PSİKOSOSYAL RİSK ETMENLERİ

1

PSİKOSOSYAL RİSK ETMENLERİ

Amaç İşyerindeki sağlığı ve güvenliği olumsuz etkileyen psikososyal risk etmenleri hakkında bilgi sahibi olmalarını ve bu etmenlere karşı alınması gereken iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerini öğrenmelerini sağlamaktır.

2

Psikososyal Risk Etmenleri

3

Psikososyal Risk Etmenleri

GİRİŞ
Mesleki riskler genel olarak fiziksel, kimyasal, biyolojik ve psikososyal risklerden oluşur.

4

çevresel ve örgütsel koşullar ile işçilerin uzmanlığı ve gereksinimleri arasındaki etkileşim temelinde tanımlamıştır. 5 .Psikososyal Risk Etmenleri Uluslararası Çalışma Örgütü psikososyal riskleri iş doyumu. iş örgütlenmesi ve yönetimi. Bu etkileşimler algılanma ve yaşanma biçimleriyle işçinin sağlığı için risk oluşturur.

Psikososyal Risk Etmenleri 6 .

Psikososyal Risk Etmenleri Bu tehlike stres yoluyla oluşur. Psikososyal tehlike. "iş tasarımının. psikososyal risklerin stres yoluyla açığa çıkmayan doğrudan etkileri de vardır. 7 . iş örgütlenmesinin ve yönetiminin ve gerçekleştirildiği toplumsal ve çevresel koşulların psikolojik veya fiziksel hasara yol açma potansiyeli taşıyan boyutlarıdır". Ancak.

Psikososyal Risk Etmenleri

İşin gerekleri işçinin bilgi, beceri ve gereksinimleriyle çatıştığında(nicel aşırı yük, nitel düşük yük)ve özellikle işçinin işi üzerindeki denetimi ve işi ile ilgili sosyal desteği yetersiz olduğunda psikososyal riskler oluşur.

8

Psikososyal Risk Etmenleri

Fiziksel ve psikososyal tehlikelere maruziyet psikolojik ve fiziksel sağlığı etkileyebilir. Bu etkiler en az iki yolla ortaya çıkar: Doğrudan fiziksel yol, psikolojik stres üzerinden. Bu iki yol birbirinin seçeneği değildir, aksine birbirlerini tamamlar veya birbirinin etkisini güçlendirirler.

9

Psikososyal Risk Etmenleri

PSİKOSOYAL TEHLİKELER İşin içeriği 1950'lerden bu yana gündemdedir. Psikologlar önce çalışma çevresinin sağlık için tehlikeli olabilecek psikososyal boyutları yerine işçinin çalışma çevresine uygunluğunu ve uyarlanmasını sağlamaya yönelmişlerdir. İş psikolojisinin 1969'lara gelişmeye başlamasıyla birlikte, çalışma çevresinin psikososyal özelliklerinin sağlık üzerindeki etkileri öne çıkmıştır.
10

Psikososyal Risk Etmenleri

Psikososyal tehlikeler sağlığı doğrudan ya da stres aracılığıyla dolaylı olarak etkiler.

11

Psikososyal Risk Etmenleri 12 .

yetersiz sosyal destek İş ve evdeki beklentilerin çatışması. iş güvencesiz çalışma. üstlerle yetersiz ilişki. kişiler arası çatışma. örgütsel amaçlar belirsiz Rol belirsizliği.Psikososyal Risk Etmenleri Tehlikeyi Belirleyen Koşullar İşin yapıldığı koşullar ve iş çevresi (Context) Örgütsel kültür ve işlev Örgütsel rol Kariyer gelişimi İletişim. düşük ücret.rol çatışması Kariyer durgun ve belirsiz. İşe verilen toplumsal değer yetersiz Karar serbestisi /Denetim İşte kişiler arası ilişkiler İş ev çatışması Yetersiz katılım ve iş üzerinde denetimin olmaması Sosyal ve fiziksel yalıtılmışlık. kişisel gelişim olanakları yetersiz. sorun çözme. evde yetersiz destek 13 . yetersiz.

ulaşılabilirliği bakım ve onarımı ile ilgili sorunlar Tekdüze. yüksek zaman baskısı hızı İş yükü / iş hızı Çalışma saatleri Vardiyalı çalışma. asosyal iş saatleri Çizelge 1. değişmez çalışma saatleri. uzun. denetleyememe. İşin strese yol açan özellikleri 14 . tekrarlatıcı iş. uygunluğu. anlamsız iş. vasıfsız iş. işte belirsizlik İşte aşırı yada yetersiz yüklenme. parçalanmış. belirsiz. İşin strese yol açan özellikleri Psikososyal Risk Etmenleri İşin içeriği (Content) İş çevresi ve teçhizatı Görev tanımı Teçhizatın ve tesislerin güvenilirliği.Çizelge 1.

Bu algılamaya örgütsel işleyişin ve kültürün üç farklı boyutu temel oluşturur: 15 . özgürlüğü ve özerkliği için bir tehdit olarak algılayabilir. Örgütsel kültür ve işlev Kişi bir örgütün parçası olmayı kimliği.Psikososyal Risk Etmenleri İŞİN YAPILDIĞI KOŞULLAR VE ÇEVRE 1.

Psikososyal Risk Etmenleri 16 .

Bu alanlar yetersiz görüldüğünde stres düzeyi artar. Gelişme çevresi olarak örgüt.Psikososyal Risk Etmenleri 1. 2. 17 . Sorun çözme çevresi olarak örgüt. 3. Görev çevresi olarak örgüt.

başkalarının sorumluluğu da diğer tehlikeli boyutlardır. durumunda Aşırı rol yüklenmesi. rol yetersizliği. 18 .Psikososyal Risk Etmenleri 2. Örgütteki rol Rol. rol belirsizliği ve çatışması psikososyal tehlikeye dönüşür.

19 . beklentiler. depresyonun arttığı ve işten ayrılma eğiliminin arttığı görülmüştür. öz güvenin azaldığı.Psikososyal Risk Etmenleri Rol belirsizliği: İşçi işteki rolü hakkında yeterince bilgilendirilmediğinde ortaya çıkar. iş güdüsünün azaldığı kan basıncının ve kalp hızının arttığı. Bu sorunu yaşayan işçilerde iş doyumunun azaldığı. işe bağlı gerilimin arttığı. İşte amaçlar. hedefler ve sorumluluklarda belirsizlik bu durumu destekler.

20 . iş gerilimi ve kalp hızı artar. Çatışma arttıkça iş doyumu azalır.Psikososyal Risk Etmenleri Rol çatışması: İşçiden değerleriyle çatışan bir rolü ya da birbiriyle uyuşmayan rolleri üstlenmesi istendiğinde ortaya çıkar. Kalp hastalıklarının ve ülserlerin rol çatışması olan kişilerde arttığı gösterilmiştir.

kolesterol düzeyinin ve kalp hastalıklarını arttığı. duygulanımsal tükenmenin ve ilişkilerde kişiliksizleşmenin arttığı gösterilmiştir.Psikososyal Risk Etmenleri Rol yetersizliği: Örgütün işçinin yeteneklerinden ve eğitiminden yararlanamadığı durumlarda ortaya çıkar. 21 . Kişilerle ilgili sorumluluk: Kişilerin sorumluğu arttığı ölçüde kan basıncının. İş doyumunu azaltır. gerilimi artırır.

Psikososyal Risk Etmenleri 22 .

Psikososyal Risk Etmenleri 3. Kariyer gelişimi Beklenen kariyer gelişiminin sağlanmaması stres nedenidir. Yaşlı işçilerin sık maruz kaldığı bir durumdur 23 . Bu alanda üç unsur belirleyicidir: İş güvencesinin olmaması. statü uyumsuzluğu (düşük ya da aşırı statü tanınması. işte eskimiş olarak görülme (işten atılma korkusu ve erken emekliliğe zorlanma gibi). statünün sonuna gelindiği duygusu).

stres nedenidir. İş güvencesizliği ve düşük ücret: İş güvencesizliği ve işten atılma korkusu işletmenin ek olarak işçilerden bağlılık beklediği durumlarda. 24 .Psikososyal Risk Etmenleri .

b.). Psikiyatrik hastalık nedenlerindendir. statü indirimi v. Buna sıklıkla düşük ücret de eşlik eder. 25 .Psikososyal Risk Etmenleri Hakkaniyetsiz davranıldığı duygusu strese yol açar. (örneğin sürgün. Statü uyuşmazlığı: Bugünkü statünün geçmiştekiyle uyumsuz olması durumudur.

