindeki iletişimin açık seçikliği, bireylerin kendilerini açma ve özgürce ifade edebilme davranışları aile sisteminde uyumun bir göstergesidir. İletişim bilgi ve becerilerinin arkasında gönül zenginliği, sevgi, anlayış ve hoşgörü olmalıdır. Evlilikte eşlerin mutluluk algılarının üst düzeyde olması ve hem evlilikten hem de birbirlerinden hoşnut olarak doyum sağlaması evlilikte uyumu da beraberinde getirmektedir.

Gülerce, A. (1996). Türkiye'de Ailelerin Psikolojik Örüntüleri (Psychological Patterns of the Families in Turkey). İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi Yayınları. Hatfield, E. (1988). Passionate and Companionate love. In R.J. Sternberg & M.L.Barnes (Eds.), The psychology of Love. (P. 191-213). New Haven and London: Yale University Press. Hortaçsu, N. (1997). İnsan İlişkileri. Ankara: İmge yayınevi. Kağıtçıbaşı, Ç. (1998). Üniversite gençlerinin algılanan ana baba tutumları, ana babayla ilişkileri ve bunların bazı kişilik özellikleri ile bağlantısı. Türk Psikoloji Dergisi, 9 (32),15-25. Lauster, P.(2000). Aşk ve Aşkın Psikolojisi (Çev. T. Er) İstanbul: Çitlembik yayınları. Moss, B.F., & Schwebel, A.I. (1993). Marriage and romantic relations: defining intimacy in romantic relationships. Family Relations, 42, 731.

Yararlanılan Kaynaklar
Ainsworth, M.D.S. (1989). Attachments beyond infancy. American Psychologist,. 44, 709-716. Boyce, P., Parker, G., Barnett, B., Cooney, M. & Smith, F. (1991). Personality as a vulnerability factor to depression. British Journal of Psychiatry, 159, 106-114. Burger, J. M. (2006). Kişilik: Psikoloji biliminin insan doğasına dair söyledikleri. (Çev. İnan D. Erguvan Saruoğlu). İstanbul: Kaknüs Yayınları. Canel A.N. (2007). Ailede Problem Çözme, Evlilik Doyumu ve Örnek Bir Grup Çalışmasının Sınanması. Yayınlanmamış Doktora Tezi. Marmara Üniversitesi. Eğitim Bilimleri Enstitüsü. Rehberlik ve Psikolojik Danışma Anabilim Dalı, İstanbul Cowan, P.A., Powell, D., Cowan, C.P. (1998). Parenting Interventions: A Family Systems Perspective. Handbook of Child Psychology, Edited by W.Damon Fifth Edition. p:5-6; New York: John Wiley & Sons, Inc. Cüceloğlu, D. (2011) Yeniden İnsan İnsana (44. Basım). Remzi Kitabevi: İstanbul. Dönmez, A., Büyükşahin, A., Taluy, Nur., Başer, I., Güler, M. (2009). Yakın İlişkiler Psikolojisi. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım. Fromm, E. (1968). The Art of Loving. London: Unwin Books.
63

Mungan, M. (1995). Mahmud ile Yezida. 2.basım. Metis MY yayınları. Özgüven, İ.E. (2000). Evlilik ve Aile Terapisi. PDREM Yayınları, s. 1,73,85 Prager, K. J. (1995). The psychology of intimacy. New York: Guilford Press. Sayın, Ö. (1990). Aile Sosyolojisi Ailenin Toplumdaki Yeri. İzmir: Ege Üniversitesi Basımevi. Shaver, P. R., Hazan, C., & Bradshaw, D. (1988). Love as attachment: The integration of three behavioral systems. In R. J. Sternberg & M. L. Barnes (Eds.), The psychology of love (pp. 6899). New Haven, CT: Yale University Press. Tarhan, N. (2010). Aile Okulu (12. Baskı). Timaş Psikoloji Dizisi: İstanbul. Uyar, T., Özdikmen, H. ve Bulut, Ş. (2000). Aşkın Molekülleri (Feromonlar). Ankara:Palme Yayıncılık. Velidedeoğlu, K. N. (2011). Kadın Erkek İlişkilerinde Sorunlar ve Çözümleri. 2. Basım. Efil yayınevi. Wilson, G.D., & McLaughlin, C. (2002). Aşk Bilimi. (Çev. T. Er). İstanbul: Çitlembik Yayınları.

4
Amaçlarımız
Bu üniteyi tamamladıktan sonra; Ailede anne baba tutumlarını tanımlayabilecek, Ailede anne baba tutumlarının çocuğun kişisel gelişimi üzerindeki etkilerini açıklayabilecek, Ailede anne baba tutumlarının ailenin yapısına etkilerini yorumlayabilecek, Ailede anne baba tutumlarının nasıl olması gerektiğini açıklayabilecek bilgi ve becerilere sahip olabilirsiniz.

Anahtar Kavramlar
Anne Baba Tutumu Gevşek Anne Baba Reddedici Anne Baba Kişilik Gelişimi Çocuk Ebeveyn Tutumları Tutum Tipleri Hoşgörülü Anne Baba

İçindekiler
Giriş Anne-Baba Tutumları ve Çocuk Üzerindeki Etkileri Ebeveyn Tutumları

64

toplumu oluşturmak gibi çok büyük bir anlamı üstlenmektedir. gruplar ve toplumlar arasında söz. birbirine dokunması. Bir ailenin sürekliliği için bu durum zorunludur. sağlıklı bir iletişim içinde bulunmaları gerekir. çocuğun anne ve babasına duyduğu bağlılık ve yakınlığın yetişkinlik döneminde başkalarıyla anlamlı ilişkiler kurma becerisini etkilediğini savunurlar. “Uyumlu bir evlilik nasıl olur?”. ülkemizde son birkaç yıl içinde bu konu başlıklarına yoğunlaşan çalışmalara rastlanmaya başlanmıştır. Bu basit tanımıyla bile aile. eşler arasındaki ilişkinin saygı ve sevgi 65 . yazı. temel değerlerini aldığı. Sağlıklı bir ailenin kurulabilmesi ve toplum içinde uyumlu bir şekilde varlığını sürdürebilmesi için her şeyden önce bu iki kişinin birbirleri ile uyum içerisinde olmaları. kendinin ve diğer insanların istek ve ihtiyaçlarının farkında. ancak eşler arasındaki sağlıklı ilişkiyle mümkün olabilir. Evlilik ve evlilik uyumu konuları özellikle son elli yıldır yurt dışı literatürde birçok araştırmanın konusunu oluştururken. görüntü ile el-kol hareketleri vb. birer iletişimdir. Söz konusu özellikler dikkate alınarak bir değerlendirme yapıldığında ülkemizdeki mevcut aile yapısında eşler arasında önemli bir iletişim problemi bulunduğu kolaylıkla söylenebilir. simgeler aracılığı ile duygu ve düşüncelerin karşılıklı olarak iletilmesini sağlayan bir etkileşim sürecidir. bireyler. Bu nedenle eşler arası iletişim kanalları sürekli açık olmak zorundadır. toplum içinde yaşayabilmek için gerekli bilgi beceri ve yetenekleri kazandığı ilk yer aileleridir. İki insanın birbiriyle konuşması. Bununla birlikte. Bu nedenle herhangi bir zamanda toplumun içinde bulunduğu durum ve şartların anlaşılması istendiğinde bakılması gereken ilk yer ailelerdir. romantik eşlerle olan ilişkilerin çocukken anne baba ile olan ilişkinin bir yansıması olduğunu belirtirler. yani bir toplumda yaşayan en düşük statülü bireyden en yüksek statülü bireye kadar herkesin yetiştiği. Bireylerin aldığı bu değerler. Aralarında olması gereken iletişimi küçük problemlerin çözümünde dahi gerçekleştiremeyen eşler büyük problemler karşısında doğal olarak kolaylıkla pes ederler. Kuşkusuz. Nesne ilişkileri kuramcıları. ortaklaşmak şeklinde tanımlanabilir.Geliştirdikleri Tutum Tiplerine Göre Ebeveynler GİRİŞ Literatürde aile ilişkileri ve eşler arası iletişime yönelik oldukça fazla sayıda çalışma bulunmaktadır. paylaşmak. iyi bir iletişim içinde. Bu yapıdaki eşlerin büyük problemleri çözebilme şanslarının olduğunu söylemek son derece iyimser bir yaklaşım olur. soruları pek çok çiftin cevabını bulmakta zorlandığı sorulardır. ortak bir payda da buluşmak. Aileyi sadece iki kişinin bir araya gelmesi ile oluşan bir kurum olarak algılamak son derce basit. Eşler arası sağlıklı iletişimin en temel şartlarından birisi ise niteliği her ne olursa olsun problemleri karşılıklı olarak iyi niyetle çözmek amacı ile görüşüp. Aile. Sağlıklı bir toplumun çekirdeğini oluşturan ailenin temeli. Aileler olabildiğince sağlıklı. sağlıklı kişilerarası iletişim sürecini gerçekleştirebilmeleri ve başarabilmeleri için iletişim sürecindeki engellerin ne olduğu bu engellerin nasıl aşılabileceği ile ilgili çalışmalar oldukça kısıtlıdır. toplum da o kadar sağlıklı ve istenilir düzeyde olur. eksik ve yanlış bir yaklaşım olur. Bir başka şekilde ise iletişim. “Evlilikte mutluluğu nasıl yakalayacağım?”. özgür. sağlıklı bir aile yapısının oluşturulması ve sürdürülebilmesi. Her iletişim insanlar arsında bir ilişkinin kurulmasına yol açar. bilinen en eski ve en basit tanımıyla toplumun temel yapısını oluşturan en küçük birimdir. daha sonra toplumun değerleri haline gelmektedir. Aksi durumda ise son derece sağlıksız bir toplum yapısı ile karşı karşıya kalınır. konuşmak ve birlikte çözüm arayışı içerisine girmektir. eşlerin mutlu bir birliktelik sağlayabilmeleri. Statüsü ne olursa olsun toplumu oluşturan her bireyin. kendisi ve toplum ile barışık bireyler yetiştirirse. bakışması. gülümsemesi ya da kaşlarını çatması vb. Genel olarak iletişim.

Bu öğrenme aşamasında çocuğun yönlendirmeye ihtiyacı vardır. Hiçbir şekilde tartışılamayacak bir gerçek vardır. yoksulluk. heyecan gibi duyguları açığa çıkarma gibi kavramları içerir. Oyun ile kastedilen çocuğun sadece oyuncakları ile kendi başına ya da arkadaşları ile oynamaları değildir. Bütün bu eylemeler çocuğun şiddetle ihtiyacı vardır. O güvene layık olmak için çaba içerisine girer. Çünkü çocuklukta karşılanmayan bu ihtiyaçların maalesef telafisi bulunmamaktadır. Oyun sayesinde çocuk kendisini geliştirir. Birtakım psikolojik sorunlar geliştirir. ona zaman verme. İhtiyaçları karşılanmayan çocuk kendi öz benliğinden utanç duymaya başlar. Burada bir noktaya açıklık getirmek gerekir. Bu nedenle çocuk tutulmalı kucaklanmalı okşanmalı sevilmelidir. 66 . Maddi ve manevi olarak sağlıksız büyür. ANNE-BABA TUTUMLARI VE ÇOCUK ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ Çocuk dünyaya geldiğinde ilk önce iletişim kurduğu kişiler doğal olarak en yakınındaki kişiler yani anne ve babasıdır. özdeşim kurabileceği bir kişi olma gibi kavramları içerir. Çocuğa güven duygusunun önemi çocuğa güvenilerek daha çocuklukta öğretilmelidir. Çocuk bu sayede en basit ifade ile neyin doğru neyin yanlış olduğunu neleri yapıp neleri yapamayacağını öğrenir.temeline dayalı olması ile ve her şeyden önce eşlerin birbirlerine karşı destekleyici davranmalarıyla mümkün olabilir. düzgün bir bireyi yetiştirip topluma kazandırmaktır. Çoğu kez yeteneklerini tam olarak kullanmasını engeller. Ama burada asıl söylenmek istenen anne babanın çocuk ile bizzat oynamalarıdır. Bir başka açıdan söylenecek olur ise çocuk ihtiyacı olan güven duygusunu anne babadan alarak yetişmeli ve böylece güven duygusunun önemini kavramalıdır. Çocuğun temel gereksinimlerini şu şekilde sıralamak mümkündür: Dokunulma: Çocuk yetiştirilirken ihtiyaç duyduğu en önemli duygulardan birisi dokunulma duygusudur. Anne babanın üzerlerine düşen temel görevlerden birisi çocuk ile her fırsatta sürekli olarak ve mümkün olduğunca çok oynamalarıdır. Bireyin ileriki yaşamının her aşamasında bilinçli olarak ya da olmayarak bu sorunların etkisinde kalır. Kendisini güvende hissetmesini sağlar. Anne. Çocuk yaşama ilişkin hemen her şeyi ailede öğrenir. Bu nedenle bir çocuğun birey olma sürecinde sorunsuz bir ortamda büyümesi ihtiyaçlarının tam olarak karşılanması son derecede önemlidir. Annenin ya da babanın çocuklarına dokunmaları çocuğu psikolojik olarak çok mutlu eder. İşte bu yönlendirme anne baba tarafından yapılır. dış dünya ile arasında köprü görevini görme. Yaşamda başarılı olmasını ya da istediği yapabileceği başarısına ulaşmasını önleyici bir faktör olarak rol oynar. Güven son derecede önemli bir duygudur. babanın çocuğa olan sevgisi. topluma yararlı. Güven: Çocuğun ihtiyacı olan bir başka duyguda güven duygusudur. Normal olarak bir çocuk hayata hiçbir şey bilmeden gelir ve ailesinde hemen her şeyi öğrenir. Anne baba çocuğa sosyalleşme konusunda bilgiler vererek onu toplumla bütünleşmeye hazırlarlar. bakımı. Çocuk ailede aldığı bilgiler sayesinde toplum içerisine çıktığında yabancılık hissetmez. Çocuk kendisine güvenildiğini bilirse güç kazanır. örnek olma. hem kendi ruh ve beden sağlıklarını koruyabilir ve işsizlik. hem de kendi çocuklarına karşı daha destekleyici davranabilir ve onların bütün halinde gelişmelerine katkıda bulunabilirler. Bu ihtiyaçların önemli bir bölümü aile tarafından karşılanır. Çocuklukta ortaya çıkan bu psikolojik sorunlar genellikle bireyin tüm yaşamı boyunca onun ayrılmaz bir parçası olur. Oyunsuz çocuk olmaz. ihtimamı. Aile ortamı çocuğun sosyalleşmeye ilişkin ilk bilgileri aldığı bir ortamdır. Sosyalleşme: Çocuğun duygularını olduğu gibi tanımlama. O da çocuk oyunla büyür. O dokunmadan büyük güç alır. Söz konusu bu dokunma eylemi aynı zamanda güzel hoşa giden çocuğu övücü söz ve davranışlar ile desteklenmelidir. hayırlı. neşe. tutarlı hareket etme gibi kavramları içerir. ilgisi. Bir anne baba için birincil amaç kuşkusuz sağlıklı bir kişiliğe sahip. Şüphesiz bunlar da gereklidir ve olmalıdır. Sağlıklı bir aile yapısının olduğu ortamda. Çocuk bebeklikten başlayarak gelişiminin her döneminde farklı şeylere ihtiyaç duyar. birbirine karşı destekleyici davranan eşler. onu yansıtma. Uyarılma: Oyun yoluyla ve çocuğun dünyasına giren değişik olaylarla acı. Topluma kolaylıkla uyum sağlar. Yapı/düzen: Çocuğa yön verme. Güveni zedeleyici davranışlardan kaçınır. yapabileceği ve yapamayacağı davranışların sınırlarını belirtme. aile içi çatışmalar gibi zorlanmalı durumlarla daha kolay baş edebilirler. Bu sorunlar bireyi tüm yaşamı boyunca denetler kontrol eder. ihtiyaçlarını karşılaması onu bir birey haline getirir. haz.

7. Bir çocuğun sağlıklı yetişmesi kişiliğini kazanması kendisi ve çevresi ile barışık olması çevresi ile iyi iletişimde bulunabilecek bir karakter yapısına kavuşması. Sağlam ve sağlıklı kişilik gelişimi için çocuğun gereksinimlerinin doyurulması ve ileride bu ihtiyaçlarını kendi kendine doyurabilme yetenek ve sorumluluğunun gelişmesine olanak sağlanması gerekir. Çünkü sevgi. İlgisiz ve kayıtsız anne-baba tutumu. kısaca topluma uyumlu bir birey olabilmesi için anne baba en az sevgi kadar disiplin ögesinden de yararlanmalıdırlar. 12. Mükemmeliyetçi anne-baba tutumu. Amaçsız hoşgörülü anne-baba tutumu. Hüner bu iki öge kullanılırken dengeyi bulmak ve kaybetmemektir. 11. Şiddetli reddedici anne-baba tutumu. 4. Aslında bu iki öge ilk bakışta birbirleri ile çelişir gibi görünmektedir. hoşgörüyü. Abartılmış sevgi ve aşırı koruyucu anne-baba tutumu. 3. sevecenliği. Dengesiz ve kararsız anne-baba tutumu. Bunlar: Sevmek ve sevilmek. soğukluğu. Şu hiçbir zaman hatırdan çıkarılmamalıdır. hoşgörüsüzlüğü çağrıştırmaktadır. 1. Gevşek anne-baba tutumu (çocuk merkezci aile). normal yollardan karşılanmayan ihtiyaçlarını normal dışı yollardan elde etmeye çalışır. bu iki etmenin ölçüsü ve kararlılığı çocuğun davranışlarını büyük ölçüde belirler. Fakat kullanım dozajları farklıdır. 10. Burada önemli olan bu iki ögenin kullanım dozlarını ayarlamaktır. Baskıcı otoriter katı ve sıkı anne baba tutumu. Zaten her anne baba da ister istemez bu iki ögeden yararlanır. yumuşaklığı. Aşırı baskıcı ve otoriter anne-baba tutumu. Yaşı ne olursa olsun her insanın önemli iki temel ruhsal ihtiyacı vardır. Buna karşılık disiplin ise sevginin çağrıştırdığı kavramların tam aksine sertliği. Anne babanın sevgi ve disiplin ögelerini farklı dozajlarda kullanmalarından kaynaklanan tutumları şu şekilde maddeler halinde sıralamak mümkündür. Bu nedenle anne baba çocuğu ciddiye almalı ona önemli birisi olduğu duygusunu verecek tutum ve davranışta bulunmalıdırlar. Çoğu kez anne baba ya bu dengeyi bulamadıkları ya da dengeyi zaman zaman kaybettikleri için çocuğun eğitiminde zorluklar ile karşı karşıya kalırlar. Anne ve baba çocuğu yetiştirirler iken ellerinde bulunan bu iki ögeden yararlanmak zorundadırlar. EBEVEYN TUTUMLARI Ailenin çocuğa karşı tutumunun iki temel ögesi vardır. Bu ihtiyaçlar karşılanmadığı zaman çocuğa “sen ve senin ihtiyaçların önemli değil” mesajı verilmiş olur. Normal olarak beklenen anne babanın çocuğu yetiştirmede bu iki ögeden sadece birisini ve sevgiyi kullanması disipline ise pek itibar etmemesidir. Kabul edici. İşte bu dengenin bulunamamasından ya da daha doğru bir ifade ile bu iki ögenin kullanım dozajlarının farklı olmasından birbirinden farklı anne baba tutumları ortaya çıkar. 6. katılığı. güven verici ve demokratik anne-baba tutumu. Anne ve babanın yaklaşımında.Kendini değerli görme: Her zaman geçerli olan bir başka gerçekte her bireyin kendisini önemli görmesidir. Bunlar sevgi ve disiplindir. babasının dikkatini çekemeyen çocuk. ılımlı olmayı. 8. 67 . Anne baba tutumlarını ve çocuk üzerindeki etkilerini belirtiniz. Aslında bu farklı anne baba tutumlarının hepsinde sevgi ve disiplin ögeleri vardır. Hoşgörülü anne-baba tutumu. 5. onaylanmayan davranışlarda bulunarak dikkat çekmeye çalışır. Çocuk. Ancak uygulamada hiçbir zaman böyle olmaz. 2. kendisi ve başkaları için değerli olmak. Bu durum çocuk için de geçerlidir. Çünkü kullanabilecekleri başka ögeleri yoktur. Normal koşullarda anne. sıcaklığı çağrıştırmaktadır. 9. Koruyucu anne-baba tutumu.

olması gerekenden daha fazla hata yapar. Çocuğun her davranışında. Çocuğa kendisine ayıracak oyun oynayacak zaman bırakmazlar. Hatta daha da ileri giderek ve hiç olmaması gereken bir şeyi yaparak çocuğa karşı şiddet uygularlar. ürkek. bedence ve ruhça daha küçüktür. En katı otoriter sistemlerin zorunlu olarak uygulandıkları yerlerde bile hafta sonu programları farklıdır. Yaramazlık yapması hataya düşmesi doğaldır. aşağılık duygusu içerisinde olurlar ayrıca çekingen. Oyun oynayacak hata yapacak bu suretle öğrenecek. gelişecek ve büyüyecektir. Ana baba tarafından bu tür bir duruma maruz bırakılan çocuklar. Çünkü kusur aranan sonuçta bir çocuktur ve çocuk.Baskıcı Otoriter Katı ve Sıkı Anne Baba Tutumu Anne baba çocuğu kendi ideallerine göre yetiştirme arzusu içindedirler. Çocuk normal olarak anne babadan yaşça. her şeyden çekinen çoğu zaman adını bile söylemekten aciz bir çocukları olmuştur. Çocuğu çeşitli olumsuz özellikler ile nitelendirirler. Ayrıca ceza çocuğun işlediği suçla orantılı da değildir. Bu kadar çabanın ve baskının sonucunda. içine kapanık. Sonuçta o henüz bir çocuktur. Hafta sonlarının rahatlığı yaşanır. Kendi yaptıkları yanlışlıklardan dolayı duydukları suçluluk duygusunu bu yolla kendilerini kandırarak savunurlar. Oysa katı baskıcı eğitim tarzını benimseyen ailelerdeki bu şanssız çocukların maalesef hiçbir zaman çocukluklarını yaşama fırsatları olmaz. Ailenin verdiği disiplin çocuğu 68 . Kendi kendilerine haklı olduklarını telkin ederek vicdanlarını rahatlatırlar. Çocuk her durumda sadece çocukluğunu yaşayabilmeyi ister. Bu tür aileler çocuğa kendi istediklerini yaptırabilmek için sık sık katı disiplin uygulamasının bir gereği olarak ceza yoluna başvururlar. gayret göstermeye de gerek yoktur. Onlar her zaman haklıdırlar. Böyle çocuklar toplumumuzda büyümüşte küçülmüş olarak adlandırılır. yemesinde. Bu nedenle. otoriter bir tutum takınırlar. Anne baba istediği gibi uzaktan kumandalı bir çocuğa sahip olur. konuşmasında. Çocuğa sağlanan haklar en aza indirgenmiş bir durumdadır. aşırı hassas bir karakter yapısına sahip olurlar. hata yapmaktan korkan. başarıya ulaşmışlardır ama silik kişilikli. Bunu da çocuk eğitiminin olması gereken bir parçası olarak kabul ederek kendilerini teselli ederler. oturup kalkmasında. Bu tip anne babalar çocuğu kendi ideallerinde yaşattığı kalıplara uygun küçük bir yetişkin yapma çabasıyla yola çıkarlar. Bu nedenle çoğunlukla katı baskıcı ve hoşgörüsüz bir tutum içindedirler. her türlü kontrol anne babadadır. Anne baba çocuğu kendi istedikleri disiplin altına alarak. Çünkü ceza verilirken yola çıkış noktası suça uygun bir ceza değil tam aksine “ bu ona iyi bir ders olsun. Çocuğa çocukluğunu yaşaması için nerde ise hiç fırsat vermezler. bir daha ömür boyu bu hatayı yapmasın diğer çocuklara örnek olsun” düşüncesi olduğu için cezalar çok ağırdır. Anne babanın gözleri sürekli olarak bu çocukların üzerindedir. içmesinde kısacası yaptığı her harekette bir kusur bir yanlış aranır. Evde otoriter sadece disiplin üzerine kurulmuş bir sistem hâkimdir. Bu nedenle anne baba çocukta hata bulmakta hiç zorlanmazlar. Bu arzularını gerçekleştirmek istedikleri sonucu elde edebilmek için çoğunlukla çocuğa karşı katı. Yaptırım gücü. Öte yandan sürekli kusur arandığını bildiği için çocuk devamlı tetiktedir. Bu nedenle yukarıda belirtilen iki ögeden sevgi geri plana itilir buna karşılık disiplin ön plana çıkarılır. Çünkü onların her zaman çocuk bedeninde yetişkin oldukları kabul edilir. kendisini baskı altında hisseder. Çocuk sürekli olarak “Acaba yine ne hata yaptım? Yoksa yaptığım yanlış mı? Annem babam bunu duyarsa görürse ne der? ” gibi kaygılar taşır. Böyle yerlerde bile hafta sonları daha gevşek programlar uygulanır. çocuk olmasının bir gereği olarak sürekli hata yapar. Onu hor görürler. Buna karşılık baskıcı otoriter sistemin olduğu ailede evin düzeni değişmesin diye çocuğun programında her hangi bir değişiklik yapılmaz. Sevgi gayet tabi mutlaka vardır. belki çocuğun anne babaya gösterdiği direnç kırılır ve çocuk ailenin istediği kılıfa. Sürekli bir tedirginlik içinde olduğu içinde normalden. Bu rahatlama ile kendi düşüncelerini uygulamaya devam etmeye ve böylece çocuğu kendi istedikleri kalıba sığdırmak için zorlamaya devam ederler. Fakat bu durum hiçbir zaman çocuğun anne babanın bir model küçüğü olduğu anlamına gelmez. kalıba zor da olsa girer ya da girmeye çalışır. Çocuğa sürekli kızıp onu azarlarlar. anne babalar isteklerinden en ufak bir ödün vermek istemezler. Ama hiçbir şekilde gösterilmez. Hiçbir zaman çocuğu anlamak için çaba göstermezler. eğer bu bir başarı kabul edilir ise. Aslında kusur aramak için öyle çok fazla zahmete girmeye. streslidir. Baskıcı otoriter katı sıkı ailenin verdiği eğitimde ceza her zaman ön plandadır. Hatta anne baba kendini zorlayarak doğal olarak kendiliğinden ortaya saçılan sevgiyi gizlemek için olağanüstü bir gayret içerisine girmek zorunda kalır. Ama böyle bir çocuktan geriye çok fazla bir şey kalmaz. gülmesinde. korkak.

Kayıtsız ve Pasif Anne Baba Tutumu İlgisiz. hatta hayattan usandırır. şefkat görebilmektir. İnsanlar tarafından kolaylıkla kandırılır. Anne babanın ona ihtiyacının olduğu zamanlarda da artık maalesef o bu duruma ilgisizdir. masada ailenin yemek kuralları dışında herhangi bir en ufak bir sapma gösteren davranış içerisinde olması bile çok büyük çatışmaların yaşanması için fazlası ile yeterli nedenlerdir. Hep tedirginlik içindedir. Bu tip anne babalar için çocuğun varlığı ve yokluğu belli değildir. Çocuk attığı her adımda. Her söyleneni sorgulamadan tepki vermeden yapan. Anne babanın çocuğun davranışları karşısında ilgisiz ve kayıtsız davranış sergilemesi aslında iyi niyetle yapılan bir davranış tercihidir. Çocuğa kesinlikle özgürlük tanınmaz. sürekli çocuğun her yaptığına karışan anne babanın çocukları kolayca ağlayan çocuklardır. Bütün bu yaptırımlar. bunları dışa vurmamaya çalışır. yaptığı her harekette yanlış yapma korkusu içindedir. Çocuğu böylesine ihmal eden anne baba çocukla ancak 69 . Suçlayan. kullanılır. Çocuktan daima yaşının çok üstünde bir olgunluk beklenir. kırılgan ve hastalıklı bir kişilik yapısı görülebilir. kayıtsız ve pasif anne babalar çocuklarını aşırı derecede ihmal ederler ve onların ilgi. Bir büyük insanın bile dayanması nerde ise imkânsız olan bu kadar ağır baskı altındaki çocuk haklı olarak ve son derece normal karşılanması gereken bir şekilde nerde ise hemen her defasında kendisinden bekleneni ailesine veremez. korkak ya da en hafif deyimle çekingen yapar. İlgisiz. Bu ruh hali ile aslında hiçbir şey yapmak istemez. Çocuğun doğal hakları dahi. Daima yaptığı her hareketin yanlış bir davranış olduğunu ve bu hareketten yani yaptığı bu yanlıştan dolayı cezalandırılacağını düşünür. Çünkü kayıtsız kalma öyle bir noktaya gelir ki artık çocuk o aileye ait olup olmadığını o insanların kendi anne babası olup olmadığını sorgulamaya başlar. Çünkü artık kendisinde. yetenek ve ihtiyaçlarına karşı kayıtsız kalırlar. Bu durum çocuğun agresif bir davranış içerisine girmesine neden olur. yeni cezalar yeni azarlar daha yeni çareler daha ağır cezalar şeklinde bir fasit daire kurulur. Sözgelimi çocuğun oyundan birkaç dakika geç gelmesi. Çocuk içinden gelen doğal çocukluk eğilimleri ve bunlara taban tabana zıt aile kalıp dayatmaları arasında sıkışıp kalır. Bu durum onu kararsızlığa iter. kayıtsız ve pasif anne babaya sahip olan çocuğun isteklerine hiçbir denetim ve sınırlama gelmez. Aşırı hassas. Bu durumun sonucu olarak da evde bulamadığı sevgiyi dışarıda aramaya çalışır. Kim nereye çekerse o tarafa yönelir.bunaltır. babaların çocuğa karşı olan kayıtsızlıklarının derecesinden çocuk rahatsızlık duymaya başlar. Her iki durumda aslında çocuğun kaybı anlamına gelir. sıkar. Duygu ve düşüncelerini içine atarak onları bastırır. ya da tamamen renksiz. Çocuğun bu çabası yani çare arama girişimine çoğu kez anne baba yeni ve daha ağır baskılar uygulayarak karşılık verir. Baskıcı otoriter katı ve sıkı anne baba tutumunun çocuğun kişilik gelişimi üzerinde kalıcı etkileri: Anne babanın çocuğu sürekli eleştirmesi çocuğu ürkek. cezalandıran. Bu tip anne. Duygu ve düşüncelerini içine atma onu fazlası ile yorar. Hiçbir şeyi doğru düzgün yapamaz. Çocuk içinde bulunduğu bu durumdan kurtulmak için çeşitli çareler aramaya başlar. Bu durumdaki bir çocuğun çevresinden tek isteği anne babadan birazcık. Çocukla anne baba arasındaki iletişim her zaman çok gergindir. Bu gruba giren anne babalar gerçekte hoşgörü ile boş vermişlik arasındaki sınırın farkında değildirler. İlgisiz. Bu durum daha da şiddetlenerek artar. kolaylıkla başkasının etkisinde kalan birisi haline gelir. yemeği üzerine ya da masa örtüsüne damlatması. Yapmaya mecbur olduğu için yapar. varlığı yokluğu belli olmayan birisi haline gelir. Bütün bunların sonunda çocuk kendi iç dengesini yitirir. Adeta çocuk sevgisiz bir ortamda kendi kendine büyümeye bırakılmıştır. kendisine ait bir şey kalmamıştır. Böylece yeni çareler. Bu tür ailede çocuk anne babasından yukarıda sözü edilen her iki ögeden de yani sevgiden de disiplinden de yoksundur. kişiliksiz. Duygularına ve isteklerine önem verilmediğini görür. Uçlara kayar yani ya tümüyle çığırından çıkar ve ele avuca sığmaz olur. Bunu çoğu kez başaramayınca sonraki aşamaları uygulamaya başlar. Baskıcı otoriter katı ve sıkı anne baba tutumunu anlatınız. Ama doğru hareketin ne olduğunu da bilmez. Anne babadan uzaklaşır bir müddet sonra da kopar. Bu amaçla dikkat çekerek anne babaya varlığını ispatlamaya çalışır. aile üyeleri tarafından çocuğa uslu olmasının bir ödülü olarak verilir. zorlamalar çocuğu büyük bir cendere gibi sıkar. sevgi.

olumsuz tutum ve davranışlarından dolayı ceza aldığında bile var olduğunu hissettirdiği için mutludur. ceza değil tam aksine ödül yerine geçmektedir. Çocukla iyi bir iletişim kurulduktan sonra çocuğun olumsuz davranışlarına yönelmek daha doğru bir yaklaşımdır. Torunlarının sevgilerini kazanmak için rüşvet olarak adlandırılabilecek tutum ve davranışlar sergilemeye başlarlar. Onlar için yerleşmiş bazı düşünce kalıpları bazı önyargılar vardır. “doğru anne baba tavrı böyle olmalıdır”. Doğal olarak bu durum çok aşırı boyutlarda tavizlere kadar gider. Daima işe önce kolaylıkla düzeltilebilecek olan davranışlardan başlanılmalıdır. Bunun gibi ifadeler tekrarlandıkça çocuğun davranışları olumlu yönde değişecektir. “çünkü benim anne babam da bize böyle davranırdı” . “yaramazlık yapınca evde ilgi noktası ben oluyorum” vs. çocukla ilgilenmesi engellenir. Çünkü uslu duran problem çıkarmayan çocuk dikkat çekmediği ve bir sorunu olmadığı kabul edildiği için çoğunlukla kimse ilgilenmez. uslu olduğunda da onunla ilgilenildiğini her durumda evin bir bireyi olduğunu hatırlatıcı. Aslında kendi doğruları adına çocuklarına iyilik yaptıklarını düşünerek kendilerine ve çocuklarına işkence yaptıklarının farkında değildirler. Bu tip anne babanın çocukları agresif saldırgan ve suça yönelik davranışlar gösterebilirler. gibi düşüncelerdir. Yani alışılmış ve çok bilinen ifadeler ile “ağlamayan bebeğe meme/mama verilmez. Eğer çocuk anne babayı rahatsız ederse onlar için bir engel oluşturur ise anne baba çocuğa karşı düşmanca bir tutum ve tavır takınır. Bu ifadeden de “çocuk doymak istiyor ise ağlamalıdır. kayıtsız ve pasif anne baba tutumunun çocuğun kişilik gelişimi üzerinde kalıcı etkileri: İlgisiz. Bu tip davranışlar çoğu zaman kötü istenmeyen davranışların sergilenmesine kadar gider. Bu çıkarımın doğru olduğu kabul edilerek sessiz çocukla ilgilenilmez hatta ilgilenmek isteyen birisi olur ise “çocuğu rahat bırak. Çocuk bilinçle ya da içgüdüsel olarak kendine göre çözümü bir şekilde bulur.” gibi gönül alıcı çocuğu motive edici. Böylece kendi açılarından problemi çözmüş olurlar. şimdi ilgilenerek hiç yoktan sessiz sessiz duran çocuğu ağlatıp rahatımızı bozacaksın vs. sıkıntısı olsa ağlardı. Bu önyargılar “çocuk şımarabilir.” denir. Dolayısıyla çocuk. Diğer yandan ise olayın birde çocuk yanı bulunmaktadır. Oysa çocuk uslu durduğunda “aferin çocuğuma nasıl da uslu uslu kendi başına oynuyor. İhmal edilmiş. bari torunlarımla yaşayayım” düşüncesiyle torunlarına karşı aşırı sevgi gösterisinde bulunmaya başlayarak en az ilki kadar vahim olan yeni bir hatalı tutum ve davranış içerisine girerler. kimseyi rahatsız etmiyor. babayı. Oysa bu düşüncelerin bilimsel hiçbir gerekçesi yoktur. gibi düşünceler çocukta yerleşir. bir kenarda unutulmuş bir kimse olarak anne babanın ilgisini çekmek için her türlü tutum ve davranışı yapmaya hazırdırlar. Genle kural olarak davranışı değiştirmek için önce olumlu olanların pekiştirilmesi gerekir. Torunlara gösterilen hoşgörüler kendi çocuklarının geçmişte alamadıkları sevgiyi onlara vermez. İlgisiz. ona değer verildiğini gösterici söylenmesi gereken sözler vardır. Çünkü anne baba tarafından çocuğun olumlu değil olumsuz davranışları pekiştirilmektedir. “yarın öbür gün anneyi. Çocuklarına karşı kayıtsız bir tutum izleyen anne babaların kişilik yapıları ise değişkendir. Bazı anne babalar göre çocuğa karşı kayıtsız kalmak ona ilgi ve sevgi göstermemek ilgi ve sevgiyi içte beslemek ama çocuğa belli etmemek doğru bir davranıştır. baba olarak bilmez” . anne. Bu tip anne babalar torunları için sığınılacak bir liman gibi olurlar. Ama tüm bu telafi çalışmaları sadece iyi niyetle yapılmış nafile gayretler olarak kalır. ” gibi gerekçeler ile ona kızılır. Rahat sessiz vurdumduymaz pasif olabildikleri gibi saldırgan da olabilirler. O da birazcık şefkat alabilmek dikkat çekmek ve varlığını ispatlayabilmektir. hiçbir sıkıntısı yok. Bu nedenle bu tip anne babalar çocuklarına yakınlık göstermek istemelerine rağmen bundan kendilerini zorlayarak kaçınırlar. İlgisiz bir ailede büyüyen çocuğun sadece bir tek amacı vardır. Eğer bunlar yapılmaz ise zamana bağlı olarak çocuk büyüyünce yani bir 70 . Çünkü çocuk için bu gibi durumlarda ceza. Bu düşüncelere sahip anne babalar hatalarını ancak yıllar sonra fark ederler ve “çocuğumla yaşayamadım. Çocuğu düşman kuvvet ilan ederler. Bu nedenle çocuk bu düşüncelere dayalı olarak tutum ve davranış geliştirir. Anne baba açısından çocuk anne babayı rahatsız etmediği müddetçe çocukla ilgili görünürde pek bir problem yoktur. Büyük olasılıkla “anne babamın ilgisini çekmek istiyorsam yaramazlık yapmalıyım uslu durduğumda benimle ilgilenmiyorlar”. İlerleme kaydettikçe çocuğa manevi ödüller verilmelidir. Daha sonra ise çocuğa karşı yine ilgisiz.zorunlu olduğu durumlarda ve son derece yüzeysel bir şekilde ilişki kurabilir. kayıtsız bir tutum sergilemeye devam ederler. “demek ki doğrusu budur” vs. Konu torunların aile içerisinde uymaları gereken kurallarda hafiften başlayarak artan ve çoğu zamanda ağır hasarların yaşanmasına yol açan noktalara kadar gider. kayıtsız ve pasif anne baba tutumuna maruz kalan çocuklar aslında kendilerine yöneltilen düşmanlıktan daha çok ilgisizlikten dolayı sıkıntı yaşamaktadırlar. “evde anne babanın otoritesi sarsılır” .” şeklinde bir çıkarımda bulunulur.

Kuralları uygulama ve denetlemede bir düzenden söz etmek olası değildir. Bu tür anne babalar çocuğu aşırı serbest bırakırlar. Asla bu düşüncesinin gerçek olmadığını sadece görüntüde olduğunu ve yanlış olarak da olsa yine kendisinin iyiliği için anne babanın ona böyle davrandığını bu tutum ve davranışın sadece anne babasının yanlış ve eksik bilgilenmesinden kaynaklandığını hiçbir şekilde kabul etmez. gururlu. Bu hayal kırıklığı karşısında büyük bir şok yaşarlar ne yapacaklarını bilemezler ve kendi iç kabuklarına çekilirler. Bu tip ailelerde çocuğa hiçbir zaman kesin kurallar anlatılmaz. dilediğince davranması ve çocuğun üzerinde aile denetiminin olmaması durumudur. Bu tip anne babaya mensup ailede çocuğun aşırı hareket ve davranış serbestliği vardır. Kendince bir limana sığınmış olmanın verdiği güvenle büyüdükçe aile ile çatışmaları artar ve aileden intikam alma yolları aramaya başlar. Çocuğun her türlü tecrübeyi yaşayarak öğrenmesinden yanadırlar. Çünkü kendisinin ilgiye sevgiye ihtiyacı olduğu zamanlarda anne baba tarafından bu ilgi ve sevginin kendisinden esirgendiğini düşünmektedir. Gevşek Anne Baba Tutumu Gevşek anne baba tutumu “Çocuk Merkezli Aile” olarak da bilinir. Bu tip ailelerde ilke olarak anne baba çocuğun davranışlarına karışmazlar. Çocuğa neyi yapması ya da neyi yapmaması gerektiği konusunda herhangi bir bilgi vermezler. Bu tutumdaki aileler neyin doğru neyin yanlış olduğunu çocuğun kendisinin bulmasını beklerler.başka anlatımla birazcık evin dışarısı ile temas kurabilir hale gelince ev ortamında bulamadığı ilgi ve sevgiyi dışarıda aramaya başlar. Başka bir anlatımla. Bu nedenle çocuğun davranışlarına karışmazlar. sorumsuz. Çocuğa sınırsız bir özgürlük tanınır ve böylece çocuğun ideal davranışlara sahip olacağına inanılır. Çocuğun ailede tek çocuk olduğu hallerde bu duruma daha sık rastlanır. Aile içinde çocuğa tanınan haklar sayısızdır. Ancak çocukta baskı kurmamak adına onu uyarmazlar. Çocuğu kısıtlandırırlar ve ona gözdağı verirler. Çocuk ise çoğu kez bu beklentiyi karşılamaktan oldukça uzaktır. Doyumsuz bir birey haline gelen çocuk geliştirdiği karakter yapısıyla anti sosyal bir kişilik özelliği sergiler. Bu gayretlerinin sonucunda ufak da olsa aldığı bir sevgi mesajını farklı yorumlayarak sığınılacak bir liman olarak görür. çocuğun davranışları canlarını çok sıktığı zamanlarda ara sıra da olsa sert çıkışlarda bulunmaktan ve çocuğa ceza vermekten kaçınmaz. İlgisiz kayıtsız ve pasif anne baba tutumunu anlatınız. Bu durum çocuğun denetimsiz bir ortamda başına buyruk yetişmesine zemin hazırlar. kibirli. Ayrıca çocuğun nerede duracağı da kesinlikle belirlenmemiştir. her isteklerini yaptırmayı alışkanlık haline getirmiş bulunan ve artık her istediklerinin olacağına aksi bir şeyin 71 . her dediğinin anında olmasını isteyen davranış özellikleri gösterir. Çocuğun suçunu kendisinin bulması ve anlaması beklenir. Ancak bunların hiçbirisinde herhangi bir caydırıcı unsur söz konusu değildir. Müdahale kabul edilmez. ateşe fazla yaklaşınca insanın canını yaktığını acı bir tecrübe ile öğrenmiş olur. çocuk ateşe elini uzatınca eli yanar ve böylece ateşin yaktığını öğrenir bir daha da elini ateşe uzatmaz diye düşünürler. anne babanın çocuğa egemen olma ve onun üzerinde baskı kurma eğilimi yerine. Yalnızca büyük bir sorun karşısında varlıklarını hissettirirler. Gevşek anne baba tutumu. Bu tip ailelerde anne babanın isteklerinden çok çocuğun istekleri ön plandadır. kendini beğenen şımarık. Çocuğun yaşı ilerledikçe aileden uzaklaşır. Çünkü çocuğa ceza verilir ama nedeni açıklanmaz. Böylece çocuk ateşin yakıcı olduğunu. Çünkü gerçek yaşam hiçbir zaman onların düşündükleri ve bekledikleri gibi değildir. Gerçek yaşam onların düşündüklerinin aksine son derece gerçekçi ve acımasızdır. anlamaz. Bencil. Çocuk merkezli ailelerde yetişen. anlamak istemez. Bütün bunlara rağmen aile. çocuğa eğitim yolu ile herhangi bir şey öğretmekten kaçınırlar. Bu nedenle bu çocuklar gerçeklerle karşılaştıklarında ve her dediklerinin olmadığını görünce hayal kırıklığına uğrarlar. Aslında doğal olarak anne baba çocuğun yanlış davranışlarını görürler. sabırsız. Anne babanın ilgiye bakıma muhtaç olduğu zamanlarda onların yanında olmaz. Böyle çocuklar sosyal ortama uyum sağlamakta güçlük çekerler. çocuğun başına buyruk yetişmesi. Bu tip aileler kendilerine ve çevrelerine zarar verebilecek davranışlarda bile etkili bir denetimden uzaktır. Çocuğun böylesine bir ortamda yetiştiriliyor olması onu doyumsuz bir birey haline getirir. Çocuk adeta ailedeki tek inisiyatif sahibi kişi konumundadır. Bu gibi durumlarda genel ilkelerinin dışına çıkarlar. çabuk kızan ve darılan. Sözgelimi çocuk elini ateşe uzatacak olur ise ateşin çocuğun elini yakacağını öğretmezler.

darılan. Anne baba çocuğumu daha iyi nasıl yetiştirebilirim sorusunu kendilerine sormaya başladıklarında. Gevşek anne baba tutumu ev içinde geçerli olduğu gibi ev dışında da geçerlidir. kendini beğenen bir kişilik özelliği de sergileyebilirler. yeni evli çiftler arasında rastlanır ve ilk çocuğun yetiştirilmesi sırasında görülür. antisosyal davranış özellikleri. nerede ve ne zaman yapacağını bilemeyen çocuk. Birinin doğru olarak gördüğü durum diğeri tarafından yanlış olarak değerlendirilir. Uzun yıllar ailenin bu karakterde kalması çok ender rastlanan bir durumdur. anne baba çocuk üzülmesin ağlamasın diye hiçbir şekilde çocuğa engel olmak yolunu seçmez. yemek yemem. Söz gelimi bir yere konuk gidildiğinde çocuk konuk olduğu evin vitrinini karıştırdığında evin altını üstüne getirdiğinde. çocuk herkese her dediğini yaptırabileceğini düşünür. Bu genellikle bir ara formdur. rollerine. Neyi. kavgacı. Bu tür ailelerde yetişen çocukların genel olarak bencil. zor sosyalleşen. sabırsız. Tutarsız davranan ailelerde bunun temel nedeni eşlerin çocuk yetiştirmeye farklı bakmaları ve bunu çocuğa yansıtmalarıdır. Bu durumun doğal bir sonucu olarak ailenin çocuğa karşı tavırlarında tutarsızlıklar ortaya çıkar. ılımlı. gösteren bireylerdir. Sosyal bir ortama girdiklerindeyse hayal kırıklığına uğrayıp kendi kabuklarına çekilirler. özgürlüğüne sorumluluklarına fırsat vermeli ve mutlaka sınır koymalıdır. Yani anne baba çocuğun eğitiminde hangi yöntemin doğru olduğu çocuğa nasıl bir eğitim verecekleri konusunda henüz kendi aralarında anlaşamamışlardır. Dediği olmayınca da çoğunlukla tehditlerini uygulamaya koyar. Ayrıca anne baba arasındaki kültür farklılığı da tarafların farklı eğitim yöntemi savunmalarının en önemli nedenlerinden biridir. Çocuğun kişilik gelişimini olumsuz yönde etkiler. Bu durum da çocuğu kelimenin tam anlamıyla iki arada bir derede bırakır. ailede tek inisiyatif sahibidir. kural tanımayan çocuklar okullardaki kurallarla karşı karşıya kalınca hayal kırıklığına uğrarlar. sorumsuz. çabuk kızan. eğitim yöntemlerinde farklılaşabilirler. kibirli. Ailenin ilgisini çekmek için bazen çok çılgın davranışlarda da bulunabilir. evden kaçarım. Oysa gevşek aile tutumunda sınır yoktur. kırılgan. Anne baba çocuğun haklarına. Bu tip aile yapısında anne babanın ilgisizliği ve kayıtsızlığı ön plana çıkar. Çocuk anneye babaya karşı tehditkârdır. yumuşak huylu. Bu tip ailelerde yetişen çocuklar doğal olarak şımarık olurlar. Fakat dış çevrede işler hiç de evdekine benzemeyince çocuk hayal kırıklığına uğrar. kapının camını kırarım vs. söz dinleyen. Bu tip ailenin karakteristik özelliklerini şu şeklide maddelemek mümkündür: 72 . çabuk öfkelenen. Bu tip ailelere genellikle genç ebeveynlerde.olmayacağına şartlanmış olan. Bazen de yaratıcı ve bağımsız olabilirler. Çocukluklarında her ortamda her istediklerini elde ettikleri için doyumsuzdurlar. Başkaları üzerindeki etkilerinden ve güçlerinden emindirler. her dediğinin anında olmasını isteyen. " gibi ardı arkası kesilmeyen tehditleri arka arkaya sıralar. Bu nedenle annenin eğitimi ve kültürü toplumu şekillendirdiği için çok önemlidir. Gururlu. “Dediğimi yapmazsanız hasta olurum. Ben-merkezli bir kişilik geliştirir. Gevşek anne baba tutumunun çocuğun kişilik gelişimi üzerinde kalıcı etkileri: Gevşek aile yapısında büyüyen çocuk. Genellikle bu durum eski-yeni çatışmasından kaynaklanır. tepkisel bir kişilik yapısı geliştirebilir. pasif bir çocuk olmak veya kendini ispatlayabilmek için sinirli. kendimi arabaların önüne atarım. Gevşek anne baba tutumu çocuğun kişilik gelişimini nasıl etkiler? Tutarsız Dengesiz ve Kararsız Anne Baba Tutumu Bu tür anne babalar çocuk eğitiminde kararsızlık içerisindedirler. Aile bireyleri çocuğun isteklerine kayıtsız şartsız uydukları için. Anne babalarının gevşek tutumuyla yetişen çocuklar bir müddet sonra anne babalarını kendi denetimleri altına alırlar. şımarık. Ayrıca kendilerine olduklarından daha fazla değer verirler. Annenin ak dediğine baba kara diyorsa çocuk bu ortamdan olumsuz etkilenir. Anne baba kendi arasında şiddetli geçimsizliğe varan tartışmalar yaşarlar. Tartışmayı genellikle anne kazanır ve gelecek kuşakların yetişmesinde etken olur. ürkek. Bazen de eşler çocuk yetiştirme yöntemlerinde değişiklik yapma hususunda farklı düşünürler bu da tutarsızlığa neden olur. Mesela baba otoriter-baskıcı iken anne koruyucu bir tavır sergilerse hele birde bu çocuğa yansırsa tutarsız aile oluşur. rahatsız edici ve sonuçta kendisini küçük düşürücü isteklerine karşı gelmez. Onun bu son derecede gereksiz. Okula ve arkadaş çevresine uyum sağlamakta zorluk çekerler. Bu özelliklerini iyi yönlerde kullanabilirler.

