P. 1
Peter Kenez - Stalin Dönemi Sovyet Sineması

Peter Kenez - Stalin Dönemi Sovyet Sineması

|Views: 30|Likes:
Yayınlayan: soyluu

More info:

Published by: soyluu on Jan 25, 2013
Telif Hakkı:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

09/22/2013

pdf

text

original

Stalin Dönemi Sovyet ı

i 93D'LAR VE SOSYALIST GERÇEKÇiLIK
192D'lerin sonunda Sovyet ı dünya ı
ı bir üne sahipti, ama büyük yönetmenlerinin ünü
ve nüfuzu ı sürede kayboldu; ı ğ ı ı ş
karannaysa ani ve ı ı ı ş Sesin ş birlikte
ünlü "Rus montaj!" ğ ı ş ı oldu ve Rus ı gerile-
rneye ş ı Ama Sovyet ı yok ı
da1930'lann ş ı ş siyasal ğ ş çok
daha önemlidir.
1928'den 1932'ye kadar Sovyetler ğ ş
tüm ı etkileyen büyük bir ş ş ı Kül-
türel alandaki ğ ş ı alanda mecburi kolektif-
ş kulak'lann tasfiyesini ve en ı zamanda en-
düstriyel bir ı yaratma ş içeren kapsam-
ı ğ ş bir ı ı 192D'lerde var olan müte-
ı ğ ğ yok edilmesine Stalinistler ı
"Kültür İ dediler. ı yeni düzene uygun
ilkeler ve yömernlerle ı ş ı ı pa-
sif kurban, ama ğ ş ğ ı Sovyet sine-
ı ı ğ ı ş ölçüde ı ı ı
na ğ ı ı ı ı liderlikten ş ı Bol-
ş ı kendi mesajlanm halka ı ku-
sursuz bir ama sayarak "yeni sosyalist ı yaratmak
için, ğ sanatsal araçlardan çok ı kullandilar.
. Bu ş yüksek beklentilerin ş ı ğ ı ğ ı ka-
ı ı Sanatsal ı ş ı ve komüniSt bir mh-
la ı ı ı ş bir izleyici kitlesi için çekici de-
ğ Hükümet sanatsalolarak ğ ticari olarak b",<;a-
ı ve siyasalolarak ğ filmler istemekteydi. Bu istek-
lerin ı yönleri ş ğ ı ve hiçbir sinemao-
mn bu isteklerin tümünü ş ı ğ ı ş ı ı
ı ı Devrimi, ş bir kusur gibi gö-
rünen ş düzeltmeyi ı sanatsal ı
çok ilginç ve deneyselolan eserler, ı ı ula-
ş ş ve köylüleri etkilernek için izleyicinin il-
gisi çekilmeliydi. ş politikalar istenen sonuçlann
bir ı ı ğ ve 1930'larda sinemaya gitmek, ilk
kez ortalama ş ı ş ı ı bir ı haline
geldi. 192D'lerde sinema, esas olarak bir kent ğ
di ve ı çogu köylerde ş ı Oysa ş
köyler, kolektif çiftliklere kaulmaya, ı de projek-
tör ı almaya ı 1928-1940 ı te-
sis ı ı dörde, ı bilet ı ı üçe ı
Sovyet endüstrisi sonunda kendi ham filmini, pro-
jektörlerini ve ı üretmeyi ş Sov-
yet üretiminin teknik kalitesi ı çok gerisinde kal-
ı ğ ı bu yine de önemli bir ş Sesin ge-
ş ı için çekiciydi; çünkü basit ş
lerin, sesle daha iyi ğ ş ı ama
cre yandan endüstriyi yeniden düzenlemenin teknolOjik
yükü çok büyüktü. Ülkenin büyük bölümü sesli gÖ5te-
rim ı yoksun ğ için, Sovyetler ğ
Ikinci Dünya ş ı bile birçok ı sessiz versi-
ı ı ı yapmak zorunda ı
ı izleyicisinin tercih seçenekleri büyük ölçüde
ı Bir önceki on ı çok popüler alan ı film
ithali durdu. Yerli ı filmlerin ı ı 192D'ler-
de endüstri ı 120 ila 140 ı üretirken 1933'e gelin-
ğ 35. filme ş ve 1930'lar boyunca öyle kaldi.
Partinin ğ ı eli kendisini film ı ı kontrolün-
de de ğ için ı gerileme, üslup ş ğ
deki daralmayla el ele gitti. 192D'lerin sonunda ş
bu süreç giderek ğ ı ş 1934'te sosyalist gerçekçili-
ğ SSCB'nin resmi sanatsal ı ğ ilan edil-
di ve bu, 1928-32'nin Kültür Devrimi siyasetinin bir so-
nucuydu. Militan ı örgütlenmeler, en ş da
RAPP (Rus Proleter Yazarlar Birligi), komünist veya pro-
leter olmayan ı eserlerinin sindirilmesi çagn-
ı bulundular. Bu ş Kültür Devrimi ı ı
Pani'nin destegini ı ama Merkez Komite 1932'de
tüm sanatsal örgütlenmeleri bir ı ı ı ve
böylece RAPP gibi daha militan hizipleri ı ı kitle-
ler için ş ı ve okunabilir ı üretmeye yooe- .
lik, Sovyet ş desteklerneyi vaat eden uzun va-
deli bir sanat ı yöneldi. Bunu yaparken hem
mimetik kurgu geleneklerine uygun hem de So"yet sis-
temini güçlendiren ı toplumsal mesajlar veren eserle-
ri destekledi. Bu durum, ı zamanda sosyalist gerçek-
çilik adiyla bir sisteme ğ
Sosyalist gerçekçilik, ı ondokuzuncu ı
STAUN DONEMI SOVYET SIt\EMASI
ğ ı "Saydam" üslubu, sosya-
lizm ve Sovyet ş ilgili temel temalar için uygun
bir onam olarak görüldü. Doktrinler ı eserleri-
ni ı ı (pani ruhu) -LOplumsal konularda Pani li-
ğ daima ı ğ ş gibi
kesin ideolojik ı ı ı savunuyordu.
Sosyalist gerçekçilik, 1934'te i. ş Yazarlar Kon-
ı resmen ğ gunlerde tüm sanatlar
için ğ bir uygulama haline ş Sinemaya uy-
ı i. ş ı ı Plan ı ı filmleri ğ en-
