P. 1
EL ALETLERİ 2013

EL ALETLERİ 2013

|Views: 895|Likes:
Yayınlayan: dorasaglik

More info:

Published by: dorasaglik on Jan 28, 2013
Telif Hakkı:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PPT, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

01/28/2013

pdf

text

original

1

EL ALETLERİ
 Bir el işini veya mekanik bir işi gerçekleştirmek için özel

olarak yapılmış nesne olarak tanımlanır.

2

EL ALETLERİ
 İşimizde ve günlük yaşamımızda çeşitli el aletleri kullanırız.  El aletleri, kol gücüyle veya herhangi bir başka enerji kaynağı yardımı ile

çalıştırılabilirler.
 El aletleri, çeşitli maddeleri sıkıştırmak, karıştırmak, kesmek, düzeltmek,

asmak, zımbalamak, delmek, ısıtmak, çevirmek, sürmek, şekil vermek veya işaretlemek için kullanırız.
 El aletleri keskin kenarlı, sivri uçlu, kare şeklinde, kıskaç ağızlı ve

olağandışı sıcak veya soğuk olabilir.
 El aletlerinin yardımıyla ve kendine özgü şekilleriyle, istenen işi yapabilmek

için gerekli olan kuvvet veya güç bir araya getirilebilir.
 El aletleri, kullananlar ve hatta orada bulunan, yapılan işle ilgisi olmayan

başkaları için de tehlikeli olabilir ve yaralanmalara da neden olabilirler.
3

El Aletlerinin Sınıflandırılması
El aletleri en genel anlamda aşağıdaki şekilde ayrılabilir;
 Elektrikli El Aletleri

 Pnömatik El Aletleri
 Hidrolik El Aletleri  Mekanik El Aletleri

4

Elektrikli El Aletleri
 Elektrik enerjisini

kullanarak işlev gören;
 Elektrikli Matkap  Taşlama  Elektrikli Testere

vb. el aletleridir.

5

Hidrolik El Aletleri
 Hidrolik; sıvıların mekanik özelliklerini

inceleyen bir mühendislik dalıdır. Sıvı gücünün faydalı bir şekilde disipline edilmesini konu edinmiştir.
 Hidrolik enerji ile (akışkanlar ile) doğrusal,

dairesel ve açısal hareket üretmek için hazırlanan sistemlere Hidrolik Sistem denilmektedir
 Hidrolik sistemlerin kullanılarak işlev gören;
 Kriko

 Garaj vinci

 vb. aletlerdir.
6

Pnömatik El Aletleri
 Akışkan olarak basınçlı havanın

kullanıldığı sistemlere pnömatik sistemler denilir.
 Basınçlı hava enerjisini

kullanarak işlev gören;
 Çivi çakma tabancası  Hacalı somun sıkma aleti

 vb. el aletleridir.

7

Mekanik El Aletleri
 Çeşitli kuvvetlerin tesiri ile biçim değiştirme enerjisinin

uygulandığı;  Pense  Çekiç  Tornavida  vb. el aletleridir.

8

El Aletlerinde Dikkat Edilecek Hususlar
 El aletlerini; Yerinde ve güvenlik

kurallarına uygun olarak kullanmamak, Kusurlu olarak kullanmak, çeşitli kazaların meydana gelmesine sebep olur.

Bunun için el aletlerini kullanmadan önce;  (1) Dikkatle kontrol edilmeli ve arızalı aletlerin kullanılması önlenmeli,  (2) Nasıl kullanılacağı mutlaka öğrenilmeli,  (3) İşçiye hangi işte hangi aletin kullanılacağı da öğretilmelidir.

9

 Yapılacak işe uygun olmalı,
 Bakımlı olmalı,

El Aletlerinde Dikkat Edilecek Hususlar

 Bakımı ehil kişiler tarafından yapılmalı,  Uygun yerde muhafaza edilmeli,  Arızalı olan el aletleri derhal değiştirilmeli veya onarılmalı,  Sapları uygun olmalı, kolayca çıkmamalı, çatlak kırık olmamalı,  Sapları yağlı ve kaygan olmamalı,

 Boru ve çubuk gibi rastgele uzatma kolu kullanılmamalı,
 Küçük parçalarla çalışırken mengene ile tutturulmadan

çalışılmamalı,  Çalışan makineler durdurulmadan el aleti ile müdahale edilmemeli,

10

El Aletlerinin İşlevine Göre Sınıflandırılması
 (1) Kesici Aletler ; Rende, planya, düz kalem ve keser gibi aletlerdir.