Özellikle annelerin bu konudaki tavırları daha belirgindir. el bebek gül bebek büyüttükleri çocuklarını aşırı bir kontrol ortamı içerisinde büyütürler. Çocuğa gerektiğinden fazla özen ve kontrol gösterilir. Anne baba adeta çocukların üzerlerine titrerler. Dikkatsizlik ile ilgili sorunlar yaşamaya başlar. Psikologlar annelerin bu tavrını genellikle annenin duygusal yalnızlığına bağlamaktadırlar. Yenilgiyi baştan kabul etmiş gibi bir halleri vardır. Eşlerin her ikisinin çalıştığı durumlarda ise genellikle aile bütçesine daha fazla katkı yapan bireyde görülür. Sonuçta yapacak bir şeyi olmadığı için mecburen toplantıya giden taraf yapmış olduğu bu büyük fedakârlığı her fırsatta dile getirir. Anne babada aslında çocuğun sorumluklarından kaçma eğilimi vardır. Genç yaşta çocuk zararlı alışkanlıklar edinmeye meyilli olur. Çoğunlukla aile de çalışan birey hangisi ise ilgisiz aile davranışı onda görülür. Bu aile tipi baskıcı otoriter aile tipine karıştırılabilecek kadar benzer. Söz gelimi okul-aile birliği toplantılarına gidilmesi her zaman eşler arasında sorun olur. Böyle bir ortamda büyüyen çocuklar aileden uzak yaşayamazlar. bu aile tipinde şefkat. Yapmış olduğu bu büyük fedakârlık için diğer eşden sürekli ödünler koparır. Çocuğun kendi yapacağı ve yapması gereken işler bile koruyucu anne baba tarafından yapılır. Anne baba tutum ve davranışları ile çocuğa örnek bir model olamazlar. Ailesi çocuğa model olamadığı için çocuk kendine başka modeller seçer. vaktinin tümünü arkadaşları ile geçirir. hırçın inatçı olabileceği gibi içine kapanık ve pısırık da olabilir. Çocuk bencil ve şımarık olur. Eşler bunu son derece çekilmez bir iş olarak görürler. kendilerinde önemli işleri yapacak gücü bulamazlar. kaypaklık gibi hastalıklar başlayabilir. Her iki aile tipi arasındaki temel fark. Bu tür anne babalar. Öğrenilmiş çaresizlik durumu onların en belirgin vasıfları olmuştur. mecbur kaldıklarında bu gücü kendilerinde toplayamazlar. disiplinin önünde gelmesidir. çoğunlukla mutsuz olurlar. çocuğun dünyasına girmek gibi bir kaygıyı hiçbir şekilde taşımazlar. Herkese daima çok aşırı bir ihtiyatla yaklaşırlar. Anne baba tarafından oluşturulan yapay bir akvaryumda yetiştirilen ya da bir cam fanus altında büyütülen çocuklar çevreye ve yaşama uyum sağlamakta sürekli güçlük yaşarlar. Çocukta yalan söyleme. • • • Tutarsız dengesiz ve kararsız anne baba tutumunun çocuğun kişilik gelişimi üzerinde kalıcı etkileri: Çocuk üzerinde etkisi ve bu etkinin yıkıcılığı hangi aile tipleri arasında kararsız kalındığına göre değişir. Koruyucu Anne Baba Tutumu Koruyucu ailenin karakteristik özelliklerini şu şekilde belirtmek mümkündür. Çocuk anne veya babadan birisine çok yaklaşırken diğerinden uzaklaşabilir. Gençlik dönemlerinde çocuk. Taraflar bu işi diğerinin üzerine atmak için elinden gelen her türlü çabayı harcarlar. Tutarsız dengesiz anne baba tutumu çocuğun kişilik gelişimini olumsuz etkileyen anne baba tutmlarından birisidir. Çocuk dikkatini toplayamaz ve uzun süre bir işe odaklanamaz olabilir. Sözgelimi çocuğa 6-7 yaşına kadar yemeğini annesi yedirmeye devam eder veya 14-15 yaşına kadar kızının saçlarını anne tarar. 73 . Yaşamlarında karşılaştıkları hemen herkese karşı güvensiz bir tutum içerisindedirler.• • Anne baba aşırı rahattır. koruma güdüsünün. Bu tip ailelere çok çocuklu ailelerde rastlanma ihtimali daha fazladır. Genellikle bu aile tipi davranış anne ve babanın her ikisinde aynı anda görülmez. Bu yüzden arkadaş çevresinde sevilmez. Diğer tarafa baş kakıncı yapar diğerini sürekli borçlandırır. Buna bağlı olarak çocuk asi. Çocuk evde veya okulda anne babasının dikkatini çekmek için alışılmadık davranışlar sergiler. Çocukta ana baba sevgisi azalır.

gov. İleri yaşlarda bile etrafına bağımlı olarak yaşamak gereğini duyar. gerçekleştiremediklerinin. çocuklarının ancak kendisine benzeyen çocuklarla arkadaşlık kurmasına izin verirler. Mükemmeliyetçi ailelerde anne babaların kendi kuralları ve kalıpları vardır. Çocukların ise bu kurallara uymaktan başka şansları yoktur. Her alanda başarılı olmak çocuğun üzerine ağır bir yük olarak bindirilir. kısaca çocuk yaşamda ne var ise ne yapılıyor ise daima en iyisini yapmalıdır. Ama anne babaya göre yakın ve uzak çevrelerinde maalesef bu özelliklerde kimse yoktur. Ebeveynine karşı sevgi ve nefret karışımı duygular içerisinde olur. Cezalandırma işlemi öncelikle duygusal sömürüyle başlar. Çocuğun eksik olduğu kısımlar varsa özel derslerle bu yönü telafi etmeye çalışırlar.Koruyucu anne baba tutumunun çocuğun kişilik gelişimi üzerinde kalıcı etkileri: • • • • • Çocuk aşırı duygusal olur. Çocuk anne babanın kurallarına ters olan hareketlerde bulunduğunda çocuğa verilen cezalar da katı ve serttir. iyi yüzmeli. hayırsız evlat. Ancak bunu isterken çocuklarının kapasitesine bakmazlar. herkesin parmakla göstereceği örnek davranışlar sergileyen bir çocuk olmalı. ölürsem hakkımı helal etmeyeceğim. Çocuğun arkadaşlarının seçimi bile ailenin görevidir." gibi ifadeler kullanılarak psikolojik baskı uygulanır. Konuyu daha iyi anlayabilmek için http://okulweb. maddiyat. 74 . Çocuk nerede duracağını bilmez ve çocuğun duracağı son noktayı daima başta anne baba olmak üzere başkaları koyar. zihinsel yönden gelişmesi için çocuğu özel eğitime tabi tutarlar. kendi ölçütlerine uymayanlar için çocuğa kesinlikle izin vermezler. Çocuğa daima mükemmel bir yetişkin insan projesi çizilir.meb. şarkı söylemeli. Çocuk üzerindeki bu tür baskılar nedeniyle yaptığı her işte en iyi olmayı ister fakat istediği seviyeyi yakalayamayınca hayal kırıklığı yaşar. Çocuğun yanlış yapmaya kesinlikle hakkı yoktur. Onun her zaman bir numara olmasını ister bunun için elinden geleni yapar. Zaten akside düşünülemez. Mükemmeliyetçi anne babalar çocuklarının din. çocuğun bu projeye harfiyen uyması. Mükemmeliyetçi Anne Baba Tutumu Bu tür anne babalar. çocukluğunu yaşayamaz. Çoğu kezde böyle birisi bulunamadığı için çocuk arkadaşsız kalır. görünüm..tr/35/02/959733/dokuman%20arsivi/annebabaocukiletiimi. Ayrıca çok iyi resim yapmalı. Çocuk anne babasından ayrı kalmakta zorlanır.. lider olmalı. Anne babalar. Kendi çocukluğunda yapamadıklarının. Çocuğun üstünü azıcık kirletmesi bile daima büyük bir olay olur. kendilerinin ulaşamadıkları ideallere çocuklarının ulaşmasını isterler. sağlıklı bir kişilik gelişimine sahip olamaz. Üzerine bindirilen bu ağır yükün altında ezilen çocuk çocukluğunu yaşayamaz. Cezaların. Bu tutumda olan anne baba çocuğu olduğu gibi kabul etmez. Çocuk toplum içinde kendi başına iş yapma cesaretini gösteremez. Her türlü çocukça davranışları çocuklarına yasaklarlar. Öte yandan mükemmeliyetçi anne babaların çocuklarından aşırı titizlik ve temizlik beklentisi içindedirler. Böyle ailelerde çocuk asla çocuk olamaz. içinde ukde kalan her şeyin çocuğu tarafından gerçekleştirmesi özlemi içerisindedir. Mükemmeliyetçi anne babanın çocuğu daima sınıfının ve hatta okulun birincisi olmalıdır. Çocuğun bilgi yönünden iyi yetişmiş olmasının yanı sıra bedensel. eğitim. Çocuklarının arkadaş adayı kişilik. vs. çocuğun iyiliği için verildiği kuvvetli kabul görür. Mükemmeliyetçi anne baba çocuğundan daima her şeyin en iyisini başarmasını bekler. Bu nedenle kimseleri kendi çocuklarına yakıştıramazlar. ahlak ve toplum kurallarına aşırı derecede uymasını beklerler.pdf adresini ziyaret edebilirsiniz. Kendi ayakları üzerinde durabilecek hale gelmesi uzun yıllar alır. "Senin için saçımı süpürge ettim. aile yapısı gibi özellikler bakımından hiç olmazsa kendilerine yakın ayarda olmalıdır. Anne baba çocuklarına kimseleri layık görmezler. İleri yaşlarda bile sürekli olarak anne babasını yanında ister. Cezaların çocuğun iyiliği için olduğuna inanılmasa ceza bu kadar kolaylıkla ve içtenlikle uygulanamaz. iyi koşmalı. Bu işe yaramazsa fiziksel şiddete başvurulur. Çocuğa kaldırabileceğinden çok daha fazla yük yüklenir. Birinci olmaktan başka şansı yoktur. iyi konuşmalı. Anne babanın çocuktan beklentileri doyumsuz olduğu için çocukta doyumsuz olur.

O yepyeni bir kişiliktir ve kendi özellikleri vardır. Bu nedenle çocuk durması gereken yeri ve zamanı da bilemediği için yerine başkaları karar verir. Evde sıkı bir disiplin sistemi uygulanır. çocuklarının neşeyle anlatabilecekleri çocukluk anıları olmasına izin vermelidirler. Ailelerin yaşayamadıklarını çocuklarından beklemeleri doğru değildir. en sağlıklı anne baba tutumu olarak kabul edilir. şeffaflık ve huzur vardır. Çocuğun ilgi ve ihtiyaçlarına her zaman saygı gösterirler. kendi sınırlarını bilen. Çocuk. Bu tür anne babalar çocuğa karşı olumlu rol modeli oluştururlar. Güven Verici ve Demokratik Anne Baba Tutumu Bu tür anne baba tutumlarında çocuğa karşı anne babanın içten ve derin bir sevgisi hissedilir. Çocuk daima bir çatışma kendi içinde bir çatışma yaşar. çocuğu kabulü. Söz gelimi çocuğun yaşına uygun bazı kararlarını kendisinin almasını sağlarlar. Bu tutumu kayıtsız ve şartsız gösteren anne babaların çocukları genellikle aşağıda belirtilen olumlu kişilik özelliklerini gösterirler. Çocuk ailenin bir bireyi olarak kabul edildiği için çocuğun fikri de önemlidir. girişken. Bu tip ailelerde anne babanın birbirlerine ve çocuklarına karşı olan duyguları da net ve açıktır. Bu tip ailelerde anne babanın çocuktan beklentileri daima çocuğun kapasitesinin çok üstündedir. çocuğun ilgi ve yeteneklerini göz önünde tutarak. kendi inandıklarını sonuna kadar savunabilen. uyumlu bir birey özellikleri gösterir. Mükemmeliyetçi anne baba tutumunun çocuğun kişilik gelişimi üzerinde kalıcı etkileri: Mükemmeliyetçi anne baba tutumu olan ailede yetişen çocuk ağır nörotik gelişim gösterir. açık fikirli.projedeki profil ile birebir örtüşmesi istenir. Oysa bu geçerli bir yöntem değildir. bu kaygı peşini hiç bırakmaz. kendisine ve çevresine saygılı. Zamanı asla geri döndürmek mümkün değildir. Siyah ile beyaz arasında bulunan milyarlarca gri ton v ve diğer renkler yaşamında yer almaz. Her şey zamanında ve dakik yapılır. onu sevgi ve sevecenlikle ele alması. Evde her şey bir kurala bağlanmıştır. Herkesin eksik yönleri mutlaka vardır. çocukla ilgilenmesi davranışa yansır. zihinsel ve ruhsal açıdan sağlıklı bireyler ancak bu esnek yaklaşım içinde yetişebilir. yaratıcı. kaygılanır. Aile yaşamın gereği olarak ortaya 75 . fikirlerini serbestçe söyleyebilen. duygusal ve sosyal açıdan dengeli ve mutlu bir birey olarak yetişir. Aslında kural bu kadar basittir. iyi kabul gördüğü kendisi için uygun olarak hazırlanmış bu ortamda genellikle sosyalleşmiş. Anne baba. esneklik yoktur. Bu durum onda aşağılık duygusunun gelişmesine neden olur. Bu tip ailelerde anne babanın. Anne baba doyumsuz olduğu ve hep daha fazlasını istediği için çocukta da ister istemez doyumsuzluk yerleşir. Bu tip bedensel. fikirleri doğrultusunda hareket eden. Kendi doğal içgüdüleri ile kendisine dayatılan ağır kurallar arasında sıkışıp kalır. çocuklarına çocukluklarını yaşama fırsatı vermezler. Aileler. Sevgi ve nefret karışımı duyguları aynı anda ve sürekli olarak yaşar. anne babasının devamı değildir. başkalarının fikirlerine saygı duyan. Bu hayal kırıklığına sebep olan durumu anne babasına nasıl açıklayacağını bilemez. Bu tip ailelerde anne babalar çocuğun en iyi şekilde yetişmesi için gereken özeni gösterirler ve yeri zamanı gelince gerekli önlemleri alırlar. kimse kimsenin yerine yaşam süremez. aktif. özellikle çocukluk günleri bir daha geri gelmez. Geçen günler. Aile içinde güven. sorumluluk duygusu gelişmiş. Kabul Edici. Bu nedenle yaşamında sürekli gelgitler vardır. Anne babanın yaşamı anne babaya. Mükemmelliyetçi anne baba tutumu hakkında bilgi veriniz. Çocuklarına sorunlarının çözümü konusunda rehberlik yaparlar. Ona göre bir şey veya kimse ya iyi ya da kötüdür. onun kendisini geliştirebileceği bir ortam hazırlarlar. Konu ile ilgili olarak “Çocuğumu Nasıl Eğitmeliyim” isimli kitabı okuyabilirsiniz. Yani herkes kendi hayatını yaşar. Hiç kimse mükemmel olamaz. Bu nedenle çoğu kez bu arzusunu gerçekleştiremez. Mükemmeliyetçi anne babalar. İstediği düzeyi yakalamayınca hayal kırıklığına uğrar. Ancak yaşamın gerçekleri son derecede acımasızdır. arkadaş canlısı. Çocuk demokratik ve güven verici bir ortam da yetiştiği için. kişilik yapısı ve davranışları açısından dengeli. Bu tip çocuklar için bir şey ya siyah ya da beyazdır. kurallara ve otoriteye karşı körü körüne bağlı olmayan. Çocuk her işte en iyi ve en üstün olmak ister. duyarlı. Bir çocuk. Bu tip anne baba tutumu esnek yapılıdır. hoşgörülü. işbirliğine hazır. çocuğun yaşamı ise çocuğa aittir. Kişilik ve karakter yapısı genelde çok katıdır.

çıkan sorunlarla nasıl baş edebileceklerini birlikte araştırır çözüm yollarına birlikte karar verirler. Yetiştiği ortam çocuğun kişilik özelliklerine yansır. Bu tip ailelerde anne babalar, çocuklarını her bakımdan her zaman desteklerler ve olması gereken bazı kısıtlamaların dışında çocuğun isteklerini daima yerine getirirler. Normal olarak her çocuk birey olarak var olduğunun bilinmesini ve yaptığı davranışının onaylanmasını ister. Buna dayalı olarak yaptığı davranışın sonucunda iltifat görmek ister. "Aferin, bak ne güzel yapmışsın, bu konuda ne kadar başarılısın..." gibi sıradan sözlerle çocuğun başının okşanması bile çoğu kez çocuk için olabilecek en büyük ödüldür. Çocuk başardığını, onaylandığını ve övüldüğünü gördükçe daha fazla başarmak ve daha fazla onay ve övgü almak ister. Şu hatırdan çıkarılmamalıdır. Yaşam başarıya endekslidir. Aile ortamının çocuğa kendi benliğini, kimliğini, duygu ve düşüncelerini anlatma özgürlüğü verdiği durumlarda çocuk sağlıklı bir biçimde olgunlaşarak gelişir. Anne babanın çocuğu kontrollü bir denetim altında serbest bırakması, çocuğun kendisini geliştirici imkânları önüne sunması anlamına gelir. Bu gibi durumlarda çocuk daha yaratıcı ve daha toplumsal bir birey olarak yetişir. Bu tutum içersindeki anne babalar olgun insanlar olarak tanımlanır ve toplumda böyle kabul görürler. Aileyi ilgilendiren kararlarda çocuk da bir birey olarak kararlara katılır, fikri önemsenir ve alınır. Bu aileler çocuklarının fikrini alırken, olaya "O daha çocuk, anlamaz..." şeklinde yaklaşmazlar. Aksine, çocuğun da o ailenin bir bireyi olarak kararlarda söz sahibi olması gerektiği düşüncesi ile hareket ederler. Aile bireylerinin hepsinin alınacak kararlarda eşit söz ve oy hakkı vardır. Bu aileler çocuklarından kendilerini sevip saymasını beklerler. Ancak çocuklarının bağımsız bir birey olarak yetişmesi gerektiğine de yürekten inanırlar. Ailede çocuğa sevgi ve saygı gösterilir, çocuğa kendi düşünce ve fikirlerini her durumda açıklaması öğretilir. Çocuğun fikri ne kadar mantıksız olursa olsun dikkatle dinlenir. Fikre değer verildiği imajı ortaya konur. Böylece çocuk susmaya değil konuşmaya teşvik edilir. Aile her şeyden önce iyi bir rehberdir. Çocuğa yol gösterilir; ama çocuğun tek başına alması gereken kararlar konusunda çocuk tamamen serbest bırakılır. Bu gibi durumlarda çocuğa yardımcı olabilmek amacıyla alternatifler sunulur; ama seçim sadece çocuğa aittir. Seçim çocuğa bırakıldığı için, çocuktan seçiminin sonucuna katlanması gerektiği de anlatılır ve çocuğa aldığı kararların arkasında durma sonuçlarına katlanma öğretilir. Çocuk ailede kendine özgü bir yeri olduğunu her fırsatta hisseder; görür. Ailenin diğer üyelerinin istek ve ihtiyaçları, denge içinde karşılanır. Böyle bir aile, evde ve toplumda kabul edilen ve edilmeyen davranışların sınırlarını açıkça çizer. Çocuk neyi nerede yapacağını veya yapmayacağı konusunda bilgilidir. Çocuğa ev ve toplum kuralları ayrıntıları ile anlatılır ve bizzat uygulaması yapılır. Bu tip ailelerde her şeyden önce anne ve baba iyi bir modeldir. Bu nedenle zaten çocuklarında görmek istemedikleri davranışları kendileri yapmazlar. Çocuk önceden belirlenmiş ve kendisine anlatılmış sınırlar içinde tamamı ile özgürdür. Çocuğun sözleri dinlenir, çocuk yetişkinler tarafından kendisine değer verildiğini önemsendiğini bilir. Dolayısıyla kendine ait bir saygı ve özgüven geliştirir. Çocuğa özellikle şiddet ve duygusal yaptırım uygulanmaz. Onun yerine çocuğa anne babanın beklentileri anlatılarak çocuk ikna edilerek denetleme yolu seçilir. Bu tip anne babaların çocukları, ebeveynlerinin duygu, düşünce, değer ve beklentileri hakkında bilgi sahibi olurlar. Çocuklar bu bilgilere göre hareket ederler. Evde hangi davranışın sonucunun ne olacağı önceden belirlenmiştir. Demokratik ailede yetişen birey hem davranış seçiminde kendini özgür görür, hem de seçimleri hakkında kısıtlanmayacağını bilir. Bu nedenle hiç çekinmeden en ufak bir tereddüt göstermeksizin anne ve babasına danışarak onlarla fikir alışverişinde bulunur. Aile bireyleri arasında açık ve net bir iletişim söz vardır. Duygu ve düşünceler açık kalplilikle ifade edilir. Sorunlar konuşarak ve ikna edilerek çözüme ulaştırılır. Çözüm ararken de demokratik yollara başvurulur. Kabul edici, güven verici ve demokratik anne baba tutumunun çocuğun kişilik gelişimi üzerinde kalıcı etkileri: Demokratik ve güven verici bir ortamda yetişen çocuk, kendisine ve çevresine saygılı olur. Sınırlarını bilir. Yenilikçi, aktif, etkin, girişken bir yapıya sahiptir. İnsanlarla sağlıklı ilişkiler kurabilir. Kendine yöneltilen fikirlere karşı saygılıdır. Kendi doğrularını sonuna kadar savunabilir. Atılgan, fikirlerini serbestçe söyleyebilen ve k e n d i n e ait fikirleri doğrultusunda hareket edebilen bir kişiliğe sahiptir.
76

Kişilik ve davranışları açısından dengelidir. Sorumluluk duyguları gelişmiştir. Kurallara ve otoriteye karşı körü körüne bağlı olmayan, hoşgörülü, açık fikirli, anlaşılır, toplumla barışık ve uyumlu bir birey olarak yetişir. Anne baba tutumları içerisinde en başarılı olanı, güven verici, kabul edici, destekleyici, hoşgörülü ve demokratik anne baba tutumudur. Ancak bu esnek yaklaşım içinde bedensel, zihinsel ve ruhsal açıdan sağlıklı bireyler yetişebilir.

Kabul edici, güven verici ve demokratik anne baba tutumu hakkında bilgi veriniz.

Şiddetli Reddedici Anne Baba Tutumu
Çocuğun bedensel ve ruhsal ihtiyaçlarını karşılamayı aksatacak kadar çocuğa düşmanca duygular beslenmesi durumu reddetme olarak tanılanır. Şiddetli reddedici tutumu olan ailelerde çocuğa karşı düşmanmış gibi davranılır. Çocuğa şefkat gösterilmez. Sevgiden ve aile sıcaklığından mahrum bırakılır. Çocuğu bazen sadece anne bazen de sadece baba reddeder. Ama genelde aile içinde çocuğa soğuk davranılır. Çocuk beğenilmez ve her yaptığı eleştirilir. Sürekli olarak çocuğun eksik ve yanlış davranışları araştırılır ve eleştirilir. Ele geçen her fırsat çocuğa baskı yapılır. Daima çocuğun olumsuz yönleri gündeme getirilir. Olumlu yönleri ise hep göz ardı edilir. Evde yapılması gereken her türlü gereksiz işin yapımı çocuktan beklenir. Bazen ailenin diğer çocukları da bu muameleden nasiplerini alırlar ama genelde günah keçisi olarak bir çocuk seçilir. Reddedilen çocuk evdeki çocuklardan farklı muameleye maruz kalır. Aile, bir ailede olması gereken sıcaklıktan ve güven verici ortamdan kesinlikle yoksundur. Aile içi yaşamda gerilim, çatışma ve kavga olağan olaylar olarak kabul edilir hale gelmiştir. Anne ve baba çocuğa sevgi, ilgi, şefkat göstermez. Çocuğu anlamaya çalışma gibi bir gayretleri olmadığı gibi ayrıca üstüne üstlük bir de onu baskıcı bir anlayışla yönetmeye çalışırlar. Anne ve babadaki bu reddedici davranışlar çok farklı nedenlerden kaynaklanabilir. Sözgelimi çocuk evlilik dışı doğduğu için istenmeyen bir bebek olabilir. Yine anne ve baba bir çocuk sahibi olmak için kendilerini maddi ve manevi bakımdan henüz hazır hissetmedikleri bir zamanda çocuk bir şekilde zorunlu olarak dünyaya gelmiş olabilir. Çocukta bedensel ve zihinsel açıdan bir engel veya özür bulunabilir. Anne ve baba herhangi bir nedenle hayal kırıklığı yaşıyor ya da suçluluk hissediyor bu nedenle de suçu çocuğa yüklüyor olabilirler. Anne ya da baba çocuğa aşırı düşkünlük gösterdiği için eşini ihmal ediyor olabilir. İhmal edilen eş de çocuğunu kendisine rakip gördüğü, çocuğu kıskandığı için böyle bir tutum geliştirmiş olabilir. Bir başka neden annenin çalışması olabilir. Sözgelimi anne çalışıyor ise özellikle parlak bir kariyer yapamaya da aday ise çocuk bir müddet annenin çalışmasına engel olacak ve ilerlemesini durduracaktır. Bu durumda annenin çocuğu kabullenmesi güçleşebilir. Anne çocuğu kendisinin parlak geleceğini engelleyen bir varlık olarak görmeye başlayabilir. Bazen de çocuğun aile üyelerine benzememesi veya anne veya babanın sevmediği birisine benzemesi çocuğun reddedilmesi için yeterli bir neden olur. Bunun gibi daha birçok farklı neden anne babanın çocuğu reddetme davranışı göstermesine yol açabilir. Ama sonuçta bunlar sadece birer basit bahanedir. Hiçbir bahane bir ailenin çocuğunu reddetmesi için kabul edilir bir neden olamaz. Şiddetli reddedici ailelerde çocuk her durumda dışlanır. İstenmediği açık ve net olarak çocuğa iletilir. Ele geçen her fırsatta çocuk aileden uzaklaştırılmaya çalışılır. Büyükanne, büyükbaba gibi aile büyüklerinin yanına gönderilir. Çok küçük yaşta çalışmaya zorlanır. Şiddetli reddedici anne baba tutumlarının çok ileriki boyutlarında ise çocuklar daha henüz birinci yaşına varmadan yaşamlarını yitirirler. Şiddetli reddedici anne baba tutumlarının çocuğun kişilik gelişimi üzerinde kalıcı etkileri: Şiddetli reddedici aile ortamında yetişen çocuklar yardım duygusundan uzaktır. Psikopat eğilimli olurlar. Sinirli saldırgan bir yapıları vardır. Sıklıkla duygusal kırgınlıklar yaşarlar. Hayvanlara ve özellikle kendilerinden küçük kişilere karşı düşmanca davranırlar. Bu tip reddedilen çocuklar sevgiye en çok muhtaç olduğu zamanlarda dışlandıkları için ruhsal açıdan sorunludurlar. Şiddetli şoklar geçirebilirler. Bu tür ailelerde yetişen çocuklar çeşitli psikolojik bozukluklara sahiptirler ve intihara yatkındırlar. Çocuk kötü muameleye maruz kalmamak için anne ve babaya karşı edilgen uysal ve
77

erdemlidir. Çünkü direnecek gücü yoktur. Fakat içten içe anne ve babaya karşı düşmanlık geliştirir. Çocuk korkaktır. Hayal kırıklıkları yaşamaktadır. Çünkü çevresindeki diğer anne babaların çocuklarına nasıl davrandıklarını görmektedir. Hiçbir zaman kendisine ait bir güven duygusu geliştiremez. Çünkü güven duygusunu oluşturacak bir ortamda hiçbir zaman bulunamamıştır. En yakınları bile kendisi ile hiç ilgilenmemiştir. Bu tip ailelerde yetişen çocuklar ileriki dönemlerde, inatçılık, hırçınlık, uyumsuzluk, çete elebaşılığı ve çetelere üye olma, yasadışı eylemlerde bulunma, depresyon nevrozlar vb. intihar eğilimleri gösterebilir. Kendisi dışındaki insanlarla yeterli iletişim kurmakta genellikle zorlanır. Bu nedenle saldırganlığını kendisine yöneltir. Şiddetli ve aşırı bastırılmış duygular nedeni ile dengesiz bir kişilik sergiler.

Abartılmış Sevgi ve Aşırı Koruyucu Anne Baba Tutumu
Bu tip anne baba genellikle aşırı istenilen, geç kavuşulan, tek çocuk, ilk çocuk, tek erkek veya kız çocuk, en küçük çocuk, geniş bir sülalenin tek erkek çocuğu gibi çocuklara sahip kişilerdir. Belirtilen özelliklere sahip çocuklar genellikle abartılmış sevginin odak noktası olurlar. Bu çocuklar el bebek gül bebek büyütülürler. Kucaktan yere indirilmezler. Bir dedikleri iki edilmez. Bu gruba giren çocuklar genellikle erken konuşurlar geç yürürler. Çünkü aile bireyleri tarafından kucaktan yere indirilmedikleri için yürümeleri geç kalır; buna karşılık her birey bu çocuklar ile sürekli ilgilendiği sürekli konuştuğu için konuşmaları erken olur. Aile tarafından çocuğun her çağrısına karşılık verilir. Bu çocuklar evin kralıdırlar; her arzuları bir emirdir, hiç istisnasız hemen en iyi şekilde yerine getirilmeye çalışılır. Bu tür çocukların üzerlerine titrenir. Aile üyeleri, bu çocuklar ağlamasınlar, üşümesinler, terlemesinler, hasta olmasınlar, yorulmasınlar, incinmesinler, mikrop kapmasınlar diye ellerinden gelen her türlü çabayı harcar. Çocuk sanki bir cam fanus içindedir. Bu tip ailelerde abartılmış sevgi ve aşırı koruyuculuk daha çok anne çocuk ilişkisinde görülür. Aşırı koruyuculuğun ve sevginin altında yatan ana etmen ise genellikle, annenin yalnızlığı ve yaşamdan özellikle de eşinden ve evliliğinden beklediğini bulamamış olmasıdır. Aşırı koruyucu anne çocuğunun büyüdüğünü ve olgunlaşabileceğini asla kabul etmeyecek derecede onunla öyle bütünleşir. Söz gelimi aşırı koruyucu anne çocukların üç yaşından itibaren rahatlıkla kaşık kullanabileceğini bilir. Bu bilgisini gerektiğinde başka annelere aktarır. Yine gerektiğinde bu bilgiyi kullanmayan anneleri uyarır; kınar. Ama iş kendi çocuğuna geldiğinde bu bilgiyi asla kabul edemez ve çocuğunun laşık kullanmsına izin vermez çocuğunun yemeğini kendisi yedirir. Hatta bu durum daha da ileride gidebilir; 8-9 hatta daha ileri yaşlarındaki çocuklarına yemeklerini kendileri yedirmek isterler. Ergenlik çağına gelmiş, 13-14 yaşındaki çocuklarına kendileri banyo yaptırmak isterler. Çocuğun veya gencin giysisini anne seçer. Çocuğun kendi başına alabildiği kararları pratik olarak yoktur. Buna dayalı olarak evde seçim konusunda pek söz hakkı olduğu söylenemez. Çok sıklıkla abartılı durumlarla da karşılaşılabilir. Söz gelimi çocuk ergenlik çağına girmiş olmasına karşın anne çocuğu ile yatmak ister. Bu davranışı için "Geceleyin korkulu bir rüya görür de korkarsa, ben onun sesini duyamam, bu nedenle onun yanında olmalıyım..." gibi gerekçeler ile sürerek öncelikle kendinden başlayarak etrafını inandırmaya çalışır. Anne bu tür davranışlarıyla kendisine göre çocuğuna olan derin sevgisini dile getirmekte ve ona yardım etmektedir. Kendisini bu gerekçeler ile ikna etmeye çalışmasına rağmen gerçekte kendi yalnızlığını ve mutsuzluğunu kendisini çocuğuna adayarak telafi etmeye çalışmaktadır. Ama çoğu kez bu durumun kendisi de farkında değildir. Aslında yapmış olduğu işin bir fedakârlık olmayıp basit anlamı ile bir bencillik olduğunu anlaması, kabul etmesi imkânsıza yakın bir durumdur. Çocuğunu kendine aşırı bağımlı yaparak kendisini değerli ve eşi bulunmaz hissetmektedir. Çünkü çocuk en ufak davranışta dahi annesinin fikrini almaktadır. Aslında anne, bu tutum ve davranışı ile çocuğu kendisine tutsak etmekte ve bağımlı kılmaktadır. Aşırı koruyucu ve abartılı sevgisi olan anne babalar çocuklarına derin duygusal bağla bağlıdırlar. Bu durumun bir sonucu olarak anne baba ç o c u k l a r ı için sebepsiz yere aşırı kaygı taşırlar. Bu kaygı onları çocuklarını onları ilgi ve sevgiden boğulduklarını hissedecek kadar aşırı korumaya yönlendirir. Bu aşırı ilgi ve koruma öyle bir noktaya gelir ki çocuk sevgiden boğulduğunu düşünmeye başlar. Çocuk bu duygu ve düşüncede iken anne baba ise çocuğu mutlu edemediklerini düşündükleri için hep endişe içindedirler. Çocuğa karşı boğucu şefkat göstermeye devam ederler. Bu tip ailelerde çocuğun doğal yaşam hakkı yoktur. Aileyi ilgilendiren kararları bir kenara bırakılıp yalnızca çocuğu ilgilendiren kararlara bakılsa bile yaşı kaç olursa olsun
78

Sosyal uyumu yok denecek kadar azdır. Onu himayesi altına alabilecek herkese karşı bağımlı olmaya başlar. Amaçsız hoşgörüde anne babanın istedikleri tek şey ev içinde ve dışında çocuğun kendilerini rahatsız etmemeleridir. Hiç büyümeyen bir "yetişkin-çocuk" olarak kalır. Hoşgörü normal düzeyde ise. Bu tip ailelerde anne baba tarafından çocuğa yaptırılmak istenen bir davranış için duygu sömürüsü en çok kullanılan yöntemdir. Aşırı bağımlı bir çocuk kendine ait bir kişilik yapısı geliştirmekte oldukça zorlanır. olayı tam anlamı ile kavrar yani anne babasını rahatsız etmediği sürece her şeyi yapmakta serbest olduğunu görür. giymedim giydirdim. Öte yandan ailenin aşırı hoşgörüsü ve çocuğa olan düşkünlüğü çocuğu bencil yapar. Bu şart yerine gelmek kaydıyla. Abartılmış sevgi ve aşırı koruyucu anne baba tutumunun çocuğun kişilik gelişimi üzerinde kalıcı etkileri: Aşırı koruyucu bir tutum ve abartılmış sevgi ile büyütülen çocukların yaşama gerektiği gibi hazırlanmaları söz konusu değildir. Amaçsız Hoşgörülü Anne Baba Tutumu Amaçsız hoşgörülü anne baba tutumu anne babanın çocuklarına karşı hoşgörü sahibi olmaları. çocukların bazı kısıtlamalar dışında isteklerini diledikleri gibi gerçekleştirebilmelerine izin vermeleri şeklinde özetlenebilir. onu kontrol edip yönlendirmekten çok daha kolaydır. İçlerindeki cevher kolay-kolay su yüzüne çıkmaz. Çocuğun yanlışları. çekingen ve sakar olarak nitelendirilirler. Ailesinden gördüğü sevgi ve himayeyi eşinden de bekler. Çocuk kendisini gereğinden fazla önemser. anne tarafından hiçbir şekilde görülmek istenmez. Çocuğa ve problemlerine karşı nesnel davranılmaz. çocuk kendisine olan güveni tam. Lider olamadığı ya da olmadığı zamanlarda dışlanır. "Yemedim yedirdim. Çocuğun isteklerini yerine getirirken. Burada önemli olan anne babanın rahatıdır. Çocuk ailesine olan bağımlılığını bazı durumlarda genişleterek dış çevreye de genelleyebilir. gençliğimi sana feda ettim. vs. kendilerini haklı gösterme gerekçeleri kendilerinin çocukluklarını gereği gibi yaşayamadıkları. Bu nedenle ailenin sıcak kucağından ayrılmak istemezler. çok kolay ve çok acımasızdır. Çünkü onlar için çocuğa dilediğini vermek. kendisine hizmet etmelerini sağlamaya çalışır. Çocuk bir müddet sonra. Daima dikkat çekmeye. Arkadaş çevrelerinde yer alabilmek için lider olmak dışında bir seçeneği yoktur. Aile içerisinde yaşamdan kopuk adeta bir cam fanus içerisinde büyütülmüş oldukları için aile içinde yaşama ilişkin edinmeleri gereken bilgileri. görülmek zorunda kalanları ise örtbas edilmeye çalışılır.. Buna dayalı olarak toplumsal yaşam bir kavga ve bir güç yarışıdır. deneyimleri edinmeden aniden yaşamla karşı karşıya kalırlar. kendilerini kabul ettirme istek ve yeteneğinden yoksundurlar. Ayrıca bu çocuklar toplum içerisinde de uyumlu bir birey olmakta zorlanırlar. Öyleki çoğu zaman çocukta yarışma isteği dahi görülmez. Eğer anne baba seviyeli bir hoşgörü sahibi ise çocuk evine yönelik olumlu bireyler olur. Çoğunlukla başarısız ve mutsuzdurlar. çok sade. ona karşı koymaktan. çocuk tüm davranışlarında serbesttir. Oysa aslında böyle bir tutum çoğunlukla çocuğu cezalandırmaktan korkmanın ve çocuğa bebek muamelesi yapmanın bir dönüşümünden başka bir şey değildir. Her fırsatta ailelerine koşarlar. Yine aynı gerekçelerden dolayı bu çocuklar toplum tarafından beceriksiz. oysa çocukluklarını yaşamış olmayı çok istedikleri bunun içlerinde bir ukde olarak kaldığı bu nedenle kendi çocuklarının içinde herhangi bir ukde kalmasını istemedikleri ve onların bu evreyi doyasıya yaşamasını istedikleridir. Aileden uzak yaşamak çocuk için sanki bir işkencedir." gibi sözler ve şiddetli şefkat yönetimi çok sık kullanılan uygulamalardır. Bu tip çocuklar yukarıda anlatılan nedenlerden dolayı bu yarışta yenilgiyi baştan kabul etmişlerdir. Yaşam çok basit.fikrinin sorulmadığı görülür. Doğal olarak toplumsal yaşama uyum sağlamakta güçlük çekerler.. yaratıcı ve toplumsal yönü güçlü bir birey olarak toplumda yerini alır. 79 . Aslında anne babanın seçtiği yol çocuğu en kolay yöntemle büyütme yöntemidir. Bu özellikleri nedeni ile toplum içinde bu tür çocuklar "ana kuzusu" veya "süt çocuğu" gibi isimlerle anılırlar. Ailelerine danışmadan en basit kararları bile almaktan kaçınırlar. Bu tip anne babalar hoşgörülü tutumlarını kolay kolay bırakmak istemezler. Atılım ve başarma gücünden. Kendini topluma kabul ettirmek için zaman zaman isyankâr davranışlar sergileyebilir. Bütün olayların nerde ise dünyanın kendisi etrafında döndüğü gibi bir hisse kapılır. Temel düşünce rahatlarının bozulmamasıdır. etrafındaki kişileri kendi emri altında tutmaya. Buna karşılık amaçsız hoşgörüde ise durum biraz farklıdır.

Önemli olan ve asıl olan toplumun kuralları olduğu için birey toplumla çatışan her kuralında geri adım atmak ve kendi kuralını değil de tolumun kuralını uygulamak zorundadır. sağlıklı toplum ve kurumdan söz etmek mümkün değildir. grubun önemsiz işlerini yapmaya eğilimindedir. Aşırı baskıcı ve otoriter anne baba tutumunun çocuğun kişilik gelişimi üzerinde kalıcı etkileri: Bu tip ailede yetişen çocukların kendine olan güveni ortadan kalkar veya hiç oluşmaz. kurallar toplumların yapısına göre. İletişimi bu olumsuz özelliklerle kurmak isteyebilir. Bu şekilde yetişen bir çocuk toplumda kabul görebilmek için kavgacılığı. uslu. anne babanın eğitim seviyelerine göre. ürkeklik gösterir. inatçı. öncelikle diğer bireylerin haklarına saygı duymaları ve bunu isteyerek ya da istemeyerek tutum ve davranışlarına yansıtmalarıdır. Sürekli ceza uygulaması çocukları olumlu yönde etkilemediği gibi. eleştirilme ve çeşitli cezalar çocuğun ruhsal yapısını olumsuz etkiler. Toplumların en küçük toplumsal kurumu ise ailedir. disiplin anlayışı çerçevesinde. Her zaman ödüllendirilen çocuk neyin 80 . Çocuk her olumsuz durum karşısında kolayca ağlamaya başlar. ailenin yapısına göre değişebilmektedir. Aşırı baskı ve kontrol altında bulunan çocuk sessiz. Başka çocukların ve toplumun içine girdiği zaman çekingenlik. Hoşgörülü Anne Baba Tutumu Ödül ve ceza insan yaşamında çok önemli iki kavramdır. Derhal disipline edilmeye çalışılır. Bu durumda toplum bireyi bir şekilde disipline eder. çekingen ve kolay etki altında kalan bir yapıya da bürünür. grup içinde etkin rol alamaz. Ancak baskı bir çözüm olmaz ve çocuğun asiliği daha da artar. kuralları bulunmaktadır. Doğal olarak ailelerinde çocuk eğitiminde benimsemiş oldukları yaklaşımları. Baskıcı ve otoriter aile yaklaşımını benimseyen anne babalar. Yaklaşımlar. Bir başka anlatımla disiplin insanların bir arada yaşayabilmeleri için. Bu tip ailelerde çocuğun kendi kendini yönetmesine. Sürekli ayıplanma. kırıcılığı bir davranış biçimi olarak geliştirebilir. Grubun onayını kazanmak için yasadışı işler meyledebilir. En küçük yanlışlıkları ve yaramazlıkları bile hoşgörüyle karşılanmaz. Bu nedenle de çocuğun tüm kurallara itiraz etmeden kesinlikle uymasını bekler ve isterler. Bu tip ailede yetişen çocuklar baskıdan uzak olmaları nedeniyle daha yenilikçi ve kendinden emindir. silik. İnsan ilişkileri düzenlenirken. Yani biraz fazlaca sulugöz olur. Katı bir disiplin anlayışı içerisinde hareket ederler. Arkadaşları ile geçinemezler uyumsuz tavırlar sergiler ve kavgacı bir yapı gösterebilirler. çocuğun kişilik özelliklerini ihtiyaçlarını ve ilgilerini dikkate almazlar. Doğal olarak insanın istediği her davranışı gerçekleştiremez. Oysa amaçsız hoşgörülü aile ortamında yetişen çocuk kendisini boşlukta gibi hisseder. Eğer birey kendi kuralını uygulamak için ısrarlı olur ise disiplinsiz davranmış olur. Çünkü evin dışındaki kurallar ev kurallarından çok farklıdır ve sadece evdeki kuralı bilmektedir. kendi başına kararlar almasına izin verilmez. Bu durum disiplin kavramı ile açıklanır. agresifliği. ödül ve cezanın yerinin ve sınırlarının çok iyi belirlenmesi gereklidir. Aşırı Baskıcı ve Otoriter Anne Baba Tutumu İnsan davranışları. O da "Anne babayı kızdırma!" kuralıdır. Güvensiz ve endişelidir. Çünkü toplumun çıkarları ile bireyin çıkarları daima çatışır. İnsanın istediği her davranışı gerçekleştirmesinin önünde başta toplumsal kurallar olmak üzere çeşitli engeller bulunmaktadır. huysuz bir yapıya da bürünebilir. Bu yaklaşımı benimseyen anne baba çocuğu kendi tasarladıkları bir kalıba göre yetiştirme arzusundadırlar. Bu tip ailede yetişen çocuklar hırçın ve kindar olabilirler. devamlı ödüllendirmede olumlu sonuç vermez. nazik ve dürüst olabilir. Grubun lideri olup grubu yönlendirmeyi kendisine bir çıkış yolu olarak seçebilir. Anne babalarından yeterli ilgiyi görmeyen ama serbestliği olan çocuklar genellikle ya edilgen ya da etken olarak arkadaşlarından onay almak ve onlardan ilgi görmek ihtiyacını şiddetle duyarlar. belirli ölçülerde sınırlandırılmıştır. Kendilerini toplumsal otoritenin bir temsilcisi olarak görürler. Hata yapmasına müsaade edilmeyen çocuk ileri yaşlarda hayatın sıkıntıları karşısında dirençsiz olabilir. hırçınlığı. Bu tip durumlarda aileler genellikle sorunun çözümünü çocuk üzerinde olan baskıyı artırmada görürler ve bu yolu seçerler. Belli bir zaman sonra çocuk isyankâr. Evde tek kural vardır.Amaçsız hoşgörülü anne baba tutumunun çocuğun kişilik gelişimi üzerinde kalıcı etkileri: Seviyeli bir hoşgörü içinde yetişen çocuğun kişiliği olumlu etkilenir. Ama bunun yanında küskün. Bu tip ailelerde çocuklar sürekli kontrol altında tutulur. İstenilen her davranışın gerçekleştirildiği bir ortamda hürriyetten.

Belirli kurallar ve kısıtlamalar mutlaka vardır. kendini rahat ve kolayca ifade edebilen bireyler yetişir. Bu aile yaklaşımında aşırı hoşgörülü olmak çocuğun bazı olumsuz davranışlar geliştirmesine neden olur. Bu tip tutum ve davranışı benimsemiş aileler özellikle bu hataya düşmekten kendilerini korumak için gerekli önlemleri almalarında büyük yarar bulunmaktadır. Hoşgörülü aile yaklaşımı deyince çocukların çok serbest bırakıldığı bir tutum ve davranış anlaşılmamalıdır. Çocukta asilik ve kavgacılık görülmez. En zor ve sabır isteyen yöntemdir. Yanlışları sebebi ile çocuklara yaptırım uygulanır ama evvelinde koyulan kurallar çocuğun anlama seviyesine inilerek mantıklıca izah edilir. Çocukta kendini ifade edebilir. Hoşgörülü anne baba tutumunu anlatınız. Duygu ve görüşlere saygı vardır. İlgisiz aile tipine bazı yönleri ile benzese de çocuk burada başıboş bırakılmaz. 81 . Evde herkesin söz hakkı vardır.doğru neyin yanlış olduğunu öğrenemez ve normal bir kişilik özelliği geliştiremez. Karakteristik özelliklerini şu şekilde belirtmek mümkündür. Hoşgörülü ailenin düşebileceği en yaygın hata çocuğa aşırı serbestlik verilmesi şeklinde kendisini göstermektedir. Hoşgörülü anne baba tutumunun çocuğun kişilik gelişimi üzerinde kalıcı etkileri: Özgüven sahibi. Mükemmele en yakın aile tipidir. Anne babaya saygı noktasında çocukta gevşeklik görülebilir. Çocuğun farklı hobilere yönelmesi daha sık görülür. Bu önemli bir noktadır. Hoşgörü yapılan her şeyi hoş görmek değildir.

Özet
Aile, bilinen en eski ve en basit tanımıyla toplumun temel yapısını oluşturan en küçük birimdir. Bu basit tanımıyla bile aile, toplumu oluşturmak gibi çok büyük bir anlamı üstlenmektedir. Statüsü ne olursa olsun toplumu oluşturan her bireyin, yani bir toplumda yaşayan en düşük statülü bireyden en yüksek statülü bireye kadar herkesin yetiştiği, temel değerlerini aldığı, toplum içinde yaşayabilmek için gerekli bilgi beceri ve yetenekleri kazandığı ilk yer aileleridir. Bireylerin aldığı bu değerler, daha sonra toplumun değerleri haline gelmektedir. Bu nedenle herhangi bir zamanda toplumun içinde bulunduğu durum ve şartların anlaşılması istendiğinde bakılması gereken ilk yer ailelerdir. Aileler olabildiğince sağlıklı, iyi bir iletişim içinde, özgür, kendinin ve diğer insanların istek ve ihtiyaçlarının farkında, kendisi ve toplum ile barışık bireyler yetiştirirse, toplum da o kadar sağlıklı ve istenilir düzeyde olur. Aksi durumda ise son derece sağlıksız bir toplum yapısı ile karşı karşıya kalınır. Aileyi sadece iki kişinin bir araya gelmesi ile oluşan bir kurum olarak algılamak son derce basit, eksik ve yanlış bir yaklaşım olur. Sağlıklı bir ailenin kurulabilmesi ve toplum içinde uyumlu bir şekilde varlığını sürdürebilmesi için her şeyden önce bu iki kişinin birbirleri ile uyum içerisinde olmaları, sağlıklı bir iletişim içinde bulunmaları gerekir. Bir ailenin sürekliliği için bu durum zorunludur. Ailenin çocuğa karşı tutumunun iki temel ögesi vardır. Bunlar sevgi ve disiplindir. Anne ve babanın yaklaşımında, bu iki etmenin ölçüsü ve kararlılığı çocuğun davranışlarını büyük ölçüde belirler. Anne ve baba çocuğu yetiştirirler iken ellerinde bulunan bu iki ögeden yararlanmak zorundadırlar. Çünkü kullanabilecekleri başka ögeleri yoktur. Aslında bu iki öge ilk bakışta birbirleri ile çelişir gibi görünmektedir. Çünkü sevgi, yumuşaklığı, sevecenliği, hoşgörüyü, ılımlı olmayı, sıcaklığı çağrıştırmaktadır. Buna karşılık disiplin ise sevginin çağrıştırdığı kavramların tam aksine sertliği, katılığı, soğukluğu, hoşgörüsüzlüğü çağrıştırmaktadır. Normal olarak beklenen anne babanın çocuğu yetiştirmede bu iki ögeden sadece birisini ve sevgiyi kullanması disipline ise pek itibar etmemesidir. Ancak uygulamada hiçbir zaman böyle olmaz. Aslında bu farklı anne baba tutumlarının hepsinde sevgi ve disiplin ögeleri vardır. Fakat kullanım dozajları farklıdır. Anne babanın sevgi ve disiplin ögelerini farklı dozajlarda kullanmalarından
82

kaynaklanan tutumları şu şekilde maddeler halinde sıralamak mümkündür. 1. Baskıcı otoriter katı ve sıkı anne baba tutumu, 2. İlgisiz ve kayıtsız anne baba tutumu, 3. Gevşek anne baba tutumu (Çocuk Merkezci Aile), 4. Tutarsız, dengesiz ve kararsız anne baba tutumu, 5. Koruyucu anne baba tutumu, 6. Mükemmeliyetçi anne baba tutumu, 7. Kabul edici, güven verici ve demokratik anne baba tutumu. 8. Şiddetli reddedici anne baba tutumu 9. Abartılmış sevgi ve aşırı koruyucu anne baba tutumu 10. Amaçsız hoşgörülü anne baba tutumu 11. Aşırı baskıcı ve otoriter anne baba tutumu 12. Hoşgörülü anne baba tutumu

Kendimizi Sınayalım
1. Aşağıdakilerden hangisi ülkemizde son birkaç yıl içinde evlilik ile ilgili yoğunlaşılan konu başlıklarından birisidir? a. Evlilikte uyum b. Evlilikte rol dağılımı c. Aile içi iletişim, d. Evlilikte etkileşim e. Evlilik kuramları 2. Aşağıdakilerden hangisi tutumlarından birisi değildir? ebeveyn 6. Anne babanın çocuğun eğitim yöntemlerinde farklılaşabildikleri aile aşağıdakilerden hangisidir? a. Hoşgörülü anne baba tutumu b. Koruyucu anne baba tutumu c. Tutarsız Dengesiz ve Kararsız Ana-Baba Tutumu d. Gevşek anne-baba Tutumu e. İlgisiz ve Kayıtsız Ana-Baba Tutumu 7. Çocuğa 6-7 yaşına kadar yemeğini annesinin yedirmeye devam ettiği aile yaklaşımı aşağıdakilerden hangisi için uygundur? a. Koruyucu anne baba tutumu b. Gevşek anne baba tutumu c. Hoşgörülü anne baba tutumu d. Mükemmelliyetçi anne baba tutumu e. Kabul edici, güven verici ve demokratik anne baba tutumu. 8. Çocuğa kaldırabileceğinden çok daha fazla yükün yüklendiği aile yaklaşımı aşağıdakilerden hangisi için uygundur? a. Koruyucu anne baba tutumu, b. Gevşek anne baba tutumu c. Hoşgörülü anne baba tutumu d. Mükemmelliyetçi anne baba tutumu e. Kabul edici, güven verici ve demokratik anne baba tutumu 9. Daima çocuğun olumsuz yönlerinin gündeme getirildiği aile yaklaşımı aşağıdakilerden hangisi için uygundur? a. Gevşek anne-baba Tutumu b. Mükemmelliyetçi anne baba tutumu c. Tutarsız dengesiz ve kararsız anne baba tutumu d. Baskıcı otoriter katı ve sıkı anne baba tutumu e. Şiddetli reddedici anne baba tutumu

a. Baskıcı otoriter katı ve sıkı anne baba tutumu, b. Müsamahakar anne baba tutumu c. Koruyucu anne baba tutumu d. Hoşgörülü anne baba tutumu e. Dengesiz ve kararsız anne baba tutumu 3. Aşağıdaki ebeveyn tutumlarının hangisinde “Anne babanın istediği gibi uzaktan kumandalı bir çocuğa sahip olduğu” bir durum yaşanır? a. Dengesiz ve kararsız anne baba tutumu; b. Hoşgörülü anne baba tutumu c. Baskıcı otoriter katı ve sıkı anne baba tutumu, d. Şiddetli reddedici anne baba tutumu e. Gevşek anne baba tutumu 4. Çocuğun varlığı ve yokluğunun belli olmadığı anne baba tutumu aşağıdakilerden hangisi için geçerlidir? a. Gevşek anne baba tutumu b. Hoşgörülü anne baba tutumu c. Dengesiz ve kararsız anne baba tutumu d. İlgisiz ve kayıtsız anne baba tutumu e. Kabul edici, güven verici ve demokratik anne baba tutumu. 5. Aşağıdakilerden hangisi Çocuk Merkezli Aile olarak da bilinir? a. İlgisiz ve kayıtsız anne baba tutumu, b. Dengesiz ve kararsız anne baba tutumu c. Hoşgörülü anne baba tutumu d. Kabul edici, güven verici ve demokratik anne baba tutumu. e. Gevşek anne-baba tutumu
83

10. Aşağıdakilerden hangisi anne baba tutumları içerisinde en başarılı olanı olarak kabul edilir? a. Gevşek anne baba tutumu. b. Mükemmelliyetçi anne baba tutumu c. Kabul edici, güven verici ve demokratik anne baba tutumu d. Hoşgörülü anne baba tutumu e. İlgisiz ve kayıtsız anne baba tutumu

Kendimizi Sınayalım Yanıt Anahtarı
1. a Yanıtınız yanlış ise “Giriş” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 2. b Yanıtınız yanlış ise “Ebeveyn Tutumları” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 3. c Yanıtınız yanlış ise “Baskıcı Otoriter Katı ve Sıkı Anne Baba Tutumu,” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 4. d Yanıtınız yanlış ise “İlgisiz ve Kayıtsız Anne Baba Tutumu,” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 5. e Yanıtınız yanlış ise “Gevşek Anne Baba Tutumu” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 6. c Yanıtınız yanlış ise “Tutarsız Dengesiz ve Kararsız Anne Baba Tutumu” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 7. a Yanıtınız yanlış ise “Koruyucu Anne Baba Tutumu,” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 8. d Yanıtınız yanlış ise “Mükemmelliyetçi Anne Baba Tutumu” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 9. e Yanıtınız yanlış ise “Şiddetli Reddedici Anne Baba Tutumu” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 10. c Yanıtınız yanlış ise “Kabul Edici, Güven Verici ve Demokratik Anne Baba Tutumu” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz.