düstrilerle aym çizgide merkezi planlamaya dahil etme
süreciyle ı ş ı Sovyet film stüdyolan, 1920'krin yan-
piyasa sistemine ı olarak, ı ı ı konulannda de-
netimi ğ tek bir devlet burokrasisinde ş
Sosyalist gerçekçi roman ve filmler, genellikle ayru .
örguyu izler. Kahraman, olumlu bir karakterin, komü-
İ ı ı bilinci ş bir Parti liderinin vesayeti ı
da ı ı lIstesinden gelir, kötü adarrun, yeni sosya-
list topluma nedensiz nefret duyan bir ş maskesi-
İ ş ve süreç içinde kendisi ı bilince ş ı
yani daha iyi bir ş olur.
Sovyetler ğ ı ı ş sosyalist
gerçekçilik, edebi ve ı gerçekçilik modellerine ş
ı Sovyet ş sosyalist ı ı ger-
ğ uygun olarak temsil etme ı bulunma-
ı ğ ı çok ş bir gerçekçilik biçinliy-
di. Bu yüzden, sadece ı ğ ı
nndan ötürü de olumsuz olarak ğ Sanli-
mi ğ yerini ş bir ğ ı ş ı insani
durumu ş ve LOplumsal konulan ı ş ı
önledi: !nsanlar, ı ı ı öyle gös-
ı ve Sovyet LOplumu, sosyalizm yolunda ş ı bir
toplum olarak resmedildi. Bu basit ş izah etmek
ı ı sosyalist gerçekçi sanata mutlak bir tekel verilmeliy-
di; çünkü izleyiciyi, kendisinin ı yalruzca gerçek-
te ğ gibi ğ ı ı Bu
yüzden zorla ı ğ siyasal bir ğ gereksi-
nim duydu. Sosyalist gerçekçilik, ironiyi, ğ de-
neyi ı ş ı ve formülcü bir sanam. Bu tür
nitelikler, ğ ı ğ ı ı ı
cek, böylece ürünün didaktik ğ ı
1933-1940 ı Sovyet stüdyolan 308 film yap-
ı Bunlardan 54'ü -Mark Donskoi'nin Gorky üçlemesi
gibi dönenlin en iyi filmleri de dahil- çocuk filmleriydi.
447
Bu filmler didaktikti, ğ kapitalist ülkelerdeki ço-
cuklann güç ş ı kahnmanca mücadelelerini ve
en önemlisi en ı ı ş önemini göstererek
çocuklan komünist ruhla ğ ı
On ı ı ikinci ı rejim ulusal övgüye, eski
moda ş ı ğ yeniden alevlendirmeye
daha fazla ilgi gösterinee, tarihsel gösteriler özellikle an-
maya ş ı Bu ı Alexander Nevsky, Buyük Pet-
ro veya ş Suvorov gibi ı ilgiliyeli ve
ğ ı utanç duyulacak ölçude tarihsel ş
doluydu: ğ iki Kazak asi, Pugachev ve Stenka Ra-
zin, ı ı ş Marksist terimlerIe çözumler ve
idamlanndan önce, taraftarlanm bUyuk. ş ı devrinlin
ğ öngörerek teselli ederken gösterilmekteydi.
Devrimi ve Iç ş ı konu alan film ı ı 61'eli. Bun-
lar ı on ı en populer ve belki de en iyi filnli
olan, Sergei ve Georgi Vasiliev ı yönetilen (a-
payev (1934) gibi bilinen filmler, Kozimsev ve Tra-
uberg'in Maxim üçlemesi (1938-40), Alexander Zarkhi ve
losif KheifilS'in ğ ı Milletvekili (Deputat Ba/-
tihi, 1936) ı Bir stüdyosu olan her cumhuriyet, Sov-
yet ı ş ı en az bir ı ı
Filmlerin geri ı ğ ş dunyada geçmekteydi.
Bunlardan sadece 12'si bir ı konu ı ve
ekononlik ı Sovyet gundenlindeki önenli
ş ı ğ bu, ş ş ı ölçude kuçuk bir rakam-
ı ı ş ilgili ilginç filmler ı zor
bulup bundan ı ş gibiydi. lTsinin konusu kolek-
tif bir çiOikte geçiyordu ve ğ ı alandaki ş
rrun, son ı dans ve ş ı dolu ğ izle-
nimini ı müzikal komedilerdi. ı ve
muhtemelen izleyiciler de egzotik mekanlardan ş
maktayeli. ş jeologlann ve pilotlann ğ
ı birçok film ı ı 1938-1940 ara-
ı 8 ı ı piloltu.
ğ ş ş ele alan filmlerde surekli tekrarlanan
tema, ı ve vatan ı ş ı mucadeleyeli.
O dönem karalamalar, sahte ş ve ı
kompalan ı ğ ı dönenliydi. Filmlerde, göster-
melik mahkemelerdeki itiraflarda ğ gibi, ş
nedensiz bir sosyalizm nefreti yuzunden en alçakça ha-
reketlerde bulunmaktayeli. ğ ş ş ilgili ı
rin ı ı (85 filmden 52'sinde) kahra-
man, suç ş gizli ş ı maskesini ş
SESli SINEMA 1930-1960
ş ı bazen ı en iyi dostu, bazen ş
bazen de ı ğ ş ı ı ı
1940'ta tuhaf bir ş O ı ğ ş konulan ele
alan 30 filmin hiçbiri, vatan hainlerine ı ı Iç
ş kaybolurkm onun yerini, yabancilar veya on-
Iann ajanlan ı Ülke, yabana bir ş ş ı kar-
ş ı gelmeye ı ı Filmler, ı iç ş
ı avlamak yerine, Sovyetler ğ ş ulus-
lann 'onak 'iyi' ğ ı birlikte ı ş gerekti-
ğ ı
1930'lar boyunca tüm filmler ı ş ı ğ ş
ş tehclitkar, tek tip ve sefil bir dünya olarak ı
Ş Bu dünyada insanlar ı ö1üyor ve ı ı
polis komünist hareketi ı ı tutuyordu. ş
rin nihai ı ı Sovyetler ğ ş anavataru-
ı ı Sovyetler ğ gelip zengin, mutlu
bir ş ş ı ş yabancilann öyküsü, sürekli tek-
:>0""'·50 ı ı .. :: .";Li ..... '::.
ı ı ... ·, ,, __ -,_ ... ı n
Kolektif çiDikre eglence: Grigori Alexandrov'un ı (l937).
448

_.