26 . isteksizliği ve tükenmeyi artırır. Karar serbestisi ve denetim İş tasarımında ve çalışma örgütlenmesinde önemli unsurlardandır. Denetim yetersizliği ya da denetim kaybı –karar serbestisinin azalmasıstresi.Psikososyal Risk Etmenleri 4. sıkıntıyı. depresyonu. İşçinin işiyle ilgili kararlara ne ölçüde katılabildiği ile ilgilidir.

aksi durum ise stresi ve fiziksel çöküşü ve iş doyumsuzluğunu artırır. ama karar serbestisi sonucu artan istemlerin de başlı başına stres nedeni olabileceği gösterilmiştir. 27 .Psikososyal Risk Etmenleri Katılım: Karar verme sürecinde katılımın artması memnuniyeti ve özgüveni arttırır. Karar serbestisinin artırılmasının başarımı desteklediği.

İşte kişiler arası ilişkiler Bu ilişkiler bireysel ve örgütsel sağlıklılık açısından önemlidir.Psikososyal Risk Etmenleri 5. Bu ilişkilerde üç belirleyici düzey vardır: üstlerle. iş gerilimini ve iş doyumsuzluğunu artırır. Kişiler arası desteğin azalması sıkıntı hissini. duygulanımsal tükenmeyi. astlarla ve aynı statülerdekilerle ilişkiler. 28 .

AB’de yapılan araştırmada 3 milyon işçinin cinsel tacize. 12 milyonunun da yıldırmaya ve psikolojik şiddete (Mobbing) maruz kaldığı saptanmıştır.Psikososyal Risk Etmenleri İşte şiddet: İşte şiddet psikolojik ve fiziksel sağlığı etkiler. 29 . 6 milyonunun fiziksel şiddete.

İş ve aile: Bu çatışma eve zaman ayırma istemi ile işe yönelik taahhütler arasındadır. Bu çatışma evde küçük çocuğu olan kadın çalışanlarda belirgindir.Psikososyal Risk Etmenleri 6. İş ev çatışması Bu çatışma yalnızca iş ile ev arasındaki değil iş ile iş dışı yaşam arasındaki çatışmadır. 30 .

Psikososyal Risk Etmenleri 31 .

Psikososyal Risk Etmenleri Boş zaman yetersizliği sendromu: Boş zaman kalmadıkça işçiler boş zaman beklentilerini sınırlarlar ve giderek yaşam anlamını yitirmeye başlar. 32 .

ortaya çıkan belirsizliğin ve denetim kaybının mı strese yol açtığı kesinlik kazanmamıştır. İş çevresi ve teçhizatı Teçhizat ve tesislerin güvenilirlik. bakım ve onarım sorunları. ulaşılabilirlik.Psikososyal Risk Etmenleri Değişim Değişikliğin psikososyal tehlike oluşturduğu. ama. İŞİN İÇERİĞİ 1. değişikliğin mi stres yarattığı yoksa. 33 . uygunluk.

Psikososyal Risk Etmenleri 2. öğrenme fırsatı bulamama. belirsizlik. 34 . istem çatışmaları ve yetersiz kaynaklar vb. görev çeşitliliğinin olmaması. Görev tasarımı İş içeriğinde tehlikeli olan pek çok boyut vardır: işin değersiz olması. tekrarlayıcı iş.. vasıfların kullanılamaması.

Psikososyal Risk Etmenleri Yarı vasıflı-vasıfsız çalışma: Tekrarlayıcı ve tekdüze çalışma. İstenen davranışlar ya da işin geleceği ile ilgili belirsizlikleri de derinleştirir. 35 . Belirsizlik: Başarımla ilgili geribildirim olmaması bir belirsizliktir. depresyon ve genel psikolojik tükenme ile noktalanır. can sıkıntısı. Süre uzadığında stres nedenidir.

Nicel yük yapılacak toplam iş miktarını. Bu iki boyut birbirinden bağımsızdır. Aynı işte biri az diğeri çok olabilir. İş yükü ve iş hızı Ağır bir işte hızlı çalışma gereği özellikle süre uzadıkça stres oluşturur. nitel yük ise işin güçlüğünü tanımlar. 36 .Psikososyal Risk Etmenleri 3. İş yükü: İş yükü ve ağır işte çalışma nicel ve nitel yük tanımlarına karşılık gelir.

Sistem veya makine denetimli hızlarda fiziksel ve psikolojik sağlık için tehlikelidir. Zaman darlığı sebebiyle iş hızının artması çalışanda stres meydana getirir. Uzun çalışma süresi: Pek çok sağlık sorunu ile uzun çalışma süresi arasında ilişki vardır. 37 .Psikososyal Risk Etmenleri İş hızı ve zaman darlığı: İş yükü iş hızına göre değerlendirilmelidir. hızlanma Başarımın elektronik olarak denetlendiği bilgisayar destekli sistemler de aynı etkiyi yapar.

Psikososyal Risk Etmenleri 38 .

39 .

40 .

41 .

42 .

43 .

44 .

fizyolojik işlevlerinde de bazı değişikliklere yol açabilir. düşünce ve davranışlarıyla birlikte. 45 .Psikososyal Risk Etmenleri STRES ETKİLERİ Stres kişinin duygu.

Psikososyal Risk Etmenleri 46 .

Psikososyal Risk Etmenleri Bu değişiklikler çoğunlukla bazı işlevsel bozukluklara ve rahatsızlık hissine yol ve yaşam kalitesini bozsa bile çoğunlukla geri dönüşlüdür. 47 . Ancak bazı işçilerde ve bazı koşullar altında psikolojik ve sosyal sorunlara ve bedensel sağlığın bozulmasına yol açabilir.

48 .Psikososyal Risk Etmenleri Stres ile sağlık arasında ilişkinin sonuçları genel olarak iki ana başlık altında özetlenebilir: psikolojik ve toplumsal etkiler ve fizyolojik ve fiziksel etkiler .

bu etkilerin hormonal sistemin etkilenmesine bağlı olarak ortaya çıktığı düşünülmektedir. sindirim.Psikososyal Risk Etmenleri STRES REAKSİYONLARI 1. 49 . kalp ve dolaşım. solunum. Fiziksel sonuçlar Psikososyal risk etmenlerinin yol açtığı stresin akıl sağlığı dışında. kas iskelet ve bağışıklık sistemlerini de etkilediği.

sistemi hastalıklarının Bu etki. strese bağlı hormonal değişikliklerle (adrenalin. noradrenalin ve kortizol) veya stresle birlikte artış gösteren sigara ve içki içme. aşırı ve kötü beslenme gibi sağlıksız davranışlar sonucunda ortaya çıkmaktadır. 50 .Psikososyal Risk Etmenleri İş stresi kalp dolaşım oluşumunu da destekler.

Psikososyal kökenli akut stresin. 51 . mide asidi salgısı üzerine değişik etkileri vardır.Psikososyal Risk Etmenleri İş dış etkiyle artırılan işçinin kalp hızının ve kan basıncının işini kendi kararıyla artıran kişiden daha fazla arttığını göstermiştir. Bazı araştırmalar. işini kendi kararıyla artıran kişiden daha fazla arttığını göstermiştir.

Psikososyal Risk Etmenleri Vardiya sistemi ile çalışanlar. sindirim sistemi sorunları bakımından oldukça yüksek bir görülme sıklığına sahiptir. geğirme. Midede şişkinlik ve dolgunluk hissi. 52 . bulantı gibi yakınmalara yol açan hazımsızlık ile iş stresi arasında ilişki olduğunu göstermiştir.

yakınmaların iş yoğunluğu ile doğru. 53 . irritabl kolon sendromu gibi diğer sindirim bozuklukları ile de ilişkili olabileceğini ileri sürdüler. İş stresi ile boyun. karar verme ve işin gereklerini denetleme olanakları ile ters orantılı olarak arttığı gösterilmiştir. omuz.Psikososyal Risk Etmenleri Araştırmacılar ve sağlıkçilar son zamanlarda stresin ülser olmayan dispepsi. kol ve sırt kaslarında ve eklemlerinde ortaya çıkan yakınmalar arasında ilişki olduğu.