84

Sıra Sizde Yanıt Anahtarı Sıra Sizde 1
Çocuk dünyaya geldiğinde ilk önce iletişim kurduğu kişiler doğal olarak en yakınındaki kişiler yani anne ve babasıdır. Anne, babanın çocuğa olan sevgisi, ilgisi, ihtimamı, bakımı, ihtiyaçlarını karşılaması onu bir birey haline getirir. Bir anne baba için birincil amaç kuşkusuz sağlıklı bir kişiliğe sahip, topluma yararlı, hayırlı, düzgün bir bireyi yetiştirip topluma kazandırmaktır. Çocuk bebeklikten başlayarak gelişiminin her döneminde farklı şeylere ihtiyaç duyar. Bu ihtiyaçların önemli bir bölümü aile tarafından karşılanır. İhtiyaçları karşılanmayan çocuk kendi öz benliğinden utanç duymaya başlar. Maddi ve manevi olarak sağlıksız büyür. Birtakım psikolojik sorunlar geliştirir. Çocuklukta ortaya çıkan bu psikolojik sorunlar genellikle bireyin tüm yaşamı boyunca onun ayrılmaz bir parçası olur. Bireyin ileriki yaşamının her aşamasında bilinçli olarak ya da olmayarak bu sorunların etkisinde kalır. çevresinden tek isteği anne babadan birazcık, sevgi, şefkat görebilmektir. Bu amaçla dikkat çekerek anne babaya varlığını ispatlamaya çalışır. Bunu çoğu kez başaramayınca sonraki aşamaları uygulamaya başlar. Bu durumun sonucu olarak da evde bulamadığı sevgiyi dışarıda aramaya çalışır. Anne babadan uzaklaşır bir müddet sonra da kopar. Anne babanın ona ihtiyacının olduğu zamanlarda da artık maalesef o bu duruma ilgisizdir. Anne babanın çocuğun davranışları karşısında ilgisiz ve kayıtsız davranış sergilemesi aslında iyi niyetle yapılan bir davranış tercihidir. Bu tip anne babala için çocuğun varlığı ve yokluğu belli değildir. Bu gruba giren anne babalar gerçekte hoşgörü ile boş vermişlik arasındaki sınırın farkında değildirler. Bu tip anne, babaların çocuğa karşı olan kayıtsızlıklarının derecesinden çocuk rahatsızlık duymaya başlar.

Sıra Sizde 4
Gevşek aile yapısında büyüyen çocuk, ailede tek inisiyatif sahibidir. Aile bireyleri çocuğun isteklerine kayıtsız şartsız uydukları için, çocuk herkese her dediğini yaptırabileceğini düşünür. Fakat dış çevrede işler hiç de evdekine benzemeyince çocuk hayal kırıklığına uğrar. Anne baba çocuğun haklarına, rollerine, özgürlüğüne sorumluluklarına fırsat vermeli ve mutlaka sınır koymalıdır. Oysa gevşek aile tutumunda sınır yoktur. Bu tür ailelerde yetişen çocukların genel olarak bencil, sorumsuz, çabuk kızan, darılan, kırılgan, her dediğinin anında olmasını isteyen, sabırsız, şımarık, zor sosyalleşen, antisosyal davranış özellikleri, gösteren bireylerdir. Ayrıca kendilerine olduklarından daha fazla değer verirler. Gururlu, kibirli, kendini beğenen bir kişilik özelliği de sergileyebilirler.

Sıra Sizde 2
Anne baba çocuğu kendi ideallerine göre yetiştirme arzusu içindedirler. Bu arzularını gerçekleştirmek istedikleri sonucu elde edebilmek için çoğunlukla çocuğa karşı katı, otoriter bir tutum takınırlar. Bu nedenle yukarıda belirtilen iki ögeden sevgi geri plana itilir buna karşılık disiplin ön plana çıkarılır. Bu tür aileler çocuğa kendi istediklerini yaptırabilmek için sık sık katı disiplin uygulamasının bir gereği olarak ceza yoluna başvururlar. Çocuğa çocukluğunu yaşaması için nerde ise hiç fırsat vermezler. Çocuğa kendisine ayıracak oyun oynayacak zaman bırakmazlar. Çocuğa sağlanan haklar en aza indirgenmiş bir durumdadır.

Sıra Sizde 3
İlgisiz, kayıtsız ve pasif anne babaya sahip olan çocuğun isteklerine hiçbir denetim ve sınırlama gelmez. İlgisiz, kayıtsız ve pasif anne babalar çocuklarını aşırı derecede ihmal ederler ve onların ilgi, yetenek ve ihtiyaçlarına karşı kayıtsız kalırlar. Bu durum çocuğun agresif bir davranış içerisine girmesine neden olur. Bu tür ailede çocuk anne babasından yukarıda sözü edilen her iki ögeden de yani sevgiden de disiplinden de yoksundur. Adeta çocuk sevgisiz bir ortamda kendi kendine büyümeye bırakılmıştır. Bu durumdaki bir çocuğun
85

Bu tip ailelerde anne babalar çocuğun en iyi şekilde yetişmesi için gereken özeni gösterirler ve yeri zamanı gelince gerekli önlemleri alırlar. Hoşgörülü aile yaklaşımı deyince çocukların çok serbest bırakıldığı bir tutum ve davranış anlaşılmamalıdır. sağlıklı bir kişilik gelişimine sahip olamaz. Anne babanın çocuktan beklentileri doyumsuz olduğu için çocukta doyumsuz olur. Kendi çocukluğunda yapamadıklarının. Ayrıca çok iyi resim yapmalı. iyi yüzmeli. Çocuklarına sorunlarının çözümü konusunda rehberlik yaparlar. Çocuğun ilgi ve ihtiyaçlarına her zaman saygı gösterirler. lider olmalı. açık fikirli. Her alanda başarılı olmak çocuğun üzerine ağır bir yük olarak bindirilir. Mükemmele en yakın aile tipidir. Bu tutumu kayıtsız ve şartsız gösteren anne babaların çocukları genellikle 86 . başkalarının fikirlerine saygı duyan. çocukluğunu yaşayamaz. İlgisiz aile tipine bazı yönleri ile benzese de çocuk burada başıboş bırakılmaz. Sürekli ceza uygulaması çocukları olumlu yönde etkilemediği gibi. Evde herkesin söz hakkı vardır. Mükemmeliyetçi anne babanın çocuğu daima sınıfının ve hatta okulun birincisi olmalıdır. Anne baba. Bu aile yaklaşımında aşırı hoşgörülü olmak çocuğun bazı olumsuz davranışlar geliştirmesine neden olur. iyi kabul gördüğü kendisi için uygun olarak hazırlanmış bu ortamda genellikle sosyalleşmiş. Sıra Sizde 7 Ödül ve ceza insan yaşamında çok önemli iki kavramdır. Böyle ailelerde çocuk asla çocuk olamaz. Her zaman ödüllendirilen çocuk neyin doğru neyin yanlış olduğunu öğrenemez ve normal bir kişilik özelliği geliştiremez. çocuğu kabulü. fikirleri doğrultusunda hareket eden. kendilerinin ulaşamadıkları ideallere çocuklarının ulaşmasını isterler. Belirli kurallar ve kısıtlamalar mutlaka vardır. onu sevgi ve sevecenlikle ele alması. girişken. iyi konuşmalı. Hoşgörü yapılan her şeyi hoş görmek değildir. Mükemmeliyetçi anne baba çocuğundan daima her şeyin en iyisini başarmasını bekler. Bu tür anne babalar çocuğa karşı olumlu rol modeli oluştururlar. uyumlu bir birey özellikleri gösterir. Çocukta kendini ifade edebilir. Karakteristik Özelliklerini şu şekilde belirtmek mümkündür. çocuğun ilgi ve yeteneklerini göz önünde tutarak. ödül ve cezanın yerinin ve sınırlarının çok iyi belirlenmesi gereklidir. Ebeveynine karşı sevgi ve nefret karışımı duygular içerisinde olur. Sıra Sizde 6 Bu tür anne baba tutumlarında çocuğa karşı anne babanın içten ve derin bir sevgisi hissedilir. çocukla ilgilenmesi davranışa yansır. Söz gelimi çocuğun yaşına uygun bazı kararlarını kendisinin almasını sağlarlar. en sağlıklı anne baba tutumu olarak kabul edilir. hoşgörülü. duygusal ve sosyal açıdan dengeli ve mutlu bir birey olarak yetişir. kurallara ve otoriteye karşı körü körüne bağlı olmayan. duyarlı. Bu tip ailelerde anne babanın. yaratıcı. aşağıda belirtilen olumlu kişilik özelliklerini gösterirler. kendi sınırlarını bilen. iyi koşmalı. Çocuk üzerindeki bu tür baskılar nedeniyle yaptığı her işde en iyi olmayı ister fakat istediği seviyeyi yakalayamayınca hayal kırıklığı yaşar. zihinsel. arkadaş canlısı. İnsan ilişkileri düzenlenirken. içinde ukde kalan her şeyin çocuğu tarafından gerçekleştirmesi özlemi içerisindedir. Çocuk nerede duracağını bilmez ve çocuğun duracağı son noktayı daima başta anne baba olmak üzere başkaları koyar. kendisine ve çevresine saygılı. devamlı ödüllendirmede olumlu sonuç vermez. aktif. Çocuk ailenin bir bireyi olarak kabul edildiği için çocuğun fikri de önemlidir.Sıra Sizde 5 Bu tür anne babalar. kendi inandıklarını sonuna kadar savunabilen. Birinci olmaktan başka şansı yoktur. Çocuk demokratik ve güven verici bir ortam da yetiştiği için. Üzerine bindirilen bu ağır yükün altında ezilen çocuk çocukluğunu yaşayamaz. sorumluluk duygusu gelişmiş. Bu tip anne baba tutumu esnek yapılıdır. herkesin parmakla göstereceği örnek davranışlar sergileyen bir çocuk olmalı. Bu tip bedensel. fikirlerini serbestçe söyleyebilen. ve ruhsal açıdan sağlıklı bireyler ancak bu esnek yaklaşım için de yetişebilir. Bu tutumda olan anne baba çocuğu olduğu gibi kabul etmez. Çocuk. şarkı söylemeli. Ancak bunu isterken çocuklarının kapasitesine bakmazlar. gerçekleştiremediklerinin. işbirliğine hazır. kişilik yapısı ve davranışları açısından dengeli. onun kendisini geliştirebileceği bir ortamı hazırlarlar. Duygu ve görüşlere saygı vardır. kısaca çocuk yaşamda ne var ise ne yapılıyor ise daima en iyisini yapmalıdır.

Nasıl Pantley.214 s. HYB yayıncılık.html 87 . F..ISBN 975-6972-07-b. Yavuzer. (Çeviri H.H.net/etiket/annebaba-tutumlari http://kisiselbasari.edu. Çocuğunuzla İşbirliği Yapabilme. E.Gürel).(2007).selcuk.com/asiri-koruyucu-anababa-tutumu.psikologankara.pdf http://www.(2008) Çocuğumu Eğitmeliyim.aile.Yararlanılan Kaynaklar Kılıçarslan. ŞEHİR: Turkuaz Kitaplığı. (2000) Okul Çağı Çocuğu ŞEHİR: Remzi Kitabevi www.tr/text/makale5.

Anahtar Kavramlar Mutluluk Öznel İyi Oluş Ana-Baba Tutumları Ergen Çocuklu Ailede Mutluluk Yaşlı Ailelerde Mutluluk Evlilik Öncesi ve Evlilik Sürecinde Mutluluk Küçük Çocuklu Ailede Mutluluk Aile Yapısı ve Ortamı İle Mutluluk İlişkisi İçindekiler Giriş Psikolojide Mutluluk Psikolojide Ailede Mutlulukla İlgili Kavramlar Aile Yaşam Döngüsü Evlilik Öncesi ve Evlilik Döneminde Mutluluk Küçük Çocuklu Ailede Mutluluk Ergen Çocuğu Olan Ailede Mutluluk Çocukların Evden Ayrıldıkları Ailelerde Mutluluk Yaşlı Ailelerde Mutluluk 88 . Birer yetişkin olarak ana-babanın mutluluğunu etkileyen faktörleri belirleyebilecek. Sağlıklı ve sağlıksız ailenin özelliklerini sıralayabilecek.5 Amaçlarımız Bu üniteyi tamamladıktan sonra. Evlilik uyumunu etkileyen faktörlerin çiftlerin mutlulukları üzerindeki etkisini açıklayabilecek. Küçük çocuklu ve ergen çocuklu ailelerde mutluluğun nasıl şekillendiğini açıklayabilecek. Psikolojide mutlulukla ilgili kavramların anlamını söyleyebilecek. Yaşlı ailelerin mutluluğunu etkileyen faktörleri sıralayabilecek bilgi ve becerilere sahip olabilirsiniz.

psikolojik ve sosyal açıdan kapasitesini geliştirmesidir. Psikolojide bu alanlardan biridir. Bu toplumsal varlık için aile. ruhen. anlamlı hedefler belirleyip bu hedeflere ulaşırlar. bireyin yaşamını iyi bir şekilde yaşamasını ifade eden bir kavramdır. Bir başka deyişle aile. iyilik hali gibi kavramlarla incelenmektedir. Aşağıda bu kavramlara kısaca değinilmiştir.Ailede Mutluluk Faktörleri GİRİŞ İnsanı ele alan pek çok bilim alanı. PSİKOLOJİDE MUTLULUK Sağlıklı olmak insanların yaşam amaçlarından biridir. yaşamda kalma mücadelesinin desteklendiği. Bireylerin ruhsal açıdan iyilik halleriyle ilgilenen pek çok disiplin alanı vardır. bireyin bedenen. Psikolojik İyi Oluş Psikolojik iyi oluş. bireyde sadece hastalıkların olmaması değil. bireyin fiziksel. Bir başka deyişle psikolojik iyi oluş. 1989. Peki. iyi olma temelinde ele alınmaktadır. ihtiyaçların giderildiği ve geleceğin yetişkinler dünyasına bireyin hazırlandırıldığı en önemli kurumdur. Buna göre ruhsal açıdan iyi olma. psikolojik iyi oluş. toplumsal. bireyin biyolojik. Bu alanlar (Ryff. 2008): 89 . sosyal ve fiziksel yönden tam bir iyilik hali içinde olmasıdır. Böylece büyümelerini gerçekleştirirler ve gelişmelerini sürdürürler. öznel iyi oluş. Ryff ve Singer. bilişsel ve ahlaki açıdan gelişimlerini etkileyen ve yönlendiren bir kurumdur. Bireyler yaşamla mücadele ederken. dünya sağlık örgütünün sağlık tanımına dayanarak. Psikolojik iyi oluş. Yaşamın pek çok alanında bireylerin gelişimi üzerine damgasını vuran aile elbette ki bireylerin mutluluklarına ya da mutsuzluklarına da damgasını vurmaktadır. Bireyler altı temel alanda gösterdikleri davranışlarla psikolojik iyi oluşlarını geliştirmektedirler. bireyin güçlükler karşısında yaşama uyumudur. Psikolojide mutluluk. Kitabın bu bölümde öncelikle mutluluk konusunun psikolojide nasıl ele alındığına değinilmiştir. ruhsal. insanın toplumsal bir varlık olduğu konusunda ortak bir anlayışa sahiptir. nedir sağlık? Dünya Sağlık Örgütüne göre sağlık.

niyetleriyle ve yönelim duygusuyla yaşamın anlamını yakalamaya çalışır. yaşamın anlamı ve amacı konusunda çeşitli duygulara sahiptir. Yaşanan bu olumlu ilişkiler. bireyin olumlu ve olumsuz özellikleriyle birlikte kendini kabul etmesidir. b. 90 . e. 1984. Yaşamın amacı: Amaçlar. Çevrede ustalaşma: Bireylerin önemli ihtiyaçlarından biri yetkinliktir. sosyal ve çevresel alanlarda tam işlevde bulunduğu bir hayatı yaşamasıdır. Yaşam doyumu. Bu bileşenlerden ilki bilişsel bir özellik gösterir ve yaşam doyumu olarak ifade edilir. Sweeney ve Witmer. yaşam doyumu. bireyin kendi potansiyellerini geliştirdiğine ve bir birey olduğuna ilişkin inançlarını içerir. Birey. Bu noktada bundan sonraki bölümde ailede mutluluk konusuna değinilmiştir. Duygulanım boyutu ise. 2001). amaçlarıyla. bireyin gereksinimlerini karşılayacak çevreyi oluşturması. güven. empatik olma. Öznel iyi oluşun hem duygusal hem de bilişsel olmak üzere iki önemli bileşeni vardır. Bireyler yaşamlarından yüksek düzeyde doyum alıyorlarsa. Birey manevi yaşam. öznel iyi oluş kavramıyla ele alınır. Öznel İyi Oluş Psikolojide mutluluk. hem olumlu hem de olumsuz duyguları içermektedir. bireylerin hem kararlarında hem davranışlarında hem de yargılamalarında bağımsız hareket etmeleri anlamına gelmektedir. olumlu duyguları sıklıkla ve olumsuz duyguları çok az yaşıyorlarsa bu durumda öznel açıdan iyi bir konumdadırlar demektir. Birey. evlilik uyumu gibi kavramlarla yapılan çalışmalara dayanmaktadır. Bir başka deyişle oldukça mutludurlar (Deiner. Özerklik. davranışın içsel olarak düzenlenmesini ve kontrol duygusunu içerir. sevecenlik ve yakınlık gibi özellikleri içerir. Lyubomirsky. Kişisel büyüme: Her insan kendini gerçekleştirme ihtiyacına yanıt bulmaya çalışır. Olumlu ilişkiler kurma: Bireyin kendisi dışındaki insanlarla olumlu ilişkiler kurması önemli bir psikolojik iyi oluş alanıdır. evlilik doyumu. Özerklik: Özerklik. araması ve kullanması anlamına gelmektedir. İyilik Hali İyilik hali. Yukarıda ele alınan kavramlar temel alınarak ailede mutluluk konusunda çalışmalar yapılmaktadır. bağımsızlığı. Kişisel büyüme. 2000). sevgi ve arkadaşlık gibi alanlarda tam işlevde bulunarak iyilik halini artırmaya çalışır (Myers. olumsuz duygu. d. iş yaşamı ile serbest yaşam. f. Çevrede ustalaşma. Bu bağlamda kitabın bu bölümünde yer alan ailede mutluluk konusundaki bilgilerin ve bulguların dayanağı. bireyin yaşamından memnun olup olmadığına yönelik değerlendirmeleri içermektedir. Kendini kabul: Kendini kabul. toplumsal ve psikolojik olarak tam işlevde bulunması için kişisel. bireyin bedensel. Bireyler yetkinlik ihtiyaçlarını çevrede ustalaşarak doyururlar. Kendini gerçekleştirirken de kişisel açıdan büyüme de gerçekleşir. sevgi. olumlu duygu. c. bireyleri harekete geçiren en önemli araçlardandır. kendini düzenleme.a.

2000). Aile üyelerinin anne ve babalık. Ailenin işlevleri demek. Günümüzde bu sosyal kurum. işlev ailenin neden var olduğunu açıklayan bir kavramdır. Bu doğrultuda hem sağlıklı ailelerin hem sağlıksız ailelerin bir takım özellikleri bulunmaktadır. 2004). Ailenin yerine getirmesi gereken bir takım görevler vardır. çocuklarla ilgilenilmektedir. anne ve babalık ve çocukluk bağlamlarında mutluluk konusunun ele alınması gerekmektedir. sağlıksız ailelerde ise olumsuz duygular daha ön plandadır (Cutlar ve Radford. 1993. tek ebeveynli aileler. Bu kurum. Bu noktada ailenin işlevleri. Bu noktada hem aile sisteminin bütününde hem de karı-kocalık. eşler arasında etkili iletişim bulunmaktadır. çocukların eğitiminin planlanması. boş zaman faaliyetlerinin gerçekleştirilmesi. ailede görev ve sorumluluklar yerine getirilmektedir. statü sağlanması. 1988). Bu sürecin her aşaması bireylerin ve aile sisteminin mutluluğunu etkiler. Ailede mutluk ya da mutsuzluk ailenin sağlıklı ya da sağlıksız olmasına bağlı olarak değişmektedir. Sağlıklı ve Sağlıksız Aile Gerek aile üyelerinin ve gerekse aile sisteminin mutluluklarını etkileyen en önemli faktörlerden birisi de ailenin sağlıklı olup olmadığıdır. Aile aynı zamanda kültürün kuşaktan kuşağa taşındığı en önemli kurumdur (Özgüven. Bir ailenin sağlıklı olup olmadığı yukarıda ifade edilen görevleri ve işlevleri ne düzeyde yerine getirdikleriyle ilişkilidir. Sağlıklı ailelerde çiftler uyumludur. yaşlılık ve ölümle sona erer. Literatürde ailede mutluluk konusu. 2000). keder de havaya bulaşır. Sağlıklı aile işlevlerini yerine getirdiği için hem aile sisteminde hem de aileyi oluşturan üyelerde olumlu duygular yaşatırrken. Bunlara kimlik görevlerini yönlendirme. o evde sevgi ya da mutsuzluğun hüküm sürdüğünü size anlatmak için yeterlidir. evlilik öncesi kurulan ilişkilerle başlar. evlilik doyumu. aile üyeleri arasında sınırlar ya çok katı ya da çok belirsizdir. yeniden evlenen aileler ve hatta aynı cinsiyetten aileler gibi çok boyutlu bir yapı sergilemektedir. depresyon gibi psikopatolojiler de gözükür (Nazlı. 1999). Sağlıksız ailelerde ise. Bu görevlerin yanında ailenin işlevleri diye bir kavram daha bulunmaktadır. karı kocalık ve evlat olma gibi çeşitli rolleri bulunmaktadır. boş zamanları birlikte paylaşmak söz konusudur ve eşler ekonomik olarak aileye katkıda bulunmaktadırlar (Terry ve Kottman. Doğrudan ailenin mutluluğuna yönelik biligilere ve bulgulara değinilmeden önce sağlıklı ve sağlıksız aile kavramlarına değinmek gerekir. aile üyeleri birbirlerine destek olmaktadırlar. mekânsal ve tarihsel bağları olan kendine özgü sosyal bir kurumdur (Bulut. dini eğitim verilmesi. boşanmış aileler.). üyeleri arasında biyolojik. Bu konuda bilimsel çalışmalar yapanlara göre. ilişki kalitesi ve ilişki doyumu gibi kavramlar kullanılarak gerçekleştirilen çalışmalar ve bu çalışmaların sonuçlarına dayalı olarak ortaya atılan müdahaleler bağlamında değerlendirilmektedir. Ailede mutluluk konusunu ele alan literatür incelendiğinde. Bir başka deyişle. karşılıklı saygı ve değer ön plandadır. 1995). 91 . Hetherington ve ark. aile üyelerinin rolleri belirsizdir. 2006. sınırları düzenleme. ekonomik ihtiyaçların karşılanması.. 2001). aile üyeleri arasında olumsuz ve yetersiz bir iletişim bulunmaktadır.” Honore De Balzac Aile. Çünkü sağlıklı ve sağlıksız aileler hem mutluluğun öncülü hem de mutluluğun sonucu olarak karşımıza çıkmaktadır. aile üyelerinin ihtiyaçlarını karşılamada sorunlar vardır ve madde bağımlılığı. ailenin duygusal atmosferini yönetme. kimin mutluluğunun ele alınacağı önemli bir soru olarak karşımıza çıkmaktadır. yasal. 1999). ailenin mutluluğu denildiğinde aslında hem aile sisteminin hem de her bir aile üyesinin mutluluğu akla gelmelidir (Behnke ve MacDermid. aile yapısında meydana gelen değişimi yönetme ve ev halkının devamını sağlama gibi örnek verilebilir (Nazlı. ailenin bireylerin ve toplumun yaşamına bir şeyler katması ve vermesi demektir.Ailenizde size en çok olumlu duygular yaşatan olaylar nelerdir? PSİKOLOJİDE AİLEDE MUTLULUKLA İLGİLİ KAVRAMLAR “Sene gibi. Aile aynı zamanda bu rollerin yerine getirildiği ve üyelerinin kendi yaşamlarını bireysel olarak da yönettikleri bir kurumdur (Minuchin. evlilik uyumu. aile üyelerinin birbirlerini korumaları ve karşılıklı sevgi ortamının oluşturulması gibi boyutlarda ele alınabilir (Cutlar ve Radford. duygusal. Herhangi bir evin içine bir bakış.

Aksi takdirde yukarıdaki hikâyede olduğu gibi bireylerin farkındalık düzeylerinin düşük olmasından ya da savunmalı davranmalarından dolayı. Şikâyeti dinleyen güvercin başını birkaç defa sallamış ve şöyle demiş. “Her yuva değiştirişinde aslında hiçbirşey değiştirmiyorsun. Tıpkı gelişim psikolojisinde olduğu gibi aile psikolojisiyle ilgili çalışmalar yapanlar. karı kocalık ya da anne ve babalık rollerinden önce kişisel olarak sağlıklı olmaları gerekmektedir. Yaşam döngüsü içersinde aile ve üyeleri gelişmekte.177). sağlıklı ya da sağlıksız. Belli zaman dilimleri arasında belli özellikler ortaya çıkarken belli zaman dilimlerinden sonra ise. aile üyelerinin ve ailenin varlıklarını sürdürmelerine paralel olarak yaşamın bütününde yer almaktadır. Bu alt alan bireylerin davranışlarında. Kitabın bundan sonraki bölümünde aile yaşam döngüsü ele alınmıştır. duygularında. Yuvada zamanla gelişen koku ona dayanılmaz geliyormuş. Bu dönemler ve her bir dönemde bireylerin başarmaları gereken gelişim görevleri aşağıda yer almaktadır: 92 . gelişim psikolojisi diye bir alt alan bulunmaktadır. Bireylerin. İşte yaşamın tamamında aileyi ele alan kavram aile yaşam döngüsü kavramıdır. senden geliyor (Pessesckian. Sağlıklı ve sağlıksız aile yapısı. mutlu ya da mutsuz olmaktadır. Carter ve McGoldrick’e göre (1999). Seni rahatsız eden koku yuvadan değil. ailenin işlevlerini yerine getirebilme düzeydir. Sağlıklı ve sağlıksız aile tanımlanmasına ele alınan ölçütler nelerdir? AİLE YAŞAM DÖNGÜSÜ Psikolojide. duygularında ve düşüncelerinde zaman içersinde meydana gelen değişimlerle ilgilenir. birtakım özellikler ortadan kaybolur. İşte aile üyelerinin ve ailenin gelişimini ve değişimini içersinde barındıran kavram “aile yaşam döngüsü” kavramıdır. Aile yaşam döngüsü içersinde belli dönemler bulunmaktadır ve her bir dönemde ailenin ve aile üyelerinin başarması gereken gelişim görevleri vardır. Aile üyelerinin bu gelişimsel görevleri başarmaları hem onların kapasitelerini geliştirirken hem de mutluluklarında önemli bir faktördür. yaşlı ve deneyimli bir güvercinle konuşurken üzgün bir şekilde bundan şikâyet etmiş. sf. Akıllı. Böylece mutsuzluk süregiden bir duygu durumu olarak aile yaşamında yer alacaktır. bireyler var olan sorunları sürekli kendi dışında arayacaklardır. 1998. büyümekte. Yukarıda da değinildiği gibi sağlıklı aile ile sağlıksız aile ayrımında en önemli ölçüt.Kirli Yuva Bir güvercin devamlı yuva değiştiriyormuş. aile yaşam döngüsünde sekiz önemli dönem vardır. düşüncelerinde ve rollerinde zaman içerisinde değişikliklerin olduğunu belirtmektedirler. aile üyelerinin davranışlarında.

Büyük anne ve baba rollerine kendilerini alıştırırlar. Torunlar dünyaya gelebilir. kariyer düzenlemeleri yapmaya kendilerini hazırlamalıdırlar. Ergen Çocuklu Aileler: Anne ve babalar. Çocukların Evden Ayrıldıkları Dönem: Ergen çocuklar. Bu araçlara romantik yakınlığı başlatmanın belirleyicileri denilmektedir. Tüm bunların yanında her dönemde aile üyelerini ve ailenin bütününü mutlu ve mutsuz eden olaylar ve durumlar bulunmaktadır. Bireyler yaşamlarını gözden geçirirler ve yeniden bütünlük oluşturma sürecini yaşarlar. kendilik bilgisi. Bu sürecin sonucunda da evlenmeye karar vermektedirler. Bu adayla birlikte bir ömür geçirip geçirmeyeceklerinin değerlendirmesini bu süreçte gerçekleştirirler. davranışsal yakınlık. Kendilik algısı. bu dönemde eğitim açısından lise dönemini yaşamaktadır. c. Bundan sonraki bölümde çocuksuz dönem ile yaşlılık dönemi ve bu dönemler arasında kalan dönemlerde ailenin mutluluğunu etkileyen faktörler ilişki doyumu. düşünceler ve duygular ailenin ilerleyen sürecini etkilemektedir. Bu dönemdeki bir takım davranışlar. genç yetişkin olarak evden ayrılırlar. Çiftler için hem kendi aileleriyle hem de eşlerin aileleriyle ilişkiler kurmak ve aile olarak çevre ile ilişkileri geliştirmek önemli görevlerdendir. davranışsal yakınlık. Fiziksel çekicilik de önemli yakınlaşma ölçütlerindendir. e. ilişki kalitesi ve evlilik uyumu kavramları bağlamında ele alınıp değerlendirilmiştir. Bu belirleyicilerin ne anlama geldiği de önemlidir. Çekirdek ailelerindeki ebeveynlerinin bakım sorumluluklarını almaktadırlar. Çocuksuz Çift Dönemi: Birey. diğerini düşünmeyi ve duyguları. kişinin telefon numarasını alma gibi davranışsal öğeleri. kendilerine uygun bir eş adayı seçerler. d. h. Büyük annelerle ve babalarla ilişkilerin geliştirilmesi bir diğer görevdir. EVLİLİK ÖNCESİ VE EVLİLİK DÖNEMİNDE MUTLULUK “Aşını. mevcut adaylarla etkileşime girerler. Evlilik Öncesi Dönem: Bireyler. Yaşanan ilişkinin sevgili ilişkisi niteliğini kazanması için bireyler çeşitli araçları kullanırlar. Çekirdek ailelerindeki ebeveynlerin kayıplarıyla başa çıkmak durumundadırlar. dönemlerin özelliklerini ele almak gerekir. Deneyimlerini yeni kuşaklara aktarmaktadırlar. Çocuklu Aile: Çocuklu aile olma durumuna çiftler kendilerini alıştırmalıdırlar. romantik yakınlıklar kuracakları kişileri seçmek ve onlarla bir ilişki geliştirmek durumundadırlar. 93 . Her iki dönemde mutluluğun nasıl olduğuna ilişkin değerlendirmelere geçmeden önce. Annelik ve babalık rollerine uyum sağlama görevini yerine getirmelidirler. Çiftler yeni duruma kendilerini alıştırırlar. ilgi duyulan kişiyle zaman geçirme. Yaşlılık Dönemi: Ölüme hazırlık dönemidir. f. Birinci aşamada bireyler. Birey yakın ilişkiler geliştirmek durumundadır. işini ve eşini bil” Evlilik öncesi ve çocuksuz dönemler. Tüm bunların yanında çocuklar da akran gruplarıyla ilişkiler geliştirmeye başlarlar. Evden Ayrılma Öncesi Dönem: Birey. aile yaşam döngüsünde yer alan gelişim görevlerini başarıyla atlattıklarında hem başa çıkma becerileri kazanırlar hem de gelişimsel açıdan bir üst düzeye çıkarlar. Evlilik öncesi dönemde bireyler. b. Kişi. Fiziksel çöküşle ve eşin ya da akranların kayıplarıyla başa çıkmak durumundadırlar. bakış açısı almayı. Evden Ayrılma Dönemi: Birey kendisini aileden farklılaştırmaya çalışır. kişilik özelliklerine ve değerlere bireylere yönelirler. g. hem akranlarıyla hem de akrabalarıyla ilişkilerini devam ettirmek ve okulunu bitirmek göreviyle karşı karşıyadır. bilişsel ve duygusal yakınlık ve romantik sözelleştirme önemli belirleyicilerdendir. Bu aşamada bireyler kendileriyle benzer ilgilere. Duygusal ve bilişsel yakınlık. Bireyler. Bireylerin kendilerine uygun eşleri seçmeleri dört önemli aşamada gerçekleşir. Çiftler. eşi ile birlikte yaşama becerileri geliştirmek durumundadır. Anne ve babasıyla yetişkin-yetişkin ilişkilerini geliştirmeye ve sürdürmeye çalışır. aile hayatının temelinin atıldığı dönemlerdir.a. Aynı zamanda kişi kariyerinin gerektirdiği görevleri de yapmak durumundadır. ergenlerin özerkliklerini destekleyerek onlarla ilişki kurmak durumundadırlar.

Sarason. 2005). kişiliklerini geliştirdikleri ve mutlu oldukları önemli bir kurumdur. 2001). & Solky-Butzel. anlamlı sözler söylemek gibi faktörleri. yaşam olaylarının bireylerin mutlulukları üzerindeki etkisi incelenmiştir. kadının çalışma hayatında yer alması ve cinsellik gibi boyutlar da çiftlerin mutluluklarını etkilemektedir. Evlilik Süreci ve Mutluluk Geleneksel anlamda evlilik bir erkek ve kadın arasında toplum tarafından onaylanmış bir ilişki olarak ele alınmaktadır (Kottak. Psikoloji literatüründe evlilik ilişkilerinde ele alınan üç önemli kavram vardır.kendilik algısı sempatiklik. kurallarını ve rollerini bütünleştirerek yaşamlarına devam ederler (Buss ve ark. 2001). eşler arasında uyumun olmasıdır. kişinin evliliğine yönelik duyguları. İlişki kalitesi. Dördüncü aşamada ise bireyler yaşamlarını birlikte geçirip geçirmeyeceklerine ilişkin bir karar verme durumundadırlar. evliliklerinin ne kadar önemli olduğunu ve çiftlerin birbirlerine ne oranda güvendiklerini ifade eden kavrama ne ad verilir? Evliliğe Uyum ve Mutluluk Evlilik sürecine bakıldığında. İkinci aşamada bireyler kendilerini açarak benzer özellikler açısından karşılaştırma yaparlar. Eşlerin birbirlerine sevgi dolu davranışlar sergilemeleri. Evlilikte mutluluk kavramı o kadar önemlidir ki bazı bilim adamları evliliği tanımlamada mutluluğu önemli bir ölçüt olarak kullanmaktadırlar. Sarason. 1993. Aşağıda bu faktörlere değinilmiştir. 2003). Evlilikte mutluluğun gerçekleşmesi için en önemli koşullardan birisi. kendilik bilgisi. kişinin yakın ilişkisinden doyum alması ya da mutlu olması anlamına gelmektedir (Hendrick. Bu kavramlardan ilki ilişki doyumudur. bu süreç mutluluk literatüründe yaşam olayları kapsamında değerlendirilmektedir. Bireyler bu karşılaştırmaların sonucuna göre ya ilişkilerine devam ederler ya da ilişkilerini sonlandırırlar. İlişki doyumunun evlilikteki anlamsı ise. çiftler için evliliklerinin ne kadar önemli olduğu ve çiftlerin birbirlerine ne oranda güvendikleri de derinlik anlamına gelmektedir (Pierce. değerlerini. adalet ve eşitlik ilkelerini göz önünde bulundurmaları. Benzer şekilde Fowers ve Olson’a (1986) göre de evlilik.. duygu ve düşüncelerini ifade edebilmeleri durumunda evlilikten aldıkları doyumları da yükselmektedir (King. İnsanların pek çoğunun evlenme nedenlerinden birisi de mutluluk olmaktır. 2009). 1997). İlişki doyumu. Bu dönem uzun süreli olarak evliliği devam ettirme kararını almada anahtar bir role sahiptir (Savage-Scharff ve Bagini. Çiftler bu dönemde idealize etmeden birbirlerinin zayıf ve güçlü yanlarının neler olduğunu keşfederler. Birbiri ile etkileşen. bireylerin benliklerini bütünleştirdikleri. romantik sözelleştirme ise şiir yazmak. Karşılıklı duygudaşlık ile ilişkiyi sürdürebilecek güçlerinin olup olmadığını değerlendirmeye başlarlar. karı kocalık rolleri açısından kendilerini değerlendirirler. 2007. 2002). Evlilikte eşler arası uyumu artırıcı faktörlerin yanında evliliğe uyum. Sanford. Bireyler bu belirleyicileri kullanarak kendileri için uygun adaylarla romantik ilişkilere yönelirler. bireylerin ilişkilerinde birbirlerine destek olmaları. bireylerin ilişkilerinde sürekli tartışmaların olması ve anlaşmazlıkların yaşanması çatışmayı belirtirken. bakış açısı ve algısıdır (Kirby. öncelikle çocuksuz çift olma durumunu yaşamaktadırlar. bireylerin mutlu olmalarını sağlayan ve kişiliklerinin gelişimsini etkileyen önemli bir sosyal olaydır. 94 . çekicilik ve akıllılık gibi kişisel yeterliliklere ilişkin değerlendirmeleri. Aldıkları evlilik kararıyla geleneklerini. başkalarının duygularına ve düşüncelerine saygılı olmayı ifade etmektedir (Eryılmaz ve Atak. 1988). çatışmalarının az olması ve ilişkilerinde derinliğin olması anlamına gelmektedir. iş birlikçi çatışma çözme yöntemlerini kullanmaları. evlilik ve aileyi ilgilendiren konularda fikir birliği yapabilen ve sorunlarını olumlu bir şekilde çözebilen çiftlerin evlilikleri uyumlu bir evlilik olarak tanımlanmaktadır. Evlilik döneminde bireyler. problemleri üzerinde konuşmaları ve problemlerini çözmeye çalışmaları. Psikolojide. 2001). Yapılan çalışmalarda bireylerin en önemli özelliğinin uyum olduğu ortaya konmuştur. Evli çiftlerin. Örneğin Glenn’e (1991) göre evlilik. İlişkide yaşanan problemler karşısında çiftlerin problemlerin çözümüne olan katkıları sosyal destek anlamına gelirken. Aile ise bir grup ya da örgüt olarak tanımlanmaktadır (Özgüven. dürüstlüğü. Üçüncü aşamada bireyler.

Kadının. cinselliğin ve içten konuşmanın sıradanlaşmasına neden olur. Bu düşünceyle. Kişi ne kadar çok ilişki isterse istesin sadece içsel yalnızlık ve boşlukla karşılaşır. Hasta iletişim eksikliğinden. evliliğin için ne yapıyorsun?” Sorum kadını görünür şekilde irkiltti. Bu arada gübre ekleyebilirim. Literatürde gerçekleştirilen çalışmalar. olumlu ve olumsuz olma biçimlerine göre bireylerde düşük ya da yüksek düzeyde mutluluğa neden olabilir. Lucas. sevgi dolu ilgi ile evliliğine gösterdiği sevgisizlik arasındaki farkı anladığını gördüm. ne yapacağını sordum. fakat zamanla olaylara ve koşullara alışırlar ve yeni koşullar bireyleri artık etkilemez hale gelir. Bu noktada hastayı durdurdum ve sordum: “Peki. zamanla ortalama insanın mutluluk düzeyinden farklılaşmadığı görülmüştür (Brickman. bireyler için önemli yaşam olaylarından biridir. Tekdüzelik günlük yaşantılarına girer ve bu tekdüzelik hemen her şeyin. hatta sevecenliğin.. Çiçekleri seviyordu ve bu soru üzerine ciddi ciddi düşündü. üç ay sonra eski düzeye geri dönüldüğü sonucuna varılmıştır (Suh. sf. lotodan çok yüksek düzeyde para kazananların ya da omurilik felci yaşayanların mutluluk düzeylerinin. evliliğindeki tek düzelikten ve ayrıca yaratıcılık ve istek açısından kendi eksikliklerinden yakınıyordu. Evlilik Çiçek Gibidir Evlilikten yorulan kimseler sık sık terapötik yardım arar. 95 . Bireyler. Öte yandan evli bireylerin mutluluklarının evliliğin ilerleyen yıllarında nasıl bir seyir gösterdiği de önemli bir sorudur. evli bireylerin bekâr. “Her gün birbirimiz için birazcık daha bir şeyler yapabilseydik. 2005). Oysa böyle bir şey evliliğimiz için gübre olurdu”. fakat zamanla oluşturduğu etki gücünü. Ve yeterli ışık alabilmesi için pencere kenarına koyarım” diye devam etti. Coates ve Bulman. Yapılan çalışmalar. Clark. Biraz sonra. Aşağıda bu durumu anlatan bir terapist-danışan öyküsü bulunmaktadır. Yapılan çalışmalara göre evliliğin ilk yıllarında bireylerin evlilikten aldıkları doyumun yüksek olduğu fakat insanın uyum sağlama özelliğinden dolayı bu etkinin zamanla azaldığı sonucuna varılmıştır (Lucas ve ark. 1996). çiçeklere gösterdiği duyarlı. Örneğin. Bu durumun nedeni evliliğin zaman içerisinde sıradanlaşması olabilir. Hasta. Eşler çoğunlukla bu duruma umutsuzluk. Benzer şekilde yeni bir işe sahip olmak ve işinde yükselmek gibi yaşam olaylarının bireylerin mutluluklarını en fazla üç ay etkilediği. yeni toprak koyarım. Kabul etmeliyim ki bir süredir ne yeni bir elbise ne yeni bir saç modeli ne de makyaj ilgimi çekiyor. dul ve boşanmış olanlara oranla daha mutlu olduklarını ortaya koymuştur (DePaulo ve Morris.İnsanlar başlangıçta yeni koşullara ve olaylara tepki gösterirler. 1989. Terapist: Bu çiçeğe nasıl bakarsın? Hasta soru ile evliliği arasında nasıl bir ilişki olduğunu anlamamış olmanın şaşkınlığı içinde başını salladı ve “Eğer öyle bir çiçeğim olsaydı. düzenli olarak sulardım” dedi. bu açıklamaları destekler niteliktedir. Benzer şekilde. Deiner ve Fujita. 2003). 123-125). Bu doğrultuda olaylar. olumlu koşullara uyum sağladıkları için mutlulukları da uzun sürmemektedir. olumsuz koşullara da uyum sağladıkları için düşük düzeydeki mutlulukları da uzun sürmemektedir (Heady ve Wearing. Daha sonra şöyle söyledi: “Aslında kendimi de çok ihmal ettim. Hastaya küpe çiçeği gibi güzel bir saksı çiçeğine sahip olsa. Georgellis ve Deiner. Yukarıdaki bilgiler ışığında evlilik. çoktan solar ve kururdu” dedi. çiçek örneğini evliliğine transfer etmeye başlamıştı. belki birbirimize hoşa gidecek sözler söyleseydik veya en azından birbirimizin başarılarını kabul etseydik. bu evliliğimiz için su olurdu” dedikten sonra uzun bir süre orada oturdu ve düşündü. İlişkinin sorunlu olma olgusuna dayanarak iki insanın gerçekten birbirine uymadıkları sonucuna varılır. Açıkçası. 1998. 1978). (Pesesschkian. 43 yaşındaki bir bayan hasta ile aramda şu konuşma geçmişti. kocam için güzelleşme isteğim yok. kaybetmeye başlar. depresyon ve pes etmişlikle yaklaşır. “Eğer evliliğim çiçek olsaydı. Benzer durumda olan. “Altı ay veya bir sene sonra saksıyı değiştirir. Aynı şey büyük olasılıkla eşim için de doğru. 2003). Karşı tarafa söylenecek bir şey yoktur.

Çocuğun kontrol ihtiyacına yanıt vermek. Literatürde yaşın ilerlemesi.. çocuk gelişimi. yetişkin sorumluluğundan uzak hayallerin ve düşüncelerin sınırlanmadığı oyun tadında yaşanan bir dönemdir. Eğer çocuğun kontrol ihtiyacı karşılanmazsa bu durumda uyum problemleri ortaya çıkmaktadır. genel olarak anne ve baba ilişkisi. Bu bölümde küçük çocuğu olan ailede mutluluk konusu. Eğer anne ve babalar bu ihtiyacın karşılanması konusunda yetersiz olurlarsa bu durumda çocuklar yaralanmalı kazalarla ve istismar durumuyla karşı karşıya kalmaktadır. Evlilikte Cinsellik ve Mutluluk Aile bireylerin pek çok ihtiyaçlarının karşılandığı kurumlardan birisidir. Tüm bunların yanında kadınların çalışma yaşamlarında yer almaları onların ev işlerinden ve sorumluluklardan uzaklaşmalarına da neden olabilmektedir. Doğru zamanda ve karşılıklı anlayış içersinde. İhtiyaçların doyurulması bireylerin yaşama uyumlarını kolaylaştırırken aynı zamanda bireylerin mutlu olmalarının en önemli nedenlerindendir. Bu dönem hem mutluluk hem de mutsuzluk için kritik öneme sahiptir. 1991). Tüm bunların yanında cinsel aktivitede azalmanın olması da bireylerin cinsel açıdan mutluluklarını etkileyen önemli faktörlerdendir. sosyal destek ve boşanma bağlamında ele alınıp değerlendirilmiştir. Bu süreçte anne ve babalar kendilerinden beklenen rolleri gerçekleştirerek doyuma ulaşırlarken. onu beslemek. mantığın uykusudur ( J J Rousseau ) Çocukluk. 1993). 2004). bakım. çocuğa kurallar ve sınırlar koymak. Bu durumun bir sonucu olarak da bu bireylerin evlilikten almış oldukları doyum düzeyleri yükselmektedir (Kielcolt. KÜÇÜK ÇOCUKLU AİLEDE MUTLULUK Çocukluk. küçük çocukların varlığı. Bazı kadınlar birden fazla sorumluluğu kaldırabilme gücüne sahip iken bazıları bu sorumluluğun altında ezilebilmektedir. Kadınlar da erkekler gibi çalışma hayatına atılmışlardır. Bilişsel ihtiyaçların 96 . çocukların bilişsel ihtiyaçlarını doyurmaları anlamına gelmektedir. erkekler ise aileyi koruyucu rolünü üstlenmektedir. Sanayileşme ve demokratikleşme ile birlikte geleneksel kadın ve erkek rollerinde de değişiklikler ortaya çıkmıştır. temizliğini yapmak. annelik ve babalık rolleri aracılığıyla çocukların bir takım ihtiyaçları doyuma ulaştırılmaktadır. Walker ve Meadows. iktidarsızlık. kardeş ilişkileri. Üçüncü ihtiyaç kontroldür. Çocuğun güvelik ihtiyacının karşılanması. Çünkü çocukluk dönemindeki deneyimler yaşamın sonraki dönemlerine de damgasını vurmaktadır. Küçük çocuklu aileler için düşünüldüğünde. ona duygusal destek vermek ve onunla güven temelinde ilişkiler kurmak anlamına gelmektedir. kadınlarda ise orgazm bozukluğu ve ağrılı cinsel ilişki gibi cinsel işlev bozukluklarının olması çiftlerin cinsel açıdan mutluluklarını etkileyen önemli faktörlerdendir (Huston ve Vangelesti. sağlık sorunları ve evliliğin süresi gibi faktörler eşlerin cinsel aktivitede bulunmalarını etkileyen önemli etkenler olarak bulunmuştur (Donnelly. Anne ve babaların düzenli bir şekilde çocuklarla oynamaları ve onlarla konuşmaları. Çocuğun bakım ihtiyaçlarının karşılanması bir diğer ihtiyaçtır. Çocuğa bakım sunmak. Bu noktada anne ve babaların çocukların güvenlik. 2010). çocuklara beklentilerini ifade etmek. Artan bu sorumluluklarda bireylerin evlilikten aldıkları doyumları olumsuz yönde etkilemektedir. çocuğun tehlikelerden ve kazalardan korunması demektir. kontrol ve bilişsel açıdan uyarılma olmak üzere dört önemli ihtiyaçlarına yanıt vermeleri gerekmektedir (Cleaver. içinde sevgiyi ve saygıyı barındıran cinsel ilişkiler bireyler için önemli mutluluk kaynağı olabilmektedir. Öte yandan erkeklerde erken boşalma.Evli Kadının Çalışması ve Mutluluk Geleneksel açıdan bakıldığında kadınlar aile yaşamı içerisinde bakım sunucu rolünü üstlenirken. çocuklar da ihtiyaçlarını doyurarak mutlu olmaktadırlar. Özellikle cinsellik ve cinsel doyum ailede karı kocalık boyutunda ele alınmaktadır. Bu durum evlilik sürecinde yaşanan mutluluğu etkilemiştir (Gomez ve ark. Çocuk Gelişimi Bağlamında Mutluluk Her gelişim döneminde olduğu gibi çocukluk döneminde de bireylerin bir takım ihtiyaçları bulunmaktadır. ödül ya da ceza aracılığı ile onların toplumsallaşmalarını sağlamak demektir. 2003).

onların yetişkinlikte kuracakları ilişkilerin şeklini ve niteliğini de etkilemektedir. Özsaygıları düşüktür. Birbirlerine özne gösterirler. Sürekli ilişkide güvende olup olmadıklarına ilişkin değerlendirmelerde bulunurlar. Birlikte zaman geçirmelerine rağmen kendilerini bağımsız bireyler olarak da görürler. Tablo 5. Çocukların bakıcılarıyla gerçekleştirmiş oldukları bağlanma örüntüleri. kaçınmacı bağlanma ya da bağlanmama boyutlarında da ilişkiler yaşayabilirler (Cassidy ve Shaver. kendilerini önemsiz ve başkalarını önemli olarak görmektedirler. Kişilerarası ilişkilerinde soğuk ve mesafelidirler. Bu düşünce onlarda süreklilik algısı oluşturacaktır. İlişki kurmaya yönelik motivasyonları olmasına rağmen reddedilme kaygısıyla ilişki kurmaktan kaçınırlar. İlişkilerde çekingen davranırlar. Saplantılı bağlananlar. Bu bireylerin kendilerini değerli görmelerinin koşulu başkalarının onları olumlu değerlendirmeleridir. Bunu bilmek hem ilişki düzeyinde hem de nense anlamıyla dünya ile temas kurmada anahtar role sahiptir. Başkalarına yakın olmaktan korkarlar. Aşağıdaki tabloda bağlanma şekillerine göre ortaya konan davranış ve düşünce örüntüleri yer almaktadır. Kayıtsız bağlananlar. insanlara güvenmezler. Güvenli bağlananlar. Kayıtsız bağlananlar kaygılıdırlar ve kaçınmacı ilişki örüntüsü sergilerler. Bu iki önemli boyutun çok yoğun ya da çok az ortaya 97 .1: Bartholomew ve Horowitz’in Bağlanma Modeli Bağlanma Şekilleri Güvenli Bağlanma Yetişkin Yaşamına Etkileri Güvenli bağlananlarda kendilerine ilişkin olarak olumlu değerlendirme söz konusudur. Başkalarını da değerli ve önemli olarak görürler. Daha çok olumsuz duygulara odaklanırlar. Başkalarına güvenmezler. 1999). Saplantılı bağlananlar. Böylece güvenli bağlanan bireyler.karşılanmaması durumunda çocuklarda gelişimsel açıdan gerilikler oluşmaktadır (Reder. Eğer anne ve babalar çocukların ihtiyaçlarına duyarlı olup onların ihtiyaçlarını karşılarlarsa bu durumda çocuklar dünyanın ve etraflarında bulundukları insanların güvenilir olduğunu düşüneceklerdir. Kendilerine aşırı güvenlerinin yanında başkalarına güvenmeme durumları söz konusudur. Kayıtsız bağlanmaya sahip bireyler kendilerini olumlu başkalarını ise olumsuz değerlendirirler. saplantılı ve korkulu olmak üzere dört bağlanma şeklini tanımlamışlardır. bir ilişkide kendilerini güvende hissederler. Bu etkiyi ortaya koymak için Bartholomew ve Horowitz (1991) yetişkinlikte gözüken güvenli. Bu nedenle düşük özsaygıları vardır. Sonuç olarak çocukların yetişkinlikte sağlıklı kişilerarası ilişki örüntüleri gerçekleştirmeleri için onların anne ve babalarıyla güvenli bir bağlanma gerçekleştirmiş olmaları gerekmektedir. Olumsuz duygulara odaklanırlar. Korkulu bağlananlar. İşte bu süreci ifade eden kavram güvenli bağlanmadır. kimsenin kendilerine yaklaşmalarına izin vermezler. Korkulu bağlanma stiline sahip bireyler kendilerini ve başkalarını olumsuz değerlendirirler. Bu durumun bir sonucu olarak da yakın ilişkilerde mutluluğu yakalayacaklardır. kaygılı. kendi güvensizliklerini diğer ilişkilerine de yansıtırlar. Eşlerinden ilişkide güvenin olduğunu duymak isterler. Saplantılı Bağlanma Kayıtsız Bağlanma Korkulu Bağlanma Çocukların gelişimsel açıdan mutluluklarını etkileyen bir diğer faktör ise ana-baba tutumlarıdır. Psikolojide bu güven anlayışını oluşturan temel faktörün. Başkalarıyla olan ilişkilerinde kabul edici davranışlar sergilerler. Çocuklar güvenli bağlanmanın dışında kaygılı. Duncan ve Lucey 2003). Duygusal olarak başkalarına bağımlıdırlar. Literatür incelendiğinde aile içersinde ana-babaların çocuklara karşı kontrol ve kabul olmak üzere iki önemli boyutta davrandıkları görülmektedir. çocuğun bakım sunanlarla kurmuş olduğu ilişkilerini niteliği olduğu belirtilmektektedir. İlişki kurma konusunda cesaretlendirilmeye ihtiyaçları vardır. Yukarıda ele alınan ihtiyaçların yanında çocukların özellikle bebeklerin dünyanın ve etrafındaki bireylerin güvenilir olup olmadıklarını bilmeye ihtiyaçları vardır. İlişkide karşılıklı duygu ve düşüncelerin paylaşımını yaşarlar. insanlarla ilişki kurarak karşılıklı saygı ve sevgi anlayışıyla hem kişisel ihtiyaçlarına hem de karşılarındaki bireylerin ihtiyaçlarına yanıt vermiş olacaklardır.