 (2) Vurma aletleri ; Çekiç, balyoz gibi aletlerdir.
 (3) Sıkıştırma Aletleri; Anahtar, mengene, işkence vb. aletler.

 (4) Ölçme ve Kontrol Aletleri: Metre, kumpas, mastar vb. aletler.
 (5) Markalama Aletleri: Yapılacak işi resimlerden

parçaya aktarmak için yani markalamak için kullanılan; pergel, gönye gibi aletlerdir.

11

Genel Güvenlik Tedbirleri
 El aletleri konusunda alınacak genel güvenlik tedbirlerini

aşağıdaki şekilde sıralayabiliriz;

12

Genel Güvenlik Tedbirleri
 Bol elbiselerden kaçınmalıdır. Kollar dar olmalı, boyun bağı,

yüzük, saat vb.leri mutlaka çıkarılmalıdır.
 Kesme işleri yaparken veya kesme işi yapanın yakınında

çalışırken gözlük kullanılmalıdır.
 Ağza çivi, vida veya benzeri şeyler asla alınmamalıdır.

 Bir başkasına alet veya diğer bir malzeme atmamalıdır.
 Çalışma sahası, talaş, parça vb. şeylerden temizlenmelidir.  Parmaklar bilenmiş kesici aletlerin ağızlarından uzak

tutulmalı, Kesici aletler kullanılırken vücuttan ileride tutulmalıdır,

13

Genel Güvenlik Tedbirleri
 Kesici aletin kontrolü bakımından her iki elin serbest kalması

için parçanın bağlanması gerekir.
 Kesici aletleri taşırken veya yerlerine koyarken keskin

ağızlarının bir yere çarpmamasına dikkat edilmelidir.
 Körlenmiş ve kırılmış aletleri kullanılmamalıdır.  Alet saplarının sağlam ve aletin gövdesine sıkıca tespit edilmiş

olduğundan emin olunmalıdır.
 Kırık, parçalanmış veya tepesi ezilip çapaklanmış aletler

kullanılmamalıdır.

14

 Şekildeki işçi, sol eli ile bir

tahta parçasını tutarak
tornavida ile vidayı sıkıştırmaktadır. Vidayı çevirmeye başladığında, tornavida kayarak sol eline

çarparsa, ciddi yaralanmaya
neden olabilirler.

15

EL ALETLERİNDE GÜVENLİK TEDBİRLERİ

İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü ilgili maddeleri

16

 Madde 312- Elektrik işlerinde kullanılan

penseler, kargaburunlar, tornavidalar ve

benzeri el aletleri, uygun şekilde yalıtılmış ve yağdanlıkların,
süpürgelerin, fırçaların ve diğer temizlik araçlarının sapları,

akım geçirmeyen malzemeden yapılmış olacaktır. Elektrik el
aletleri iyi bir şekilde muhafaza edilecek ve her an işe hazır şekilde bakımlı bulundurulacaktır. Elektrik el aletleri kendi özel gayeleri için, doğru olarak ve kendi kapasiteleri içinde, aşırı zorlamalara başvurulmadan kullanılacaktır.
17

 Madde 313-Taşınabilir elektrikli el

aletlerinin sapları, yeterli cins ve kalınlıkta
akım geçirmeyen bir maddeyle kaplanacak veya bu gibi malzemeden yapılmış olacak ve bu aletlerin üzerlerinde, devreyi kapalı tutmak için, sürekli olarak basılması

gereken yaylı devre kesicileri (enterüptör)
bulunacaktır.

18

 Madde 314- İnşaat şantiyeleri ile diğer açık

çalışma yerlerinde kullanılan elektrikli el aletleri, küçük gerilim veya 1/1 oranlı ve sargıları birbirinden ayrı güvenlik transformatöründen (ayırıcı transformatör)

elde edilen gerilim ile çalıştırılacak veya özel
olarak imal edilmiş, iki yalıtkanlı olacaktır. Güvenlik transformatörü kullanılması halinde, çıkış devresine yalnız bir elektrikli el aleti bağlanacaktır.
19

 Madde 315- Elektrikli el aletleri üzerinde meydana

gelebilecek kaçakların zararlı bir seviyeye gelmesinden önce,
alete gelen elektrik devresini kesen güvenlik otomatikleri de uygun bir iş güvenliği tedbiri olarak kabul edilecektir.
 Topraklamalı aletlerde, topraklama devresindeki kesinti

halinde, aletin elektrik devresini kesen bir kontaktörün bulunması şekli de geçerli sayılacaktır.

20

 Madde 316-Taşınabilir elektrikli el

aletlerinin topraklanması, topraklama
elemanı bulunan özel fiş ve prizlerle yapılacak, yüksek amperajlı prizler

üzerinde ayrıca bir şalter
bulundurulacak, bunlara akım sağlayan kablolar dağınık bulundurulmayacak ve geçitlerde yüksekten geçirilecektir. Aletler, besleme kablosu içinde bulunan

özel topraklama iletkeni ile
topraklanacaktır.
21

 Madde 317- Parlayıcı, patlayıcı maddelerin imal edildiği,

taşındığı ve depolandığı yerlerde, elektrikli el aletleri kullanılmayacaktır.

22

 Madde 322- Elektrikli el aletleri kullanılmadan önce,

yetkili kimseler tarafından kontrol edilecek, topraklanması arızalı, motoru fazla kıvılcımlı, priz, fiş, anahtar ve bağlantı kablosu bozuk olanlar kullandırılmayacaktır.
 Taşınır elektrik lambaları, ancak sürekli aydınlatmanın

Exproof malzeme

yeterli yapılamadığı yerlerde kullanılacak, duyları ve gerilim altındaki kısımları, akım geçirmeyen, sağlam, kanalı koruyucu kafesler içinde olacak ve organik tozlar veya parlayıcı maddeler bulunan yerlerle nemli yerlerde, lambalar cam koruyucu içinde bulundurulacaktır.

23

 Madde 355- İşyerlerinde kullanılacak el aletleri, yapılacak işe

uygun malzemeden yapılmış olacak ve yalnız yapımına özgü işlerde kullanılacaktır.
 Bunların ahşap sapları budaksız, iyi cins ve elyaflı ağaçtan,

uygun biçim ve boyutta, kenarları yuvarlatılmış kıymıksız ve
düzgün yapılmış olacaktır.

 Madde 356- Kıvılcımın tehlikeli olacağı yerlerde kullanılacak el

aletleri, kıvılcım çıkartmayacak malzemeden yapılacak ve bu nitelikte olmayan aletler, bu yerlerde kullanılmayacaktır.

24

 Madde 357- Çekiç, balyoz, kalem,

keski, zımba ve benzeri aletler,
standartlarına uygun şekilde ve kaliteli çelikten yapılacak ve bunların bozulan veya çapaklanan başları, taşlama veya eğeleme suretiyle

düzeltilecektir.

25

 Madde 358- El aletlerinin su verme

veya bilenmesi ile bakım ve onarım
işleri, kalifiye işçiler tarafından yapılacak ve bunların sivri veya keskin uçları, kullanılmadıkları zaman uygun şekilde korunacaktır.

26

 Madde 359- El aletleri, yerlerde,

merdivenlerde, geçitlerde veya işçilerin geçit olarak faydalanabileceği herhangi bir yer üzerinde ortada bulundurulmayacak ve bunlar için uygun dolap, askı tablosu veya en az 2 santimetre yükseklikte etekliği bulunan raflar yapılacaktır. Baş üstü yüksekliğinden düşmelere karşı gerekli tedbirler alınmadan,

TORNAVİDA TORNAVİDA TORNAVİDA TORNAVİDA

TORNAVİDA ASKISI

4 4

3 3

2 2 1

bunlar elden bırakılmayacaktır.

27

 Madde 360- Baltalar, keserler, satırlar gibi el

aletleri, daima keskin olarak bulundurulacak,
bunların sapları alete sıkı ve sağlam duracak şekilde geçirilecek ve taşınmalarında uygun kılıf, askı veya mahfaza içinde bulundurulacaktır.

28

 Madde 361- Kalemler, keskiler (saplı keskiler), zımbalar ve

benzeri aletlerde, kalem uçları, keski ağızları ve zımba
burunları, yapılacak işe uygun biçimde ve daima keskin olacak ve bunlar kullanılırken, uygun siper veya paravanalar veya benzeri koruyucular bulundurulacaktır.

29

 Madde 362- Kaldıraçlar ve benzeri aletler kullanılmadıkları

sırada, yere veya tezgah üzerine dayalı ve dik olarak

bırakılmayacak, yatık olarak bırakılacaktır.

30

 Madde 363- Eğe ve törpülerin metal bileziği bulunan sağlam

sapları veya başka çeşit bir tutacakları olacak ve bunlar sapsız
olarak kullanılmayacaktır. Eğe ve törpüler, sandık açma, çivi sökme veya sert bir cisme vurma işlerinde kullanılmayacak, bunlara çekiç ve benzeri aletle vurulmayacak ve eski eğelerden keski, kalem veya zımba gibi aletler

yapılmayacaktır.

31

 Madde 364- Bıçakların sapları üzerine, gerektiğinde elyaf, deri

veya paslanmaz çelikten yapılmış kabza mahfazaları yapılacak
veya parmak kavramları veya kalkan konulacaktır. Kauçuğun

kesilmesinde kullanılan bıçakların uçları, uygun şekilde
yuvarlatılacaktır. Konserve, deri yüzme, deri işleme ve lastik fabrikalarında kullanılacak bıçakların taşınmaları için, uygun kılıfları veya kınları bulunacaktır.

32

 Madde 365- Krikolar, yük kaldırılırken yere sağlam bir şekilde

ve dik olarak konulacak ve yükler istenilen yüksekliğe kaldırıldıktan sonra, krikolar dayanıklı ve uygun takozlarla beslenmedikçe bu yüklerin altında veya üstünde çalışılmayacak ve yüklerin kriko ile indirilmesinde gerekli

tedbirler alınacaktır.

33

 Madde 366- Tomruk veya kütük aktarma

veya ambarlama işlerinde kullanılan
kancaların veya süngülerin uçları, daima sivri olacak ve el kancalarının kolları, saplarına sağlam ve sıkı bir şekilde geçirilecektir.

34

 Madde 367- Penseler, tel makasları ve kıskaçları ile gergin tel,

yay veya benzeri teller kesilirken, telin kesilen uçlarından biri uygun şekilde tespit edilecektir.
 Madde 368- Somun sıkma veya gevşetme için, uygun anahtarlar

kullanılacak, pense ve benzeri aletler kullanılmayacaktır. Normal kollu anahtarların ucuna boru geçirerek veya benzerleri takılarak uzatılmayacak ve anahtarlar, çekiç olarak kullanılmayacaktır.
 Mandren anahtarları, yuvasına gevşek oturacak ve

bırakıldığında, kendiliğinden düşebilecek şekilde olacak ve

zincir, ip veya benzerleriyle bir yere bağlanmış olmayacaktır.
35

 Madde 369- Pnömatik seyyar cihazların kumanda tetikleri

uygun şekilde konulmuş olacak ve operatör elini çektiğinde, hava giriş supabı otomatik olarak kapanacaktır.

 Bunların basınçlı hava hortumları ve hortum bağlantıları,

yapacakları işe uygun ve dayanıklı olacak ve bunlarla normal
onarım dışında bir parça değiştirilirken veya benzeri bir iş yapılırken, hava hortumlarının ana valfları kapatılacaktır.

36

 Madde 370- Pnömatik çekiçlerin pistonları, çalışırken yerlerinden

çıkmayacak şekilde yapılmış ve parça fırlamalarına karşı yaylar, güvenlik,
kancaları veya benzerleriyle korunmuş olacaktır.
 Pnömatik çekiçlerden parçalar basınçlı hava ile fırlatılarak

çıkarılmayacaktır.
 Madde 371- Pnömatik keskilerle perçin başı kesilirken, kesilen perçin

başlarının bir tel sepet içine düşmesi sağlanacak ve bu işlerde çalışanlara,
baş ve gözlerin korunması için uygun koruyucu araçlar verilecektir.

37

 Madde 372- Basınçlı çivi çakma

tabancalarının tetiklerinde

güvenlik tertibatı ve
namlularında, parça fırlamalarına

karşı, koruyucu bir huni
bulunacaktır.

38

ÇEKİÇLE ÇALIŞMA YAPILIRKEN UYULACAK TEDBİRLER
 Aşınmış ve ezilmiş çekiç kullanılmamalı  Gevşek ve çatlak saplı çekiç kullanılmamalı

 Çekiç ağzının kenarları ile malzemeye vurulmamalı çekiç

başı malzemeye paralel şekilde vurulmalı,
 İyi su verilmiş sert çekiç ile sert çelik malzemeye vurmamalı

 Malzemeyi tutmak için özel tutucu maşalar kullanılmalı
 Ahşap sapları budaksız, elyaflı ağaçtan uygun biçim ve

boyutta olmalı, kenarları yuvarlatılmış, kıymıksız olmalı,
 Bozulan ve çapaklanan çekiç başları eğe veya zımparataşı ile

düzeltilmeli,

39

TORNAVİDA İLE ÇALIŞMA YAPILIRKEN UYULACAK TEDBİRLER

 Vida başına göre uygun tornavida seçilmeli,
 Tornavida saplarının pürüzlenmemesine dikkat edilmeli,  Tornavidaya çekiçle vurulmamalı,

 Tornavida ucu keski ucu gibi bilenmemeli,
 Tornavida zımba, kama, keski, manivela gibi kullanılmamalı,  Malzeme kol üstünde veya bacakta tutularak tornavida

kullanılmamalı.

40

ANAHTARLAR İLE ÇALIŞMA YAPILIRKEN UYULACAK TEDBİRLER

 Ağzı bozulmuş anahtar kullanılmamalı

 Anahtar iterek değil çekerek kullanılmalı
 Küçük anahtarlar fazla zorlanmamalı  (Anahtar özel olarak yapılmış değilse) Anahtara çekiç

vurulmamalı  Anahtar başka amaçla (Çekiç veya manivela gibi) kullanılmamalı

41

EĞELER İLE ÇALIŞMA YAPILIRKEN UYULACAK TEDBİRLER
 Yapılacak işe uygun olmalı  Metal bileziği bulunan sağlam sapları olmalı  Eğeler manivela gibi kullanılmamalı  Eğelenecek malzeme sağlam bir şekilde bağlanmalı

 Küçük eğeler fazla bastırılmamalı
 Talaşlar (Elle değil) fırça ile temizlenmeli  Eğelerden (Eski eğelerden) zımba keski vs.

yapılmamalı

42

KESKİLER İLE ÇALIŞMA YAPILIRKEN UYULACAK TEDBİRLER
 Keski başında oluşacak çapaklar zımparataşı veya eğe ile temizlenmeli
 Küçük parçaların sıçrama ihtimaline karşı koruyucu gözlük kullanılmalı  Keski ve çekiç sıkıca tutulmalı  Keski başının ve çekiç yüzünün yağlı ve kaygan olmamasına dikkat edilmeli

43

RASPALAR İLE ÇALIŞMA YAPILIRKEN UYULACAK TEDBİRLER
 Raspalar diğer aletlerden ayrı saklanmalı
 Sapsız raspa kullanılmamalı  Vücuda doğru raspalama yapılmamalı

 İş parçası mengeneye bağlanmalı, elle tutulmamalı
 Raspa manivela gibi kullanılmamalı

44

MANİVELE VE SÖKME ALETLERİ  Yapılacak işe uygun seçilmeli,  Bu aletler kullanılırken kayarak diğer şahıslara zarar verilmemeli,  Sert çelikten yapılmamalı,  Destek olarak tahta, plastik veya yumuşak malzeme kullanılmalıdır.

45

HAVYALAR
 Havyalar kullanılmıyorken prizden çekilmeli,

 Uygun havalandırma yapılmalı,
 İş parçası pense veya kelepçe ile tutulmalı  Bu işte çalışanların kanda kurşun tahlili yapılmalı

46

 PENSELER, TEL MAKASLARI VE KISKAÇLAR ile keskin tel, yay gibi malzeme kesilirken,

telin uçlarından biri uygun şekilde sabit hale getirilmelidir.
 SEYYAR ELEKTRİK LAMBALARI

uygun evsafta olmalı, düşük gerilimle çalışmalıdır.
 SEYYAR ELEKTRİKLİ EL ALETLERİ

çift izolasyonlu olmalıdır.

47

DİĞER ÖNLEMLER

48

49

50

51

52

53

54

Islak zeminler ve elektrik çarpması

55

Ortam koşullarını dikkate almama

56

Makine ve tezgahlara yakın el aletlerini bırakma

57

Spiraller

58

El aletlerini makine içinde bırakma

59

Yıpranmış kablolar

60

Koruyucusuz spiral kullanma

61

Koruyucusuz spiral kullanma

62

Uygun olmayan fiş priz sistemi

63

You're Reading a Free Preview

İndirme
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->