Psikososyal Risk Etmenleri 54 .

uyku bozuklukları. kahve tüketiminin artması. gibi davranışsal bozukluklar arasında ilişki vardır. madde bağımlılığı.Psikososyal Risk Etmenleri Bazı araştırmalara göre. 2. 55 . iş stresi bağışıklık sistemini zayıflatır ve kişinin bulaşıcı hastalıklara karşı direncini azaltır. işten kalma. Davranışsal Sonuçlar Çeşitli araştırmalara göre iş stresiyle sigara ve çay.

Psikososyal Risk Etmenleri Sigara ve çay. Kafein yoğun çalışma etkinliğinde dayanıklılığı kısa süreli olarak artırmakla birlikte. kahve. 56 . stresle başa çıkma yöntemi olarak artmakta ve yaygınlaşmaktadır. alkol tüketimi ve madde bağımlılığı stresli işlerde. Ancak bu maddelerin stres azaltıcı etkisinin kısa erimli olmakta ve bu etki hızla ortadan kalkmaktadır. bu dönemi aşırı yorulmaya bağlı tükenme izler.

kişinin stresle ilgili deneyimine ve sosyal desteğine. Uyku bozukluklarının en yaygın olanı uykusuzluktur. sosyalleşme özelliklerine göre değişir.Psikososyal Risk Etmenleri Bu davranış değişiklikleri stresin yanı sıra. Stres en önemli geçici uykusuzluk nedenlerinden biridir. 57 . mesleki niteliğine ve eğitim düzeyine.

uyanık kalma gereği veya işten atılma kaygısının süreklilik kazanması uykusuzluğa yol açan önemli iş stresleridir.Psikososyal Risk Etmenleri Basit tekdüze işlerde yoğun çalışma. bu ilişki mesleğe göre değişir ve basit. işten kalma ile iş stresi arasında ilişki bulunmadığını göstermekle birlikte. Araştırmalar. 58 . tekdüze işler yapan vasıfsız işgücünde güçlenir.

G. ırk.Psikososyal Risk Etmenleri İLGİLİ MEVZUAT İş Kanunu Kanun No.R. felsefî inanç. siyasal düşünce. cinsiyet.2003 (10/6/2003-25134 S.Tarihi : 22. 59 . .5. din ve mezhep ve benzeri sebeplere dayalı ayırım yapılamaz.) Eşit davranma ilkesi MADDE 5.İş ilişkisinde dil. 4857 Kabul TK.

esaslı sebepler olmadıkça tam süreli çalışan işçi karşısında kısmî süreli çalışan işçiye.Otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyerlerinde en az altı aylık kıdemi olan işçinin belirsiz süreli iş sözleşmesini fesheden işveren. 60 .Psikososyal Risk Etmenleri İşveren. işçinin yeterliliğinden veya davranışlarından ya da işletmenin. işyerinin veya işin gereklerinden kaynaklanan geçerli bir sebebe dayanmak zorundadır. . belirsiz süreli çalışan işçi karşısında belirli süreli çalışan işçiye farklı işlem yapamaz. Feshin geçerli sebebe dayandırılması MADDE 18.

Psikososyal Risk Etmenleri a) Sendika üyeliği veya çalışma saatleri dışında veya işverenin rızası ile çalışma saatleri içinde sendikal faaliyetlere katılmak. aşağıda yazılı hallerde iş sözleşmesini sürenin bitiminden önce veya bildirim süresini beklemeksizin feshedebilir: 61 . . İşçinin haklı nedenle derhal fesih hakkı MADDE 24.Süresi belirli olsun veya olmasın işçi.

Ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller ve benzerleri: b) İşveren işçinin veya ailesi üyelerinden birinin şeref ve namusuna dokunacak şekilde sözler söyler. davranışlarda bulunursa veya işçiye cinsel tacizde bulunursa. 62 .Psikososyal Risk Etmenleri II.

kışkırtır.Psikososyal Risk Etmenleri İşveren işçiye veya ailesi üyelerinden birine karşı sataşmada bulunur veya gözdağı verirse. 63 . yahut işçiye ve ailesi üyelerinden birine karşı hapsi gerektiren bir suç işlerse yahut işçi hakkında şeref ve haysiyet kırıcı asılsız ağır isnad veya ithamlarda bulunursa. yahut işçiyi veya ailesi üyelerinden birini kanuna karşı davranışa özendirir. sürükler.

aşağıda yazılı hallerde iş sözleşmesini sürenin bitiminden önce veya bildirim süresini beklemeksizin feshedebilir: 64 . .Psikososyal Risk Etmenleri d) İşçinin diğer bir işçi veya üçüncü kişiler tarafından işyerinde cinsel tacize uğraması ve bu durumu işverene bildirmesine rağmen gerekli önlemler alınmazsa.Süresi belirli olsun veya olmasın işveren. İşverenin haklı nedenle derhal fesih hakkı MADDE 25.

Ücret ve ücretin ödenmesi MADDE 32. 65 . .Psikososyal Risk Etmenleri II.Ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller ve benzerleri: c) İşçinin işverenin başka bir işçisine cinsel tacizde bulunması.Genel anlamda ücret bir kimseye bir iş karşılığında işveren veya üçüncü kişiler tarafından sağlanan ve para ile ödenen tutardır.

Psikososyal Risk Etmenleri Ücret. 66 . kuponla veya yurtta geçerli parayı temsil ettiği iddia olunan bir senetle veya diğer herhangi bir şekilde ücret ödemesi yapılamaz. Emre muharrer senetle (bono ile). Ücret yabancı para olarak kararlaştırılmış ise ödeme günündeki rayice göre Türk parası ile ödenebilir. Türk parası ile işyerinde veya özel olarak açılan bir banka hesabına ödenir. kural olarak.

67 . İş sözleşmeleri veya toplu iş sözleşmeleri ile ödeme süresi bir haftaya kadar indirilebilir. işçinin ücreti ile sözleşme ve Kanundan doğan para ile ölçülmesi mümkün menfaatlerinin tam olarak ödenmesi zorunludur. İş sözleşmelerinin sona ermesinde.Psikososyal Risk Etmenleri Ücret en geç ayda bir ödenir.

buralarda çalışanlar hariç. 68 .Psikososyal Risk Etmenleri Meyhane ve benzeri eğlence yerleri ve perakende mal satan dükkan ve mağazalarda. Ücret alacaklarında zamanaşımı süresi beş yıldır. ücret ödemesi yapılamaz.

Psikososyal Risk Etmenleri Ücretin gününde ödenmemesi MADDE 34. 69 . iş görme borcunu yerine getirmekten kaçınabilir. Bu nedenle kişisel kararlarına dayanarak iş görme borcunu yerine getirmemeleri sayısal olarak toplu bir nitelik kazansa dahi grev olarak nitelendirilemez.Ücreti ödeme gününden itibaren yirmi gün içinde mücbir bir neden dışında ödenmeyen işçi. .

Onbeş yaşını çocukların çalıştırılması yasaktır. bu işler başkalarına yaptırılamaz. Bu işçilerin bu nedenle iş akitleri çalışmadıkları için feshedilemez ve yerine yeni işçi alınamaz. . doldurmamış 70 .Psikososyal Risk Etmenleri Gününde ödenmeyen ücretler için mevduata uygulanan en yüksek faiz oranı uygulanır. Çalıştırma yaşı ve çocukları çalıştırma yasağı MADDE 71.

zihinsel ve psikolojik gelişmeleri. kişisel yatkınlık ve yetenekleri dikkate alınır. zihinsel ve ahlaki gelişmelerine ve eğitime devam edenlerin okullarına devamına engel olmayacak hafif işlerde çalıştırılabilirler. sağlık.Psikososyal Risk Etmenleri Ancak. ondört yaşını doldurmuş ve ilköğretimi tamamlamış olan çocuklar. bedensel. bedensel. 71 . Çocuk ve genç işçilerin işe yerleş+tirilmelerinde ve çalıştırılabilecekleri işlerde güvenlik.

onun derslerini düzenli bir şekilde izlemesine zarar veremez. 72 .Psikososyal Risk Etmenleri Çocuğun gördüğü iş onun okula gitmesine. mesleki eğitiminin devamına engel olamaz.

Psikososyal Risk Etmenleri Onsekiz yaşını doldurmamış çocuk ve genç işçiler bakımından yasak olan işler ile onbeş yaşını tamamlamış. ondört yaşını bitirmiş ve ilk öğretimini tamamlamış çocukların çalıştırılabilecekleri hafif işler ve çalışma koşulları Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından altı ay içinde çıkarılacak bir yönetmelikle belirlenir. ancak onsekiz yaşını tamamlamamış genç işçilerin çalışmasına izin verilecek işler. 73 .

74 . onbeş yaşını tamamlamış çocuklar için bu süre günde sekiz ve haftada kırk saate kadar artırılabilir. eğitim saatleri dışında olmak üzere. Ancak. en fazla günde iki saat ve haftada on saat olabilir. Okula devam eden çocukların eğitim dönemindeki çalışma süreleri.Psikososyal Risk Etmenleri Temel eğitimi tamamlamış ve okula gitmeyen çocukların çalışma saatleri günde yedi ve haftada otuzbeş saatten fazla olamaz.

Sanayie ait işlerde onsekiz yaşını doldurmamış çocuk ve genç işçilerin gece çalıştırılması yasaktır. MADDE 73. 75 .Psikososyal Risk Etmenleri Okulun kapalı olduğu dönemlerde çalışma süreleri yukarıda birinci fıkrada öngörülen süreleri aşamaz. .

Psikososyal Risk Etmenleri Onsekiz yaşını doldurmuş kadın işçilerin gece postalarında çalıştırılmasına ilişkin usul ve esaslar Sağlık Bakanlığının görüşü alınarak Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca hazırlanacak bir yönetmelikte gösterilir. . 76 . Analık halinde çalışma ve süt izni MADDE 74.Kadın işçilerin doğumdan önce sekiz ve doğumdan sonra sekiz hafta olmak üzere toplam onaltı haftalık süre için çalıştırılmamaları esastır.

77 . doktorun onayı ile kadın işçi isterse doğumdan önceki üç haftaya kadar işyerinde çalışabilir. sağlık durumu uygun olduğu takdirde. Ancak. Bu durumda. kadın işçinin çalıştığı süreler doğum sonrası sürelere eklenir.Psikososyal Risk Etmenleri Çoğul gebelik halinde doğumdan önce çalıştırılmayacak sekiz haftalık süreye iki hafta süre eklenir.

periyodik Hekim raporu ile gerekli görüldüğü takdirde. hamile kadın işçi sağlığına uygun daha hafif işlerde çalıştırılır.Psikososyal Risk Etmenleri Yukarıda öngörülen süreler işçinin sağlık durumuna ve işin özelliğine göre doğumdan önce ve sonra gerekirse artırılabilir. Bu süreler hekim raporu ile belirtilir. Hamilelik süresince kadın işçiye kontroller için ücretli izin verilir. 78 .

79 . İsteği halinde kadın işçiye. onaltı haftalık sürenin tamamlanmasından veya çoğul gebelik halinde onsekiz haftalık süreden sonra altı aya kadar ücretsiz izin verilir. Bu süre.Psikososyal Risk Etmenleri Bu halde işçinin ücretinde bir indirim yapılmaz. yıllık ücretli izin hakkının hesabında dikkate alınmaz.

80 .Psikososyal Risk Etmenleri Kadın işçilere bir yaşından küçük çocuklarını emzirmeleri için günde toplam birbuçuk saat süt izni verilir. Bu süre günlük çalışma süresinden sayılır. Bu sürenin hangi saatler arasında ve kaça bölünerek kullanılacağını işçi kendisi belirler.

Kan. 5763 s. -(Değ.Psikososyal Risk Etmenleri MADDE 85. 81 .) Onaltı yaşını doldurmamış genç işçiler ve çocuklar (5763 sayılı Kanunla Ek)ile çalıştığı işle ilgili mesleki eğitim almamış işçiler ağır ve tehlikeli işlerde çalıştırılamaz.

kadınlarla onaltı yaşını doldurmuş fakat onsekiz yaşını bitirmemiş genç işçilerin hangi çeşit ağır ve tehlikeli işlerde çalıştırılabilecekleri Sağlık Bakanlığının görüşü alınarak Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca hazırlanacak bir yönetmelikte gösterilir. 82 .Psikososyal Risk Etmenleri Hangi işlerin ağır ve tehlikeli işlerden sayılacağı.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful