PSİKOSOSYAL RİSK ETMENLERİ

1

PSİKOSOSYAL RİSK ETMENLERİ

Amaç İşyerindeki sağlığı ve güvenliği olumsuz etkileyen psikososyal risk etmenleri hakkında bilgi sahibi olmalarını ve bu etmenlere karşı alınması gereken iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerini öğrenmelerini sağlamaktır.

2

Psikososyal Risk Etmenleri

3

Psikososyal Risk Etmenleri

GİRİŞ
Mesleki riskler genel olarak fiziksel, kimyasal, biyolojik ve psikososyal risklerden oluşur.

4

5 .Psikososyal Risk Etmenleri Uluslararası Çalışma Örgütü psikososyal riskleri iş doyumu. Bu etkileşimler algılanma ve yaşanma biçimleriyle işçinin sağlığı için risk oluşturur. iş örgütlenmesi ve yönetimi. çevresel ve örgütsel koşullar ile işçilerin uzmanlığı ve gereksinimleri arasındaki etkileşim temelinde tanımlamıştır.

Psikososyal Risk Etmenleri 6 .

iş örgütlenmesinin ve yönetiminin ve gerçekleştirildiği toplumsal ve çevresel koşulların psikolojik veya fiziksel hasara yol açma potansiyeli taşıyan boyutlarıdır".Psikososyal Risk Etmenleri Bu tehlike stres yoluyla oluşur. Ancak. psikososyal risklerin stres yoluyla açığa çıkmayan doğrudan etkileri de vardır. Psikososyal tehlike. "iş tasarımının. 7 .

Psikososyal Risk Etmenleri

İşin gerekleri işçinin bilgi, beceri ve gereksinimleriyle çatıştığında(nicel aşırı yük, nitel düşük yük)ve özellikle işçinin işi üzerindeki denetimi ve işi ile ilgili sosyal desteği yetersiz olduğunda psikososyal riskler oluşur.

8

Psikososyal Risk Etmenleri

Fiziksel ve psikososyal tehlikelere maruziyet psikolojik ve fiziksel sağlığı etkileyebilir. Bu etkiler en az iki yolla ortaya çıkar: Doğrudan fiziksel yol, psikolojik stres üzerinden. Bu iki yol birbirinin seçeneği değildir, aksine birbirlerini tamamlar veya birbirinin etkisini güçlendirirler.

9

Psikososyal Risk Etmenleri

PSİKOSOYAL TEHLİKELER İşin içeriği 1950'lerden bu yana gündemdedir. Psikologlar önce çalışma çevresinin sağlık için tehlikeli olabilecek psikososyal boyutları yerine işçinin çalışma çevresine uygunluğunu ve uyarlanmasını sağlamaya yönelmişlerdir. İş psikolojisinin 1969'lara gelişmeye başlamasıyla birlikte, çalışma çevresinin psikososyal özelliklerinin sağlık üzerindeki etkileri öne çıkmıştır.
10

Psikososyal Risk Etmenleri

Psikososyal tehlikeler sağlığı doğrudan ya da stres aracılığıyla dolaylı olarak etkiler.

11

Psikososyal Risk Etmenleri 12 .

Psikososyal Risk Etmenleri Tehlikeyi Belirleyen Koşullar İşin yapıldığı koşullar ve iş çevresi (Context) Örgütsel kültür ve işlev Örgütsel rol Kariyer gelişimi İletişim. iş güvencesiz çalışma. üstlerle yetersiz ilişki. yetersiz sosyal destek İş ve evdeki beklentilerin çatışması. evde yetersiz destek 13 . yetersiz. kişiler arası çatışma. İşe verilen toplumsal değer yetersiz Karar serbestisi /Denetim İşte kişiler arası ilişkiler İş ev çatışması Yetersiz katılım ve iş üzerinde denetimin olmaması Sosyal ve fiziksel yalıtılmışlık. kişisel gelişim olanakları yetersiz. düşük ücret. sorun çözme. örgütsel amaçlar belirsiz Rol belirsizliği.rol çatışması Kariyer durgun ve belirsiz.

İşin strese yol açan özellikleri 14 . yüksek zaman baskısı hızı İş yükü / iş hızı Çalışma saatleri Vardiyalı çalışma. değişmez çalışma saatleri. ulaşılabilirliği bakım ve onarımı ile ilgili sorunlar Tekdüze. işte belirsizlik İşte aşırı yada yetersiz yüklenme. uzun. tekrarlatıcı iş. anlamsız iş. denetleyememe. vasıfsız iş. asosyal iş saatleri Çizelge 1. parçalanmış. İşin strese yol açan özellikleri Psikososyal Risk Etmenleri İşin içeriği (Content) İş çevresi ve teçhizatı Görev tanımı Teçhizatın ve tesislerin güvenilirliği. belirsiz. uygunluğu.Çizelge 1.

Psikososyal Risk Etmenleri İŞİN YAPILDIĞI KOŞULLAR VE ÇEVRE 1. Örgütsel kültür ve işlev Kişi bir örgütün parçası olmayı kimliği. Bu algılamaya örgütsel işleyişin ve kültürün üç farklı boyutu temel oluşturur: 15 . özgürlüğü ve özerkliği için bir tehdit olarak algılayabilir.

Psikososyal Risk Etmenleri 16 .

17 . 2.Psikososyal Risk Etmenleri 1. Sorun çözme çevresi olarak örgüt. 3. Bu alanlar yetersiz görüldüğünde stres düzeyi artar. Gelişme çevresi olarak örgüt. Görev çevresi olarak örgüt.

durumunda Aşırı rol yüklenmesi. rol belirsizliği ve çatışması psikososyal tehlikeye dönüşür. rol yetersizliği. başkalarının sorumluluğu da diğer tehlikeli boyutlardır. Örgütteki rol Rol.Psikososyal Risk Etmenleri 2. 18 .

beklentiler. İşte amaçlar. depresyonun arttığı ve işten ayrılma eğiliminin arttığı görülmüştür.Psikososyal Risk Etmenleri Rol belirsizliği: İşçi işteki rolü hakkında yeterince bilgilendirilmediğinde ortaya çıkar. işe bağlı gerilimin arttığı. öz güvenin azaldığı. Bu sorunu yaşayan işçilerde iş doyumunun azaldığı. iş güdüsünün azaldığı kan basıncının ve kalp hızının arttığı. hedefler ve sorumluluklarda belirsizlik bu durumu destekler. 19 .

20 .Psikososyal Risk Etmenleri Rol çatışması: İşçiden değerleriyle çatışan bir rolü ya da birbiriyle uyuşmayan rolleri üstlenmesi istendiğinde ortaya çıkar. iş gerilimi ve kalp hızı artar. Kalp hastalıklarının ve ülserlerin rol çatışması olan kişilerde arttığı gösterilmiştir. Çatışma arttıkça iş doyumu azalır.

gerilimi artırır. duygulanımsal tükenmenin ve ilişkilerde kişiliksizleşmenin arttığı gösterilmiştir. kolesterol düzeyinin ve kalp hastalıklarını arttığı. 21 . Kişilerle ilgili sorumluluk: Kişilerin sorumluğu arttığı ölçüde kan basıncının. İş doyumunu azaltır.Psikososyal Risk Etmenleri Rol yetersizliği: Örgütün işçinin yeteneklerinden ve eğitiminden yararlanamadığı durumlarda ortaya çıkar.

Psikososyal Risk Etmenleri 22 .

Kariyer gelişimi Beklenen kariyer gelişiminin sağlanmaması stres nedenidir. statünün sonuna gelindiği duygusu).Psikososyal Risk Etmenleri 3. statü uyumsuzluğu (düşük ya da aşırı statü tanınması. Bu alanda üç unsur belirleyicidir: İş güvencesinin olmaması. Yaşlı işçilerin sık maruz kaldığı bir durumdur 23 . işte eskimiş olarak görülme (işten atılma korkusu ve erken emekliliğe zorlanma gibi).

stres nedenidir. 24 . İş güvencesizliği ve düşük ücret: İş güvencesizliği ve işten atılma korkusu işletmenin ek olarak işçilerden bağlılık beklediği durumlarda.Psikososyal Risk Etmenleri .

statü indirimi v. Psikiyatrik hastalık nedenlerindendir. Buna sıklıkla düşük ücret de eşlik eder. 25 .).Psikososyal Risk Etmenleri Hakkaniyetsiz davranıldığı duygusu strese yol açar. (örneğin sürgün. Statü uyuşmazlığı: Bugünkü statünün geçmiştekiyle uyumsuz olması durumudur.b.

Karar serbestisi ve denetim İş tasarımında ve çalışma örgütlenmesinde önemli unsurlardandır. sıkıntıyı. isteksizliği ve tükenmeyi artırır. İşçinin işiyle ilgili kararlara ne ölçüde katılabildiği ile ilgilidir. depresyonu.Psikososyal Risk Etmenleri 4. 26 . Denetim yetersizliği ya da denetim kaybı –karar serbestisinin azalmasıstresi.

27 . Karar serbestisinin artırılmasının başarımı desteklediği. aksi durum ise stresi ve fiziksel çöküşü ve iş doyumsuzluğunu artırır. ama karar serbestisi sonucu artan istemlerin de başlı başına stres nedeni olabileceği gösterilmiştir.Psikososyal Risk Etmenleri Katılım: Karar verme sürecinde katılımın artması memnuniyeti ve özgüveni arttırır.

Bu ilişkilerde üç belirleyici düzey vardır: üstlerle. iş gerilimini ve iş doyumsuzluğunu artırır. 28 . duygulanımsal tükenmeyi. Kişiler arası desteğin azalması sıkıntı hissini. astlarla ve aynı statülerdekilerle ilişkiler.Psikososyal Risk Etmenleri 5. İşte kişiler arası ilişkiler Bu ilişkiler bireysel ve örgütsel sağlıklılık açısından önemlidir.

6 milyonunun fiziksel şiddete.Psikososyal Risk Etmenleri İşte şiddet: İşte şiddet psikolojik ve fiziksel sağlığı etkiler. AB’de yapılan araştırmada 3 milyon işçinin cinsel tacize. 12 milyonunun da yıldırmaya ve psikolojik şiddete (Mobbing) maruz kaldığı saptanmıştır. 29 .

30 . İş ev çatışması Bu çatışma yalnızca iş ile ev arasındaki değil iş ile iş dışı yaşam arasındaki çatışmadır. İş ve aile: Bu çatışma eve zaman ayırma istemi ile işe yönelik taahhütler arasındadır. Bu çatışma evde küçük çocuğu olan kadın çalışanlarda belirgindir.Psikososyal Risk Etmenleri 6.

Psikososyal Risk Etmenleri 31 .

32 .Psikososyal Risk Etmenleri Boş zaman yetersizliği sendromu: Boş zaman kalmadıkça işçiler boş zaman beklentilerini sınırlarlar ve giderek yaşam anlamını yitirmeye başlar.

ortaya çıkan belirsizliğin ve denetim kaybının mı strese yol açtığı kesinlik kazanmamıştır. bakım ve onarım sorunları. ulaşılabilirlik. uygunluk. 33 . ama. İŞİN İÇERİĞİ 1. İş çevresi ve teçhizatı Teçhizat ve tesislerin güvenilirlik. değişikliğin mi stres yarattığı yoksa.Psikososyal Risk Etmenleri Değişim Değişikliğin psikososyal tehlike oluşturduğu.

Psikososyal Risk Etmenleri 2. belirsizlik.. tekrarlayıcı iş. vasıfların kullanılamaması. Görev tasarımı İş içeriğinde tehlikeli olan pek çok boyut vardır: işin değersiz olması. istem çatışmaları ve yetersiz kaynaklar vb. öğrenme fırsatı bulamama. 34 . görev çeşitliliğinin olmaması.

35 . Süre uzadığında stres nedenidir. Belirsizlik: Başarımla ilgili geribildirim olmaması bir belirsizliktir. depresyon ve genel psikolojik tükenme ile noktalanır.Psikososyal Risk Etmenleri Yarı vasıflı-vasıfsız çalışma: Tekrarlayıcı ve tekdüze çalışma. can sıkıntısı. İstenen davranışlar ya da işin geleceği ile ilgili belirsizlikleri de derinleştirir.

Bu iki boyut birbirinden bağımsızdır. nitel yük ise işin güçlüğünü tanımlar. İş yükü ve iş hızı Ağır bir işte hızlı çalışma gereği özellikle süre uzadıkça stres oluşturur. 36 . Aynı işte biri az diğeri çok olabilir. İş yükü: İş yükü ve ağır işte çalışma nicel ve nitel yük tanımlarına karşılık gelir.Psikososyal Risk Etmenleri 3. Nicel yük yapılacak toplam iş miktarını.

Psikososyal Risk Etmenleri İş hızı ve zaman darlığı: İş yükü iş hızına göre değerlendirilmelidir. hızlanma Başarımın elektronik olarak denetlendiği bilgisayar destekli sistemler de aynı etkiyi yapar. 37 . Sistem veya makine denetimli hızlarda fiziksel ve psikolojik sağlık için tehlikelidir. Zaman darlığı sebebiyle iş hızının artması çalışanda stres meydana getirir. Uzun çalışma süresi: Pek çok sağlık sorunu ile uzun çalışma süresi arasında ilişki vardır.

Psikososyal Risk Etmenleri 38 .

39 .

40 .

41 .

42 .

43 .

44 .

45 . düşünce ve davranışlarıyla birlikte.Psikososyal Risk Etmenleri STRES ETKİLERİ Stres kişinin duygu. fizyolojik işlevlerinde de bazı değişikliklere yol açabilir.

Psikososyal Risk Etmenleri 46 .

Psikososyal Risk Etmenleri Bu değişiklikler çoğunlukla bazı işlevsel bozukluklara ve rahatsızlık hissine yol ve yaşam kalitesini bozsa bile çoğunlukla geri dönüşlüdür. 47 . Ancak bazı işçilerde ve bazı koşullar altında psikolojik ve sosyal sorunlara ve bedensel sağlığın bozulmasına yol açabilir.

48 .Psikososyal Risk Etmenleri Stres ile sağlık arasında ilişkinin sonuçları genel olarak iki ana başlık altında özetlenebilir: psikolojik ve toplumsal etkiler ve fizyolojik ve fiziksel etkiler .

Fiziksel sonuçlar Psikososyal risk etmenlerinin yol açtığı stresin akıl sağlığı dışında. sindirim. kalp ve dolaşım. 49 .Psikososyal Risk Etmenleri STRES REAKSİYONLARI 1. bu etkilerin hormonal sistemin etkilenmesine bağlı olarak ortaya çıktığı düşünülmektedir. solunum. kas iskelet ve bağışıklık sistemlerini de etkilediği.

strese bağlı hormonal değişikliklerle (adrenalin.Psikososyal Risk Etmenleri İş stresi kalp dolaşım oluşumunu da destekler. sistemi hastalıklarının Bu etki. aşırı ve kötü beslenme gibi sağlıksız davranışlar sonucunda ortaya çıkmaktadır. noradrenalin ve kortizol) veya stresle birlikte artış gösteren sigara ve içki içme. 50 .

işini kendi kararıyla artıran kişiden daha fazla arttığını göstermiştir. Bazı araştırmalar.Psikososyal Risk Etmenleri İş dış etkiyle artırılan işçinin kalp hızının ve kan basıncının işini kendi kararıyla artıran kişiden daha fazla arttığını göstermiştir. Psikososyal kökenli akut stresin. mide asidi salgısı üzerine değişik etkileri vardır. 51 .

Midede şişkinlik ve dolgunluk hissi. 52 . bulantı gibi yakınmalara yol açan hazımsızlık ile iş stresi arasında ilişki olduğunu göstermiştir. sindirim sistemi sorunları bakımından oldukça yüksek bir görülme sıklığına sahiptir. geğirme.Psikososyal Risk Etmenleri Vardiya sistemi ile çalışanlar.

yakınmaların iş yoğunluğu ile doğru. kol ve sırt kaslarında ve eklemlerinde ortaya çıkan yakınmalar arasında ilişki olduğu. İş stresi ile boyun.Psikososyal Risk Etmenleri Araştırmacılar ve sağlıkçilar son zamanlarda stresin ülser olmayan dispepsi. 53 . karar verme ve işin gereklerini denetleme olanakları ile ters orantılı olarak arttığı gösterilmiştir. irritabl kolon sendromu gibi diğer sindirim bozuklukları ile de ilişkili olabileceğini ileri sürdüler. omuz.

Psikososyal Risk Etmenleri 54 .

gibi davranışsal bozukluklar arasında ilişki vardır. Davranışsal Sonuçlar Çeşitli araştırmalara göre iş stresiyle sigara ve çay. 55 . madde bağımlılığı. işten kalma. 2. uyku bozuklukları.Psikososyal Risk Etmenleri Bazı araştırmalara göre. kahve tüketiminin artması. iş stresi bağışıklık sistemini zayıflatır ve kişinin bulaşıcı hastalıklara karşı direncini azaltır.

Psikososyal Risk Etmenleri Sigara ve çay. kahve. Kafein yoğun çalışma etkinliğinde dayanıklılığı kısa süreli olarak artırmakla birlikte. 56 . alkol tüketimi ve madde bağımlılığı stresli işlerde. bu dönemi aşırı yorulmaya bağlı tükenme izler. Ancak bu maddelerin stres azaltıcı etkisinin kısa erimli olmakta ve bu etki hızla ortadan kalkmaktadır. stresle başa çıkma yöntemi olarak artmakta ve yaygınlaşmaktadır.

Psikososyal Risk Etmenleri Bu davranış değişiklikleri stresin yanı sıra. 57 . Uyku bozukluklarının en yaygın olanı uykusuzluktur. sosyalleşme özelliklerine göre değişir. kişinin stresle ilgili deneyimine ve sosyal desteğine. mesleki niteliğine ve eğitim düzeyine. Stres en önemli geçici uykusuzluk nedenlerinden biridir.

işten kalma ile iş stresi arasında ilişki bulunmadığını göstermekle birlikte. uyanık kalma gereği veya işten atılma kaygısının süreklilik kazanması uykusuzluğa yol açan önemli iş stresleridir. tekdüze işler yapan vasıfsız işgücünde güçlenir. Araştırmalar. bu ilişki mesleğe göre değişir ve basit.Psikososyal Risk Etmenleri Basit tekdüze işlerde yoğun çalışma. 58 .

Psikososyal Risk Etmenleri İLGİLİ MEVZUAT İş Kanunu Kanun No. din ve mezhep ve benzeri sebeplere dayalı ayırım yapılamaz.5. ırk. cinsiyet.) Eşit davranma ilkesi MADDE 5. 59 .İş ilişkisinde dil. felsefî inanç.2003 (10/6/2003-25134 S. siyasal düşünce. .G.R. 4857 Kabul TK.Tarihi : 22.

Psikososyal Risk Etmenleri İşveren.Otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyerlerinde en az altı aylık kıdemi olan işçinin belirsiz süreli iş sözleşmesini fesheden işveren. . Feshin geçerli sebebe dayandırılması MADDE 18. işçinin yeterliliğinden veya davranışlarından ya da işletmenin. 60 . işyerinin veya işin gereklerinden kaynaklanan geçerli bir sebebe dayanmak zorundadır. esaslı sebepler olmadıkça tam süreli çalışan işçi karşısında kısmî süreli çalışan işçiye. belirsiz süreli çalışan işçi karşısında belirli süreli çalışan işçiye farklı işlem yapamaz.

İşçinin haklı nedenle derhal fesih hakkı MADDE 24. aşağıda yazılı hallerde iş sözleşmesini sürenin bitiminden önce veya bildirim süresini beklemeksizin feshedebilir: 61 .Psikososyal Risk Etmenleri a) Sendika üyeliği veya çalışma saatleri dışında veya işverenin rızası ile çalışma saatleri içinde sendikal faaliyetlere katılmak.Süresi belirli olsun veya olmasın işçi. .

Ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller ve benzerleri: b) İşveren işçinin veya ailesi üyelerinden birinin şeref ve namusuna dokunacak şekilde sözler söyler. 62 .Psikososyal Risk Etmenleri II. davranışlarda bulunursa veya işçiye cinsel tacizde bulunursa.

yahut işçiyi veya ailesi üyelerinden birini kanuna karşı davranışa özendirir. 63 . yahut işçiye ve ailesi üyelerinden birine karşı hapsi gerektiren bir suç işlerse yahut işçi hakkında şeref ve haysiyet kırıcı asılsız ağır isnad veya ithamlarda bulunursa.Psikososyal Risk Etmenleri İşveren işçiye veya ailesi üyelerinden birine karşı sataşmada bulunur veya gözdağı verirse. kışkırtır. sürükler.

aşağıda yazılı hallerde iş sözleşmesini sürenin bitiminden önce veya bildirim süresini beklemeksizin feshedebilir: 64 .Süresi belirli olsun veya olmasın işveren.Psikososyal Risk Etmenleri d) İşçinin diğer bir işçi veya üçüncü kişiler tarafından işyerinde cinsel tacize uğraması ve bu durumu işverene bildirmesine rağmen gerekli önlemler alınmazsa. İşverenin haklı nedenle derhal fesih hakkı MADDE 25. .

. 65 .Genel anlamda ücret bir kimseye bir iş karşılığında işveren veya üçüncü kişiler tarafından sağlanan ve para ile ödenen tutardır.Ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller ve benzerleri: c) İşçinin işverenin başka bir işçisine cinsel tacizde bulunması.Psikososyal Risk Etmenleri II. Ücret ve ücretin ödenmesi MADDE 32.

Türk parası ile işyerinde veya özel olarak açılan bir banka hesabına ödenir. kural olarak. kuponla veya yurtta geçerli parayı temsil ettiği iddia olunan bir senetle veya diğer herhangi bir şekilde ücret ödemesi yapılamaz.Psikososyal Risk Etmenleri Ücret. Emre muharrer senetle (bono ile). Ücret yabancı para olarak kararlaştırılmış ise ödeme günündeki rayice göre Türk parası ile ödenebilir. 66 .

67 . İş sözleşmeleri veya toplu iş sözleşmeleri ile ödeme süresi bir haftaya kadar indirilebilir. İş sözleşmelerinin sona ermesinde.Psikososyal Risk Etmenleri Ücret en geç ayda bir ödenir. işçinin ücreti ile sözleşme ve Kanundan doğan para ile ölçülmesi mümkün menfaatlerinin tam olarak ödenmesi zorunludur.

68 .Psikososyal Risk Etmenleri Meyhane ve benzeri eğlence yerleri ve perakende mal satan dükkan ve mağazalarda. ücret ödemesi yapılamaz. buralarda çalışanlar hariç. Ücret alacaklarında zamanaşımı süresi beş yıldır.

Bu nedenle kişisel kararlarına dayanarak iş görme borcunu yerine getirmemeleri sayısal olarak toplu bir nitelik kazansa dahi grev olarak nitelendirilemez.Ücreti ödeme gününden itibaren yirmi gün içinde mücbir bir neden dışında ödenmeyen işçi. iş görme borcunu yerine getirmekten kaçınabilir.Psikososyal Risk Etmenleri Ücretin gününde ödenmemesi MADDE 34. . 69 .

Onbeş yaşını çocukların çalıştırılması yasaktır. doldurmamış 70 . Çalıştırma yaşı ve çocukları çalıştırma yasağı MADDE 71. Bu işçilerin bu nedenle iş akitleri çalışmadıkları için feshedilemez ve yerine yeni işçi alınamaz. . bu işler başkalarına yaptırılamaz.Psikososyal Risk Etmenleri Gününde ödenmeyen ücretler için mevduata uygulanan en yüksek faiz oranı uygulanır.

sağlık. bedensel. bedensel. zihinsel ve psikolojik gelişmeleri.Psikososyal Risk Etmenleri Ancak. ondört yaşını doldurmuş ve ilköğretimi tamamlamış olan çocuklar. zihinsel ve ahlaki gelişmelerine ve eğitime devam edenlerin okullarına devamına engel olmayacak hafif işlerde çalıştırılabilirler. kişisel yatkınlık ve yetenekleri dikkate alınır. Çocuk ve genç işçilerin işe yerleş+tirilmelerinde ve çalıştırılabilecekleri işlerde güvenlik. 71 .

72 .Psikososyal Risk Etmenleri Çocuğun gördüğü iş onun okula gitmesine. mesleki eğitiminin devamına engel olamaz. onun derslerini düzenli bir şekilde izlemesine zarar veremez.

ondört yaşını bitirmiş ve ilk öğretimini tamamlamış çocukların çalıştırılabilecekleri hafif işler ve çalışma koşulları Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından altı ay içinde çıkarılacak bir yönetmelikle belirlenir. ancak onsekiz yaşını tamamlamamış genç işçilerin çalışmasına izin verilecek işler. 73 .Psikososyal Risk Etmenleri Onsekiz yaşını doldurmamış çocuk ve genç işçiler bakımından yasak olan işler ile onbeş yaşını tamamlamış.

eğitim saatleri dışında olmak üzere. 74 . en fazla günde iki saat ve haftada on saat olabilir. onbeş yaşını tamamlamış çocuklar için bu süre günde sekiz ve haftada kırk saate kadar artırılabilir. Okula devam eden çocukların eğitim dönemindeki çalışma süreleri.Psikososyal Risk Etmenleri Temel eğitimi tamamlamış ve okula gitmeyen çocukların çalışma saatleri günde yedi ve haftada otuzbeş saatten fazla olamaz. Ancak.

75 . . MADDE 73.Psikososyal Risk Etmenleri Okulun kapalı olduğu dönemlerde çalışma süreleri yukarıda birinci fıkrada öngörülen süreleri aşamaz.Sanayie ait işlerde onsekiz yaşını doldurmamış çocuk ve genç işçilerin gece çalıştırılması yasaktır.

.Kadın işçilerin doğumdan önce sekiz ve doğumdan sonra sekiz hafta olmak üzere toplam onaltı haftalık süre için çalıştırılmamaları esastır. 76 . Analık halinde çalışma ve süt izni MADDE 74.Psikososyal Risk Etmenleri Onsekiz yaşını doldurmuş kadın işçilerin gece postalarında çalıştırılmasına ilişkin usul ve esaslar Sağlık Bakanlığının görüşü alınarak Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca hazırlanacak bir yönetmelikte gösterilir.

Ancak. 77 . kadın işçinin çalıştığı süreler doğum sonrası sürelere eklenir. sağlık durumu uygun olduğu takdirde.Psikososyal Risk Etmenleri Çoğul gebelik halinde doğumdan önce çalıştırılmayacak sekiz haftalık süreye iki hafta süre eklenir. doktorun onayı ile kadın işçi isterse doğumdan önceki üç haftaya kadar işyerinde çalışabilir. Bu durumda.

periyodik Hekim raporu ile gerekli görüldüğü takdirde. Bu süreler hekim raporu ile belirtilir.Psikososyal Risk Etmenleri Yukarıda öngörülen süreler işçinin sağlık durumuna ve işin özelliğine göre doğumdan önce ve sonra gerekirse artırılabilir. hamile kadın işçi sağlığına uygun daha hafif işlerde çalıştırılır. Hamilelik süresince kadın işçiye kontroller için ücretli izin verilir. 78 .

onaltı haftalık sürenin tamamlanmasından veya çoğul gebelik halinde onsekiz haftalık süreden sonra altı aya kadar ücretsiz izin verilir. yıllık ücretli izin hakkının hesabında dikkate alınmaz. 79 .Psikososyal Risk Etmenleri Bu halde işçinin ücretinde bir indirim yapılmaz. İsteği halinde kadın işçiye. Bu süre.

80 . Bu süre günlük çalışma süresinden sayılır.Psikososyal Risk Etmenleri Kadın işçilere bir yaşından küçük çocuklarını emzirmeleri için günde toplam birbuçuk saat süt izni verilir. Bu sürenin hangi saatler arasında ve kaça bölünerek kullanılacağını işçi kendisi belirler.

Psikososyal Risk Etmenleri MADDE 85. 81 . 5763 s. -(Değ.Kan.) Onaltı yaşını doldurmamış genç işçiler ve çocuklar (5763 sayılı Kanunla Ek)ile çalıştığı işle ilgili mesleki eğitim almamış işçiler ağır ve tehlikeli işlerde çalıştırılamaz.

kadınlarla onaltı yaşını doldurmuş fakat onsekiz yaşını bitirmemiş genç işçilerin hangi çeşit ağır ve tehlikeli işlerde çalıştırılabilecekleri Sağlık Bakanlığının görüşü alınarak Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca hazırlanacak bir yönetmelikte gösterilir. 82 .Psikososyal Risk Etmenleri Hangi işlerin ağır ve tehlikeli işlerden sayılacağı.