STAUN SOVYET SINEMAS!
ı ğ ı zaman tüketen bir ş haline getiren (özel-
likle film ı ı ı Parti çizgisi ğ ş ş ı ı
ı ı ş ı ı koymaktayd!. Sovyetler ğ film
yapmak, ı veya 1920'Ierde ğ çok daha
uzun zam(1n ı
Sansür, ilk günlerden beri Sovyet Rus ı ı
ş ı ğ ı bir ı senaryo ı ı ğ ı ı ı ş ı Resmi
ı ş göre can ı ı ngür ve nihai sorumlu, yönet-
menden çok senarislti. Stalin, yönetmenin. tek İ
ı ı senaryoda zaten var olan 101i-
matlan izlemek olan bir teknisyen ğ ş
ı Dönemin siyaset yazarlan, yönetmenin ğ ı ı
ı ğ ı ı ı bir biçimde ı ı "demir senaryo"da ı
ı ı ve yönetmen ğ bir fonnalizm ı ı ı
olarak görüyordu. Sansürün birçok ş ı senaryo-
yu dikkatle inceleyip ı yönetmenin uygun
ğ ğ ş ı ı izin vermenin hiçbir
ı yoktu. Bu durumun bir yan etkisi, terör döne-
minde sadece birkaç yönetmen ş ı ı ğ halde,
çok daha fazla senansün bu sonia ş ı ş ı ı
1930'lann sonundan 1953'te ölümüne kadar ı
piyasaya ı her filmi ş izleyip onaylayan ş
sansürcü oldu. Nazi ı Goebbels gibi,
film adlannda ğ ş önerdi, gözde yönetmen ve
oyunculan destekleyip senaryolan inceleyerek ı
mikro düzeyde yönetti. Frieclrich Ermler'in Büyiik Yurt-
Ş (Veliky grazhdanin, 1939) gibi siyasal olnrak hassas
ı filmlerde ğ ş önemliydi ve Stalin, bu an-
lamda neredeyse ı ı Bir ke-
resinde sansür emirlerini geri ı Alexandrov'un bir'-ko-
meclisinin gösteritmesine izin verdi. ı film i'çin
oniki ayn ad ş zahmetine de katlanarak sonun-
da "Cinelerella" yerine ı ş ı Yol"u tercih etti.
ı her filmin en ai;. okur yazarlara dek ş
ı ı ederek ı deneyin önüne engeller koyan,
her bireysel ı "formalist"likle suçlayan rejim, büyük
ı yeteneklerini yok etti. En fazla zarar görenler
ğ en "devrimci" ve en "saIru" ı ı Ver-
tav, Dovzhenko ve Pudovkin'in yeteneklerinin ı ı ş ı
özgünlükleri giderek yok oldu. Eskiden yenilikçi olan
Gngory Kozintsev ve Leonid Trauberg'in ekibi' giderek
ş ı Kuleshav, film ı ı ğ
yok ı Eisenstein bile "formalist" ğ ı
ı ı ki sonunda 1938'de, Alexander
449
Nevsky'yi ı izin ğ ş ğ ayru
ı ğ üslubu önemli ğ ş ğ ı ş ı
Sinemaolar, karalama ı ı göstererek ona
ı bulundular. 1933'ten sonra film ı ı
Kuleshov ı ş ı hiçbir ünlü yönetmertin bu ı çok
iyi bir sicili yoktur. Eisenstein, Bezhin ı (Bezhin lug,
1935-57) filmini Pavel Marazov'un bir öyküsüne e1ayana-
rak ı ı ğ ı ihanetirti ı göster-
mekti. Dovzhenko'nun ı (l935) bir adam,
vatan hairti ğ ş ı ş ı ı vurur. On ı ı
belki en talSlz filmi olan Pyriev'in Partiinyi bilec'inde
('Pani ı bir ı gizli ş olan ı ı ı
Ermler'in Vstrechny'si ş ı 1932 -Sergei Yutke-
vich'le anak yönetildi) ı ş ı gerekli-
ğ ilgiliydi; Büyük ı ş Kirov'un ş ve bü-
yük temizlik ş Stalinist versiyonunu anlat-
ı ..(Btiyük ş ı ı ı ı filmle ş
li dön ş ı Bir terör ve ı ş ı ı döneminde
bu yönetmenlerden hiçbiri, bu üp filmlerin ı ı bu-
ş ı ş ı ş gibi görünüyor. Uyum gösterilmecli-
ğ ı herkes tehdit ı ı ve ğ ı
en ı ı ğ ğ ı ş
BÜYÜK YURTSEVERLIK Ş ı
ş dönemi Sovyet sinemas. bir ironi içindeydi.
Birlige ı her ülkede sinema devlet ı daha.
fazla kontrol edilip daha fazla propagandaa oldu. Sov-
yetler ğ sinema, ş için seferber ı ş ve
üretilen filmler ı propaganda filmleriyeti. Yine de
Sovyet ı ı ı ı ş ve ğ dikkate
ı ı ğ ı ş dönemi bir özgürlük ı gibi görü-
nür. Rejim, ı deneye bir ölçüde izin verdi. ş
ı ı ı derinden ilgi e1uyduklan konulan
ele ı gerçekten hissettikleri duygulan ifade ettiler.
Haziran 1941'de Hitler Sovyetler ğ ı ı ve
Alman birlikleri luzla Moskova'ya ğ ilerledi. Sovyet
sinema end(lStrisinin liderleri, bu zor durumda bütün
güçleriyle ı ş endüstriyi ş ş ı ı bir ı harekete
geçirdiler. ı ı ğ belgesel ı
ı ı ünlü yönetmenler, haber filmlerirtin kurgulan-
ı ı ı edildi. Stüdyolar, çekilmekte olan
uzun ı filmleri, ş temalan ekleyerek ğ ş
diler. ğ Alman ı ı önce neredeyse
ş olan, Yuli ı ğ ı ş yeniden
SESLI SINEMA 1930-1960
ı ı ve ş ı Sovyet ğ mutlu ş ı
ı ga;teren, ham bir komedi olarak planlanan filmin ör-
güsü ğ ş 1942'de piyasaya sürülen yeni versi-
yonda kahraman, ı ğ ı ı cepheye gönüllü git-
mekle ga;tererek ğ ı ı elde ede.r- ı ya da
Polonya ş ı ı temalan bulunan, ı zamanda ı
ı ş kimi filmler geri çekildi. ı egemen ı ı ı
ğ ga;teren Mikhail Romm'un Mechra'st ş
iki ı boyunca piyasaya sürülmedi. Halk uzun ı
filmler< gereksinim ğ için, Büyük Petro (Piotr
pervy, 1937) ve Dovzhenko'nun Shchors (1939) gibi sa-
ş öncesinin yurtseverlik ı filmleri ı Ei-
senstein'in keskin bir Alman ş ı ı olan filmi, Alexan-
der Nevsky, Molotov-Ribbemrop paku ı ı dola-
ş ı ğ için özellikle önemliydi.
Zorunluluk, ş ı ı Güçlü propaganda
içerikli filmleri ı yapmak ı ğ için stüd-
yolar ı filmler ürettiler ve bunlan bir derleme biçimin-
de ı Hemen Nazi ş ı ı filmlerin üretimi-
ne geçildi. Ilk derleme, 2 ğ 1941'te sinemalarda
ga;terildi ve hemen ı iki tane daha geldi. Her
derleme, en az iki, en çok ı ı ı filmden ş bir film
grubu halindeydi. ı numaralar, Zafer Bizim Olacak
isimli bir diziyi ş 1941'te yedi derleme daha
üretildi, sonuncusu ğ olmak üzere 1942'de ş
tane daha ı ı ve yeri ğ ş yeniden düzenlenen
endüstri ı uzun ı mmler ğ için bu
uygulama kesintiye ğ ı Kinosborniki olarak bilinen
derlemelerin ğ son derece heterojendi. Bu derleme-
ler, lngiliz ı ve Londra üzerindeki hava ş ı
belgesellerinden, bu tip Müttefik belgesellerinden ve ör-
ğ Lyubov Orlova'run Volga-Volga (1937) filminden
ı ş ı söyleyen ı gibi, daha önceki ş
ı uzun ı film özetlerinden ş
Halk film özlemi çekiyordu: Günlük sefaletlerinden
ş umut etmek ve nihai zafere inançlanrun ğ
ş ı ı görmek ı Filme gitmek, geride ı ş
birkaç ğ biçiminden biriyeli, ama ş ş
Sergei ve Georgi Vasiliev ı yönetilen, popüler ve çok taklit edilen Iç ş ı çapayev'de(1934)
bir KlziI Ordu ı rolündeki Boris Baboehlcin (sagda).
450
5TAUN DONEMI SOVYET SINEMASI
film ı ı ve gC6terimi son derece ş ş sinema
salonlan ı ı ı ş ı ilk ı kullarulabilir pm-
jektör ı ı yanya ş Uzak orta Asya'da film
güçlüklerle doluydu. Dönemin en ş ı filmlerinden bi-
ri, Mark Donskoi'nin ı ı ş ğ ı 1944).
ı ş mevsiminde Ukroyna'da geçen film, 1943 ı 40
dereceden fazla bir ı ı ı ş çekildi,
"kar" pamuk, tllZ ve ı ı ı ı ihtimal-
Ierine ş ı bir doktor ı ı ı ı oyuncular rol·
lerini ı paltolarla oynamak ı
1942-1945 ı ı stüdyolan, 21'i tarihsel
drama olmak üzere 70 film ı ı (çocuk filmleri ve
filme ı ı ş konserler hariç). Cephedeki askerleri .konu
alan filmler ş ş ı ı ı ölçüde ı ve Georgi Vasiliev'in
Cephe'si (1943) ı ş ı ğ ı ş ı ş
tinne arzusu ş ı ğ sürece pek görülmedi. 5ine-
ı ş ı bir dizi ğ olarak betimlemek yerine
Almanlann barbarca ı ş ı 51radan insanlann
ğ ş sakin ı ve sadakat-
Ierini gC6termeyi tercih ettiler. Bu yüzden dönemin en
önemli filmleri cephe gerisini, Alman ş ı
topraklarda süren panizan ş ı ı ı
Panizan ş ı ilgili' özellikle arulmaya üç
film ı ı Bunlann ilki &nler'in, ı ı gC6teri-
me giren Ona zashchi5hehaet rodinu ı ı
ı ı filmiydi. Sanatsal ı ilkeldi, ı kahroman
çok az bireysel özellikle ş ve ı ı ı
ı ğ ı gibi basit bir siyasal mesaj ş ı ı Ocak
ı piyasaya ı Raduga, daha ş ı ı ı Film,
ğ yapmak üzere köyüne dönen ı panizan Ole-
na'run öyküsünü ı Olena yakalarup korkunç ş
celere maruz ı ama ş ele vermez. Son ola-
rak, Eylül ı perdelerde görünen ve lev ı
ğ Zoya, 18 ş ı partizan Zoya Kosmodem-
ı ş ş konu ediniyordu. Raduga'da-
ki Olena gibi, Zoya da ş ı ve ş
na ihanet etmektense ölümü tercih eder. Üç filmde de ka-
ı ş ı ı ı cesaret ve ı ı ı gC6-
tererek hem zalim ş ş ı nefret ı ı
hem de erkeklerin bu ı ı ğ ı daha fazla-
ı ı yapmalan ğ ı ş ı ı amaçlarur.
FilmIer ilginç bir evrimi gC6termektedir. Ond zashe-
hishehaet'in sonunda panizanlar köyü ş ve ka-
dm ı da iclamdan kunanr. RadLlga'da ı
kahroman öldürülür, ama panizanlar köyünü kunararak
ı ı 20ya ise, sadece ş bir ölüme taruk
ı biter. ı ı ı ı basittir.1942'de
Ona ı ı ı ı ı Sovyet izleyi-
ciler bir idama ı ı cesaret ı ı ı
1944'ün ı ğ ı insanlar zaferden emindi
ve temsili bir kunulma tesellisine ihtiyaçlan ı
Cephe gerisini konu alan ı ş
da genelükle ı ı ve sadakat, ı ı ı özveri
erdemleri yüceltilmekteydi. Sergei Gerasimov'un Boisha·
ya ı ('Büyük toprak') ı cepheye gittikten
sonra tahliye ş bir fabrikada ı ş mükemmel
bir ş olup zafere ı bulunan bir ı gC6terilir.
ğ ş ülkelerde ğ gibi, ı ı
önemli bir ı Casusluk bir ı ş Ilk sa·
ş filmlerinde çocuklar ve ş ı ı dahil herkes
casuslann maskesini ş ı 1941'de ı
kan ı film v storozhevoi budhe'de ('Nöbetçi kulübesin-
de') ı ı askerleri, kusursuz Rusça ş Sovyet
ı ş bir Alman casusunu yakalar. Casus,
Stalin'in bebeklik resmini ı kendini ele verir.
Öykü gerçekçi bir veriye ı yani 193O'lar-
da Sovyetler ğ ş hiç kimsenin böyle bir
ı ı ş ı ı mümkün ğ ı ı Fakat önem-
li olan altmetindir: Stalin, duvardaki bir ikon biçiminde
bile kendi ı koruma gücüne sahiptir.
ı ı ilk filmlerde Naziler, sadece canavarea 'za-
lim ğ ı zamanda aptal ve ı dürüst Alman
portreleri veto edildi. 1942'de Pudovkin, Brecht'in Hitler
Alman kurban1aruu ve ı ş
ı korkuyu. anlatan öykülerinden uyarlanan
Ubiytsy ı na dorugu ('Katiller yolda)' ı bir
. film ı ama filmin ğ ı ı izin verilmedi.
Almanya'ya ş ı ş "Büyük Yunseverlik Sava-
ş ı demidi ve ı ı askerleri sosyalizm ya da komü·
nizm için ğ "anavatan, onur, özgürlük ve Stalin için"
ş giuiler. Peki çok uluslu bir imparatorlukta yurt-
severlik ne anlama gelmekteydi? Sovyetler ğ
oldukça heterojen nüfusu içindeki gizli ş ı bir
tehlike ş ı -' ve bu, özellikle ş ı daha
sonraki dönemlerinde Nazi propagandactlantun yarar'
lanmak için ellerinden geleni ı bir tehlikeydi.
Buna ı olarak film stüdyolan "halklann ş ğ ı
gC6teren filmler ı ğ Gürcü bir askerle Rus
451
SESLI 5lNEMA 1930-1960
o
Zv'"igora (1927).
.
·0'-0
.. ,
ALEXANDER DOVZHENKO
(1894-1956)
Dovzhenko, daha sonra, bu ilk ı ı bir Çl_
ı k dönemi olarak bir tarafa ı ı çünkü ı hiç.
biri Ukrayna ı ilgisini sürdürmesine uygun degil.
di. ı tarihsel ş üzerine eski Ukrayna folk-
Alexander Dovzhenko en çok. ı Ukrayna 1·1 S . i d
orü i e ovyet ı ı a modern ı ı des-
deneyiminin büyük tarihçisi olarak ı ı Otuz ı ı tekleyen ideolojilerin zengin bir ı ş ı ı ı konu edinen,
sinema kariyeri boyunca, memleketi ı ekono- ı ı ı bir alegori alan ı (1927) ilk ciddi proje.
mik ve siyasal ş büyük Sovyetler Birligi'nin mo- si ı Oldukça ı ı ı ş kurgusu, Dovzhenko'nun Sov-
ş ı uyumunun izini ş yet ı ı ı ı ı ifade ediyordu.
Kuzeydogu Ukrayna'da bir köyde ğ Dovzhenko, Dovzhenko, bu özellikleri bir sonraki önemli filmi Ar-
yerel ı kültürüne yönelik ğ ı ı dönemin- senare (1929) de ş ı ı Bu tarihsel drama, ı Bol-
de büyüdü ve emperyalist düzene öfke ı neden ş Kiev cephaneliklerinde barikat kurup anti-Bol-
olan birikimi edindi. "1917'nin devrimci ı ı ı ş ı ı milliyetçilerle ş ı Iç ı ı ı
ergenlik ğ ı ı ı o ı Ukrayna'da mantar gibi biten ı Ne,var ki, Dovzhenko yine filmin ideolojisini Uk-
radikal siyasal hareketlerin içinde yer aldi ve sonunda, rayna ş ı ş ş Örne-
modern bir sosyalist sistem kurmak için Rus ş . ğ ş ı ş ı püskürttugü son sah-
le ı savunan, Rus ğ ş ı ş Uk-· ne bir onsekizinci ı halk ı ı ı ş ı
rayna ş Partisi'ne ı ı Bir re_ssam ve politik Toprak (Zerniye, 1930) ile Dovz.henko, Sovyet yöneti-
yönü ğ ı basan karikatürist olarak ı kariyeri ı ı minde Ukrayna daha özgün bir biçimde
Dovzhen!<o, Sovyet yönetimi sosyalist ı ele ı Film, Ukrayna köy çiftliklerinin ş
ve yerli kültürel ı ı ğ ı ı en- si kOflusunu SSCB'nin ı ı uygun olarak ele
ı ş bir ı olan edebiyat o ı ve bu konuyu aile _içi sorunla ilgili bir. masalla ş
örgütü YAPLITE'ye ı ı rir; siyasal ğ ş ş ı genç ş direngen
Dovzhenko, 1926'da arzulu bir yönetmen ola;ak Ki-" eski ş okur. Genç kahraman, ş
ev'in ana film stüdyosuna ı ı ı ı ş ı ı ı kaba O-meyi sabote etmeye ı ş kulak'lar ı öldürülün-
gDldürü Vasia-re(ormator'c;:Ja (,Reformcu Yasia', 1926)-se- •. 0 ce, o zamana dek dik ı olan baba, ı savunan
narist olarak ı toplumsal ve cinsel ahlak ı üze-·:" 00 ı ı .
ri ne bir ş olan ilk yönetmenlik denemesi Yagodkc:' Ilk sesli filmi olan Ivan'da (1932), öyküyü orn !.Jkray-
ubvi ı meyvesi', 1926) ile komediye devam etti. Ilk, .. _na:da büyük Oneprostroi hidroelekC!'ik tesisinin ş ala-
uzun ı denemesiyse, bir Sovyet kuryesinin anti.Bol";;.: ı ı ı ı ş ı ı Plan alunda endüstri-
ş ajanlar ğ gerçek bir.otaydan o o ş konusunu ele ı SovYet ş
yola ı siyasi' gerilimofilmi Sumka ı ,o ·'me
o
ı projesi ş edildi ve
matik çanta', 1928). Do'(Zhenko, öldürme ı Ingini: ,.0 DoVzhe'nko yeni endüstriyel sistemde bireysel ş ye-
gizli polisini ş ı ı Ingiliz ş Sovyet diplomatiko.. ,orini incelemek,için bu ı ı ş in-
belgelerinin SSCB'ye· ş ı ı ı ı bu ı ş ı ş getirilen ı bir köylüdür. Köylü-
ı bir entrika ve ş ı ı ı ı ş ı masalina." .. <':nün "endüstriyel ğ uyum ğ kendi ş ğ ı
ş " o..<:..>: nin ğ ı ş ı tepkisinin bir mikrokosmosunu sl:Jnar.
• • .',' • -. _., ". o •• , • ·0'
452
STAUN DÖNEMI SOVYET ı
Dovzhenko'nun kariyeri de o ı ş siyasal
ğ ş etkilenecekti. Sovyet ı ğ üzerinde
Parti denetimi artarken Rus olmayan cumhuriyetlerde sa-
ı ı "milliyetçi ı ilgili her hareket titizlik-
le incelenmeye ş ı ş ı Hem Toprak hem de Ivan, Par-
ti ş ı ı ve "milliyetçilik"
yüzünden sert bir biçimde ş Sonuç olarak Dovz-
henko, konusu ı uzak ğ geçen Aerog-
rad'la (1935) birlikte Ukrayna meselelerinden ş ı
Bu film, Sibirya ı ı ı Sovyet ı ı ı sa-
bote ş ilgilidir ve Stalin yönetiminde ş boz-
gunculuk ş ı ı korkulann izlerini ş ı
Stalin'in önerisi üzerine" Dovzhenko, tarihsel biyogra-
ı Shchors (1939) ile Ukrayna mevzusuna geri döndü. Uk-
ı ı ı ı Nikolai Shchors'un Iç. ş
ı ı ı film, sosyalist gerçekçilik ı
da resmen onaylanan ve Stalinist ş kültü"ne ı
bulunan biyografi film.leri dizisinin -en önemlisi ünlü Çapa-
yev (1934)- bir ı ı
Sovyet sinema e-ndüstrisi daha fazla ş
Parti sansürü ı ı ş ı diger SovYet ı oldu-
gu gibi Dovzhenko'nun da ğ ş Ikinci Dünya
ş ı ı ı propaganda belgeselleri yönetti ve ş
ı dönemde sadece Michurin ı 948) ı bir :uzun
ı film ı Bu film, resmi olarak "materyalist bir
bilim" ş ı ı Rus ı Ivan
Michurin'in biyografisiydi.
ı 956'da Denizin Ş o· mOl':"e) ile
Ukrayna ı ı geri. dönmeyi ş ama
film proje ş ı öldü. ş ve uzun süredir sanat-
sal ş ğ ı ğ ı JuliaSolntseva (1901-1989) filmi
ı ı ı Solntseva, ı ş
ş senaryo ve öykülerinden ş uzun metrajll film-
leri yönetmeye devam -etti; ş ı ı (Pevesr plamennykh
let, 1961) ve Sihirli Desna (Zacharobannoia Desna, 1965) da
bunlara dahildir.. ı kariyeri boyunca Dovzhen-
ko'nun ı modern ş belgeleme"projesi-
nin sürdürülmesine ı ı oldu.
VANCE KEPLEY
ı FilMLER
Yagodka Iiub·{f ı 926); Sumka dipkurera '(1928);
Zve.nigora (r 927); Arsenal (1929); Zemlya ı 930);.,'
Ivan ı 932); Aerogrod (1935); Shchors ı 939);
Osvobozhdonie (Liberation, belgesel, 1940);
8;{vo za nQshu ı Ukroinu (belgeser, 1943); '.
Pobeda na Pravobereshnoi UkrainiJ- (belgeser, 19·45):
Michurin (t 948)
KAYNAKÇA
Doyzhenko, Alexan'der (1973),: Alexander Dovzhenko: {h'e Poet as
Filmmaker.
KepIey, Vance ı 986)" In ı Service of che State: The Cinema of
Alexander Dovzhenko.
Oms, Mareel (1968), A1cxondre Dovjenko.
Schnicz.er, Luda, ve Sehnitzer, Jean (1966), A/exandre Dovjenko.
453
bir asker, ş ş ğ ı ı ğ ı olan teh-
likeli bir göreve gider, sonunda Rus, Gürcü askerin ha-
ı kurtanr ya da tam tersi olurdu.
Marksjst ememasyonalizmden eski moda yurtsever-
lige ş ş önce, 1930'lann sonunda ulusal
kahramanlarla ilgili bir dizi filmle ş ı ş ı Fakat ş
ı ı ı süreç ı ı ve tek bir büyük
reyin ı gibi) tarihi ı ğ g('5teren
filmler ı ı Buna bir örnek, Vladimir Petrov'un yüz
ı önce ı Napolyon ı ı ı kurtaran gene-
ralle ilgili filmi Kutuzav'du (1944). Bu filmde Kutuzov,
Tolstoy'un ş ve ş ı ı ş ken-
disini ı izin ğ için galip gelen kuman-
dan KULUzay'un tersine ş bir ı ı olarak gös-
teriIir. Bu türe daha az ı bir film de Eisenstein'in
ı sadece büyük ulusal kahraman olarak ğ so-
ı ı bir karakter olarak betimlemeyi ş
ran usta ş filmi Korkunç ı (Ivan grozny, 1944).
ı ı ğ zor bir konuydu. Her büyük
ulus, kendi ı ı büyük bir film yapmaya
ş edildi: Azerbaycan'cia AIskin-Mcll-Alan, Ukrayna'da
BogeIan Khmelnitshy, Gürcistan'cia Geargii SaahaeIze, Er-
menistan'cIa David Beh. Bu ullL,al kahramanlann Rus bas-
ı ı ş ı asla mücadele ğ aksine ;'halklann
ş ğ geçmi.,'ie ı ı ı ı ğ söylemeye gerek yoktur.
Öte yandan, ş ı ı milliyetçi duygu, Ruslann "öncü
rolü"ne dayanan sistemi ı tehdit ediyordu.
Ukrayna ı bir ı ş ı çünkü Al-
manlar, ı Sovyet rejiminin aleyhine çekme-
ye ı ş ı ı Ukrayna ğ çok fazla yer
vermemek gerekliydi Stalin, Dovzhenko'nun çok
fazla milliyetçi ı ğ ı bir senaryosunu ş yasakla-
ı Sonuç olarak ı büyük yönetmen ş ı
ı ı uzun metraJh film ı
Herhangi bir yer ve zamanda ı neredeyse tüm
tarihsel filmler ş ve modem konulan ele ala-
rak modem izleyiciye seslenmeyi amaçlar. Sert bir sava-
ş ı ı Sovye[ ı ş olaylan serin-
ı bir ş berimlemesini beklemek ı olurdu.
Ama yine de ı Sovyet filmlerinin ş ı ı
ğ ğ bir ı film, 1918'de Almanla-
nn Ukrnyna'yt ı ı ı Bu filmlerde Alman-
lar daima zatimdir, ı ı onlan yenmeyi daima basa-
ı ve Stalin daima bilge bir önderdir. Halbuki, 1921'de
SESLI SlNEMA 19J(}.1960
ı ı Almanlan yenilgiye ğ bir yana, kimi
küçük ı ş ı onlarla ş ı ş bile, Sta-
lin de lider ğ Ama bu gerçekler ı ı ı
ı \..eonid Lukov'un Alexander Parkhomenka (1942)
ve Vasilev'lerin Oberona ı (Tsarirsyna savun-
ı 1942) asla olmayan ş ga;terir. ğ gerçek-
ş ş ı ı ı yenilgisiyle ı ı
.
STALIN'IN SON YILLARI
ş ı sonu, ı için daha fazla özgürlük
yolu ı Aksine 1946 sonbahannda Stalinist iktidar,
ş ı ı ş ideolojik kontrolü yeniden kur-
mak için ı ı Yetkililerin kaprisli talepleri ve si-
ı ı ğ sürekli müdahaleleri o kadar ı ı ki,
sinema endüstrisi neredeyse dunna ı geldi. Dö-
nemin en kötü ı ğ film ğ ı ı
denilen dönemde- Sovyet stüdyolan ı ondan az film
üretti ve Eisenstein'in Korkunç Ivan lL. Bölüm'ü (1946) gi-
bi ı filmler ancak Stalin'in ölümünden sonra gösteril-
di. $tüdyolar ş ı ve genç yönetmenlerin
yeteneklerini ş olanaklan yoktu. Sinema salon-
lan, ş öncesinin ve ş ı filmlerini
ı zorunda ı Bu filmler sadece Sovyet'"
eserleri ı ı zamanda "ganimet filinleri"ydiler - ı "
ı Alinanyadan ı ğ ı ş ganimeti. 1947-
1949 ı bunlardan ş ı 50 filmin ğ ı ı ı ya-
ı ı Tuhaf bir ironiy!e, Sovyet ı ı siyasal
talepleri ı ı bulduklan halde yeniden
ı ı acilan ğ ş Nazi ve Amerikan filmleri
ş ı girebilinekteydi. Asla yeniden incelenmemeleri-
ı ğ ı bu filmler son derece pepülerdi. ..
1946·1953 ı Sovyet stüdyolan 124 uzun
ı film üretti. Birkaç çocuk filmi ı ş ı neredeyse
tümü bugün izlenemez filmlerdir. Bup.lan üç kategoriye
ı mümkündür: "Sanatsal belgeSeller', propagan-
da ve biyografi filmleri.
Birinci türün en ünlü ğ Mikhail Chiaureli'nin
Stalin kültünün ğ temsil eden filmi Berlin'in
ş (Padeniye Berlina, iki bölüm 1949-50). Chi-
aureli, Sovyet liderini, ı insanlann kalplerinin içi-
ni görebilen, ğ görümüsüne ş ı melekle-
rin ş ğ ğ bir figür olarak betimlemektey-
di. 0, sadece tek ş ı Hitler'i yenen biri ğ ı
zamanda gizliden 'gizliye Nazilere sempati duyup onlara
454
ı eden ı da uzak tutan askeri bir de-
ı Propaganda türü filmler Sovyetlerin iç ve ı ş po-
ı ı ı hedenerini desteklemek için ı ı
Abram Room'un Onur Mahkemesi (1948), "köksüz koz-
mopolitler"e Ş mücadele ı ğ üzerinedir.
Onemli bir ş ş ğ bulunan iki Sovyet bilim a-
ı "bilimde ı ş ı fikri" ve ün va-
adiyle ş ı ı ve ş ı bir Amerikan
dergisinde ı karar verirler. Casus olduklan
ı ş ı Amerikali bilim adamlan Sovyet ı
nna gelir ve ne kadar iyi ı ı ş ş ı Iki
Sovyet bilim ı ı ı ı Birisi ı kabul
eder ve affedilir, ğ Sovyet adaletine teslim ı
Çok ı ı yönetmen ve senarist, kozmopolit
ş ı ı ı ı oldu. Leonid Trauberg,
Dziga Vertov ve Sergei Yutkevich gibi Yahudiler sert
ı ı Stalin hayatta ğ sürece film
ı Bu arada,_biyografik film türü azalmadan
sürdü, askeri ve sivil ı -bested Glinka,
Mussorgsky, Rimsky-Korsakov'un da aralannda bulun-
ğ ş ı konu alan 17 biyografik film ı ı
Bu filmler o kadar birbirlerine benziyordu ki ı
ı ı ı ı diyaloglann kimse fark etmeden bi-
rinden ı ı digerine ğ belirtmekteydi.
Bu umutsuz ı sinema, bürokratik müdahale-
ler, tek boyutlu siyasal mesajlar, bireysel üslubun basu-
ı ş ı ve görüntü Ş ı sözün ("demir senaryo") On-
ğ her zamankinden daha çok zarar gördü. Ama
Stalin'in ölümünden hemen önce' Parti liderleri, S:;vyd
ı ı kadar ı ş fark etmeye ı ş
ı Roman, oyun ve filmlerin Parti'nin ajitasyon ge-
reksinmelerine arnk hizmet etmemesinden ı
ı ı ortodoks ı ı ı birkaç tereddütlü ı
la ş ı G. M. Malenkov, Ekim 1952'de Ondoku-
zuncu Farti Kongresi'ndeki ş ı SovYet kül-
türünün ı ı ı daha fazla film ı
ı ğ ı bulunarak, sadece ş ı
eden daha önceki tutumu örtülü olarak ı ı ı
Romm'un ğ gibi: "Az film yapmamn, çok
film yapmaktan daha ı ğ ı ş ı ı ş ı Dik-
katinüzi birkaç esere ı ş ı ı gerektigi ş
cesinin (sankisadece bu ş kusursuz ürünler yarat-
mak ş gibi) ütopya ğ bellidir."
HINT SINEMASI, BA'iLANGIÇTAN BAGIMS1ZUCA
. Daha fazla film yapma karanmn önemli ve farkli
noktalara ş sonuçlan oldu. Ihmal ş cumhuri-
.ye[ stüdyolan canlanabilirdi; genç yeteneklere perspektif-
ler ı stüdyolar görkemli filmler üzerinde ğ
ş ı ı ı daha fazla film üretebilecek. neredeyse
ş olan türler dirilebilecekti. Sovyet komedileri-
nin ğ ğ ı ı ifade eden Malen-
kov'un ğ gibi: "Olumsuz, ş ve ş her ş
. ileriye ğ hareketimizi ş her ş ş ate-
ş ortadan ı Sovyet Gogol'lanna ve Shched-
rin'lerine ı ı ı ı biT biçimde basma-
ı ş ve ı ı ı kabul edilen filmlere ı ş
tekrar ı gerekiyordu. Ne var ki, bu ı ş ğ
ru çözüme (yeninin zaferi) yol açan ğ tipte bir ça-
ı ş ı ğ eskinin ı ı ile yeninin arasmda) ol-
ı ı Hiçbir ş söylemeye cesaret ğ
ş sinernacllar ı bir ı ı ı ı ş
ı sürece daha cesur filmlerin ı ğ ı ı
1952-53'deki ğ ş film ı ı ı ğ ı ı hemen
etkilemedi. Sovyetler ğ ı bir filmin tasar\anma-
. ı piyasaya sürülmesine kadar epey zaman geçerdi,
1953'te ı filmler, öncekiler kadar ı ve kasvetliy-
di. ğ ş ğ özsel ş Stalin'in ı .
Stalin Man 1953'te öldü ve ı siyasal düzende
köklü ğ ş oldu. ş ve ş ı etkile-
ri Sovyet kültürünün her ı ı Sovyet sine·
ı da illzIa ı 1950'lerin ı eski ı ı
malann ğ ı ı Üretim etkileyici bir biçimde art-
ı ş ilginç eserler ı ş olan yöne[menler ı
ı ğ ı ş geri döndüler. Yeni ve yene-
[ekli ı onaya ı ı ı ı ı sahici ı
ra yönelip kendilerini tutkuyla ifade ettiler. Sinema ı
ı ş ş her ı ı ş ı bir sistem-
de ı az çok gerçekçi bir biçimde ı do-
ı ı ı ş eden herhangi bir filmin aslen
ı ı ı bir ı ı Sovyet ı 1920'lerin
sonunda sahip ğ dünya ı prestiji bir daha
kazanamasa da filmleri tekrar izlemneye ğ oldu ve
kültürel ş olumlu birer ı haline geldiler.
. Kaynakça
Kenez, Peter (1992), CinenU! cmd Soviet Sade!y. 19 J7-1953.
Leyda, lay (1960), !'ino: A History oj ı ı ı Soviet ı .
Stües. Richard (1992), Soviet Popular ClIlwrc: ı ı
and SOciely tn Russia since 1900.
Hint ı ş ı ğ ı ı ı ğ

i
!
Hindistan dünyanm en ş ve kültürel ı
en ş ülkelerinden birisidir. Nüfus ı ı Çin'in
ı film endüstrisinin ğ ve önemi ı
ı ş Devletler'in ı ikinci ı
gelir. Him filmleri sadece Hindistan'da ğ Asya ve Af-
rika'mn büyük bir kesiminde, Hint ı ı toplulukla-
nn ğ ğ ülkelerde de Kendine
özgü bir Hint ı kökleri epey gerilere uzana-
i
rak ş kültürel gelenekleri kapsar. ı ı ş n-
i
da Him film üretiminin ana merkezi Bomb')Y ğ
halde, faaliyetlerini ı ve yerel modelleri' ş
. ,
sanatsal ve ı tarzlara ı ı endüstri-
leri ı da -Kalküta, Madras, !.ahor, ve diger önem-
li ş ı ı ve yerel modellerin bu kay-
ş ı Hindu mil ve efsanelerini temel alan, Hin-
distan'a özgü "mitolojik film" gibi çok ı tür dog-
ş
TIYATRODAN FILME: SÖMÜRGECI ş
, Bombay ve Parsi
.' Tarihçi D. D. ı ı ı ğ gibi, Hin-
. .' distan'da tarih kendisini genellikle cografi olarak ifade
eder. Bugün bile Bombay'da, kentin ğ ı Parel ve
!.albaug'un tekstil fabrikalanndan Reay Road'a ş
ı ı devasa ikinci Chor Bazaar'a,
. Falkland ı gendev bölgesine, oradan Lahar ı
'. ve Crawford Market'a uzanan toptancilar ş ı ı dek
u'iayan ş bir yay ı ş kilometre kareden
büy.ükolmayan bu alan, Hindistan'da ilk ı en
zengin) endüstriyel ş ı ı ı ı ğ ğ yerdi ve ülke-
nin ı ı ı ı sömürge ekonomisinin temeliydi.
ı Hint sinema endüstrisinin de dogdugu yerdir.
Hindistan'daki en büyük üç stüdyo -Daclar'da Korunoor
Film Company, Parel'de Ranjit MovielOne, bugünkü Na-
na ı ş Imperial Film Company- ı
455

You're Reading a Free Preview

İndirme
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->