Hem yeni deneyimler edinmenin hem de aileden öğrenilenleri test etmenin önemli bir aracı olarak akran grupları çocuğun yaşamında önemli bir yer tutar. Demokratik tutumlarla çocuk yetiştirmenin mutluluğu sağlayıcı bir özelliğinin olduğu görülmektedir. Kontrolü gerektiğinde kullanır. 2006). Bir başka açıdan bakıldığında anne ve baba ile çocuk arasındaki ilişkide sıcaklık çok az ise ve çatışma çok yüksek düzeyde ise bu durumda çocuklar. üvey evlatlı aileler gibi pek çok aile tipi görülmektedir. İzin verici tutumla yetişen çocuklar dürtülerini kontrol etmekte sorun yaşarlar. Akran grupları çocukların toplumsal gelişimlerine sundukları sosyal destekle. Genel Olarak Anne-Baba İle Çocuk İlişkisinde Mutluluk Bir aileye yeni bir üye olarak çocuğun katılması ailenin yapısını etkilemektedir. ailenin işlevselliğine olumlu katkılar sunmaktadır (Amato ve Afifi. problemleri kendilerine ve başkalarına zarar vermeden çözmeyi öğrenmektedirler (Dunn. Çocuk sahibi olmak beraberinde yeni rolleri ve sorumlulukları getirmektedir. Çok düşük düzeyde kabul ya çok yüksek düzeyde kontrol vardır. Campel ve Foster. Çocuğun Üzerindeki Etkileri Çocuk. Anne-Baba İle Çocuk İlişkisinin Kardeş İlişkilerine Yansımaları ve Mutluluk Günümüz aile yapısına bakıldığında. Anne ve baba ile çocuklar arasında olumlu ilişkilerin olması kardeşler arasında da olumlu ilişkilerin oluşmasına neden olmaktadır.konmasına bağlı olarak dört önemli ana-baba tutumu ortaya çıkmaktadır (Brown. Sıcaklık ve kabul var fakat kontrol yok. tek çocuklu aileler. çatışmanın ise düşük düzeyde olması durumunda çocukların özsaygı düzeyleri yükselmektedir. Bazı anne ve babalar bu sorumlulukları ve rolleri kaldırabilecek güçte iken bazıları ise bu sorumlulukları kaldırmakta güçlük yaşamaktadır. Bu nedenle disiplin de yoksun bir aile ortamı var. çok çocuklu aileler. yetişkin olduklarında daha mutsuz bireyler olmaktadırlar ve yaşamlarından doyum almamaktadırlar (Nickerson ve Nagle. Anne ve baba ile çocuk arasında gerçekleşen ilişkinin kalitesi çocukların mutluluklarında belirleyici olan en önemli faktördür (Twenge. 2004). Örneğin anne ve babalar ile çocukları arasında sevgi ve şefkatin yüksek düzeyde. Yaşanan bu güçlükler de bireylerin evlilikten aldıkları doyumları etkilemektedir. Bu deneyimler geliştirici özelliğinden dolayı çocukları mutlu etmektedirler. özellikleri ve çocuğun gelişimi üzerindeki etkileri aşağıdaki tabloda yer almaktadır. Aşırı bir şekilde kontrol ile sıcaklık ve kabul sunulur. Çocukların bir akran grubunun üyesi olmaları onların gelişimleri için çok önemlidir. Bu durumun bir sonucu olarak çocuklar daha az stres belirtisi sergilemekte. Bu tutumla itaatkâr bireyler yetiştir. Utangaç ve çekingen çocuklar ortaya çıkar. Çocuklar akran grupları aracılığı ile hem kendi ihtiyaç ve beklentilerini hem de arkadaşlarının ihtiyaç ve beklentilerini göz önünde bulundurarak uyumlu bir şekilde ilişki sürdürmeyi. İlgisiz tutumla yetişen çocuklar dürtülerini kontrol etmekte sorun yaşarlar. 2004). 2004). Saldırganca tutumlara sahiptirler. Ana-baba tutumlarının isimleri. Anne ve babaların hem genetik olarak hem de toplumsallaşma süreci açısından çocukların yaşamlarındaki etkileri son derece önemlidir. Tablo 5.2: Ana-Baba Tutumları Tutum Demokratik İçeriği Ana-baba çocuğa Sıcaklık sunar. bu tutum sayesinde problem çözme becerileri edinir ve akran ilişkilerinin olumlu olmasın katkı sağlar. Öte yandan anne ve babaların çocuklarıyla 98 . model olma aracılığı ile yardımcı olmaktadırlar. Anne ve babalar ile çocuklar arasında kurulan ilişkilerin çocukların ruh sağlıkları üzerinde çok önemli etkileri bulunmaktadır. Otoriter İzin Verici İlgisiz Tablo-3 incelendiğinde anne ve babaların çocuklarına yönelik tutumları. 2003). onların kişilik yapılarını ve benlik algılarını ve kişilerarası ilişki tarzlarını belirleyici bir etkiye sahiptir. Bu bağlamda çocukların kardeşleriyle olan ilişkileri de onlar için önemli mutluluk kaynaklarındandır. Çocuklar her şeyi aile içinde öğrenmezler.

aile sisteminin her bir parçası birbiri ile ilişkilidir. olumlu toplumsal etkileşim. 1988). Sosyal destek. Çocukların anne ve babalara oranla başa çıkma becerileri fazla gelişmemiştir. Sağlıksız boşanma sürecinde çocuklar bu kaynakları kaybetmektedirler. Bu iki yönde gelgitlerin olduğu ergenlik döneminde 99 . sevgi ve saygı gibi pek çok çeşidi bulunmaktadır. öneri ya da somut bir yardımdır (Gottlieb. 1997). Coldwell ve Dunn. Özellikle babalar ile çocuklar arasında mesafe ortaya çıkmaktadır (Amato ve Booth. Coleman’a (1990) göre. aile ilişkilerinde çocuklar anne ve babalarının kişisel ve maddesel kaynaklarını kullanarak gelişimlerini sürdürmektedirler. Sosyal desteğin. kaygıyı ve hüznü içinde barındıran bir dönemdir. Herhangi bir alt sistmede meydana gelen bir problem diğer sistemleri ve ailenin bütününü de etkiler. somut yardım. Özellikle özürlü çocuklara sahip ailelerde sosyal destek çok daha önemli bir faktör olarak karşımıza çıkmaktadır. Boşanma Bağlamında Mutluluk Boşanma. merak ve yetenekleri keşfetme gibi olumlu deneyimleri kimi zaman ise riski. anne ve babaların evlilik uyumları yükseldikçe. 1994). çocuklar da anne ve babalardan duygusal olarak daha fazla uzaklaşmaktadırlar. Bu bağlamda karı koca boyutunda meydana gelen herhangi bir problem ya da durum anne ve baba ile çocuk arasındaki ilişkiyi de etkilemektedir. Bu nedenle de mutsuz olmaktadırlar. Bir toplumsal kurum olarak aile. bireylerin toplumla bütünleşmelerini sağlayarak ve bireyleri strese neden olan faktörlerden uzaklaştırarak bireylerin mutluluklarına olumlu katkılar sunmaktadır. 2005). Evli ailelerin çocuklarına göre boşanmış ailelerin çocuklarının anne ve babalarıyla kurmuş oldukları ilişkinin kalitesi daha olumsuz olmaktadır. bireylere toplumsal çevre tarafından sunulan ve alıcıyı duygusal ve davranışsal açıdan olumlu etkileyen sözel olan ya da olmayan bilgi. Bu süreç. bilgisel. düşünce ve davranışlar bir sistemden diğer sisteme yayılmaktadır. Dolaysıyla yaşanan bu olumsuz durumla başa çıkmada bir takım sıkıntılar ortaya çıkmakta bu da çocukların mutluluklarını. Sosyal destek. anne ve babalarıyla olan ilişkilerinin kalitelerini etkilemektedir. “Kuşlar gibi uçmasını. ama bu arada çok basit bir sanatı unuttuk: Kardeşler olarak yaşamayı” Martin Luther King Sosyal Destek Bağlamında Mutluluk Psikolojide ailelerin çocuklarına katkılarını ifade eden önemli kavramlardan birisi de sosyal destektir. balıklar gibi yüzmesini öğrendik. Bu durumun tam zıddı olarak da anne ve babalar evlilik ilişkilerinde uyumsuzluklar yaşadıklarında. Cameron ve Dunham. sevgi. çocukları için anne ve babanın karşılamları gereken temel ihtiyaçlar nelerdir? ERGEN ÇOCUĞU OLAN AİLEDE MUTLULUK “Bütün mutlu aileler birbirlerine benzerler. Aile sistemi kuramına göre (Minuchin. Bu durumun nedeni boşanma sürecinde çocukların yaşamış oldukları kayıplarıdır. 1983). Çocuklara sunulan kaynaklara bakıldığında güven.olan yıkıcı ve aşırı kontrolcü ilişkileri kardeşler arasında çatışmaya ve saldırganlığa neden olmaktadır (Pike. Boşanma sürecinin çocukların mutlulukları üzerinde olumsuz etkileri bulunmaktadır. çocuklar annelerine ve babalarına duyusal açıdan yakın olmaktadırlar. Yapılan çalışmalar eşler ve arkadaşlar tarafından özürlü çocuklara sunulan sosyal destek oranına bağlı olarak ailenin olumlu işlevsellik gösterdiğini belirtmektedir (Snowden. evlilik akdinin sona ermesidir. maddi destek ve sorunları çözme gibi faktörler görülmektedir. çocuklar için önemli sosyal destek kaynaklarındandır. ilişkilerin olumsuz olduğu ya da tıkandığında yaşanmaktadır. Örneğin Erel ve Burman’a (1995) göre. her mutsuz ailenin ise kendine özgü bir mutsuzluğu vardır. Bu nedenle aile sistemindeki duygu. paylaşım.” Tolstoy Ergenlik kimi zaman aşk. Küçük çocuklu ailelerde.

ergen gelişimi ve aile yapısı bağlamında ele alınıp değerlendirilmiştir. Literatürde aile yapısına benzer bir şekilde ele alınan bir diğer kavram da aile ortamıdır. Ergenlikte. 2002). Bu faktörler ergenlerin mutluluklarının korunmasında önemli etkenler olarak görünmektedir (Carr. giyim tarzları vb konularda çatışmaktadırlar. Bu doğrultuda gerçekleştirilen uluslararası çalışmalar incelendiğinde önemli bilgilere ve bulgulara ulaşılır. 2001). Bazı bilim adamları aile yapısı kavramını evlilik şekillerine ve aile biçimlerine dayalı olara ele almaktadır. Son zamanlarda ergenlerin. ergenler kendilerini aileden soyutlanmamış hissettiklerinde. Bu boyutta aşırı bir şekilde kontrolden aşırı bir şekilde hoş görüye kadar bir yönelim söz konudur (Fowler. İşlev ise. birlik. Ergenler için güvenli bağlanma stiline sahip olmak ve demokratik ana-baba tutumuyla yetişmek psikolojik dayanıklılığı sağlayan önemli koruyucu faktörler olarak ele alınmaktadır. açık bir iletişim ve duygusal yakınlık. 1982). Bireylerin dünyaya gelmesi ile birlikte bireyleri bir çevre kuşatır. yönetim. sistemin amaçlarını içerir (Minuchin. Ailenin dışında. yüksek özsaygı düzeyine sahip olmak. Sistem yaklaşımına göre. çekirdek aileler ve geniş aileler akla gelmektedir (Carlson ve Corcoran. Bu doğrultuda aile yapısı ve aile ortamı olmak üzere iki önemli kavram aşağıda açıklanmıştır. Sosyal sistemde karşılıklı etkileşim ve dayanışma ile birbirine bağlanmış en az iki veya daha fazla sosyal rolden oluşur. Ergenlik. Anne ve babanın ergenle olumlu iletişim kurması. Bireyler bu çevrede gelişimlerini sürdürürler. bilişsel. İşte ergenlerin zor yaşam koşullarına dayanabilmelerini anlatan kavramlardan biri psikolojik dayanıklılık kavramıdır. yaşamı kontrol edebileceğine inanmak. 2004). Duygusal ilişki boyutunda bireyleri merkeze alan tutumdan bireyleri reddeden tutuma doğru bir yönelim vardır. Özetle aile ortamında kişilerarası ilişkilerde bireyin gelişimi ile bireylerin belli amaçlar doğrultusunda kontrol edilmesi ve bu süreçte ortaya çıkan çatışmalar önemlidir (Moos ve Moos. Bu bağlamda aile ergenlerin yaşama uyumlarını kolaylaştıran ve artıran önemli bir faktör olarak karşımıza çıkmaktadır. ergenlerin ait olma ihtiyaçları karşılandığında ve ergenler kişisel önem 100 . iyi düzeyde planlama becerilerine sahip olmak ve akranlardan sosyal destek almak gibi etkenler de koruyucu faktörler bağlamında değerlendirilmektedir. problem çözme becerilerini yaşama aktarmaları. olduğunda. Ergenlikte ana-babalar ergenin dağınıklığı. Ergenin aile sistemi içersindeki mutluluğunu ele almak için ailede ergenin mutluluğunu etkileyen bir takım kavramlar vardır. Dolaysıyla ergenlerin gelişimsel açıdan desteklenmesi ve mutlulukları anne ve baba ile kurulan ilişkilerden etkilenir (La Greca ve Harrison 2005). müzik seçimi. Bu faktörlerden ilki duygusal ilişkidir. İkinci boyut ise denetim boyutudur. Yapı. 1980). Bu bölümde ergen çocuğu olan ailede mutluluk konusu. Sistem belli bir zaman diliminde devam eden ve alt parçaları arasında sürekli etkileşimin olduğu amaç yönelimli bir birimdir. Öncelikle bu kavramlara açıklık getirmek gerekir. Bu dönemde yaşanan hızlı değişimler beraberinde uyum problemlerini getirebilmektedir (Steinberg 2004). Aile yapısı kavramının ele alınışı literatürde çeşitlilik göstermektedir. Bu noktada aile yapısı denildiğinde. anne ve baba ile ergen arasındaki ilişkilerin kalitesine olumlu katkılar sunmakla birlikte ergenlerin sağlıklı birey olmalarına da katkı sunmaktadır. Aile ortamı kavramı. zor yaşam koşullarına dayanabilmelerinin önemi üzerine oldukça çok bilimsel çalışma bulunmaktadır. Bu çatışmalar her iki tarafın mutluluğunu etkilemektedir (Rice ve Dolgin.mutluluk önemli bir konudur. çift ebeveynli aileler. bireyler toplumsal açıdan yönlerini yavaş yavaş anne ve babalarından akranlara çevirmelerine rağmen onlar için anneleri ve babaları önemli sosyal destek kaynaklarındandır. 1996). Örneğin aile üyeleri arasında güven. yetkinlik ve duygusal bağlam olmak üzere beş önemli aracın olduğu belirtilmektedir (Gülerce. 2005). 1988). duygusal ve toplumsal açıdan değişikliklerin yoğun bir şekilde yaşandığı bir dönemdir. sistemin yapısal ve işlevsel birimleri vardır. boşanmış aileler. Bu kişilerarası atmosferde iki önemli faktör vardır. bireyin aile yapısı içerisindeki kişilerarası atmosferdir (Fowler. Aile yapısı kavramı. tek ebeveynli aileler. Tüm bunların yanında ana-baba ile çocuk arasında çatışmaların yoğun bir şekilde yaşandığı dönem ergenliktir. Sistem yaklaşımı temelinde aile sisteminin yönetilmesinde ve örgütlenmesinde iletişim. Bu yaklaşıma göre aile sosyal bir sistemdir. sistemin alt sistemleri ya da bölümleri arasındaki düzenlemelerle ve örgütlemelerle ilişkili bir kavramdır. ailenin bir sistem olarak incelenmesi boyutunda da değerlendirilmektedir. Aile yapısı ve aile ortamı ergenler için önemli mutluluk nedenlerindendir.

çocuklarının ana-baba olmalarına uyum sağlamaları gerekmektedir. yaşlıların bu değişimler karşısında olumlu duyguları yükseltmelerinin zor olduğunu söylese de bu dönemle ilgili sevindirici bir yan vardır. kendi ana ve babalarının kaybına. yaşamda istediklerini elde ettiklerine inandıklarında. bireylerin bu koşullar altında içsel ve dışsal çevre arasında denge kurmakta zorlanması yaşlılığın önemli belirtilerindendir (Baltes ve Mayer. özsaygı düzeyleri yüksek olduğunda. Çocuklarına karşı aşırı bağlılıkları olan. Fakat bu görünüş aldatıcıdır. Mutlulukla ilgili yapılan çalışmalar. Bunun için bir eş ve iş bularak kendi yollarını çizmektedirler. Bu bağlamda yaşlılar. evlilik ve kariyer durumlarını yeniden gözden geçirirler (Raup ve Myers. Bu durumun nedeni yaşlıların yetişkinlere oranla duygu düzenleme konusunda daha iyi olmalarıdır (Carstensen 1995. toplumsal çevrenin gittikçe daralması. kendisine yeterince zaman ayırmayan. Little ve Smith. 2005. Bu süreçte anne ve babalar tekrar evli çiftler olarak yaşamlarına devam etmektedirler. yaşlı bireylerin kaderiymiş gibi gözükebilir. Bu belirtilere bakıldığında sanki yaşlılık sürecinde mutsuzluk. Kurki ve Paavlianien. kendilerini oldukları 101 . Bu süreçte hem ailenin hem çiftlerin mutlulukları önemlidir. 1989). O da yaşlı bireylerin diğer dönemlerdeki bireylere oranla olumsuz duyguları daha az yaşamalarıdır. çocukların evlenmesine. anlamlı yaşam amaçlarına sahip olduklarında. Bireyler. ÇOCUKLARIN EVDEN AYRILDIKLARI AİLELERDE MUTLULUK Kendini mutlu görmeyen hiçbir insan mutlu değildir. Çalışmanın bundan sonraki bölümünde öncelikle uluslararası literatür sonrada ulusal literatür bağlamında bu dönemde mutluluk konusu ele alınmıştır. yapmış oldukları gündelik etkinliklerden haz aldıklarında. yaşamı anlamlı bulduklarında. Marcus Aurelius Aile yapısı zamana bağlı olarak değişmektedir. yılların geçmesiyle bir sonraki döneme gelirler. Ailede yetişkinlerin mutluluklarını etikileyen en önemli yetenekler hangileridir? YAŞLI AİLELERDE MUTLULUK “Yaşlanmanın yüzümüzden çok aklımızda buruşuklar maydana getireceğinden korkarım” Montagine İnsan algısı her ne kadar zamana ilişkin gerçekliği kabul etmekte zorlansa da hayat hızla akıp geçmektedir. Ayrılmadan biraz zaman geçtikten sonra eşler duruma uyum sağlarlar. Bu dönemde eşler. yetişkin yaşamına geçmekle birlikte çekirdek ailelerinden uzaklaşarak kendilerine özgü bir yaşam kurmaktadırlar. Bu boşluğa düşme. Bu dönemde ana-babaların. 1984). geçmiş yaşamlarının sorumluluklarını kabul ettiklerinde. Yaşlılık döneminde ailenin yavaş yavaş pek çok alanda kayıpları ortaya çıkmaya başlar. Yaşlılıkta mutluluğun nasıl sağlanacağına dair çeşitli fikirler öne sürülmektedir. Rask. Tüm bunların yanında ergenlerin zor işlerin üstesinden gelmeleri konusunda desteklendiklerinde. Kunzmann. Çiftler ilişkilerini ve yaşamlarını bu boyutta değerlendirirler. dışa dönük bir yapısı olmayan anne ve babaların boş yuva duygusunu daha fazla yaşadıkları sonucuna varılmıştır. 2003). 2000). hüzünlü bir ruh hali içinde olma genellikle boş yuva sendromu olarak ifade edilir. 2004).duygusunu hissettiklerinde onların mutlulukları artmaktadır (Joronen ve Kurki. Hazan ve hüzün dönemi olan yaşlılık artık kaçınılmazdır. Bu dönemde anne ve babaların çocuklarla doyum sağlayıcı bir şekilde ilişkiler kurmaları. Anne ve babalar çocukları evden ayrıldıktan sonra boşluğa düşe bilmektedirler. eşlik rollerine. Yetişkinliğin ortalarında çocuksuz aile durumuna alışan anne ve babalar. ilgisi ve hobisi olmayan. 1999). Fiziksel ve ruhsal olarak baş gösteren hastalıklar ve buna bağlı çöküşler. Çocukların evden ayrıldıkları aile tiplerinde yeniden karı kocalık rolleri önemli olmaktadır. aile üyeleri arasındaki ilişkiler doyum sağlayıcı olduğunda ergenlerin mutlulukları daha olumlu bir konuma gelmektedir (Park. haz duyacakları uğraşılara yönelmeleri ve çalışarak kendilerinde başarı duygusunu doyurmaları yaşanan stresle ve mutsuzlukla başa çıkma yolları olarak gözükmektedir (Black ve Hill.

Yaşlılıkta sağlıktaki bozulmaların yaşın ilerlemesine paralel olarak artması. Yaşlanma. 1961). Yaşlılık döneminde eşlerden biri önce ölebilir. Benzer şekilde huzurevinde kalan yaşlılarda özbakım güçleri yükseldikçe mutluluklarının da yükseldiği sonucuna varılmıştır (Altay ve Aydın. Öte yandan huzurevinde kalan ve sekiz haftalık fiziksel aktivite programına katılan yaşlıların yaşam doyumlarının yükseldiği sonucuna varılmıştır (Akandere. Yaşlılık döneminde anne ve babalar. onların olumsuz yaşam olayları ile karşı karşıya bırakmamak ve onların algılanan kontrollerini yüksek düzeyde tutmak gerekmektedir (Eryılmaz ve Atak. üzüntü. 2009). Sonuçta ihtiyaçları karşılanan yaşlılar mutlu olmaktadırlar. Özetle ailesiyle yaşayan yaşlıları mutlu etmek için onları yalnız bırakmamak. 2007). inkâr. 2004). Ayrıca yaşlı bireylerin hastalıklarıyla ilgilenmek. Skinner. kaygı. 2000. 2006). yaklaşan ölüm gerçeğine uyum sağlamak durumundadırlar. suçluluk ve kabul süreçlerini yaşayarak eşin ya da sevilen aile üyesinin kaybına tepki vermektedir (Walsh. gerektiğinde onlara maddi açıdan destek olmak onların mutlulukları için önemlidir (Merz ve Consedine. Yetişkinlere benzer şekilde duygusal açıdan dengesiz olan yaşlıların daha mutsuz oldukları bulunmuştur (Pinquart & Sorensen. Bu dönemde yaşlının etrafında yeteri kadar insan bulunması onların ihtiyaçlarının karşılanması noktasından önemlidir. Bu durumda diğer eş. şok. Türkiye’de yaşlılar üzerine yapılan çalışmalarda bu iki boyut etrafında toplanmaktadır. 2009). yetişkinlikte önemli bir kişilik özelliği olan sorumluluk kişilik özelliğine yüksek düzeyde sahip olmak da yaşlıları mutsuz etmektedir. Ayrıca.gibi kabul ettiklerinde ve iyimserlik eğilimleri yüksek olduğunda daha mutlu olmaktadırlar (Neugarten. yaşlıların mutlu olmalarına yönelik bir model de geliştirilmiştir. duygusal açıdan dengesiz ailesiyle yaşayan yaşlılar mutsuz olarak değerlendirilmiştir. Yapılan çalışmalara göre. Yukarıda değinilen çalışmaların yanında. benzetim ve arama. Ayrıca yaşlıların toplumsal açıdan temas kurdukları kişi sayısından ziyade ilişkilerin niteliği onların mutluluklarında önemli bir etkiye sahiptir. öfke. 2011). Büyükanne ve babanızı nasıl mutlu edersiniz? 102 . eşin kaybı gibi etkenler bireyler için farklı seçenekleri ortaya koymaktadır. Öte yandan yaşamlarını kontrol edeceklerine inanan yaşlıların daha mutlu oldukları sonucuna varılmıştır. Yaşlıların etrafındaki insanlarla oluşturmuş olduğu sosyal ağların niteliği ve niceliği onların mutluluklarını etkilemektedir. eşin kaybına alışmak ve yas sürecini yaşamak durumundadır. Öte yandan yaşamlarını düzenleyebileceklerine ve kontrol edebileceklerine inanan yaşlıların mutluluk düzeyleri daha yüksek bulunmuştur. Tüm bunların yanında kronik hasatlığı olan yaşlıların daha çok mutsuz oldukları bulunmuştur. 1995). Bu modele göre. onları hastaneye götürmek ve tedavi süreçlerini takip etmek. Yaşlıların yalnızlık duygusu hissetmeleri de onların mutluluk düzeylerini olumsuz etkilemektedir. Bu dönemdeki yaşlılar. yaşlılarda toplumsal açıdan destek alma noktasında bağımlılıkların oluşmasına neden olmaktadır. ailesinin yanında yaşayan yaşlıların huzur evinde kalan yaşlılara oranla daha mutlu oldukları bulunmuştur (Özer. onlara fazla sorumluluk yüklememek. Havighurst ve Tobin. Bu bağlamda yaşlılar ya yakın aile üyelerinin yanında ya da huzurevinde yaşamlarını sürdürmektedirler.

Bu şekilde herkes kavga düğüş olmadan. Karanlık yollardan geçerek yaptıkları uzun yolculuktan sonra başka bir odaya girmişler. İlyas Peygamber yanındaki adamı kolundan tutarak. boş gözlerle bakan insanlar çorbadan paylarını almak üzere bekleşiyorlarmış. Bir kişi yeteri kadar yediğinde diğerinin sırası geliyormuş. ancak hiçbiri bunu başaramıyor muş. Üçüncü olarak da zamana ilişkin bireylerin algılarının gerçekçi olması gerekmektedir. Aç insanlar. Bu bağlamda. ateşin üstünde büyük bir çorba kazam durmaktaymış. Öte yandan yaşamın hangi döneminde olursa olsun ailede mutluluk için. Kazanın etrafında ise çökük yanaklı. sf. çok uzun bir sap ve ucunda da küçük. İlyas Peygamber yanındaki adama dönmüş ve şöyle söylemiş: “İşte bu da cennet!” (Pesesschkian. Ağır kaşığı kazandan kaldırmak çok zormuş. Fakat buradaki 103 insanlar iyi beslenmiş görünüyorlarmış. Cennet ve cehennem konularına büyük ilgi duyan ve yaşamını ona göre şekillendirmeyi amaçlamış olan adam İlyas Peygamber'e sormuş: "Cehennem nerede? Cennet nerede?" Bunları söylerken bir yandan da ona yaklaşmış. sevgi ve güven temelinde aile ilişkilerinin olması aile sistemini ve aile içersindeki bireyleri mutlu edecek önemli bir faktördür. fakat İlyas Peygamber cevap vermeden adamın elinden tutmuş ve onu karanlık yollardan geçirerek saraya getirmiş. Odanın ortasında. görevlerin ve sorumlulukların uygun bir şekilde yaşama aktarılması ikinci bir ön koşuldur. . Daha arsız olanlar çorba içeyim derken. Süslü demir bir kapıyı geçerek bazıları mücevherlerle donanmış. yalnız sakin. "İşte bu. barış içinde çorbasını yiyebilmekteymiş. aşağıda yer almaktadır. demirden yapılmış büyük bir çukur bölüm." demiş. etrafında dev kaşıklarıyla insanlar varmış. kollarını. dengenin. Bu nedenle karşılıklı saygı. Bu öyküden de anlaşılacağı üzere. rollerin. tahta bir tutacaktan oluşuyormuş.Özet Kitabın bu bölümündeki bilgiler incelendiğinde ailenin. diğer iki kişi bunlara yardımcı oluyormuş. ortada çorba kazam. Daha sonra o odadan ayrılmışlar ve bir süre sonra arkalarındaki cehennemin bağrışlarım duymaz olmuşlar. kazanın etrafında itişip kakışarak çorbadan paylarını almaya çalışıyorlar. Çorbayı her zaman iki kişi birlikte yiyorlarmış. kavga ediyor ve açlıklarını gidermek için kullanmaları gereken kaşıklarla birbirlerine vuruyorlarmış. Biri kaşığı kaba sokuyor ve eşine yediriyormuş. Ayrıca kaşığın sapı çok uzun olduğu için en kuvvetli adam bile kaşığı ağzına kadar getiremiyormuş. Kaşık. Peygamber ve Uzun Kaşıklar Ortodoks bir dindar İlyas Peygamber 'e gelmiş. Öykü. 1998. Yavaş yavaş kaynayan kazandan odaya çok güzel bir koku yayılıyormuş. Eğer kaşık bir kişi için çok ağır olursa. kitabın bu bölümündeki bilgilerin özetini içinde barındıran “Peygamber ve Uzun Kaşıklar” öyküsü konuya bir bakış açısı sunmaktadır. Çorbaya dalan kaşık seslerinin dışında. Yaşanan saatler. Dahası birbirlerine bağırıyor. yüzlerini yakıyor veya çorbayı diğerlerinin üzerine döküyormuş. günler ve dakikalar birbirinin aynısı imiş gibi gelse de biz bu ömrü ve ömür dakikalarını bir kez yaşıyoruz. İlyas Peygamber ile birlikte gelen adam insanların kendileri kadar büyük kaşıklarını görünce çok şaşırmış. aile içersinde sınırların. 33-35). cehennem. Bu oda daha önceki odanın benzeriymiş. bazıları kilimlere sarınmış zengin ve yoksul insanlarla dolu büyük bir odaya girmişler. bireyler için cennet ya da cehennem haline dönüşebilme ihtimalinin olduğu görülür. hem bireysel hem de aile mutluluğu için fiziksel ve ruhsal açıdan sağlıklı olmak önemli bir ön koşul olarak gözükmektedir. mutlu bir mırıldanma duyulmaktaymış.

Güvenli bağlanma b. Doyum d. Yetkinlik c. Deneyime açıklık 10. Deneyime açıklık 7. Aşağıdaki kişilik özelliklerinden hangisi ailedeki bireylerin mutluluklarını olumsuz olarak etkilemektedir? a. Yumuşak başlılık d. Sorumluluk d. Aşağıdaki ihityaçlardan hangisinin karşılanmaması durumunda çocuklarda dürtüsel davranma eğilimleri ortaya çıkar? a. Deneyime açıklık 104 6. Kayıtsız bağlanma 4. Öznel iyi oluş b. Dakiklik e. Öz yargılama 2. Otoriter-katı kuralcı aile b. Aşağıdakilerden hangisi Türkiye’de ergenleri mutlu eden aile ortamıyla ilgili faktörlerdendir? a. Duygusal dengesizlik c. İzin verici aile d. Duygusal dengesizlik c. İletişim 8. Sorumluluk e. Aşırı koruyucu aile e. Dışa dönüklük b. Kontrol e. İlgisiz ve kayıtsız aile 3. Olumsuz duygu e. Adalet . Kaygılı bağlanma c. Şüpheli bağlanma e. Demokratik aile c. İletişim 9. Güven b. Kontrol e. Yumuşak başlılık d. İnanç d. Duygusal dengesizlik c. Olumlu duygu d. Yumuşak başlılık e. Bakım c. Algılanan kontrol e. Doyum d. Dışa dönüklük b. Bireylerin aile içerisindeki mutluluklarına en çok olumlu katkı sağlayan aile tutumu hangisidir? a. Bilişsel uyaran sunma e. Aşağıdaki yeteneklerden hangisi ailedeki yetişkinlerin mutluluklarını etkilemektedir? a.Kendimizi Sınayalım 1. Umut c. Türkiye’de yaşlıların mutlulukların olumlu olarak etkleyen en önemli faktör hangisidir? a. Nezaket b. Yaşam doyumu c. Aşağıdakilerden hangisi psikolojideki mutluluk kavramlarından biri değildir? a. Dışa dönüklük b. Kontrol d. Duygusal bağlam b. Ailede birlik b. Yetkinlik c. Duygusal uyaran sunma 5. Aşağıdakilerden hangisi Türkiye’de ergenleri mutlu eden aile yapısıyla ilgili faktörlerdendir? a. Aşağıdaki bağlanma sitilllerinden hangisi bireyleri en çok mutlu etmektedir? a. Aşağıdaki kişilik özelliklerinden hangisi ailedeki yetişkin bireylerin mutluluklarını olumlu olarak etkilemektedir? a. Korkulu bağlanma d.

b Yanıtınız yanlış ise “Çocukların Evden Ayrıldığı Dönemde Ailede Mutluluk” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. b Yanıtınız yanlış ise “Ailede Mutluluk” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. d Yanıtınız yanlış ise “Çocukların Evden Ayrıldığı Dönemde Ailede Mutluluk” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. e Yanıtınız yanlış ise “Ergen Çocuğu Olan Ailelerde Mutluluk” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 2. 4. 5. a Yanıtınız yanlış ise “Çocukluk Ailelerde Mutluluk” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. c Yanıtınız yanlış ise “Çocukluk Ailelerde Mutluluk” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz.Kendimizi Sınayalım Yanıt Anahtarı 1. 9. 10. ve işlevlerini yerine Sıra Sizde 3 Derinlik denir Sıra Sizde 4 Küçük çocuklu ailelerde ana-babalar çocukların dört temel ihtiyacını karşılamalıdırlar: • Kontrol • Bakım • Güven • Bilişsel açıdan uyarım sunma Sıra Sizde 5 Ailede yetişkinlerin mutluluklarını etkileyen dört önemli yetenek vardır: • Zaman • Umut • Güvenirlik • Başarı Sıra Sizde 6 Ailelerde yaşlıları mutlu etmek için yapılacaklar: • Onların sağlıkları ile ilgilenmek • Gerektiğinde onlara maddi destek sunmak • Onların sorumluluklarını azaltmak • Onlara olumsuz duygular oluşturacak yaşam deneyimleri sunmamamak • Onların algılanan kontrollerini yükseltmek 105 . Sıra Sizde 2 Ailenin görevlerini getirmesidir. 6. b Yanıtınız yanlış ise “Ana-Baba Tutumlarının Çocukla İletişime Etkisi” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. d Yanıtınız yanlış ise “Yaşlı Ailede Mutluluk” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. a Yanıtınız yanlış ise “Ergen Çocuğu Olan Ailelerde Mutluluk” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Sıra Sizde Yanıt Anahtarı Sıra Sizde 1 Her ailede kişisel olarak yaşananlar bu sorunun yanıtıdır. e Yanıtınız yanlış ise “Psikolojide Mutluluk” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 3. 7. 8.

Family well-being. family. J. (1978). S.. S. Brown. (1995). and social perspectives. New York: Guilford Press. 275-282. & Corcoran. & Meadows. (2004) positive psychology. A. (1993). K. (2004). The psychological well-being of women in their middle years. ed. (2009). P. The expanded family life cycle: Individual. K. Interrelatedness of marital relations and parent-child relations: A meta-analytic review. Carlson. The Journal of Sex Research. M. Assessing children’s needs and circumstances: the ımpact of the assessment framework. (1984). (2007). Malden. A. B. Sloan Work-Family Network Black. Cleaver. 8. & Mayer. M.J. (3rd. Bartholomew.. M. and Larsen. 57–83. DePaulo.. (2004). I.. A test of a four category model. Cassidy. Donnelly. 4(5). 30. Carstensen. (1991). 779-792. S. Psychological Inquiry. T. Walker. Hove: Brunner-Routledge Carter. London: Jessica Kingsley Publishers. Cambridge.Yararlanılan Kaynaklar Akandere. Attachment styles among young adults. R. Journal of Marriage and Family. Journal of Personality and Social Psychology. Handbook of attachment.. Boston: Allen & Bacon. U. P. L. P. Amato. D. H. A. & Booth. Cambridge. R. J.. Coleman. Shackelford. (1999). & Hill. Cambridge. P. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. (2005). B. & Shaver. Dunn. Carr. Ruh hastalığının aile işlevlerine etkisi. MA: Harvard University Press. J.. Huzurevinde yasayan yaşlılarda özbakım gücü ve yasam doyumu arasındaki iliksi. ve Horowitz. The science of happiness and human strengths. C. Feeling caught between parents: Adult children’s relations with parents and subjective well-being.. MA: Harvard University Press. A. Evidence for a life-span theory of socioemotional selectivity. 106 Bulut. Family structure and children’s behavioral and cognitive outcomes. 491-503. & Aydın.C. & Morris. D. L.. (1997).E. Behnke. D. (2004) Children’s Friendships: The beginnings of intimacy. 61: 226-244.1-9. K. Huzurevinde kalan yaşlılarda fiziksel aktivitelerin yaşam doyum düzeylerine etkisi. 66. 118. B. Journal of Personality and Social Psychology. E. (1990). O. Family Structure and Child Well-Being: The Significance of Parental Cohabitation. 16.18.. 151– 156. UK: Cambridge University Press. Coates. 917-927 Buss. M. Foundations of social theory. 36. Psychology of Women Quarterly. Singles in society and in science. W. Ankara: T. 171– 179.S..). Amato. L. P. (1999). & Afifi. 36(4). P. s. (2001). & Bulman. 108-132 . 351-367. MA. A. Brickman. Journal of Marriage and the Family. Journal of Marriage & Family. Dicle Tıp Dergisi. S. & McGoldrick..R. Lottery winners and accident victims: Is happiness relative. 63. 63. 222-236. R. Sexually inactive marriages.. Başbakanlık Kadın ve Sosyal Hizmetler Müsteşarlığı. Erel. L. M. The Berlin aging study: Aging from 70 to 100. 282-292. Altay. Psychological Bulletin. (1993). (1999). 68. (2001). & MacDermid. T. (1995). A. Kirkpatrick. (2004).. (2006).. A half century of American mate preferences.. İ. M. Baltes. M. A generation at risk: Growing up in an era of family upheaval. B. & Burman. Journal of Marriage and Family. D. J. Current Directions in Psychological Science. Blackwell.

S. V. Unpublished Doctoral Dissertation. J Marriage Fam.& Kurki. University of Illinois. J.. M.D. Department of Educational Leadership and Counseling Department. Clark. looking back.. Predicting marital success with PREPARE: A predictive validity study. L. Little. Booth (Ed. andmarital satisfaction. D. (1993).M. 601-607. Socioemotional behavior and satisfaction in marital relationships: A longitudinal study. (2011a). 50:9398. Emperically Testing the Relationship of Social Support. Monnoe. 49–61. D. R. C. 403-413.. (1996). CA: Sage Publications. Hetherington. Gauvain. Malik. Aile yapısı ergeni mutlu eder mi? Aile ve Toplum Dergisi. İstanbul: Bogaziçi Üniversitesi Yayınları. Job Satisfaction and Work Family Balance in Pakistani Socio Cultural Set – Up. T. M.S. (2010). International Journal of Nursing Practice. Vicotira Australia: Longman Cheshire Hendrick. N. Relationship of family environment and personality characteristics. Khan. yaş grupları ve kişilik özellikleri açısından incelenmesi. Y. Joronen. B. Lucas.. Psychology and Aging. Heady. Journal of Clinical Psychology. B. 11. (2000). Ercan.D. Ergenlerin öznel iyi oluşları ile aile ortamları arasındaki ilişkinin incelenmesi? Aile ve Toplum Dergisi. J.125-133. N. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi. (1988). 34. NY: McGrawHill Publication. Minneapolis: National Council on Family Relations. (1991).Understanding happiness: A theory of subjective well being.E. Journal of Social and Personal Relationships.).. Journal of Marital and Family Therapy. 511–526. C. (2005). 1. (1991). Kirby. Gomez. (1991).. Adolescent peer relations. OIDA International Journal of Sustainable Development. Georgellis. A. 139-151. H.I. (2010).F. S. Eryılmaz. Psychological Reports.L. L. Basım. In A. A. 804-810. M. Emotional expression. F. & Smith. Fowler. Familial contribution to adolescent subjective well being. A. 721-733. 61 l-6 17. P. 2(1): 31-37. A. (1980).L. 15(3). Kunzmann. Türkiye’de ailelerin psikolojik örüntüleri. A.H.. Family environment and early behavioral development. Beverly Hills.O. P. University of Lovislono.H. Fowers. & Harrison. & 107 .. A. A generic measure of relationship satisfaction.J. S. positive affect. and negative affect. A. Eryılmaz. 10. 12. 21-30. (1986). Kottak. R... W. & Saif. La Greca. Fujita. A structural analysis of dependencies. & Locke. Parke. M. U. 93-102. & Olson.3. Child psychology: A comtemporary viewpoint. A study of the marital satisfaction levels of participants in a marriage Education course. Antropoloji: insan çeşitliliğine bir bakış.(2005). (2006). A. 24. Gottlieb.(1992).) Contemporary families: Looking forward.. A. Glenn.Eryılmaz. ambivalence over expression. & Vangelisti. An ınvestigation of the relation between extroversion. neuroticism. (2011). Aydan. (1982). King. Quantitative research on marital quality in the 1980s: A critical review. 22.E. (6’th Ed. (2001). Ankara: Ütopya Yayınevi. (1983). T. Master’s Thesis.. Friendships and romantic relationships: Do they predict social anxiety and depression? Journal of Clinical Child and Adolescent Psychology. & Wearing. 47. Journal of Personality and Social Psychology. Öznel iyi oluşun cinsiyet. 61. 38. Huston. Social support strategies. C.. Fowler. (2005). Gülerce. Is age-related stability of subjective well being a paradox? Cross-sectional and longitudinal evidence from the Berlin aging study. K.36 (4). B.I. P. Melboune.E..

The measurement of life satisfaction.. Journal of Counseling and Development. Relationships within the family: a systems perspective on development.. 134143. Reexamining adaptation and set point model of happiness: reactions to changes in marital status. (1989).. T. A..M. 3rd edn. The Annals of American Acedemy of Political and Social Science. 591 (1): 25-39. Pierce. Huzurevinde ve aile ortamında yaşayan yaşlıların incelenmesi.Caring Sci.. The influence of parent and peer attachments on life satisfaction in middle childhood and early adolescence. Know thyself and become what you are: a Eudaimonic approach to psychological well-being. (2000). A. (2001). Sarason. M.532. Journal of Happiness Studies.. J. Happiness is everything or ıs it? Explorations on the meaning of psychological well-being.33-36 yaşam doyumunun Journal of Geriatrics.).D. G. C..B. Moos.P. Adolescent subjective well-being and family dynamics. & Lucey C. & Dolgin.(2009). (1961). (2003). Ailede İletişim ve Yaşam.. Kurki. Studies in the assessment of parenting. (2002). B. Coldwell. cultures (11th ed.(726). A. K. P. (1989). G. C. C. The wheel of wellness counseling for wellness: a holistic model for treatmentplanning. Journal of family Psychology. pp. N.. & Dunn. relationships.A. (2003). Third edition. 180-183. Sweeney. Jacobson (Eds).The association of family support and wellbeing in later life depends on adult attachment style. Aile danışmanlığı. J. 16. & Bagini.(1988). S. Pinquart. Özgüven. Merz. Journal of Personality and Social Psychology. Journal of Social & Personal Relationships. 1069-1081. F. Minuchin. (2008). R. Savage-Scharff.. J. 239–249.. Palo Alto. Rask. (2002). Relationships within Families. & Singer. N. 19(4). The adolescent: Development. B. M. Sorensen. and Competence on Subjective Well-Being in Later Life: A Meta-Analysis. & Nagle. (2001). R. G. Attach Hum Dev 11:203– 221 Myers. F. J. Park. S. New York: Guilford. Ankara: PDREM Yayınları. Sarason. Sibling relationship in early middle childhood: Links with individual adjustment. Neugarten. Why are some people happier than others? American Psychologist. S. Family environment scale manual. B. Ryff. The empty nest syndrome: Myth or reality? Journal Counseling & Development. B. Raup. M. R. S. K. S. Nickerson. & Tobin. (2001).129-138. J. Clinical Handbook of Couples Therapy. J. (2000). & Witmer. 251-266.J.(2004). 339–356. Journals of Gerontology.Deiner.E. of Reder P. 3560.D. Özer. Gurman & N. E. (2004).. 13-39. 59–85.(6). 66. Journal of Personality and Social Psychology. 15( 2). Duncan S. California. E. Assessing the quality of personal relationships. In A. Lyubomirsky. Rice. 56. (2005). H & Moos. Pike. Consedine. G. Boston: Allyn & Bacon. in positive youth development. (2004). 9. P. Ankara: Nobel Yayınevi. & Solky..Oxford:Clarendon Press. Influences of Socioeconomic Status.(2003).s. Havighurst.. J.Butzel. 523. 14. J. 57. (1997). Turkish 7 (1). Scand J. 78(3). & Myers. E. 68. İ. Ryff. L. E. The role of subjective well-being 108 . 187-224. Object relations couple therapy.17. S. R. (2005). J.&Paavilainen. Social Indicators Research. I. Social Network. Nazlı.H. Hove: Brunner-Routledge. J. Psychology and Aging.S .

. London: Sage Events and subjective well-being: Only recent events matter. (1996). K. 51–58. Steinberg. Guidance and counseling in the elementary and middle Schools (pp. & Publications. 1021. Journal of Marriage and Family. (1995). Twenge. (1995). W.254-281) Brown Benchmark Publishers. & Foster. (2006). & Fujita.. Working with families.M. & Kottman. coping. C. motivation. F. L. Diener. E. New York: Guilford Press. 109 . Journal of Personality and Social Psychology.. Skinner. (2003). Walsh. Risk-taking in adolescence: What changes. Terry. Suh. Campbell. 1091-1102.Sanford. and why? Annals of the New York Academy of Sciences. 10(1). 574-583. E.A. Strengthening family resilience (2nd ed. (2004).. Perceived control. 70. E.A. M. J. F. 97-112.). Parenthood and marital satisfaction: A meta-analytic review. Problem–solving conversations in marriage: Does it matter what topics couples discuss? Personal Relationships. 65(3). (2003). J.K.

Ana-baba tutumlarını ve önemini açıklayabilecek. Ana-baba tutumlarının çocukla iletişime etkisini ifade edebilecek.Çocuk Sevgisinin Aile İçi İletişime Etkisi Ana-Baba Çocuk Etkileşiminde Tutarlılık Ana-Babanın Çocuğa Verdiği Değer Ana-Babanın Çocuğa Ayırdığı Zaman Ailedeki Kardeşler Arası Ayırımın İletişime Etkisi 110 . Anahtar Kavramlar İletişim Ana-Baba Tutumları Çocuğa Verilen Değer Çocuğa Ayrılan Zaman Etkileşim Ana-Baba Sevgisi Kıskançlık İçindekiler Giriş Ana-Baba Tutumlarının Çocukla İletişime Etkisi Ana-Baba. Ana-babanın çocuğa verdiği değerin iletişime etkisini ifade edebilecek. Ana-baba çocuk sevgisinin aile içi iletişime etkisini açıklayabilecek.6 Amaçlarımız Bu üniteyi tamamladıktan sonra. Tutarlı davranmanın ana-baba-çocuk etkileşimine etkisini açıklayabilecek. Ana-babanın çocuğa ayırdığı zamanın iletişime etkisini açıklayabilecek. Ailedeki kardeşler arası ayırımın iletişime etkisini açıklayabilecek bilgi ve becerilere sahip olabilirsiniz.

daha çok erkek çocukların tercih edildiği geleneksel toplumlarda görülmektedir. Tüm bunlar için ise ana111 . Ülkemizde aile yapısının sosyo-ekonomik gelişme ve kültürleşmeyle birlikte gittikçe duygusal bağlılık modeline doğru kaydığı gözlenmektedir (Kağıtçıbaşı. karar verememe. Demokratik ve duygusal etkileşimin etkili olduğu aile yapısında. Bu modelde aile üyeleri arasında bağımsızlık. bağımsız aile modeli. Duygularımız yaşamımızdaki pek çok yaşantı üzerinde etkili olur. çevresindeki insanlara sevgiyle yaklaşan. Ana-babanın çocuklarla etkileşimi çocuğun ailedeki yerini belirlemektedir. çocukların otoriteye boyun eğdiği. Ailenin sahip olduğu model. Ana-babalar. aynı davranış karşısında farklı zamanlarda farklı tepkiler vermekten kaçınmalıdır. Aile içindeki babanın. aile üyelerinin kendi aralarında kurdukları iletişimde etkili olmaktadır. özgüveni ve sosyal becerisi yüksek. Ailelerin sahip oldukları en değerli varlıklar çocuklarıdır. kadın statüsünde artmanın. çok çocuklu. Ana-babaların çocuklara sağlamaları gereken gelişimlerden birisi de duygusal gelişimdir. Duygusal bağlılık modeli. hem çocukluk yıllarında hem de yetişkinlik dönemlerindeki sosyal yaşamlarında ve kuracakları ailedeki iletişim biçimlerinde daha başarılı olmaktadır.Ailede Ebeveyn Çocuk Etkileşimi GİRİŞ Endüstri ve teknolojinin hızla gelişmesi sosyal yaşamda da değişmelere neden olmuştur. 2010). Ailelerinden yakın ilgi. 2007). annenin ve çocukların rolleri yeni oluşan sosyal yapıyla birlikte yeniden şekillenmiştir. uyumlu birer birey olmaktadır. Ana-babalar kendi içlerinde de tutarlı olmalı. sosyal değerler ve artık günümüzde de gittikçe önemini artıran psikolojik değerler verilmiştir. Ana-baba çocuk arasındaki etkileşim üzerinde etkili olan bir diğer faktör de anababaların çocuklarına tutarlı davranmalarıdır. çocuklarına duygusal olarak bağlanmalı. Anne ve babalar bir birleriyle bütünlük oluşturarak çocuklarına karşı tutarlı olmalıdır. sevgi ve demokratik bir ilişki gören çocuklar. Bağımlı aile modeli genellikle kadın statüsünün düşük olduğu. bireyci toplumlarda görülmektedir. Şimdiye kadar çocuklara ekonomik değerler. Aile üyelerinde aileye bağlılık sözkonusudur. Çocuklara aileleri tarafından verilen değerin türü zamanla farklılaşmıştır. Yaşanan bir durum karşısında ortak kararlar alarak aynı tutumu sergilemelidir. bağımlı aile modeli ve duygusal bağlılık modeli şeklindendir. Ana-babanın çocukla kurdukları iletişimde kullandıkları tutum ve tavırlar çocuğun sosyal yaşama ilişkin elde edeceği kazanımlar üzerinde ilk örnekler olmaktadır. asilik. Buna karşın daha otoriter yaklaşım sergileyen ailelerde yetişen çocuklarda ise çekingenlik. Ana-babalar. Duygu gelişimi üzerinde ana-babaya görevler düşmektedir. Bu değişme toplumun yapı taşını oluşturan aileler üzerinde kendini göstermiştir. Duygusal bağlılık modelinde ise hem aile üyeleri arasında duygusal bağlılık hem de bireysellik ve özerklik bulunmaktadır. Ana-babaların en temel duygu olan sevgi duygusunu çocuklarına mutlaka yaşatmaları gerekir. ona bireysel gelişimi için koşulsuz destek vermelidir. erkek çocuk tercihinde düşmenin ve çocuk yetiştirmede anababa kontrolünün yer aldığı bir modeldir. sevgiyle ve güven ortamında yetişen çocuklar. Bu modellere ait bir sınıflama. Tutarsız aileye sahip olan çocuklar hem kendi içlerinde tutarsızlık yaşayacak hem de doğru kararı vermekte zorlanacaklardır. Geçmişten günümüze sosyoekonomik ve kültürel gelişmeyle birlikte oluşmuş çeşitli aile modelleri görülmektedir. Bağımsız aile modeli ise ekonomik seviyesi yüksek. teknoloji ve endüstri açısından gelişmiş. hem sözleriyle hem de davranışlarıyla çocuklarını ne kadar sevdiklerini onlara hissettirmelidir. saldırganlık gibi davranışlar gözlenmektedir (Demiray. kadın statüsünde yükselme ve erkek çocuk tercihinde düşme görülmektedir.

inatçı. Bu da onların özgüvenlerini ve özsaygılarını düşürerek kendilerini değersiz bulmalarına neden olmaktadır. ANA-BABA TUTUMLARININ ÇOCUKLA İLETİŞİME ETKİSİ Ana-babaların çocuklarıyla kurmuş oldukları etkileşimde kullandıkları beş temel tutumdan sözedilebilir. silik. İzin verici anababalar çocuklarına toplumsal kuralları ve değerleri öğretmekte geri kalmakta ve bu kurallara uymadıklarında ise bir yaptırım uygulamamaktadırlar. sosyal ve kültürel olarak gelişebilmeleri için ana ve babalarına ihtiyaçları vardır. Böyle bir tutum içinde olan anne çocuğunu her türlü dış etkilerden korumaya çalışır. Ailelerinden bağımsız hareket edemedikleri için karar verme becerileri sağlıklı gelişememiş ve böylece yaratıcılıkları da zayıf kalmıştır (Sayar ve Bağlan. İzin Verici Aile İzin verici ana-babalar çocukların her türlü düşünce ve davranışlarını hoşgörü ile karşılarlar. Çocuk sürekli denetim altındadır. bilişsel. hırçın. Ana-babalar ancak bu şekilde davrandıklarında çocuklarına olan sevgilerini en iyi şekilde ortaya koyduklarına inanırlar. Çocukla ilgili verilecek kararlarda çocuğun fikrini almadan kararları kendileri verirler. ailesine karşı olumsuz duygular besler ve onlara güvenemez. 112 . sessiz. Katı bir disiplin uygulayarak çocuğun yaşamına müdahale ederler. Çocuklar yaşamlarıyla ilgili kararları doğru da olsa yanlış da olsa kendileri verirler ve ailelerinden bir tepki almazlar. 2011). Bulduğu an hemen doğrusunu öğretme çabası içine girer. Otoriter-Katı Kuralcı Aile Otoriter ve kuralcı ana-babalar çocuklarıyla ilgili kuralları kendileri koyarlar ve çocukları bu kurallara uymak zorunda bırakırlar. bağımlı ve başkalarından çok çabuk etkilenen bir yapıya sahiptirler. Bu nedenle vurucu. kindar ve kavgacı oldukları da görülmektedir. Görüldüğü gibi ana-baba-çocuk etkileşimi üzerinde etkili olan bir çok faktör vardır. Çocuk gereksinimlerini karşılayabilecek durumda olsa bile anne-baba onun yerine ihtiyacını gidermeye çalışır. Aile çocuğu sürekli kontrol eder ve çocuğun açığını bulmaya çalışır. Bu koruyuculuk daha çok anne tarafından gösterilir. Zaman zaman bu çocukların isyankâr. Bu sadece zaman olarak değil belki de daha önemlisi olan sevgide de kendini göstermelidir. Günümüz çağında hem annenin hem de babanın çalışıyor olması ve günün büyük oranını iş ortamında geçirmesi çocuklarına yeteri kadar zaman ayıramadıklarını göstermektedir. Bu çocuklar ailelerinden sürekli almaya alıştıkları için paylaşmayı bilmeyen ve işbirliği yapamayan bireyler olmaktadır (Dönmezer. Otoriter ve kuralcı aileler çoğun hata yapmasına tahammül edemez ve bu durumda çocuğu eleştirirler. Çocukların. Bu bölümde kısaca bu faktörlere değinilmiştir. Anne ve babasının kardeşleriyle kendisi arasında sevgi ayırımı yaptıklarını fark eden çocuk. Aşırı Koruyucu Aile Aşırı koruyucu ana-babalar çocuklarının yapması gereken pek çok işi kendileri yaparlar ve çocuklarına gereğinden fazla ilgi gösterirler. Ana-babaların çocuklarıyla birlikte oldukları süre içinde kardeşler arasında ayırım yapmadan her çocuğa dengeli bir zaman ayırarak etkinlikler yapmaları gerekir.babaların çocuklarına yeteri kadar zaman ayırmaları gerekmektedir. Bu çocuklar çevresindeki insanlara karşı çekingen. Bu çocuklar ailelerinden sürekli bir şeyler istedikleri için ailelerini rahatsız ederler ve aralarında uygun olmayan sert ilişkiler gelişebilir. Bu yöntem çocuğu disiplin altına alıyormuş gibi görünse de uzun vadede çocuğun bağımsız ve bireyci gelişimine zarar verir. duygusal. İzin verici ailede büyüyen çocukların toplumsal kuralları öğrenmede güçlük çektikleri görülmektedir. 1999). kırıcı ve saldırgan davranışlar sergileyebilmektedirler. Bir anne ya da baba ne kadar yoğun çalışırsa çalışsın günün belli saatlerinde mutlaka çocuklarıyla birlikte olması gerekir. İzin verici ailelerin çocukları kendilerine yetebilme düzeyleri ve sorumluluk düzeyleri düşük. özdenetimden yoksun ve doyumsuz çocuklardır. Bu tutumlar aşağıda sıralanmıştır. Otoriter ve kuralcı bir aile tutumuyla karşı karşıya kalan çocuk ailesinden sürekli baskı gördüğü için kendini ifade etmekte zorluk çekmektedir. Bu nedenle çocuklar yaşlarına uygun olmayan davranışlarda da bulunabilirler.

Hemen hemen her istediklerini yapabildiklerinden engellenmelere karşı tahammülleri yoktur. Çocuğun sorumluluk bilinci kazanmasına yardımcı olacak küçük görevler verilir. Çocuklara öfke ve kızgınlık duyguları yansıtılırsa çocuklarda 113 . 2011. daha yaratıcı. onlara iyi bir model olarak öğretmeye çalışırlar.59). kendilerini değerli bulmalarına neden olmaktadır. Sürekli aileleri tarafından korunup kollandıkları için bağımsız olamazlar ve kendi ayakları üzerinde durmakta güçlük çekerler. şefkat ve merhametin. Bu nedenle ana-babalarından ayrı kalamazlar ve sürekli onların yanında olmak isterler. Böyle bir tutum sergileyen aileye sahip çocuklar genellikle bencil oldukları için arkadaşları tarafından pek sevilmezler. Ana-babaların çocuklarıyla ilgili duygularını küçük yaştan itibaren açık bir şekilde onlara göstermeleri gerekir. Ana-babalarınız çocukluğunuzda sizinle iletişim kurarken daha çok hangi aile tutumunu sergiliyorlardı. Daha az çatışmanın yaşandığı ve daha çok güvenli ortamın bulunduğu bir ailede bulunan çocuğun stresli ve olumsuz yaşam koşullarını daha kolay atlattığı görülmektedir.ÇOCUK SEVGİSİNİN AİLE İÇİ İLETİŞİME ETKİSİ İletişimde Duygunun Önemi Aile içindeki duygusal etkileşim çocuğun gelişimi üzerinde oldukça etkilidir. 128). Kendileriyle ilgili bir karar vermeleri gerektiğinde cesaret gösteremezler. Ana-babalar çocuklarını gerektiğinde denetledikleri gibi aynı zamanda onlara ihtiyaç duydukları ilgiyi de göstermektedirler. Kendilerini yaşamın akışına bıraktıkları için geleceğe dönük planlar yapamazlar (Sayar ve Bağlan. İlgisiz ve Kayıtsız Aile İlgisiz ana-babalar çok rahattırlar ve çocuklarına yeteri kadar zaman ayırmazlar. İlgisiz ve kayıtsız ana-babaların genellikle çok işleri vardır ve çocuklarını yapacakları işe engel olacaklar düşüncesiyle kendilerinden uzak tutarlar (Dönmezer. Zamanını verimli kullanamaz. Çocuklarıyla iletişimleri çok azdır. Ana-babalar çocukların düşünce ve görüşlerine değer verirler. çevresindeki insanlara saygı gösteren ve sevgiyle bakan. Demokratik ana-babaların çocuklarını belli sınırlar içinde özgür bırakmaları ve istedikleri kararları vermelerine yardımcı olmaları. Edinmiş oldukları yanlış modeller sonucunda da yanlış alışkanlıklar kazanırlar. koruma güdüsünün. Çocuğun yaşamını kısıtlayıcı kurallar alınmışsa bunun nedeni çocuğa açıklanır. özerk ve bağımsız kişiler olduğu görülmektedir. sigara. alkol gibi zararlı alışkanlıklar edinirler. Zaman zaman ailede kendilerine iyi bir model bulamadıkları için başka yerlerde model ararlar ve yanlış modeller edinirler. özgüveni yüksek.Bu aile tutumunun otoriter ve kuralcı aile tutumundan farkı. Demokratik Aile En etkili ana-baba tutumu demokratik ana-baba tutumudur. sorumluluk sahibi. Gerekli kurallar çocukla tartışılarak önceden belirlenir. Bu tutuma sahip aileler evde çocuklarına sıcak. Ancak gösterilmesi gereken duygular olumlu duygulardır. okula karşı ilgisiz kalır. 1999. Sonuç olarak demokratik aileye sahip çocukların diğer dört aile ortamına sahip çocuklara göre daha özerk. Böyle bir aileye sahip çocuklar çok duygusaldır. 2011). sevecen ve sevgi dolu bir ortam oluştururlar. S. ANA-BABA. Demokratik bir aile ortamında büyüyen çocukların özgüvenleri yüksek. S. Çocuklarının olumlu davranışlarını onaylayarak sağlıklı bir gelişim göstermelerini sağlarlar. Ana-babalar çocukların kazanmaları gereken davranışları. Özgüvenleri düşük ve zayıf bir kişiliğe sahiptirler (Sayar ve Bağlan. Bu çocuklar paylaşımcı ve grup çalışmalarında daha başarılı bir özelliğe sahiptir. Çocuklarına iyi bir model olamazlar. bağımsız. vicdan duygusu gelişmiş bir kişiliğe sahip olduğu görülmektedir. Bu çocuklar aile ilgisi göremedikleri için ana-babalarının ilgisini çekmek için pek çok yola başvururlar. disiplinin önüne geçmiş olmasıdır.

Sevgi ortamında büyüyen çocuk. Bu farklılıklar hem cinsiyetten hem de kültürden kaynaklanmaktadır. davranış ve duygularıyla ruhsal açıdan doyurmalı ve anneyi tekrar ruhsal ve fiziksel olarak eski 114 . Anababanın çocuklarına karşı duymuş oldukları sevgi çocuk tarafından görülmez ve hissedilmezse bu sevginin çocuk üzerinde olumlu bir etkisi olamaz. 2009. Bu sözcükler olumsuz bir durumu ortaya koyacak sözcüklerdir. Ana-babaların gösterecekleri sevgi. ses tonuyla. Çocuklarına karşı sevgi duymayan ana-baba neredeyse hiç yoktur. Aile içinde kurulan iletişimde ana-babaların birbirlerine ve çocuklarına karşı kullandıkları hitap sözcükleri sıcak ve sevgi içerikli olmalıdır. Annenin çocuğuyla kullandığı iletişim yolu önemlidir. Anne sevgisinin koşulsuz sevgi olduğu bilinir. Ana-babalar. Bedensel temas yoluyla sevgi duygusunun yaşanmamış olması bazı psikolojik rahatsızlıkların temelini oluşturmaktadır (Yavuzer. tavır ve davranış içinde olmalıdır (Doğan. Aksi durumda anneyle çocuk arasındaki sevgi ve sıcak ilişki gittikçe yıpranacaktır. Anne çocuklarla geçirmiş olduğu yoğun dönemde zaman zaman fiziksek ve duygusal açıdan yorgunluk ve güçsüzlük hissedebilir. Sevgi göstermenin çeşitli yolları vardır. Sevgiden yoksun büyüyen çocuklar ise sevgi ihtiyacını karşılayamadıkları ve sevgiyi tatmadıkları için çevrelerine sevgi gösteremezler. s. tutarlı. Sevgi ortamı çocuklara kendilerini güvende hissettirmektedir. Çocuklar sevmeyi ve sevilmeyi belki de sevmemeyi yaşadığı ailede öğrenmektedir. Ailede Sevgi Duygusunun İletişime Etkisi Ailedeki iletişim ve etkileşimin temelini sevgi oluşturmaktadır.276). Bu kadar güçlü bir bağa sahip olan anne çocuk sevgisi zamanla kurulan iletişimin biçimine göre şekil değiştirebilir. 2010. değer veren. Ailede sevgi deyince akla anne gelir. konuşma biçimiyle. Bir aile. Özellikle bebeklik ve çocukluk döneminde kucaklayarak ve öperek gösterilen sevgi hem çocukların bedensel temas ihtiyacını hem de sevgi ihtiyacını etkili bir şekilde karşılamaktadır. çocuklarına onları yücelten sözcükler kullanmanın yanında çocuklarını olduğu gibi kabul eden sevgilerinin koşulsuz olduğunu gösteren söz. Aile üyeleri birbirleriyle konuşurken mümkünse ses tonunu yükseltmemeli. Burada babanın anneyi desteklemesi oldukça önemlidir. hayvanlara ve tüm canlılara sevgiyle bakar. Anne çok kutsal bir varlıktır. Ana-babalar. eleştirel dil kullanmamalı “sen zaten” ya da “ama” gibi sözcüklerle cümlelere başlamamalıdır.72). Oysaki çocuklara gösterilmesi gerek en önemli duygu sevgi duygusudur.104). Bedensel temas sadece bebeklerde ve çocuklarda değil hemen hemen her yaşta kullanılabilecek etkili bir sevgi gösterme biçimidir. Sevgi kadar önemli olan bir diğer konu ise sevginin açıkça gösterilmesidir. sıcak bir bakış ve gülümsemeyle. s. sabırlı. Anne sevgisinin arkasında eşler arasındaki samimi. Ancak duymuş oldukları sevgiyi çocuklarına açıkça gösteremeyen ana-babalar vardır. Sevgi ortamında büyüyen çocuklar mutludur ve yalnız olmadıklarını. Ana-babalar çocuklarına onları sevdiklerini hem sözel olarak hem de davranışsal olarak göstermelidir. Böyle durumlarda baba. Anne çocuğuyla dengeli. Bebek doğduktan sonra ilk sıcak teması anneyle yaşamaktadır.korku ve endişe gelişir ve çocuk ana-babası tarafından sevildiğini hissedemez. Sevgi hem ana-baba hem de çocuklar için oldukça önemlidir. korunduklarını ve değerli olduklarını hissederler. Bedensel temasla. hizmet etme yoluyla ve hediyeyle sevgi gösterilebilir. anneyi söz. sevgi sınırları içerisinde yeteri kadar zaman ayırarak ilişkilerini sürdürürse o kurulmuş olan güçlü sevgi bağı kuvvetlenerek devam eder. Kullanılan sözcükler karşıdaki kişiyi yücelten. Çocuklar küçük yaşlarda daha çok anneyle birlikte olduklarından hem sevme duygusunu hem de iletişim becerisini anneleriyle kurdukları iletişim yoluyla kazanırlar. sevgi ihtiyacını yeterince karşıladığı için çevresindeki insanlara. Ancak bu sevgi gösterisi aşırıya ve taşkınlığa kaçmadan yapılmalıdır. Sevgi. Sevgiyi göstermede ana-babalar arasında bazı farklılıklar görülmektedir. Sosyal ilişkilerinde kendi duygu ve düşüncelerini açıklayamaz ve kaygı yaşar. s. sıcak ve sevgi dolu ilişki yatmaktadır. onun ne kadar mükemmel olduğunu vurgulayan sözcükler olmalıdır. eşleri ve çocukları birbirine bağlayan en temel duygudur. eşlerin birbirine karşı duymuş oldukları sevgi sonucu temellenir. çocuklarının sağlıklı bir duygusal gelişim yaşaması için dengeli bir duygusal etkileşim ortamı hazırlamaları gerekir (Yavuzer. Çocuklar dünyaya geldikleri andan itibaren sevgi görmeye ihtiyaç duyarlar. Anne yoksunluğu çocuk gelişimiyle ilgili pek çok alanda olumsuz etki bırakacağı gibi çocuğun duygusal gelişimiyle ilgili özellikle de sevgi ihtiyacını gidermesiyle ilgili de olumsuz etki bırakacaktır. onların yaşamındaki diğer ihtiyaçları karşılamalarında da etkili olur. 2008.

eşlerin çocuk yetiştirmeye karşı sahip oldukları farklı bakış açılarından kaynaklanmaktadır. Zamanla yaptırımları söylemekten sıkılarak daha sonraki bir zamana ertelemek de tutarsızlığı göstermektedir. Baba çocukları için bir güven kaynağı ve kişilik gelişiminde etkili bir rol modeldir. Babalarının sarılmasına. çocuğu olduğu gibi kabul etmeyi. Geleneksel ailelerde baba. Ana-babalar çocuklarına duydukları sevgiyi açıkça göstermeli. ailede otorite durumundadır ve ailedeki disiplini baba sağlamaktadır. ana-babalar temel konularda birlikte hareket etmelidir. Oysaki çocukların babalarının sevgisine ihtiyacı vardır. Ana-babaların çocuklarından beklentileri farklı olsa bile çocuğun yanında birlikte hareket ediyor izlenimi bırakmaları gerekir. Ana-babaların sahip oldukları ruhsal değişmeler de çocuklarına karşı tutarlı davranmalarını güçleştirmektedir. öpmesine ihtiyacı ve hakkı vardır. S. Sevgi. hoşgörülü ve sabırlı olmak gerekir. 2011. yaşadıkları eski-yeni çatışmalarından kaynaklanmaktadır. kaygı ve iş yoğunluğu ana-babaların ruhsal yapısı üzerinde etkili olmaktadır. s. S. Eşler Arası Tutarsızlık Eşler arasında ortaya çıkan tutarsızlık. çocuklarına bireylerin farklı fikirlere sahip olabilecekleri anlayışını kazandırmasına rağmen. Ana-babalar eskiden çocuklarına karşı göstermiş oldukları bir davranış biçimini artık göstermeyebilirler. anlayışlı. Sevgi. onunla yeteri kadar ilgilenip şefkatle yaklaşmayı. Sonuç olarak çocukların sağlıklı bir gelişim gösterebilmeleri için ana-babalarının sevgilerine ihtiyaçları vardır. Gün içinde yaşanan stres. 2011. Bu tutarsızlık eşler arasında olduğu gibi annenin ya da babanın aynı durum karşısında farklı zamanlarda farklı davranış sergilemeleriyle de kendini göstermektedir. 128). Ana-babaların bir kuralı uygulamaya koyduktan sonra o kuralı uygulamadan kaldırmaları tutarsız davrandıklarını göstermektedir. 171). Eğer ki çocuklar ana-babalarında bir tutarsızlık görürlerse kendilerine uygulanan disiplinde de bir belirsizlik görecek ve kendinden bekleneni yerine getirmeyeceklerdir (Sayar ve Bağlan. 2007. öperlerdi. Günümüzde belki bu kadar uç örneklere rastlanmasa da hala bir topluluk içinde çocuğuna rahat rahat sarılıp öpmeye çekinen babalar görmek olasıdır. Bir baba çocuğunun bu hakkını elinden almamalıdır. Yakın zamana kadar bu tutuma sahip kimi babalar çocuklarına uyurken sarılır. sadece bebeklik ya da çocukluk dönemlerinde değil her yaşta ihtiyaç duyulan ve gösterilmesi gereken bir duygudur (Kayhan.gücüne kavuşturmalıdır. Ana-babalar hangi nedenlerle çocuklarına tutarsız davranırlar? 115 . Ana-babaların küçük fikir ayrılıkları. Ayrıca eşlerin çocuk yetiştirmeye ilişkin yöntem değiştirme kararı konusundaki uyuşmazlık da çocuklara karşı tutarsız davranmalarına neden olmaktadır. Bu nedenle babalar belkide otorite kaybına uğramamak için çocuklarına olan sevgilerini kapalı biçimde göstermektedirler. Sizce sevgi göstermenin kaç değişik yolu vardır? Size göre sevgi göstermenin en etkili yolu hangisidir? ANA-BABA ÇOCUK ETKİLEŞİMİNDE TUTARLILIK Bazı ana-babaların çocuklarına karşı tutarsız davrandıkları görülmektedir. Eşlerin Kendi İçindeki Tutarsızlık Eşlerin kendi içlerinde gösterdikleri tutarsızlık. Tutarlı olmak için çocuklara karşı ilgili olmak. onlara karşı dengeli. güvenli bir ortam sunmalıdır. tutarlı. zor durumlarda bile hiç yakınmadan sabırla büyütmeyi ifade etmektedir. Aksi taktirde çocuklar kendilerine sergilenen tutarsız tavırlardan dolayı nerede nasıl davranacakları konusunda kararsız kalabilirler (Sayar ve Bağlan. Baba yoksunluğu çocukların ihtiyacı olan sevgiyi tam olarak karşılayamamalarına neden olmaktadır.118).

endüstrileşmiş. Bu tip ailelerde kadının statüsü yüksek. Bağımsız aile/insan modeli daha çok sosyo-ekonomik düzeyi yüksek. Ayrıca ailelerin çocuk sahibi olması toplum tarafından beklenen ve kabul gören bir durumdur. Bağımsız aile/insan modelinde olduğu gibi bu modelde de erkek çocukları tercih düşüktür. planlanmadan dünyaya gelen çocukları kabullenmede. bağımlı aile/insan modeli ve Psikolojik/duygusal bağlı aile modelidir. Günümüzde aileler çocukların büyümelerinde. Bağımlı aile/insan modelinde yer alan ailelerin sosyo-ekonomik düzeyleri düşük. Bunlar faydacı/ekonomik. eşlere tarifsiz mutluluklar yaşatır. Psikolojik/duygusal aile modeli ise iki prototipin sentezi gibidir. Psikolojik değerde çocuk sayısının azlığı önemlidir. Erkek çocuklar aynı zamanda aileye ekonomik getiri sağlayacak kişilerdir. Tolumun sosyal ve kültürel yapısı zamanla değiştiği için ailenin sahip olduğu değerler de değişmektedir. Bu değere sahip aileler. Ana babalar. teknolojinin kullanıldığı kentlerde yaşayan ailelerde görülmektedir. tarımla uğraşan düşük sosyo-ekonomik düzeye sahip ailelerdir. Ne kadar çok çocuk varsa o kadar fazla gelir olacaktır. Çocukların aileye maddi bir getirisi vardır. 2010. Ailede duygusal bağlılıklar olmasına karşın bireysel değerler ve özerklik ana-baba kontrolünde olmak koşuluyla ön plandadır. Kağıtçıbaşı (2010)’nın ortaya koyduğu aile değişim modeline göre aileler hangi modele uygun hareket ediyorlarsa çocuklarına da o şekilde değer verirler. Bu aileler çocuklarının bağımsız ve bireyci yetişmesine önem verirler. 2003. ilgi ve sevgi göstermede istenen çocuklara oranla daha soğuk davranabilirler. Böyle bir anlayışa sahip ailede doğacak bir çocuk aile için istenmeyen çocuk olabilir. Ailedeki çocuk sayısı da yüksektir (Kağıtçıbaşı. Böylece ailede sevgi atmosferi gelişir. Faydacı değere sahip aileler yaşlılıklarını güvenceye almak için erkek çocuklarına değer verirler. istenmeden. Bu nedenle aileler her çocuğun kendileri için ekonomik bir külfet olduğunu düşünmektedir. Bu tür aileler refah seviyesi yüksek daha çok kentlerde yaşayan ailelerdir. Bağımsız aile/insan modeli. Aile üyeleri birbirlerine ekonomik bağlarla değil duygusal bağlarla bağlardır. eğitimlerinde ve yaşantılarındaki pek çok konuda en iyisini yapma adına daha özverili davranmaktadır. Çocuk sayısı arttıkça maddi getiri de artacaktır. Bu ailelerde erkek çocuk tercihi daha fazladır. Yaşanan kültürel değişim ve sosyo-ekonomik gelişmelerle birlikte. şehirlerde de kentlerde de görülebilir (Hortaçsu. doğum oranı düşüktür. s. Eşler arasında ise bu değere kadınlar erkeklere oranla daha çok önem vermektedir. 116 .205).204). Bu ailelerde çocukların cinsiyetinin ne olduğu önemli değildir. Tarihsel süreçte ailelerin çocuklarına verdikleri değerler değişime uğramıştır. Yaşlandıklarında çocuklarının kendilerine bakmasını beklerler. s. gelişmelerinde. Aile sisteminin işleyişi ve sosyo ekonomik düzeyine göre üç ailelerin üç farklı prototipi vardır. Çocuklar büyütülürken alınan haz. Kadınların ailedeki statüleri yüksek ve ailedeki doğum oranı düşüktür. Bütün çocuklar ana-babalarının yanında aynı değere sahip olmalıdır. Bu anlayışa sahip aileler aynı zamanda çocuklarından ekonomik olarak da yarar elde etmek isterler. Onlar için önemli olan aile isminin devam etmesidir. Psikolojik değere sahip ailelerde çocuklardan alınan zevk ve mutluluk ön plandadır. Bu aileler genellikle kırsal kesimde yaşayan. Hiç kimse kendi isteğiyle dünyaya gelmemiştir. Bu tip aileler otoriter ailelerdir ve kadınların statüsü düşüktür. Aile içinde bulunduğu tolumun kültürüne ve değerlerine bağlıdır. çocukların büyüme sürecinde ortaya koydukları davranışlar ve bu davranışlarda yaşanan ilkler. aileler genel olarak psikolojik/duygusal bağlılık modeline doğru kaymaktadır. Çocuk her ne şekilde dünyaya gelirse gelsin ana-babaların bütün çocuklarına aynı düzeyde ve yakınlıkta olması gerekir. Bu ailelerde üyeler arası maddi bağlılıklar vardır. Çocuklara verilen değerde etkili olan bir diğer faktör de çocuğun aileye getireceği ekonomik yüktür. Anababa yaşlılık yıllarında ekonomik açıdan çocuklarına bağlıdır ve bu nedenle de erkek çocukları daha çok tercih ederler. psikolojik ve sosyal değerlerdir. Sosyal değere sahip aileler ise daha çok erkek çocuklarına değer vermektedir. Kağıtçıbaşı (2010) ailelerde çocuğa verilen üç farklı değerden sözetmektedir.ANA-BABANIN ÇOCUĞA VERDİĞİ DEĞER Aile tolumu oluşturan en küçük sosyal yapıdır ve aileyi toplumdan ayırmak mümkün değildir. kırsal bölgede yaşayan ve tarımla uğraşan geleneksel ailelerdir.

onlarla birlikte olmaya. Çocukların kişisel. Bireye yeni bilgi ve beceriler kazandırır. ne kadar değer verildiklerini hisseder ve bir aile yapısının sıcaklığını görürler. Bu durum çocuk gelişiminde oldukça etkili bir yere sahip olan ana-baba çocuk etkileşimini sınırlandırmaktadır. Zamanı verimli kullanmanın artık çok etkili olduğu günümüz yaşamında her şeyi ayrıntılı planlayıp günü gününe yapmanın oldukça yararı vardır. Çocuklar aile için çok önemlidir ve çok değerli varlıklardır. Ayrıca çocuklar anne ve babalarının kendilerine zaman ayırdıklarını gördüklerinde anne ve babaları tarafından ne kadar sevildiklerini.Ailelerin çocuklarına vermiş oldukları kaç tip değer vardır ve bu değerler nelerdir? ANA-BABANIN ÇOCUĞA AYIRDIĞI ZAMAN Günümüzün karmaşık yaşamında insanların varlıklarını sürdürüp başarılı olabilmeleri için hızla değişen sosyal ve mesleki yaşama ayak uydurmaları gerekmektedir. Bu zaman dilimi içinde yapılacak etkinliklerle çocukların fiziksel. oyun oynamaya ihtiyacı vardır. aile bağlarını güçlendirmek ve konuşulamayan konuları konuşmak için önemli bir zaman dilimidir. kariyer elde etmenin önemli hale gelmesi. Bireyin içinde yaşadığı doğal ve toplumsal çevreyi tanımasına ve çevre ile sağlıklı ilişkiler kurabilmesine yardımcı olur. Ana-babalar boş zamanlarını çocuklarıyla birlikte geçirirlerse beklide zamanı daha verimli bir şekilde değerlendirmiş olurlar. sosyal ve ahlaki değerleri kazanabilmeleri için ana-babalarını rol model olarak almaları gerekir. boş zaman etkinliklerinin oluşturacağı etkiyi şu şekilde özetlemiştir. Bu zaman dilimleri içinde beklide en etkili kullanılabilecek zaman. Yoğun yaşam temposu aile üyelerinin birlikte geçirdikleri zaman dilimini gittikçe azalttığından ailede geçirilen zamanı. • • • • Bireyin kendini ifade etme ve var olan güçlerinin ortaya çıkarıp geliştirebilme fırsatı verir. hem de aile yaşamında pek çok şeyi kaçırmış olur ve tekrar elde etmekte de güçlük çekebiliriz. yemek saatleridir. s. Babalarla birlikte annelerin de iş hayatına atılmaları. Genellikle insanlar boş zamanlarını sevdikleri kişilere ayırırlar. Çocuğa sahip bir ana-baba için boş zaman çok önemli bir zaman dilimidir. dilsel ve ahlaki gelişimleri üzerinde olumlu gelişmeler sağlanabilir.22). Birey fiziksel. Henüz geleneksel aile modelini tam olarak üzerinden atamayan ailelerde anne hem çalışmakta hem de akşam eve geldiğinde ev işleriyle ve çocuk bakımıyla ilgilenmektedir. Yemek saatleri aile içi iletişimi artırmak. Günümüz koşullarında ise aile üyelerinin birbirine yeteri kadar zaman ayıramadıkları görülmektedir. Aile üyeleri boş zamanlarını birlikte değerlendirirlerse üyeler arasındaki ilişkiler daha da güçlenir ve birbirlerini daha iyi anlama fırsatı 117 . hafta sonları ve yıllık tatiller oluşturmaktadır. Bu da anneyi hem fiziksel olarak hem de ruhsal olarak yıpratmaktadır. Çocuklar onlarla konuşabilecek yeterli zamanı bulmalı ve pek çok konuda fikirlerini alıp tartışmalıdır. Tüm bu gerekçeler çocukların ihmal edilmesi için bir neden olamaz. hem mesleki. Bunun için de yapılabilecek önemli becerilerden birisi zamanı iyi kullanma becerisidir. Burada üzerinde durulan konu aileye ayrılan zamanla ilgilidir. zihinsel ve ruhsal rahatlama sonucu yeniden verimli çalışma gücü kazanır. maddi gücün gittikçe daha önemli olması aile üyelerinin iletişim adına birbirlerine yeteri kadar zaman ayıramamalarına neden olmaktadır. günün akşam saatleri. bilişsel. kişisel. Ayrıca çocukların ana-babasının ilgi ve sevgisine. Babanın da ev işlerinde ve çocuk bakımında sorumluluk alması gerekmektedir (Önder. Boş zamanı doğru değerlendirmenin bir yararı da çocuklara bunu öğretmektir. Aksi durumda hem sosyal. Çocuklar zamanlarını nasıl kullanacaklarını ve nasıl planlayacaklarını ana-babalarından öğrenirler. sosyal. Çocukları için ayırmış olduğu zamanı da verimli kullanamamasına neden olmaktadır. Kayhan (2007). Günün sınırlı zamanında bir arada bulunan aile üyelerinin birbiriyle etkileşiminin yeterli ve verimli olması gerekir. Hem annenin hem de babanın çalıştığı ailelerde evle ilgili yapılması gereken işlerin paylaşılması gerekir. Bunları yapabilmek için ana-babaların etkili bir zaman planlaması ve iş paylaşımı yapması gerekir. Ana-baba için de en çok sevilen kişiler çocuklarıdır ve onlarla birlikte olmaları gerekir. Birey kendini geliştirme ve yenileme olanağı bulur. 2007.

Ailesinin büyük kız çocuğudur. 118 . Bu konuyla ilgili Yavuzer (2008). Annemle de arkadaşlarım hakkında konuşuyor. araba yıkıyoruz. Ana-babaların çocuklarının gelişimi için mutlaka bu süreci yaşamaları gerekir. D. Annem çay saati için mutfakta benimle birlikte kurabiye yaparken. Beni önemsediğini hissediyorum…” Siz anne ya da babanızla birlikte zaman geçirirken daha çok hangi etkinliği yapardınız? AİLEDEKİ KARDEŞLER ARASI AYIRIMIN İLETİŞİME ETKİSİ Ailelerin genellikle çocuklarını aynı düzeyde sevdiklerini söylemelerine rağmen zaman zaman bazı çocukları daha çok sevdikleri görülmektedir. şöyle bir örnek olay aktarmıştır. hikâyeler. masallar okuyoruz…” Leyla 10 yaşında. “Biz üç kardeşiz. evde bulamadığı ilgi ve sevgiyi ev dışında aramaya çalışan bir birey olmuş ve ne yazık ki. Yükseköğrenimini tamamladığı yıllarda zaman zaman eve gelmeyen. alkol kullanan. tuttuğumuz takımdan. Bu ana-babalar sevdikleri çocuklara diğerlerinden daha farklı davranmaktadır. Bir de babamın başımı okşaması. Çocukların ana-babalarıyla birlikte zevk alarak vakit geçirdikleri en önemli etkinlik oyundur. Oyun çocukların kendi ilgi ve yeteneklerini keşfetmelerine yardımcı olduğu gibi bilişsel. Annem. ama yine de her birimizle tek tek ilgilenip. Babam çok güzel masal anlatır.bulurlar. Oyun aile yaşantısında önemli bir yere sahiptir. tam meslek sahibi olduğu bir dönemde yaşamına son vermiştir. Şarkı bile söylediğimiz oluyor birlikte. “Annemle babamın beni sevdiğini biliyorum. Bazen askerlik hatıralarını anlatıyor. Onları daha çok kayırmakta aynı durumda diğerlerine olumsuz tepki gösterirken sevdikleri çocuğa tepkisiz kalmaktadırlar.133).. Anne ya da babasının kardeşini daha çok sevdiğini fark eden çocukla ana-babası arasında duygusal sorunlar ortaya çıkabilir. babam da kardeşimle sohbet ediyor. babam. Onların da beni sevdiğini biliyorum” diyor. Mutlu ve zevkli bir beraberlik olması için etkinlik seçiminde mümkün olduğunca ailedeki bireylerin hoşuna giden etkinlikler seçilmelidir (Kayhan. Ödevimde yapamadığım bir soru olduğu zaman babama sorabileceğimi bildiğim için ders çalışmaktan çekinmiyorum. bize kendimizi özel hissettiriyorlar. hem en çok birlikte olmak istediği kişilerle birliktedir hem de en çok yapmak istediği şeyi yapmaktadır. çünkü benimle vakit geçiriyorlar” diyor. Ailesiyle oyun oynayan çocuk. Kendisinden küçük olan erkek kardeşine anne babası tarafından her zaman ayrıcalıklı davranılmış ve D. Baba zaman içinde de bu yanlış tutumunu değiştirmemiş ve çeşitli bilimsel uyarılara ilgi göstermemiştir. Haftada en azından bir kez bize masal anlatır. geleceğe dair planlarımızdan konuşuyoruz. kırılmış oyuncağımı ya da bozulmuş radyoyu tamir ediyoruz. s. ‘İYİ GECELER LEYLA’CIĞIM’ demesi çok hoşuma gidiyor. duygusal. “Babam akşam işten gelip dinlendikten sonra bulmaca çözüyoruz. 2011. 2007. kardeşim ve ben en çok sessiz sinema oyununu seviyoruz. Bu çocukların ailesine karşı oluşturdukları güven duygusu sarsılır ve ana-babasına duyduğu sevgi gittikçe zayıflar. berbere gidiyoruz…” Yusuf’un gözleri genellikle ışıl ışıl. ailelerin çocuklarına ayırdıkları zamanın çocuklar üzerine bıraktığı olumlu etkiyi yine onların söylemleriyle şu şekilde aktarmıştır. Oynanan oyunla hem aile üyeleri arasındaki etkileşim güçlenir hem de çocuğun gelişimi desteklenmiş olur (Sayar. Herkesin hemfikir olduğu bir karara uyum kolaylaşır ve herkes yapılan etkinlikten yeteri kadar doyum elde edebilir. Sayar (2011).122). sosyal ve fiziksel olarak gelişimlerine de yardımcı olmaktadır. Birlikte basketbol oynuyoruz. s. Mehmet’e babasının kendisini sevdiğini nereden anladığını sorduğumuzda Şu cevabı veriyor: “Çünkü benimle birlikte zaman geçiriyor. “Annemle babamı çok seviyorum. bazen de kitaptan okur. arkadaşlarımdan. D. Daima küçük görülerek dışlanmıştır. Boş zamanlar değerlendirilirken ne tür etkinlik yapılacağıyla ilgili kararı aile üyeleri ortak vermelidir.

Zaman zaman kardeşlerden bazılar bu sevgi ayırımından rahatsız olabilir. Özellikle geleneksel ailelerde gittikçe azalmasına rağmen erkek çocuğa verilen değer daha çoktur. Ana-babasının kardeşini kendisinden daha çok sevdiğini düşünen bir çocuk neler yaşayabilir? 119 . Ayrıca ana-babalar yaşlılıklarında erkek çocuklarını kendilerine bakacak bir güven kaynağı olarak görmektedir.119). 2007. ilgi paylaşımına. gerek diğerlerine göre daha küçük olmalarından gerekse sempatik tavırlarından dolayı daha çok ilgi.Ailede ikinci çocuğun doğması daha önce tek çocukla kurulmuş düzeni bozarak yeni bir düzenin kurulmasını gerekli kılar. Bu durum ailede gerginlik oluşturur. Ancak bu her zaman böyle olmayabilir. Büyük çocukla yeni doğan çocuk arasında ana-babanın sevgisini paylaşma sorunu ortaya çıkar. Anababaların bu durumu göz önünde bulundurarak böyle basit ve anlamsız ayırımlara girmemeleri gerekir. Bu ortaklık ana-baba sevgisinden fiziki mekân paylaşımına. Erkek çocuklar ailenin hem adını devam ettirmekte hem de aileye ekonomik kazanç sağlamaktadır. Kardeşler arası ayırım çocukların sahip oldukları cinsiyetten de kaynaklanmaktadır. En küçük çocuklar. Özellikle aralarında yaş farkı az olan çocuklarda kıskançlık oldukça fazla görülmektedir. çocuklarına dengeli ve eşit davranmalı asla ayırım yapmamalıdır. Ailelerin yapmış oldukları bir diğer kardeş ayırımı ise küçük kardeş büyük kardeş ayırımıdır. daha sevgi dolu ve değer veren ortamların arayışı içine girmektedirler. Aksi halde çocuklar arasındaki sevgi ve saygı zarar görür ve birbirlerine karşı düşmanca bir tutum geliştirebilirler (Kayhan. Çünkü yeni doğan çocuk büyük çocuğun sahip olduğu pek çok şeye ortak olmuştur. Daha sıcak. Özellikle üç ve daha çok çocuklu ailelerde en küçük çocuk daha çok sevilmektedir. Bu faktörlerden dolayı erkek çocuklarla kız çocuklar arsında ayırım yapıldığı görülmektedir. Burada iki çocuk arasındaki dengeyi sağlayacak olan kişiler ana-babalardır. oyuncak ve zaman paylaşımına kadar devam etmektedir. Bu konuya değer başlığında değinilmişti. Böyle bir durumla karşı karşıya kalan kız çocuklarının aile bağları zayıflamakta ve gerekli desteği göremedikleri için ailelerine güvenmemektedirler. Henüz doğru karar verebilme yeterliliğine sahip olmadan vermiş oldukları kararlar sonucunda da çok daha büyük sorunlarla karşı karşıya kalabilmektedirler. Kıskançlık oldukça doğal bir durumdur. Evlat kız da olsa erkek de olsa aynıdır ve kesinlikle ayırım yapmak doğru değildir. s. dikkat ve sevgi görmektedir. Küçük çocuklara sadece ana-babalar değil çoğu zaman büyük çocuklar da daha çok sevgi göstermektedir. Ana-baba. Böyle durumlarda ana-babaların dikkatli olup rahatsız oluşturacak kadar sevgi ayırımı yapmamaları gerekir.

İlk dört aile tutumunu sergileyen ana-babalar çocuklarıyla sağlıklı iletişim kuramamakta ve bunun sonucunda da çocuklar kişisel. Sosyal değere sahip aileler ise daha çok erkek çocuklarına değer vermektedir. özgüveni yüksek. Bu ana-babalar sevdikleri çocuklara diğerlerinden daha farklı davranmaktadır. Faydacı değere sahip aileler yaşlılıklarını güvenceye almak için erkek çocuklarına değer verirler. Ailelerde çocuğa verilen üç farklı değerden sözedilebilir. Ayrıca ailelerin çocuk sahibi olması toplum tarafından beklenen ve kabul gören bir durumdur. çocuğu olduğu gibi kabul etmeyi. Ailelerin genellikle çocuklarını aynı düzeyde sevdiklerini söylemelerine rağmen zaman zaman bazı çocukları daha çok sevdikleri görülmektedir. Bu tutarsızlık eşler arasında olduğu gibi annenin ya da babanın aynı durum karşısında farklı zamanlarda farklı davranış sergilemeleriyle de kendini göstermektedir. Çocukların aileye maddi bir getirisi vardır. ne kadar değer verildiklerini hisseder ve bir aile yapısının sıcaklığını görürler. Oysaki demokratik tutum sergileyen aileye sahip çocuklar. Aile içi iletişim ve etkileşimde sevgi duygusu önemli bir etkiye sahiptir. ses tonuyla. Bu çocukların ailesine karşı oluşturdukları güven duygusu sarsılır ve ana-babasına duyduğu sevgi gittikçe zayıflar. bilişsel. çocukların büyüme sürecinde ortaya koydukları davranışlar ve bu davranışlarda yaşanan ilkler. konuşma biçimiyle. psikolojik ve sosyal değerlerdir. Çocuklar büyütülürken alınan haz. . Yaşlandıklarında çocuklarının kendilerine 120 bakmasını beklerler. daha özerk. Eşler arasındaki tutarsızlık. Sevgi.Özet Ailelerin çocuklarıyla kudukları iletişimde kulandıkları tutumlar. vicdan duygusu gelişmiş bir kişiliğe sahip olmaktadır. Onlar için önemli olan aile isminin devam etmesidir. Onları daha çok kayırmakta aynı durumda diğerlerine olumsuz tepki gösterirken sevdikleri çocuğa tepkisiz kalmaktadırlar. Bu zaman dilimi içinde yapılacak etkinliklerle çocukların fiziksel. anne ve babaları tarafından ne kadar sevildiklerini. Anne ya da babasının kardeşini daha çok sevdiğini fark eden çocukla ana-babası arasında duygusal sorunlar ortaya çıkabilir. Çocuğa sahip bir anababa için birlikte geçirilen zaman çok önemli bir zaman dilimidir. sorumluluk sahibi. zor durumlarda bile hiç yakınmadan sabırla çocuklara destek olmayı ifade etmektedir. Ayrıca çocuklar anne ve babalarının kendilerine zaman ayırdıklarını gördüklerinde. Her anne ve baba çocuğunu sever ancak sevgilerini gösteremedikleri zaman çocukları kendilerinin ne kadar sevildiğini anlayamayabilir. Sevgi göstermenin pek çok yolu vardır. Bu anlayışa sahip aileler aynı zamanda çocuklarından ekonomik olarak da yarar elde etmek isterler. Psikolojik değere sahip ailelerde. kişisel. Bunlar faydacı/ekonomik. hizmet etme yoluyla ve hediyeyle sevgi gösterilebilir. Kardeşlerarası ayırımın daha erkek çocuklar lehine ya da çok çocuklu ailelerde küçük çocuk lehine olduğu görülmektedir. Eşlerin kendi içlerinde gösterdikleri tutarsızlık. onunla yeteri kadar ilgilenip şefkatle yaklaşmayı. Otoriter-katı kuralcı aile. izin verici aile. Bedensel temasla. çocuklardan alınan zevk ve mutluluk ön plandadır. eşlere tarifsiz mutluluklar yaşatır. sosyal ve ahlaki yönden sağlıklı gelişim gösterememektedir. sıcak bir bakış ve gülümsemeyle. bağımsız. Ana-babalar. sevgilerini mutlaka çocuklarına göstermeleri gerekir. çevresindeki insanlara saygı gösteren ve sevgiyle bakan. eşlerin çocuk yetiştirmeye karşı sahip oldukları farklı bakış açılarından ya da çocuk yetiştirmeye ilişkin yöntem değiştirme kararı konusundaki uyuşmazlıklardan ortaya çıkmaktadır. aşırı koruyucu aile. yaşadıkları eski-yeni çatışmalarından ya da sahip oldukları ruhsal değişmelerden kaynaklanabilmektedir. Ana-babalar zaman zaman çocuklarına tutarsız davranmaktadır. Günün sınırlı zamanında bir arada bulunan aile üyelerinin birbiriyle etkileşiminin yeterli ve verimli olması gerekir. ilgisiz ve kayıtsız aile ve demokratik aile şeklinde sıralanabilir. dilsel ve ahlaki gelişimleri üzerinde olumlu gelişmeler sağlanabilir. sosyal. Sevgi aileyi birbirine bağlayan en temel duygudur. Çocuklar ana-babalarında bir tutarsızlık gördüklerinde kendilerine uygulanan disiplinde de bir belirsizlik görerek kendilerinden bekleneni yerine getirmeyebilirler.

Annesinden izin alarak bahçeye oynamaya giderken babasıyla karşılaşan ve babası tarafından eve geri gönderilen çocuğun karşılaştığı durum aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir? a. Ana-baba arasındaki sevgi farklılığı d. Çocuklara tutarlı davranma b. Çocuğa verilen yanlış zaman c. Her gece çocuğu uyurken öpme e. Demokratik aile e. Çocuğun sokağa çıkma isteğine engel olmak e. Kızına değer vermemektedir 10. Sosyal değer d. Çocuğuna genellikle her hafta sinema gitme izini veren babanın bazı haftalar izin vermemesi aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir? a.00’de eve gelen babanın kızına saat 19. İlgisiz ve kayıtsız aile 3. Otoriter-katı kuralcı aile c. Çocukla kullanma konuşurken sevgi sözcükleri 6. Annenin evdeki iş yükünü hafifletmek b. Kızına güvenmemektedir b. Demokratik aile e. Psikolojik değer e. Çocukların gelişimlerine en çok olumlu katkı sağlayan aile tutumu hangisidir? a. İlgisiz ve kayıtsız aile b. İzin verici aile d. İzin verici aile d. Çocuğun sıkılmasına engel olmak c. Çocukla oyun oynama b. Kızının akşam annesine yardım etmesini istemektedir d. Kızını oğlu kadar sevmemektedir c. Çocuğa zaman ayırmanın önemini kavramak d.00’da eve geldiği için kızması aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir? a. İlgisiz ve kayıtsız aile b. Her akşam çocuklara zaman ayırma c. Baba çocukların her hafta sinemaya gitmesini doğru bulmamaktadır 121 . Felsefi değer b. Faydacı değer c. Otoriter-katı kuralcı aile çocuğa verilen 5. Aşağıdakilerden hangisi çocuğa duyulan sevgiyi göstermenin etkili yollarından birisi değildir? a. Çocuğa hediye alma d. Çocuklara hak ettikleri değeri verme e. Oğlu her akşam saat 20. Kızıyla oğlu arasında ayırım yapmaktadır e. Ana-baba arasındaki tutarsızlık b. Otoriter-katı kuralcı aile b. Bu babanın uyguladığı bir disiplin yöntemidir d. Baba tutarsız davranmaktadır c. Ekonomik değer 8. Aşağıdakilerden hangisi ailede ana-baba çocuk etkileşimini olumsuz etkileyen bir durumdur? a. O hafta çocuğun sinemaya gitmesini anne istemiyordur b. Her akşam bir saat çocuğuyla oyun oynayan baba için aile içi etkileşimde etkililiği fark edilen durum hangisidir? a. Akşam eve gelince çocuğa sarılma c.Kendimizi Sınayalım 1. Çocuk o hafta sınavından düşük not almıştır e. Ana-babaların çocukla ilgili verilecek kararlarda çocuğun fikrini almadan onun adına karar vermeleri hangi aile tutmuyla açıklanır? a. Aşırı koruyucu aile 4. Aşağıdakilerden hangisi değerlerden birisi değildir? a. Babanın çocuğa daha çok değer vermesi 7. Demokratik aile c. İzin verici aile d. Evin küçük çocuğuna her gün çukulata alma 2. Aşırı koruyucu aile e. Çocuğun isteğini yerine getirmek 9. Çocukların yaşamlarıyla ilgili kararları doğru da olsa yanlış da olsa kendilerinin vermelerine tepki göstermeyen aile tutumu hangisidir? a. Yapmış oldukları olumlu bir davranışta çocukları taktir etme d. Çocuğun sokağa çıkmak için küçük olması e. Aşırı koruyucu aile c.

5. 122 . ses tonuyla. Bunlar faydacı/ekonomik. 9. Sıra Sizde Yanıt Anahtarı Sıra Sizde 1 İlgisiz ve kayıtsız aile Aşırı koruyucu aile İzin verici aile Demokratik aile Otoriter-katı kuralcı aile Sıra Sizde 2 Sevgi göstermenin çeşitli yolları vardır.Kendimizi Sınayalım Yanıt Anahtarı 1. çocuk yetiştirmeye karşı sahip oldukları farklı bakış açılarından ya da çocuk yetiştirmeye ilişkin yöntem değiştirme kararı konusundaki uyuşmazlıklardan kaynaklanabilir. Futbol. 3. a Yanıtınız yanlış ise “Ana-Babanın Çocuğa Verdiği Değer ” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 8. Sıra Sizde 4 Ailelerde çocuğa verilen üç farklı değerden sözedilebilir. e Yanıtınız yanlış ise “Ailede Ana-Baba Çocuk Etkileşimi” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 4. d Yanıtınız yanlış ise “Ailedeki Kardeşler Arası Ayırımın İletişime Etkisi” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. d Yanıtınız yanlış ise “Ana-Baba-Çocuk Sevgisinin Aile İçi İletişime Etkisi” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Sıra Sizde 3 Ana-baba arasındaki tutarsızlık. hizmet etme yoluyla ve hediyeyle sevgi gösterilebilir. e Yanıtınız yanlış ise “Ana-Baba Tutumlarının Çocukla İletişime Etkisi. 7. konuşma biçimiyle. a Yanıtınız yanlış ise “Ana-Baba Çocuk Etkileşiminde Tutarlılık” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 10.” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 6. 2. sıcak bir bakış ve gülümsemeyle. vb. c Yanıtınız yanlış ise “Ana-Baba Tutumlarının Çocukla İletişime Etkisi” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. basgetbol. Bedensel temasla. b Yanıtınız yanlış ise “Ana-Baba Çocuk Etkileşiminde Tutarlılık” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. b Yanıtınız yanlış ise “Ana-Baba Tutumlarının Çocukla İletişime Etkisi” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Ana-babaların kendi içlerindeki tutarsızlık ise yaşadıkları eskiyeni çatışmalarından ya da sahip oldukları ruhsal değişmelerden kaynaklanabilmektedir. oynama Sıra Sizde 6 Ana-babasının kardeşiyle kendisi arasında ayırım yaptığını hisseden çocukların ailesine karşı oluşturdukları güven duygusu sarsılır ve anababalarına karşı duydukları sevgi gittikçe zayıflar. c Yanıtınız yanlış ise “Ana-Babanın Çocuğa Ayırdığı Zaman” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. psikolojik ve sosyal değerlerdir Sıra Sizde 5 Sinema ve tiyatroya gitme Oyun ya da oyuncak oynama Sohbet etme Resim yapma Bilgisayarda oyun oynama.

Çev. İstanbul: Timaş Yayınları.) (2009). ve Kayhan. Konuşarak ve Dinleyerek Anlaşalım. Ankara: İmge Kitabevi. (2010). G. İstanbul: Remzi Kitabevi. İstanbul: Koç Üniversitesi Yayınları. S.Yararlanılan Kaynaklar Chapman. Dönmezer. Betül Çelik. Etkili İletişim. Çocuklarla Doğru İletişim. İstanbul: Remzi Kitabevi. (2008). (1999). Ankara: Pegem Yayıncılık. (2003). Yavuzer. Çocuk Eğitimi El Kitabı. Benlik Aile ve İnsan Gelişimi Kültürel Psikoloji. İstanbul: Boyut Yayıncılık. 123 . ve Bağlan. Çocuklukta İlişkiler Ana Baba. İ. (Ed. K. Ü. S. Y. H.) (2011). İstanbul: Morpa Kültür Yayınları. (2007). İstanbul: Selis Kitabevi. H. (2006). N. (2007). Koruyucu Psikoloji. 5 Sevgi Dili. (Ed. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Basımevi. U. ve Önder.S. İstanbul: Sistem Yayıncılık. A. Ankara: Pegem Yayıncılık. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Basımevi. Çocuk Psikolojisi. Demiray. Aile Yapısı ve İlişkileri. (2007). Demiray. (2010). F. Kağıtçıbaşı. Ç. Türküm. Ailede Sevgi Eğitimi. Ailede İletişim Etkileşim. Kardeş ve Arkadaşlar. Yavuzer. İstanbul: Sistem Yayıncılık. Doğan. A. (2010). (2008). Anne Baba Eğitimi. Sayar. Hortaçsu. (2011). Yazıcıoğlu. Genel İletişim. U. Paktuna Keskin.

7 Amaçlarımız Bu üniteyi tamamladıktan sonra. Benlik ve benlik imgesini tanımlayabilecek. Çocukta özgüven gelişimini açıklayabilecek. Özgüven kavramını açıklayabilecek. Anahtar Kavramlar Benlik Benlik İmgesi Özgüven Özgüven Gelişimi Aile İçinde Çocuk Anne Çocuk İlişkileri Baba Çocuk İlişkileri İçindekiler Giriş Özgüvene İlişkin Kavramlar Özgüven Aile İçinde Çocuk 124 . Özgüven gelişiminde ebeveynlerin önemini açıklayabilecek bilgi ve becerilere sahip olabilirsiniz.

kanıtlamasına yardımcı olmak bu gücü kullanırken doğrular ve yanlışlar arasında seçim yapabilmesine yardımcı olmak. Bireyin çevresindeki insanlar tarafından olumlu olarak değerlendirilme ve kabul görme gereksiniminin karşılanması bireyin kendini algılama biçimini önemli ölçüde etkiler. yetenek ve değerlerine ilşkin kendini algılayışını. Bu duygu zamanla öğrenilerek gelişir. sıralarken. yaşam içerisinde birey. doğru yaptığını sevinçle karşılamak. Bebek ağladığı zaman yardımına koşmak. dışarıdan kontrol yerine. bu konuda doğru ve yanlış davranışları bilmeyi. iletişimi ve yaşantılarının algılanış biçimlerine göre oluşan ve değişim gösteren bir süreçtir. kendine dönük olumlu olumsuz değerlendirmelerini içerir (Köymen. sevgi sözcükleri söylemek onun ileriki yaşamında mutlu bir birey olmasını sağlar.Özgüven Aile Bireyleri Etkileşimi GİRİŞ Çocuğun duygusal hayatı onun bütün gelişme evrelerinde düzenleyici ve yöneltici bir rol oynamaktadır. bireyin çevresi ile olan ilişkileri. Bunun için anne babaların bilinçli olmaları gerekir. kendi istediği zaman. Bu konuda memnun eden veya hayal kırıklığına uğratan yaşantılar bireyin kendine değer verme duygusunu oluşturur. Bu bilinç. Çocuğun ileriki yaşamında özgüvenli bir birey olabilmesi için aile bireyleri ile etkileşimi çok önemlidir. kendine bir kimlik ve bu kimliğe de bir değer kazandırır. bebekle konuşmak. kendinden başkalarıyla yaşarken bencillikten kurtularak hak eşitliği içinde davranabilmesini öğretmek oldukça önemlidir. Çocuğu kendi gücü içinde. 1994). Benlik kavramı. Bu bağlamda. bunu ona belirtmek. acıktığı zaman onu doyurmak. bireyin kendisini görüş ve algılayış biçimidir. Bunun sonucunda. Bebek emeklerken. ona kendisini kontrol etmesini öğretmek. “güven” ve “sevgi” verebilmekle başlar. anne baba olarak çocuğun yapabileceği her şeyi kendisinin yapmasını sağlayarak gücünü tanımasına. Anne baba olabilmek her şeyden önce çocuğa. ÖZGÜVENE İLİŞKİN KAVRAMLAR Benlik Benlik kavramı. Benlik. kişinin güçlü ve zayıf yanlarına. Bireyin özsaygısı ve buna bağlı olarak özgüveni bir kez oluştuktan sonra. 2000). İnsan doğduğu andan itibaren kendisi ve çevresi ile etkileşimi içerisinde kendisi ile ilgili çeşitli algılar oluşturur. Çocuğun yaptığı her yeniliği fark etmek. Algılanan benliğin beğenilmesi sonucu özsaygı (Güngör1993) buna bağlı olarak da özgüven oluşur. İnsanları diğer canlılardan ayırt eden temel özelliklerinden biri kendinin farkında olmasıdır. yürümeye çalışırken ona bilinçli bir destek vermek çok önemlidir. yanlış yaptığında cezalandırmadan yanlışından vazgeçirmek onun birey olmasına destek olmaktır (Atabek. zamanla diğer insanların değerlendirmelerinden etkilenmeden varlığını sürdür ve bireyin tüm davranışlarını etkisi altına alır 125 . kendi gelişim çizgisinde desteklemek onun özgüvenli bir birey olmasına yardımcı olmaktır. bebek altını kirlettiği zaman onu temizlemek. iyi bir gözlemci olmayı ve çocukla etkili bir iletişim kurmayı kapsamaktadır.

Benlik gelişiminde özellikle anne babanın tutum ve davranışları çok önemlidir. Çocuğun okula başlaması ile sosyal çevresi genişler yeni yaşantılar kazanır ve bu durum benlik imgesine yeni boyutlar eklenmesine neden olur. kimi insanlar bazen yaşamın herhangi bir alanında yüksek performans gösterip başarı elde etmelerine rağmen yine de bu konuda kendilerine olan güvensizliklerinin devam ettiği görülür. Kişinin özgüveni ile benlik imgesi arasında önemli bir ilişki olduğu düşünülmektedir. Bu boşluk ancak kendine olan güven duygusunun geliştirilmesiyle doldurulabilir. Benlik İmgesi Benlik bilinci insanı hayvanlardan ayıran en önemli özelliklerden biridir. evlilik ve cinsellik gibi konularda yeterli güven duygusundan yoksun olabilmektedirler (Göknar. Aynı şekilde okul yaşantısı. başarılı. Başka bir deyişle. Burada kişinin içsel. Özgüven duygusunun insan hayatında yeri ve önemi çok büyüktür. özgüvene bağlıdır. akıllı. kendine yönelik algılamaları esastır. Hayat iniş ve çıkışlarla. 2011). Bu amaçla. sosyal ilişkiler (öğretmeni ve arkadaşlarının tavırları) bu yeni boyutun oluşum ögeleridir. Bu duygunun eksikliği. insanlar kim olduklarını tanımlar ve daha sonra bu kimliği sevip sevmediklerine ilişkin kararlar verip kendilerine ilişkin algı oluştururlar (McKay ve Fanning. kişinin davranışlarına yansır ve yaşamın tamamında olumlu ya da olumsuz olarak kendini gösterir. Boşluğu başka şeylerle doldurma çabası ne yazık ki işlevsel bir yaklaşım değildir. Örneğin. Benlik algısı ve benlik imgesi nedir? Özgüven ile benlik algı ve imgesinin ilişkisi nedir? ÖZGÜVEN Özgüven. yaşamın bazı alanlarında kendilerine güvendikleri halde bazı alanlarında son derece güvensiz olabilmektedirler. birey bir başarısızlıkla karşılaştığında. Kimi insanlar. Bunlar olağandır ancak burada önemli olan olayların peşinden sürüklenip gitmek ya da olaylara takılıp kalmamak gerekliliğidir. Bu da öncelikle anne ve babanın çocuğa ilişkin sözlü ve sözsüz tavırlarıyla başlar. çocuğa güçlü olduğu alanları görebilme. Örneğin çocuğun ailede isteniyor olması. huzurlu bir yaşamdan alıkoyar. Özgüven sorunu da insanın bu yargılama yeteneğini kapsar (Mckay ve Fanning. Örneğin. sahip olduğu olumsuz inançlardan başka bir deyişle kişinin iç dünyasında olup bitenlerden kaynaklanmaktadır. Başka bir deyişle. kişiyi mutlu. İnsanın kendini yeterli ve sevilebilen biri olarak görmesi ile sevilemeyen.(Geçtan. yetenekli veya yetersiz. 2011). 1984). psikolojik yaşamın temel ögelerinden biridir ve duygusal bir gerekliliktir. başarısızlığını değiştirilebilir bir nedene bağlar ve bir sonraki denemelerinde başarılı olacağına inanır. Bu algılamalar. sorun ve mücadelelerle. ergenlik döneminin sağlıklı bir şekilde atlatabilmesi de bireyin benlik algısını olumlu yönde etkilemektedir. tutumlarını ve davranışlarını etkileyerek eylemlerine yansır. Benlik kavramının ögesi olan “benlik imgesi” bireyin sahip olduğu fiziksel ve zihinsel özelliklerinin farkında olmasıdır. öyle kuvvetlidir ki her fırsatta kişinin duygularını. çocukluktan itibaren yaşamın farklı alanlarında etkisini gösterir. Ayrıca. farkına varma şansı yakalayabilmesi için zengin yaşantılar sunulmalıdır. tembel görülmesi bu algıda önemli değişkenlerdir. Bu yüzden çocuğun. kişinin iç dünyasında yer alan şartlanmalardan. 2010). başarısız ve zayıf bir birey olarak görmesinin özgüvenine çok farklı etkileri olacağı muhakkaktır. Benlik algısı olumlu olan anne babaların çocuklarının da benlik algısının olumlu olacağı bilinen bir gerçektir. başarı ve başarısızlıklarla doludur. gerçekçi bir benlik değerlendirmesi yapması amacıyla uygun ortamlar yaratılmalıdır. Kişi bu duygunun eksikliğini boşluk olarak algılar ve bu boşluğu başka şeylerle doldurma çabasına yönelir. kişi kim olduğunu tanımlama ve söz konusu kimliği beğenip beğenmediğine karar verme yeteneğine sahiptir. Bilinçaltında kalıplaşmış olan bu inançlar. Çocuğun anne babasının gözündeki konumu çocuğun kendisine ilişkin olumlu bir imgeye sahip olmasını etkiler. bazı insanlar okul başarısında. Başka bir deyişle. disiplin ve sevgi yoluyla çocuklarının benlik algısını geliştirebilirler. mesleğinde kendilerine güvendikleri halde insanlar arası iletişimlerde. Özgüvene sahip olan bireyler bunları yaşamın parçası olarak kabul edip olaylara yön vermeyi bilirler. okul başarısı. Özgüven duygusu. Bu 126 . zeki. Bu beceri. Ebeveynler. Bu durum. sosyal ilişkilerde.

Özgüven. Çocuklar büyüdükçe onlara kim olduklarını 127 . iletişim becerileri. Lindenfield (2011). İç özgüven. Yaşam mücadelelerini de bu doğrultuda sürdürürler. Hayattaki zorluklar ve inişler bu bireylerin büyük bir çöküş yaşamalarına neden olmaz. Dış özgüvende ise. özgüveni. 2010). çocuklarında özgüvenin temelini atmaya çalışırken unutulmaması gereken konu. Bu kişilerin dış özgüvenleri düşük olduğu için iç özgüvenlerini nasıl kullanacaklarını bilmemeleri başarı çizgilerinin düşmesine neden olabilir (Lindenfield. çocuğun okula başlamasıyla ailenin yanı sıra öğretmen ve arkadaşları gibi diğer kaynaklardan beslenir. kendisiyle barışık olma durumunu. Bir bebek ona gülümsenmesinden harika bir varlık olduğunu. üretken ve verimlidirler. kişinin kendisine ilişkin duyduğu memnuniyet düzeyini. kendilerine olan inançlarının ne denli güçlü olduğunun farkına varamayabilirler. kendini ortaya koyabilme ve duyguları kontrol edebilme becerileri yer almaktadır. Bu durumun tam tersi de söz konusu olabilmektedir. pozitif düşünme becerilerinin yer aldığı görülmektedir. Bazılarında iç özgüven daha çok gelişirken. Bu kişiler. Benliklerini daha iyi tanıdıklarından neye güçlerinin yetip yetmeyeceğini. bu kişiler dışarıya karşı sakin ve kontrollü oldukları izlenimini başarıyla verip kendi iç dünyalarında başkaları tarafından sevilip sevilmedikleri konusunda endişe duyabilirler. bazılarında dış özgüven fazla gelişir.kişi aynı zamanda. Çocukta Özgüven Gelişimi Özgüven doğumla gelişmeye başlayan hayat boyu gelişmeye devam eden bir olgudur. Bir şeyi söylemek ya da karar vermek konusunda bütün enerjilerini tüketecek kadar kaygı duyabilirler. kendi istek ve beklentilerine göre yönlendirirler. kişiden kişiye farklılık gösteren karmaşık bir süreçtir. kendisine yeni hedefler belirleyerek bu yolda çaba göstermeye başlar. yaşamlarını başkalarının istek ve beklentilerine göre değil. Bazı insanlar kendileriyle barışık olamamalarına rağmen dış özgüven konusunda çok başarılı olabilmektedirler. kendisiyle konuşulmamış. iç ve dış özgüven arasındaki dengenin iyi kurulması gerçeğidir. iç özgüven ve dış özgüven olmak üzere iki biçimde betimlemektedir. sallanmamış ve sevilmemiş bebekler kendi değerlerine ilişkin başka öğretiler edinirler. Bunlar da zayıf özgüvenin ilk öğretileridir. Tablo 7. Rahat ettirilmemiş kucağa alınmamış. kendine açık hedefler koyabilme. ağlamasına gösterilen ilgiden etkili ve önemli biri olduğunu öğrenir. dokunulmasından korunmakta olduğunu. Aşağıda tablo 1’de iç özgüven ve dış özgüveni ifade eden beceriler yer almaktadır. kendini sevme. neleri yapıp yapmayacaklarını bilirler ve hedeflerini bu doğrultuda ortaya koyarlar. dış özgüven ise kişinin çevreye yansıttığı görüntü ve davranışları kapsamaktadır. Başkaları bu insanların. Özgüvene sahip olan bireyler daha yaratıcı. Başka bir deyişle. 2011). umarsızlığı ve önemli olmadıklarını öğrenirler. İç özgüvenleri tam olan ancak bu güçlerini dışarıya yansıtamayan insanlar da vardır. Çocuklar ergenlikle beraber özgüvenlerini değerlendirmeye ve şekillendirmeye başlar. Aileler. kendini iyi ifade edebilme. Sıkılınca ağlamalarının rahatlama getirmediğini. İlk yıllarda ailenin çocuğa verdiği mesajlar doğrultusunda gelişen özgüven. Bunlar kendisine vereceği değerleriyle ilgili ilk dersler ve özgüven yapısının ilk tuğlalarıdır.1: İç ve dış özgüveni ifade eden beceriler tablosu İç Özgüven Kendini sevme Kendini tanıma Kendine açık hedefler koyabilme Pozitif düşünme Dış Özgüven İletişim becerileri Kendini iyi ifade edebilme Kendini ortaya koyabilme Duyguları kontrol edebilme İç özgüvende. kendini tanıma. İç özgüven ve dış özgüven duygularının birbirini sürekli desteklediği durumlarda kişi ideal özgüvenine ulaşmış olur. Hayatın çıkmazları ve zorlukları karşısında kolayca umutlarını yitirip büyük bir çöküntü içine girer ve kaderlerine boyun eğerek çaresizlik içinde sızlanırlar (Göknar. Bu güvenden yoksun olan bireylerse başarısızlıklarının nedeninin kendilerinden kaynaklandığını düşünür ve değiştiremeyecekleri belirli bir özelliğe bağlarlar.

Anne babalar. Model: Çocukların. Kendini bağışlayabilmek için gerekli özgüvene sahip ailelerin çocukları da kendilerini bağışlamayı öğreneceklerdir. Güven: Temel gereksinimleri karşılanan çocuk kendini güvende hisseder. “Çocuğun gelişimini etkileyen en önemli şey sevilip sevilmediği duygusudur. Destek: Çocukların özgüven geliştirebilmesi için yönlendirilmeye ve cesaretlendirilmeye gereksinimleri vardır. Kendi görünümleri ve davranışları hakkında olumlu bir tavır benimseyen ve kendilerini olduğu gibi kabul eden ailelerin çocukları da aynı şekilde davranmayı öğreneceklerdir. Bu gereksinim. bütünleştirir ve özerk varlıklar olarak yetişkin yaşama 128 . Çocuklar kendilerini güvende hissettiklerinde kaygı ve korkularından uzaklaşırlar. destekleyici sınırlar koymak çocuklara aile bireylerinin tümünün gereksinimleri olduğu mesajını verir. çocukların sosyal çevreyle ilişki içinde olmaları önem taşımaktadır. kitap. kendi korku ve kaygılarını çocuklarına yansıtabilmektedirler. Benlik saygılarını kazanabilmeleri için kendilerini değerli hissetmeye gereksinim duyarlar. arkadaşlar. Çocuklara olumlu bir ayna olmak yaptıkları her şeyi onaylamak ya da aileyi onların yönetmesine izin vermek anlamına gelmemektedir. kendilerine sağlanan destek ve önderlik sayesinde giderek benliklerini geliştirir. Bu nedenle. Bu nedenle anne babalar. oyuncak. yalnızca kabul etmek. özgüvenleri gelişmiş anne baba modellerine gereksinimleri bulunmaktadır. Bu durum onların özgüvenlerini ve girişimciliklerini destekler. D. bunu ona belirtmek. Bu tür olanaklar çocuğun güçlü yönlerini keşfetmesini ve zayıf yönlerini de geliştirmesini sağlayacaktır.” (Briggs. Özgüven modeli sunmak. ölçülü ve sağlam benlik değerleri olan çocuklar yetiştirmenin en önemli adımı onlarla sürekli etkileşim içinde olmak ve bu etkileşimi gözlemlemektir (Mckay ve Fanning. Ebeveynler kendilerini son sıraya yerleştirir ve çocukları için kendilerini feda etmeyi alışkanlık haline getirirlerse çocuklar da başkalarına hizmet ettikleri oranda değerli olduklarını öğrenirler. aynı zamanda özgüveni geliştiren davranışları cesaretlendirmek anlamını da taşır. Çocuğun başarabildiği yeni şeyleri fark etmek. müzik aleti. Koşulsuz sevgi. Bu bağlamda anne babanın kişilik yapısı çocuk üzerinde önemli bir role sahiptir. spor alanları gibi farklı yaşantıların çocuğa sunulmasıyla karşılanabilir. 1970) Özgüven nedir? Çocukta özgüven gelişimini etkileyen etmenler nelerdir? Özgüven Ediniminde Anne ve Babanın Rolü Kendi aralarında ve çevreleriyle uyumlu anne babaların çocukları. ilgi göstermek anlamına gelmez. 2011). ancak çocuk aynada her zaman anne babasının ona duyumsattığı kendini iyi hissetme duygusuna. 2011). bu durum çocuğun da benzer olaylar karşısında benzer korku ve kaygıları taşımalarına neden olur. aile ortamında sevgilerini sözle ve dokunarak ifade etmelidirler. doğru yaptığını sevinçle karşılamak. İlişkiler: İç ya da dış özgüvenin gelişebilmesi için çocukların evlerindeki ilişkilere gereksinimleri olduğu gibi farklı çevrelerde deneyimler geçirmeye de gereksinimleri bulunmaktadır. Öğretmenler. Özgüven oluşumunda yer alan önemli ögeler şöyle sıralanabilir: Sevgi: Çocukların sürekli ve koşulsuz sevgiye gereksinimi vardır. ebeveynlerin kendilerine ve temel gereksinimlerine özen gösterecek kadar değer vermesi demektir. Çocuklar ailelerin onlara sunduğu örnekler sayesinde kendilerine değer vermeyi öğrenirler. Tutarlı. Sosyal. Aile içinde sevgi silah gibi kullanılıyorsa koşulludur. çocuğa destek olmaktır. Kendilerini korumak için belirli sınırlar koymayı sağlayacak bir özgüvene sahip olan ailelerin çocukları da bu konuda onları örnek alacaklardır. ona verdiği öneme ve temel değer yansımalarına dönecektir. Ortam: Çocuğun kendini ve kendi yeterliliklerini tanıyabilmesi için zengin yaşantılara gereksinimi vardır. Aile içinde önemli olan bu gereksinimlerin karşılanmasında dengeli davranmaktır (Mckay ve Fanning.yansıtacak başka aynalar da olur. bakıcılar hepsi bu rolü üstlenirler.

Çocukların düzeyine inmeyi bilme. çocuklara kendilerini sevmelerini ve kendilerine zarar verebilecek alışkanlıkları edinmemeleri gerektiği vurgulanmış olacaktır. mutlu ve kendileriyle barışık olmalarına bağlıdır. Çocuğun kendi kendini yöneten. Çocuklar özgüvenlerini yitirmeye başladıklarında bu konuya dikkatleri çekilip kendilerini farklı bir şekilde ifade etmeleri gerekliliği öğretilmelidir. mutlu ve uyumlu olmadığı bir ortamda yetişen bir çocuğun potansiyelini tam olarak gerçekleştirmesi ve mutlu olması oldukça güçtür. çocuklarına yaşamlarının niteliği üzerinde olumlu bir etki yaptıklarını dile getirmelidirler. çocuk kitaplarından yararlanabilirler. onaylanan ve onaylanmayan davranışlarının ayrımını yapmakta zorluk çeker. Aşağıda bu duruma örnek olabilecek ebeveyn ve çocuk arasında geçen bir konuşmaya yer verilmiştir. İstenen davranışları gösterdiğinde desteklenmeyen çocuk. Kendi yetersizlikleri nedeniyle reddedici ya da aşırı koruyucu tutumlar gösteren anne babaların çocukları ise. istenen davranışları gösterdiğinde desteklenen çocuk. sevmeyi bir koşula bağlayan cümleler çocuk için her zaman sevilmediği anlamını taşımaktadır.ulaşırlar. çocukta özgüven sorunları yaratmaktadır. Onların varlığıyla yaşamlarında ne tür olumlu duyguların ve durumların geliştiği çocuklarla paylaşılmalıdır. Pek çok ailede. ailenin ona yönelttiği tutumların bir yansımasıdır.1999). özgüveni gelişmiş. Sonunda umudu keserek. Bu bağlamda. Bu nedenle anne babadan gelen ilgisiz tutumlar. Anne babanın dengeli. Bu ortam. Aileler. kendini sevmeyi öğrenir. Çocuklarının yaşamlarındaki olumlu etkilerini paylaşma. Koşullu sevgide “eğerler” bulunmaktadır. anne babasının onayını alma çabalarından vazgeçer. Lindenfield’e göre çocukta özgüven gelişimini desteklemek için anne babaların yapabilecekleri şöyle sıralanabilir: Çocuklarına onları sevdiklerini söyleme. “Baban ve ben böyle uslu olduğunda seni çok seviyoruz. anne babasının onun varlığından dolayı mutlu olduğunu hissetmelidir. uygun çocuk yetiştirme tutumuna sahip olabilmek için anne babaların çocuk gelişimi ve eğitimi konusunda yeterli bilgi ve yaşantıya sahip olmaları gerekmektedir (Cirhinlioğlu. “Eğer oyuncaklarını toplarsan ben de sana sarılıp seni öperim” gibi eğerli sevgiler. onaylanan davranışların hangileri olduğunu öğrenir. Aynı şekilde iletişim sürecinde seçtikleri sözcüklerin ve kavramların çocukların gelişim düzeyine uygun olmalarına özen göstermelidirler. Çocuğun benlik kavramı. “Eğer yemeğini yersen seni çok severim”.” . “Eğer şimdi uyursan seni daha çok severim”. Bu durum. sağlıklı olmak için düzenli spor yapmak verilebilir. Anne baba tutumlarının sağlıklı olması ise her şeyden önce onların kendi içinde dengeli. Anne babalar kullanacakları kavramlar konusunda çocuk programlarından. en iyi model olunarak desteklenebilir ve gerçekleştirilebilir. 2010). Anne babası tarafından sevilen bir çocuk. Buna karşılık. Aileler. psikolojik ve sosyal gelişimleri açısından potansiyelleri en üst düzeyde ortaya çıkabilmektedir. Çocukların kendilerini aşağılamalarını engelleme. Bunun yanında. Uygun çevre koşullarında büyüyen çocukların gerek bilişsel gerekse biyolojik. özgüvenli ve kendi kendini yöneten bir çocuk yetiştirmenin ön koşuludur. benlik saygısı yüksek mutlu bir birey olarak gelişmesi büyük oranda ona sağlanan fırsatlara ve anne baba tutumlarına bağlıdır. okulda ve sosyal sistemdeki duygusal beslemenin özünü oluşturan koşullu sevgi. Buna örnek olarak. çocuğun kendisini değersiz bulmasına neden olur. zaman zaman da söylediklerinin anlaşılıp anlaşılmadığını kontrol etmek amacıyla çocuklarına tekrar ettirebilirler. Çocukların bu duyguları aileleri tarafından gözlem ve dikkat becerileriyle fark edilebilir. Aileler çocuklarına onları neden sevdiklerini ve koşulsuz sevdiklerini vurgulamalıdırlar. Anne babalar çocuklarıyla konuşurken ya da onları dinlerken onlarla aynı düzeyde olabilmek için diz çökerek aynı konumda iletişime geçmeye dikkat etmelidirler. Yetişkinliğe ulaştıklarında da çocukken doyurulmamış gereksinimlerini diğer insanlardan karşılayabilmek için umutsuzca çabalarlar (Geçtan. Çocuk. kendilerine ayrı birer varlık olarak değer verilmediğinden kişiliklerini bütünleştiremezler. Bunun hem fiziksel hem de zihinsel anlamda yapılması çok önemlidir. çocuklarının mümkün olduğunca erken yaşta hem bedensel hem de zihinsel sağlıklarına gereken özeni göstermeleri konusunda destek verilmelidirler. Çocukların sağlıklı yaşama konusundaki becerilerini destekleme. sağlıklı beslenmeye dikkat etmek. Aileler. 129 .

Sana kitap okuma çok hoşuma gidiyor. genellikle farkında olmadan çocuklarının sıkıntı çekmelerine dayanamayarak gereksiz yerlerde onların yardımlarına koşarlar. Dolapların düzenlenmesi.“Ne kadar aptal bir kızım! Bak ne yaptım. Çocuklara kendi başlarına yapabilecekleri işlerde yardım etmek onların bir işi tek başına yapabilme fırsatını görme şanslarını ellerinden almak demektir.“Kendine aptal dememelisin çünkü sen aptal değilsin. Bazen bu bir oyuncağın kurumu veya zor bir ödev olabilir. Örneğin. Takdir ettiklerini göstermek amacıyla.” Ebeveyn . Elinden gelenin en iyisini yaptığını biliyorum. Aileler kullandıkları sözlerin ve cümlelerin yanında beden dillerine de dikkat etmelidirler. aileler önce çocuklarını gözlemleyerek onların gerçekten yardıma gereksinimleri olup olmadığına dikkat etmelidirler. Çocukların ilgi ve yetenekleri doğrultusunda ebeveynlerine yardım etmelerine fırsat tanınmalıdır. 130 . bozuk paraların sayılması gibi işlerde çocuğun yaşına. şu yaptığına bak. Ses tonu. çocuğun herhangi bir etkinliği tek başına yapmasına izin vermek ona duyulan saygının sözsüz ifadesidir. Bu durumda kendisini daha değerli gören çocuğun özgüven edinimi desteklenecektir. Bu durum çocukta kendisinin önemsendiğini ve annesi babası için değerli olduğu duygusunu uyandırır. Geçen haftadan bu yana çok ilerleme kaydettin. Aynı durum çocuklar için de geçerlidir. Şöyle diyebilirsin “Bir hata yaptım çünkü……. Yaşamıma ne kadar neşe kattığını biliyor musun? Bugünü seninle geçirmekten çok mutluyum. Elinden geleni yapmaya çabaladığını gördüm. Çocuklarda benlik saygısını kazandırmada kullanılan cümleler. Anne babalar. Çaba ve başarılarını takdir etmek amacıyla. Aşağıda bu cümlelerin hangi amaçla nasıl söylenebileceğine ilşkin örnekler yer almaktadır: Olumlu duygularını onlarla paylaşmak amacıyla. çocuklarıyla birlikte bir etkinlik geçirmek birlikte eğlenmek için zaman ayırmalıdırlar. Benim için çok önemlisin çünkü… Ne kadar yaratıcısın. ilgi alanlarına ve becerilerine göre fırsatlar sunmak onun kendini yeterli ve işe yarar hissetmesine neden olacaktır. Bu zaman kısıtlı olsa bile bu durum çocuğa uygun bir dille anlatılıp zamanın etkili geçirilebilmesi için birlikte çocuğun hoşlandığı etkinlikler için planlama yapılmalıdır. Bu nedenle çocuklara yardım etmeden önce gözlem yapılmalı ve beklenmelidir. Çocukların yaptıkları işlere müdahale etmeden duyulan güveni belli etme. Anne babalar. Seninle oyun oynamaya bayılıyorum.Çocuk . gülümseme ve sarılma çocuğa söylenenlerin etkisini artırmaktadır. Oysa ister kumdan kale yapmak olsun. sözler oldukça önemlidir. yaratıcılık becerisi gelişmiş bir çocuğun masayı istediği gibi hazırlamasına fırsat tanınabilir. Bu saygıyı göstermek adına. İnsanlar birine yardım ederken özel yeteneklerini kullanıyorlarsa kendilerini değerli hissedeceklerdir. aferin. Senin…e yeteneğin var. Çocukların önemsendiğini görmesini sağlama. Çocukların benlik saygılarını kazandıracak bir dil kullanma. isterse bir matematik projesi hazırlama olsun. Bu inanılmaz bir başarı.” Çocukların güçlü oldukları konularda ailelerine yardım etmelerine fırsat tanıma. Başkalarını incitmemek için çaba harcaman çok güzel. Böylece çocuk ailede kendisini işe yarar ve değerli hissedecektir.

Bütün bu söylemlerin yanında ailelerin. Senin bu konudaki görüşün benim için çok önemli. soru sorması ve kurcalaması son derece doğal davranışlardır. Anne baba çocuklarını dinler ve onlara karşı ilgilidir. Sana her zaman güveneceğimi biliyorum. Aile üyeleri birbirlerinin düşüncelerine ve görüşlerine değer verirler.Çocuklarını koşulsuz kabul ettiklerini göstermek amacıyla. Senin fikrini almak istiyorum. Çocukların merak etmesi. Kıskanmanı anlayışla karşılıyorum çünkü… Her zaman kusursuz olamazsın. Bu tip ailelerde anne baba çocuklarını destekler ancak bunun yanında aile içinde belirlenen kurallar da vardır. Böyle bir anne baba yaklaşımı. Sen kendini zeki mi zannediyorsun? Ölümüme sen neden olacaksın. çocuğuna sözleri ve dokunuşlarıyla sevgisini göstererek onunla yakından ilgilenir. Destekleyici tutum içinde olan anne baba. Çocuğun özgüven edinimini desteklemek amacıyla ailelerin çocuklarına karşı destekleyici ve güven verici bir tutum sergilemeleri gerekmektedir. Güven duydukların göstermek amacıyla. Çocuğun özgüvenin gelişiminden ailenin çocuğa ilişkin sahip olduğu genel tutumu da son derece önemlidir. Ablan hiç böyle davranmazdı. Bana kırgın olduğunu biliyorum ama… Bazen saldırgan davranıyor olabilirsin ama sen aynı zamanda…iyi yapıyorsun. Bana ne yaptırdığını görüyor musun? Bunu hiçbir zaman başaramayacaksın. Bu ailelerde etkili bir etkileşim ve güçlü iletişim söz konusudur. Bu tip ailelerde. Aileler çocuğun bu davranışlarını yaşayabilecekleri ortamlar hazırlamalıdırlar. Senin yüzünden başım ağrımaya başladı. Şu çocuk o kadar yoksulluk içinde bile… Ben çocukken… Sen kim olduğunu zannediyorsun? Sen zaten her zaman… Sen hiçbir işi doğru dürüst yapamaz mısın? Bütün söylediklerim bir kulağından girip öbür kulağından çıkıyor. Ailelerin söylemekten kaçınması gereken söylemlere şöyle örnekler verilebilir: Siz çocuklar… Ne kadar tembelsin… Bu sana göre bir iş değil! Aman sen deneme… Seni dinlemiyorum. Eminim başarırsın. çocukların benlik saygılarını olumsuz etkileyecek bazı sözlerden kaçınmları gerekmektedir. çocuğa uygun bir gelişim ortamı hazırlamış olur. çocuklar bu merak yaşantılarının içerisine girdiklerinde aileler 131 .

Bu nedenle çocuğun yetişmesinde en etkili ortam aile ortamıdır. Ancak çocuğun yaptığı her etkinliğin abartılı bir biçimde övülmesi de doğru değildir (Göknar. Bu etkileşim içinde her bireyin rolleri vardır ve bu roller çocuk için çok önemlidir. sevme. 1997). Çocuk doğruyu. korunma. 2010).tarafından desteklenir. çocukların bazı kısıtlamalar dışında. Aile çocuğun ilk yaşam alanıdır ve yaşantıları bu ortamda öğrenir. Bunun dışında ağabey. oyun burada karşılanırken psikolojik ve sosyal gereksinimleri olan güven. güzeli. Bebeğin gereksinimlerinin anne tarafından karşılanma biçimi sosyal gelişimi önemli ölçüde etkiler. amca. anneanne. çocuk diğer evrelere geçemeyebilir. bebeğin annenin sıcaklığını hissedebilmesi anneyle bebek arasında kurulan güvenin temelini oluşturur. insanın ileride kuracağı bireylerarası ilişkilerin temelini oluşturur. dede. onları desteklemeleri. Eğer aile içinde roller hiçbir esnekliği olmayan kalıplaşmış katı rollere dayanıyorsa böyle bir ortam çocuğun özgüven kazanması ve kişiliğinin gelişmesi açısından uygun bir ortam olamaz. 2004). babaanne. Çocuk kabul edilmek ve onaylanmak ister. iyiyi ailede öğrenir. onun üzerinde yaşam boyu kalıcı izler bırakabilir. uyku. bir gruba ait olma. dayı. Anne babanın çocuklarına karsı hoşgörü sahibi olmaları. Çevreye güven duyma ile kendine güven 132 . bu gereksinmeler yeterince karşılanmamışsa. yaşar ve öğrenir. sorumluluk. Eğer aile ortamı ona benliğini tanımlama özgürlüğü veriyorsa. teyze. Toplumsal değerler ailede öğrenilmeye başlar. abla. onun sıkıntılarını giderebilmesi. Çocuk. Bu gelişim süreci içinde çocuk. çocuğun kendine güvenen. giyinme. Böyle bir ortamda büyüyen çocukların yaratıcılık ve girişimcilik becerileri de gelişme fırsatı yakalayamaz. hala ve çocuk bakıcısı gibi bireyler aile sistemini oluştururlar. tek boyutlu bir dünya görüşü olmayan aile modeli çocuğun doğal bir biçimde gelişmesine olanak tanımaktadır. kendine güveni olmayan kişilerin yetişmesine ortam hazırlar (Yavuzer. İlk bakışta bebeğin temel gereksinimleri. Bu nedenle aile çocuğun psikososyal gelişim sürecinin başladığı yerdir. Bebeğin annesinin olumlu ve olumsuz davranışları. Bebekle annesi arasındaki ilişkiden doğan güven duygusu. toplumun değer yargılarına ve niteliklerine uygun bir birey olmayı aile ve aile çevresinden öğrenir. Ayrıca çocuğun fiziksel gereksinimleri olan barınma. anne babanın rollerini öncelikle oyunlarına yansıtarak ve onları taklit ederek işe başlar (Göknar. Ailede çocuk için önemli olan anne baba ve onların varlığıdır. Bir insanın kendisine güvenmesi çocukluk yıllarında çevresine duyduğu güvenle başlar. övülür ve yüreklendirilirler. is başarma gibi duygu ve becerileri yine ilk defa ailede öğrenir. yaratıcı. açlık. Çünkü çocuğun kişiliğinin oluşumu ve gelişimini bu roller belirler. Bebek için anne dünyanın tamamıdır. Çok katı rollerle çerçevelenmiş olan ailelerde yetişen çocukların doğal eğilimleri serpilemez ve kendine özgü kişisel özellikleri gelişemez (Göknar. üşüme. arzularını diledikleri gibi gerçekleştirmeleri anlamına gelir. Çocuğun kişiliğinin yapılanması ve gelişimi önce ailede başlar. sağlıklı biçimde olgunlaşma yolunda gelişir. 1997). Anne Çocuk İlişkisi İlk sosyal temas anneyle kurulur. bağımsızlık. Bebekte bu duyguyu doyurmayan anneler. Çocuk. Aile sistemi bir bütündür ve bireyler kendi aralarında etkileşim içindedir. Bu durum çocuğun özgüven duygusunun gelişmesinde son derece önemlidir. toplumsal bir birey olmasına yardım eder (Yavuzer. Bebeğin gereksinimlerine annenin yerinde ve zamanında yönelebilmesi. Davranış modellerini çocuk burada bulur. Sorunlara çoklu bakış açılarıyla çözüm üreten. Erikson’a göre ilk 12 aylık dönem içinde çocuğun temel gereksinimleri karşılanmışsa. 2010). Tam tersine. altını kirletme gibi bedensel rahatsızlıklarının giderilmesidir. ailedeki rollerin etkisi altındadır. Yeni doğmuş bebeğin tüm ilişkisi annesiyledir. Anne babanın hoşgörüsünün normal bir düzeyde gerçekleşmesi. Çocuğun özgüven gelişimini desteklemek için ebeveynler nelere dikkat etmelidirler? AİLE İÇİNDE ÇOCUK Doğumdan sonra çocuğun ilk sosyal çevresi ailesidir. kardeş. Yaşamın birinci yılında insanın çevresine karşı geliştirdiği güven ya da güvensizlik duygularının temeli de atılır. beslenme. kişilik gelişiminin ikinci evresi başlar.

çıtkırıldım ve nazlı büyüyen bir çocuk kendi kişiliğini geliştiremez. Bu tutarsızlık. 2004). Yalnız başına kalmak bu bireylere kaygı ve güvensizlik verir. annenin kendi ruh haline göre bazen otoriter bazen de hoş görülü tutum takınmasıdır. Yaşamın ilk yıllarında bundan yoksun kalan çocuk. Çoğu kez kendi annesi de kaygılı biridir.birbirinden farklı olgular değildir. Bu anneler. Yaşamın özellikle ilk üç yılında. kendi başlarına iş yapamazlar. Annenin bu alandaki dengesiz tutumu. çocuğunu her yerde aşırı derecede koruyup kollama gereğini duyarlar. Bu bireyler. Kaygılı anne aslında yetişkin yaşamın sorumluluklarını üstlenebilecek güce yeterince sahip olmayan biridir. Bu kişiler. görünürde sevecen de olsa annesinin kendisine karşı tutumunun içten ya da zorlama olduğunu kolayca algılar. Bir toplulukta bireylerden biri paniğe kapıldığında kısa bir süre içinde de olsa benzer bir duyguyu diğer bireyler de yaşar. Temel güven duygusunun oluşumunda annenin tutarlılığı büyük önem taşır. ancak güvendikleri ve tanıdıkları insanların yanında oldukları zaman mutlu ve huzurlu olurlar (Göknar. çocuğun bu dönemde annenin fiziksel temasına. Çocuğun bir davranışına bir gün gülüp geçtiği halde başka bir gün aynı davranışa sert bir tutum takınması annenin davranışlarındaki dengesizliği gösterir. ona büyümesi ve gelişmesi için uygun desteği vermek önemli olmanın ötesinde bir zorunluluktur. Bütün bunların yanında. Oysa çocuk hayata hazırlanmalıdır. Bu. Annesinin koruması altında her şeyi rahatça elde eden bir çocuk. Bu açıdan bakıldığında. okulda arkadaşları tarafından da “koca bebek. Annenin tutarlılık göstermesi gereken diğer bir alan ise kurallar konusundaki tutumudur. diğer bireylerden de korkmaz. Böyle bir ortamda büyüyen çocuklar. 133 .1999). Aynı zamanda. sıcaklığına ve duygusal etkileşimine her şeyden çok ihtiyacı bulunmaktadır. bir bebek dünyaya getiren bir anne için. Bu etkileşimin ve birlikteliğin eksikliği çocuğun kişiliğini ve duygusal gelişimini olumsuz yönde etkileyecektir. Büyümesine izin verilmeyen bu aşırı koruyucu ortamda. İnsan kendisine güvenirse. Çocuğu korumak anne babanın temel sorumluluklarındandır ancak. bu çocuklar karasız. Bu çocuklar. annenin çocuğuyla kurduğu ilişkilerinde tutarlı olması. çocuğun özgüven edinimini desteklemek amacıyla. aşırı hoşgörü ile sert cezalandırma arasında gidip gelme biçiminde görülür. bebeğiyle yakın ilişkiler kurması onunla etkili ve birebir zaman geçirmesi çocuğun ileriki yaşamında sağlıklı birey olmasında oldukça önemlidir. Başka bir deyişle. başkalarına bağımlılık duyar ve dolayısıyla bağımlı bir kişilik geliştirir. süt kuzusu” gibi isimler takılarak alaya alınabilirler. özgüven sorunları yaşayabilirler. Bebek. Böyle bir ortamda yetişen çocuklar. Aynı zamanda bu bireyler tek başlarına kalmaktan hoşlanmazlar. gerçekten içten sevilmeye gereksinim duyar. Bebekte temel güven duygusunun oluşumunu engelleyen en önemli etmenlerden biri kaygılı annedir. annenin çocuğu aşırı koruyucu tutumu da olumsuz bir etkiye sahiptir. her defasında başkalarından yardım alma gereksinimi duyarlar. Kolayca paniğe kapılabilir (Geçtan. 8 yaşında bir çocuğa annesi tarafından yemek yedirilmesi doğru bir davranış değildir. yetişkin olduklarında da bağımlılıklarını devam ettirirler. diğer insanlardan korkan biri ise çaresizlik duyguları yaşar (Geçtan. uyku gibi gereksinimlerinin aksatılmaması güven kazanımındaki önemli bir adımıdır. yalnızca bebeğin bedensel gereksinimlerinin karşılanması değil. Çocuğun özgüven kazanımında. Bu da onun arkadaş ilişkilerini olumsuz etkileyebilir ve arkadaşları tarafından dışlanmasına neden olabilir. kendi kanatlarıyla uçmayı ve ayakları üzerinde durmayı bilmelidir. ancak bu samimi tutum onda güven duygusunu geliştirebilir. çocuğun sosyal gelişimi engellenmiş olur. bunun belirli bir düzene sokulmasını da içerir. Belirli aralıklarla annenin kendisiyle ilgileneceğini bilmek çocuğa güven sağlar. çekingen davranışlara sahip olabilecekleri gibi asi davranışlar da sergileyebilirler. Çünkü kaygı bulaşıcı bir duygudur. Anneliğe gereğince hazır değildir. Başka bir deyişle. Bebek de tek güven kaynağı olan annenin kaygısını kendi varoluşunun bir parçası durumuna getirir (Geçtan.1999). Bebek. bebeğini ilk günden tanımaya çalışmak. Bu amaçla çocuğa uygun sorumluluklar verilmeli ve yaşına uygun işler yapmasına fırsat tanınmalıdır. çocuğunu koruyup desteklerken bu durumu aşırı korumacılığa vardırmaması oldukça önemlidir. yetişkin döneminde belirsizliklere karşı aşırı duyarlıdır.1999). annenin çocuğa gerektiğinden fazla kontrol ve özen göstermesi. annenin çocuğun eğitimiyle ilgilenmesi. Sezgi yolu ile olan bu algılama yetişkinlerde olduğu gibi bilinçli bir olgu değildir. Annesinin kanatları altında el bebek gül bebek. Beslenme. çocuğun özgüven edinimini olumsuz etkiler.

hem eşine hem de çocuğuna karşı koruyucu bir yaklaşım içerisinde olmasına karşın. çok çalışmak zorunda kalması. bebeklerini sallama. havaya fırlatma şeklindeki oyun etkinliklerine eğimli oldukları görülür. Dolayısıyla bu çocuklar özgüvenden yoksun yetişirler ve genellikle otorite karşısında itirazsız boyun eğici oldukları halde. çocuklara daha yakındır ve onlara ilişkin konularda gerçek karar organıdır. babanın çocuğa karşı ilgisiz bir tutum sergilemesi. 2003). dünyanın tamamı. babadan çok anneyi tercih etmektedir. Bu duygu kendini değerli hissetmesine. Baba. çoğu kez çocuklarıyla yakın ve sıcak ilişki kurmaktan alıkonmuş olur (Geçtan. benlik sınırlarının ve sorumluluklarının pek farkında değildir. dünyanın tamamıdır. Anne. anne babasına duyduğu güvenin sarsılmamasına özen göstermek bu konuda ebeveyn olarak bilinçli olmak önem taşımaktadır. korku ile eşanlam taşır. 2004). sürekli onlarla meşgul olur ve çok güçlü sevgi ve şefkat bağları geliştiriler. kendi bedeninin uzantısıdır. çocuğun özsaygı. Babanın çocuğa karşı ilgisiz bir tutum sergilemesinin altında kendi yaşamındaki sıkıntıları. bakım sorumluluğunu anneden daha az üstlenir. Bu durum çocukta özgüven gelişimini olumsuz etkiler. ağlama nedenini belirleyen kişi. Geleneklerin kendisine verdikleri bu rolü sürdürme durumunda kalan baba. nasıl geçirildiğidir. özgüven kazanması arasında yakın bir ilişki vardır. benimsemesiyle. kendilerine ait bir görüş ve düşünceleri de yoktur. çocuğun temel gereksinimlerinin karşılanmamsı anlamına gelir. Baba ve çocuk arasında iletişim ve etkileşimin zayıf olması. genellikle çocuğun beslenme. sevildiğini önemsendiğini hisseder. kendisi için olumlu görüş geliştirmesine ve benlik saygısı kazanmasına destek olur. Böyle bir ortamda yetişen çocuk. babasından ilgisiz bir tutum görürür. Bu nedenle. çocuğu gelecekte kuracağı ilişkilerin temelini oluşturur. Engelleyici ve cezalandırıcı nitelikte olan kararların uygulanması ise babaya bırakılır. çocuk için hem bir sevgi nesnesi hem de örnek alınacak kişidir (Yavuzer. çocuğu yoğun yaşanan anne-çocuk bağlılığından koparıp onun dış dünyaya açılmasını sağlayan kişidir. otoritenin yokluğunda sorumsuz ve saygısızca davranabilmektedirler. Ancak bebek ağlamaya başladığında. 134 . Kendisine duyulan saygı. Babaların özellikle. çocuğun sağlıklı bir kişilik geliştirmesine engel olur. baba değil annedir. Çocukluğunda sindirilmiş olan bu kişiler kendilerinin güçsüz olduklarına o kadar inanırlar ki kendilerinden başka herkesi güçlü ve haklı görürler. Bebek stres durumlarında. Bebek için anne. 1999). Oysa çocuğun anneyle birlikte olmak kadar babayla birlikte olmaya da gereksinimi bulunmaktadır. anne ise daha çok kendisine benzeyendir. yetişkin bir birey olduğunda kendi haklarının. otoritenin verdiği gücü acımasız ve sorumsuzca kullanmaktan çekinmezler (Göknar. Çocuğun kendine olan güveni. Baba. kendileri otorite durumuna geldiklerinde. Bu ilişkiden doğan güven duygusu. Aynı zamanda. Etkileşimin kalitesi süreden daha önemlidir.“Bebek için anne. bebeğin erken duygusal ve sosyal gelişiminde önemli bir rol oynar. Babanın otoriter yapısı. Anne babanın sevgisiyle. 2003). Bu durumda çocuk babasıyla doğal ve dengeli bir ilişki kuramaz.” (Yavuzer. Çocuk babayı kendinden farklı olarak algılar. Baba. Babası tarafından yeterli ilgi gören çocuk. çalışma saatlerinin çocukla birlikte olmaya uygun olmaması. Bazen baba kendi yaşamındaki sorunları çözmeye çalışırken çocuklarıyla birlikte olmak ve onlara yardımcı olmak için gerekli enerji ve gücü bulamaz. babalar çocuklarına karşı son derece duyarlı ve tepki vericidirler. Bütün bunların yanında baba. yorgunluk gibi nedenler bulunabilir. Baba. anne babasına olan güveninden kaynaklanır ve gelişir. bebeğiyle süre olarak daha az zaman geçirse bile burada önemli olan. Geleneksel aile yapısı içinde genellikle biçimsel de olsa otoriteyi baba temsil eder. Her şey iyi gittiğinde. anne de olduğu gibi geçirilen sürenin ne kadar olduğundan çok. Bu kişiler. Çocukta temel güven duygusunun oluşumu için anne nelere dikkat etmelidir? Baba Çocuk İlişkisi Babalar da anneler gibi tüm ilgi ve dikaktlerini bebeklere verir. Bunun sonucunda çocuk.

çocuğu anne bağımlılığından koparıp onun dünyaya açılmasını sağlayan.” (Yavuzer. Önemli olan babanın da anne kadar çocuğun gelişiminde etkin bir rol oynadığıdır. Hem anne hem de babanın birbiriyle uyumlu ve dengeli olarak eğitimde sorumluluk alması çocuğun kendisi ve dünyayla barışık. “Bir sevgi nesnesi ve özdeşim modeli olan baba. (Martin. 2003).Çocuğun zekâ. Çocukta özgüven duygusunun oluşumu için baba nelere dikkat etmelidir? Zaman ve Mekân Ebeveynler çocuklarının dünyasında varlıklarını sürekli hissettirmeye çalışırsa çocukları. Güvenli ortamlarda çocuk yetiştirin ve yalnız bırakmaktan korkmayın. mutlu bir birey olabilme yolundaki savaşımında en büyük yardımcı olacaktır (Güngörmüş. 1989). kişilik ve cinsel gelişimini tek faktörle açıklamak doğru değildir. 2000). 135 . özgüvenlerini yitirir. çocukları. bağımsızlık ruhunu yitirir. sosyal gelişiminde ve özgüveninin sağlanmasında etkili olan kişidir. Çocuklarının yaşamına durmadan yeni kurallar koyarlarsa.

Sonunda umudu keserek. iç ve dış özgüven arasındaki dengenin iyi kurulması gerçeğidir. bireyin çevresi ile olan ilişkileri. kişinin davranışlarına yansır ve yaşamın tamamında olumlu ya da olumsuz olarak kendini gösterir. İç özgüven. kişiyi mutlu. babaanne. Bireyin çevresindeki insanlar tarafından olumlu olarak değerlendirilme ve kabul görme gereksiniminin karşılanması bireyin kendini algılama biçimini önemli ölçüde etkiler. Özgüven. kendisiyle barışık olma durumunu. Buna karşılık.Özet Benlik. kardeş. Çocuklarının yaşamlarındaki olumlu etkilerini paylaşma. Aile sistemi bir bütündür ve bireyler kendi aralarında etkileşim içindedir. Algılanan benliğin beğenilmesi sonucu özsaygı buna bağlı olarak da özgüven oluşur. Çocuğun benlik kavramı ailenin ona yönelttiği tutumların bir yansımasıdır. Çocuğun kişiliğinin yapılanması ve gelişimi önce ailede başlar. Dış özgüvende ise. Bazılarında iç özgüven daha çok gelişirken. bireyin kendisini görüş ve algılayış biçimidir. Özgüven. teyze. abla. Aileler. Çocukta özgüven gelişimini desteklemek için anne babaların yapabilecekleri: Çocuklarına onları sevdiklerini söyleme. Çocukların sağlıklı yaşama konusundaki becerilerini destekleme. iç özgüven ve dış özgüven olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. bazılarında dış özgüven fazla gelişir. Bu duygunun eksikliği. Çocukların önemsendiğini görmesini sağlama biçiminde sıralanabilir. onaylanan ve onaylanmayan davranışlarının ayrımını yapmakta zorluk çeker. Çocuğun zekâ. Çocukların kendilerini aşağılamalarını engelleme. Çocuk doğruyu yanlışı. Bu da öncelikle anne ve babanın çocuğa ilişkin sözlü ve sözsüz tavırlarıyla başlar. bütünleştirir ve özerk varlıklar olarak yetişkin yaşama ulaşırlar. dayı. Bu ortam. İç özgüvende. çocuğun okula başlamasıyla ailenin yanı sıra öğretmen ve arkadaşları gibi diğer kaynaklardan beslenir. Kendi aralarında ve çevreleriyle uyumlu anne babaların çocukları. kişinin kendisine ilişkin duyduğu memnuniyet düzeyini. Özgüveni. onaylanan davranışların hangileri olduğunu öğrenir. Bunun dışında ağabey. Benlik kavramı. Bu duygu zamanla öğrenilerek gelişir. dede. İlk yıllarda ailenin çocuğa verdiği mesajlar doğrultusunda gelişen özgüven. Hem anne hem de babanın birbiriyle uyumlu ve dengeli olarak eğitimde sorumluluk alması çocuğun kendisi ve dünyayla barışık. Çocukların yaptıkları işlere müdahale etmeden duyulan güveni belli etme. kendilerine sağlanan destek ve önderlik sayesinde giderek benliklerini geliştirir. insanlar kim olduklarını tanımlar ve daha sonra bu kimliği sevip sevmediklerine ilişkin kararlar verip kendilerine ilişkin algı oluştururlar. kendine yönelik algılamaları esastır. özgüvenli ve kendi kendini yöneten bir çocuk yetiştirmenin ön koşuludur . huzurlu bir yaşamdan alıkoyar. psikolojik yaşamın temel ögelerinden biridir ve duygusal bir gerekliliktir. Bu nedenle anne babadan gelen ilgisiz tutumlar. kendini ortaya koyabilme ve duyguları kontrol edebilme becerileri yer almaktadır. kendine açık hedefler koyabilme. Çünkü çocuğun kişiliğinin oluşumu ve gelişimini bu roller belirler. çocuğun kendisini değersiz bulmasına neden olur. anne babasının onayını alma çabalarından vazgeçer. Önemli olan babanın da anne kadar çocuğun gelişiminde etkin bir rol oynadığıdır. Başka bir deyişle. Özgüven doğumla gelişmeye başlayan hayat boyu gelişmeye devam eden bir olgudur. pozitif düşünme becerilerinin yer aldığı görülmektedir. Çocukların düzeyine inmeyi bilme. Bu konuda memnun eden veya hayal kırıklığına uğratan yaşantılar bireyin kendine değer verme duygusunu oluşturur. anneanne. istenen davranışları gösterdiğinde desteklenen çocuk. İstenen davranışları gösterdiğinde desteklenmeyen çocuk. amca. Benlik kavramının ögesi olan “benlik imgesi” bireyin sahip olduğu fiziksel ve zihinsel özelliklerinin farkında olmasıdır. mutlu bir birey olabilme yolundaki savaşımında en büyük yardımcı olacaktır. Özgüven duygusunun insan hayatında yeri ve önemi çok büyüktür. hala ve çocuk bakıcısı gibi bireyler aile sistemini oluştururlar. kişilik ve cinsel gelişimini tek faktörle açıklamak doğru değildir. iletişim becerileri. kendini sevme. kendini iyi ifade edebilme. Ailede çocuk için önemli olan anne baba ve onların varlığıdır. kendini tanıma. kişiden kişiye farklılık gösteren karmaşık bir süreçtir. toplumun değer yargılarına ve niteliklerine uygun bir birey olmayı aile ve aile çevresinden öğrenir. Burada kişinin içsel. çocuklarında özgüvenin temelini 136 atmaya çalışırken unutulmaması gereken konu. Bu etkileşim içinde her bireyin rolleri vardır ve bu roller çocuk için çok önemlidir. dış özgüven ise kişinin çevreye yansıttığı görüntü ve davranışları kapsamaktadır. Bu algılamalar. Çocukların güçlü oldukları konularda ailelerine yardım etmelerine fırsat tanıma. Çocuklar ergenlikle beraber özgüvenlerini değerlendirmeye ve şekillendirmeye başlar. iletişimi ve yaşantılarının algılanış biçimlerine göre oluşan ve değişim gösteren bir süreçtir.

Otoriter tutumunu 9. Özgüvene sahip bireyler daha kaygılıdırlar. Çocuğun altını değiştirmek. Aşağıdakilerden hangisi çocuğun benlik saygısının gelişiminde olumlu etki yapacak söylemlerdendir? a. İlgisiz tutumunu c. Aşağıdakilerden hangisi özgüven oluşumunda yer alan önemli ögelerden değildir? a. Özgüven c. Üşüyen çocuğun üstüne bir şeyler giydirmek. 137 d. Aşağıdakilerden hangisi çocukta özgüven gelişimini desteklemek için ebeveynlerin yapabileceklerinden değildir? a. Çocukta özgüven gelişimini destekleyen aile tutumu aşağıdakilerden hangisidir? a. Demokratik tutumunu b. Kendine hedefler koyabilme. b. 7. Motivasyon d. Ceza d. Aşağıdakilerden becerisidir? a.Kendimizi Sınayalım 1. Aşırı hoşgörülü tutumunu d. Tutum e. c. Birey için önemli olan hem iç hem de dış özgüvenin gelişmiş olmasıdır. Özgüvene sahip bireyler daha girişimcidirler. e. Sevgi b. d. Aşırı hoşgörülü tutum b. 4. Bana ne yaptırdığını görüyor musun? 5. Bireyin sahip olduğu fiziksel ve zihinsel özelliklerinin farkında olması nedir? a. Çağdaş tutum 8. Çocukların sağlama. Aşağıdakilerden hangisi çocuğun özgüven edinim sürecini olumsuz etkiler? a. e. Model 3. b. Kendini ifade edebilme d. Her ağladığında kucağa almamak. Çocuğun karnını doyurmak. Çocuklarına sağlıklı model olan anne baba yaşama konusunda hangisi dış özgüven . Aşırı koruyucu tutumunu e. e. Kendini sevme b. önemsendiğini görmesini 6. Kendilerini aşağılamalarını engelleme. c. Destek e. Kaygılı anne b. Destekleyici tutum c. Ölümüme sen neden olacaksın. d. Arkadaşlarıyla kıyaslama. İlgisiz tutum e. Benlik imgesi b. Kendini tanıma c. 10. Çoukların düzeyine inmeyi bilen anne baba d. Özgüvenli anne baba c. Özgüvene sahip bireyler daha yaratıcıdırlar. Sen kendini zeki mi zannediyorsun? c. Otoriter tutum d. Aşağıdakilerden hangisi bebekte temel güven duygusunun oluşumunu engelleyen etmenlerden biridir? a. 8-9 yaşında bir çocuğa annesi tarafından yemek yedirilmesi annenin hangi tutumunu gösterir? a. Onları sevdiklerini söyleme. Pozitif düşünme e. Çocukların önemsendiğini gösteren anne baba e. kişiyi mutlu. d. c. Bütün söylediklerim bir kulağından girip öbür kulağından çıkıyor. b. Kaygı 2. Ailelerine yardım etmelerine fırsat tanıma. Güven c. e. Çocuğa sarılmak. Aşağıdakilerden hangisi özgüven duygusuna ilişkin doğru bir aktarım değildir? a. Bu işi de başaracağına eminim. huzurlu bir yaşamdan alıkoyar. b. Özgüven duygusunun eksikliği.

• Çocukların hak alıştırılması. Bu sonuçlar büyük ölçüde. için Hiç kimsenin efendisi de kölesi de olmadan birlikte yaşamayı öğrenmeliyiz (Cumhuriyet Gazetesi. • Herkesin böyle yaptığı. Geçmişte neler olduğu. Bu da çoğu kez “çocuğun sevgisinin kaybedilme korkusundan” . “çocuğun engellenmesinin onda gerileme yaratacağı kaygısından” ya da “ev ortamında anne baba ya da anneanne-babaanne-dede arasındaki davranış çelişkisinden” ileri gelmektedir. • Aile giderek her türlü kararlarında onun görüşünü ve onayını almaya çalışır. • Elbette. • Böyle yetişen çocuğun ergenlik döneminde de kendine ilişkin bütün kararları kendisinin verdiği görülür. hatta kimlere gidilip kimlere gidilmeyeceği vb. çocuklarımızı seveceğiz ama onları şımarık yapmadan. onlar da bize saygı gösterecekler. evdeki kararları yönetmeye başlaması olarak tanımlanabilir.2003). çocuk eğitimindeki yeni eğilimlerin yanlış anlaşılmasından kaynaklanmaktadır. Oysa Catherine Mathelin bütün bunları gözden geçirirken çocuklara sınır koymanın onlar için önemini belirtiyor. çocuğun ev ortamında kişilik kazanması istenirken çocuğa sorumluluk vermenin unutulması. alınamazsa ona haksızlık yapıldığı duygusu gelişir. Çocuğun yemek için seçimleri. • Elbette. • Elbette. çocuğun gideceği okul. Böylece yavaş yavaş pek de farkına varılmadan “çocuk egemen” durumuna gelen aile içinde şöyle bir tutum gelişir: • Çocuğun her istediği yapılmaya başlanır. • Çocuklarımızı doğru görebilmek kendimize körleşmemek gerekir. eve alınacak şeylerdeki düşüncesi.Yaşamın İçinden Çocuk Egemen Aile “Çocuk egemen aile” çok da farkına varılmadan evin çocuğunun yavaş yavaş evdeki yaşamı. Ben de “Erken Büyüyen Çocuklar” kitabımda bizim çocuk yetiştirme kültürümüzdeki değişikliklerin sonuçlarını irdelemiştim. Bu kararlara doğru ya da yanlış olsun hiç kimsenin karışmasını istemez. çizilmesi gereken sınırların çizilmemesidir. her konuda çocuğun onayı alınır. Bu aile modeli genel olarak çocuklarına değer veren çocuklarına kişilik kazandırmak isteyen aile ortamlarında oluşur. onu hiçbir zorlukla karşılaşmaması gereken en değerli varlıkları olarak kabul eder. onu mutsuz edecek olan her şeyden uzak tutar. nasıl uyuyacağı. büyüklerin neler yapmasının onun için uygun ya da uygunsuz olduğu. 29. Böylece çocuk hiçbir güçlükle karşılaşmadan yaşamaya alışır. artık sorumluluk almaya yanaşmayacak hiçbir sınır tanımayacaktır. • Elbette. onlara saygı göstereceğiz. İstedikleri alınır.09. gelecekte neler olacağı onu ilgilendirmeyecek sadece yaşadığı anı değerlendirmeye çalışacaktır. verirken sorumluluk etmeye etmeden elde • Anne ve babanın bütün beklentilerini çocuğa yüklemeleri. hangi saate yatacağı. • Çocuğa sınır koyulursa gerileceği korkusu. gidilecek yerler. Her türlü güçlüğe karşı korur. • Elbette. isteklerini dikkate alacağız ama onlar da bizi dikkate alacaklar. 138 . Burada yaşanan sorun. böyle bir durumda sert ve saygısız tepkiler vermekten çekinmez. nerede uyuyacağı. • Çocuğun mutlu edilmesinin amaç edilmesi. doğrunun böyle yapmak sanılması gibi davranışlardır. Aile. Bu koşularda yetişen çocuk. kişilikli olmalarını isteyeceğiz ama bizi yönetmeye kalkışmadan. Bu yanlışlar özetle: • Çocuklara özgürlük verilmemesi. özgür çocuklar yetiştireceğiz ama onlara sosyal sorumluluk vererek. Kendi yaşamını tehlikeye atan durumlarda bile kimsenin karışmasına izin vermez.

a Yanıtınız yanlış ise “Özgüven Ediniminde Anne ve Babanın Rolü” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. psikolojik yaşamın temel ögelerinden biridir ve duygusal bir gerekliliktir. d Yanıtınız yanlış ise “Özgüven Ediniminde Anne Babanın Rolü” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. b Yanıtınız yanlış ise “Özgüven Ediniminde Anne ve Babanın Rolü” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Bu da öncelikle anne ve babanın çocuğa ilişkin sözlü ve sözsüz tavırlarıyla başlar. Çocuğun anne babasının gözündeki konumu çocuğun kendisine ilişkin olumlu bir imgeye sahip olmasını etkiler. kişinin davranışlarına yansır ve yaşamın tamamında olumlu ya da olumsuz olarak kendini gösterir. Başka bir deyişle. farklı sosyal ilişkiler yaşayabilmesi. a Yanıtınız yanlış ise “Benlik İmgesi” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 139 . 4. 6. insanlar kim olduklarını tanımlar ve daha sonra bu kimliği sevip sevmediklerine ilişkin kararlar verip kendilerine ilişkin algı oluştururlar. uyumlu bir anne babaya sahip olması. 5. zengin yaşam ortamlarında bulunması özgüven gelişimini destekleyici etmenlerdendir. Bu algılamalar. Algılanan benliğin beğenilmesi sonucu özsaygı buna bağlı olarak da özgüven oluşur. İnsanın kendini yeterli ve sevilebilen biri olarak görmesi ile sevilemeyen.Kendimizi Sınayalım Yanıt Anahtarı 1. Bu amaçla. farkına varma şansı yakalayabilmesi için zengin yaşantılar sunulmalıdır. e Yanıtınız yanlış ise “Özgüven” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 10. 3. Sıra Sizde 2 Özgüven. 8. kendine bir kimlik ve bu kimliğe de bir değer kazandırır. d Yanıtınız yanlış ise “Anne Çocuk İlişkisi” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. model görebilmesi. Bunun sonucunda. c Yanıtınız yanlış ise “Özgüven” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. başarısız ve zayıf bir birey olarak görmesinin özgüvenine çok farklı etkileri olacağı muhakkaktır. birey olarak kendini değerli hissetmesi. kendine yönelik algılamaları esastır. 2. d Yanıtınız yanlış ise “Özgüven Ediniminde Anne ve Babanın Rolü” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Bu yüzden çocuğun. Burada kişinin içsel. Çocuğun kendini güvende hissetmesi. İnsanları diğer canlılardan ayırt eden temel özelliklerinden biri kendinin farkında olmasıdır. gerçekçi bir benlik değerlendirmesi yapması amacıyla uygun ortamlar yaratılmalıdır. yaşam içerisinde birey. temel gereksinimlerinin karşılanması. Sıra Sizde Yanıt Anahtarı Sıra Sizde 1 İnsan doğduğu andan itibaren kendisi ve çevresi ile etkileşimi içerisinde kendisi ile ilgili çeşitli algılar oluşturur. 9. 7. c Yanıtınız yanlış ise “Anne Çocuk İlişkisi” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Kişinin özgüveni ile benlik imgesi arasında önemli bir ilişki olduğu düşünülmektedir. Benlik kavramının ögesi olan “benlik imgesi” bireyin sahip olduğu fiziksel ve zihinsel özelliklerinin farkında olmasıdır. bireyin kendisini görüş ve algılayış biçimidir. çocuğa güçlü olduğu alanları görebilme. sevgi görmesi. c Yanıtınız yanlış ise “Çocukta Özgüven Gelişimi” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Benlik.

Ancak bebek ağlamaya başladığında. Bebek stres durumlarında. Geleneklerin kendisine verdikleri bu rolü sürdürme durumunda kalan baba. bebeğin erken duygusal ve sosyal gelişiminde önemli bir rol oynar. Baba. Çocukların sağlıklı yaşama konusundaki becerilerini destekleme. Çocukların kendilerini aşağılamalarını engelleme. Anneliğe gereğince hazır değildir. Bu kişiler. otoritenin verdiği gücü acımasız ve sorumsuzca kullanmaktan çekinmezler. baba değil annedir. Anne. bebeğiyle süre olarak daha az zaman geçirse bile burada önemli olan. anne de olduğu gibi geçirilen sürenin ne kadar olduğundan çok. yetişkin döneminde belirsizliklere karşı aşırı duyarlıdır. Yeni doğmuş bebeğin tüm ilişkisi annesiyledir. Annenin. Çocuklarının yaşamlarındaki olumlu etkilerini paylaşma. otoritenin yokluğunda sorumsuz ve saygısızca davranabilmektedirler. çocuklara daha yakındır ve onlara ilişkin konularda gerçek karar organıdır. üşüme. Kolayca paniğe kapılabilir 140 . bunun belirli bir düzene sokulmasını da içerir. Sıra Sizde 5 Babalar da anneler gibi tüm ilgi ve dikaktlerini bebeklere verir. Çocuk babayı kendinden farklı olarak algılar. korku ile eşanlam taşır. bakım sorumluluğunu anneden daha az üstlenir. Sıra Sizde 4 Bebeğin annesinin olumlu ve olumsuz davranışları. Çocukların yaptıkları işlere müdahale etmeden duyulan güveni belli etme. Bu durumda çocuk babasıyla doğal ve dengeli bir ilişki kuramaz. kendi bedeninin uzantısıdır. kendileri otorite durumuna geldiklerinde. Bebek için anne. bebeklerini sallama. çocuğun sağlıklı bir kişilik geliştirmesine engel olur. Çocukların düzeyine inmeyi bilme. onun üzerinde yaşam boyu kalıcı izler bırakabilir. uyku gibi gereksinimlerinin aksatılmaması güven kazanımındaki önemli bir adımıdır. Babaların özellikle. ağlama nedenini belirleyen kişi. Engelleyici ve cezalandırıcı nitelikte olan kararların uygulanması ise babaya bırakılır. Baba. babalar çocuklarına karşı son derece duyarlı ve tepki vericidirler. Her şey iyi gittiğinde. çoğu kez çocuklarıyla yakın ve sıcak ilişki kurmaktan alıkonmuş olur. açlık. Temel güven duygusunun oluşumunda annenin tutarlılığı da büyük önem taşımaktadır. babadan çok anneyi tercih etmektedir. kaygılı olmaması çocuğun sağlıklı bir özgüven gelişimi için oldukça önemlidir. Etkileşimin kalitesi süreden daha önemlidir. yetişkin bir birey olduğunda kendi haklarının. dünyanın tamamı. hem eşine hem de çocuğuna karşı koruyucu bir yaklaşım içerisinde olmasına karşın. İlk bakışta bebeğin temel gereksinimleri. Geleneksel aile yapısı içinde genellikle biçimsel de olsa otoriteyi baba temsil eder. Baba. Bebekte temel güven duygusunun oluşumunu engelleyen en önemli etmenlerden biri kaygılı annedir. Beslenme. Bütün bunların yanında baba. Kaygılı anne aslında yetişkin yaşamın sorumluluklarını üstlenebilecek güce yeterince sahip olmayan biridir. nasıl geçirildiğidir. sürekli onlarla meşgul olur ve çok güçlü sevgi ve şefkat bağları geliştiriler. Babanın otoriter yapısı.Sıra Sizde 3 Çocukta özgüven gelişimini desteklemek için anne babaların yapabilecekleri: Çocuklarına onları sevdiklerini söyleme. Dolayısıyla bu çocuklar özgüvenden yoksun yetişirler ve genellikle otorite karşısında itirazsız boyun eğici oldukları halde. Yaşamın ilk yıllarında bundan yoksun kalan çocuk. anne ise daha çok kendisine benzeyendir. altını kirletme gibi bedensel rahatsızlıklarının giderilmesidir. Belirli aralıklarla annenin kendisiyle ilgileneceğini bilmek çocuğa güven sağlar. genellikle çocuğun beslenme. Bu. çocuğu yoğun yaşanan anne-çocuk bağlılığından koparıp onun dış dünyaya açılmasını sağlayan kişidir. havaya fırlatma şeklindeki oyun etkinliklerine eğimli oldukları görülür. çocuğun gereksinimlerini yerine getirirken tutarlı davranması. Bebek de tek güven kaynağı olan annenin kaygısını kendi varoluşunun bir parçası durumuna getirir. Çocukların önemsendiğini görmesini sağlama Çocukların benlik saygılarını kazandıracak bir dil kullanma biçiminde sıralanabilir. Böyle bir ortamda yetişen çocuk. yalnızca bebeğin bedensel gereksinimlerinin karşılanması değil. Kendisine duyulan saygı. Baba. çocuk için hem bir sevgi nesnesi hem de örnek alınacak kişidir. benlik sınırlarının ve sorumluluklarının pek farkında değildir. Çocukların güçlü oldukları konularda ailelerine yardım etmelerine fırsat tanıma.

Ankara: Bilgi Yayınevi. Ankara: Arkadaş Yayınevi. Özgüven. (1994). (1989). (2006) İlkem. “Okul Öncesi Dönemde Baba Çocuk İlişkisinin Çocuğun Gelişimine Etkisi”. (1999). E. (1990). “Güdüleyici Öğrenme” Sınıfta Demokrasi. Güngörmüs. Çocuklara Duymak.Ü.Yararlanılan Kaynaklar Atabek. Modern Ailelere Bilgece Öğütler (Çev. İstanbul. A. (2003). Çocuk Gelişimi ve Ruh Sağlığı. Ekşi. ve Fanning. Ana Babalar. F. (2003). P. “Çocukta Benliğin Gelişimi”. Çeviri: Atay. A. Ya-Pa Okul Öncesi Eğitimi ve Yaygınlaştırılması Semineri.W. Kazanmak. Ali Şimşek) Ankara: Eğitim Sen Yayınları. Ya-Pa Okul Öncesi Eğitimi ve Yaygınlaştırılması Semineri. Çocuk. 9. F. (2011). Ankara: Arkadaş Yayınevi. Göknar. O. (2010). Ankara. (1997). Güngör. İstanbul: Remzi Kitabevi. (Çev. Ankara: Nobel Yayınları. Nas. Ö. (2011). (1993). Kendine Güvenen Çocuk Yetiştirme. M. Saygı Yavuzer. İstanbul: Altın Kitaplar Yayınevi. (2010). Çocuklar Büyükler ve Tavşanlar. Göknar. (2000). H. Burcu Gezek) İstanbul: Boyner Yayınları. Bursa: Ezgi Kitabevi. Köymen. İstanbul: Remzi Kitabevi. 6. H. İnsan Olmak. Bilinçli Çocuk Yetiştirmek. Genç. Lindenfield. İstanbul: Remzi Kitabevi. Özgüven Ankara: Arkadaş Yayınevi. 141 . Cirhinlioğlu. Çocuğunuzun İlk 6 Yılı. Gülden Tümer) Ankara: HYB Yayıncılık. (Ed. E. Çocuğu Tanımak ve Anlamak. Geçtan. G. Ö. Martin. R. (2004). McKay. Yavuzer.

Aile içi şiddet türlerini tanımlayabilecek. Ailedeki fiziksel ve psikolojik rahatsızlıkların aile bireyleri ve aile uyumu üzerindeki etkilerini açıklayabilecek. Anahtar Kavramlar Ailede Uyumsuzluk Aile Yapısı Kronik Rahatsızlık Fiziksel İstismar Cinsel İstismar Duygusal ve Psikolojik İstismar Ailede Şiddet Fiziksel Şiddet Psikolojik Şiddet Cinsel Şiddet Ekonomik Şiddet Aldatma Boşanma İçindekiler Giriş Aile Yapısı Ailedeki Fiziksel ve Psikolojik Rahatsızlıklar Ailede İstismar ve İhmal Aile İçi Şiddet Evlilikte Aldatma Boşanma 142 .8 Amaçlarımız Bu üniteyi tamamladıktan sonra. Boşanmanın aile bireyleri üzerindeki etkilerini açıklayabilecek. bilgi ve becerilere sahip olacaksınız. Ailede istismar ve ihmalin çocuklar üzerindeki etkilerini ifade edebilecek. Ailede boşanmaya neden olan etkenlerin neler olduğunu söyleyebilecek. Aile yapısının özellikleri içinde aile uyumunu bozan özellikleri ifade edebilecek. Aile içi şiddetin aile bireyleri üzerindeki etkilerini belirleyebilecek. Ailede uyumsuzluğa neden olan etkenleri belirleyebilecek. Ailede istismar ve ihmal türlerini sıralayabilecek. Evlilikte aldatmanın eşler ve aile uyumu üzerindeki etkilerini sıralayabilecek.

2003). 2003. AİLE YAPISI Eşler sağlıklı uyum için birbirlerini karşılıklı bir biçimde destekleyici davranış örüntüleri de oluşturmalıdırlar (Sayın. Kişiler arası etkileşimin olduğu her yerde problemlerle karşılaşılabilir. 1990). evlilikte aldatma ve boşanma konularında daha detaylı bilgiler yer almaktadır. Bazen eşlerden birinin çocuklara karşı biraz daha izin verici olma özelliği diğerinin biraz daha kontrol edici olma özelliği ile dengelenebilirken. ne zaman bir çocuk sahibi olmayı düşünecekleri. Aile farklı gelişim evrelerinde. Karşılıklı uzlaşının sağlanabilmesi için her bireyin diğerinin beklentilerine ve isteklerine uyum sağlamaya çalışması gerekir (Sayın. Eşler evliliklerini ilgilendiren başlıca konularda (örneğin. farklı görev ve sorumlulukları olan bireylerin etkileştiği bir ilişkiler bağlamı olduğundan. Nichols ve Schwartz. problemleri olmayan aile değildir. farklı gereksinimleri olan. Bunun için eşlerin öncelikle yaşayacakları ilişkilerine dair detayları karşılıklı bir uzlaşı içinde belirlemeleri gerekir (Nichols ve Schwartz. televizyonda hangi programların izleneceği. birinin her konuda çok izin verici olması ve diğerinin de çok kontrol edici ve kısıtlayıcı olması aile içi uyumu bozar ve aile içinde sorunlar ortaya çıkarır (Nazlı. Evlilik ilişkisindeki bu düzenlemeler bazen kolayca gerçekleştirilebilirken bazen eşler için zor bir süreç olabilmektedir. 2004). ev içi işlerin nasıl paylaşılacağı gibi) uzlaşma içinde olmaları oldukça önemlidir (Nazlı. Bu bölümde aile içi uyumu olumsuz etkileyen aile yapısıyla ilgili özellikler. aile içi şiddet. enerjisini eşinin gereksinimlerini karşılamaya harcarsa veya evle ilgili tüm sorumlulukları üstlenip onun yükünü azaltmaya çalışırsa bir süre sonra. 1990). 143 .Aile İçi Uyumu Olumsuz Etkileyen Faktörler GİRİŞ Normal aile. İnsanlar evlilik ilişkisi içine girdiklerinde bu birleşmenin sağlıklı bir yapı oluşturması için eşlerin uzlaşması ve bağ oluşturması gerekir. Ailede uyumu bozan bir diğer etken ebeveynlerin abartılı bir biçimde birbirine zıt özelliklere sahip olmalarıdır. çocuk bakımında sorumlulukların nasıl dağıtılacağı. 2004). Eşlerin birbirlerinin gereksinimlerine ve etkileşim tarzlarına uyum sağlamaları gerekir. Örneğin eşlerden biri sürekli bir biçimde kendi gereksinimlerini görmezden gelerek ya da ikinci planda bırakarak. Ancak aile içindeki bu düzenlemelere uyularak yaşanılan her gün eşleri gerçekten bir çift olarak birbirine yakınlaştırmaktadır. evlerini nasıl döşeyecekleri gibi) hem fikir olmalı ise de uyumlu bir ilişki için daha az önemli gibi görünen konularda da (televizyon izlemeye hergün kaç saatlik bir zaman ayrılacağı. Örneğin eşlerden biri kendisi için oldukça önemli olan öğrenim hayatını tamamlamaya çalışırken diğeri ondan desteğini esirgememelidir. problemleriyle işlevsel bir biçimde başa çıkabilen bir yapıya sahip olmasıdır (Nichols ve Schwartz. 2004). normal bir ailede de problemlerle karşılaşılması doğal bir durumdur. ailede istismar ve ihmal. Çünkü eşlerin birbirlerini destekleyici rollerini abartılı bir boyuta taşımaları aile içi uyumu tehdit eder ve bireysel gelişimi engeller. tükenmişlik sendromu ya da depresyon yaşayabilir (Nichols ve Schwartz. 2004). Bir aileyi “normal” yapan ailenin problemlerden arınmış olması değil. Ancak eşlerin birbirlerini destekleme rolünün kendilerini yormayacak biçimde abartmadan orta düzeyde yaşamaları gerekir. Biri hasta iken diğeri o kendisini daha iyi hissedene kadar onun bu süreçte aile ile ilgili sorumluluklarını devralmalıdır. Sağlıklı bir aile yapısı eşlerin her ikisinin de hem alıcı hem de verici olabildiği zaman mümkün olur. nerede ve nasıl bir mülk edinecekleri. ailede fiziksel ve psikolojik rahatsızlıklar.

Fakat ebeveynlerin bu yaklaşım biçimi çocuklarını kendilerine bağımlı hale getirir ve çocuklar kendi başlarına iş yapma konusunda güvensiz olurlar. Örneğin birlikte baş başa vakit geçirmek. Örneğin. kendi başlarına yapabilecekleri ayrı etkinlikler içinde olmazlar. 2003). Aile içinde ebeveyn ve çocuk arasındaki ilişki biçimini belirleyecek hiyerarşik yapı çok katı sınırlarla belirlendiğinde. sofrada başkaları ile telefon görüşmesi yapılmayacağı. Aile içi sınırlar aile bireylerinin özerklik ve bireysellik düzeylerini belirler ve aileyi korur. Aile içinde ebeveyn ve çocuk arasındaki ilişki biçimini belirleyecek hiyerarşik yapı keyfi bir biçimde oluşturulduğunda çocuklar ebeveynleriyle psikolojik bir güç savaşına girebilirler. Kişilerarası sınırlarla korunmayan aile yapıları bireylerinin kişilerarası ilişki becerilerinin gelişimini engeller (Nazlı. Çocuk sahibi olmak. ayrı ayrı seyahat eder ya da her ikisi de evliliklerinden daha öncelikli olduğunu düşündükleri kaygılarının peşinde koşarlar (Nichols ve Schwartz. aile bireylerinin ilişki biçimlerini düzenleyen bu kuralların ihlaline yönelik düşük toleransı ailenin kopuk bir yapıya sahip olduğunu gösterir. anne ve babanın çocukları arasındaki tartışmalara müdahil olmayacağı. herkesin odasına ancak izin alınarak girilebileceği gibi konularla ilgili olabilir. Örneğin eşler birbirleri ile iç içe geçmiş bir ilişki biçimini ortaya çıkaran bağlarla bağlandığında. 2009). Aile içi kurallarda hafta sonu herkesin kahvaltıyı birlikte yapacağı. Özellikle annenin yaşamındaki öncelikleri ve dengeleri babaya oranla daha büyük oranda değişim göstermektedir. Aile içinde ebeveyn ve çocuk arasında net bir biçimde çizilen sınırlar ailede ebeveyn ve çocuk arasında hiyerarşik bir yapı oluştururken ebeveyne de ailede liderlik pozisyonunu verir. o zaman da çocuklar anne ve babalarından yeterli ve sağlıklı rehberlik hizmeti alamamış olacağından kendilerini tehlikelere karşı daha savunmasız bulabilirler. Böyle bir bağlanmada eşler bir diğerinin önceliklerini dikkate almaksızın kendi belirledikleri öncelikler ışığında ayrı etkinlikler planlar. Bunun aksine. Bu aile yapılarındaki bireylerin özerklik ve bağımsızlıklarının gelişimi risk altındadır. çocukların ebeveynleri konuşurken onların sözünü kesmeyeceği. eşlere yüklediği annelik ve babalık rolleri dolayısıyla yeni sorumluluklar ve görevler ve fedakârlıklar anlamına gelmektedir. Ailede yeni doğan bir bebek aile yapısını hızlı bir biçimde değiştirir ve aile içi (anne-baba. ebeveyn ve çocuk arasında kurulması gereken hiyerarşik yapı çözülür ki bu da ebeveynlerin çocuklarına profesyonelce yaklaşımlarını engeller. kardeşler arası) etkileşim biçimleri değişen yeni koşullara uyum sağlayacak biçimde değişime uğramak zorunda kalır. Ayrıca ebeveynler çocuklarla ilgili sorumlulukları nedeniyle birbirlerini uzun dönem ihmal edebilmektedirler. Eşler aileye katılan yeni bireyin bakım ve yetiştirme sorumluluklarını dengeli bir biçimde paylaşmadığında aile içi uyum yeniden risk altına girmektedir. Aile içinde ebeveyn ve çocuk arasındaki ilişki biçimini belirleyecek hiyerarşik yapı iç içe geçmiş aile yapılarında olduğu gibi zayıf ve etkisiz ise. Çünkü ebeveynler ve çocuk arasındaki sınırlar belirsiz olduğunda da. sevgi paylaşımında 144 . eşler birbirleri ile katı kurallarla belirlenmiş bağlarla bağlandığında da aynı evde iki yabancı gibi yaşarlar.Aile içinde uyumu olumsuz etkileyen bir diğer etken eşlerin kendi aralarında sağlıklı bağlar oluşturamamalarıdır. Eşler çocuk sahibi olmadan önce uyumlu bir ilişki içinde dengeli bir yaşam kurabilmiş olsalar da aileye bir bebeğin katılımı bu uyumu olumsuz bir biçimde etkileyebilmektedir. eşler arasında uyum olsa da ailelerin müdahalesinden kaynaklanan boşanmaya varan uyumsuzluklar baş gösterir (Demirkan ve diğerleri. eşlerin kendi yetiştikleri aile bireyleri ile aralarındaki ilişkiye belirli sınırlar koymaları gerekir. çocuk aileye aidiyet duygusunu geliştirmede ve sağlıklı bağlanmada sorunlar yaşar. kendi evlatlarının kurmuş oldukları yeni aile kurumunu daha iyi bir biçimde kabul ederler. onların kendi aile yaşantılarında yaptıkları tercihlere saygı duyar ve aile içi sorunlarının çözümüne müdahil olmazlar. Böylece aileler. Bu durum anne için önemli bir stres kaynağı olabilmektedir. böyle kopuk aile ilişkileri çocuğun belki özerklik duygusunun gelişimine katkı sağlasa da. Aile içi ve aile dışı sınırların oluşturulmamış olması da ailede uyumu risk altına sokar. Bu sınırlar kişiler arası ilişki biçimini düzenleyen kurallarla konulur. Aile içi uyumu etkileyen bir diğer önemli durum ailenin çocuk sahibi olmasıdır. Oysa bu sınırlar belirgin bir biçimde konulmadığında. kendilerini ayrı iki kişilik gibi tanımlamak yerine bir çift olarak tanımlarlar. 2004). Bu aile yapılarında sevecen ve ilgili olan anne ve babalar çocukları için pek çok fedakârlığı yapmaya gönüllüdürler ve çocuklarıyla ilgilenmek için gerçekten zaman ayırırlar. Aile bireylerinin ilişki biçimlerini düzenleyen bu kuralların ihlaline yönelik yüksek toleransı ailenin iç içe geçmiş bir yapıya sahip olduğunu. Kendilerine özel arkadaşlar edinmezler. ebeveyn-çocuk.

bu yeni durum aile içi etkileşim tarzında. ailedeki görev ve sorumluluk paylaşımında değişiklikler yapmayı ya da stres altındaki aile bireyine daha güçlü bir destek sunmayı gerektirebilir. ailedeki uyum bozulmaya başlar ve aile bireyleri arasında iletişim sorunları ve davranış problemleri baş gösterir. 2004). ergenlikte de daha bağımsız olmaya ve sorumluluk üstlenmeye ihtiyaç duyarlar. sohbet etmek. Bazen daha önce yaşanmamış yeni stres kaynakları ortaya çıkar. Esnek olmayan aile yapıları yaşam koşullarında meydana gelen durumsal değişimlere ayak uyduramadığında da aile içinde yine sorunlar baş gösterir. Örneğin ailede çocuklardan biri ergenlik dönemine girdiğinde bu durum anne ve babanın çocukla etkileşim tarzlarını değiştirmelerini ve çocuklarının aile içindeki değişen statüsüne ayak uydurmalarını gerektiren bir durumu ortaya çıkarır. Ergen. kronik hastalığa yakalanmak. Bu durumda aile bireyleri stres altındaki bireyin içine düştüğü sıkıntılı durumu anlamaz. Örneğin aile bireylerinden biri kendisinde yoğun bir strese neden olan bir durum yaşadığında (kaza geçirmek. Anne ve babasıyla yaşadığı sorunlar ergeni aileden uzaklaştırır ve ergende bazı davranış sorunları ya da ruhsal bozukluklar ortaya çıkabilir. aile içinde statüsünün değiştiğini düşünür. Ayrıca anne ve babanın çocukları arasındaki tartışmalara taraf olmaları çocuklarda birinin kayırıldığı hissini oluşturabileceğinden kardeş kıskançlıkları körüklenmiş olur (Nichols ve Schwartz. Anne ve baba çocuklarındaki bu değişimi ve gelişimi kabul etmez ve onunla hala küçük bir çocuk olduğu yıllardaki gibi ilişki kurmaya ve ona o yıllardaki gibi hükmetmeye çalışırsa. aksine artık işlevini yitirmiş yapıyı sürdürmede ısrarlı olan aileler sağlıksız ailelerdir. Ailenin içinde ya da aileyi kuşatan toplumsal ve fiziksel çevrede meydana gelen değişimler doğal olarak aile içi dinamikleri etkiler. duygu ve düşünce dünyası onun kendisini anne ve babasından çocukluk yıllarında yaşadığına oranla çok daha bağımsız ve özerk hissetmesine yol açar. Bu nedenle. Bu nedenle anne ve babaların çocuklarının gelişimini destekleyici etkileşim tarzı sürekli olarak çocuklarının gelişimsel olarak değişen özelliklerine göre yeniden ayarlanmalıdır. hayatına yön verebilecek önemli bir sınava hazırlanmak. Belli bir dönem oldukça uyumlu bir yapı gösteren bir aile belli bir dönemde sarsıntılar yaşayabilir. Böyle bir durumda çocuk aslında belki de kendi başına çözebileceği küçük sorun durumlarında dahi hep ebeveynine bağımlı kalır. Yaşam koşulları durağan değildir. bu sıkıntılara ilgisiz kalabilir ya da gerekli desteği ancak sorun gerçekten kontrol edilemez boyutlara geldiğinde sunmaya çalışabilir ki bu tutumların hepsi uyumu tehdit eder. Ergenlik dönemine giren çocuğun bu dönemde sürekli bir biçimde değişime uğrayan bedeni. yeniden uyum sağlayabilmeye olanak tanıyıcı biçimde yapısını düzenleyemeyen. anne baba ve ergen arasında iletişim ve uyum sorunları baş gösterir. yürüyüş yapmak ya da cinsel gereksinimlerini karşılamak gibi eşleri birbirine yakınlaştıran ve sağlıklı bağlanmalarını destekleyen aktivitelerin birçoğu çocuk sahibi olunca aksamaya başlamaktadır (Nichols ve Schwartz. ona karşılaştığı güçlüklerin etkili bir biçimde üstesinden gelebilmesi için ihtiyaç duyduğu yardım ve desteği esirgerlerse ya da katı bir biçimde tüm sıkıntılarına rağmen her türlü görev ve sorumluluğunu kendi başına aksatmaksızın yerine getirmesini beklerlerse.bulunmak. Kopuk ailelerin aksine iç içe geçmiş ailelerde de örneğin ebeveynler çocuklarının yaşadığı sorunlara hiçbir sınır tanımaksızın öyle müdahil olabilirler ki onların bu tutumları çocuklarının davranışlarını ve kişilerarası ilişkilerini düzenleme becerilerini. Bir ailede yapı sürekliliği sağlayacak kadar kararlı ancak değişen koşullara uyum sağlayacak kadar da esnek olmalıdır. kendini ayarlama ve problem çözme becerilerini geliştirmelerini engeller. birlikte dışarıda yemek yemek. çocuklukta anne ve babanın rehberliğine ve kontrol ediciliğine. 2004). Bir aile bunu başarabildiğinde sağlıklı bir yapı gösterirken. Örneğin bebekler daha çok bakıma ve desteklenmeye ihtiyaç duyarken. Özellikle kopuk ailelerde aile bireyleri birbirlerinin maruz kaldıkları sıkıntılardan habersiz olabilir. Esnek olmayan aile yapıları aile bireylerinin olgunlaşmasına bağlı değişimlere ayak uyduramadığında aile içinde sorunlar baş gösterir. Her aile uyumlu yapısını tehdit edebilecek durumlarla karşı karşıya kalabilir. Çünkü çocuklar farklı gelişimsel dönemlerde içinde bulundukları gelişim döneminin gereksinimlerine karşılık verecek ve gelişimlerini destekleyecek farklı annelik ve babalık stillerine gereksinim duyarlar. Önemli olan ailenin karşı karşıya kaldığı ve kendisinde stres oluşturan değişikliklere karşı uyumu yeniden yakalayabileceği bir biçimde yapısını yeniden düzenleyebilmesidir. sağlıklı ve sağlıksız aileleri birbirinden ayırmak kolay değildir. Aile içi uyumsuzluklar kısmen ailenin yapısıyla ilgilidir. işine son verilmesi ve depresyon gibi). 145 .

Bazen aile bireyleri birbirlerini üzmemek için aileyi ilgilendiren bir konuda diğerlerinden farklı düşündüklerini ifade etmezler. Aile yapısıyla ilgili başka hangi etkenler aile içi uyumu olumsuz etkileyebilir? AİLEDE FİZİKSEL VE PSİKOLOJİK RAHATSIZLIKLAR Kronik hastalık. Tüm bu süreç bazen eşlerin yaşadıkları stresin üstesinden gelmede başarısız olmalarına ve ruh sağlıklarının. Aile bireylerinin yaşadıkları sorunları çözerken kullandıkları stratejiler doğru stratejiler değilse. dışarıya odaklanma ve kapanış adı verilen dönemsel tepkiler gösterirler. hasta kardeşe karşı kızgınlık duyabilir. kardeşine yönelik bu duygularından dolayı suçluluk duygusu 146 . Ancak aile bireyleri rahatsızlık tanısının gerçekten var olduğunu anladıklarında derin bir kederlenme duygusu içine girerler. uyumlarının ve hatta evliliklerinin bozulmasına neden olabilir (Er. inkar. Böyle durumlarda da aile ekonomik olarak sarsılmaya başlar. Bazen hasta çocuğun bakımı için anne veya baba işten ayrılmak zorunda kalabilir. patolojik değişiklikler sonucu oluşan. Bu durum. keder. Özellikle de anne babanın sürekli bakımına muhtaç bir çocuk anne ve babayı normal zamanda yapmaları gerekenden çok daha fazla bir iş yükü altında bıraktığı gibi anne babanın hareket özgürlüğünü de kısıtlar. sorunlar çözüme kavuşturulamamaktadır. uzun süre bakım. Bu durum onların kendi gerçeklerine uygun bir yaşam düzenlemesi yapmalarına olanak verir. hastanın rehabilitasyonu için özel eğitim gerektiren. Aile nihayet çocukları ile ilgili sorunun sürekli bir sorun olacağını ve onların normal yaşantılarını değiştirmeye devam edeceğini anlar ve artık çocuklarının bu duruma ayak uydurabilmesi için çaba sarf etmeye başlarlar. Kronik rahatsızlığı ya da kalıcı sakatlığı olan çocuk sahibi anne ve babalar genellikle şaşkınlık. Bazen de anne ve babalar çocuklarıyla ilgili kalıcı rahatsızlık tanısı konulduktan sonra. Bazen de iç içe geçmiş ailelerde olduğu gibi aile bireyleri birbirlerinden farklı düşündükleri gerçeğini görmezden gelerek ya da sorunu çözmelerine katkı sağlamayacak biçimde sürekli küçük tartışma sürtüşmelerde bulunurlar (Nichols ve Schwartz. Kronik hastalık çocukta değil de anne ve babada olduğunda da genel olarak hastalıklara verilen tepki biçimi benzerlik göstermektedir. Çocuğun rahatsızlık tanısını takiben anne ve babalar bu yeni durumla başa çıkmada zorlanır ve kaygıya kapılırlar. bazen ailedeki bireylerin stres koşullarıyla etkili bir biçimde baş edebilmelerine olanak sağlayacak bilgi ve becerilerden yoksun olmaları da aile içi uyumu bozabilmektedir. ilgisine ve korumasına muhtaç olan hasta çocukla ilgilenmek zorunda kalırlar. baba ve diğer aile bireyleri için oldukça sıkıntılı ve zor bir dönemin başladığı anlamına gelir. gözetim ve denetim gerektireceği beklenen durum olarak tanımlanmaktadır (Goldbeck. Böyle durumlarda işlevsel olmayan stratejilerden biri çatışmadan kaçınmaktır. gerileme ve karşıt tepki geliştirmedir. kardeşin duygusal gereksinimlerinin göz ardı edilmesine ve onunla daha az ilgilenilmesine neden olur. Anne babası ve diğer aile bireyleri tarafından ihmal edildiğini düşünen kardeş depresyona girebilir. Evde aile bireylerinden birinin sürekli bir hastalığa yakalanması anne. 2004). Kısa süren bu aşamayı rahatsızlık durumunun inkâr edildiği ve böylece gerçekten kaçılmaya çalışılan bir aşama izler. Çünkü anne baba ve diğer aile bireyleri sürekli yaşadığı hastalıktan dolayı onların yardımına. Kronik hastalığa sahip çocuklar ve büyükler. Hasta çocuğun kardeşi hastalık dönemince ailenin en çok ihmal edilen ve en mutsuz bireyi olur.Ailedeki uyum sorunlarında aile yapısı etkili bir faktör olmakla birlikte. Evde kronik rahatsızlığı olan bir çocuğun varlığı hasta çocuğun sağlıklı kardeşi için de bir stres kaynağı oluşturur. Örneğin bir çocuğun kronik hastalık tanısı alması uzun dönemde ebeveyn ve diğer aile üyeleri üzerinde ruhsal ve psikososyal risklerin ortaya çıkmasına neden olmaktadır. 2006). normalden sapma veya bozukluk gösteren. Çocuklarına yardım etmeye çalışsalar da gerçekte bu durumu hiç bir zaman tam anlamıyla kabullenmezler. Bazen kopuk ailelerde olduğu gibi aile bireyleri çatışma ile yüzleşmemek için birbirleriyle olan bağlarını iyice zayıflatır ya da mümkün olduğunca görüşmemeye çalışırlar. Anne ve baba yaşadıkları sorunla etkili bir biçimde başa çıkma yollarını keşfetmeye başladıklarında dışarıdan gelecek yardıma da daha açık olurlar. Kronik hastalık karşısında geliştirilen en yaygın savunma düzenekleri yadsıma. geriye dönüşü olmayan kalıcı yetersizlik bırakabilen. 2006). endişelerden korunma ve uyum dengesini korumaya yönelik çeşitli psikolojik savunma düzenekleri geliştirmektedir. yaşamları boyunca bir hüzün içinde yaşarlar.

otistik bozukluk ile ilgili şikayetler. Bu durum sağlıklı kardeşin olumsuz davranışlar geliştirmesine neden olabilir. Anne baba hasta çocuğun bakımının onlara yüklediği ek sorumluluklar ve yaşadıkları sıkıntılı dönemin kendilerinde oluşturduğu stres yoğunluğu nedeniyle sağlıklı olan çocuklarına yönelik tolerans düzeylerini düşürebilir ya da ondan her zamankinden daha fazla sorumluluk üstlenmesini isteyebilirler. tik şikayetleri ve obsesif şikayetler gibi psikolojik sorunlarla başvuran çocuk ve ergenlerin anne ve babalarının da psikiyatrik tedavi aldığı ya da psikiyatrik tanısı olup tedavi almayı reddeden anne ve babalar olduğu belirlenmiştir. Cinsel istismar kısaca çocuk ve yetişkin arasındaki her türlü cinsel etkileşim olarak da tanımlanabilir. rıza gösterip göstermemesi gerektiği konusunda bilgisi olmayan ya da gelişimsel olarak hazır olmayan çocukların kendilerinden en az altı yaş daha büyük olan yetişkinler ya da diğer çocuklar tarafından kendi cinsel uyarı ve doyumları için kullanılması. 2009). bıçak ya da silahlı saldırıda bulunma gibi eylemleri içerir (WHO. davranış problemleri. Özelikle anne veya babada ya da her ikisinde birden var olan psikolojik rahatsızlıklar çocukların da ruh sağlığını bozmakta ve aileyi uyum sorunları olan bir aileye dönüştürmektedir. tam anlamıyla idrakinde olmayan. tekmeleme. üzerine sıcak bir sıvı dökerek haşlama. gelişiminin ve onurunun zarar görmesi durumudur. uyku sorunları. Fiziksel istismar tanımlanması ve belirlenmesi en kolay olan istismar türüdür. sağlığının. 1999). Fiziksel istismara uğramış çocuklarda sosyal işlevsellik alanında birçok eksiklik fark edilmektedir. Türk Medeni Kanunu’nda boşanma nedenleri arasında eşlerden birinin akıl hastalığının olması durumu da vardır (Demirkan ve diğerleri. depresif şikayetler. daha çatışmalı. çocuğun beslenme. cinsellik içeren her 147 . yoğun öfke ve istismar davranışı içeren ilişkiler kurabilmektedir (Kaplan ve diğerleri. zehirleme. Ruh sağlığı bozuk bir eşle yaşamak da diğer eşin psikolojik sağlığı üzerinde olumsuz etkiler bırakır. Çocuklar ve ebeveynlerinin psikiyatrik sorunları arasındaki ilişkinin araştırıldığı bir çalışmada. Bu nedenle. yakma. üzüntü ve anne babaya ulaşamama duygularını yaşayan kardeş kendini sosyal olarak izole edebilir. bu çocuklar yakın ilişki kurmakta güçlük çekip. toplumsal normları ya da kanunları ihlal edecek şekilde.yaşayabilir. cinsel. duygusal ve psikolojik olarak üç kategoride ele almaktadır. yalnızlık. sosyal ve ahlaki gelişimine zarar veren.10). dikkat eksikliği. Dünya Sağlık Örgütü (WHO. psikolojik. vurma. kasıtlı bir biçimde güç kullanımının bir sonucu olarak çocuğun yaşamının. kaybettiğini düşündüğü anne baba ya da diğer aile bireylerinin ilgisini bir daha kazanamama kaygısı taşıyabilir. okul sorunu-ders başarısızlığı. 2006) çocuğun istismarını fiziksel. Çocuk istismarı ve ihmali aktif ve pasif olma durumlarına göre farklılık göstermektedir. sağlık ve güvenliğini tehlikeye atan. Fiziksel istismar. Cinsel istismar. ısırma. 2004. toplumsal kurallar ve profesyonel kişilerce uygun bulunmayan ya da zarar verici olarak nitelendirilen ve bir kaza sonucu ortaya çıkmayan etkileşim ya da etkileşimsizliklerin tümüdür (WHO. 18 yaşından küçük olan çocuk ya da gence ana-baba ya da bakıcısı tarafından kaza dışı. aşırı hareketlilik. s. İstismar ana-baba ya da bakıcının çocuğu zarar verici deneyimlerle karşı karşıya bıraktığı bir etkileşim biçimini ifade ettiğinden aktiftir. duygusal yoğunluğu az. Kronik bir hastalığı ya da kalıcı bir sakatlığı olan bir çocuğa sahip anne ve baba bu durumdan aynı biçimde mi etkilenir? Aile bireylerinden birinin fiziksel sağlığının aile içi uyum açısından bir risk faktörü olması gibi aile bireyleri içinde ruh sağlığı bozuk bireylerin olması da aile içi uyum açısından önemli bir risk faktörüdür. İhmal ise. çocuk ve ergen psikiyatri kliniklerine konuşma bozuklukları. eğitim gibi temel ihtiyaçlarının karşılanmadığı. bakım. bir nesne ile vurma. anksiyete şikayetleri. dövme. 2006). anne. boğma. fuhuşa zorlanması ve pornografik suçlarda cinsel obje olarak kullanılmasıdır (Taner ve Gökler. 2006). cinsel. AİLEDE İSTİSMAR VE İHMAL Çocuk istismarı ve ihmali. ana-baba ve bakıcının çocuğa bakma ve koruma yükümlülüklerini gereğince yerine getirmedikleri bir etkileşimsizliği ifade ettiğinden pasif bir olgudur. 2006. gazla zehirleme. sarsma. altını ıslatma-alt kirletme. Cinsel istismar. baba ya da çocuğa temel bakım hizmetini veren kişi arasında yaşanan ve çocuğun fiziksel. WHO. Fiziksel istismar.

fiil ve materyallerle bir çocukla yakınlık kurmak. çocuğun gelişimiyle ilgili uyumsuz beklenti ve davranışlar. 2001). çocuğun yaşı. çocuklara cinsel taciz uygulama. Bununla birlikte istismar edilen çocuk ya da ergenlerde yukarıda sözü edilen altı faktöre bağlı olarak farklı patolojik belirtiler ortaya çıkabilmektedir. korkutma. Cinsel olarak istismar edilen çocukların hepsi patolojik belirtiler göstermemektedir. erken başlayan cinsel yaşam. görmezden gelme. sosyal ilişkilerde bozukluk. Cinsel istismar %77 olasılıkla aile bireyleri. sürekli kaygı. 2004). ahlaki ve dini açılardan yasaklanmış yakın akraba olan kadın ile erkeğin cinsel ilişkide bulunmaları demektir. Tacizcilerin çoğu 24-44 yaşları arasında olup. daha fazla suçlu davranış gösterme. Ailedeki bireyler tarafından çocuğa yönelik olarak yapılan her türlü cinsel aktivite ensest olarak adlandırılır. çok yakın ya da çok utangaç ve korkak olma. duygusal dengesizlik. Nurcombe. Cinsel istismarcının zayıf. kaygı ve uygun olmayan cinsel davranışlar. antisosyal davranışlar gösterme. saldırganlık. %5 bakımla ilgisi olmayan kişiler. obsesif düşünceler geliştirme. ellerini ve ayaklarını bağlama biçimlerinde duygusal istismar uyguladıkları belirlenmiştir (Güler. intihar davranışı. daha çok kızlara özgü olarak geri çekilme ve içe dönük davranışlar gösterme. genital bölgeye dokunmak. Kurtay ve diğerleri. boyun eğme davranışı. karşı olma. 2004. 1999). korkutma ve yıldırma. %2 ise çocuğun bakımı ile ilgilenen diğer kişiler tarafından uygulanmaktadır (Tardif.türlü söz. Hancı. Özkök. yalnız. daha fazla şiddete başvurma. antisosyal. çok uslu ya da provoke edici olma. edilgen. çocuğa karşı olumsuz ve yanlış tutumlar. inkar etme ve duygusal tepkisizlik (Garbarino ve Garbarino. intihar duygusu ve girişimi. çocuğun bakımı ve eğitimi ile yükümlü kişilerin çocuğa yönelik alay etme. 1999). tehdit etme. 2004. Cinsel tacize en çok uğrayan çocuklar 4-11 yaş aralığındaki çocuklardır. kişiler arası ilişki kurma ve sosyal ilişkileri sürdürebilme becerilerinde zayıf olma (Taner ve Bahar. 2000). 1999. Boztaş ve Aydoğan. kendine güvende azalma. Barlık. Polat. 2005). 2002). Duygusal istismara uğramış çocuk ve ergenlerde depresyon. 2002). kurbanın cinsiyeti ne olursa olsun faillerin çoğu erkektir ve kurban tarafından kim oldukları bilinmektedir (Güneş. içe dönük. bağırmaazarlama. Cinsel istismara uğrayan çocuklarda görülen patolojik belirtiler arasında karabasan. bilişsel ve psikososyal gelişiminde duraklama. çocuğun kişilik ve ruhsal sorunlarını fark edememe. reddetme. tecrit etme. odaya kapatma. 2002). zayıf dürtü kontrolü. 2000) sayılabilir. Duygusal istismara neden olan davranışlar reddetme. istismar. %11 diğer akrabalar. aşağılama. çocukluk çağı 148 . enürezis ve beslenme bozukluğu (Bilir ve diğerleri. bedensel yakınmalar. Ekşi. evlenmeleri hukuksal. uyuşturucu bağımlılığı. Uzun. daha fazla ergen gebeliği. yeme ve uyku bozuklukları. mastürbasyon (Ekşi. 1996). düşük benlik kavramı. Auclair ve Carpentier. pornografi ve ırza geçmek gibi tüm cinsel davranışları kapsamaktadır (Güneş. Kurtay ve Akman. öfke patlamaları (Kılıç. Cinsel istismarın çocukta oluşturacağı olumsuz etkiler istismarın türü. kendine zarar verici davranışlar (Polat. mutsuzluk. birden fazla cinsel eş ve daha fazla cinsel saldırı. olgunluk düzeyi. güvensizlik (Kurtay. çocuklarını evde yalnız bırakma. dışavurum ve içe atım sorunları. 2001). 2011). mağdur ve fail arasındaki yaş farkı ve istismarın süresine bağlı olarak değişir. evde çocuk yokmuş gibi davranma. 2000. Duygusal ve psikolojik istismar. yapışma davranışı. daha fazla cinsel etkinlik ve gittikçe artan cinsel davranışlar. yetişkinleştirme. 2004). Biçer ve Gökalp. suça yöneltme. Bir tür cinsel sapkınlık olan ensest. kabul edilemez cezalar verme ya da kabul edilemez beklentiler içine girmelerini takiben ortaya çıkan ve çocuğun fiziksel. duygusal ihmal. çocuğun sosyal uyumunu başlatacak yönergeleri sağlayamamadır (Glaser. çok titiz ya da dağınık olma. Duygusal istismar ve ihmalin çocuk ve ergenlerin yaşadığı en sık görülen istismar ve ihmal tipi olduğu söylenebilir (Kaplan ve diğerleri. 2011. kötü söz söyleme. 2004). karşı gelme bozukluğu. gerileme ve engellemeye neden olan çocuğa psikolojik olarak zarar verme durumudur (Johnson. mağdur ile fail arasındaki ilişki. depresyon (Oates. 1994). utangaç ve zayıf kişilik yapısında olduğunu destekleyen bulgular vardır (Çayboylu. Yatağan. düşmanca davranma. Anne ve babaların aslında istismar etme amacını gütmeden çocuklarını duygusal olarak ihmal ve istismar etmeleri mümkün müdür? Türkiye’de yapılan bir çalışmada annelerin çocuklarına onları sevdiklerini belli etmeme. anneleri tarafından reddedildikleri duygusu. para kazanmak için cinselliğini kullanma (Kara. teşhircilik. 2002).

gayri meşru çocuk olma. çocuk bakımı konusunda deneyim sahibi olmama. saldırgan davranışlarda bulunma. 2007. istenmeyen çocuk olma. işsiz bir baba olma. WHO. 2007). Oral ve diğerleri. çocuğa yaşam koşulları için gerekli ilgiyi göstermemesi ve çocuğu fiziksel ve duygusal yönden ihmal etmesidir (WHO. çalışan anne olma. yıkıcılık ve hırsızlık gibi suç eylemlerinde bulunma özellikleri gösterebilmektedir (Bilir ve diğerleri. çocuğa bakmakla yükümlü kişinin çocuğun beslenme. Dünya Sağlık Örgütü çocuk istismarı ve ihmalini artıran risk faktörlerini kişisel. yalan söyleme. düşük sosyoekonomik düzey. AİLE İÇİ ŞİDDET Aile içinde bir bireyin aile içindeki bir başka bireye tehdit. evden kaçma.y. Çocuk istismarı ve ihmali riskini artıran ailesel faktörler şöyle özetlenebilir: Geniş aile yapısı.mastürbasyonu (Unal. ihmale ve şiddete maruz kalmış bir kardeşe tanık olma. İhmal edilen çocuklar bebeklik döneminde donuk. baskı veya kontrol içeren. yüksek stres düzeyi. itaatkâr olma. saldırgan ya da suç kaydı olan bir baba olma. nörotik bir anne olma. Tardif ve diğerleri. aile içinde yaşandığında bu durum genellikle kadına ve çocuğa 149 .). ailevi anlaşmazlıkların varlığı. çevreye karşı ilgisiz. 2011. eve geç gelme. Çocuk istismarı ve ihmali riskini artıran toplumsal faktörler şöyle özetlenebilir: Toplumda şiddete toleransın yüksek olması. ailesel ve toplumsal olarak üç gruba ayırmaktadır. fiziksel ya da şizofreni ve depresyon gibi ruhsal hastalığı olma. sınıfta uyuyan. çocukla aynı oda ya da yatakta uyuma. pasif ve bağımlı bir anne olma. yaşça küçük olma. 2006. başarısız olma. 2006). tehlike bilincine sahip olamama ve aşırı hareketli olma (Güneş. kirli ve bakımsız ya da obsesif düzeyde titiz bir anne olma. tek ebeveyn olma. kendi çocukluk yıllarında istismara. dış etkenlere bağımlı olarak para sıkıntısı. 2001. 2006). eğitim. sorun çözme yöntemi olarak şiddete başvurma (Polat. 2002). parmak emme özellikleri sergilerken. hareketsiz. 2007) ve kişilik bozuklukları (Pizarro ve Billick. pasif. sağlık. Polat. karı koca olarak cinsel açıdan doyurucu bir ilişkiye sahip olmama. t. suç işleme ve hatalı davranışlar yapma. engelli olma. ailede işsizlik. 1999) görülebilmektedir. 2001. okul çağında okula çok erken gelip çok geç giden. giyim. anne gece çalıştığı için evde çocuğa gece bakan baba ya da üvey baba olma. İstismara yatkınlığın genellikle anne babanın genç olması. borç gibi strese neden olan durumların varlığı. Bir başka kişiye yönelik zarar verici eylem olan şiddet. cinsel açıdan erken olgunlaşmış ve üvey babaya sahip olma. iktidarsız baba olma (Polat. evinden uzun yıllar ayrı kalmış bir baba olarak eve döndüğünde eşinden daha güzel bir genç kız sahibi olma. ilaç ve alkol alışkanlığı olan. bağımlı. öz saygısı düşük. ekonomik veya psikolojik zarar görmesine veya acı çekmesine neden olan her türlü eylemi aile içi şiddet olarak tanımlanmaktadır (Başbakanlık Kadının Statüsü Genel Müdürlüğü-BKSGM. alkol veya madde bağımlılığı. sosyal olarak yalnız olma. korkulu ve kendini ifade edemeyen özellikler sergileme. fiziksel. toplumda organize şiddet hareketlerinin olması (WHO. premature doğma. 2006). 2006). içe dönük. duygu ve güvenlik gereksinimlerinin karşılanması ile ilgili yükümlülüklerini kasıtlı olarak yerine getirmemesi. Polat. anne babanın daha önce çocukluğu döneminde istismar öyküsü bulunması. İstismar olgusuna yaklaşımda sadece çocuğun durumunun değil. şiddete başvurma. istemeden gebe kalma. 2000). madde bağımlısı olma. cinsel. eşin ölümü. Polat. doğum öncesinde yeterli bakım görememe. genç kızın bulunduğu bir evde anneden daha genç bir üvey baba olma. WHO. aile içinde şiddetin varlığı. Kişisel faktörler içinde istismar uğrayan çocukla ilgili risk faktörleri şöyle özetlenebilir: Kız çocuk olma. 2007. ihmale ve şiddete maruz kalma ya da istismara. sorun çözme becerilerinin yeterince gelişmemiş olması. ailede ruhsal ya da fiziksel hastalık. çalma. kaygılı. İstismarda bulunan anne ve babayla ilgili özellikler şöyle özetlenebilir: Özellikle genç anne olma. okula devamında düzensiz. çocuğun psikolojik değerinin olmaması. 2005. toplumsal eşitsizlik ve ayrımcılıkların kültürel normlarca desteklenmesi. ailenin toplumsal çevreden izole olması. fazla sayıda çocuk sahibi olma ve parçalanmış aile ile ilişkisi olabildiği bildirilmektedir (Hancı. ailesinde daha önce ensest ilişki yaşamış ya da buna şahit olmuş anne veya baba olma. şiddetin. İhmal. anne baba veya istismarı uygulayan bireyin durumunun da değerlendirilmesi gerekmektedir. üvey anne ya da üvey baba olma. yetersizlik ve değersizlik duygularına sahip olma. geçmişte suç ya da intihar girişiminde bulunan bir ebeveyn olma.

erkek egemen veya kadına ikinci sınıf muamele yapılmasını onaylayan toplumsal ve kültürel değerler gibi nedenler yer almaktadır (Ayrancı. işkence yapmak. 2006).. tehdit etmek. başka kadınlarla kıyaslamak. Çocuklara yönelik şiddet daha çok anneleri tarafından uygulanmaktadır (Başbakanlık Aile Araştırma Kurumu-BAAK. 2000). eğitim düzeyi düşük ve çocukluklarında anne ve babaları tarafından dövülmüş kişiler olduklarını göstermektedir. Aile içinde erkeğin kadına yönelik şiddet uygulamasında erkeğin engellenmeye toleransının eşiğinin düşük olması. evli olduğu kişi bile olsa kadını istemediği yerde. hakaret etmek. Günay ve Ünlüoğlu. çalışmasına izin vermemek. kadının nasıl giyineceği. kıskançlık bahanesiyle sürekli kontrol altında tutmak. ellerini ayaklarını ezmek. annelerin çocukluklarında kendilerine uygulanan cezaları kendi çocuklarına aynı şekilde uyguladıklarını göstermiştir. sakat bırakmak. fuhuşa zorlamak. aileyi ilgilendiren ekonomik konularda kadının fikrini almadan tek başına karar vermek gibi eylemlerdir (BKSGM. alkol kullanımı. Psikolojik şiddet. ailesiyle akrabalarıyla. kontrol edici olması ve şiddete yatkın olması. 1998). küfür etmek. zorla evlendirmek. enseste (akrabalar arası cinsel taciz ve tecavüz). Aldatmada önemli olan etkenlerden biri de eşlerin kişiler arası ilişkilerine ilişkin inançları. çocukluğunda şiddete maruz kalması ya da aile içi şiddete tanık olması. küçük düşürmek. Aile içinde kadına ve çocuğa yönelik şiddeti önlemek için ne tür girişimlerde bulunulabilir? EVLİLİKTE ALDATMA Ailede evlilik dışı ilişkiler genellikle hasta bir ruh halinin belirtisi olarak ortaya çıkmaktadır. Araştırmalar çocuğu cezalandırmanın bir yöntemi olarak dövmeyi tercih eden annelerin daha çok genç. kürtaja. Çoğu zaman kendisine saygısı ve güveni olmayan ya da eşi tarafından sevilmediğini sanan eşler kendisinin de sevilebilir bir kişi olduğunu ispat etmek için evlilik dışı ilişkiler kurar (Özgüven. şiddete maruz kalanların %90’dan fazlası kadın ve çocuklardır. yumruk atmak. Kadına yönelik şiddetin en ağır biçimlerinden biri töre/namus nedeniyle uygulanan şiddettir. gelir ve giderleri konusunda bilgi vermemek. Cinsel şiddet. işsiz olması gibi nedenlerin yanında. telefonla-mektupla ya da sözlü olarak cinsel içerikli rahatsızlık verici davranışlarda bulunmak gibi eylemlerdir. 2001). kimlerle görüşeceği konusunda baskı yapmak. bağırmak. komşularıyla. çalışıyorsa iş hayatını olumsuz etkileyecek kısıtlamalar getirmek. eşlerin eğitim düzeylerinin düşük olması. kadının kendini geliştirmesine engel olmak gibi eylemlerdir. dürtülerini kontrol edememesi.yönelik şiddeti ifade etmektedir (Güler ve diğerleri. arkadaşlarıyla ya da başkaları ile görüştürmemek. hırpalamak. Annelerin kendi çocukluklarında maruz kaldıkları şiddet yöntemleri ile kendi çocuklarına uyguladıkları şiddet yöntemleri arasındaki ilişkiye yönelik araştırma bulguları. kadınların ekonomik güvencelerinin ve gidecek bir yerlerinin olmaması. sağlıksız koşullarda yaşamaya mecbur bırakmak. boğazını sıkmak.y. t. kezzap veya kaynar suyla yakmak. istemediği zamanda ve istemediği biçimlerde cinsel ilişkiye zorlamak (tecavüz). çocuk doğurmaya ya da doğurmamaya. eve kapatmak. bağlamak. ailenin tasarrufları. nereye gideceği. kolunu bükmek. kuralları. saçını çekmek. Ailede şiddet fiziksel. eşler arasındaki kültürel düzey farklılıkları. cinsel ve ekonomik olmak üzere dört farklı biçimde yapılabilmektedir. cinsel organlara zarar vermek. 2002).8). düşünceleri. beklentileri ve ilişkilerini yapılandırma biçimleridir (Fitness. istemediği işte zorla çalıştırmak. sağlık hizmetlerinden yararlanmasına engel olarak bedensel zarar görmesine neden olmak gibi eylemlerdir. Çünkü şiddet uygulayanların %95’e yakını erkek. Ekonomik şiddet. ailedeki ekonomik sıkıntılar. aşırı derecede kıskanç olması. Fiziksel şiddet. korkutmak. Ailede ebeveynlerden biri evlilik dışı 150 . çocuklarından uzaklaştırmak. tokat atmak. tekmelemek. iş değiştirmesi. kadının mallarını ve diğer gelirlerini elinden almak. kesici veya vurucu aletlerle yaralamak. vücudunda sigara söndürmek. para vermemek veya kısıtlı para vermek. Anne ve babaların kendi çocukluklarında şiddete maruz kalmış olmaları onların da kendi çocuklarına şiddet uygulamalarına bir neden oluşturabilmektedir (WHO. başkalarıyla cinsel ilişkiye zorlamak. psikolojik. s. 2002).

kadınların ve 35 yaşın altındaki kişilerin aldatanların aldatma davranışları cezasız kaldığı için aldattıklarına daha fazla inandığı. erkeklerin cinsel doyum yaşayamamalarını ya da eşlerinin bir tıbbi rahatsızlığı nedeniyle cinsel ilişkiye girememesini aldatma için oldukça haklı nedenler olarak gördüğü. Bu nedenle. 2012). Aynı araştırmada erkeklerin aldatma davranışına daha yatkın oldukları. duygusal olarak örselenme ve incinme duygularını başlatır. 2001). aldatma davranışının cezasız kalacağını bilmek. 2004). Aldatılma deneyimi aldatılanda aldatanı reddetme. kendilerine güvenleri ve evlilikteki aidiyet duyguları yıkılabilmektedir. Aldatma çoğu zaman birkaç farklı nedenin birleşiminin bir sonucu olarak ortaya çıkar. arkadaşlık arayışı. genç yaştaki (18-23) aldatıcıların ve aldatan kadınların yarısının aslında aldatmak için hiç bir haklı gerekçeleri olmaksızın aldatma davranışını gerçekleştirdiği belirlenmiştir (Wolfe. Öyle görünüyor ki evlilik ilişkisinde eşlerin birbirlerinin cinsel ve duygusal gereksinimlerine sağlıklı ve doyurucu bir biçimde karşılık vermeye çalışmaları evlilikte aldatma açısından önemli iki nedeni ortadan kaldırabilecektir. Aldatılan eş bu davranışından dolayı eşini affedip evlilik ilişkisini sürdürse dahi birçoğu sürekli bir biçimde aldatan eşlerine bu çirkin eylemlerini hatırlatarak. aldatanların büyük bir oranının aynı zamanda aldatıldığını. terk etme. evlilik ilişkisinde cinsel doyumun olmaması. ilgi isteği. daha fazla ve daha farklı bir cinsel yaşam arayışı. eşin bir rahatsızlığı nedeniyle cinsel ilişki kuramaması (Wolfe. kişilik olarak aldatmaya yatkın olmak (narsist olmak). aldatan erkeklerin ve 36 yaşın üstündeki aldatıcıların. heyecan arayışı. acı.bir ilişki içine girdiğinde bu ilişki aile bağlamının ciddi bir sorunu haline gelmeye başlar. Ancak evlilik ilişkisinde kişilerin eşlerini aldatmaları için hiç bir neden olmadan da aldatma ve aldatılma yaşanabilmektedir. erkeklerin ise daha ileri yaşlarda (36-55) aldatmaya daha yatkın oldukları belirlenmiştir. aldatan erkeklerin heyecan arayışını aldatan kadınlardan daha fazla önemsediği. Aldatılan eş ve aldatma olayını öğrenen çocuklar üzerinde olumsuz izler bırakır (Nichols ve Schwartz. aldatan kadınların aldatan erkeklere oranla daha çok suçluluk duyduğu. aldatılan eşin de psikolojik açıdan bir terapi desteği alması hem kendisinin tehdit altına giren ruh sağlığını yeniden düzenlemesi açısından hem de aldatma davranışından pişmanlık duyarak bu davranış biçimine son verip evlilik ilişkisini sürdürmek isteyen eşle evliliği sürdürüp sürmeyeceği konusunda sağlıklı bir karar verebilmesine yardım edecektir. 36 yaşından daha yaşlı olanların ise daha çok cinsel amaçlarla aldattığı. 2001). ilgi görmek için. Aldatma konusunda yapılmış bir çalışmada kadınların daha genç yaşlarda (24-45). evlilik ilişkisinin rutinleşmesi. erkeklerin daha çok cinsel amaçlarla. 35 yaşından genç aldatanların daha çok dikkat çekmek. Aldatmada etkili olabilecek bazı etkenler şöyle sıralanabilir: Eşlerin evlilik ilişkisinden memnun olmamaları. yalnızlık. kadınların ise daha çok duygusal bağlanma ve arkadaşlık amaçlarıyla aldattığı. 2012). Ayrıca eşi tarafından aldatılan kişi bir tür öc almak amacıyla da aldatabilmektedir (Fitness. Ancak aldatma davranışında kişilik yapısı önemli bir etkendir. aldatma davranışını kendilerini daha canlı bir yaşam içinde tutmanın aracı olarak görmeye daha yatkın olduğu. Bu durumlar aldatan kişinin kişilik özellikleri itibariyle aldatmaya yakın olması ile ve sağlıksız bir ruhsal yapı geliştirmiş olması ile ilişkilidir. onların bu davranışlarını arkadaş grupları içinde ya da aileleriyle birlikte iken söyleyerek eşini küçük duruma düşürmeye çalışarak bir tür öc alma çabası içine girerler (Fitness. Aldatma davranışı aldatılan kişide travma sonrası stres bozukluğuna neden olmaktadır. Alacağı psikolojik destekle dürtülerini kontrol etmeyi ve kendisini eşini aldatmaya iten psikolojik örüntüleri ile yüzleşip içsel çatışmaları ya da yetersizlikleri ile baş edebilmek için daha sağlıklı yöntemler kullanma becerisini geliştirmesi gerekmektedir. evlilik ilişkisinin aşkla başlamamış olması. Evlilikte aldatma riskini azaltmak ya da ortadan kaldırmak için yukarıda ifade edilenlerden başka neler yapılabilir? 151 . Böyle durumlarda aldatan kişinin bir ruh sağlığı uzmanından destek alması gerekir. Aldatılan eşlerin aldatılmaya maruz kalmanın bir sonucu olarak kendi benlik imajları.

Yine daha çok kadınlara özgü olarak toplum içinde dul bir kadın olarak yaşamanın zorluğuna ilişkin sahip olunan inanışlar. suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme. bir sürecin sonucudur. Tüm evlilikler mutlu bir ömrü birlikte paylaşmak amacıyla gerçekleştirilir. terk. ailesine aşırı düşkünlük. ailenin gelin ya da damat adayını uygun bulmaması. cimrilik. Ancak bazı durumlarda aile içinde uyumlu ve sağlıklı bir yapı oluşturulamayabilir ve kişiler evlilikle ilgili beklentilerinin karşılanmamasından dolayı hayal kırıklıkları yaşarlar. eşlerin birbirlerinin zevk ve beğenilerine sık müdahalesi. genellikle aileden ya da yakın akrabalardan birileri arabuluculuk görevi üstlenir. kimlerle görüşüleceği) müdahale etmesi. bireysel değerlerin ön plana geçmesi. soğuk ve uzak olması) fark edip bu özelliğin evlendikten sonra değişeceğini umut etmeleri. çocuk yetiştirilmesi. eşlerin tepkisel davranış özelliklerinin (kadınların kırılma. eşlerin evlilik ilişkisinde kendi ailelerinden etkilenmeleri (kendi ailesinin yanında eşini küçük düşürme). alkol kullanımı. münakaşa edip sesini yükseltme. Ancak bu araştırma şiddetli geçimsizliğin kendi başına bir neden değil. evlilik öncesinde eşlerin birbirlerinde bazı olumsuz özellikleri (sorumsuzluk. Boşanma günümüzde Türk ailesini ilgilendiren en önemli sorun alanlarından biridir. akıl hastalığı. tüketim kültürünün yaygınlaşması ve şehir yaşamının artan karmaşıklığına ve stresine paralel boşanma olgusu özellikle son on yıldır önemli bir artış göstermiştir. Böyle zamanlarda evlilik kurumu sürdürülemez hale geldiğinde. Türk Medeni Kanunu’nda boşanma nedenleri şöyle sıralanmaktadır: Zina. Birçok evlilikte boşanma düşüncesine sahip olan eşler bu kararlarını belli bir süre erteler ya da uygulamaya koymazlar. 2009). boşanma sonrasında da aslında gittikçe artan başka türlü ekonomik ve sosyal sıkıntılara maruz kalmalarına neden olmaktadır. kadının boşanma kararından vazgeçmesine ya da boşanmayı ertelemesine neden olan bir faktördür. ekonomik. eşiyle sürekli tartışma. aşırı para harcaması.BOŞANMA Birçok toplumun temel değerlerinden biri aile kurumunu sağlıklı bir biçimde yaşatmaktır. kadınların boşanma kararını daha iyi düşünmeleri gereğini doğurduğu gibi. tek ebeveyn olarak çocukların bakım ve yetiştirilmesinde zorlukla karşılaşmaları. eşlerin aileleri arasında anlaşmazlıkların olması. incinme. Toplumsal değerlerin önemini yitirmeye başlaması. psikolojik ve kültürel faktörlerden etkilenen karmaşık bir olaydır. 2009). Boşanma olgusu kadın ile erkeğin yeni bir evlilik yapacak şekilde hukuki bir kararla yasal olarak başlatmış oldukları evliliklerini sona erdirmeleridir (Demirkan ve diğerleri. Boşanmalar en fazla evliliğin ilk 5 yılı içinde gerçekleştirilmektedir. konuşmayarak sessiz kalma. evlilik birliğinin sarsılması. Bunun yanında eşlerin her ikisi ya da eşlerden biri boşanma düşüncesini aile ve akrabalar içinde dillendirildiğinde. Aile ve Sosyal Araştırmalar Genel Müdürlüğünün yaptırdığı “Boşanma Nedenleri Araştırması” sonuçlarına göre boşanma nedenleri arasında % 90’a varan oranda “şiddetli geçimsizlik” ilk sırayı almaktadır. eşlerin tartışma sonrasındaki tutum ve davranışlarının ben merkezli ve sağlıksız bir iletişim (hep 152 . evliliğin ilk yıllarında ve evlilik sürecinde eşlerden birinin ailesine mekânsal olarak yakın oturmak. eşler arasındaki inanç farklılığı. aslında başka pek çok nedenin ortaya çıkardığı bir sonuç olduğunu da göstermiştir. Boşanma sosyal. sorununu ana babasına yansıtma) tepkiler vermesi. evlilik içinde sorunlarla karşılaşıldığında eşlerin uygun olmayan (kavga ve şiddete başvurma. eş baskısı. ailelerle birlikte aynı evde yaşanması. erkeklerin öfkelenme. ev düzeni. boşanma aile birliğini sona erdiren bir toplumsal olgu olarak gündeme gelir. eşlerin kendi aileleriyle çok sık görüşmeleri. Boşanma Nedenleri Araştırması’na göre boşanmada etkili faktörler arasında şunlar sıralanabilir: Ailelerin evliliğe karşı çıkması. kılık kıyafet. evlilik süresince bireylerin kendi arkadaşları ile görüşmesine eşin olumsuz tutum ve davranış göstermesi. Evlilik birliğinin sarsılması anlamına gelen geçimsizlik kararının verilebilmesi için mahkemece. çatışma) farklı olması. Eşleri uzlaştırma yönünde gösterilen bu çabalar evliliklerde boşanma kararından vazgeçilmesine ya da bu kararın bir süre ertelenmesine neden olur. Genellikle ailede çocuğun varlığı eşlerin boşanmadan önce bir kez daha düşünmelerine yol açan en önemli etkendir. evliliğin artık yarar beklenemez ya da beklenmez hale gelmesi ve evlilik hayatının taraflar için çekilmez hale gelmesi koşulları aranmaktadır (Demirkan ve diğerleri. Boşanma kararı anlık bir karar değil. Tüm bunların yanında boşanan kadınların ekonomik açıdan geçim sıkıntılarına maruz kalmaları. hayata karşı pek kötü veya onur kırıcı davranış. ailelerin evli çiftin aile içi ilişkilerine (ekonomi.

kaygı ve korkular geliştirme. ailenin ekonomik açıdan borçlu olması. erkeğin eşinin dışarıda çalışmasını uygun bulmaması. bağlılık çatışması yaşama. çocukla ilgili konularda eşler arasında anlaşmazlıkların olması. daha fazla suçlu davranışta bulunma ve depresyon gözlenen etkilerdir. konuşmama) ekseninde olması. suçlayıcı. Boşanma kararını kesinleştiren anne babalar çocuklarının boşanma olayından görecekleri zararı en aza indirebilmek için neler yapabilirler? Boşanma her ne kadar pek çok etkenle ilişkili karmaşık bir yapıya sahipse de boşanmada. erkeğin eşinin çalışma hayatı nedeniyle evindeki görev ve sorumluklarını ihmal ettiği düşüncesi. çekingen. yasa girme. evlilik ilişkisinden daha gerçekçi beklentiler içine girmelerini sağlayacak. aile içinde yaşanan ekonomik sıkıntılar. itaatsiz davranışlar içine girme. dikkatsiz ve ilgisiz olma. daha fazla uygunsuz davranış gösterme. eşlerin iş hayatına çok fazla zaman ayırıp birbirlerini ihmal etmesi. okul başarısında düşme.kendini haklı görme ve kabahati diğer tarafta görme. Ayrıca eşlere evlilik süresince yaşadıkları ve kendilerini zorlayan ailevi sorunların üstesinden gelmede sağlıklı bir yardım hizmeti sunabilecek kurum ve kuruluşlar hakkında bilinçlendirmelerde bulunulması birçok evliliği boşanma riskinden kurtarılabilir. eşleri boşanmaya götüren sürecin temellerinin evliliğin başlarında atılması ve yaşanan uyumsuzlukla baş edilememesi. duygusal desteğe gereksinim duyma. eşleriyle sağlıklı ve uygun bir iletişim biçimi geliştirmelerine yardım edecek. kronik olmayan belirtiler gösterme ve incinebilir bir ruh hali içine girme belirtileri ortaya çıkmaktadır. Anne ve babası boşanan çocuğun yaşı ne kadar küçükse boşanmanın olumsuz etkileri o kadar büyük olur. dövme. 2000). Boşanmanın parçalanmış ailenin çocukları üzerindeki etkileri çocuğun içinde bulunduğu gelişimsel döneme bağlı olarak farklılık gösterebilmekle birlikte genel olarak. sorun çözme becerilerini geliştirecek ve sağlıklı bir eş seçimi için doğru karar verme becerilerini geliştirecek evliliğe hazırlık eğitimlerinin verilmesi gerekmektedir. Sağlıklı evlilikler için eşlere evlilik öncesinde evliliğe hazır bulunuşluk düzeylerini artıracak. Küçük çocuklara daha çok oyun sağaltımı ile ergenlik ve gençlik çağındaki çocuklara da içgörü kazandırıcı sağaltımlarla yardımcı olunabilir (Göktürk. Boşanmadan olumsuz etkilenen çocuğa bir ruh sağlığı uzmanından çocuğun yaşına uygun bir ruhsal sağaltım desteği alınması çocuğun yaşamını sağlıklı bir birey olarak sürdürebilmesi için gereklidir. 1986). aşırı zorlanma. toplumsal uyum güçlükleri. ilişkilerinde daha fazla çatışma yaşama. eşlerin kredi kartını kontrolsüzce kullanmasına bağlı ekonomik sıkıntı ve borçlanmalar. okulu reddetme. eşleri tarafından çocuklarına fiziksel şiddet uygulanması. Boşanmanın ardından boşanan bireylerde yasa girme. aile içi sorunların çözümünde hep bir tarafın fedakârlık yapması. daha bağımlı. 153 . Boşanmanın parçalanmış aile bireyleri üzerindeki etkilerine yönelik araştırmalarda boşanmayı takip eden ilk bir buçuk yıl içinde ileri derecede karmaşık ruhsal sorunların görüldüğü belirlenmiştir. eşlerin aile kurumunun gerektirdiği rolleri benimseyememeleri ve sağlıklı iletişim ve etkileşim kuramamaları nedeniyle “ben”in “biz”e dönüştürülememesi önemli bir boyuttur (Köknel. saldırganlaşma. 2009). hakaret etme. boşanan bireylerin ailelerinde ve yakın çevrelerinde yaşanan boşanma olayları nedeniyle boşanmayı kabul edilebilir bir olgu olarak görüp buna uygun davranış geliştirmeleri. evlilik süresince tüm sorumlulukların kadına yüklenmesi (Demirkan ve diğerleri.

Aile içinde şiddet fiziksel. sağlıksız bir ruh haline sahip olma. ihmal ve istismarı çocuk terbiye yöntemi olarak görme. Ailede çocuğa yönelik ihmal ve istismar da aile içi uyumu bozan bir başka etkendir. şiddete maruz kalma ya da bu tür eylemlere şahit olma. Aldatma davranışında bulunan kişiler genellikle düşük özgüven ve düşük öz saygısı olan.Özet Aile içi uyumu etkileyen aile yapısıyla ilgili özellikler şöyle sıralanabilir: Eşlerin sağlıklı uyum için birbirlerini karşılıklı bir biçimde destekleyici davranış örüntüleri oluşturmamaları. kişilerarası sorun çözme ve sağlıklı iletişim becerilerinden yoksun olunması önemli bir rol oynamaktadır. Pek çok boşanma durumu aslında evliliğin başından itibaren ortaya çıkmış olan sorunların etkili ve sağlıklı yollarla çözüme kavuşturulamamış olmasının bir sonucu olarak gerçekleşmektedir. 154 . Aile içi uyum tamamen bozulduğunda ve eşler birbirleriyle yaşamayı tahammül edilemez bulduğunda boşanma düşüncesi belirir. psikolojik. şiddetin bir terbiye aracı olarak görülmesi. ailedeki bireylerin stres koşullarıyla etkili bir biçimde baş edebilmelerine olanak sağlayacak bilgi ve becerilerden yoksun olmaları. çocuğunu üzerinde hak sahibi olunan bir eşya gibi görme. Aile içinde kadına şiddeti babalar. eşi tarafından sevilmediğini düşünen kişilerdir. Evlilik ilişkisinde aldatma aile içi uyumu tehdit eden bir diğer etkendir. Aldatan erkekler genellikle daha fazla cinsellik için aldatan kadınlar ise genellikle daha fazla yakınlık kurabilmek için aldatırlar. aile bireyleri üzerinde yoğun strese neden olmakta ve bu sorunlarla etkili bir biçimde başa çıkılamadığında ailenin dengeleri ve düzeni bozulabilmektedir. çocuğa şiddeti ağırlıklı olarak anneler yapmaktadır. Boşanma özellikle boşanan kadın ve anne babası ayrılan çocuklar üzerinde olumsuz ve stres yaratan etkilerde bulunmaktadır. Anne babaların çocuklarına ciddi düzeyde fiziksel ve psikolojik hasarlar verebilecek ihmal ve istismarda bulunma nedenleri şöyle özetlenebilir: Kendi çocukluğunda istismar. çocuğu “şamar oğlanı” gibi psikolojik boşalım aracı olarak görme. çocuğa psikolojik değer atfetmeme. Boşanma pek çok farklı nedenin etkide bulunduğu karmaşık bir olgudur. ihmal edilmiş olma. ihmal ve istismarı itaat sağlama ve etkili ceza yöntemi olarak benimseme. Boşanma bir süreçtir. eşlerin kendi aralarında ve çocuklarıyla aralarında sağlıklı bağlar oluşturamamaları. sorumluluk ve önceliklerin değişmesi. Ancak bazı aldatma eğilimli narsist kişilik yapısına sahip bireyler hiç bir neden olmaksızın da aldatma davranışı gösterebilirler. aile içi ve aile dışı sınırların oluşturulmamış olması. Şiddetin yaygın olarak uygulanmasında geçmiş yaşantıların rolü. Ailede herhangi bir bireyin kronik fiziksel veya psikolojik bir rahatsızlığa sahip olması ailenin normal yaşam döngüsünü bozmakta. ailenin çocuk sahibi olması ile birlikte eşlerin görev. ailede yapısının sürekliliği sağlayacak kadar kararlı ve değişen koşullara uyum sağlayacak kadar esnek olmaması. ihmal ve istismara yol açan yanlış fikir ve inançlara sahip olma. Çocukluğunda kendisine şiddet uygulanan bireyler anne baba olduklarında genellikle kendi çocuklarına da şiddet uygulamaktadırlar. cinsel ve ekonomik olmak üzere dört biçimde ortaya çıkar. Şiddet büyük oranda öğrenilmiş bir davranıştır. stres koşullarıyla etkili başa çıkabilme becerilerine sahip olmama. ebeveynlerin abartılı bir biçimde birbirine zıt özelliklere sahip olmaları. ihmal ve istismarı sorun çözme yolu olarak kullanma.

Cinsel e. Erinlik 2. Hangisi şiddetin boyutların biri değildir? a. Bebeklik b. Tek ebeveyn olma d. kasıtlı bir biçimde güç kullanımının bir sonucu olarak çocuğun yaşamının. Aldatanın eşiyle arasındaki ilişkiye yönelik beklentileri 9. Hangisi boşanma kararının ertelenmesi ya da boşanmadan vazgeçilmesinin nedenlerinden biri değildir? a. Psikolojik istismar e. Cinsel istismar b. gelişiminin ve onurunun zarar görmesi durumu aşağıdakilerden hangisidir? a. Çocuk sahibi olma d. Duygusal istismar c. Yaşlı anne olma 155 6. Hangisi psikolojik şiddet davranışlarından biridir? a. Sosyal 7. Ekonomik geçim kaygısı . Hangisi aldatmada önemli olan etkenlerden biri değildir? a. Terk etme e. Çocukluk c. Fiziksel d. Gençlik e. Keder c. Fiziksel istismar d. Hırpalamak 8. Reddetme 5. Ekonomik istismar 4. Aldatanın eşiyle arasındaki ilişkiye yönelik düşünceleri e. 18 yaşından küçük olan çocuk ya da gence ana-baba ya da bakıcısı tarafından kaza dışı. Psikolojik b. Toplumsal dışlanma korkusu e. Madde bağımlısı olma e.Kendimizi Sınayalım 1. Şaşkınlık e. Ekonomik c. Ergenlik d. Aldatanın kuralları kişilerarası ilişkiye yönelik c. sağlığının. İşte zorla çalıştırmak c. Tek ebeveyn olarak çocuk yetiştirme güçlüğü c. Hangisi fiziksel istismar örneğidir? a. Öz saygısı düşük olma b. Kadının ekonomik bağımsızlığı b. Zina b. Dışarıya odaklanma 3. Hangisi Türk Medeni Kanunu’nda boşanma nedenlerinden biri değildir? a. Hakaret etmek e. Suç işleme d. İnkar b. İşkence yapmak d. Aldatanın sevgi gereksinimi b. Yoksulluk c. Çalışan anne olma c. Hangisi istismarda özelliklerinden biri değildir? a. Hangi dönemde anne ve babanın çocuğuna rehberlik etmesi ve onu kontrol etmesi daha uygundur? a. Çocuk doğurmaya zorlamak b. Görmezden gelme c. Aldatanın yüksek özgüveni d. Kapanış d. Aile bireylerinden birine kronik bir rahatsızlık tanısı konulduğunda ailenin ilk psikolojik tepkisi ne olur? a. Akıl hastalığı bulunan anne 10. Gazla zehirleme b. Cinsel yakınlık kurma d. Alay etme e.

kronik hastalığın daha çok ekonomik yükünü üstlenmektedir (Shore. 2002). Bunun yanında yine birçok anne ve baba sözde çocuklarının daha doğru ve güzel davranışlar yapması. a Yanıtınız yanlış ise “Boşanma” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Bu tür yanlış inançların bir sonucu olarak. d Yanıtınız yanlış ise “Ailede Fiziksel ve Psikolojik Rahatsızlıklar” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Eşler arasında azalan paylaşımlar evlilikten duyulan memnuniyeti azaltmakta. Sıra Sizde Yanıt Anahtarı Sıra Sizde 1 Farklı ilgilere ve sosyal çevrelere sahip eşlerin ortak arkadaşlık ilişkileri kurmamaları ya da evli bireylerin arkadaşlarıyla eşlerinden çok zaman geçirmek istemesi de evlilik ilişkilerini olumsuz yönde etkilemektedir. 4. onlara güzel ve onuru okşayıcı söz söyleme. Anne ve babaların çocuklarının iyiliği için yaptıkları bu gibi davranışlar çocuğu duygusal istismara maruz bırakır ve çocuğun gerek davranışları gerekse ruhsal olarak gerilemesine neden olur. Huster ve Dunn. sözlü takdir etme. 9. 2. Bu durum da aile içi dengesizliklere. Araştırmalar kronik hastalığı olan çocukların annelerinin hastalık durumuna babalardan farklı tepkiler geliştirdiklerini göstermektedir. kendilerini çocuklarından birinci derecede sorumlu hissetmekte ve çocuklarının bakımının yükünü ağırlıklı olarak üstlenmektedir. bazı bireylerin birbirlerini kayırması gibi adaletsizliklere neden olur ki bu da uyumu bozar (Nichols ve Schwartz. 8. Aile yapılarında aile bireyleri kendi aralarında gruplaşma eğilimi gösterebilirler. Anneler babalara oranla aile hayatından daha fazla hoşnutsuzluk duymakta ve depresyon yaşamaktadır. Birçok anne ve baba çocuklarına onlara duydukları sevgiyi açıkça göstermenin çocuklarında şımarıklığa yol açacağını düşünmektedirler. a Yanıtınız yanlış ise “Ailede İstismar ve İhmal” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 2004). 6. b Yanıtınız yanlış ise “Boşanma” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. c Yanıtınız yanlış ise “Ailede İstismar ve İhmal” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 3. sevgiyle tebessüm etme gibi aslında çocuğun sağlıklı bir psikolojik yapıya sahip olması için gerçekten gereksinim duyduğu davranışları ondan esirgerler. Çünkü anneler kendilerini çocuklarının bakımına adamakta. Sıra Sizde 2 Kronik hastalığı olan bir çocuğa sahip olmak anneleri babalardan daha fazla yıpratmakta ve tüketmektedir. daha çok ders çalışıp okulda daha başarılı olmasını sağlamak gibi amaçlarla çocuklarına sürekli başka çocukları örnek gösterir ve çocuğunu bu örnek çocukla kıyaslar. c Yanıtınız yanlış ise “Evlilikte Aldatma” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. çocuklarına sarılıp öpme. 156 . 5. Austin. b Yanıtınız yanlış ise “Aile Yapısı” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 10. 1972). Bu nedenle. Sıra Sizde 3 Duygusal istismara neden olan faktörlerden biri yanlış inançlardır. e Yanıtınız yanlış ise “Ailede İstismar ve İhmal” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. bazı anne ve babalar çocuğunu sadece uyurken öper ve sevdiğini söyler. Babalar da bu durumdan etkilenmekle birlikte. eşler arasında anlaşmazlıklar artmakta ve evlilik uyumu tehdit altına girmektedir (Konox.Kendimizi Sınayalım Yanıt Anahtarı 1. d Yanıtınız yanlış ise “Aile İçi Şiddet” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 7. Aile içindeki böyle gruplaşmalarda genellikle bir gruba dâhil olan aile bireyleri grubun dışında bıraktıkları aile bireylerine oranla birbirlerine daha güçlü bağlarla bağlanırken diğer aile bireylerini de dışlayabilirler. e Yanıtınız yanlış ise “Aile İçi Şiddet” başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz.

(1987). Çocukların Kötü Muameleden Korunması 1.Y. Okullarda çocuklara dürtülerini ve öfkelerini kontrol etme.gov. Emotional maltreatment of children. (1998). (2002). Ankara: Afşaroğlu Matbaası. Demirkan. Ankara: Beyda Ofset. Çocuk istismarı ve ihmali.S. G. Şen. Y. Yararlanılan Kaynaklar Arıkan. sorunlarını şiddet içermeyen daha insancıl yollardan çözebilme ve sağlıklı iletişim kurabilme becerilerinin kazandırılmasına çalışılabilir. 2001 Yılı Aile Raporu.). J.athgm. (2002).H. E.. 4-12 Yaşları arasında 16. Bu nedenle evlilik ilişkisinde eşlerin birbirlerinin duyarlılıkları. (2001). Aile içinde ve toplumsal alanda şiddet. (1999). H. 45-53. Understanding abusive families. Sosyal hizmetler açısından şiddet ve bir türü olarak evlilikte kadına yönelik şiddet. Ulusal Kongresi. rejection.75-87. Hamilelikte aile içi eş şiddeti: Birinci basamak sağlık kurumuna başvuran kadınlar arasında bir araştırma. (1980).. Ç. Y. toplumdaki bireylerin eğitim düzeyinin artırılmasının ve şiddetin öğrenilmiş bir davranış biçimi olduğu göz önüne alınarak şiddetin bir terbiye yöntemi olmadığının anne ve babalara verilecek eğitimlerde anlatılmasının olumlu sonuçlar doğurabileceği söylenebilir. Ü. A. G.. Anne ya da baba çocuğa diğer ebeveyni görmeyi yasaklamamalıdır. 697-714. J. Cited in Prevent Child Abuse America 2009.O. and forgiveness: an interpersonal script approach. 1214 Haziran 1989.. Betrayal. örselenme durumları ile ilgili bir inceleme. Sıra Sizde 6 Anne ve baba eğer evlilik ilişkilerini artık hiçbir biçimde sürdüremeyecekleri kararını vermişlerse o zaman bu durumu çocuklarına olabildiğince sade bir dille ve birbirlerini suçlayıcı ifadeler kullanmadan anlatmalıdırlar. ve Güneysu.. Başbakanlık Kadının Statüsü Genel Müdürlüğü. Çocuğa boşanma kararının ondan bağımsız olarak alınmış bir karar olduğunu. ve Şehitoğlu. düşünceleri ve bu ilişkileri yanlış yapılandırmalarıdır. Ö.y. M. Çocuğu anne ve baba arasında taraf tutmaya asla zorlamamalıdırlar. Başbakanlık Aile ve Sosyal Araştırmalar Genel Müdürlüğü. Fitness. Chicago: National Committee to Prevent Child Abuse.. (1994).) (2001) Interpersonal rejection (pp. M. Ben Hasta Değilim. In: Leary. (2002). Başbakanlık Aile Araştırma Kurumu. S. D. 3. New York: Oxford University Press.Sıra Sizde 4 Aile içi şiddeti önlemede kadına ve çocuğa daha fazla değer atfeden bir toplumsal ve kültürel anlayışın yaygınlaştırılmasının. (Ed. Sezgin. ilişkilerinde uyulmasını istedikleri ortak kuralları gibi konularda en başından itibaren birbirlerine açık. Başbakanlık Aile Araştırma Kurumu Başkanlığı.kadininstatusu. İ.100 çocukta. Garbarino. N..M. Ankara. Aile içi şiddetle mücadele el kitabı.pdf adresinden 06/06/2012 tarihinde alınmıştır. Ertekin. Ekşi. N. birbirlerinden beklentileri. Turgut. Ayrancı. Günay. (2009). Arı. Dergisi 5 (1) 75-97.gov.tr/upload/mce/201 2/siddet_handbook. Glaser. Boşanma sonrasında çocuklarıyla düzenli bir biçimde ve kaliteli zamanlar geçirmeye çalışmalıdırlar.. (t. Ayrıca şiddetin aile içinde sürekli bir biçimde sürdürülmesinin önüne geçmek için aile içi şiddete maruz kalan bireylerin böyle durumlarda başvurabilecekleri kurum ve kuruluşlar ve yasal hak sorumlulukları konusunda bilinçlendirilmeleri için medyanın da etkili bir biçimde kullanılarak toplumun bilgilendirilmesi sağlanabilir. Ş. Gözde Repro Ofset. Lexington. Garbarino. (2001). B. A. A. revenge. 157 Sıra Sizde 5 Aldatma davranışındaki en önemli nedenlerden biri kişilerin kişilerarası ve eşleriyle olan daha özel ilişkilerine yönelik yanlış inançları.pdf adresinden 06/06/2012 tarihinde alınmıştır. Boşanma nedenleri Araştırması. ve Ünlüoğlu. Çocuğa normal bir çocuğa davranıldığından daha şımartıcı ya da acıyıcı tarzda davranmamalıdırlar.B... İstanbul: Nobel Tıp Kitapevi. Dönmez.Ü. . J. 73-103). http://www. Ersöz. Emotional abuse and neglect (psychological maltreatment): A conceptual framework. Child Abuse Neglegt 26. Bilir. & Gilliam. Anadolu Psikiyatri Dergisi. İ.tr/upload/mce/eskisite/file s/kutuphane_33_Aile_Icinde_ve_Toplumsal_Ala nda_Siddet. anne ve babasının her zaman onun anne ve babası olarak onun yanında olacaklarını ve bu durumun bir süre çocuğu üzebileceğini söylemelidirler. & Garbarino. http://www. Çayboylu. saydam ve samimi bir yaklaşım geliştirmeleri gerekir. MA: Lexington Books.

Özkök. Çocuk İhmali ve İstismarı. Arvin (Eds. İ. S. Yatağan. Nurcombe. (2001). N. Çocuk istismarı ve ihmali.. Yurttaş olmak için. L. H. V. (2004). 12 (6). Johnson.. Z. 140-151. 158 .1222.R. Current issues in child abuse. Berliner. J Am Acad Child Adolescent Psychiatry.. Köknel. Family therapy: Concepts and methods (2nd ed. Abuse and neglect of children. Çocuk istismarı ve ihmali Aile Yazıları 3. Briere. ed. O. & Schwartz. ve Gökalp. (2002). Pizarro. Qual. S.E. Kılıç. pp. 112–121). and sexual abuse of children: A community study.128 – 134. Jenny. J Psychiatry. R. Can. S. P. B. Klinik adli tıp. L. Gözde Repro Ofset. Philadelphia. İstanbul: Forart Matbaa.B. (2000). Nichols. (2001). (2000). S. Myers. Çocuk İstismarı. C. Klinik Çocuk Forumu. (2004). İstanbul: Altın Kitaplar. 15(1). Anneleri tarafından çocuklara uygulanan duygusal ve fiziksel istismar/ihmal davranışı ve bunu etkileyen faktörler. Ü. A. Kliegman. P. & Billick. Hendrix. Chronic sorrow: A response to having a mentally defective child. Karan. M. Seçkin Yayıncılık 1. Journal of Pediatric Clinics of North America. İstanbul: Nobel Tıp Kitabevleri. 43. CA: Sage. Reid (Eds). Evlilik ve aile terapisi. Nelson textbook of pediatrics (pp. E. Pyhysical abuse and neglect. Özgüven. R. The long-term impact of the physical. C. Polat. İstanbul: Selis Kitapları. Çocukta cinsel istismar. P. 791–811.. Kaplan. İ. Chil Abuse and neglect. D.. E. Cinsel İstismar Rehberi. M. D. (1991). Editör: Özgür Polvan. Illınoıs: Research Press Company. M.. Ü. Knox. 85-91. Güneş.. C. 665-668. 1. Life Res. Mullen. (1996). (2003). & Herbison. 1214. A comprehensive textbook. 4(2). R. Child Abuse & Neglect. 379-390. (2004). (1996). R. D. 5/3. 25.). Ş. S. Nazlı. Aydın. Child and adolescent psyciatry. Ankara: Seçkin Yayıncılık. (1999). S.. 190-193. A. In J. Ulusal Kongresi.A. ve Miral. S. Boston: Allyn & Bacon. J. Der Yayınları. Child abuse and neglect assesment. Adli Tıp. Ankara: Güneş Kitap Evi. Aile danışmanlığı. G. C. Adli tıp ve adli tıp bilimleri. L. ve Akman E. O. (1990). Child Abuse and Neglect. baskı Ankara: 85-131. Martin. Başbakanlık Aile Araştırma Kurumu Bilim Serisi. S. (2002).). 47(2). (2004). Kolko. Kaplan. Ankara: PDREM Yayınları. (2011). M. Güler. . Çocuk İhmal ve İstismarına Multidispner Yaklaşım. (2002). 12-14 Haziran 1989. J. B. A. (2006). 2nd edn. Çocuklarda mahremiyet eğitimi. E. S. Ankara: Anı Yayıncılık. Kaplan. G. Polat. Social Casework. Part 1: Physical and emotional abuse and neglect... Pelcovitz. Ö. İstanbul: Umut Vakfı. treatment and prevention. J. The impact of newly diagnosed chronic paediatric conditions on parental quality of life. S. Çocukların Kötü Muameleden Korunması. (1996). Hancı. (2004). (1991). 21–54. (2000). 15. Kozcu. İnsanı anlamak.. Inflicted injury versus accidental injury. Biçer. (1999). S. Anderson. (2000). Göktürk.. Behrman. Kurtay. Cumhuriyet Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi 24 (3).Goldbeck. emotional.. 7–21. Acil Tıp El Kitabı. Johnson.. (1972). 34(1).. 207-231 Polat. A. PA: WB Saunders Company. Boztaş. 38. 2nd ed. & T. İ. Current Opinion Psychiatry. (1998). (2001). (1986). D. In R. Y. F. Oral. Cetin. A. E.. O. C. Polat.. Child abuse in Turkey: An experience in overcoming denial and a description of 50 cases.. Kurtay. APSAC Handbook on Child Maltreatment. Oates. Uzun. 1121– 1131. D. Thousand Oaks. Olshansky.. Child physical abuse. In: Lewis M. ve Aydoğan. Ates N. C. & Labruna. Romans. Çocuk Hastalıkları ve Sağlığı Dergisi. F. 279-290. Child sexual abuse I: Psychopathology. 35-40. Çocuk ve ergen psikiyatrisi: Boşanma. Child and adolescent abuse and neglect research: A review of the past 10 years. (2006). & A. 20. D. Helfner. Barlık.. K. ve Gözütok. Kara. S.. Başbakanlık Soyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu. Gürkaynak. (1962). Marriage happiness a behavioral approach to counseling. 137-146. Çocukların cinsel istismarının kalıcı etkileri. 5-15. 37(4).

Ünal. & Carpentier. 7. D. Ailede çocuk istismarı ve ihmali. (2001). Sexual abuse perpetrated by adult and juvenile females: An ultimate attempt to resolve a conflict associated with maternal identity.P. Auclair. http://www.. Hacettepe Tıp Dergisi. 82-86. (2005). G.pdf adresinden 06/06/2012 tarihinde alınmıştır. 153-167.. (2012).who. 338-342.askdrleanna. Preventing child maltreatment: A guide to taking action and generating evidence. Child Abuse & Neglect.W. Ailenin Toplumdaki Yeri. M. (2007).Polat. Çocuk istismarı ve ihmalinin Önlenmesinde Hekimin Rolü. J. Sayın. 159. Ö. Shore. İzmir: Ege Üniversitesi Basımevi. F. Tüm Boyutları ile Çocuk istismarı. World Health Organization. F. 246-249. http://whqlibdoc. 35.. F.. 1. B. (2004). (2008). C. Austin. Çocuk istismarı ve ihmali: Psikiyatrik yönleri. L. Who cheats and why? Yayınlanmamış araştırma. Predisposing factors in childhood masturbation in Turkey. Wolfe. Huster.K. O. Aile Sosyolojisi. ve Gökler.int/publications/2006/9241 594365_eng. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi. Taner. & Dunn. (2002). (2006). 29. (2000). Tardif. Y.. 10(7). (1990). Identifying risk factors for maternal depression in families of adolescents with epilepsy.com/Cheating%20Surve y%20Final. 71-80. Sürekli Tıp Eğitim Dergisi. Journal for Specialists in Pediatric Nursing.A. 159 . Eur J Pediatr. Ünal. 9-18.pdf adresinden 06/06/2012 tarihinde alınmıştır. J. İstanbul: Seçkin Yayınları. Şahin. N.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful