P. 1
meb sosyal bilgiler 4.sınıf

meb sosyal bilgiler 4.sınıf

|Views: 120|Likes:
Yayınlayan: Ömer Faruk Keleş
4.sınıflar için sosyal bilgiler
4.sınıflar için sosyal bilgiler

More info:

Categories:Types, School Work
Published by: Ömer Faruk Keleş on Jan 11, 2013
Telif Hakkı:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

09/17/2013

pdf

text

original

DEVLET K‹TAPLARI

ÜÇÜNCÜ BASKI
........................, 2012
M‹LLÎ E⁄‹T‹M BAKANLI⁄I YAYINLARI ..........................................................................: 4889
DERS K‹TAPLARI D‹Z‹S‹ ................................................................................................: 1473
12.?.Y.0002.4030
Her hakk› sakl›d›r ve Millî E¤itim Bakanl›¤›na aittir. Kitab›n metin, etkinlik, soru ve
flekilleri k›smen de olsa hiçbir surette al›n›p yay›mlanamaz.
Millî E¤itim Bakanl›¤› ‹lkö¤retim Genel Müdürlü¤ü taraf›ndan haz›rlanm›fl, Talim ve Terbiye Kurulunun
18.12.2009 gün ve 292 say›l› karar› ile ders kitab› olarak kabul edilmifl, Destek Hizmetleri Genel
Müdürlü¤ünün 19.03.2012 gün ve 3398 say›l› yaz›lar› ile üçüncü defa 219.873 adet bas›lm›flt›r.
ED‹TÖR
Doç. Dr. ‹smail Hakk› DEM‹RC‹O⁄LU
PROGRAM GEL‹fiT‹RME UZMANI
Meryem ERASLAN
D‹L UZMANI
Nazl› YILDIZ
ÖLÇME DE⁄ERLEND‹RME UZMANI
Dr. Nurcan ATEfiOK DEVEC‹
GÖRSEL TASARIM
Hatice C‹VC‹R
‹hsan TÜRK
Nuri Özgür ÜNAL
REHBERL‹K UZMANI
Nurten ÖZBAN
ISBN 978-975-11-3420-2
DERS K‹TABI
‹Ç‹NDEK‹LER
8
SAYFA
‹Ç‹NDEK‹LER ........................................................................................................ 8
DERS K‹TABI TANITIM fiEMASI ........................................................................... 10
1. ÜN‹TE: KEND‹M‹ TANIYORUM ...................................................................... 12
BENZER VE FARKLI YÖNLER‹M ......................................................................... 14
DUYGULARIMLA, DÜfiÜNCELER‹MLE VARIM .................................................... 16
DUYGULARIMI, DÜfiÜNCELER‹M‹ NASIL ‹FADE EDEB‹L‹R‹M? ......................... 18
BAfiKALARINA SAYGILIYIM ................................................................................. 20
YAfiADIKLARIMI SIRALIYORUM .......................................................................... 24
ÜLKEM‹N VATANDAfiIYIM ................................................................................... 26
KEND‹M‹ DE⁄ERLEND‹R‹YORUM ....................................................................... 30
2. ÜN‹TE: GEÇM‹fi‹M‹ Ö⁄REN‹YORUM ............................................................. 32
A‹LEM‹N TAR‹H‹N‹ YAZIYORUM .......................................................................... 34
KÜLTÜREL ZENG‹NL‹⁄‹M‹Z ................................................................................. 38
HANG‹ OYUNLARI OYNUYORUZ? ...................................................................... 42
KÜLTÜR ELÇ‹S‹Y‹Z ............................................................................................... 44
KURTULUfiTAN KURULUfiA ................................................................................ 46
KEND‹M‹ DE⁄ERLEND‹R‹YORUM ........................................................................ 56
‹Ç‹NDEK‹LER
9
3. ÜN‹TE: YAfiADI⁄IMIZ YER ............................................................................. 58
‹ZC‹ KAMPINDAYIZ .............................................................................................. 60
KROK‹N‹N YAfiAMIMIZDAK‹ YER‹ ....................................................................... 64
HAVA NASIL ORALARDA? ................................................................................... 66
ÇEVREM‹ZDE GÖRDÜKLER‹M‹Z ......................................................................... 70
EFSANE VE fi‹‹RLERDE YAfiAYAN YERLER ....................................................... 74
GÜVENL‹ YAfiAM ................................................................................................. 76
KEND‹M‹ DE⁄ERLEND‹R‹YORUM........................................................................ 80
4. ÜN‹TE: ÜRET‹MDEN TÜKET‹ME .................................................................... 82
‹HT‹YAÇ MI, ‹STEK M‹? ........................................................................................ 84
KAYNA⁄IM NE? ................................................................................................... 86
ALIfiVER‹fiTEY‹M .................................................................................................. 90
B‹L‹NÇL‹ TÜKET‹C‹ M‹Y‹Z? ................................................................................... 92
ÜRET‹M, DA⁄ITIM VE TÜKET‹M MACERASI ....................................................... 96
B‹Z‹M ‹Ç‹N ÇALIfiANLAR ..................................................................................... 100
KEND‹M‹ DE⁄ERLEND‹R‹YORUM........................................................................ 102
Konu ile ilgili bilgilerinizi kontrol etmek ve
konuya ilginizi çekmek için hazırlanmıştır.
Konuyla ve görsellerle ilgili sorulara bu
bölümde yer verilmiştir.
Konuyla ilgili gazete haberleri yer alır.
10
DERS K‹TABI TANITIM fiEMASI
Konuya içeriğini yansıtan başlık verilmiştir.
Kavramlar, konunun daha i yi anlaşılması
için kullanılan kelimelerdir.
Konuyla ilgili görseller ve açıklamaları
yer alır.
Konuyla ilgili yeni ve açıklayıcı bilgilere bu
bölümde yer verilmiştir.
Üni te sıra numarasını gösterir.
Konuyla ilgili kitap, dergi gibi kaynaklardan
alınan bilgiler bu bölümdedir.
Üni te ile ilgili sorulara bu bölümde yer
verilmiştir.
DERS K‹TABI TANITIM fiEMASI
Konuyla ilgili internet haberleri yer alır.
Konuyla ilgili Anayasa maddeleri bu
bölüm içinde verilmiştir.
Bu işaret, konuyla ilgili etkinliğin çalışma
ki tabındaki sayfa numarasını gösterir.
11
12
13
HAZIRLIK ÇALIfiMALARI
1. Kendinizi ve en yak›n arkadafl›n›z› tan›t›n›z. Onunla benzer
ve farkl› yönleriniz nelerdir?
2. Sizin için önemli bir olay› anlat›n›z. Bu olayla ilgili duygu ve
düflüncelerinizi söyleyiniz. Duygu ve düflünceleriniz aras›nda
nas›l bir iliflki vardır?
3. Televizyonda bir haber bülteni izleyiniz. Sizde farkl› duygu
ve düflünceler oluflturan haberleri tespit ediniz. Haberleri ve
bu haberlerle ilgili duygu ve düflüncelerinizi arkadafllar›n›zla
paylafl›n›z.
4. “Baflkalar›n›n duygu ve düflüncelerine sayg› duymal›y›z.”
denilince ne anl›yorsunuz? Örnek veriniz.
5. Geçen bir y›l içinde yaflad›¤›n›z önemli olaylar› gün, ay ve
y›l belirterek s›raya koyunuz.
6. Kimlik belgenizde hangi bilgilerin bulundu¤unu inceleyiniz.
1. ÜN‹TE
KEND‹M‹ TANIYORUM
KONULAR
• BENZER VE FARKLI YÖNLER‹M
• DUYGULARIMLA,
DÜfiÜNCELER‹MLE VARIM
• DUYGULARIMI, DÜfiÜNCELER‹M‹ NASIL
‹FADE EDEB‹L‹R‹M?
• BAfiKALARINA SAYGILIYIM
• YAfiADIKLARIMI SIRALIYORUM
• ÜLKEM‹N VATANDAfiIYIM
KEND‹M‹ DE⁄ERLEND‹R‹YORUM
Kavramlar
Benzerlik ve
farkl›l›k Davran›fl
Duygu
Düflünce
Hoflgörü
Kan›t
Kimlik
Kronoloji
Sorumluluk
BENZER VE FARKLI YÖNLER‹M
Kendinizi baflkalar›na nas›l tan›t›rs›n›z?
F›rat’›n ela, Murat’›n siyah gözleri var. Murat satranç oynamay›, F›rat resim yapmay›
sever. Bofl zamanlar›nda her ikisi de bulmaca çözer. ‹nsanlar aras›nda ne kadar benzer
yön olsa da herkesin kendine özgü özellikleri vard›r. Bütün insanlar boy, a¤›rl›k, renk
bak›m›ndan farkl›l›k gösterirler. Kardefller hatta ikizler bile birbirine t›pat›p benzemez.
Peki, bireyler sadece gözle görülen özellikleriyle mi birbirlerinden ayr›l›rlar? Bireylerin
be¤enileri, zevkleri ve yetenekleri de farkl› olabilir. Hatta her birey bofl zamanlar›n› de¤iflik
faaliyetlerle de¤erlendirmek isteyebilir, farkl› etkinlikler yapmaktan hofllanabilir. Özellikle
grup hâlinde bir etkinlik yap›lacaksa ortak noktada buluflmak, her iki taraf›n da hofllanaca¤›
bir etkinli¤e karar vermek gerekebilir.
Benzerlik ve
farkl›l›k
Murat ile F›rat’›n benzer ve farkl› özellikleri nelerdir?
Ben Murat. 10 yafl›nday›m. Siyah
gözlü, esmer tenli ve düz saçl›y›m.
Boyum yafl›tlar›mdan daha uzun. Hay-
vanlar› çok severim. Evde evcil hayvan
besliyorum. Bofl zamanlar›mda arka-
dafllar›mla futbol, satranç oynar›m,
bulmaca çözerim. Arkadafl canlısı
biriyim. Çok çabuk arkadafl edinirim.
Ben F›rat. 10 yafl›nday›m. Ela gözlü, sar›
saçl› ve beyaz tenliyim. Çekingen biriyim.
Kalabalık ortamlarda rahat edemem. Küçükken
geçirdi¤im bir trafik kazas›nda sa¤ baca¤›m
k›r›ld›. Bir y›l sonra sa¤l›¤›ma kavufltum ama
baz› hareketleri tam olarak yapam›yorum. Çok
istedi¤im hâlde futbol oynayam›yorum ama
iyi bir futbol izleyicisiyim. Bofl zamanlar›mda
resim yapar›m, bulmaca çözerim.
14
13
Çal›flma
Kitab›
1
.

Ü
N

T
E
Ayn› s›n›fta okuyan F›rat’la Murat hafta sonlar› zaman zaman birlikte ders çal›fl›rlar,
bazen de bulmaca çözerler. Bu hafta sonu Murat’›n farkl› bir önerisi vard›r:
15
Baflkalar›n›n bizden farkl› özelliklerine ve tercihlerine sayg› göstermeliyiz. Çünkü birbirimize
benzeyen yönlerimiz oldu¤u kadar benzemeyen yönlerimiz de vard›r. Bireyin kendine özgü,
baflkalar›nda olmayan özelliklerine bireysel özellik denir. Bireysel özellikler fiziksel, duygusal
ve zihinsel olmak üzere üçe ayr›l›r. Fiziksel özellikleri d›fl görünüfle bakarak anlayabiliriz.
Ya duygusal ve zihinsel özellikleri nas›l anlayaca¤›z?
‹sterim ama ben futbol
oynayam›yorum.
Futbol oynayaca¤›z. Sen de
tak›mda olmak ister misin?
Çok sevinirim.
Özür dilerim, unutmuflum. Ben
de baflka zaman oynar›m. ‹stersen
sana satranç ö¤reteyim.
Foto¤raf› inceleyerek ö¤rencilerin hangi özelliklerini ö¤renebilirsiniz? Örnekler veriniz.
15 14
Çal›flma
Kitab›
Siz Fırat ya da Murat’ın yerinde olsaydınız nasıl davranırdınız? Neden?
Okulunuzun aç›ld›¤› gün yaflad›¤›n›z duygular› anlat›n›z.
DUYGULARIMLA, DÜfiÜNCELER‹MLE VARIM
Duygu
Düflünce
Olcay hangi duygular içindedir? Olcay’›n duygular›yla düflünceleri aras›nda nas›l
bir iliflki var?
Olcay ve ailesi akflam yeme¤ine oturmufllard›. Televizyonda da ana haber bülteni
vard›. Annesi, “Çorban› bitirdiysen taba¤›n› ver de ›spanak yeme¤i koyay›m.” dedi.
Ispanak yemek istemeyen Olcay, baflka ne yemek oldu¤unu sordu. Sofradaki yemeklerin
hiçbirini sevmiyordu. O s›rada televizyon ekran›na gözü iliflti. Afrikal› çocuklar s›raya
girmifller, ellerindeki bofl tabaklar› uzatm›fllar, bir lokma yiyecek konmas›n› bekliyorlard›.
Olcay bo¤az›na bir fleylerin dü¤ümlendi¤ini hissetti. K›s›k sesle “Biraz ›spanak alabilir
miyim?” dedi. Yeme¤ini yemeye çal›fl›yordu ama lokmalar› bir türlü yutam›yordu.
“Benim be¤enmedi¤im yemeklerin onlar belki tad›n› bile bilmiyorlar. Ben çok flansl›y›m.
Onlar aç, ben yemek be¤enmiyorum.” diye akl›ndan geçirdi.
Yerinden kalkt›, lavaboya gitti. Aynaya bakt›. Gözünden akan bir damla yafl› sildi.
Ellerini, yüzünü y›kad›. Daha sonra yemek masas›ndaki yerine oturdu. Ispanak
yeme¤inden bir lokma daha ald›. Ispana¤›n tad› ona her zamankinden lezzetli geldi.
16
Ö¤retmenim duvar gazetesi ç›kar-
mak için beni görevlendirdi. Çok sevin-
dim. Zaten yazmay›, okumay› çok sevi-
yorum. ‹leride gazeteci olmak istiyorum.
Bir gazeteci olarak k›z arkadafllar›m›n
okula devam etmeleri için mücadele
edece¤im. Gazetemde, okula gitmek
isteyen arkadafllar›m›n sesi olaca¤›m.
Konuflma balonlar›nda yer
alan, birbirleriyle iliflkili duygu
ve düflünce ifade eden cüm-
lelerin alt›n› farkl› renkteki ka-
lemlerle çiziniz.
1
.

Ü
N

T
E
Yaflad›klar›m›z, gördüklerimiz bize öfke, korku, sevgi, i¤renme, üzüntü, zevk, flaflk›nl›k,
utanç ve mutluluk gibi duygular› yaflat›r. Yaflad›¤›m›z duygular akl›m›zdan geçenleri yani
düflüncelerimizi etkiler. Bazen de düflüncelerimiz bize farkl› duygular yaflat›r. 4. s›n›f
ö¤rencisi Sema’n›n bu konuda söylediklerini okuyunuz.
16
Çal›flma
Kitab›
17
Durumlar
* Arkadafl›m silgimi benden izinsiz
alm›fl.
* Hafta sonu a¤abeyim askerden
dönecek.
* Afrika’da çocuklar yetersiz
besleniyorlar.
* Asansörde kapal› kald›m.
Duygum
K›zg›nl›k
Mutluluk
Üzüntü
Korku
Düflüncem
Arkadafl›m benden izin almal›yd›.
Yak›nda a¤abeyime kavuflaca¤›m.
Yeterli ve dengeli beslenmek onlar›n
da hakk›d›r.
Havas›zl›ktan bay›labilirdim.
Duygularımla düflüncelerim aras›nda
bir iliflki var.
Siz aynı durumları yaflasaydınız, hangi duygu ve düflünceler içinde olurdunuz?
Bir olay ya da durum karflısında farklı duygu ve düflünceler yafladı¤ınız oldu mu?
Neden?
Okulun basketbol tak›m›na seçile-
medim. Çok üzgünüm. Seçmeler s›ra-
s›nda üst üste hatalar yapt›m. Boyum
biraz daha uzun olsayd› daha iyi oynar-
d›m, diye düflünüyorum. Basketbol oyun-
cusu olmak istiyorum. Ama çok korku-
yorum. Çünkü boyum üç y›la kadar 10
cm uzamazsa basketbolcu olamam.
DUYGULARIMI, DÜfiÜNCELER‹M‹ NASIL
‹FADE EDEB‹L‹R‹M?
Ya¤murlu bir havada kendinizi nasıl hissedersiniz, ne düflürsünüz? Ya güneflli
havada? Yaflad›¤›m›z ve karflılafltı¤ımız olaylar bize farkl› duygular yaflat›r,
zihnimizde farkl› düflünceler oluflturur. Peki, duygu ve düflüncelerimizi nas›l ifade
ederiz?
4. s›n›f ö¤rencisi Ömer’in sayfada yer alan foto¤raflarla ilgili duygu ve
düflüncelerini ifade etti¤i cümleleri okuyunuz.
Çok sevdi¤iniz bir eflyan›z› kaybetseniz hangi
duyguyu yaflars›n›z? Yaflad›¤›n›z durumla ilgili
düflüncelerinizi nas›l anlat›rs›n›z?
Davran›fl
18
Siz de foto¤rafla ilgili duygu ve düflüncelerinizi söyleyiniz.
Kedileri ben de seviyorum. Çok sevimliler.
Evde kedi beslemeyi çok isterim.
Umar›m evin içinde kimse yoktur. Ben bu
evin içinde olsam çok korkard›m.
Ormanlar›m›z bizim akci¤erlerimiz. Orman
yang›n› görünce çok üzülüyorum. Yang›n,
ormanda yaflayan canl›lar›n ölmesine de
sebep oluyor. Bu nedenle ormanda asla atefl
yakmamal›y›z.
Belli ki bu tak›m yapt›klar› maç› kazanm›fl,
oyuncular çok mutlular.
Duygu ve düflüncelerimizi sadece konuflarak ya
da yazarak ifade etmeyiz. Yüz ifadelerimiz, ses
tonumuz, beden duruflumuz, el kol hareketlerimizle
de duygu ve düflüncelerimizi anlatabiliriz. Asl›nda
bunlar›n hepsi bizim baflkalar› taraf›ndan
gözlenebilecek eylemlerimiz, yani davran›fllar›m›zd›r.
Kendimizi baflkalar›na do¤ru ifade edebilmek için
duygu ve düflüncelerimizle davran›fllar›m›z›n uyumlu
olmas› gerekir.
1
.

Ü
N

T
E
17
Çal›flma
Kitab›
19
Siz yukar›daki durumda olsan›z hangi duyguyu yaflar, ne düflünür, nas›l davran›rs›n›z?
Yukar›daki yüz ifadeleri hangi duygular› yans›t›yor?
Düflünce
Duygu Davran›fl
DURUM DÜfiÜNCE DUYGU DAVRANIfi
S›navday›m. S›nav kayg›s› yafl›yo-
rum. Ancak bunun do¤al
bir duygu oldu¤unu biliyo-
rum. Yapt›¤›m fleyi önem-
sedi¤imi gösteriyor. Hata
yapmam hiçbir fley yapa-
mayaca¤›m anlam›na gel-
miyor.
Rahatlama Sorular› daha
dikkatli okuyup
cevaplamaya ça-
l›flmak
DURUM DÜfiÜNCE DUYGU DAVRANIfi
S›navday›m. Hata yapmamal›y›m.
E¤er düflük not al›rsam
sonra düzeltemem.
Kayg›
S›k›nt›
Umutsuzluk
Sorular› do¤ru
dürüst okumadan
cevaplamaya ça-
l›flmak
Yandaki flekli ve afla¤ıdaki tabloları inceleyiniz.
Duygu, düflünce ve davranıfllarımız arasında
nasıl bir iliflki vardır?
Ö¤retmeniniz size bir soru sordu. Arkadafllar›n›z›n
baz›lar› soruya verdi¤iniz cevab› be¤enmedi. Arkadafl-
lar›n›z›n sizin düflüncenize kat›lmad›klar›n› nas›l ifade
etmelerini isterdiniz?
BAfiKALARINA SAYGILIYIM
Hoflgörü
Sorumluluk
Selma Ö¤retmen Cumhuriyet Bayramı kutlamaları için bir gösteri hazırlamak ister. Bu
düflüncesini ö¤rencilerine açar. Sınıftan “Yaflasın!” sesleri yükselir. Ö¤rencilerin ço¤unun
parmakları havadadır. Tam bu sırada teneffüs zili çalar. Selma Ö¤retmen, “Siz teneffüste
ne tür gösteriler hazırlayabilece¤inizi düflünün, gelecek derste içlerinden birini seçelim.”
der.
Hilal, Arda, Kıvanç, Oya, Hatice, Sina teneffüste toplanırlar ve bafllarlar neler
yapabileceklerini konuflmaya (Konuflmalar› numara s›ras›na göre okuyunuz.).
Hatice: Kastamonulu fierife Bac›’n›n
mücadelesinin anlat›ld›¤› hikâye kütüp-
hanemizde vardı. Hikâyeyi hep beraber
okuyalım. Bence bu hikâyedeki olay› can-
land›rabiliriz.
Sina: Hadi mermiyi sarıp sarma-
ladık, diyelim. ‹çinde ne oldu¤u belli
olmaz. Ka¤nıyı da Belediye Müze-
sinden ald›k. Di¤er dekorları nereden
bulaca¤ız?
6
8
20
1
.

Ü
N

T
E
Hilal: Kısa bir tiyatro oyunu hazırlayalım. Millî Mücadele sırasında yaflanan
güçlükleri, yapılan fedakârlıkları anlatalım. Millî Mücadele’nin birçok kahramanı var.
Bunlardan biri de Kastamonulu fierife Bac›.
Kıvanç: Ben Hilal ar-
kadafl›m›n görüflüne kat›-
l›yorum. Ama oyunda he-
pimize rol düfler mi? Tek
kiflilik bir oyun olmasın.
Oya: Kastamonulu fierife Bac›’n›n
hikâyesini babaannemden dinlemifltim.
O, kahraman bir Türk kadını. Mermiler
ıslanmasın diye bebe¤inin battaniyesini
mermilere sarmıfl.
Hilal: Arda lütfen hevesimizi kırma. Ben bir seçenek
söyledim. Beni saygıyla dinlersin, be¤enmezsen sen de yeni
bir öneri sunarsın. Ama sen dinlemeden itiraz ediyorsun.
Aram›zda ifl bölümü yapar›z. Hepimiz üzerimize düflen
görevleri, sorumluluklar› yerine getirirsek hiç de zor olmaz.
Belediye Müzesinde ka¤nı var. Ö¤retmenimizle konufluruz.
O bize bu konuda yardım eder.
Arda: Ne harika bir fikir!
fiimdiden çok yoruldum. Daha
kolay bir gösteri bulamaz mıy-
dınız?
Arda: Bu oyunun dekorlar›n›
haz›rlamak da zor. Ka¤n›y› nere-
den bulacaks›n›z?
1
2
3
4
5
7
21
Kıvanç: Oya’nın uykusu gelmifl.
Bence Oya, fierife Bac›’n›n bebe¤i
olsun. Kundaklayalım, ka¤nıya
yatıralım.
Kıvanç: Tamam tamam. Size de
hiç flaka yap›lm›yor. Biraz hoflgörülü
olamaz m›s›n›z?
Hatice: K›vanç, Arda’yla mı yarıflıyorsun?
Oya’nın morali bozuk, babaannesi rahat-
sızmıfl.
Kıvanç: …………..
Hatice: Sorun ne biliyor musun? Baflka-
larının duygu ve düflüncelerine saygı göster-
memek. Sana yapılmas›ndan hofllanmadı¤ın
bir davranıflı baflkalarına yapıyorsun.
Sina: Kıvanç, sen de ger-
çekten bazen çok kırıcı olu-
yorsun. Arkadafl›m›z›n üzün-
tüsünü paylaflmam›z gerekir.
Sana, Oya’ya davrandı¤ın gibi
davran›lsa ne yaparsın?
10
11
16
17
18
19
22
K›vanç: Gözlerim yaflard›. Bu ne büyük sevgi!
Bence bu oyunun en baflar›l› oyuncusu sen olursun.
Üzgün rolünü çok iyi oynuyorsun.
13
1
.

Ü
N

T
E
Arda: Hadi bakal›m, ka¤nıyı çekecek
öküzleri bulun da görelim. Ben size kolay bir
gösteri yapalım demifltim. Hem böylece uykuyu
çok seven bazı arkadafllarımıza da iyilik yapmıfl
oluruz.
Arda: Geçmifl olsun Oya. Ben sadece seni
neflelendirmek istemifltim. Durgun ve üzgün
görünüyordun.
Oya: Aklım babaannemde.
Babam onu bugün doktora
götürdü. Sürekli baflı dönüyor,
dengesini kaybedip düfltü¤ü
bile oldu.
Arda: ………………..
Kıvanç ve Arda’nın yerinde olsanız ne söylerdiniz?
9
12
21
14
23
18
Çal›flma
Kitab›
Hilal : Üzülme, umar›m
bir fleyi yoktur.
15
Hilal : Evet, birbirimize karfl›
hoflgörülü olmal›y›z. Ancak baz›
durumlarda davran›fllar›m›z›n
anlay›flla karfl›lanmas›n›n veya
görmezden gelinmesinin güç
olaca¤›n› da unutmamal›y›z.
20
YAfiADIKLARIMI SIRALIYORUM
Sabah kalk›nca yapman›z gerekenleri s›rayla anlat›n›z.
Kronoloji
‹lkö¤retime 1. s›n›ftan bafllad›n›z. Sonra 2. s›n›f, 3. s›n›f ve flimdi 4. s›n›ftas›n›z. Bu örnekte
oldu¤u gibi yafladı¤ımız tüm olaylar belirli bir sırayla gerçekleflir. Yaflad›¤›m›z olaylar› gerçekleflme
tarihlerine göre s›ralarsak kronoloji yapm›fl oluruz. Afla¤›da, Semih Ünal’›n yaflam›ndaki önemli
olaylar› kronolojik s›rayla anlatt›¤› metni okuyal›m.
Y›l 2000
26 Eylülde do¤muflum. Annemle babam benim do¤u-
mumu dört gözle beklemifller. Benim için giysi, beflik gibi
eflyalar alarak haz›rl›k yapm›fllar. Foto¤raftaki tulumumu
daha sonra annem ihtiyac› olan bir yak›n›m›za vermifl
ama patiklerim hâlâ duruyor.
Y›l 2001
Do¤duktan befl ay sonra oturmaya bafllam›fl›m.
Görüldü¤ü gibi çok flaflk›n bir hâlim var. Henüz foto¤raf
çektirmeye al›flamam›fl›m. Elime geçirdi¤im her fleyi
a¤z›ma götürüyormuflum. Babaannem sen o zamanlar
inci tanesi gibi difller ç›kar›yordun, diyor.
Y›l 2004
4 yafl›ndayken krefle bafllad›¤›m› hat›rl›yorum. ‹lk gün
annemin arkas›ndan çok a¤lad›m. Krefle bafllad›ktan bir
hafta sonra do¤um günümdü. Kreflte çok e¤lenceli bir
do¤um günü kutlamas› yaptık. Emel Ö¤retmen beni krefle
al›flt›rmak için çok u¤raflt›. Bu do¤um günü kutlamas› da
beni krefle al›flt›rma çal›flmalar›ndan biriydi.
26 Eylül 2000 26 fiubat 2001 15 Eylül 2004
Semih do¤du.
Semih difl
ç›karmaya
bafllad›.
Semih
krefle
bafllad›.
24
2000
1
.

Ü
N

T
E
Y›l 2007
Ö¤retmenimin elinden ilk karnemi ald›¤›m gündü.
Asl›nda karne heyecan›m karne gününden tam bir hafta
önce bafllam›flt›. Art›k okuyup yazabiliyordum. Okuma
yazma ö¤renmeme benim kadar sevinen bir kifli daha
vard›: hiç okula gidememifl olan babaannem. Eve
döndü¤ümde ona karnemi gösterdim. “Aferin aslan-
o¤lum.” demiflti. O gün babannem benim en çok sevdi¤im
tatl›y› yapm›flt›.
Y›l 2008
Sünnet k›yafetimi giyerken çok heyecanland›¤›m›, biraz
da korktu¤umu hat›rl›yorum. Pelerinimi omzuma ald›m.
Bafl›ma flapkam› giydim. Asam› da elime ald›m. Masal-
lardaki krallar gibiydim. Arabalarla flehir turu yapt›k. Biraz
rahatlam›flt›m. Süslenmifl yata¤›mda bir sürü oyuncak
görmek beni çok mutlu etmiflti.
Y›l 2010
4. s›n›f ö¤rencisiyim. Okulumu, ö¤retmenimi ve arka-
dafllar›m› çok seviyorum. Okuldaki sosyal faaliyetlere
kat›l›yorum. ‹zcilik kulübüne üyeyim. Do¤al çevreyi
korumak için faaliyetler yap›yoruz. Yak›n bir gelecekte
yeni enerji kaynaklar›na ihtiyac›m›z›n olaca¤›n› biliyorum.
Bu nedenle yeni enerji kaynaklar› keflfetmek için bilim
insan› olmak istiyorum.
Y›l 2005
Ana s›n›f›na bafllam›flt›m. Yafl›t›m birçok arkadafl›m
olmufltu. ‹lk gün tam oyuna dalm›flken ö¤retmenimin
“Haydi yemek vakti.” demesine çok k›zm›flt›m.“ Ama
ö¤retmenim, daha oynamaya yeni bafllad›k.” dedi¤imde
ö¤retmenimin “Yemek yemezsen oyun oynayacak gücün
olmaz.” dedi¤ini hiç unutmad›m. Ben de “Öyleyse hemen
yemek yiyelim.” demifltim.
18 Eylül 2005 29 Ocak 2007 19 Temmuz 2008 24 Eylül 2010
Semih ana s›n›f›na
bafllad›.
Semih ilk karnesini
ald›.
Semih sünnet
oldu.
Semih 4. s›n›fa
devam ediyor.
25
Semih’in yaflam›ndaki önemli olaylar ve tarihlerini okuyunuz. Siz de kendi yaflam›n›zdaki
önemli birkaç olay› gün, ay, y›l belirterek anlat›n›z.
20 19
Çal›flma
Kitab›
2012
Kaç tane kimlik belgeniz var? Onlar› hangi amaçla
kullan›yorsunuz?
ÜLKEM‹N VATANDAfiIYIM
Kimlik
Kan›t
26
Nüfus cüzdan›n›z› inceledi¤inizde kendinizle ilgili hangi bilgileri edinebilirsiniz?
Seda, yaflad›¤› ilçedeki halk
kütüphanesinde ö¤retmeninin verdi¤i
bir araflt›rma ödevi için kaynaklar› in-
celiyor. Kaynak incelemeye baflla-
madan önce dikkatini çeken bir
hikâye kitab›n› ödünç al›p evde
okumak istiyor. Ancak kütüphane
görevlisi üye olmad›¤› için kendisine
ödünç kitap verilemeyece¤ini
söylüyor.
Sizce Seda’n›n kütüphaneye
üye olmak için ne yapmas› gere-
kiyor?
Sadece kütüphanede de¤il, sa¤lık kurulufllarındaki ifllemler, okul kaydı vb. ifller için de
kimlik belgesine ihtiyac›m›z var. Bu nedenle hepimiz bir hatta birden fazla kimlik kart›na
sahibiz. Nüfus cüzdan›, ö¤renci kimli¤i, spor kulübü kimli¤i ve kütüphane kimli¤i gibi.
Kimlik belgeleri içinde en önemlisi ve herkesin sahip oldu¤u belge nüfus cüzdan›d›r. Nüfus
cüzdan›nda sahibini tan›tan birçok bilgi yer al›r. Anne-baba adın›, medeni hâli, do¤um yeri
ve tarihini, kan grubunu nüfus cüzdan›ndan ö¤renebiliriz.
Nüfus cüzdan›mda ülkemin ad› yaz›yor. Ben
do¤unca babam beni nüfusa kaydettirmifl ve nüfus
cüzdan›m› alm›fl. Bu kimlik benim Türkiye Cumhuriyeti
Devleti’nin vatandafl› oldu¤umun kan›t›d›r.
1
.

Ü
N

T
E
Ülkemizde kad›n ve erkek bütün vatandafllara birer nüfus cüzdan› verilir.
Sayfada, Özge Gürol’a ait nüfus cüzdan›n›n ön ve arka yüzü yer almaktad›r. Özge
Gürol’un nüfus cüzdan›nda yer alan bölümlerle ilgili aç›klamalar›n› okuyunuz.
Nüfus cüzdan›mda t›pk› bay-
ra¤›m›zdaki gibi ay y›ld›z var.
On befl yafl›ma geldi¤imde
buraya foto¤raf›m yap›flt›r›lacak.
Acil olarak kana ihtiyac›m›n
olaca¤› bir durumda kalabilirim.
Kan grubumun bilinmesi, kan
ihtiyac›m›n k›sa sürede gideril-
mesinde kolayl›k sa¤lar.
Bu bölümde, nüfus müdür-
lü¤ünde kimli¤imi veren yetkili
kiflilerin imza ve mühürleri
vard›r.
Bu bölüm nüfusa kay›tl›
oldu¤um yeri gösterir.
Nüfus cüzdan›m›n ön yüzün-
de soyad›, ad›, baba ad›, anne
ad›, do¤um yeri ve tarihi gibi
bilgiler yer al›r.
21
Çal›flma
Kitab›
27
Nüfus cüzdan belgesinin s›ra
numaras›d›r. Nüfus cüzdan›m
de¤iflirse seri numaras› da
de¤iflir.
11 rakamdan oluflan T.C.
kimlik numaram hiç de¤iflme-
yecek. Bu numara olmadan
devlet kurumlar›nda ve ban-
kalarda ifllem yapamam.
Annenizin, baban›zın ve sizin nüfus cüzdanların›zda hangi bilgiler ortak olabilir?
Tahminlerinizi söyleyiniz.
‹çimizden Biri Atatürk
28
Gazi Mustafa Kemal bize kat›ld›¤› savafllardan
birini anlat›yor:
— Görüyorsunuz ya dedi. Birçok zaferler
kazand›m. Fakat bunlar›n en büyü¤ünden sonra bile
her akflam, savafl alanlar›nda kaybedilen bütün
askerleri düflünerek derin bir ac› duydum.
George BENNEB’in an›s›
Kemal Ar›burnu, Atatürk’ten An›lar, s. 85 (Düzenlenmifltir.).
Atatürk kiflisel özellikleriyle hayranl›k duyulan
bir insand›. O, vatan›n› ve milletini çok seven
bir önder, iyi bir komutan ve yönetici, çok yönlü
bir liderdi.
O, Kurtulufl Savafl›’nda ayn› amaç etraf›nda
birlefltirdi¤i halk›yla yurdumuzu düflman
iflgalinden kurtardı. Onun kararl›l›¤› ve mücadele
azmi bu savafl›n kazan›lmas›n› sa¤ladı.
Mondros Ateflkes Anlaflmas›’n›n imzalanmas›ndan sonra Mustafa Kemal ‹stanbul’a ça¤r›ld›.
Adana’dan tren yolculu¤uyla ‹stanbul’a gelen Mustafa Kemal’i yaveri Cevat Abbas karfl›lad›.
Cevat Abbas aralar›nda geçen konuflmay› flöyle anlat›yor: “fiehir ac›nacak hâldeydi. ‹stanbul,
düflman donanmalar›n›n limana girmelerinin yas›n› tutuyor, yas›na Mustafa Kemal’i de ortak
ediyordu. Mustafa Kemal ve ben motor ile denizin ortas›nda bulunan düflman donanmas›n›n
yak›n›ndan geçiyorduk. Mustafa Kemal’in dudaklar›ndan “Geldikleri gibi giderler.” cümlesini
iflitince anlaflman›n yaratt›¤› derin üzüntü ve umutsuzlu¤u unutmufltum. “Size nasip olacak,
siz bunlar› kovacaks›n›z Pafla’m!” dedim. Gülümsedi, kafas›nda biçimlenmeye bafllayan yurdu
kurtarma planlar›n› içinden geçiriyor gibi dald›, sonra “Bakal›m.” dedi.
Özer Ozankaya, Cumhuriyet Ç›nar›, s.120 (Düzenlenmifltir.)
Atatürk’ün “Geldikleri gibi giderler.” sözü onun hangi kiflilik özelliklerini göstermektedir?
Kurtulufl Savafl›’n› Atatürk’ün önderli¤inde
kazanan Türk milleti, savafl sonras›nda da onu
Türkiye Cumhuriyeti’nin yöneticisi olarak
benimsemifltir. Atatürk’ün gösterdi¤i hedefler
do¤rultusunda birçok yenilik gerçeklefltirilmifltir.
Yanda, “Baflö¤retmen” Atatürk’ü tahta bafl›nda
yeni Türk harflerini tan›t›rken görüyorsunuz.
Bu foto¤raf Atatürk’ün hangi özelli¤iyle iliflki-
lendirilebilir?
Hayat› savafl alanlar›nda geçmifl, büyük bir
mücadele vererek ülkemizin ba¤›ms›zl›¤›n›
sa¤lam›fl Atatürk ile ilgili afla¤›daki an›y› okuyunuz.
Bu an›da Atatürk’ün hangi kiflilik
özelli¤ini görmektesiniz?
Bugünümüzü borçlu oldu¤umuz Atatürk’e
Soyad› Kanunu’ndan sonra yanda gördü¤ü-
nüz nüfus cüzdan› verildi.
Atatürk’ün nüfus cüzdan›n› inceledi¤inizde
onunla ilgili hangi bilgilere ulaflabilirsiniz?
.
1
.

Ü
N

T
E
29
Yafll› Kad›n ve Gazi
Gazi Çiftli¤inde dolaflırken
oldukça yafllı bir kadına rastladık.
Atatürk attan inerek kadının yanına
sokuldu.
— Merhaba nine, dedi.
Yafll› kad›n Ata’nın yüzüne bakarak
k›s›k bir sesle,
— Merhaba, nereden gelip
nereye gidiyorsun? dedi. Kadın
flöyle bir duraklayıp,
— Neden sordun, dedi. Buraların
sahibi misin, yoksa bekçisi mi?
Pafla gülümsedi.
— Ne sahibiyim ne de bekçisiyim.
Bu topraklar Türk milletinin malıdır.
Buranın bekçisi de Türk milletinin
kendisidir. fiimdi nereden gelip
nereye gitti¤ini söyleyecek misin?
Kadın baflını salladı.
— Tabi söyleyece¤im. Ben Sincan’ın köylerindenim. Otun güç bitti¤i, atın geç yetiflti¤i
kavruk köylerinden birindeyim. Bizim muhtar bana bilet aldı, trene bindirdi. Ankara’ya geldim.
— Muhtar niçin Ankara’ya gönderdi seni?
— Gazi Pafla’mızı görmem için. Baflını pek a¤rıttım da... Benim iki o¤lum savaflta flehit
düfltü. Memleketi kurtaran kifliyi bir kez göreyim, diye hep dua ettim durdum. Ankara’ya
geceleyin geldim. Yolu bilemedi¤imden akflamdan beri böyle kendimi oradan oraya vurup
duruyorum.
— Gazi Pafla’dan baflka bir iste¤in var mı?
Kadının birden yüzü sertleflti.
— Daha ne isteyebilirim ki. O bizim vatanımızı kurtardı. Buralara bir defa yüzünü görmek,
ona “Sa¤ ol Pafla’m!” demek için yola düfltüm. Sen efendi bir adama benziyorsun. Gazi
Pafla’yı bulaca¤ım yeri deyiver.
Atatürk’ün gözleri dolu dolu olmufltu. Çok duygulandı¤ı her hâlinden belliydi.
Bana dönerek flöyle dedi:
— Görüyorsun ya Gökçen, iflte bu bizim insanımızdır... Benim köylüm, benim vefalı Türk
anamdır bu.
Attan indim. Yafllı kadının elini tuttum.
— Anacı¤ım, seni buralara kadar koflturan Gazi Pafla yani Atatürk, iflte karflında duruyor.
Köylü kadın bu sözleri duyunca flaflkına döndü. Elindeki de¤ne¤i yere fırlatıp Atatürk’ün
ellerine sarıldı. ‹kisi de a¤lıyordu. Sonra heybesinden küçük bir paket çıkarttı. Daha do¤rusu
beze sarılmıfl bir köy peyniri. Bunu Atatürk’e uzattı.
— Tek ine¤imin sütünden kendi ellerimle yaptım Gazi Pafla, bunu sana hediye getirdim.
Seversen gene yapıp getiririm.
Pafla hemen orada bezi açıp peyniri yedi. Çok be¤endi¤ini söyledi. Sonra birlikte köflke
kadar gittik. Oradakilere flu emri verdi:
— Bu anamızı alın, burada iki gün konuk edin. Sonra köyüne götürün. Giderken de
kendisine benim bütçemden üç inek verin, arma¤anım olsun.
Sabiha Gökçen, Atatürk’le Bir Ömür, s.149-150-151 (Düzenlenmifltir.).
Atatürk’ün manevi k›z› Sabiha Gökçen’in afla¤›daki an›s›ndan Ata’m›zı daha yakından
tan›yal›m.
Bu an›dan Atatürk ve Türk halk›n›n hangi özelliklerine ulafl›labilir?
22
Çal›flma
Kitab›
A. Afla¤›daki cümleleri okuyunuz. Cümlelerden do¤ru olanlar›n bafl›na
“D”, yanl›fl olanlar›n bafl›na “Y” harflerini koyunuz. Yanl›fl olan cümlelerin do¤rular›n›
noktal› yerlere yaz›n›z.
( ) 1. H›zl› okuma duygusal bir özelliktir.
…………………………………………………………………………………………
( ) 2. Üzgün bir kiflinin karfl›s›nda gülersek onun duygular›na sayg› göstermifl oluruz.
…………………………………………………………………………………………
( ) 3. Olaylar›n olufl tarihine göre s›ralanmas›na kronoloji denir.
………………………………………………………………………………………..
B. Afla¤›daki sorular› dikkatle okuyunuz. Do¤ru olan seçene¤i iflaretleyiniz.
1. “Arkadafl›m kalemimi benden izinsiz ald›¤›nda ……………………….” cümlesi afla¤›daki
ifadelerden hangisiyle tamamlanamaz?
A) utan›r›m. B) k›r›l›r›m. C) sinirlenirim. D) üzülürüm.
“Nüfus cüzdan› kifliye özel bir kimliktir. Ancak ad›, soyad›, ana- baba ad›, do¤um yeri
gibi bilgiler baflkalar›yla ayn› olabilir.”
2. Yukar›daki aç›klamaya göre nüfus cüzdan›nda baflkalar›yla ayn› olmayacak bölüm
hangisidir?
A) Do¤um günü ve ay› B) Nüfusa kay›tl› oldu¤u yer
C) T.C. kimlik numaras› D) Verildi¤i nüfus müdürlü¤ü
3. “ 15 yafl›m›za geldi¤imizde nüfus cüzdan›m›z ……………………. olacakt›r.”
Bu cümle afla¤›daki seçeneklerden hangisiyle tamamlanmal›d›r?
A) pembe renkli B) foto¤rafl› C) mavi renkli D) so¤uk damgal›
4. “Telefon çald›¤›nda …………………… kalbi küt küt atmaya bafllad›.” cümlesini
tamamlamak için hangi ifade kullanılamaz?
A) sevinçten B) heyecandan C) korkudan D) üzüntüden
5. “‹nsanlar›n davran›fllar›na bakarak duygular›n› anlayabiliriz.” Buna göre afla¤›daki
seçeneklerde verilen davran›fl-duygu efllefltirmelerinden hangisi yanl›flt›r?
A) A¤lamak-üzüntü B) Ba¤›rmak-öfke C) Gülmek-mutluluk D) Kafl çatmak - sevinç
6. “Sar›, k›v›rc›k saçl› ve mavi gözlüyüm, sa¤ yana¤›mda gamzem var.”
Kendini bu flekilde tan›mlayan kifli hangi özelliklerini söylemifltir?
A) Zihinsel B) Duygusal C) Fiziksel D) Bireysel
7. “Ayfle çocuk park›nda oynarken topallayarak yürüyen bir kedi görür. Kedinin zay›fl›ktan
karn› yap›flm›fl gibidir. Cebindeki paraya bakar. Süt alacak kadar paras› vard›r. Küçük bir kutu
süt al›r, kedinin önüne koyar. Kedi sütü içinceye kadar bekler. Kedi sütü fl›p›r fl›p›r içerken
arada bir Ayfle'ye bakar…”
Ayfle’nin davran›fl›na neden olan duygu hangisidir?
A) Endifle B) Ac›ma C) Suçluluk D) Öfke
KEND‹M‹ DE⁄ERLEND‹R‹YORUM
30
1
.

Ü
N

T
E
C. Afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z.
1. Duygu ve düflüncelerimiz birbirini etkiler. Bu duruma örnek olabilecek bir olayı afla¤ıdaki
noktalı yerlere yazınız.
.................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................
2. “Baflkalar›n›n duygu ve düflüncelerine sayg› göstermeliyiz.” ifadesini destekleyen bir
durum, olay vb. yaz›n›z.
.................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................
31
Durum Duygu Düflünce
Babaannem bana kazak örüyor. Mutluluk
8. Yukar›daki tabloda bofllu¤a gelebilecek düflünce ifadesi hangisi olamaz?
A) Can›m babaannem benim için yoruluyor.
B) Ben de ona hediye olarak terlik alay›m.
C) Babaannem beni çok seviyor.
D) Ayfle’nin babaannesinin ördü¤ü kazak daha güzel.
9.
‹nsanlar do¤al çevreyi korumak için yeterince duyarl› davranm›yorlar.
Yukar›daki düflünceyi ifade eden kifli hangi duyguyu yafl›yor
olabilir?
A) Endifle B) Sevinç C) Cesaret D) Heyecan
Arkadafl›m trafik kazas› geçirmifl.
10. Yukar›daki durumlarla ilgili duygu ifadeleri hangileridir?
A) fiaflk›nl›k-k›rg›nl›k B) Üzüntü-sevinç C) Utanç-sevinç D) Mutluluk-k›skançl›k
11. “Filiz, spor salonunda kalemini düflürür. Aramas›na ra¤men bulamaz. Çok üzülür çünkü
kalemi do¤um gününde halas› arma¤an etmifltir.” S›n›f arkadafllar› bu duruma farkl› tepkiler
gösterirler. Bu tepkilerden hangisi Filiz’in duygu ve düflüncelerinin sayg›yla karfl›lanmad›¤›na
örnek olarak gösterilebilir?
A) Okulun ilan tahtas›na yazal›m, bulan getirir.
B) Kalemi belki de evde unutmuflsundur.
C) Üzülme, görevliler temizlik yaparken bulurlar.
D) Ne de k›ymetli kalemin varm›fl!
12. Afla¤›da Asl› Eren’in sosyal bilgiler dersinde haz›rlad›¤› kronoloji yer almaktad›r. Kronolojide
do¤ru yerde bulunmayan kifli hangisidir?
1950
Kemal
Eren
(dede)
1971
Fatih
Eren
(baba)
1975
Zehra
Eren
(anne)
1952
Nuriye
Eren
(babaanne)
1998
Burak
Eren
(a¤abey)
2000
Asl›
Eren
(........)
A) Burak Eren B) Zehra Eren C) Nuriye Eren D) Fatih Eren
S›navdan yüksek not ald›m.
32
33
HAZIRLIK ÇALIfiMALARI
1. Ailenizin tarihi ile ilgili bilgilere nas›l ulafl›rs›n›z? Aç›klay›n›z.
2. Çevrenizde tarihî ve kültürel de¤eri olan bir mimari eser, sanat
eseri, eflya veya nesneler var m›? Araflt›r›p özelliklerini k›saca
yaz›n›z.
3. Aile büyüklerinize çocukken hangi oyunlar› oynad›klar›n› sorunuz.
Oyunlar›n nas›l oynand›¤› ile ilgili bilgiler vermelerini isteyiniz.
4. Geleneksel k›yafetlerimizin günümüzdeki kullan›m› ile ilgili neler
söyleyebilirsiniz?
5. Çevrenizde Millî Mücadele s›ras›nda yaflananlar› büyüklerinizden
yard›m alarak araflt›r›n›z.
6. Millî Mücadele’nin kazan›lmas›nda Atatürk’ün rolünü araflt›r›n›z.
2. ÜN‹TE
GEÇM‹fi‹M‹ Ö⁄REN‹YORUM
KONULAR
• A‹LEM‹N TAR‹H‹N‹ YAZIYORUM
• KÜLTÜREL ZENG‹NL‹⁄‹M‹Z
• HANG‹ OYUNLARI OYNUYORUZ?
• KÜLTÜR ELÇ‹S‹Y‹Z
• KURTULUfiTAN KURULUfiA
KEND‹M‹ DE⁄ERLEND‹R‹YORUM
Kavramlar
Aile
Akrabal›k
Bar›fl
Cumhuriyet
De¤er
De¤iflim ve süreklilik
Devlet
Dil
Din
Gelenek
Giyim
Güç
Kültür
Kültürel öge
Liderlik
Millî kültür
Savafl
Sanat
Vatan
Dayan›flma
A‹LEM‹N TAR‹H‹N‹ YAZIYORUM
Ben Asl› Çiftçi, 4. s›n›f ö¤rencisiyim. Ö¤retmenimiz sözlü tarih çal›flmas› ödevi verdi.
Ben de bu ödevi anneannemle yapma karar› ald›m. Bu kararda anneannemin bize
anlatt›¤› an›lar ve evindeki baz› eflyalar etkili oldu. Örne¤in; oyma ahflap kutuda özenle
saklad›¤› siyah beyaz nikâh foto¤raf›, ifllemeli bohçadaki cepken ve çinkan, babas›ndan
kendisine kalan köstekli saat gibi. Ona soraca¤›m sorular› haz›rlad›m ve telefonla arayarak
ödev hakk›nda bilgi verdim. Uygun olup olmad›¤›n› sordum. Beni bekledi¤ini söyleyince
ses kay›t cihaz›m› da yan›ma alarak anneannemin kap›s›n› çald›m. Çok güzel bir sohbet
ortam›nda sorular›m› sordum. Tüm konuflmalar› kaydettim. Bu kay›tlar›n tamam›n› yaz›l›
hâle getirdim. Önemli gördü¤üm yerlerin alt›n› çizdim. Sonunda kay›tlar› düzenleyerek
yazd›m.
Aile
Akrabal›k
34
Sözlü tarih yöntemi, temelini kiflilerin
anlat›mlar›n›n oluflturdu¤u bir yöntemdir.
Bu yöntem, hayat›, yaflanm›fl olaylar›
tarihin içine katar. Bir olay veya bir
dönemi yaflam› fl ki fli l erl e yap› l an
görüflmede, konuflmalar kay›t alt›na al›n›r.
Daha sonra edinilen bilgiler düzenlenir.
Sözlü tarih yöntemiyle yap›lan aile tarihi
yazma çal›flmas›nda ailedeki yafll› kiflilerin
hayat hikâyesinden ve anlat›m›ndan
hareketle toplumdaki;
1. Çocuk yetifltirme usulleri,
2. Göçlerin nasıl gerçekleflti¤i,
3. Göç edilen yerdeki yaflam,
4. Evlenme gelenekleri,
5. Ekonomik faaliyetler,
6. Aile ve akrabal›k iliflkileri,
7. De¤er ve zevklerin de¤iflimi
konular›yla ilgili bilgi edinilebilir.
www.sabanci.edu.tr (Düzenlenmifltir.)
SORULAR
1. Ad›n›z soyad›n›z?
2. K›saca kendinizi tan›t›r m›s›n›z?
3. Aileniz neden Makedonya’dan göç etmifl?
4.Aileniz bu soyad›n› neden alm›fl? Bir hikâyesi var m›?
5. Memleketinizdeki yaflam ile ilgili neler biliyorsunuz?
6. Eflinizle ne zaman ve nas›l evlendiniz?
7. Dü¤ününüzde nas›l bir k›yafet giydiniz?
8. Sizin için manevi de¤eri olan ve size geçmifli hat›rlatan
herhangi bir eflya var m›? Bu eflya ile ilgili neler anlatabilirsiniz?
De¤er
Aile büyüklerinizden hayat hikâyelerini dinlediniz
mi? Bu hikâyelerden neler ö¤rendiniz?
Anneannem Nezihe fiefkatli, 1938 y›l›nda Bursa’n›n ‹negöl ilçesinde do¤mufl. Y›llarca
dikifl atölyesi iflletmifl. Üçü k›z, biri erkek dört çocu¤u ve sekiz torunu var. K›zlar›n›n
üçünün de ö¤retmen olmas›ndan gurur duyuyor. O¤lu kendi iflini kurmufl.
Anneannemin ailesi 1936 y›l›n›n Aral›k ay›nda Makedonya’dan Türkiye’ye göç etmifller.
Annesinden dinledi¤ine göre göç için yola ç›kt›klar›nda kar bellerine kadarm›fl. Karlara
bata ç›ka Urapishta (Rapista) köyünden atlarla Gostivar’a, Gostivar’dan trenle ‹stanbul’a
varl›kl› bir akrabalar›n›n yan›na gelmifller. On gün sonra Ankara’ya göç etmifller. Göç
s›ras›nda anneannem henüz
do¤mam›fl. Babas›, at araba-
s›yla o zaman yap›lmakta olan
Ankara Gençlik Park› ve
Konservatuvar için malzeme
tafl›rm›fl. Bu konservatuvar-
da gençlere memleket türkü-
leri ö¤retilecekmifl.
Bal kanl arda yaflayan
Türklerin en büyük hayali
günün birinde ana vatan
Türkiye’ye göç etmekmifl.
Anneannemin babas› Tür-
kiye’de asker olmay› çok isti-
yormufl. Bu iste¤i gerçek ol-
mufl.
“Anneanneci¤im soyad›n›z
çok anlaml›. Aileniz neden bu soyad›n› seçmifl?” dedi¤imde “Ailemin soyad› ‘Güvenli-
o¤lu’. Benim flimdiki soyad›m olan ‘fiefkatli’ eflimin ailesinin soyad›d›r. ‘Yüre¤i sevgi ve
merhamet dolu.’ anlam›na gelmektedir. Babam ‘Güvenlio¤lu’ soyad›n› Türkiye’ye gelince
kendisi seçmifl. Babam için güvenilir insan olmak çok önemliymifl.” dedi.
Annesinin anlatt›¤›na göre anne-
annemin babas› ve annesi kalabal›k
aileler içinde büyümüfller. Memleket-
lerinde evler çok genifl ve bahçeli
olurmufl. Her bahçeden bizim “ark”
olarak bildi¤imiz, orada ise “brazda”
olarak bilinen temiz su kanallar› geçer-
mifl.
2
.

Ü
N

T
E
35
Eskiden kol saati yerine cep
saati kullanıl›rm›fl. Cep saatinin
zinciri yelek dü¤mesine takılır,
saat de yele¤in cebine konur-
mufl.
Anneannem, büyük babasın-
dan kalan köstekli saati oturma
odasının duvarına asm›fl. Onun
için bu saatin manevi de¤eri
büyükmüfl.
Sizin evinizde manevi de¤eri olan
hangi eflyalar var?
Anneannem torunlar› Emre (9), Elifnur (8) ve Yusuf (14) ile
birlikte görülüyor.
Erkekler çiftçilik yapar, kad›nlar ise
daha çok ev iflleriyle u¤rafl›rlarm›fl.
Hayvanlar erkekler taraf›ndan bak›l›r,
evin annesi de inekleri sa¤arm›fl. Genç
k›zlar ve gelinler bu tür iflleri yapmaz-
larm›fl. Makedonya’da tütün, m›s›r,
bu¤day, sebze, meyve yetifltirilirmifl.
Çiftçilikten yeterli kazanç sa¤laya-
mad›klar› için babas› Ramazan Bey
k›fllar› Çekoslovakya’ya, Macaristan’a
çal›flmaya gidermifl. Pastanede çal›fl›r-
m›fl. Bu yüzden alt› dil bilirmifl. Annesi
Hanife Han›m ev han›m›ym›fl. Hanife
nine çok güzel ifllemeler, oyalar yapar-
m›fl.
Anneannem, dedem Sami fiefkatli ile 25 Kas›m 1961 tarihinde evlenmifl, daha do¤rusu
nikâhlanm›fl. Nikâhtan befl hafta sonra dü¤ün yap›lm›fl. Dedem ve ailesi Makedonya’dan
1956 y›l›nda Türkiye’ye göç etmifller. Anneannemin çok samimi bir arkadafl› dedemin
abisi ile niflanl›ym›fl. Arkadafl›n›n k›na gecesinde dedemin annesi kendisini çok be¤enmifl.
Tarih: 25 Kasım 1961
Nezihe Güvenlio¤lu ile Sami fiefkatli’nin nikâh törenini
belgeleyen siyah beyaz foto¤raf
Günümüzdeki nikâhlarla bu nikâh töreni arasında hangi farklar var?
Annesi anneannemin evin tek k›z› oldu¤unu
ö¤renince istemeye cesaret edememifl.
Anneannem ve dedem birbirlerini görmüfller.
Anneannemin annesi de “ Bu ifle ne dersin?”
diye sormufl. O, dedemle evlenmek istiyormufl
ama babas›n›n bu ifle evet demesini beklemifl.
Aile büyükleri anneannemin babas›n› ikna
etmifller. Kalabal›k bir grup hâlinde onu iste-
meye ve söz almaya gelmifller. Önce bele-
diyede resmî nikâh k›ym›fllar. Daha sonra niflan,
k›na gecesi ve dü¤ün yapm›fllar. Anneannem
niflan bohças›n› gözleri uzaklara dalarak anlatt›.
“Giysilerin hepsi çok güzeldi. ‹¤ne oyal› ipek
örtüler, hâlâ gözümün önünde canlan›yor.”
dedi, nemli gözlerini silerek.
Anneannem, k›na gecesinde geleneksel
giysi “çinkan”› giymifl. Çinkan, beyaz ipek
gömlek, s›rma cepken ve flalvardan olufluyor-
mufl. Genifl ipek flalvar, pililer oluflturacak flekilde
toplanarak kuflakla beline ba¤lanm›fl. ‹¤ne oyalar›
ve alt›n dizilmifl bir iple saçlar› örülmüfl. Bafl›na,
“k›vrak” dedikleri, çiçekler örnek al›narak
yap›lan, kenarlar› i¤ne oyal› ipek örtü tak›lm›fl.
Anneannem evde yapılan yemekli dü¤ünde
kendi dikti¤i gelinli¤i giymifl.
36
Çinkan’› oluflturan parçalar› foto¤raf›
inceleyerek söyleyiniz.
Foto¤rafta Nezihe fiefkatli’nin k›na gece-
sinde giydi¤i çinkan› ye¤eninin üzerinde
görüyorsunuz.
2
.

Ü
N

T
E
Anneannem memleketinde çok yaygın olarak
yapılan ve sevilen “büryan” yeme¤ini bizim için
yaptı.
Ders kitab›n›n 34. sayfas›ndaki sözlü tarih bilgi kutusunda yer alan maddeleri tekrar
gözden geçiriniz. Okudu¤unuz metinden hangi maddelerle ilgili bilgilere ulaflabilirsiniz?
Örnekler veriniz.
Baba oca¤›ndan ayr›lmak çok zor olmufl. Babas› ve erkek kardeflleri Veli, Zeynel ve
Necati çok a¤lam›fllar. Yeni evine girerken eline yanan mum ve ekmek vermifller. Bafl›ndan
afla¤› bu¤day saçm›fllar. Dü¤ünden birkaç gün sonra ailesi onu yeme¤e davet etmifl. Gelin
yeme¤ine “ pirviçe” derlermifl. Gelin befl, alt› ay boyunca akrabalar›, komflular› taraf›ndan
yeme¤e davet edilirmifl.
Anneannemin yeni evi çok kalabal›km›fl. Evdeki yaflam› kendi dilinden dinlemeye ne
dersiniz? “Efendibabam (eflimin babas›), han›mannem (eflimin annesi), eflimin erkek kardefli,
kardeflinin han›m› ve bir k›z›, yine eflimin bekâr erkek kardefli toplam sekiz kifliydik. Bir süre
sonra bekâr erkek kardefl evlenince say› dokuza ç›kt›. Üçüncü çocu¤umun do¤umuna yak›n,
ayr› eve ç›kt›k. Demek ki evin nüfusu on bire kadar ç›km›fl.”
Sizin evde de özenle saklanan aile yadigâr› hangi
eflyalar var?
Do¤um, dü¤ün, ölüm, hastal›k, sünnet
vb. için ziyaretler yap›l›rm›fl. Uzun k›fl gece-
leri evlerde toplan›lırm›fl. Yüzük, fincan
oyunlar› gibi oyunlar oynan›r, masallar,
hikâyeler anlat›l›rm›fl. Soban›n üzerinde
piflirilen kestane ve bal kaba¤› misafirlere
gül flerbeti eflli¤inde ikram edilirmifl.
Büryan, Arnavut böre¤i, flekerpare,
baklava, kuru fasulye onun memleketinde
de yayg›n olarak yap›l›rm›fl. Bugün de bu
yemekleri anneannem ayn› lezzette yapar.
O, bu kalabal›ktan hiç s›k›lmam›fl.
Genç k›zken pencereden, sokaktan
geçenlere bakarm›fl. Elinde çok
ekmek olanlara imrenirmifl, onlar›n
evleri kalabal›kt›r, flenliklidir diye.
Efendibabas› misafiri çok sever-
mifl. Yemekli, yat›l› çok misafirleri
olurmufl. Ayn› flehirde yaflayan
akrabalar, arkadafllar ve dostlar bile
misafirli¤e yat›l› olarak gelirlermifl.
Ev ifllerini evin genç k›zlar›, gelinleri
yaparm›fl. Ev iflleri çok zaman alma-
s›na ra¤men konu komflu ziyaretine
de ay›racak zaman kal›rm›fl.
27 26
Çal›flma
Kitab›
37
Anneannem, annesinden kalan ifllemeli cepkeni özenle
sakl›yor.
KÜLTÜREL ZENG‹NL‹⁄‹M‹Z
Gelenek
De¤er
Din
Dil
Kültür
Kültürel öge
Giyim
Millî kültür
Sanat
Afla¤›daki foto¤rafta Tuana ve Ahmet’in
bayraml›k k›yafetlerini giyip dedelerini ziyaret
ettiklerini görüyorsunuz.
Bayramlarda neden büyükler ziyaret edilir? Bu
ziyaretlerde niçin fleker, lokum, Türk kahvesi gibi ikram-
larda bulunulur? Bayramlarda büyükleri ziyaret etmek
de misafirlere çeflitli ikramlarda bulunmak da millî
kültürümüzün bir parças›, bir ögesidir. Peki millî kültür
nedir? Yukar›daki bilgi kutusunu okuyarak ö¤renelim.
Bayramlar dinî ve millî de¤erlerimizdendir. Dinî
bayramlarda ziyaretler yapılır. Darg›nlar bar›fl›r. Akra-
bal›k ve dostluk ba¤lar› bayramlar sayesinde güçlenir.
Bayramlarda büyüklerin elleri öpülür. Onlar da çocuk-
lara mendil, fleker, bazen de para verirler.
Millî bayramlar da çoflkuyla kutladı¤ımız günlerdir.
Millî bayramlar birlik ve beraberlik duygumuzu
güçlendirir.
Geleneksel Türk kültürünün en güzel ve
en özel alıflkanlıklarından biridir. Yemek
sonrası hiçbir tat onun yerini doldurmaz.
O, soluklanmak için bir mola, keyifli soh-
betlere hofl bir vesile, yeme¤in lezzeti
üzerine nefis bir tat... Dünyaya arma¤anımız
olan, sıcak bir içecekten ziyade örf ve
âdetlerimiz içine yerleflen bir kültürdür. O,
asırlard›r vazgeçemedi¤imiz alıflkanlı¤ımız,
Türk kahvemizdir...
Ramazan Bingöl, 01.08.2007 tarihli bir köfle
yaz›s›ndan (Düzenlenmifltir.)
38
Evinizde millî kültürümüzü yans›tan hangi nesneler
var?
Geline k›na yakmak ülkemizin her köfle-
sinde yaflat›lan bir gelenektir. Dü¤ünden bir gün
önce k›z evinde geline ve damada k›na yak›l›r.
Yukar›daki foto¤rafta millî kültürümüze ait hangi ögeleri görüyorsunuz? Bir k›na yakma
gelene¤inde neler yap›l›yor olabilir?
Bir toplumun geçmiflten günümüze ak-
tard›¤› ortak de¤erlere kültür denir. Kültür
çeflitli ögelerden oluflur. Kültür toplumlara
özgüdür. Bir toplumda görülen kültürel öge
aynı flekilde baflka bir toplumda görülme-
yebilir. Gelenekler, halk oyunlar›, edebi-
yat ürünleri, dil, din, mimari eserler, giyim
kuflam, ev eflyalar›, yemekler millî kültür
ögelerindendir.
2
.

Ü
N

T
E
Gördü¤ünüz “çevre”ler eskiden mendil olarak
kullanılırmıfl. Kad›n ve erkek çevrelerinin ifllemeleri
ve desenleri farkl› olurmufl.
Gözleme ço¤umuzun bildi¤i geleneksel bir
lezzettir.
Çinicilik geçmifli yüzy›llar öncesine dayanan el
sanatlar›m›zdand›r. ‹nce bir el iflçili¤i ile ifllenen
desenler de¤iflik renklerle hayat bulur.
Edirne ilimizdeki Selimiye Camii’nin iç
süslemeleri millî kültürümüzü yans›tan güzel
örneklerdendir.
28
Çal›flma
Kitab›
39
Bir baflka millî kültür ögemiz de
ebru sanat›d›r. Genifl ve düz bir kap
içindeki suya, koyulaflt›r›c› madde
kat›l›r. Suyun üzerine özel boyalar
damlat›l›r ve dikkatle da¤›t›l›r. Su
üzerine istenilen büyüklükte genellikle
kaba uygun k⤛t yerlefltirilir. Böylece
boyalar›n su yüzeyinde meydana
getirdi¤i flekiller k⤛da geçirilmifl olur.
Bu sanata “ebru sanat›” ad› verilir.
Ebru bir süsleme sanat›d›r. Kitap ka-
paklar›n› ve tablo olarak duvarlar› süsler.
Türkler askerli¤i kutsal bir görev sayar,
asker oca¤ın› bir e¤itim yuvası olarak görür.
Anadolu’da asker adayının yolcu edilmesi
bir gelenektir. Köylerde, askerlik ça¤›ndaki
genç, askere gitmeden on, on befl gün önce
bütün ifllerden el çeker. Dinlenir, gezer, e¤le-
nir, akrabalarını ve yakın dostlarını ziyaret
eder. Gencin ailesi de kurban keserek etin-
den yapılan yemekleri misafirlere ikram eder.
Gencin askere gitmesine birkaç gün kala
eline kına yakılır. Kınada davul zurna eflli¤inde
akrabalar, yakın dostlar ve köyün gençleri
e¤lenir. Koluna k›rm›z› kurdele ba¤lanan genç
ertesi günün akflamüstü, gelin arabas› gibi
süslenen arabaya bindirilir. Yak›nlar›yla
vedalaflırken gencin cebine para veya mendil
konur.
Erman Artun
www.cu.edu.tr (Düzenlenmifltir.)
Ankara’n›n K›z›lcahamam ilçesinde yapılan bir asker
kınası töreni.
40
Çevrenizdeki askere u¤urlama etkinlik-
lerinde neler yap›l›yor?
Deri cüzdanlar›n olmad›¤› ve madenî
paralar›n kullan›ld›¤› dönemlerde atalar›m›z
nak›fll› torbalar› “para kesesi” olarak kullan›r-
larm›fl.
Türklerin dünyaya arma¤an etti¤i
ayran, eskiden yukar›da gördü¤ünüz,
“yay›k” olarak adland›r›lan kab›n içinde
yap›l›rm›fl. Günümüzde yay›k ayran›
haz›rlamak için yay›¤›n içine yo¤urt
konur ve yay›k sallan›r. Bu yöntemle
hem tereya¤› hem de ayran elde edilmifl
olur.
2
.

Ü
N

T
E
Konya denilince Türk kültürünü tüm dünyaya
tan›tan ünlü düflünür, sevgi insan› Mevlana akla
gelir.
Her y›l 17 Aral›k tarihinde yap›lan Mevlana’y›
anma törenlerini ve sema gösterilerini izlemek için
yurt içinden ve d›fl›ndan çok say›da insan Konya’y›
ziyaret eder.
Gölge oyunu geleneksel seyirlik oyunların içinde
önemli bir yere sahiptir. Gölge oyunu denilince akla
Karagöz ve Hacivat gelir.
Karagöz ve Hacivat oyunlar› taklide ve at›flmaya
dayan›r. Karagöz hep Hacivat’› yanl›fl anlar. Yandaki
konuflma balonlar›nda geçen konuflmalar› okuyal›m.
Karagöz
Hacivat
U¤urlar olsun Karagöz’üm. Dükkân›ma
gidiyorum. Birlikte yürüyelim mi?
Ne yün yemesi can›m.
Beraber gidelim.
Birlikte yün mü yiyelim?
41
Yukar›daki sözlerden de anlafl›laca¤› gibi Atatürk, millî kültürün korunmas› ve
gelifltirilmesine büyük önem veriyordu. O, uygulamalar› ve direktifleriyle millî kültürümüzü
ça¤dafl uygarl›k düzeyinin üstüne ç›karmay› hedeflemiflti. Bu amaçla birçok alanda bizzat
kendisi çal›flmalar yapm›fl ya da direktifleriyle çal›flmalar yap›lmas›na öncülük etmifltir.
Bu çal›flmalardan baz›lar› afla¤›da verilmifltir:
• Atatürk Türk dilinin, bilim ve kültürünün geliflmesi için Harf ‹nk›lab› yapm›flt›r.
• Atatürk her yafltan insan›n okuma yazma ö¤renmesi için okuma yazma seferberli¤i
bafllatm›flt›r.
• Atatürk’ün direktifleriyle 1931 y›l›nda Türk Tarih Kurumu, 1932 y›l›nda Türk Dil Kurumu
kurulmufltur.
• Atatürk, kültürel zenginli¤imizi art›rmak için folklor araflt›rmalar›yla ilgilenmek üzere
enstitüler açm›flt›r.
• Atatürk millî kültürümüze ait eserlerin korunmas› ve yeni kuflaklara aktar›lmas› için
birçok müzenin kurulmas›n› sa¤lam›flt›r. Bunlardan biri de Ankara’daki Etnografya
Müzesidir.
Hangi berbere gidelim?
Türkiye Cumhuriyeti’nin temeli kültürdür.
Millî kültürümüzü, ça¤dafl uygarl›k düzeyinin üstüne ç›karaca¤›z.
Utkan Kocatürk, Atatürk’ün Fikir ve Düflünceleri, s. 246-247.
Millî kültürümüzün gelecek nesillere aktar›lmas› neden önemlidir? Millî kültürümüzü
korumak ve gelifltirmek için sizlere düflen görevler nelerdir?
29
Çal›flma
Kitab›
HANG‹ OYUNLARI OYNUYORUZ?
Arkadafllar›n›zla hangi oyunlar› oynuyorsunuz? Bu oyunlardan hangisini oynarken
daha çok keyif al›yorsunuz?
Günümüzde e¤lence araçlarının de¤iflmesi ve iletiflim araçlarının geliflmesi çocuk
oyunlarını fazlas›yla etkilemektedir. Eskisi kadar yaygın olmasa da çocuklar okul
bahçelerinde, mahallelerde hâlâ oyunlar oynamaktadır. Grup oyunları oynamak tek baflına
oynamaktan daha keyiflidir. Örne¤in; birdirbir, saklambaç, çelik çomak, bezirgânbaflı
çocuklar›n hep birlikte oynad›klar› oyunlardand›r. Bu oyunlar günümüzde oldu¤u gibi
geçmiflte de büyük bir keyifle oynanm›flt›r. Gelin bu oyunlardan baz›lar›n› birlikte tan›yal›m.
Ya¤ Satar›m, Bal Satar›m
42
Aç Kap›y› Bezirgânbaflı
Oyun en az on kifliyle oynanır. Oyun-
cular, aralarından iki kifli seçerler. Birine
“altın saat” di¤erine “altın bilezik” adın›
verirler. ‹ki çocuk yüz yüze durur ve el
ele tutuflup ellerini havaya kaldırır. Tek
sıra hâlinde dizilmifl di¤er çocuklar
görselin üstündeki tekerlemeyi söyle-
yerek iki çocu¤un aras›ndan geçerler.
S›ran›n sonundaki çocuk geçerken
kula¤ına “Altın saat mi istersin, altın
bilezik mi?” diye sorulur. Verdi¤i cevaba
göre çocuk soruyu soranlardan birinin arkasına geçer. Bu ifllem tüm çocuklar iki gruba
ayrılıncaya kadar sürer. Sonra her iki gruptaki çocuklar birbirlerinin belinden sıkıca tutarlar.
Orta yere çizilen çizginin iki tarafında yer alan gruplar birbirlerini kendi taraflar›na çekmeye
çalıflırlar. Çizgiyi geçen grup oyunu kaybeder.
Aç kapıyı bezirgânbaflı, bezirgânbaflı.
Kapı hakkın ne verirsin, ne verirsin?
Arkamdaki yadigâr olsun, yadigâr olsun.
Ya¤ satar›m, bal satar›m.
Ustam ölmüfl, ben satar›m.
Alaca¤›na, bulaca¤›na,
Bir kafl›k ayran,
Yar›n sabah bayram.
Ya¤ satar›m, bal satar›m.
Ustam öldü, ben satar›m.
Ustam›n kürkü sar›d›r.
Satsam 15 lirad›r.
Zam-bak zum-bak
Dön arkana iyi bak.
Bu oyun en az befl kifli ile oynan›r. Bir de mendile ihtiyaç vard›r. Gönüllü varsa ebe
olur. Yoksa kurayla ebe belirlenir. Bir daire oluflturan çocuklar el ç›rparak yukar›daki
tekerlemeyi söylerler. Ebe, dairenin etraf›nda tempoya ayak uydurarak dolafl›r. Bu arada
birinin arkas›na gizlice mendili b›rak›p kaçmaya bafllar. Arkas›na mendil b›rak›lan kifli
ebeyi yakalamaya çal›fl›r. Ebe ise kendini yakalamaya çal›flan kiflinin yerine geçmek için
koflar.
Yukar›daki oyunlar› siz de oynuyor musunuz? Oynuyorsan›z sizin oynad›¤›n›z oyunlarla
yukar›da anlat›lan oyunlar aras›ndaki benzerlik ve farkl›l›klar nelerdir?
2
.

Ü
N

T
E
Ata Sporumuz Ya¤l› Gürefl
Cirit Oyunu
Geleneksel bir Türk sporu olan ya¤l›
güreflte, oyuncular vücutlar›na ya¤ sürerek
güreflirler. Ya¤ nedeniyle güreflçilerin
birbirlerini tutmalar› zor oldu¤undan bu spor
ustal›k gerektirir. Günümüzde ya¤l› gürefl,
festivallerin en önemli e¤lencelerindendir.
Her y›l haziran ay›nda Edirne Sarayiçi’nde
tarihî “K›rkp›nar Ya¤l› Güreflleri” yap›l›r.
Pehlivanlar yani güreflçiler kilolar›na göre
de¤il ustal›klar›na göre gruplara ayr›l›rlar.
Güreflçiler gürefle bafllarken peflrev
çekerek gürefle ahenk katarlar. Cazg›rlar
çeflitli maniler söyleyerek güreflçilere
cesaret verirken izleyicileri de cofltururlar.
Erler ç›kt› meydana!
Biri birinden merdane!
Biri ak biri kara!
Mevla’m her birine kuvvet vere!
Yaflad›¤›n›z çevrede geçmiflte de yayg›n olarak oynanan hangi oyunlar
vard›r?
43
Atalar›m›z cirit oyununu yüzy›l-
larca oynam›fllar. fiimdi biz de
bu miras› yaflat›yoruz. Bu oyun
sadece memleketim Erzurum’da
de¤il Sö¤üt, Kars ve Bayburt’ta
da köy dü¤ünlerinin ve bayram-
lar›n vazgeçilmez oyunlar›n-
dand›r. Oyun s›ras›nda meydan-
da toplanan halk› coflturmak ve
heyecan› art›rmak için davul
zurna çal›n›r. Cirit, atl› iki tak›mla,
35 dakikal›k iki devre hâlinde,
toplam 70 dakika oynan›r. Ciridi
isabet ettiren say›y› al›r. Bakal›m
bizim oyunda ilk say›y› kim ala-
cak?
31 30
Çal›flma
Kitab›
Pehlivanlar peflrev çekiyorlar.
KÜLTÜR ELÇ‹S‹Y‹Z
Evinizdeki eflyalardan geçmiflte ve günümüzde farkl›
amaçla kullan›lanlara örnek veriniz.
Önceleri evlerimizin vazgeçilmez
bir eflyas› olan kilimler günümüzde
daha çok ev ve ifl yeri dekorasyo-
nunda kullan›lmaktad›r.
Günlük hayatta de¤iflimin ve geliflimin olmas› kaç›n›lmazd›r. Bu durum insanlar›n büyük
ço¤unlu¤unun kentlerde yaflamas›ndan ve teknolojik geliflmelerden kaynaklanmaktad›r. Bu
faktörler kültür ögelerimizi de etkilemektedir. Kültür ögelerimiz, kullan›m amaçlar› de¤iflse
de varl›klar›n› sürdürmektedir. Örne¤in; soldaki görselde, duvara bir çift yün çorap ve bir
heybe as›lm›fl oldu¤unu görüyorsunuz. Bir zamanlar çorap bir delikanl›n›n aya¤›nda, heybe
de omzundayd›. Çoraplar delikanl›y› so¤uktan koruyor, heybenin içine yiyecek ve içecek
konuyordu. Heybe de çoraplar da hâlâ varl›klar›n› sürdürüyorlar, odalar›n duvarlar›n› süsleyerek.
Heybe ve çoraplar›n üzerindeki desenlere ise bir kaza¤›n üzerinde rastlayabilirsiniz. Hatta
heybe örnek al›narak yap›lm›fl bir çantay› bir genç k›z›n omzunda görebilirsiniz.
Sa¤daki görselde ise yer sofras›n›n üzerinde bak›r kaplar görüyorsunuz. Bu kaplar günümüzde
daha çok dekoratif amaçl› kullan›lmaktad›r. Yer sofras›nda yemek yeme gelene¤i ise ülkemizin
baz› yörelerinde hâlâ varl›¤›n› sürdürmektedir.
44
Yandaki kilimde yer alan desen
ve motifleri baflka nerelerde göre-
bilirsiniz? Örnek veriniz.
Afyon’un Bayat ilçesinde dokunan bir Bayat kilimi
De¤iflim ve süreklilik
2
.

Ü
N

T
E
Yukar›daki görselde görülen tarihî ev, zaman›n›n mimari özelliklerini yans›tacak flekilde
ve o dönemin aile yap›s›na göre yap›lm›fl bir evdir. Genifl bir ailenin yaflayabilece¤i bu
ev Kütahya’da bulunmaktad›r.
45
33 32
Çal›flma
Kitab›
Sizce böyle bir evin eflyalar› nas›l olabilir?
Alaca dokumac›l›¤› Burdur’un en eski
el sanatlar›ndand›r. Yatak, masa, sehpa
örtüleri yap›lan alaca kumafllardan art›k
elbise hatta gelinlik bile yap›l›yor.
Örneklerde de gördü¤ünüz gibi millî
kültür ögeleri zaman içinde de¤iflerek,
geliflerek yaflamaktad›r.
Bugün bizim kulland›¤›m›z birçok eflya,
gelecekte de belki farkl› amaçlarla kulla-
n›lacakt›r. Ancak bu eflyalar, kuflaktan
kufla¤a varl›klar›n› sürdürecektir.
Evinizde flu anda kulland›¤›n›z bir
kültürel öge gelecekte hangi amaçlarla
kullan›labilir? Düflüncelerinizi aç›klay›n›z.
Yandaki görselde Marafl ifli bir bindall› görüyorsunuz. K›na
gecelerinin ve özel günlerin vazgeçilmez giysisi olan bindall›
eskiden günlük yaflamda giyilirmifl. Ancak bu giysiyi varl›kl›
ailelerin k›zlar› ve gelinleri giyermifl.
Bindall›n›n üzerinde kültür ögelerimizi yans›tan nak›fl ve
ifllemeler vard›r. Günümüzde bu nak›fl ve ifllemelere sehpa
örtüsü, seccade, yast›k, cüzdan, çanta gibi eflyalar›n üzerinde
rastlayabilirsiniz.
An›tkabir, Ankara
KURTULUfiTAN KURULUfiA
Millî Mücadele ifadesinden ne anl›yorsunuz? Liderlik
Bar›fl
Cumhuriyet
Dayan›flma
Devlet
Vatan
Güç
Savafl
Melike Ankara’ya, emekli ö¤retmen olan teyzesi Gülay Han›m’› ziyarete gelir.
Hafta sonu birlikte An›tkabir’e giderler. Atatürk ve Kurtulufl Savaflı Müzesini de
gezerler. Bu müzenin giriflinde Atatürk’ün özel eflyaları sergilenmektedir. Atatürk’ün anne
ve babasına ait foto¤rafların önüne gelirler. Aralarında flu konuflmalar geçer:
Gülay Han›m: Melikeci¤im, bildi¤in gibi Millî Mücadele’mizin lideri Atatürk o yıllarda
Osmanlı topra¤ı olan Selanik’te, 1881’de do¤du. O daha çocuk yafllarda zekâsıyla
herkesin dikkatini çekiyordu. Annesi Zübeyde Hanım ve babası Ali Rıza Efendi Mustafa
Kemal’in e¤itimine büyük önem veriyorlardı. Okul ça¤ına gelince önce mahalle mektebine
baflladı, daha sonra buradan alınarak modern bir okul olan fiemsi Efendi Mektebine
verildi. Mustafa Kemal asker olmayı çok istiyordu. Bu nedenle askerî rüfltiye sınavlarına
girdi ve kazandı. Selanik Askerî Rüfltiyesi, Manastır Askerî ‹dadisi, ‹stanbul Harp Okulu
ve ‹stanbul Harp Akademisini bitirdi. 1905’te kurmay yüzbaflı olarak orduya katıldı.
Dönemin en iyi okullarında, iyi yetiflmifl ö¤retmenlerden e¤itim aldı. Mustafa Kemal daha
ö¤rencilik yıllarında ülke sorunlarıyla ilgilenmeye baflladı.
Aynı bölümde sergilenen madalyalar Melike’nin dikkatini çeker.
Melike: Bu madalyalar Atatürk’e neden verilmifl?
Gülay Han›m: Göstermifl oldu¤u üstün hizmetlerden dolay› verilmifl. Mustafa Kemal’in
ilk görev yeri fiam’dayd›. Bak, flu madalyay› fiam’da göstermifl oldu¤u üstün hizmetlerden
dolay› 1906 y›l›nda alm›fl.
Melikeci¤im, y›l 1911. Bugünkü Libya Devleti, o dönemdeki ismiyle Trablusgarp
Osmanl› topra¤›d›r. ‹talyanlar Trablusgarp’› iflgal ederler. Bu olay Mustafa Kemal’e,
yurduna ve milletine hizmet etmek için yeni bir olanak sa¤lar. Gönüllü olarak Trablusgarp’a
gider. Bir y›l bu cephede savafl›r. Yerli halktan oluflturdu¤u orduyla Derne ve Tobruk’ta
‹talyanlar› durdurmay› baflar›r. Bu baflar› onun askerlik yetene¤inin ilk kan›t›d›r.
34
Çal›flma
Kitab›
46
2
.

Ü
N

T
E
Mustafa Kemal Trablusgarp’ta.
Melike, bir taraftan Atatürk’e hediye edilen özel eflyalar› incelerken bir taraftan da
teyzesine sorular sormaya devam eder.
Melike: Peki teyze, Trablusgarp Savafl›’n›n sonucu ne oldu?
Gülay Han›m: Trablusgarp’taki direnifl karfl›s›nda baflar›l› olamayan ‹talya Osmanl›
Devleti’ni bask› alt›na almak için Oniki Ada ve Çanakkale Bo¤az›’na sald›rd›. Bu s›rada
Balkan Savafllar›n›n bafllamas› üzerine Osmanl› Devleti ‹talya ile Ufli Antlaflmas›’n›
imzalayarak Trablusgarp Cephesi’ni kapatt›. Trablusgarp ve Bingazi ‹talyanlara b›rak›ld›.
Mustafa Kemal Çanakkale Bo¤az›’n› savunmakla görevli Bolay›r Kolordusunda görevlendirildi.
Bu görevi s›ras›nda bölgeyi yak›ndan tan›d›. Bu durum, gelecekte Çanakkale Savafllar›nda
kendisine büyük yararlar sa¤lad›.
Atatürk ve Kurtulufl Savafl› Müzesini gezmeye devam eden Melike ve teyzesi, müzenin
ikinci bölümüne geçtiler. Savafl sahnelerinin bulundu¤u bu bölüm Melike’nin çok ilgisini
çekmiflti.
47
Mustafa Kemal’e ait madalya ve niflanlardan baz›lar› (Atatürk ve Kurtulufl Savafl› Müzesi)
Bir Destand›r Çanakkale
Gülay Han›m: Melike, bak buras› da Çanakkale Savafllar›n›n canland›r›ld›¤› bölüm.
Melike: Çanakkale’de neler yafland› teyze?
Gülay Han›m: Avrupa’daki büyük devletler birbirine düflman iki gruba ayr›lm›fllard›.
1914 y›l›n›n Temmuz ay›nda bu iki grup aras›nda Birinci Dünya Savafl› bafllad›. Osmanl›
Devleti ise Almanya ile Avusturya-Macaristan ‹mparatorlu¤u’nun yan›nda ‹ngiltere, Fransa
ve Rusya’dan oluflan ‹tilaf Devletlerine karfl› savafla girdi. 1915 y›l›nda ‹ngiltere ve Fransa
deniz yoluyla Çanakkale Bo¤az›’n› geçerek ‹stanbul’u ele geçirmek için sald›r›ya geçtiler.
Melike: Neden ‹stanbul’u ele geçirmek istediler?
Gülay Han›m: Çünkü ‹stanbul, Osmanl› Devleti’nin baflkentiydi. ‹stanbul’u iflgal ederek
Osmanl› Devleti’ni savafl d›fl› b›rakm›fl olacaklard›.
Melike: Peki, amaçlar›na ulaflabildiler mi teyze?
Gülay Han›m: 18 Mart 1915’te Çanakkale’den geçip ‹stanbul’u almak isteyen ‹tilaf
donanmalar› Türklerin direnifli karfl›s›nda geri çekildi. Denizlerde baflar›l› olamayan ‹ngilizler
ve Fransızlar amaçlar›na ulaflmak için karadan sald›r›ya geçtiler. Mustafa Kemal ‹tilaf
Devletlerinin Conkbay›r› hatt›n› aflarak ilerleyece¤ini tahmin ediyordu. Bu hatt›n
güçlendirilmesine çal›flt›. ‹tilaf güçleri 25 Nisan 1915 sabah› Mustafa Kemal’in öngördü¤ü
noktadan sald›r›ya geçtiler. Mustafa Kemal, Ar›burnu, Conkbay›r› ve Anafartalar’da ‹tilaf
güçlerine karfl› büyük baflar›lar elde etti. Verdi¤i flu tarihî emir Çanakkale Savaflların›n
kaderini belirledi:
“Size ben taarruz emretmiyorum, ölmeyi emrediyorum. Biz ölünceye kadar geçecek
zaman içinde yerimize baflka kuvvetler ve komutanlar gelebilir.”
Böylece tarihin en büyük siper savafl› bafllam›flt›. Siperler aras› uzakl›k sekiz-on metre
kadard›. Türk siperlerinden hiçbir asker ayr›lm›yordu. fiehit düflenlerin yeri hemen
dolduruluyordu. Anafartalar Savafl›’nda düflman›n att›¤› bir bombadan s›çrayan flarapnel
parças› Mustafa Kemal’in gö¤süne isabet etti. Ancak cebinde bulunan saate çarpt›¤›ndan
Mustafa Kemal yara almad› ve yan›ndakileri telaflland›rmadan savafla devam etti.
Melikeci¤im, Çanakkale’de savaflan kahraman askerlerimizin çok az› evlerine geri
dönebilmifltir. Hatta o y›llarda baz› liselerimiz, ö¤rencileri gönüllü olarak Çanakkale
Cephesi’ne gitti¤i için mezun verememifltir.
Türk askerinin bu kadar cesur ve kararl› olmas›n›n sebebi sizce ne olabilir?
48
Atatürk ve Kurtulufl Savafl› Müzesi
2
.

Ü
N

T
E
Canlar›n› vatanımız için feda etmifl bu gençlere ne söylemek istersiniz?
Bal›kesir Lisesi ö¤retmen ve ö¤rencileri
Bal›kesir Lisesinin 1916-1917 kay›t-
lar›nda flöyle bir ibare bulunmaktad›r:
“Bu ders y›l›, I. Dünya Savafl› münase-
betiyle mektebin 12, 11 ve 10. s›n›fla-
r›nda talebe bulunmad›¤›ndan s›n›flar
9. s›n›fla bafll›yor.”
Ezineli Yahya Çavufl
Yahya Çavufl, 25 Nisan 1915 günü
Gelibolu Yar›madas›’ndan Ertu¤rul
Koyu’na ç›karma yapan 3000 kiflilik
‹ngiliz kuvvetlerine karfl› savaflm›flt›r.
Komutas›nda bulunan 67 askeriyle
‹ngilizlerin uzun süre sahile ç›karma
yapmalar›n› engellemifltir. ‹ngilizler
karfl›lar›nda büyük bir tümen oldu-
¤unu sanm›fllard›r...
35
Çal›flma
Kitab›
49
Melike: Peki teyze, Çanakkale Savafl›’n›n sonucu ne oldu?
Gülay Han›m: ‹tilaf Devletleri Çanakkale’yi geçme amac›na ulaflamad›. Mustafa Kemal’in
üstün komutanl›k yetene¤i, Türk milletinin cesareti ve azmi sayesinde düflman›n geri
çekilmesi sa¤land›.
Melike ile teyzesi müze gezilerine devam ederken arka fonda bu büyük savafl› anlatan
o meflhur türkü çal›yordu.
“Çanakkale içinde aynal› çarfl›,
Ana ben gidiyom düflmana karfl›.”
Çanakkale’de düflmana karfl› vatan›n› canla baflla savunan binlerce Türk askerinden
biri de Yahya Çavufl’tur.
Ertu¤rul Efekan, fiehitkale, Destankale, Son
Kale, Çanakkale, s.109.
Yahya Çavufl Anıtı, Çanakkale
‹flgaller Bafll›yor
Melike: Peki teyzeci¤im, Birinci Dünya Sa-
vafl›’n›n sonucunda ne oldu?
Gülay Han›m: Savafl›n uzamas›, insan ve
malzeme yetersizli¤i nedeniyle zor durumda kald›k.
‹çinde bulundu¤umuz grup savafl› kaybetti.
Bulgaristan, Almanya ve Avusturya-Macaristan
‹mparatorlu¤u ateflkes isteyerek savafltan çekildiler.
Osmanl› Devleti de 30 Ekim 1918 tarihinde çok
a¤›r flartlar tafl›yan Mondros Ateflkes Anlaflmas›’n›
imzalamak zorunda kald›. Bu anlaflmaya göre Türk
ordusunun büyük bölümü da¤›t›ld›, silahlar›na el
konuldu. Hemen ard›ndan düflmanlar vatan›m›z›
iflgale bafllad›lar.
Mustafa Kemal Pafla’n›n olumsuz koflullara ra¤men umutsuzlu¤a düflmemesinin
sebebi sizce ne olabilir?
Gazete haberi, 19 May›s 1919
(Düzenlenmifltir.).
Melike: Teyze, o y›llarda yurdumuzun nereleri iflgal edildi?
Gülay Han›m: 13 Kas›m 1918’de ‹tilaf Devletlerine ait donanma ‹stanbul Liman›’na
girdi. ‹ngilizler Musul’u, Frans›zlar Adana, Antep, Marafl ve Urfa’y›, ‹talyanlar Antalya ve
Konya’y› iflgal ettiler. Ayr›ca ‹ngilizler ‹zmit, Eskiflehir, Afyon, Samsun, Merzifon ve Batum’a
asker ç›kard›lar. Yunanl›lar ‹zmir ve çevresini iflgal ettiler. Türk halk› iflgallere karfl› direnifle
geçti. Kuvayımilliye birlikleri kuruldu, bölgesel direnifl hareketleri bafllad›. Örne¤in ‹zmir’de
Hasan Tahsin Yunanl›lara ilk kurflunu att›. Antep’te fiahin Bey, Marafl’ta Sütçü ‹mam
öncülü¤ünde Frans›zlara karfl› kahramanca bir mücadele verildi. Frans›zlar 12 fiubat
1920’de Marafl’›, 11 Nisan 1920’de Urfa’y› terk etmek zorunda kald›lar.Vatan›m›z›n iflgale
u¤rayan di¤er bölgelerinde de benzer mücadeleler yafland›. Ancak vatan›n tamam›n›n
kurtuluflu için bölgesel direnifl hareketleri yeterli de¤ildi. Türk halk›n›n millî birlik ve beraberlik
içinde hep birlikte mücadele vermesi gerekiyordu.
Melike: Peki, bu s›rada Mustafa Kemal Pafla
nerede bulunuyordu?
Gülay Han›m: Mustafa Kemal Pafla 13 Ka-
s›m 1918 tarihinde ‹stanbul’a geldi. ‹tilaf donan-
mas›yla karfl›laflt›. Yan›nda bulunan yaverine
dönerek “Geldikleri gibi giderler.” dedi. Bu söz
onun düflman› yurttan atma kararl›l›¤›n›n bir
göstergesiydi. ‹stanbul’da kald›¤› alt› ay süresince
arkadafllar›yla toplant›lar yap›yor, ülkenin içinde
bulundu¤u zor duruma çareler ar›yordu. Herkes
umutsuzdu ama o her fleyin sona erdi¤ine
inanm›yordu. ‹stanbul düflman kuvvetlerinin
denetimi alt›nda oldu¤undan burada pek fazla bir
fley yap›lamazd›. Sonunda karar›n› verdi.
Anadolu’ya geçecek ve Millî Mücadele’yi baflla-
tacakt›. Amac› millî egemenli¤e dayanan kay›ts›z
ve flarts›z tam ba¤›ms›z bir Türk devleti kurmakt›.
Bekledi¤i f›rsat do¤du ve 9. Ordu Müfettifli
olarak Samsun’da inceleme yapmak üzere
görevlendirildi. 16 May›s 1919 günü bir grup
arkadafl› yl a bi rl i kte Band› rma Vapuru i l e
‹stanbul’dan yola ç›kt›. 19 May›s 1919’da Samsun’a
geldi.
Mondros Ateflkes Anlaflmas›’na göre Türk ordusunun da¤›t›lmas›n›n ve silahlar›na
el konulmas›n›n amac› sizce ne olabilir?
50
Gazete haberi, 16 May›s 1919.
(Düzenlenmifltir.)
Erzurum Kongresi’nin yap›ld›¤› bina
2
.

Ü
N

T
E
Kurtulufl Savafl› Bafll›yor
Melike: Mustafa Kemal Pafla Samsun’a geldikten
sonra neler yapt›?
Gülay Han›m: Mustafa Kemal Pafla, 19 May›s
1919’da Millî Mücadele’yi Samsun’da bafllatt›.
Öncelikle millî bilinci uyand›rmak, millî birlik ve
beraberli¤i sa¤lamak gerekiyordu. Bu amaçla Havza
ve Amasya’da genelgeler yay›mlad›. ‹llerdeki asker
ve sivil idarecilere gizlice gönderilen Havza
Genelgesi’nde (28 May›s 1919) onlardan halk› iflgaller
konusunda bilgilendirmeleri, iflgalleri protesto için
mitingler düzenlemeleri istendi. Mustafa Kemal
Pafla’n›n bu çal›flmalar› k›sa sürede etkisini gösterdi.
Yurdun dört bir yan›nda iflgaller mitinglerle protesto
edildi.
Amasya Genelgesi’nde (22 Haziran 1919) ülkenin
içinde bulundu¤u durumdan ve neler yapıla-
bilece¤inden söz edildi. Millî Mücadele’nin ancak
milletçe kazanılabilece¤i vurgulandı. Bu genelge
Millî Mücadele için atılmıfl ilk önemli adımdı.
Mustafa Kemal Pafla 3 Temmuz 1919 günü
Erzurum’a geldi. Il›ca önlerinde Erzurumlular tara-
f›ndan coflkulu flekilde karfl›land›¤› s›rada
Çukurova’dan Erzurum’a dönen Mevlüt A¤a ile
karfl›laflt›. Aralar›nda flu konuflma geçti:
Melike: Bu olaydan sonra ne oldu?
Gülay Han›m: Mustafa Kemal Pafla 23
Temmuz-7 A¤ustos 1919 tarihleri aras›nda
bir okul binas›nda toplanan Erzurum
Kongresi’ne kat›ld›. Amasya Genelgesi’yle
ça¤rısı yapılan Sivas Kongresi 4-11 Eylül 1919
tarihleri arasında düzenlendi. Bu kongrelerde
Mustafa Kemal’in baflkanl›¤›nda yurdun
kurtuluflu için ortak kararlar al›nd›. Mustafa
Kemal daha sonra bu kararların Misakımillî
adıyla Osmanlı Mebusan Meclisinde kabul
edilmesini sa¤layacaktı. 27 Aral›k 1919’da
Mustafa Kemal çal›flma arkadafllar›yla
Ankara’ya geldi ve Millî Mücadele’yi buradan
yönetti.
Gazete haberi , 30 May› s 1919.
(Düzenlenmifltir.)
Sivas Kongresi’ne kat›lan üyeler
Mustafa Kemal, Mevlüt A¤a’ya sorar:
– Çukurova gibi verimli bir memleketten niye döndün? Yoksa geçinemedin mi?
Mevlüt A¤a derhâl cevap verir:
– Hay›r Pafla’m, geçimimiz çok rahatt›. Son günlerde iflittim ki ‹stanbul’dakiler
Erzurum’u Ermenilere vereceklermifl. Geldim ki göreyim bu adamlar kimin mal›n›
kime veriyorlar.
Bu sözler, milletle beraber millet için çal›flmak üzere Erzurum’a gelen Mustafa
Kemal Pafla’y› çok duyguland›rm›fl, gözlerini yaflartm›flt›r. Daha sonra Pafla
etraf›ndakilere döner ve “Bu milletle neler yap›lmaz.” der.
51
Faruk Çil, Atatürk ve An›lar›, s. 53, 54. (Düzenlenmifltir.)
Mustafa Kemal’in bu çal›flmalar› Kurtulufl Savafl›’n›n sürecini nas›l etkilemifl olabilir?
Meclis Aç›l›yor
Melike: Peki teyze, BMM ne gibi çal›flmalar yapt›?
Gülay Han›m: Ba¤›ms›zl›¤›m›z›n sa¤lanmas› için önemli kararlar› uygulamaya koydu. Do¤u
Cephesi’ni oluflturdu. Kaz›m Karabekir komutas›ndaki ordumuz Kars ve çevresini alarak do¤u
illerimizi Ermeni iflgalinden kurtard›. Güney illerimizdeki direnifl hareketini düzenli hâle getirmek
ve güçlendirmek için bölgeye subaylar ve savafl malzemesi gönderdi. Frans›zlar Türk halk›n›n
verdi¤i kahramanca mücadele karfl›s›nda bölgeyi tamamen terk etmek zorunda kald›. BMM
bu onurlu mücadeleyi takdir etmek amac›yla Antep’e “Gazi”, daha sonraki yıllarda da Marafl’a
“Kahraman”, Urfa’ya “fianl›” unvan›n› verdi. Bat› Cephesi’nde ise Yunanl›lar iflgallerini
h›zland›rm›fllard›. Bölge halk› büyük fedakârl›klarla düflmana karfl› mücadele veriyordu. Fakat
düflman› tamamen yurttan ç›karmak için düzenli bir orduya ihtiyaç vard›. Bu arada 10 A¤ustos
1920 tarihinde ‹tilaf Devletleri ile Osmanlı Devleti arasında Sevr Barıfl Antlaflması imzalandı.
Bu antlaflma Türk milletine yaflama hakkı tanımayan ve Türk vatanının parçalanmasını öngören
bir belgeydi. BMM bu antlaflmayı kabul etmedi. Yeni ve düzenli ordu kurma çalıflmalarına hız
verdi, eldeki imkânlarla bir ordu kurdu. Yunanlılar ‹ngilizlerden ald›klar› destekle Ankara’y› ele
geçirmek ve BMM’ni da¤›tmak üzere harekete geçti. Albay ‹smet Bey komutasındaki düzenli
ordularımız Yunanl›lar› I. ‹nönü (6-10 Ocak 1921) ve II. ‹nönü (27 Mart - 1 Nisan 1921) savafllar›yla
geri püskürttü.
Melike ve teyzesi müze gezilerine devam ederler. Gülay Han›m, “Bak, flimdi de flu tabloyu
inceleyelim.” diyerek Tekâlif-i Milliye (Millî Yükümlülükler) tablosu önünde durur ve birlikte
tabloyu incelemeye bafllarlar.
Büyük Millet Meclisinin aç›l›fl›
52
Melike: Mustafa Kemal Pafla Ankara’ya geldikten sonra neler yapt›?
Gülay Han›m: ‹lk ifl olarak Büyük Millet Meclisinin (BMM) aç›lmas›n› sa¤lad›.
Melike: Büyük Millet Meclisi neden Ankara’da aç›ld›?
Gülay Han›m: Çünkü 16 Mart 1920’de ‹stanbul ‹tilaf Devletleri taraf›ndan resmî olarak
iflgal edilmiflti. 28 Ocak 1920’de Misakımillîyi kabul eden Osmanl› Mebusan Meclisi
da¤›t›lm›flt›. Bu nedenle milletin haklarını koruyacak ve millet ad›na karar verecek bir meclisin
aç›lmas› ihtiyac› ortaya ç›km›flt›. Mustafa Kemal Ankara’da yeni bir meclisin toplanmas› için
çal›flmalara bafllad›. Seçimler yap›ld›. 23 Nisan 1920 tarihinde Büyük Millet Meclisi aç›ld›
ve baflkanl›¤›na Mustafa Kemal seçildi. Büyük Millet Meclisinin aç›lmas›yla yeni bir Türk
devletinin temelleri de at›lm›fl oldu.
2
.

Ü
N

T
E
Tekâlif-i Milliye tablosu, Atatürk ve Kurtulufl Savafl› Müzesi
Toplu bir milleti istila etmek, daima da¤›n›k bir milleti istila etmek gibi kolay de¤ildir.
(1919)
Utkan Kocatürk, Atatürk’ün Fikir ve Düflünceleri, s.129.
37
53
Müzede yer alan bir baflka tablo Melike’nin dikkatini çeker.
Melike: Teyze, tablodaki bu kad›nlar ve çocuklar ne yap›yorlar?
Gülay Han›m: Toplumda ifl bölümü ve dayan›flman›n en güzel örne¤i bu tabloda
anlat›lm›fl. Erkekler düflmanla çarp›fl›rken kad›nlar ve çocuklar da bofl durmam›fl. Mermi
imalat›nda, demir yolu yap›m›nda çal›flm›fllar.
Gülay Han›m devam eder:
– Melikeci¤im, Mustafa Kemal Pafla Büyük Millet Meclisi taraf›ndan baflkomutan seçildi.
Öncelikle ordunun ihtiyaçlar›n›n karfl›lanmas› gerekiyordu. Arka arkaya yaflanan savafllar
zaten yetersiz olan ülke ekonomisini olumsuz etkilemiflti. Halk yoksul ve yorgundu, ordunun
elinde karfl›s›ndaki düflmanla savaflabilece¤i modern silahlar yoktu. Düflünebiliyor musun
Melike, askerlerimizin bir çift çoraba bile ihtiyaçlar› vard›. Buna karfl›l›k Yunanl›lar ‹ngilizlerden
ald›klar› destekle modern silahlarla donat›lm›fl ve asker say›s› bak›m›ndan üstündüler.
Mustafa Kemal Pafla öncelikle ordunun ihtiyaçlar›n›n karfl›lanabilmesi için Tekâlif-i Milliye
Emirlerini yay›mlad›.
Melike: Tekâlif-i Milliye Emirleri nelerdir teyze?
Gülay Han›m: Her aileden birer tak›m çamafl›r, bir çift çorap ve çar›k yard›m› yapmalar›
istendi. Ayr›ca tüccar›n ve halk›n elinde bulunan çeflitli malzeme ve g›da maddesinin yüzde
k›rk›n›n, ordunun ihtiyac› için teslim edilmesi istendi. Bunlar›n bedeli sonra ödenecekti.
Elinde tafl›t› olan herkes ayda bir kez savafl araçlar›n› tafl›yacak, halk›n elinde bulunan
tüm silah ve mermiler üç gün içinde orduya teslim edilecekti.
Türk milleti ordusunun ihtiyaçlar›n› karfl›lamak için seferber oldu. K›sa sürede ordunun
eksikleri tamamland›. Tekâlif-i Milliye Emirlerinin uygulan›fl›, Türk milletinin Millî Mücadele
y›llar›nda verdi¤i önemli bir dayan›flma örne¤idir. Mustafa Kemal Pafla, Türk milletini ortak
bir amaç etraf›nda birlefltirerek bu dayan›flma ruhunun oluflmas›n› sa¤lam›flt›r. Bu konuda
flöyle der:
Siz o dönemde yaflasayd›n›z ordumuza nas›l yard›m etmek isterdiniz?
36
Çal›flma
Kitab›
Sakarya Savafl›
An›tkabir’i, Atatürk ve Kurtulufl Savafl› Müzesini gezmeye devam eden Melike ve
teyzesi, Sakarya Savafl›’n›n canland›r›ld›¤› bölüme gelirler.
Yukar›daki tabloyu inceleyiniz. Sizce Sakarya Savafl› hangi flartlarda yap›lm›flt›r?
Sakarya Savafl› tablosu, Atatürk ve Kurtulufl Savafl› Müzesi
Gülay Han›m: Buras› da Kurtulufl
Savafl›’n›n son cephesi, Büyük
Taarruz ve Baflkumandan Meydan
Savafl›’n›n canland›r›ld›¤› bölüm.
Melike: Teyze flu Türk askerine bak,
yaral› oldu¤u hâlde bayra¤›m›z›
elinden b›rakmam›fl.
Gülay Han›m: Evet k›z›m, bayrak
kutsal de¤erlerimizden biridir.
Büyük Taarruz ve Baflkumandan
Meydan Savafl› tablosu size neler
düflündürüyor?
Büyük Taarruz ve Baflkumandan Meydan Savafl› tablosu,
Atatürk ve Kurtulufl Savafl› Müzesi
Gülay Han›m: Melikeci¤im, Sakarya Savafl›’n›n Millî Mücadele’de ayr› bir yeri vard›r.
I ve II. ‹nönü Savafllar›nda yenilen Yunanl›lar, Türk ordusunun toparlanmas›na f›rsat
vermeden sald›r›ya geçtiler. Eskiflehir ve Kütahya’y› iflgal ettiler. Hedefleri Ankara’y› ele
geçirmekti. Bu arada Mustafa Kemal Pafla, Meclis taraf›ndan baflkumandan olarak
görevlendirildi. Ordunun bafl›na geçen Mustafa Kemal Pafla “Hatt› müdafaa yoktur,
sath› müdafaa vard›r. O sat›h bütün vatand›r. Vatan›n her kar›fl topra¤› vatandafl›n
kan›yla ›slanmad›kça terk edilemez.” emriyle askerleri yüreklendirdi.
Melike: Teyze, bu savafl ne kadar devam etti ve sonucu ne oldu?
Gülay Han›m: 23 A¤ustos 1921’de bafllayan savafl 22 gün sürdü. Türk milletinin
vatan sevgisi ve Mustafa Kemal’in üstün komutanl›¤›yla kazan›ldı.
Savafl sonucunda Türkiye Büyük Millet Meclisi taraf›ndan Mustafa Kemal’e “gazi”
unvan› ve “mareflal” rütbesi verildi.
Büyük Taarruz ve Baflkumandan Meydan Savafl›
Melike ve Gülay Han›m, Büyük Taarruz ve Baflkumandan Meydan Savafl› tablosunun
önüne gelirler.
54
2
.

Ü
N

T
E
Gülay Han›m: Melikeci¤im, Büyük Taarruz 26 A¤ustos 1922’de bafllad›. Ordumuzun
bask›n tarz›ndaki sald›r›s› karfl›s›nda tutunamayan Yunan askerleri geri çekilmek zorunda
kald›. 30 A¤ustos 1922’de Mustafa Kemal Pafla’n›n yönetti¤i Baflkumandan Meydan
Savafl›’yla Türk ordusu kesin zafere ulaflt›. Mustafa Kemal’in “Ordular, ilk hedefiniz
Akdeniz’dir. ‹leri!” emriyle taarruza devam eden Türk ordusu, 9 Eylül 1922’de ‹zmir’e
girerek buray› düflman iflgalinden kurtard›. 18 Eylül 1922’de ise Bat› Anadolu’nun tamam›
düflman iflgalinden kurtar›ld›.
Melike: Peki, sonra ne oldu
teyze?
Gülay Han›m: 11 Ekim 1922’de
Mudanya Ateflkes Anlaflmas›’n›
imzalad›k. Böylece anlaflma gere¤i
‹stanbul, Bo¤azlar ve Do¤u
Trakya’y› savafl yapmadan geri
ald›k. 24 Temmuz 1923’te de Lozan
Bar›fl Antlaflmas›’n› imzalad›k. Bu
antlaflma ile tüm dünya yeni kurulan
Türk devletinin varl›¤›n› ve ba¤›m-
s›zl›¤›n› tan›d›.
Melike: Mustafa Kemal daha
sonra ne gibi çal›flmalar yapt›?
Gülay Han›m: Mustafa Kemal
Pafla, Türk milletine en uygun
yönetim biçiminin cumhuriyet oldu¤una inan›yordu. 28 Ekim gecesi Çankaya Köflkü’nde yak›n
arkadafllar›yla bir toplant› yapt›. O gece cumhuriyet
yönetimine iliflkin yasa tasar›s› haz›rland›. Bu tasar›,
29 Ekim 1923 günü Türkiye Büyük Millet Meclisine
sunuldu ve ayn› gün kabul edildi. Böylece Mustafa
Kemal Pafla’n›n önderli¤inde cumhuriyet ilan edildi.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Mustafa Kemal Pafla’y›
Cumhurbaflkan› seçti. Mustafa Kemal Türkiye
Cumhuriyeti’nin güçlenip kalk›nmas› için yenilikler yapt›.
Mustafa Kemal’in, “en büyük eserim” dedi¤i cumhuriyeti
yaflatmak hepimizin en önemli görevidir.
Müze gezilerine devam eden Melike ve teyzesi
Mustafa Kemal’in kütüphanesinin bulundu¤u bölüme
geldiler.
Melike: Atatürk’ün ne kadar çok kitab› varm›fl.
Gülay Han›m: Evet, bu kütüphanede ona ait 3123
kitap var. Atatürk çok okuyan bir liderdi.
Melike: Teyze bak, okudu¤u sayfalara kendi el
yaz›s›yla notlar yazm›fl, baz› sat›rlar›n da alt›n› çizmifl.
Gülay Han›m: Evet Melikeci¤im, Atatürk hakk›nda
sana anlatmak istedi¤im çok fley var ancak flu anda
müze ziyaretimiz sona erdi.
Melike: Teflekkür ederim teyzeci¤im. Bugün benim
için çok güzel geçti. Bugünlere ulaflmam›z› sa¤layan
ulu önder Atatürk’e minnettar›m. Bize b›rakt›¤›
emanetlere sahip ç›kaca¤›m.
Melike bu geziden çok etkilenir. Gezi sonunda, ziyaretçilerin duygular›n› yazd›¤› An›tkabir
Özel Defteri’nin önünde Melike de s›raya girer. Deftere An›tkabir gezisi ile ilgili duygu ve
düflüncelerini yazar.
Türk ordusunun ‹zmir’e girifli, Atatürk ve Kurtulufl Savafl›
Müzesi
55
‹zmir’de Türk ordusunu karfl›layan çocuklardan biri siz olsayd›n›z Mustafa Kemal
Pafla’ya ne söylemek isterdiniz?
Siz olsayd›n›z bu deftere ne yazmak isterdiniz?
38
Çal›flma
Kitab›
KEND‹M‹ DE⁄ERLEND‹R‹YORUM
56
24 Temmuz 1923 kan›t
Baflkumandan Meydan Savafl›nda
A. Afla¤›daki cümleleri okuyunuz. Cümlelerden do¤ru olanlar›n bafl›na
“D”, yanl›fl olanlar›n bafl›na “Y” harflerini koyunuz. Yanl›fl olan cümlelerin do¤rular›n›
noktal› yerlere yaz›n›z.
( ) 1. Hacivat ve Karagöz oyunlar›, geçmiflten günümüze tafl›nan millî kültür
ögelerindendir.
………………………………………………………………………………..........................
( ) 2. “Difl hedi¤i” gelene¤i günümüzde unutulmufl bir millî kültür ögesidir.
………………………………………………………………………………..........................
( ) 3. Millî kültür ögeleri varl›klar›n› yüzy›llarca de¤iflmeden korurlar.
………………………………………………………………………………..........................
( ) 4. Mustafa Kemal 19 May›s 1919 tarihinde Samsun'a ç›kt›.
……………………………………………………………………………….......................
( ) 5. Çanakkale Cephesi, Kurtulufl Savafl›’nda aç›lan bir cephedir.
……………………………………………………………………………….......................
B. Kutucuklarda verilen sözcük ve tarihleri inceleyiniz. Afla¤›daki noktal› yerlere
uygun olanlar› yazarak cümleleri anlaml› olacak flekilde tamamlay›n›z.
sözlü tarih Ankara 29 Ekim 1923 Sakarya
23 Nisan 1920
1. Kiflilerin yaflamlar›yla ilgili anlatt›klar›n› sesli ya da yaz›l› kay›t alt›na alarak yap›lan
araflt›rma yöntemine …………………….. denir.
2. Büyük Millet Meclisi ……………………. tarihinde ……………………aç›lm›flt›r.
3. Mustafa Kemal'e ………………….. gösterdi¤i baflar›dan dolay› Türkiye Büyük Millet
Meclisi taraf›ndan gazi unvan› ve mareflal rütbesi verilmifltir.
4. Cumhuriyet ……………………….. tarihinde ilan edilmifltir.
C.Afla¤›daki sorular› okuyunuz. Do¤ru olan seçene¤i iflaretleyiniz.
1. “Ülkemin kültürünü yans›tan her nesne benim için çok de¤erlidir. Bunlar› gelecek
kuflaklara tafl›mal›y›z.” sözü hangi de¤erle ilgili de¤ildir?
A) Duyarl›l›k B) Vatanseverlik C) Yard›mseverlik D) Sorumluluk
2
.

Ü
N

T
E
2.“Bizim kültürümüzde küçükler büyüklerin elini öper.” diyen bir kifli hangi millî kültür
ögesine örnek vermektedir?
A) Gelenekler B) Seyirlik oyunlar C) Millî bayramlar D) Festivaller
3. “Her ülke kendine ait bir yemek kültürüne sahiptir.” Bu aç›klama do¤rultusunda
afla¤›dakilerden hangisi ülkemiz mutfa¤›na ait bir yemek de¤ildir?
A) Mant› B) Gözleme C) Hamburger D) Yaprak sarması

4. “Edebiyat eserleri millî kültür ögelerindendir.”
Afla¤›dakilerden hangisi bu aç›klamaya örnek olamaz?
A) Nasrettin Hoca f›kralar› B) Yunus Emre fliirleri
C) Halk hikâyeleri D) Millî bayramlar
5. Afla¤›daki efllefltirmeyi do¤ru bir flekilde yapt›¤›n›zda “mimari eser” söz grubu
hangi sözcükle eflleflir?

Mimari eser
Müzik eseri
Gelenek
Oyun
Cirit
Sünnet dü¤ünü
Türkü
An›tkabir
A) Cirit B) An›tkabir C) Sünnet dü¤ünü D) Türkü
Ç. Afla¤›da Mondros Ateflkes Anlaflmas›’ndan sonra yurdumuzda yaflanan
olaylar kar›fl›k olarak verilmifltir. Bu olaylar› olufl s›ras›na göre s›ralay›n›z.
Atatürk’ün Samsun’a ç›k›fl› ( )
Cumhuriyetin ilan› ( )
Sakarya Meydan Savafl› ( )
Büyük Millet Meclisinin aç›l›fl› ( )
Sivas Kongresi’nin yap›lmas› ( )
Büyük Taarruz ve Baflkumandan Meydan Savafl› ( )
D. Afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z.
1. Millî kültür ögesi denilince akl›n›za neler geliyor? Örneklerle aç›klay›n›z.
………………………………………………………………………………………. .
………………………………………………………………………………………. .
………………………………………………………………………………………. .
2. Sözlü tarih çal›flmas› yapmak için hangi konuyu seçerdiniz? Nedenleriyle aç›klay›n›z.
………………………………………………………………………………………. .
………………………………………………………………………………………. .
………………………………………………………………………………………. .
3. Yak›n çevrenizde geçmiflte de günümüzde de oynanan bir çocuk oyunu belirleyerek
oyunun nas›l oynand›¤›n› aç›klay›n›z.
…………………………………………………………………………………………..
…………………………………………………………………………………………. . .
…………………………………………………………………………………………. .
57
58
59
HAZIRLIK ÇALIfiMALARI
1. ‹lk kez gitti¤iniz bir yerde yönleri bulmada hangi yöntemleri
kullan›rs›n›z?
2. Yüksekçe bir yere ç›k›n›z ve afla¤›y› gözlemleyiniz. Gördüklerinizi
bir k⤛da çiziniz.
3. Yaflad›¤›n›z yerdeki hava olaylar›n› bir hafta boyunca gözlemleyerek
kaydediniz.
4. Yaflad›¤›n›z çevrede insanlar taraf›ndan yap›lm›fl ve do¤al olarak
oluflmufl unsurlara örnekler veriniz.
5. Yaflad›¤›n›z yerin yeryüzü flekillerini araflt›r›n›z.
6. Do¤al afetlere karfl› korunma yollar› nelerdir?
Kavramlar
Afet
Beflerî ortam
Bölge
Çevre
Çevre kirlili¤i
Do¤al ortam
Hava durumu
Hava olay›
‹klim
Yer
Yerleflme
Yön
3. ÜN‹TE
YAfiADI⁄IMIZ YER
KONULAR
• ‹ZC‹ KAMPINDAYIZ
• KROK‹N‹N YAfiAMIMIZDAK‹ YER‹
• HAVA NASIL ORALARDA?
• ÇEVREM‹ZDE GÖRDÜKLER‹M‹Z
• EFSANE VE fi‹‹RLERDE YAfiAYAN YERLER
• GÜVENL‹ YAfiAM
KEND‹M‹ DE⁄ERLEND‹R‹YORUM
‹ZC‹ KAMPINDAYIZ
Daha önce hiç gitmedi¤iniz bir yeri nasıl bulursunuz?
Bir kifli size bir yer soracak olursa bu kifliye o yeri nasıl tarif
edersiniz?
Zafer ve arkadaflları Çamlıdere’ye izcilik kampına gittiler. Kamp çadırlar›n› kurdular ve
herkes çadırına yerleflti. ‹zci lideri, izciler arasında görev da¤ılımı yaptı. Kamp kurallarını
anlattı. ‹zcileri kamp yerinden uzaklaflmamaları konusunda uyard›.
Zafer:
— Biz kamp atefli için çalı çırpı toplamaya gidece¤iz. Bunun için de kamp yerinden
uzaklaflmamız gerekebilir. O zaman kampa nasıl geri dönece¤iz?
‹zci lideri:
— Peki, flimdi yön bulmayla ilgili anlatacaklarımı çok iyi dinleyin. Bakın günefli görüyor
musunuz, günefl batmak üzere. Fark ettiyseniz “Günefl batıyor.” dedim. Güneflin battı¤ı
taraf batı yönüdür.
Zafer:
— O zaman güneflin do¤du¤u taraf da do¤u yönü mü olur?
‹zci lideri:
— Aferin Zafer. Söyledi¤in gibi güneflin do¤du¤u taraf do¤u yönüdür. Do¤u ve batı
yönlerini sizlere bir de çizerek göstereyim. ‹flte do¤u, iflte batı.
60
‹zci lideri:
— Ayflegül, flu an masa senin konumuna
göre hangi yönde duruyor?
Ayflegül:
— Bat›da duruyor.
‹zci lideri:
— Do¤ru Ayflegül. Peki, gölgeye göre de
yönümüzü bulabilece¤imizi biliyor muydunuz?
Bunu da size açıklayayım: Yere bir çubuk dikeriz
ve gölgesinin ucunu iflaretleriz. 15-20 dakika
bekledikten sonra çubu¤un gölgesinin ucunu
ikinci kez iflaretleriz. ‹lk iflaretledi¤imiz nokta
batı yönünü, ikinci iflaretledi¤imiz nokta da
do¤u yönünü gösterir. Sol kolumuzu batı
yönüne, sa¤ kolumuzu da do¤u yönüne
uzattı¤ımızda ön tarafımız kuzey, arka tarafımız
da güney yönünü gösterir.
42
Çal›flma
Kitab›
3
.

Ü
N

T
E
Ayflegül:
— Baflka yönler var mı?
‹zci lideri:
— Ayflegül, yanıma gelir misin? Sa¤ kolunu
do¤u yönüne, sol kolunu da batı yönüne gelecek
flekilde uzat. Bu durumdayken ön tarafın kuzey
yönünü, arka tarafın da güney yönünü gösterir.
Peki, toplam kaç yönümüz var?
Ayflegül:
— Do¤u, batı, kuzey, güney olmak üzere dört
yönümüz var.
‹zci lideri:
— Evet, do¤ru. Bunlar ana yönlerdir. Dört tane de ara yön vardır. Bunlar kuzeydo¤u,
kuzeybatı, güneydo¤u, güneybatıd›r. fiimdi de bu yönleri çizelim.
61
(
K
u
z
e
y
)
‹zci lideri:
— Güneflten yararlanarak ve saatimizi kullanarak
da yönümüzü bulabiliriz. Saati, akrep günefli
gösterecek flekilde yere paralel tutarız. Akrep ile
12 sayısının tam ortasından geçen do¤ru, güney
yönünü gösterir.
fiule:
— Yönleri sadece günefl yardımıyla mı buluruz?
‹zci lideri:
— Pek çok yön bulma yöntemi vardır. Mesela,
a¤aç ve taflların yosunlu tarafı kuzeyi gösterir.
Karıncalar yuvalarından çıkardıkları toprakları yuvanın
kuzeyine yı¤arlar. Yuvalarının girifli ise güneye bakar.
fiekle göre güney dıflındaki di¤er
yönleri nasıl tespit edebiliriz?
Zafer:
— Birazdan günefl batacak, hava kararacak. Karanlıkta yönümüzü nasıl bulaca¤ız?
‹zci lideri:
— Geceleyin de Kutup Yıldızı yardımıyla yönümüzü bulabiliriz. Yıldızların rahat göründü¤ü
bir gecede yedi yıldızdan oluflan “Büyükayı Takım Yıldızı”nı buluruz. Büyükayı Takım
Yıldızı kabaca, cezveye benzer. Bu takım yıldızının son iki yıldızı arasındaki mesafenin
yaklaflık befl katı uza¤ında parlayan yıldız Kutup Yıldızı’dır. Kutup Yıldızı her zaman kuzey
yönünü gösterir.
KUZEY
KUZEY KUZEY
1
2
6
9
3
2
1
4
5
1
1
7
1
0
8
GÜNEY
Kutup Y›ld›z›
5
x
a
a
62
3
.

Ü
N

T
E
Ayflegül:
— Yön bulmada kullanılabilecek ne kadar da çok yöntem varmıfl!
‹zci lideri:
— Evet, gerçekten çok yöntem var. Ancak yönümüzü en kolay pusula kullanarak
buluruz. Pusula, çevremizdeki herhangi bir yerin bize göre bulundu¤u yönü tespit etmede
en güvenilir araçt›r.
Ayflegül:
— Peki, pusulayı nasıl kullanaca¤ız?
‹zci lideri:
— Öncelikle, pusulayı yere paralel tutmalıyız. Pusula ibresinin kırmızı renkli ucu kuzey
yönünü, di¤er ucu da güney yönünü gösterir. Öteki yönleri de buna göre kolayca
bulabiliriz.
Mustafa:
— Yönümüzü nasıl bulaca¤ımızı ö¤rendik. Artık kaybolmayız.
Ertesi gün izciler çal› ç›rp› toplamak için kamp›n güneyine do¤ru gittiler. Sizce izciler
kampa nas›l geri dönerler? Aç›klay›n›z.
63
44 43
Çal›flma
Kitab›
KROK‹N‹N YAfiAMIMIZDAK‹ YER‹
Bir arkadaflınız evinize gelmek istiyor. Evinizin yerini
arkadaflınıza nasıl tarif edersiniz?
Berkin, ablası ve amcalar› güzel bir gezintiden sonra eve döndüler. Akflam, ertesi gün
yapacakları Anıtkabir gezisini planlamaya koyuldular.
Berkin, ablası ve amcası saat 14.00’da Anıtkabir’in giriflinde buluflacaklardı. Ancak
sabah olunca amcalarının bir ifli çıktı. Bunun üzerine amcalar› onlara, Anıtkabir’e gidifllerini
kolaylafltırmak için bir kroki verdi. Bu kroki evden Anıtkabir’e gidifl yolunu gösteriyordu.
Amcalar›n›n evi An›tkabir’e birkaç kilometre uzaktayd›. Ama krokide bu uzakl›k kufl uçuflu
otuz befl, k›rk milimetre civar›ndayd›. Amcaları krokinin, bir yerin kufl bakıflı görünümünün
kabataslak çizimi oldu¤unu söyledi. Krokide çeflitli flekil ve flemalardan oluflan semboller
kullanılmıfltı. Bu sembollerin ne anlama geldi¤inin açıklandı¤ı ve yön okunun yer aldı¤ı
bir bölüm de vardı. Amcaları bu bölüme ve krokide gösterilen cadde ve sokaklar ile
önemli yapılara dikkat etmeleri konusunda onları uyardı. Bu uyarılara dikkat ettikleri
takdirde yarın kolayca Anıtkabir’e gidebileceklerini söyledi.
Yer
Yön
Berkin ve ablası Ankara’daki amcalarını
ziyarete gelmifllerdi. Bu ziyaretle hem
amcalarına olan özlemlerini giderecekler
hem de Ankara’yı gezeceklerdi. Amcaları
onları ilk olarak Keçiören’deki teleferi¤e
bindirdi. Keçiören kufl bak›fl› ne kadar da
hofl görünüyordu. Binalar, yollar, arabalar,
a¤açlar, insanlar yüksekten ve tam tepe-
den bak›nca ne kadar da küçüklerdi!
Kufl bakıflı ne demektir? Açıklayınız.
64
3
.

Ü
N

T
E
Afla¤ıda yer alan, Berkin ve ablasının Anıtkabir’e giderken kullanacakları krokiyi inceleyiniz.
65
45
Çal›flma
Kitab›
Ertesi gün Berkin ve ablas› An›tkabir’e gitmek üzere yola ç›kt›lar. Ne zaman yollar›n›
flafl›racak olsalar krokiye bakt›lar. Kroki sayesinde kolayca An›tkabir’e gittiler. Berkin ve
ablası, krokinin hayatımızda ne kadar önemli oldu¤unu anladılar. Onlar da amcaları
kendilerini ziyarete geldi¤inde Kufladas›ndaki evlerini kolayca bulabilmesi için afla¤ıdaki
krokiyi çizdiler.
HAVA NASIL ORALARDA?
Yandaki foto¤raf hangi hava olay›yla ilgilidir?
Neden?
‹klim
Nazl›’n›n ö¤retmeni, televizyonda hava durumu haberlerini izlemelerini ve yaflad›klar›
yerin hava olaylarını bir hafta süresince gözlemlemelerini istemiflti. Nazl› yapt›¤› gözlem
sonucunda resimli bir grafik ve rapor hazırlayacaktı.
Akflam olunca Nazl›, hava durumu haberini izlemek için televizyon karflısına geçti.
Nazl›’n›n bu davranıflı babasının dikkatini çekti. Babası:
— Hayırdır kızım, sen hava durumu haberini pek izlemezdin?
Nazl›:
— Bununla ilgili bir çalıflma yapmam gerekiyor baba. Bakalım, yarın hava nasıl
olacakmıfl?
Babas›:
— Kızım, teknoloji çok ilerledi. Meteoroloji uzmanlar› yarın hatta daha sonraki günlerde
havanın nasıl olaca¤ını tahmin edebiliyorlar. Eskiden böyle de¤ilmifl. Atalar›m›z çevrelerinde
sürekli de¤iflen do¤ayı, bitki ve hayvanların durumlarını gözlemliyorlarm›fl. Gözlemlerle
elde ettikleri bilgilerden yararlanarak hava durumunu tahmin ediyorlarm›fl. Örne¤in, aç›lm›fl
çam kozala¤› havadaki nemin azl›¤›n›, kapal› çam kozala¤› ise fazlal›¤›n› gösteriyormufl.
Çekirgelerin çok ses ç›karmas›, ertesi günün daha s›cak olaca¤›n› haber veriyormufl. At
kestanesi a¤açlar›n›n çiçeklenmesi, havan›n ›s›nmaya bafllad›¤›n›n göstergesiymifl.
Nazl›:
— Eskiden rüzgâr, ya¤ıfl gibi hava olaylarının ne zaman meydana gelece¤i önceden
tahmin edilemiyordu de¤il mi?
Yurdun
kuzeydo¤u kesimlerinin çok bulutlu,
Do¤u Karadeniz ile Ardahan ve Ordu çevrelerinin
aralıklı ya¤ıfllı, di¤er yerlerin ise parçalı ve az bulutlu
olaca¤› tahmin ediliyor. Ya¤ıflların kıyı kesimlerde ya¤mur,
ya¤ıfl alan di¤er yerlerde ise kar fleklinde olması bekleniyor.
Gece ve sabah saatlerinde yurdun iç ve do¤u bölgelerinde
kuvvetli buzlanma ve don ile birlikte sis görülece¤i
tahmin ediliyor.
46
Çal›flma
Kitab›
Hava durumu
Hava olay›
66
3
.

Ü
N

T
E
Babası:
— Bak, bu ‹nternet sitesi çok
ifline yarayacak. Buradaki bilgi-
ye göre uzmanlar genifl bir
alanda uzun yıllar gözlemler
yapmıfllar. Bu gözlemler sonu-
cunda o yerin ortalama hava
flartlarını yani iklimini belirle-
mifller. Uzun yıllar yapılan göz-
lem sonuçları iklimi, birkaç
günlük gözlem ise hava duru-
munu gösteriyormufl.
Babası:
— Ülke genelinde befl gün boyunca hava durumu tahmini nasılmıfl, bir bakalım.
Gördü¤ün gibi burada hava sıcaklı¤› tahminleri hem sayı ile hem de sembollerle
gösterilmifl.
Babası:
— Do¤ru k›z›m. Ama günümüzde
basın ve yayın organlarından,
gelecek günlerde havanın nasıl
olaca¤ını kolayca ö¤reniyoruz. Bak
flu gazetenin sayfasına, burada da
hava durumu hakkında haber veril-
mifl. Bu hava durumu tahminleri
ülkemizde Devlet Meteoroloji ‹flleri
Genel Müdürlü¤ünce yapılmak-
tadır. Seninle bu kurumun internet
sitesine girerek daha fazla bilgi
edinebiliriz.
Nazl›:
— Tamam baba. Haydi, hemen
bilgisayar baflına...
67
Nazl›:
— Baba, buradan illerin günlük ve befl günlük hava tahminini de ö¤renebilirmifliz.
Babası:
— Elbette ö¤renebiliriz. Ankara’da hava yar›n nasıl olacakmıfl, bakalım.
Nazl›:
— Hafif kar ya¤›fll› olacakmıfl.
Afla¤ıdaki internet sayfasını inceleyiniz. Tahminî bir günlük hava durumu haritasına
göre kuvvetli ya¤›fl›n görülece¤i iller hangileridir? Defterinize yazarak arkadafllarınızla
paylaflınız.
www.meteor.gov.tr (Düzenlenmifltir.)
68
3
.

Ü
N

T
E
Yukar›daki tablolar› ve resimli grafi¤i inceleyiniz. Nazl›’n›n yaflad›¤› yerde en s›k ve
en seyrek olarak hangi hava olaylar› görülmektedir?
Nazl›, edindi¤i bu bilgilerden sonra bir hafta boyunca yafladı¤ı yerin hava olaylarını
gözlemledi. Gözlem sonuçlarını defterine not etti. Bu sonuçlardan faydalanarak afla¤ıdaki
tablolar ile resimli grafi¤i hazırladı.
Hava
Olayı
Ö¤leden
önce
Ö¤leden
sonra
Gün
Pazartesi Sal› Çarflamba Perflembe Cuma Cumartesi Pazar
Güneflli
Rüzgârl›
Sisli
Sisli
Bulutlu
Güneflli
Ya¤murlu
Güneflli
Karl›
Karl›
Bulutlu
Rüzgârl› Rüzgârl›
Rüzgârl›
47
Çal›flma
Kitab›
Hava Olayı Sembol Toplam
Güneflli 3
Bulutlu 2
Ya¤murlu 1
Sisli 2
Rüzgârlı 4
Karlı 2
s
R
Güneflli Bulutlu Ya¤murlu Sisli Rüzgârl› Karl›
0
1
2
3
4
Hava
Olay›
Say›
www.meteor.gov.tr
69
Babas›:
— Ben iki gün sonra Rize’ye gidece¤im. fiimdi de Rize’nin ayr›nt›l› hava durumu tahminini
inceleyelim. Havan›n durumuna göre haz›rl›kl› gideyim.
fiimdi Nazl› ve babası ile birlikte Rize iline ait hava durumu tahminini inceleyelim.
Bu tahmine göre befl gün boyunca Rize’ de hava nasıl olacaktır? Nazl›’n›n babasına
ne tür hazırlıklar yapmasını tavsiye edersiniz? Açıklayınız.
ÇEVREM‹ZDE GÖRDÜKLER‹M‹Z
Evden okula gelene kadar çevrenizde neler
görüyorsunuz? Gördüklerinizi arkadafllarınızla
paylaflınız.
Do¤al ortam
Çevre kirlili¤i
70
Beflerî ortam
Çevre
Yerleflme
Resimde gördüklerinizin hangileri do¤al olarak hangileri insan etkisiyle
oluflmufltur? Aç›klay›n›z.
49 48
Çal›flma
Kitab›
Televizyonda do¤a belgeseli izlediniz mi? Bu tür belgesellerde bazen balta girmemifl
ormanlar› bazen de vahfli hayvanlar›n yaflad›¤› do¤al ortamlar› görürüz. ‹nsan eli
de¤meden kendili¤inden oluflan bu do¤al ortamlara hayran kal›r›z. Peki, yaflad›¤›m›z
yerdeki do¤al ortam ne durumda? Ço¤unlukla yaflad›¤›m›z yerdeki do¤al ortam insan
eliyle bozulmufltur. ‹nsanlar›n ihtiyaç ve yaflamlar›na göre düzenledi¤i beflerî bir
ortama dönüflmüfltür. Her geçen gün bu dönüflümle birlikte insan yerleflmeleri artt›¤›
için beflerî ortam da genifllemektedir.
Afla¤ıdaki resmi inceleyiniz.
3
.

Ü
N

T
E
‹nsanlar ve di¤er bütün canlılar do¤ada yaflarlar. Varlıklarını do¤ada sürdürürler. Do¤a
ile bütün canlılar iç içedir. Çevremize baktı¤ımızda do¤ayla nasıl iç içe oldu¤umuzu
görebiliriz. Da¤, akarsu, deniz, göl, ova, plato, orman… Hepsi birer do¤al unsurdur.
Çünkü hepsi de insan etkisi olmaksızın do¤al olarak oluflmufltur.
Afla¤ıdaki foto¤raflarda bazı do¤al unsurlar görülmektedir.
Yak›n çevrenizde yaflayan canl›lar hangileridir? Bu canl›lar›n yaflam koflullar› hakk›nda
neler söyleyebilirsiniz?
Da¤
Vadi
fielale
Toprak
Ova
Göl
Akarsu
Ada
71
‹nsanlar ihtiyaçlarını karflılamak için do¤adan faydalanırlar. Ulaflım ve taflımacılık için
yollar, tüneller yapılır. Arabalar, uçaklar, gemiler, trenler üretilir. Her türlü araç, gereç ve
eflyayı yapabilmek için do¤adaki ham maddelerden yararlanılır. Topra¤ı iflleyerek ekim
ve dikim yapılır. Elektrik üretmek, içme ve kullanma suyu sa¤lamak için akarsu önlerine
barajlar infla edilir. Binalar yap›l›r; fabrikalar, yerleflim yerleri kurulur. Bunların hepsi birer
beflerî unsurdur. Çünkü hepsi de insan etkisiyle oluflmufltur. ‹nsanlar, bunları yaparken
do¤ayı etkiler ve de¤ifltirir.
Afla¤ıdaki foto¤raflarda bazı beflerî unsurlar görülmektedir.
Yafladı¤ınız yerdeki beflerî unsurları defterinize yazın›z ve arkadafllarınızla paylaflınız.
Oyun park›
Baraj
Binalar
Köprü
Demir yolu
Tünel
Havaalan›
Tarla
72
3
.

Ü
N

T
E
Çevremize bakt›¤›m›zda beflerî unsurlar›n giderek artt›¤›n› görürüz. Çünkü insanlar do¤al
ortam› h›zla de¤ifltirmektedir. Bu de¤iflim bazen do¤al dengeyi olumsuz etkilemektedir.
Örne¤in sanayileflmifl bir ülkede yaflayan dört kiflilik bir ailenin bir y›lda üretti¤i çöp miktar›
bir tonu geçer. Bu çöplerin büyük bir miktar› topra¤a ve suya kar›fl›r. Bu çöpler sadece do¤al
çevreyi de¤il do¤al kaynaklar› da kirletir. Böylece topra¤›n, suyun hatta havan›n kirlenmesiyle
de¤iflen do¤al ortam gelecekte yaflanmaz bir hâle gelebilir.
Hava, toprak ve su yaflam için neden önemlidir? Aç›klay›n›z.
KOCAMAN HAYALLER
Kocaman f›rçam olsa,
Bir de bitmeyen boyam,
Çölleflen dünyam›z›,
Yeflil renge boyasam.
Kocaman kürek olsa,
Bir de çal› süpürgem,
Bafltan bafla dünyay›,
Bir güzelce süpürsem.
Kocaman i¤nem olsa,
Tak›versem ipli¤i,
Hemencecik dikerdim,
Ozondaki deli¤i.
Kirletmezsek çevreyi,
Gerekmez f›rça boya,
Temiz olur dört bir yan,
Yemyeflil olur dünya.
Mustafa Ökkefl Evren, Kufllarla
Uyanmak, s.15.
Gazete haberi, 12 Haziran 2005.
73
Do¤ay› korumak için sizce neler yap›lmal›d›r?
51 50
Çal›flma
Kitab›
EFSANE VE fi‹‹RLERDE YAfiAYAN YERLER
Do¤al ve beflerî unsurlardan bahseden bir türkü ya da hikâye
biliyor musunuz? Arkadafllar›n›zla paylafl›n›z.
Anadolu bafltan bafla efsanedir. Her yerin bir ya da birkaç efsanesi vard›r. Bunlardan
biri de afla¤›da okuyaca¤›n›z Pamukkale efsanesidir.
Yukar›da okudu¤unuz efsanede hangi co¤rafi özellikler yer almaktad›r?
74
PAMUKKALE
Pamukkale, ad› gibi bembeyaz bir bölgedir. Beyaz kayalar aras›nda flifal› sular kaynar, buharlar ç›kar.
Derler ki buras›, eskiden bir denizin oldu¤u yerdir.
Bir zamanlar Anadolu'da bir iç deniz varm›fl. Bu denizin k›y›s›ndaki kulübede fakir bir bal›kç› ve annesi
yaflarm›fl. Bal›kç› her gün bal›¤a ç›kar, annesi de gözü denizde, o¤lunun dönmesini beklermifl.
Gene bir sabah bal›kç›, a¤lar›n› oltas›n› haz›rlam›fl. Sandal›na binip denize aç›lm›fl. Az sonra hava kararm›fl,
gök gürlemifl, f›rt›na bafllam›fl. Deniz dalgalanm›fl, dalgalar› büyümüfl, büyümüfl. Bal›kç›n›n küçücük sandal›
bu dalgalarla devrilmifl, kaybolmufl gitmifl. Bir daha ne sandal› ne de bal›kç›y› gören olmufl. Bal›kç›n›n annesi
üzüntüsünden a¤lay›p dövünmüfl. Denize bak›p bak›p,
“Üstün da¤, tafl,
Alt›n atefl
Olas›n deniz…
Ateflle tafl aras›nda
Kalas›n deniz…” diye feryat etmifl.
“Senin yüre¤in de benim gibi yans›n,
Duman›n ç›ks›n, suyun kaynas›n!..” diye ba¤›rm›fl. ‹flte o anda sular çekilmeye bafllam›fl. Koca deniz
küçülmüfl, küçülmüfl, toprak alt›na çekilmifl. Toprak üstünden yer yer sular kaynamaya, buharlar ç›kmaya
bafllam›fl. fiimdi bu bölge flifal› sular›yla tan›n›r. S›cak, gazl› sular›n içindeki kireçle oluflan bembeyaz
Pamukkale, bölgenin en ünlü yeridir. Buradaki kaynar sulu kapl›calar, bir anan›n feryad› kadar yak›c›d›r,derler.
Serpil Ural, A¤r›’dan Zelve’ye Anadolu Anlat›yor, s. 35 (Düzenlenmifltir.).
Yer
3
.

Ü
N

T
E
Ülkemizde, hakk›nda efsaneler anlat›lan, fliirler yaz›lan pek çok yer vard›r. Afla¤›da
Osmaniye’deki Zorkun Yaylas› için yaz›lm›fl fliir yer almaktad›r.
75
Efsane, destan, öykü, türkü ve fliirlerde bir yerin co¤rafi özelliklerinin yan›nda kültürel
ögelerden de bahsedilebilir. Yukar›daki fliirde hangi kültürel ögeler vard›r?
Evvel zaman içinde
Ya¤mur inerdi güne.
Ça¤ırırdı da¤lar sonra
Yaz gelince buca¤ına.
Koflardık hemencecik
Masal yüklü yuvamıza.
Ninnilerin arasında,
Kekik kokan kuca¤ında
Yaslanırdık, uyurduk.
Horozların sesiyle
Pınara kofltururduk.
Alırdık soframıza
Bütün güzellikleri.
Da¤ çayının arasında
Çökelek, nane, yufka…
Azı¤ı doldururduk.
Irma¤ın türküleri
Yine hep aynıydı.
Tepelerin ardından
Serin serin akardı.
Hiç yolundan flaflmazdı.
Oynardık günden güne.
Günler yeni güne gebe.
Uçuverince Keltepe'ye
Küçülürdü yaylamız,
Irma¤ımız, sazımız.
Ve bir gün, yine bir gün,
Gelip gitti her gün…
Ça¤ırdı yine da¤lar.
fiimdi uzaklardayız.
Affet bizi yaylamız.
MASAL OLDU YAYLAMIZ
Ça¤rı Gürel, Her Masal Yarım, s. 56-58.
fiiirdeki co¤rafi özellikler ile yaflad›¤›n›z yerin co¤rafi özelliklerini karfl›laflt›rarak
defterinize yaz›n›z ve arkadafllar›n›zla paylafl›n›z.
52
Çal›flma
Kitab›
.
Televizyon kanallarında, gazetelerde, internette do¤al afet haberlerine rastlamıflsınızdır.
“Sel bastı.”, “Heyelan oldu.”, “Çı¤ düfltü.”, “Deprem oldu.” bu haberlerden bazılarıd›r.
Bu haberler ço¤u zaman da üzücüdür. Çünkü do¤al afetler can ve mal kaybına neden
olur.
Do¤al afetlerin meydana gelmesi engellenemez. Ancak alınacak tedbirlerle verdi¤i
zararlar engellenebilir ya da azaltılabilir. Afla¤ıdaki bölümü inceleyiniz.
GÜVENL‹ YAfiAM
Do¤al afet deyince aklınıza neler geliyor? Yafladı¤ınız
bölgede hangi do¤al afetler olmufltur?
Afet
Bölge
Do¤al afetlerden biri olan depremle
yaflamayı ve depreme karflı yapılması
gerekenleri ö¤renmek için de Sismail’i
dinleyelim:
www.depremeduyarliyiz.org (Düzenlenmifltir.)
76
• Heyelan ( Toprak Kaymas›)
E¤imli yerlerde toprak, üzerindekilerle birlikte afla¤›ya do¤ru
kayar. Heyelan› önlemek için do¤al bitki örtüsü korunmal›d›r.
E¤imli yerler a¤açland›r›lmal›d›r. Böyle yerlere destek duvarlar›
yap›lmal›d›r.
• Sel
Afl›r› ya¤an ya¤murlardan sonra veya karlar›n birden erimesi
sonucu oluflur. Seli önlemek için barajlar, su kanallar› ve
a¤açland›rma yap›lmal›d›r. Do¤al bitki örtüsü korunmal›d›r.
Akarsu kenarlar›na yerleflme yap›lmamal›d›r.
• Ç›¤
Çok kar ya¤an ve e¤imin fazla oldu¤u yerlerde büyük
kar kütleleri afla¤›ya yuvarlan›r. Ç›¤› önlemek için do¤al
bitki örtüsü korunmal›d›r. Yamaçlara a¤aç dikilmelidir ve
yamaçlar basamakland›r›lmal›d›r. Ayr›ca 盤 düflebilecek
yerlere yerleflme yap›lmamal›d›r.
Merhaba, benim adım Sismail. Dep-
rem dalgalarını simgeleyen kulaklarım
dünyanın sürekli hareket hâlinde oldu-
¤unu hatırlatır. Aynı zamanda bir hacı-
yatmazım, sarsıntıları zarar görmeden
atlatırım. Depremden koruma kültürü
yerlefltirecek ve bu konuda toplumsal
duyarlılı¤ı gelifltirecek etkinliklere katılı-
yorum.
3
.

Ü
N

T
E
Sizden, sınıfınız için bir tahliye çantası hazırlamanız istenseydi bu çantaya neler
koyardınız? Deprem an›nda gerekli ve gereksiz olan malzemeler nelerdir? Örnekler
vererek aç›klay›n›z.
53
Çal›flma
Kitab›
Deprem Öncesinde
• Binalar, güvenli yapı kurallarına uygun yap›lmal›d›r. Binaların depreme dayanıklılı¤ı
kontrol edilmelidir.
• Aile afet planı hazırlanmalıdır. Özellikle düflerek veya devrilerek zarar verebilecek ev
eflyalar› duvara sabitlenmelidir. Deprem sonrasında binadan çıkıfl yolları belirlenmelidir.
Binadan ç›kt›ktan sonra karflılaflılabilecek tehlikeler tespit edilmelidir. Yıkıntılar, cam
kırıkları gibi tehlikeler karflısında neler yapılabilece¤i konuflulmalıdır. Deprem sonrasında
aile bireylerinin buluflaca¤ı güvenli yerler belirlenmelidir.
• Deprem çantası hazırlanmalıdır. Deprem çantasına özellikle insanların hayatlarını
sürdürebilmeleri için ihtiyaç duydukları malzemeler konulmalıdır. Afla¤ıdaki foto¤rafta,
deprem çantasına konulabilecek baz› malzemeler görülmektedir.
77
Ülkemizin hemen her
yerinde depremler olmak-
tadır. Yandaki haritada gö-
rüldü¤ü gibi Türkiye toprak-
larının büyük bir k›sm› dep-
rem kuflakları içinde yer
almaktadır.
Türkiye bir deprem ülkesidir. Bu yüzden depremle
yaflamayı ö¤renmeliyiz. Depremin neden oldu¤u
zararları azaltmak için önceden önlem almalıyız.
Deprem öncesinde neler yapılabilece¤ini biliyor
musunuz? Bunu ö¤renmek için afla¤ıdaki bölümü
inceleyelim.
• E¤er sınıftaysan›z afla¤ıdaki birinci foto¤rafta görüldü¤ü gibi çökün ve baflınızı kolla-
rınızın arasına alarak koruyun. Açık bir alandaysan›z binalardan, a¤açlardan, elektrik
direkleri gibi tehlikeli olabilecek yerlerden uzak durun. Yere çökün ve kapanarak baflınızı
kollarınızla koruyun. ‹kinci foto¤rafta görüldü¤ü gibi sarsıntı geçene kadar açık bir alanda
bekleyin. Araç içindeyseniz üçüncü foto¤rafta görüldü¤ü gibi arac›n›z› uygun bir yere
çekerek durdurun. Durdu¤unuz yer köprülerden, enerji nakil hatlarından ve trafik ıflıklarından
uzak olmalıdır.
1
2
Deprem sırasında neler yapmalıyız?
Bunu ö¤renmek için afla¤ıdaki bölümü
birlikte inceleyelim.
3
78
1 3
Deprem Sırasında
• Depremi hissetti¤inizde sakin olun. Telafllanmay›n.
• Ayakta durmaya çalıflmayın. Sa¤a sola koflmayın.
• Balkona çıkmayın.
• Asansöre binmeyin.
• Merdivenleri kullanmaya çalıflmayın.
• Evinizdeyseniz pencere ve kapılardan uzak durun. Üzerinize düflebilecek eflyalardan
uzakta durmaya çalıflın. Varsa afla¤ıdaki birinci foto¤rafta görüldü¤ü gibi sa¤lam bir eflyanın
yanına çökün. Daha sonra ikinci foto¤rafta görüldü¤ü gibi baflınızı kollarınızın arasına alarak
kapanın. Böylece baflınızı tehlikelere karflı koruyun. Bu arada üçüncü foto¤rafta görüldü¤ü
gibi sa¤lam bir eflyaya tutunabilirsiniz.
2
2
1
3
Deprem Sonrasında
• Sakin olun ve telafllanmay›n. Kendinize ve çevreniz-
dekilere ancak bu flekilde yardım edebilirsiniz.
• Deprem çantanızı yanınıza alın.
• Depremden sonra artçı sarsıntılara hazırlıklı olun.
Artçı sarsıntılar tehlikelidir. Çünkü ilk deprem sırasında
hasar görmüfl binaların yıkılmasına neden olabilir.
• E¤er evdeyseniz elektrik sigortası, su ve gaz vanalarını kapatın veya büyüklerinize
bunu hatırlatın.
• Yangın tehlikesine karflı aydınlatma için sadece pilli el feneri veya ıflıldak kullanın.
• Depremden sonra binadan çıkarken karflılaflabilece¤iniz tehlikelere karflı dikkatli
olun. Aile afet planınızda belirledi¤iniz çıkıfl yollarını kullanın.
• E¤er kalabalık ve halka açık bir yerdeyseniz kapılara ulaflmak için acele etmeyin.
• Binalardan uzak, açık bir alanda bekleyin.
• Telefonları meflgul etmeyin, sadece acil durumlarda kullanın. Bilgi almak için radyo
dinleyin veya mümkünse televizyon izleyin.
3
.

Ü
N

T
E
54
Çal›flma
Kitab›
Deprem sırasında sakin olmalısınız. Depremler kor-
kutucu olabilir ama unutmayın, sarsıntı kısa sürede sona
erecektir. fiimdi, deprem sonrasında yapacaklarımızı
birlikte gözden geçirelim.
Size deprem öncesi, sırası ve sonrasında yapılabilecekler hakkında bilgi verdim.
Özellikle deprem sırasında yapılması gerekenleri deprem tatbikatlarında uygu-
lamal›s›n›z.
Farklı mekânlarda deprem sırasında ne yapılması gerekti¤ini belirleyin. Toplumu
deprem konusunda bilinçlendirmek için bize destek olun. Bunun için bir poster
hazırlayın. Lütfen depreme karfl› duyarlı olun.
79
KEND‹M‹ DE⁄ERLEND‹R‹YORUM
A. Resmi inceleyiniz. Bu resimde güneflin yeni do¤du¤unu dikkate al›n›z.
Afla¤›da resimle iliflkili cümleler verilmifltir. Do¤ru oldu¤unu düflündü¤ünüz
cümlelerin karfl›s›ndaki kutuya “D”, yanl›fl oldu¤unu düflündü¤ünüz cümlelerin
karfl›s›ndaki kutuya “Y” yaz›n›z. Yanl›fl oldu¤unu düflündü¤ünüz cümlelerin
do¤rusunu altlar›ndaki noktal› yerlere yaz›n›z.
1. Okul, k›rm›z› araban›n bat›s›ndad›r.
............................................................................................................................
2. Cami, köprünün kuzeyindedir.
............................................................................................................................
3. Mavi araba, kuzeybat› yönünde ilerlemektedir.
............................................................................................................................
4. Tekne, mavi araban›n kuzeybat›s›ndad›r.
............................................................................................................................
5. Irmak, kuzeydo¤udan güneybat› yönüne do¤ru akmaktad›r.
............................................................................................................................
D / Y
B. Resimde gördü¤ünüz do¤al ve beflerî unsurlar› tablodaki ilgili yerlere yaz›n›z.
Do¤al Unsurlar Beflerî Unsurlar
1. ..................................................................
2. ..................................................................
3. ..................................................................
4. ..................................................................
5. ..................................................................
1. ..................................................................
2. ..................................................................
3. ..................................................................
4. ..................................................................
5. ..................................................................
80
C. Afla¤›da, Asl›han’›n krokide bulundu¤u yer tarif edilmifltir. Buna göre, verilen
krokideki hatalar› bulunuz. Do¤ru krokiyi, yan›nda b›rak›lan bofl kutuya çiziniz.
“Asl›han’›n bat›s›nda okul ve kütüphane, do¤usunda postane ve cami var. Kuzeyinde
çocuk park› ve pazar yeri, güneyinde evler var. Kuzeybat›s›nda Vatan Caddesi,
güneydo¤usunda spor alan›, kuzeydo¤usunda market ve hastane var.”
Ç. Sorular› okuyunuz ve do¤ru cevab›n bulundu¤u seçene¤i iflaretleyiniz.
1. Tabloyu inceleyiniz.
Gün
Hava
Olay›
Ö¤leden sonra
Pazartesi Sal›
Güneflli
Güneflli
Bulutlu
Ya¤murlu
Çarflamba
Ya¤murlu
Karl›
Perflembe
Karl›
Ya¤murlu
Cuma
Bulutlu
Güneflli
Ö¤leden önce
Gün
Hava
Olay›
Ö¤leden sonra
Pazartesi Sal›
Güneflli
Güneflli
Bulutlu
Ya¤murlu
Çarflamba
Ya¤murlu
Karl›
Perflembe
Karl›
Ya¤murlu
Cuma
Bulutlu
Güneflli
Ö¤leden önce
2. Ilgaz fliirinden al›nan yandaki iki dizeyi
okuyunuz. Bu dizelerde geçen do¤al unsur
afla¤›dakilerden hangisidir?
A) Anadolu B) Ba¤ C) Bahar D) Da¤
3. Afla¤›daki foto¤raflar› inceleyiniz. Deprem s›ras›nda yap›lmas› gereken do¤ru davran›fl›
gösteren foto¤raf› iflaretleyiniz.
Fatih Caddesi
A
t
a
t
ü
r
k

C
a
d
d
e
s
i
V
a
t
a
n

C
a
d
d
e
s
i
E
Asl›han’›n
bulundu¤u yer
Evler
Okul
Kütüphane
Market / Pazar
Cami
Postane
Çocuk park›
Yeflil alan
Eczane
Hastane
E
KUZEY
“Ilgaz, Anadolu’nun sen yüce bir da¤›s›n.
Baharda yeryüzünde, o cennetin ba¤›s›n.”
Güneflli Bulutlu Ya¤murlu Karl›
0
1
2
3
4
Hava
Olay›
Say›
Güneflli Bulutlu Ya¤murlu Karl›
0
1
2
3
4
Hava
Olay›
Say›
Güneflli Bulutlu Ya¤murlu Karl›
0
1
2
3
4
Hava
Olay›
Say›
Güneflli Bulutlu Ya¤murlu Karl›
0
1
2
3
4
Hava
Olay›
Say›
A) B) C) D)
A) B) C) D)
81
Tablodaki verileri kullanarak bir grafik çizmeniz istenseydi çizdi¤iniz grafik afla¤›dakilerden
hangisi olurdu?
3
.

Ü
N

T
E
82
83
Kavramlar
‹stek ve ihtiyaçlar
Kaynak
Bütçe
Ücret
Tasarruf
Gelir ve gider
Ürün
Ekonomi
Ekonomik faaliyet
‹sraf
‹fl bölümü
Üretim
Da¤›t›m
Tüketim
Ticaret
Meslek
Emek
HAZIRLIK ÇALIfiMALARI
1. Kendiniz için üç ihtiyaç, üç de istek olabilecek ürün söyleyiniz. Örneklerden hareketle
ihtiyaçlar›n›zla istekleriniz aras›ndaki farklar› yaz›n›z.
2. Yaflam›n›z› sürdürmeniz için karfl›laman›z gereken zorunlu ihtiyaçlar›n›z nelerdir?
3. “Aya¤›n› yorgan›na göre uzat.” atasözünden ne anl›yorsunuz?
4. TSE k›saltmas›n›n anlam›n› araflt›r›n›z.
5. Sat›n ald›¤›n›z bir ürün ile ilgili sorun yaflarsan›z ne yapars›n›z?
6. Çok kulland›¤›n›z bir ürün belirleyiniz. Bu ürünün siz sat›n al›ncaya kadar geçirdi¤i
aflamalar› araflt›r›n›z.
7. Yak›n çevrenizde en çok hangi meslek çal›flanlar› var? Bu meslekleri çal›flma alanlar›na
göre gruplay›n›z.
4. ÜN‹TE
ÜRET‹MDEN TÜKET‹ME
KONULAR
• ‹HT‹YAÇ MI, ‹STEK M‹?
• KAYNA⁄IM NE?
• ALIfiVER‹fiTEY‹M
• B‹L‹NÇL‹ TÜKET‹C‹ M‹Y‹Z?
• ÜRET‹M, DA⁄ITIM VE TÜKET‹M MACERASI
• B‹Z‹M ‹Ç‹N ÇALIfiANLAR
KEND‹M‹ DE⁄ERLEND‹R‹YORUM
‹HT‹YAÇ MI, ‹STEK M‹?
Yeni do¤an bir bebe¤i düflününüz. Bebe¤in
yaflayabilmek için nelere ihtiyac› vard›r?
Kahvaltı yapmak, bilgisayarda oyun oynamak, taze meyve ve sebze yemek, so¤uk
havada kalın giysiler giymek, asitli içecekler içmek, güvenli bir ortamda barınmak...
Düflünün bakalım, bunlardan hangileri yaflamımızı sürdürmemiz için gereklidir?
‹stek ve ihtiyaçlar
Yukar›dakilerden hangileri sizin ihtiyacınızdır? Neden?
Yaflam›m›z› sürdürmek için olmas› gereken her fley ihtiyaçt›r. Örne¤in, yiyecekler
ihtiyaçlar›m›z aras›ndad›r. Çok fazla yiyece¤e ihtiyaç duymayabiliriz ama yemek yemeden
yaflam›m›z› sürdürmemiz mümkün de¤ildir. Giysilerimiz ya da bizi güneflten ve so¤uktan
koruyan bar›nacak bir yerimiz olmadan da hayat›m›z› sürdüremeyiz. Yiyecek, giyecek ve
bar›nma temel ihtiyaçlar›m›zd›r. Sa¤l›k ve e¤itim de ihtiyaçlar›m›z aras›ndad›r. Bunlar›n
d›fl›nda e¤lenmek, dinlenmek gibi faaliyetler de sosyal ihtiyaçlar›m›zd›r.
‹steklerimiz ise yaflamımızı sürdürmek için gerekli de¤ildir ama onlara sahip olmak
bizi mutlu eder. Örne¤in bisiklet, bilgisayar oyunları ve televizyon istektir, onlara sahip
olmasak da yaflam›m›z› sürdürebiliriz.
Mutlu ve sa¤l›kl› bir yaflam sürdürmek
için önce temel ihtiyaçlar›m›z› sonra da
di¤er ihtiyaçlar›m›zla isteklerimizi karfl›-
lamam›z gerekir. Örne¤in yiyecek hem
ihtiyaç hem de bir istek olabilir. Et, yo¤urt,
yumurta, meyve ve sebze gibi çeflitli
temel g›dalar ihtiyac›m›zd›r. Dondurma
gibi yiyecekler ise kiflilerin tercihine
ba¤l›d›r. Yaflamak için gerçekten bunlar›
yemeye ihtiyac›m›z yoktur.
Kahvaltı yapmak, dengeli ve sa¤l›kl› beslenmek,
vücudumuz için ihtiyaçtır.
84
Elif’in sa¤lıklı
yaflaması ve geliflmesi
için yiyece¤e ihtiyac› var.
Dengeli ve yeterli beslenen Elif meyveyi
çok sever. Meyveleri taze tüketir, y›ka-
madan asla yemez. Meyveli pasta da
Elif’in sevdi¤i yiyeceklerdendir.
Elif’in annesi ve baba-
sı onun, mevsimine göre
giyinmesine dikkat et-
mektedir. O, so¤uk bir
havada montunu, sıcak
havada da yazlık giysi-
lerini giyer. Giysilerinin
renklerinin birbirleriyle
uyumlu olmas›na özen
gösterir.
Elif, f›rsat buldukça yak›n arkadafl›
Buse’yle satranç oynamaktad›r. Ayr›ca
zaman zaman, hafta sonlar› ailesiyle ya da
arkadafllar›yla gezmekte ve e¤lenmektedir.
Su tüm canlıların
temel ihtiyacıdır. Elif’in ailesi içtikleri
ve kullandıkları suyun temiz olmasına
dikkat etmektedir.
Elif, Ankara’n›n bir
ilçesinde bahçeli bir
evde yaflamaktad›r.
Dedesi bu evi genifl bir
ailenin yaflayabilece¤i
flekilde yaptırmıfltır.
Ama Elif flehir merke-
zinde yaflamay› iste-
mektedir.
4
.

Ü
N

T
E
Temel ihtiyaçlar dıflındaki ihtiyaç ve istekler kifliden kifliye de¤iflebilir. Bizim için ihtiyaç
olan baflkas› için istek olabilir. Ya da hem ihtiyaçlar hem de istekler farkl› farkl› olabilir.
Afla¤ıda, Ankara Bekir Yılmaz ‹lkö¤retim Okulu ö¤rencisi Elif’in ihtiyaç ve isteklerini anlatan
metin ve foto¤raflar yer almaktadır.
Elif’in ihtayaç ve isteklerini anlatan metinden yola çıkarak temel ihtiyaç, ihtiyaç
ve istek olabilecek örnekler veriniz.
58
Çal›flma
Kitab›
85
Elif, iyi bir gelece¤e sahip olmak, ülke-
sine yararlı bir kifli olmak için e¤itim gör-
mekte ve derslerine önem vermektedir.
KAYNA⁄IM NE?
‹htiyaç ve isteklerinizi karfl›lamak için neler
yap›yorsunuz?
Kaynak
Ücret
Gelir ve gider
‹sraf
Bütçe
Para
Tasarruf
Her ö¤ün soframızdan eksik etmedi¤imiz ekme¤in bize nas›l ulaflt›¤›n› hiç merak
ettiniz mi? En önemli besin maddelerimizden biri olan ekme¤i elde etmek için hangi
kaynakları kullanıyoruz?
Ekme¤in ham maddesi olan bu¤dayın yeflerip büyümesi, bir ürün hâline gelmesi için
elveriflli topra¤a, suya, gübreye ve havaya ihtiyacı vardır. Tabi öncelikle onu topra¤a
ekecek, sonra da olgunlaflınca toplayacak çiftçinin eme¤i de gereklidir. Bu¤day biçilip
saplar›ndan ayr›ld›ktan sonra kamyonlara yüklenir. Fabrika ya da de¤irmenlere do¤ru
yola çıkar. Buralarda yıkanıp temizlendikten sonra un hâline getirilir. Fırıncıların satın
aldı¤ı un, su ve maya ile yo¤rularak hamur yapılıp flekil verildikten sonra fırınlarda piflirilir.
Fırıncı da ekmekleri tüketiciye ulafltırmak üzere bakkal ve marketlere satar. Dikkat ettiniz
mi, bu¤dayı yetifltirmek için do¤al kaynaklara, bu¤daydan ekmek elde edinceye kadar
geçen süreçte de çeflitli meslekten kiflilerin eme¤ine ve paraya ihtiyaç vardır.
Ekmek örne¤inde oldu¤u gibi ihtiyaçlarımızı karflılamak için çeflitli kaynaklardan
yararlanırız. Kullandı¤ımız kaynaklar, yafladı¤ımız çevreye ve mesle¤imize göre çeflitlilik
ve de¤ifliklik gösterir.
Bu¤day örne¤inden hareketle yararlandı¤ımız kaynakları flu flekilde sınıflandırabiliriz:
KAYNAKLAR
Do¤al Kaynaklar
Tohum, toprak, su,
hava, hayvanlar,
madenler...
‹nsan Kaynaklar›
Çiftçi, tüccar,
f›r›nc›, ö¤retmen,
doktor...
Para
Çal›flma karfl›l›¤›
al›nan ücret,
maafl, kira geliri...
‹brahim Çallı, Harman (1928)
86
Kaynaklar›m›z S›n›rs›z m›?
Sahip oldu¤umuz kaynaklar sınırsız mıdır? Örne¤in, do¤al bir kaynak olan su, dünyada
sınırsız miktarda mevcut mudur?
Afla¤ıda, do¤al kaynaklardan biri olan su ile ilgili birkaç haber bafll›¤›na yer verilmifltir.
Son zamanlarda birçok gazete ve televizyonda bu tür haberlere rastlamıflsınızdır.
Bu haberlerden hareketle ihtiyaçlarımızı karflılarken kulland›¤›m›z kaynaklarla ilgili
hangi sonuca ulaflabiliriz?
Haberlerde de gördü¤ünüz gibi dünyada
içme ve kullanma suyu sıkıntısı yaflanmakta
ve özellikle büyük flehirlerimizde barajlardaki
su miktarı günden güne azalmaktadır. Yani
yaflamımız için gerekli olan kaynaklardan biri
olan su tükenmektedir. Bu durum bize kaynak-
larımızın sınırlı oldu¤unu göstermektedir.
Dolayısıyla kaynaklarımızı kullanırken dikkatli
davranmalı ve gereksiz harcamalardan kaç›n-
mal›y›z.
Yandaki resim, “suyu tasarruflu kullanma”
konulu bir yarıflmada dereceye girmifltir. Sizce
bu resimde ne anlatılmak istenmektedir?
fiizen Akansel, Dünya Su Günü
Resim Yarıflması, Türkiye Birincisi
4
.

Ü
N

T
E
Dergi haberi, 31 May›s 2008.
Gazete haberi, 7 Ekim 2008.
Afla¤›daki bölümde, “Su Hayatt›r, Lütfen
Bofla Ak›tmayal›m.” bafll›¤› alt›nda su israf›n›
önlemeyle ilgili baz› öneriler yer almaktad›r.
Do¤al bir kaynak olan suyu do¤ru kullanma konusunda size düflen sorumluluklar
nelerdir?
59
Çal›flma
Kitab›
87
www.meb.gov.tr (Düzenlenmifltir.)
Su Hayatt›r, Lütfen Bofla Ak›tmayal›m
Hesapl› Yafl›yoruz
‹nsanların yaflamlarını sürdürmesinde
do¤al kaynakların yanında insan kay-
naklarına ve paraya da ihtiyaçları vardır.
‹nsanlar, sa¤lıklı ve mutlu bir yaflam
sürdürmek için çalıflırlar. Bu çalıflmalarının
karflılı¤ı olarak da ücret alırlar. Ahmet
Ulup›nar’›n annesi bir ma¤azada satıfl
elemanı, babası ise itfaiyecidir. Her ikisi
de her ay düzenli olarak maafl al›rlar.
Maafllarını aynı tarihlerde alan Asl› ve
Serkan Ulupınar gelirlerini öncelikle
ailelerinin ihtiyaçlarını ve bazı isteklerini
karflılamaya ayırırlar.
Üç kifliden oluflan Ulupınar ailesinin
bireyleri gelirlerini yani ellerindeki kayna¤ı
en verimli flekilde kullanmak için plan
yaparlar. Bu plan, bütçe denilen bir gelir-
gider planıdır. Öncelikle zorunlu ihtiyaçlar
için yap›lacak harcamaları belirlerler.
Ardından geriye kalan paradan, istek-
lerine yönelik harcamalar yaparlar. Zaman
zaman da tasarruf yapmaya çal›fl›rlar.
Sizin ailenizde de ayl›k bütçe haz›rlan›yor
mu? Ailenizde yap›lan bütçe ile Ulup›nar
ailesinin yapt›¤› bütçe aras›ndaki benzerlik
ve farkl›l›klar nelerdir?
Yukar›daki grafi¤e göre Karaca ailesinin ayl›k geliri yaklafl›k ne olabilir?
Harcama Miktar› (TL)
Harcama
Çeflitleri
0
100
200
300
400
500
yiyecek fatura
(elektrik, su vb.)
kira ulafl›m e¤itim tasarruf e¤lence
60
Çal›flma
Kitab›
Afla¤›da, Ulup›nar ailesinin komflular› olan Karaca ailesinin mart ay› bütçe grafi¤i
verilmifltir.
88
Ulup›nar ailesinin ocak ay› bütçesi
giyecek
+
4
.

Ü
N

T
E
fiimdi Ne Olacak?
Beyza on, a¤abeyi Burak ise on dört yafl›ndad›r. Beyza 4. s›n›f, Burak ise 8. s›n›f ö¤-
rencisidir. Beyza yaflad›klar›n›, hayallerini, umutlar›n› günlü¤üne kaydetmektedir. Afla¤›da
Beyza’n›n günlü¤ünden, farkl› tarihlerde yazm›fl oldu¤u bölümleri okuyacaks›n›z.
Beyza’n›n günlü¤ünde bahsetti¤i kaynaklar nelerdir? Kaynaklarla ihtiyaçlar aras›nda
nas›l bir iliflki vard›r?
89
ALIfiVER‹fiTEY‹M
Bir ürünü sat›n al›rken nelere dikkat edersiniz? Bir
örnekle aç›klay›n›z.
Ürün
Murat, okula gitmek için evden
ayrılırken annesine, akflam iki arka-
daflının evlerine yeme¤e gelece¤ini
söyledi. Annesi biraz telafllandı. Gün
içinde yapaca¤ı bazı iflleri vardı ve
alıflverifle de vakti yoktu. Buzdolabına
göz attı ve neler yapabilece¤ini dü-
flündü. Domates çorbası, bezelyeli
pirinç pilavı, tavuk ve sütlü bir tatlı
yapmaya karar verdi. Ancak alıflverifl
yapılması gerekiyordu. Hemen bir alıfl-
verifl listesi hazırladı ve gerekli parayı
da ayırdı. Alıflverifle kendisi gideme-
yece¤i için kızı Özge’den yardım istedi.
Özge de alıflverifle a¤abeyi Murat ile
gitmek istedi¤ini söyledi. Akflamüstü
Özge ve a¤abeyi beraber alıflverifl yap-
mak için evlerinin yakınında bulunan
markete gittiler.
Bu marketi, kaliteli ve ucuz ürün
sattı¤ı için tercih ediyorlard›. Özge ve
Murat bir alıflverifl sepeti al›p ilk önce
et bölümüne geçtiler. Temiz, fleffaf
pofletler içindeki tavuklardan birini son kullanma tarihine dikkat
ederek seçtiler. Beyaz önlüklü satıcı da tavu¤u tartarak üzerine
fiyat etiketi yapıfltırdı. Etikette 1 kg tavuk etinin fiyatı, tarttı¤ı tavu¤un
a¤ırlı¤ı ve ne kadar tuttu¤u yazılıydı.
Özge ve Murat tavu¤u sepete koyup biraz ilerideki konserve
bölümüne yöneldiler. Özge daha önce gazetede okuduklarını hatırladı.
Konserve alırken kapaklarına dikkat edilmesi gerekiyordu.
Kapakları fliflkin, kutusunda sızıntı ya da pas olanları
almak do¤ru de¤ildi. Ayrıca cam kavanoz tercih edilmeliydi.
Özge ve Murat, cam kavanozda yar›m kg’lık konserve
bezelye seçtiler. Konservede oldu¤u gibi paketlenmifl
sütü de üzerindeki üretim ve son kullanma tarihine
bakarak aldılar. Murat sebze bölümüne geçerek parlak
ve k›zarm›fl domatesleri seçti, poflete koydu, tarttırdı.
Bu bölümde görevli kifli, pofletin üzerine fiyat etiketini
yapıfltırdı.
90
Özge ve Murat, ürünleri alırken
üzerlerinde TSE damgası olmasına
da dikkat ediyorlard›. Murat, inter-
nette bir arafltırma yaparken TSE
ile ilgili bilgi edinmiflti. “Türk
Standartları Enstitüsü” adındaki
kurulufl, her ürünün hangi özellikleri
taflıması gerekti¤ini belirliyordu.
TSE damgası da bu ürünlerin stan-
dartlara uygun oldu¤unu göste-
riyordu.
Bir ürünün üzerinde TSE damgası olması neden önemlidir? Aç›klay›n›z.
Türk Standartları Enstitüsü, her türlü ürünün hangi kalitede ve nitelikte olaca¤ını
belirlemek amacıyla kurulmufltur. Kısa adı TSE’dir. Yalnız Türk Standartları
Enstitüsü tarafından kabul edilen ürünlere TSE damgas› vurulabilir.
Özge ile Murat, sepettekileri kont-
rol ettiler. Bir fleyler eksik gibiydi.
Ancak alıflverifl listesini bulamadılar.
Anlaflılan yolda düflmüfltü. Kasaya
geçtiler. Aldıklarını kasa görevlisine
uzattılar. Kasa görevlisi de tek tek
ürünleri makine önünden geçirerek
fiyatlarını fifle yazdırdı. Ürünlerin
toplam fiyatını söyledi. Özge ve Murat
gerekli ödemeyi yaptılar. Kasa görev-
lisi, para üstünü ve fifli uzattı. Onlar
da fifle bakarak ürünlerin fiyat ve
miktarlarını kontrol ettiler, sonra da
para üstünü sayd›lar.
Özge ile Murat’›n unuttuklar› ürünlerin hangileri oldu¤unu bulunuz. Özge ile Murat
bu ürünleri sat›n al›rken nelere dikkat etmelidir?
4
.

Ü
N

T
E
TSE, 1954 y›l›nda Odalar ve Borsalar Birli¤i bünyesinde
kurulmufltur.
61
Çal›flma
Kitab›
91
63 62
Çal›flma
Kitab›
Gülden Hanım, tüketici haklarıyla
ilgili bir arafltırma yaptı. Tüketici
haklarını koruyan resmî ve gönüllü
kurulufllar oldu¤unu ö¤rendi. Bu
derneklerden birine baflvurdu.
Botların fiflini, satın aldı¤ı ma¤azanın
ve üretici firmanın isimlerini verdi.
Sorun, yasal yollardan ücretsiz bir
flekilde çözümlendi. Ma¤aza, Gülden
Hanım’a parasını geri ödedi.
B‹L‹NÇL‹ TÜKET‹C‹ M‹Y‹Z?
Marketten bir paket meyve suyu aldınız. Meyve suyu
paketinin üzerindeki üretim ve son kullanma tarihine de
dikkat ettiniz. Ancak meyve suyunu içti¤inizde tadında
bir tuhaflık fark ettiniz. Ne yaparsınız?
Ekonomi
Gülden Hanım, bir ayakkabı ma¤azasından siyah bir bot satın aldı. Satıcı, botun hakiki
deri oldu¤unu, üründen çok memnun kalaca¤ını söyledi. Botu kaliteli iyi bir boyayla
boyamas›n› da tavsiye etti. Herhangi bir sorun yaflarsa da botun yenisiyle de¤ifltirilece¤ini
belirtti. Gülden Hanım, botu satın aldıktan birkaç gün sonra ya¤murlu bir havada giydi.
‹lk gün bir sorun yaflamadı ancak ertesi gün botun su aldı¤ını fark etti.
Afla¤ıda, Gülden Hanım’ın ald›¤› botları de¤ifltirmek için gösterdi¤i çabalar adım adım
yer almaktadır.
Gülden Hanım’ın yafladı¤ı duruma benzer bir durumla karflılafltınız mı? Arkadafllarınıza
anlatınız.
Yeniden flansını denemek
üzere botu satın aldı¤ı ma¤azaya
ve üretici firmaya aynı flekilde
birer mektup yazdı. Mektupta,
yapılan hata düzeltilmezse
haklarını yasal yollardan ara-
yaca¤ını belirtti. Ancak yine her
iki taraftan da olumlu bir cevap
alamadı.
Gülden Hanım, sorunu ayak-
kabı üreticisi firmaya bir mek-
tupla bildirdi. Satıcıyla arala-
r›nda yaflananlar› ve kendi talep-
lerini dile getirdi. Ancak botun
üreticisi olan firmadan da her-
hangi bir cevap alamadı.
Gülden Hanım, zaman geçirme-
den fiflini de yanına alarak botları
satın aldı¤ı ma¤azaya gitti. Yafladı¤ı
sorunu kibarca anlattı. Satın alırken
kendisine söylendi¤i flekilde bot-
ların de¤ifltirilmesini ya da parasının
iade edilmesini istedi. Ancak satıcı
olumlu bir cevap vermedi. Sorunun
kullanımdan kaynaklandı¤ını ifade
etti.
64
Çal›flma
Kitab›
92
Garanti belgesi neden gereklidir?
Üzerinde sa¤daki gibi aç›k-
lama bulunan bir ürün sat›n
ald›n›z. Talimata uymad›n›z ve
ürününüz bozuldu. Sizce ürünü
de¤ifltirme hakk›na sahip misiniz?
Aç›klay›n›z.
4
.

Ü
N

T
E
Tüketici olarak haklarımız oldu¤u gibi sorumluluklarımız da vardır. Satın aldı¤ımız
ürünün fifl veya faturas›n› almak en baflta gelen sorumluluklarımızdandır. Yiyecek satın
alırken üretim ve son kullanma tarihlerine dikkat etmemiz gerekir. Dayanıklı tüketim malları
alırken de garanti belgesi ve kullanım kılavuzunu mutlaka almalıyız. Ürünle ilgili bir sorun
ç›kt›¤›nda garanti belgesine ihtiyac›m›z olacakt›r. Kullan›m k›lavuzu da bizim ürünü do¤ru
kullanmamıza yardımcı olmak üzere hazırlanmıfltır.
Al›flverifl yapmadan önce afla¤›daki ad›mlar› izlersek ald›¤›m›z ürünlerle ilgili daha az
sorun yaflar›z.
‹nternet haberi, 27 fiubat 2009.
93
30 C’ta makinede
tersinden y›kay›n›z.
Kuru temizleme
yap›lmaz.
A¤art›c› kullan›lmaz.
So¤uk ütü yap›n›z.
Renk: Hâki
Tüketicilerin al›flverifllerinde bilinçli davranmalar›
kendilerinin ve ülkelerinin ekonomik kay›plar›n› en aza
indirecektir. Tüketiciler tüm dikkatlerine ra¤men ald›k-
lar› ürünle ilgili sorun yaflad›klar›nda haklar›n› arama-
l›d›rlar. Çünkü ülkemizde tüketici haklar› yasalarla
güvence alt›na al›nm›flt›r.
Tüketicinin Korunmas› Hakk›ndaki Kanun’un
amaçlar›;
• Tüketicinin sa¤l›k, güvenlik ve ekonomik ç›karlar›n›
koruyucu, ayd›nlat›c›, e¤itici, zararlar›n› giderici önlem
almak,
• Tüketicilerin kendilerini koruyucu giriflimlerini
özendirmek,
• Gönüllü kurulufllar› teflvik etmeye iliflkin konular›
düzenlemektir.
Tüketici haklar›yla ilgili bir yasan›n olmas› önemli midir? Neden?
Tüketicinin Korunmas› Hakk›ndaki Kanun gere¤i, il ve ilçelerde tüketici haklar›ndan
sorumlu hakem heyetleri bulunmaktad›r. Ayr›ca tüketici dernekleri de yasalara uygun
olarak tüketici haklar›n›n korunmas›na yönelik çal›flmalar yapmaktad›r.
Belediyeler de tüketici sorunlar›yla yak›ndan ilgilenmektedir. www.ibb.gov.tr, 2 Mart 2009.
ALO
TÜKET‹C‹
177
94
Baz› Tüketici Dernekleri
Tüketici Dernekleri Federasyonu (TÜDEF)
Tüketiciyi Koruma Derne¤i (TÜKODER)
Tüketiciler Derne¤i (TÜDER)
Tüketici Bilincini Gelifltirme Derne¤i (TÜB‹DER)
Avrupa Tüketicileri Koruma Derne¤i (ATUKODER)
Tüketici Haklar› Merkezi (TÜMER)
Tüketiciler Birli¤i
Tüketiciyi Koruma ve Dayan›flma Birli¤i Derne¤i
(TÜKO-B‹R)
Tüketici Haklar› Derne¤i (THD)
Tüm Tüketicileri Koruma Derne¤i (TTKD)
Çevre ve Tüketici Haklar›n› Koruma Derne¤i
(ÇETKODER)
65
Çal›flma
Kitab›
4
.

Ü
N

T
E
Afla¤›da, bir tüketicinin karfl›laflt›¤› sorun anlat›lmaktad›r.
Bir pazar günü akflamüzeri Demet Han›m diflinin dolgusunun düfltü¤ünü fark etti.
Yavafl yavafl a¤r›s› da artmaya bafllam›flt›. Sabah› bekleyecek sabr› kalmad› ve
mahallelerindeki poliklini¤e gitti. Görevli taraf›ndan tedavi sandalyesine oturtuldu.
K›l›¤› pek de doktora benzemeyen biri, hangi diflinin a¤r›d›¤›n› sorarak tedaviye
bafllad›. Demet Han›m, ilk flaflk›nl›¤› geçtikten sonra etrafa bir göz atabildi.
Muayenehanenin gere¤i gibi temiz olmad›¤›n› gördü, kullan›lan aletlerin dezenfekte
edilmemifl oldu¤unu düflündü. Duvarda as›l› diploman›n diflini dolduran kifliye ait
olmad›¤›n› fark etti. Difline dolgu yapan kifli tedaviye bafllamadan önce elini de
y›kamam›flt›. Temizlik ve hijyen konusunda birkaç sorudan sonra konuflmalar›
neredeyse kavgaya dönüfltü. Ayn› kifli, muayenehanenin temizli¤inin yeterli oldu¤unu,
bugüne kadar hiçbir problem yaflamad›klar›n› söylüyordu. Demet Han›m ad›n›, adresini
b›rakt›; para ödemeden ayr›ld›. Ertesi gün poliklinik sahibi ile görüflerek flikâyetini
iletti. Bununla da yetinmeyerek durumu Sa¤l›k Bakanl›¤› yetkililerine yaz›l› olarak
bildirdi.
‹pek Gürkaynak, Yurttafl Olmak ‹çin, s.128.
Siz Demet Han›m’›n yerinde olsan›z nas›l davran›rd›n›z? Aç›klay›n›z.
Gazete haberi, 22 A¤ustos 2008. (Düzenlenmifltir.)
Gazete haberi, 1 Aralık 2005.
Gazete haberi, 18 Nisan 2008. (Düzenlenmifltir.)
“Bilinçli tüketici” ne demektir? Kendinizden ya da yak›n çevrenizden bir örnek
vererek aç›klay›n›z.
Afla¤›da bilinçli tüketici haberleri yer almaktad›r.
66
Çal›flma
Kitab›
95
Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanl›¤› Kayseri ‹l Müdürlü¤ü Tüketici
Masas›na 2 bin 278 olmak üzere 2 bin 820 flikâyet yap›ld›.
Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanl›¤›n›n “11. Geleneksel Tüketici Ödülleri” sahiplerini
buldu. Bilinçli Tüketici dal›nda, kullanmakta oldu¤u kredi kart›ndan her y›l kesilen “Kredi
Kart› Üyelik Ücreti”ni geriye dönük olarak almak için Tüketici Sorunlar› Hakem Heyetine
baflvuran Hüsamettin Sö¤üt’e verildi. Sö¤üt’ün takip etti¤i yasal hak arama süreci sonucunda,
ilgili bankadan 8 y›ll›k kredi kart› üyelik ücretini geri ald›¤› belirtildi. Saç›n›, istemedi¤i biçimde
k›sa ve yanl›fl kesti¤i, bu nedenle saç›na kaynak yapt›rmak sorunda kald›¤› gerekçesiyle
kuaförü hakk›nda dava açan ve kazanan Solmaz Gülmez de bu çabas›yla bilinçli tüketici
ödülüne lay›k görüldü.
ÜRET‹M, DA⁄ITIM VE TÜKET‹M MACERASI
Okul çantan›z›n sizin elinize gelinceye kadar üretim
ve da¤›t›m aflamalar› hakk›nda neler biliyorsunuz?
Bir ürünün insanlar›n kullanaca¤› hâle gelinceye kadar uzun bir süreçten geçti¤ini
tahmin edebilirsiniz. Okul çantan›z› ele alal›m. Çantan›z deri, astar, fermuar gibi malzemelerin
bir araya getirilmesiyle üretilir, ma¤azalara gönderilir. Çantan›zda üretimden da¤›t›ma
kadar birçok kiflinin eme¤i vard›r. Siz de anne baban›zla ma¤azaya girdi¤inizde çeflit
çeflit çantalar görürsünüz. Anneniz be¤endi¤iniz bir çantay› iyice inceler, “Bu çanta
yapay deriden yap›lm›fl.” der. Peki bir ürünün yapay olmas› ne anlama gelir? Yapay
olmayan ürünler de var m›? Afla¤›daki aç›klamalar› okuyunuz.
Yapay Madde ‹fllenmifl Madde Do¤al Madde
Do¤ada kendili¤inden
oluflan, insanlar taraf›ndan
yap›lmayan maddelere
do¤al maddeler denir.
Do¤al maddelerin yap›s›n›n
de¤ifltirilerek veya yapay
maddelerle bir araya
getirilerek elde edilen farkl›
yap›daki maddelere yapay
madde denir.
Do¤al maddelerin
kullan›labilmesi için kesme,
eritme gibi farkl› ifllemlerden
geçirilerek elde edilen
maddelere ifllenmifl madde
denir.
Gördü¤ünüz gibi, ürünleri her zaman do¤adan elde etti¤imiz hâlleriyle kullanm›yoruz.
Ürünler tüketime hazır hâle gelinceye kadar birçok aflamadan geçiyor. Örne¤in, ülkemizde
onlarca çeflidi üretilen peynir, sofralarımıza gelene kadar nasıl bir yol izliyor? Peynirin
üretim, da¤ıtım ve tüketim aflamalarını farklı mesleklerden kiflilerin a¤zından dinleyelim:
Mehmet Ifl›kl› (34 Yafl›nda, Çiftlik Çal›flan›)
“Bizim çiftlikte gün çok erken saatlerde bafllıyor.
Öncelikle ahırların günlük temizli¤i yapılıyor, hayvanlara
yem ve su veriliyor. Süt veren hayvanlara makineler
takılarak sa¤ım ifllemi gerçeklefltiriliyor. Toplanan süt
büyük, temiz kaplara dolduruluyor. Çiftlikte temizlik çok
önemli çünkü kısa süre içinde sütte zararl› bakteriler
üreyebiliyor. Her gün saat yedi civarında fabrikanın süt
toplama aracı gelerek sütü topluyor. Bazen yem bazen
ise para karflılı¤ında sütü satıyoruz. Çiftlikte sütün macerası kısa sürüyor gibi görünse de iflimiz
çok zor. Çiftli¤in temizli¤i, süt sa¤ımı, hayvan bakımı vs. sürekli dikkat edilmesi ve zaman
ayrılması gereken ifller. Sık sık veterinerler gelerek çiftlik flartlarını ve hayvanları kontrol ediyorlar.”
96
süt pastörize süt
Ekonomik
faaliyet
Da¤›t›m
‹fl bölümü
Pazar
Ticaret
Tüketim
Üretim
Süt tozu
4
.

Ü
N

T
E
Peynirin sofranıza gelene kadar izledi¤i üretim, da¤ıtım ve tüketim aflamaları
nelerdir?
Emre Dalg›ç (40 Yafl›nda, fioför)
“Ben on befl yıldır bir süt ve süt ürünleri
firmasının elemanıyım. Kocaman so¤uk hava
deposu fleklinde bölümü olan araç kullanı-
yorum. Her gün ö¤leden sonra bakkal ve
marketlerden ürün siparifllerini alıyorum. Ertesi
gün, sabah erken saatlerde firmanın ana
deposuna gidiyorum. Sipariflleri arabaya
yüklüyorum. Ardından market ve bakkallara
giderek ürünlerin da¤ıtımını yapıyorum.”
Ahmet Koç (29 Yafl›nda, G›da Mühendisi)
“Konya’da süt ve süt ürünleri fabrikasında
çalıflıyorum. Daha kaliteli ve sa¤lıklı ürünler
hazırlamak üzere arafltırmalar yapan ekipte
görevliyim. Ayr›ca ürünlerin sa¤lıklı ve kaliteli olup
olmadı¤ını kontrol etmek de görevlerim aras›n-
dad›r. Peynirin ham maddesi olan sütün fabri-
kamıza gelmesinden peynir olana kadar geçirdi¤i
aflamaları titizlikle izliyorum. Örne¤in, öncelikle
sütün taze olmasına dikkat ediyoruz. Sonra sütü
pastörize ediyoruz. ‘Pastörizasyon’ dedi¤imiz
ifllemde ise sütü özel aletlerle 75
o
C’ a kadar ›s›t›p h›zl› bir flekilde so¤utuyoruz. Bu ifllem
sa¤lıklı bir peynir üretimi için en önemli aflamadır. Sonra süte maya katarak pıhtılaflmasını
sa¤lıyoruz. Pıhtılaflma istedi¤imiz ölçüye ulafltı¤ında peyniri parçalar hâlinde keserek
dinlenmeye b›rak›yoruz. Fabrikadaki son ifllemde ise peynirler ambalajlanarak so¤uk hava
depolarında depolanıyor.”
Necla Acar (42 Yafl›nda, Difl Hekimi)
“Hem bir anne hem de bir hekim olarak
peynir her zaman satın aldı¤ım bir ürün.
Ülkemizin dört bir yanında birbirinden
lezzetli ve çeflitli peynirler var. Hangi birini
saysam? Ezine peyniri, Erzincan tulum
peyniri, Kars kafları, Erzurum civil peyniri,
Van otlu peyniri… Peyniri satın alırken taze
ol ması na di kkat edi yorum. Peyni r,
beslenme ça¤ındaki çocukların mutlaka
tüketmesi gereken bir ürün. Çünkü peynirin
enerji de¤eri yüksek. Ayn› zamanda tam
bir protein ve kalsiyum deposu.”
97
Otomobil Fabrikas›nday›z
Hayatımızı kolaylafltıran araçlardan biri de otomobildir. Yüzlerce parçadan oluflan
otomobillerin üretiminde tek çeflit madde kullanılmamaktadır. Otomobil üretiminde demir,
alüminyum, plastik, deri gibi ifllenmifl ve yapay maddelerde kullan›l›r.
Sizce bir otomobil hangi aflamalardan geçerek tüketicinin hizmetine sunulur?
Burak’ın babası bir otomobil firması için bilgisayarda araba modelleri tasarl›yor. Sonra
yapt›¤› tasar›ma göre a¤aç, kâ¤ıt, plastik ya da alçıdan küçük maketler yapıyor. Tasarladı¤ı
modeller be¤enilirse fabrikada ilk örnek (prototip) üretilip çeflitli testlerden geçiriliyor.
Burak bir gün babasından kendisini çal›flt›¤› fabrikaya götürmesini istedi. Fabrikaya
gitmeden önce babası ona, otomobillerin geçmiflten günümüze nasıl geliflti¤ini foto¤raflarla
anlattı. Burak’ın babasının gösterdi¤i, 1770- 2007 yılları arasına ait otomobil foto¤raflarını
siz de kitabınızın sayfalarında görebilirsiniz.
Afla¤ıda, Burak’ın otomobil fabrikas›na yapt›¤› geziyi anlattı¤ı yazı yer almaktadır.
Burak’ın yazısında otomobil yap›m›n›n hangi aflamaları yer almaktadır?
98
99
Afla¤ıda, otomobilin üreticiden tüketiciye sunuluncaya kadar geçirdi¤i
aflamalar gösterilmifltir. Bu aflamalar›n neler oldu¤unu görsellerden
yararlanarak sırasıyla anlatınız.
Otomobilin tüketici kullan›m›na kadar geçirdi¤i macerada birçok kimsenin eme¤i
oldu¤unu fark ettiniz mi? Bu süreçte örne¤in, lastikleri yapan iflçiler olmasaydı neler
olurdu?
Bir ürünün üretimden tüketime sunulması sürecinde pek çok insan çalıflır. ‹flte bu
çalıflanlar arasındaki ifl bölümüyle ürün son hâlini alarak tüketime sunulur. Tar›m,
hayvanc›l›k, ticaret, turizm gibi di¤er ekonomik faaliyetlerde de ifl bölümü vardır.
Tüketime hazır hâle gelen otomobiller ulaflım araçlarıyla satıfl yerlerine da¤ıtıl›r.
Otomobillerin tüketiciye ulafl›ncaya kadar el de¤ifltirmesiyle ticaret gerçekleflir.
Otomobil üretimi ülkemiz ekonomisinde önemli bir yere sahiptir. Satıfla sunulan
otomobillerin tanıtımı için reklam hazırlanır. Reklamlar, bir ürünün benzerleri arasında
daha çok tercih edilmesi için yapılır. Kaliteli ürünler, do¤ru tanıtımlarla kârl› bir pazar
oluflturur.
1 2
4
5
3
68 67
Çal›flma
Kitab›
B‹Z‹M ‹Ç‹N ÇALIfiANLAR
Soka¤ınızdaki çöplerin iki hafta toplanmadı¤›n› ya da su
tesisatındaki arızan›n bir aydır giderilemedi¤ini düflünün.
Neler yaflars›n›z?
Meslek
Emek
Hayatımızı tek baflımıza devam ettiremeyiz. Bir gününüzü düflünün. Bir gün içinde
sizin için kimler çalıflıyor? Yiyeceklerimizi üretenler, giysilerimizi dikenler, onları ma¤azalarda
satanlar, sizin güvenli¤inizi sa¤layanlar; evinizi, okulunuzu infla edenler; kitaplarınızı,
defterlerinizi imal edenler, sevdi¤iniz çizgi filmi yapanlar, oyun oynadı¤ınız parkları
temizleyenler… Bu örneklere siz baflkalar›n› da ekleyebilirsiniz. Bu kimselerden biri, iflini
yapmadı¤ında neler olabilece¤ini tahmin edebilirsiniz.
Bir kimsenin geçimini sa¤lamak için yaptı¤ı sürekli ifl onun mesle¤idir. Asl›nda geçimini
sa¤lamak için çal›flan, emek harcayan kimse baflka insanlar›n ihtiyaç ve isteklerini de
karfl›lamaktad›r. Veteriner, nakliyeci, taksi floförü, elektrik mühendisi, bilgisayar operatörü,
hostes, gazeteci, ayakkabı tamircisi, semerci… Bir anda aklınıza onlarca meslek gelebilir.
fiimdi çeflitli meslek alanlar›nda bizim için çal›flan kiflilerden baz›lar›n›n neler yapt›¤›na
bir göz atal›m:
“‹nflaatlarda s›vac› olarak çal›fl›yorum. Mesle¤imi uzun
süredir yan›nda çal›flt›¤›m ustamdan ö¤rendim. Evlerin,
okullar›n, hastanelerin yap›m›nda çal›fl›yorum. Benden önce
bir binan›n yap›m›nda birçok kifli çal›fl›yor ama benim
yapt›¤›m s›vayla binalar daha sa¤l›kl›, güvenli ve güzel bir
hâle geliyor.
Binalar›n yap›m›nda benden baflka kimler çal›fl›yor olabilir?
Örnekler veriniz.”
“Dedem de babam da ö¤retmendi. Ben de onlara öze-
nerek ö¤retmen oldum. Merakl› gözlere bir fleyler ö¤retmek
beni çok mutlu ediyor.
Mesle¤e Elâz›¤’›n bir köyünde bafllad›m. 15 y›l boyunca
ülkemin farkl› yerlerinde çal›flt›m. Ö¤retmenlik özveri gerek-
tiren bir meslek. Çocuklar› çok sevmek gerekiyor. Dünyaya
bir daha gelsem yine ö¤retmen olurdum.”
“Ben doktorum. Uzun yıllar süren zor bir e¤itimden geç-
tim. Aslında bilim günden güne geliflti¤i için e¤itim sürecim
hiçbir zaman sona ermedi. Uzmanlık alanım çocuk hasta-
lıkları. Çalıflma koflullarımız zor olsa da insanların dertlerine
çare bulmaya çalıfltı¤ım için mesle¤imi seviyorum. ‹nsanlar
genelde hastal›klar› ilerleyince bize gelirler. Oysa düzenli
sa¤lık kontrolleri yaptırıp kendilerine dikkat etseler daha
sa¤lıklı bir toplum oluruz. Sa¤lık sektöründe benden baflka
kimler çalıflıyor olabilir?”
100
Meslekler insanların ihtiyaçlarından do¤mufltur. ‹htiyaçlar de¤ifltikçe ya da yeni
ihtiyaçlar ortaya çıktıkça mesleklerde de de¤iflimler görülmektedir. Örne¤in, yüz yıl önce
bilgisayar mühendisli¤inden bahsedilmezken günümüzde en çok ihtiyaç duyulan
mesleklerdendir. Yine yüz yıl önce birçok yerde sık sık karflımıza çıkan semerciler günü-
müzde parmakla sayılacak kadar azalmıfltır.
Siz de yakınlarınızdan biriyle röportaj yaparak mesle¤iyle ilgili bilgi edininiz.
4
.

Ü
N

T
E
“On yılı aflkın süredir Çankırı Belediyesinde çalıflı-
yorum. Bu ifle alınırken fiziksel gücümüzü de ölçecek
zorlu bir sınavdan geçtik. Sadece yangınlara müdahale
etmek de¤il herhangi bir yerde mahsur kalmıfl insan
ve hayvanları kurtarmak da ifllerimiz arasında. Bir
yangın haberi aldı¤ımızda en kısa sürede hazırlanıp
gitmemiz çok önemli. Çünkü kaybedece¤imiz her
dakika bir can kaybına neden olabilir. Bu yüzden sık
sık tatbikatlar yapıyoruz. Peki, siz bize nasıl ulafla-
bilece¤inizi biliyor musunuz?”
70 69
Çal›flma
Kitab›
“Ben bilgisayar mühendisiyim. Üniversiteden mezun
olduktan sonra kısa sürede ifl buldum ve iki yıldır bir
bilgisayar yazılım flirketinde çalıflıyorum. Ben bilgisayarla
küçük yafllarda tanıfltım. Anne ve babam bilgisayar
baflında çok vakit harcamamdan zaman zaman flikâyet
etseler de meslek seçimimde bana destek oldular.
Bilgi ça¤ında yaflıyoruz ve bilgisayar dünyası o kadar
hızlı gelifliyor ki biz bile hızına zor yetifliyoruz. Günü-
müzde en çok ihtiyaç duyulan meslekler hangileridir?
Neden?”
“Isparta’nın Yalvaç ilçesinde semercilik yapan birkaç
ustadan biriyim. Benim çocuklu¤umda ilçemizde semer-
cilik önemli mesleklerdendi. Semer, hayvanlar›n s›rt›na
yerlefltirilen, üzerine yük ba¤lanan ya da binilen, iskeleti
a¤açtan olan bir araçt›r. Babam da beni bir zanaat ö¤re-
neyim diye semerci Ali Usta’nın yanına çırak verdi. fiimdi-
lerde ulaflım ve taflımada hayvanlardan fazla yarar-
lanılmadı¤ı için bizim meslek de geçmiflte kalan meslekler
arasına girdi. Yafladı¤ınız çevrede eskiden çok ihtiyaç
duyulan ama flimdilerde çok az rastlanan mesleklere
neleri örnek verirsiniz?”
101
KEND‹M‹ DE⁄ERLEND‹R‹YORUM
A. Afla¤›daki cümlelerden do¤ru olanlar›n bafl›na “D”, yanl›fl olanlar›n bafl›na
“Y” yaz›n›z. Yanl›fl cümlelerin do¤rular›n› noktal› yerlere yaz›n›z.
( ) 1. Temel ihtiyaçlar›m›z› erteleyebiliriz.
....................................................................................................................................
( ) 2. Alıflveriflte isteklerimizi ön planda tutmalıyız.
....................................................................................................................................
( ) 3. Bütçemize uygun al›flverifl yapmal›y›z.
....................................................................................................................................
( ) 4. Ald›¤›m›z bir ürün bozuk ç›karsa atmal›y›z.
....................................................................................................................................
( ) 5. Reklam› yap›lan bütün ürünler kalitelidir.
....................................................................................................................................
( ) 6. Al›flveriflten sonra fifl-fatura almal›y›z.
....................................................................................................................................
( ) 7. Sat›n ald›¤›m›z dayan›kl› ürünler için garanti belgesi istemeliyiz.
....................................................................................................................................
( ) 8. Standartlara uygun kalitedeki ürünlere TSE damgas› vurulur.
....................................................................................................................................
( ) 9. Tasarruf hiçbir fleyin gereksiz yere harcanmamas› demektir.
....................................................................................................................................
3. Ozan’›n bir haftal›k harçl›¤› 30 TL’dir. Ozan bir hafta boyunca hangi s›ralamaya
göre harcama yapmal›d›r?
102
B. Afla¤›daki sorular› okuyunuz. Do¤ru cevab› iflaretleyiniz.
1. Afla¤›da verilenlerle bir grup oluflturulsa hangisi grubun d›fl›nda kal›r?
ayakkab› ekmek cep telefonu su ev
A) Ayakkab› B) Cep telefonu C) Su D) Ev
2. Afla¤›da efllefltirilen meslekler ve çal›flma alanlar›ndan hangisi yanl›flt›r?
A) Doktor-sa¤l›k B) Ö¤retmen-e¤itim C) fioför-ulafl›m D) Terzi-iletiflim
A) Temel ihtiyaçlar, ihtiyaçlar, istekler
B) ‹stekler, ihtiyaçlar, temel ihtiyaçlar
C) ‹htiyaçlar, temel ihtiyaçlar, istekler
D) ‹stekler, temel ihtiyaçlar, ihtiyaçlar
4. Pamuk tarlada yetiflir, fabrikada ip hâline getirilir. Bu ipler renk renk boyan›r. ‹pler
kurutulduktan sonra kumafllar dokunur. Bu kumafllardan giysiler dikilir. Ma¤azalara
gönderilen giysileri vitrinlerde görürsünüz. Bazen de bu giysilere tan›d›klar›n›z›n üzerinde
rastlars›n›z.
Yukar›daki metni okuyunuz. Alt› çizili sözcüklerden hangi ikisi bir ürünün üretim
yeridir?
A) Ma¤aza-kumafl B) Giysi-vitrin C) Tarla-fabrika D) Ma¤aza-vitrin
5. ‹stek, yaflam›m›z› sürdürmek için gerekli olmayan ama sahip olmaktan hoflland›¤›m›z
fleylerdir.
Afla¤›dakilerden hangisi iste¤e bir örnektir?
A) Ayfle’nin so¤uk havada palto giymesi
B) Mehmet’in her gün çikolata yemesi
C) Ahmet’in düzenli ders çal›flmas›
D) Fatma’n›n günde iki kez difllerini f›rçalamas›
6. Leyla, harcamalar›n› haftal›k olarak planlamaktad›r. Afla¤›da Leyla’n›n bir haftal›k
harcamalar›n› ve tasarrufunu gösteren grafik verilmifltir. Grafi¤e göre Leyla için afla¤›daki
yarg›lardan hangisine ulafl›lamaz?
7. Mithat, yeni bir bilgisayar sat›n almak istiyor. Mithat, bilinçli bir tüketici olarak
afla¤›dakilerden hangisine ya da hangilerine dikkat etmelidir?
I. Kullan›m k›lavuzunun olmas›na
II. Garanti belgesinin olmas›na
III. TSE belgesinin olmas›na
IV. Ambalaj içinde olmas›na
A) I ve II B) I ve III C) I, II ve III D) Hepsi
103
0
2
5
6
8
10
12
Harcama
Çeflitleri
Harcama Miktar› (TL)
15
Ulafl›m Yiyecek Tasarruf
A) Ulafl›m gideri 10 TL’dir.
B) Haftada 6 TL tasarruf etmektedir.
C) Yiyece¤e ulafl›mdan fazla harcamaktad›r.
D) Ulafl›m ve yiyecek gideri 30 TL’dir.
C. Mustafa Bey, indirim sezonunda bir tak›m elbise sat›n ald›. Sat›c›dan biraz
daha indirim yapmas› karfl›l›¤›nda fifl ya da fatura almad›. Ancak eve geldi¤inde
pantolonda delik oldu¤unu fark etti. Tak›m elbiseyi ma¤azaya götürdü. Ancak
sat›c› iadeyi kabul etmedi.
Afla¤›daki sorular› bu olaydan yola ç›karak cevaplay›n›z.
1. Mustafa Bey, bir tüketici olarak al›flverifl s›ras›nda do¤ru mu davranm›flt›r? Neden?
.....................................................................................................................................
...........................................................................................................................................
2. Sat›c› hakl› m›d›r? Neden?
.....................................................................................................................................
...........................................................................................................................................
3. Mustafa Bey’in sorununu çözmek için ne tavsiye edersiniz?
....................................................................................................................................
...........................................................................................................................................
4. Mustafa Bey’in yerinde siz olsayd›n›z nas›l davran›rd›n›z?
.....................................................................................................................................
...........................................................................................................................................
4
.

Ü
N

T
E
4
SAYFA
‹Ç‹NDEK‹LER .................................................................................................................... 8
Ö⁄RENC‹ ÇALIfiMA K‹TABI TANITIM fiEMASI ............................................................... 10
1. ÜN‹TE: KEND‹M‹ TANIYORUM .................................................................................. 12
KEND‹M‹ TANIYORUM ..................................................................................................... 13
B‹REYSEL ÖZELL‹KLER ................................................................................................... 14
ÖZEL ÇOCUKLAR ............................................................................................................ 15
DUYGU TORBASI ............................................................................................................ 16
DUYGULARIM VE DÜfiÜNCELER‹M ............................................................................... 17
NE KADAR SAYGILIYIZ? .................................................................................................. 18
YAfiAMIMDAN KES‹TLER ................................................................................................ 19
A‹LEM‹N KRONOLOJ‹S‹ ................................................................................................... 20
K‹ML‹K BELGEM‹ ‹NCEL‹YORUM. ................................................................................... 21
ONUN H‹KÂYES‹ .............................................................................................................. 22
ÜN‹TE DE⁄ERLEND‹RMES‹ ............................................................................................. 23
2. ÜN‹TE: GEÇM‹fi‹M‹ Ö⁄REN‹YORUM ........................................................................ 25
PAPATYADA B‹R H‹KÂYE VAR ........................................................................................ 26
EV‹M‹ZDEK‹ M‹RAS .......................................................................................................... 27
KÜLTÜRÜMÜZÜ TANIYORUZ ......................................................................................... 28
M‹LLÎ KÜLTÜR ÖGELER‹M‹Z ........................................................................................... 29
OYUNLARIMIZ ................................................................................................................. 30
OYUNLARI BULALIM ....................................................................................................... 31
KÜLTÜRÜMÜZÜ GELECE⁄E TAfiIYORUZ ..................................................................... 32
GEÇM‹fiTEN GÜNÜMÜZE EV‹M‹Z ................................................................................... 33
MUSTAFA KEMAL’‹ TANIYORUM .................................................................................... 34
ÇANAKKALE .................................................................................................................... 35
M‹LLÎ MÜCADELE YILLARINDA ÇEVREMDE YAfiANANLAR ......................................... 36
M‹LLÎ MÜCADELE’DE TÜRK KADINI ............................................................................... 37
M‹LLÎ MÜCADELE YILLARINDA ATATÜRK’ÜN L‹DERL‹⁄‹ ............................................. 38
ÜN‹TE DE⁄ERLEND‹RMES‹ ............................................................................................. 39
‹Ç‹NDEK‹LER
8
‹Ç‹NDEK‹LER
3. ÜN‹TE: YAfiADI⁄IMIZ YER ........................................................................................ 41
EVDEN OKULA ................................................................................................................. 42
YAfiASIN PUSULA ........................................................................................................... 43
KROK‹ Ç‹Z‹YORUM .......................................................................................................... 45
HAVA OLAYLARI VE YAfiAM ........................................................................................... 46
GÖZLEM YAPIYORUM .................................................................................................... 47
DO⁄AL MI, BEfiERÎ M‹? ................................................................................................... 48
DO⁄A SEVG‹S‹ ................................................................................................................. 50
GELECE⁄‹M‹Z NE OLACAK? ........................................................................................... 51
CO⁄RAF‹ ÖZELL‹KLER .................................................................................................... 52
A‹LE AFET PLANI ............................................................................................................. 53
DEPREM ........................................................................................................................... 54
ÜN‹TE DE⁄ERLEND‹RMES‹ ............................................................................................. 55
4. ÜN‹TE: ÜRET‹MDEN TÜKET‹ME .................................................................... 57
‹HT‹YAÇ VE ‹STEKLER‹M ..................................................................................... 58
KAYNAKLARIMIZ .................................................................................................. 59
KEND‹ BÜTÇEM‹ HAZIRLIYORUM ....................................................................... 60
AMBLEMLER ........................................................................................................ 61
ALIfiVER‹fi YAPIYORUZ ....................................................................................... 62
PAZARA G‹DEL‹M ................................................................................................. 64
AF‹fi HAZIRLIYORUM ........................................................................................... 65
B‹L‹NÇL‹ TÜKET‹C‹ ............................................................................................... 66
ÜRET‹M, DA⁄ITIM VE TÜKET‹M .......................................................................... 67
TABLO VE GRAF‹K OKUYORUM ......................................................................... 68
‹HT‹YAÇLAR VE MESLEKLER .............................................................................. 69
B‹Z K‹M‹Z? ............................................................................................................ 70
ÜN‹TE DE⁄ERLEND‹RMES‹ ................................................................................. 71
SÖZLÜK ................................................................................................................ 73
KRONOLOJ‹ .......................................................................................................... 76
KAYNAKÇA ........................................................................................................... 78
TÜRK‹YE HAR‹TASI .............................................................................................. 81
TÜRK DÜNYASI HAR‹TASI ................................................................................... 82
9
10
Ö⁄RENC‹ ÇALIfiMA K‹TABI TANITIM fiEMASI
Ünitenin sıra numarasını gösterir.
Etkinliğin adını gösterir.
Ünitenin başında, ortasında ve sonunda üniteyle
ilgili değerlendirmelerinizi kaydedeciğiniz
formlara yer verilmiştir.
Etkinliğin nasıl yapılması gerektiği
burada yazılıdır.
Etkinlikle ilgili görseller ve açıklamaları
yer almaktadır.
Etkinlikle ilgili ki tap, dergi gibi kaynaklardan
yapılan alıntılar yer almaktadır.
Üni te ile ilgili konuları ve etkinlik
adlarını gösterir.
11
Ö⁄RENC‹ ÇALIfiMA K‹TABI TANITIM fiEMASI
Konu içeriğini destekleyen internet
haberleri yer almaktadır.
Konu içeriğini destekleyen gazete
haberleri yer almaktadır.
Üni te ve öğrendi kl eri ni zl e i l gi l i
değerlendi rme sorul arına bu bölümde yer
verilmiştir.
Etkinlikleriniz sırasında zaman zaman
çalışmalarınızı değerlendirebileceğiniz
değerlendirme formlarına bu bölümde yer
verilmiştir.
1TL
KONULAR ETK‹NL‹KLER
BENZER VE FARKLI YÖNLER‹M
KEND‹M‹
DE⁄ERLEND‹R‹YORUM
• KEND‹M‹ TANIYORUM
ÜN‹TE DE⁄ERLEND‹RMES‹
DUYGULARIMLA,
DÜfiÜNCELER‹MLE VARIM
DUYGULARIMI,
DÜfiÜNCELER‹M‹ NASIL ‹FADE
EDEB‹L‹R‹M?
• B‹REYSEL ÖZELL‹KLER
BAfiKALARINA SAYGILIYIM
• DUYGULARIM VE DÜfiÜNCELER‹M
YAfiADIKLARIMI SIRALIYORUM
ÜLKEM‹N VATANDAfiIYIM
• DUYGU TORBASI
• YAfiAMIMDAN KES‹TLER
• A‹LEM‹N KRONOLOJ‹S‹
• K‹ML‹K BELGEM‹ ‹NCEL‹YORUM
• ONUN H‹KÂYES‹
NELER Ö⁄RENECE⁄‹M?
1. ÜN‹TE
KEND‹M‹ TANIYORUM
12
• NE KADAR SAYGILIYIZ?
• ÖZEL ÇOCUKLAR
Üniteye bafllamadan önce ders kitab›n›zdaki ünite kapa¤›na, görsellere ve
içindekiler k›sm›na göz at›n›z. Bu ünite ile ilgili olarak afla¤›daki sorular›
cevaplay›n›z.
1. Bu ünitede iflleyece¤iniz konu ya da kavramlar hakk›nda neler biliyorsunuz?
.....................................................................................................................................
........................................................................................................................................
........................................................................................................................................
2. Bu konu ve kavramlardan en çok hangisini merak ediyorsunuz? Neden?
.....................................................................................................................................
........................................................................................................................................
........................................................................................................................................
KEND‹M‹ TANIYORUM
En hoflland›¤›m yönüm ......................................................................................
.................................................................................................................................
En hofllanmad›¤›m yönüm ......................................................................................
.................................................................................................................................
En büyük korkum ......................................................................................
.................................................................................................................................
Benim için katlanmas› en zor durum ..............................................................................
.................................................................................................................................
Geçmiflle ilgili hat›rlad›¤›m en kötü olay ..................................................................
...........................................................................................................................................
En mutlu anlar›m ....................................................................................................
.................................................................................................................................
En büyük sorunum ......................................................................................
.................................................................................................................................
Anlayamad›¤›m tek durum ......................................................................................
.................................................................................................................................
Gerçekleflmesini en çok istedi¤im hayalim ................................................
.................................................................................................................................
En çok de¤ifltirmek istedi¤im fley ...........................................................................
..........................................................................................................................................
En çok ihtiyaç duydu¤um insan ......................................................................................
.................................................................................................................................
Yaflam›mdaki en özel insan ......................................................................................
.................................................................................................................................
En nefret etti¤im davran›fl ......................................................................................
.................................................................................................................................
En k›zd›¤›m davran›fl ......................................................................................
.................................................................................................................................
1
.

Ü
N

T
E
Bireysel özelliklerinizi dikkate alarak afla¤›daki cümleleri tamamlay›n›z.
13
B‹REYSEL ÖZELL‹KLER
1. Tabloyu inceleyerek hangisinin fiziksel, hangisinin duygusal, hangisinin zihinsel
özellik oldu¤unu karfl›lar›n› ile iflaretleyerek belirleyiniz.
Fiziksel Duygusal Zihinsel
Yufka yüreklilik
Güzel konuflma
K›v›rc›k saç
Resim yapma
Uzun boy
fiiflmanl›k
Gitar çalma
Sevecenlik
Yard›mseverlik
Utangaçl›k
Özellikler
Hayvanlar› sevme
Kitap okuma
Cesaret
Mavi göz
Düflüncelerini rahatça ifade etme
Gözlük kullanma
Sinirlilik
Zay›fl›k
14
2. Bu özelliklerden hangileri sizin, hangileri arkadafllarınızın özellikleridir?
....................................................................................................................................
...................................................................................................................................................
.....................................................................................................................................................
3. Tablodan bir duygusal özellik seçiniz. Bu özelli¤i tafl›yan kiflileri yans›tan bir cümle
yaz›n›z.
...........................................................................................................................................
......................................................................................................................................
4. Tablodan sizde olmas›n› istemedi¤iniz bir özellik seçiniz. Bu özelli¤e sahip kiflilere
sayg› gösterdi¤inize dair bir cümle yaz›n›z.
...........................................................................................................................................
......................................................................................................................................
ÖZEL ÇOCUKLAR TAKS‹M’DE OLACAK, YA S‹Z?
3 Aral›k Dünya Engelliler Günü’nde seslerini duyurmaya haz›rlanan engelli
çocuklar›n Taksim Meydan›’ndaki gösteriler için yapt›klar› provalar› izliyoruz.
Kartondan bal›k maketlerini üzerlerine geçirmifl, flark› söylüyorlar. El ele tutuflmufl,
halka olmufllar. Ortalar›nda tekerlekli sandalyede, elinde bal›k maketiyle gülümseyen
arkadafllar›na sesleniyorlar: “Bal›kç› Hasan geliyor, kaç!” diye. fiark›lar›n›n sözlerini
tam olarak telaffuz edemiyorlar, oluflturduklar› halka hoplaya z›playa dönmüyor.
Yine de yüzleri gülüyor, tüm engellere ra¤men hayata ba¤l› olduklar›n› gösteriyorlar.
11 yafl›ndaki Burak’›n bir haf›zas› var ki do¤um tarihinizi söyledi¤inizde gününü
an›nda söyleyebiliyor. “Do¤um tarihim 10.07.1981. Hangi gün do¤muflum?” diye
soruyorum. Hiç düflünmeden cuma diyor. Burak’›n cevap verdi¤i süreden daha
uzun bir sürede cep telefonumun takviminden do¤um günüme bak›yorum,
durakl›yorum flaflk›nl›ktan. Ö¤retmeni, “Dokuz kitap Burak’›n ezberinde. Sayfas›n›
söyleyin cümle cümle anlats›n. Çocuklar›m›z çok ilginç ve çeflitli yeteneklere
sahip. Taksim gösterimizde bunlardan baz›lar›n› sergileyece¤iz.” diyor.
‹nternet haberi, 2 Aral›k 2008. (Düzenlenmifltir.)
Afla¤›daki internet haberini okuyarak sorular› cevaplay›n›z.
1. Metinden Burak’›n hangi bireysel özelliklerini ç›karabilirsiniz?
........................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................
2. Burak ile sizin benzer ve farkl› yönleriniz nelerdir?
Benzer özelliklerimiz: ..............................................................................................................
...................................................................................................................................................
.....................................................................................................................................................
Farkl› özelliklerimiz: ...........................................................................................................................
..........................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................
3. Burak’›n size ilginç gelen bir özelli¤i var m›? Aç›klay›n›z.
........................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................
4. Burak’la ayn› bireysel özellikleri tafl›sayd›n›z baflkalar›n›n size nas›l davranmas›n›
isterdiniz?
........................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................
ÖZEL ÇOCUKLAR
15
1
.

Ü
N

T
E
DUYGU TORBASI
Afla¤›daki durumlarda hangi duygular› yaflayaca¤›n›z›
belirleyerek eksik cümleleri yandaki duygu torbas›ndan
ald›¤›n›z duygu ifadeleriyle tamamlay›n›z. Örnekteki gibi
noktal› yerlere bu duyguyla ilgili düflüncenizi anlatan bir
cümle yaz›n›z.
• Çok zor bir s›navdan yüksek bir not ald›¤›mda kendimi...........................................
hissederim. Çok çal›flmakla iyi yapm›fl›m diye düflünürüm.
• Kardeflim gece birden rahats›zland›¤›nda kendimi.................................... hissederim.
.......................................................................................................................................
• Anneme ev ifllerinde yardım edemedi¤im zaman kendimi ..................... hissederim.
.......................................................................................................................................
• Evde bombofl oturdu¤um zaman kendimi .............................................. hissederim.
.......................................................................................................................................
• Uzaktaki day›m geldi¤inde kendimi ...............................................hissederim.
• Arkadafl edinemedi¤imde kendimi...............................................hissederim.
.......................................................................................................................................
• Bayram tatili geldi¤inde kendimi ..................................................... hissederim.
.......................................................................................................................................
• Bana verilen sözler tutulmad›¤›nda kendimi ....................................................
hissederim .......................................................................................................
16
mutlu
suçlu
sinirli
nefleli
k›zg›n
s›k›nt›l›
heyecanl›
üzgün
yaln›z
k›rg›n
rahat
sevinçli
1
.

Ü
N

T
E
DUYGULARIM VE DÜfiÜNCELER‹M
Afla¤›daki durumlarla ilgili duygu, düflünce ve davran›fllar›n›z› tabloya yaz›n›z.
17
NELER Ö⁄REN‹YORUM?
Ünitenin yar›s›n› tamamlad›k. fiu ana kadar neler ö¤rendi¤iniz ve neler
ö¤renmeyi bekledi¤inizle ilgili olarak afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z.
1. fiu ana kadar hangi konular› ve kavramlar› ö¤rendiniz?
.............................................................................................................................
.................................................................................................................................
2. En çok hangi konu ve etkinliklerden hoflland›n›z?
.............................................................................................................................
.................................................................................................................................
3. Anlamakta zorland›¤›n›z konu ya da kavramlar oldu mu? Aç›klay›n›z.
.............................................................................................................................
...........................................................................................................................
Arkadafl›n›z sizinle konuflmuyor.
Duygum
Arkadafl›n›z sizden izinsiz kaleminizi
ald›.
Anneniz size çok sevece¤iniz bir k›yafet
ald›.
Kardefliniz, siz ders çal›fl›rken sizinle
oyun oynamak istiyor.
Okula geç kald›n›z.
Ödevinizi yapmay› unuttunuz.
Okullar tatil oldu.
Ö¤retmeniniz ailenizi okula ça¤›rd›.
Düflüncem
Oyunda yenildiniz.
Durumlar Davran›fl›m
NE KADAR SAYGILIYIZ?
Afla¤›daki cümlelerle ilgili görüfllerinizi “Evet” veya “Hay›r” olarak iflaretleyiniz.
‹flaretledi¤iniz seçene¤in nedenini “ Aç›klamalar” sütununa k›saca yaz›n›z.
Evet
Üzgün bir arkadafl›m› gördü¤ümde
onu teselli ederim.
Hay›r Aç›klama
S›n›ftaki arkadafllar›m benim oynamak
istedi¤im oyunu oynamak
istemezlerse onlara k›zar›m.
Annem soka¤a ç›kmama izin
vermezse hakl› bir nedeni olabilece¤ini
düflünürüm.
Bir arkadafl›m hasta oldu¤unda
gürültü yapan arkadafllar›m› uyar›r›m.
Benimle ayn› fikirde olmayan biriyle
arkadafll›k etmem.
Ö¤retmenim bana k›zd›¤›nda kibarca
nedenini sorar›m.
Arkadafllar›m›n düflüncelerini önce
dinler sonra kendi düflüncemi söylerim.
Baflkalar› gibi hissetmesem veya
düflünmesem bile onlar›n duygu ve
düflüncelerine sayg› gösteririm.
18
Cümleler
Komflular›m›z›n mutlu olaylar› bizi de
mutlu eder.
Sevinçler paylafl›ld›kça ço¤al›r,
üzüntüler paylafl›ld›kça azal›r.
Düflük not alan arkadafllar›mla dalga
geçerim.
Yüksek sesle müzik dinlemeyi
sak›ncal› bulmam.
1
.

Ü
N

T
E
YAfiAMIMDAN KES‹TLER
Yaflam›n›zdaki dört önemli olay› s›ras›yla, afla¤›da “Ben...” sözleriyle bafllayan
bölümlere yaz›n›z. Kutulara da olaylarla ilgili foto¤raf yap›flt›rabilirsiniz.
19
Y›l: ....... Ben........yafl›ndayken .................................
..........................................................................................
..........................................................................................
..........................................................................................
..........................................................................................
..........................................................................................
..........................................................................................
..........................................................................................
Y›l: ....... Ben........yafl›ndayken .................................
..........................................................................................
..........................................................................................
..........................................................................................
..........................................................................................
..........................................................................................
..........................................................................................
..........................................................................................
Y›l: ....... Ben........yafl›ndayken .................................
..........................................................................................
..........................................................................................
..........................................................................................
..........................................................................................
..........................................................................................
..........................................................................................
..........................................................................................
Y›l: ....... Ben........yafl›ndayken .................................
..........................................................................................
..........................................................................................
..........................................................................................
..........................................................................................
..........................................................................................
..........................................................................................
..........................................................................................
A‹LEM‹N KRONOLOJ‹S‹
20
A

a
¤

d
a
k
i

d
o
¤
r
u

ü
z
e
r
i
n
e

ö
r
n
e
k
t
e
k
i

g
i
b
i
,

e
n

y
a

l


a
i
l
e

b
ü
y
ü
¤
ü
n
ü
z
d
e
n

b
a

l
a
y
a
r
a
k

t
a
r
i
h

s

r
a
s

n
a

g
ö
r
e

d
o
¤
u
m

t
a
r
i
h
l
e
r
i
n
i
z
i
i

a
r
e
t
l
e
y
i
n
i
z
.

D
o
¤
r
u
n
u
n

ü
z
e
r
i
n
e

a
i
l
e

b
i
r
e
y
l
e
r
i
n
i
z
i
n

f
o
t
o
¤
r
a
f
l
a
r

n


y
a
p


t

r
a
b
i
l
i
r
s
i
n
i
z
.

D
o
¤
r
u
n
u
n

a
l
t

n
a

d
a

a
i
l
e

b
i
r
e
y
l
e
r
i
n
i
z
l
e

i
l
g
i
l
i
k

s
a

n
o
t
l
a
r

y
a
z

n

z


(
a
d

,

s
o
y
a
d

,

s
i
z
e

o
l
a
n

y
a
k

n
l

¤

,

m
e
s
l
e
¤
i
,

o
n
u
n

i
l
g
i
n
ç

b
i
r

ö
z
e
l
l
i
¤
i

g
i
b
i
)
.
1
9
2
3
C
u
m
h
u
r
i
y
e
t
i
l
a
n

e
d
i
l
d
i
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
2
0
1
1
1
.

Ü
N

T
E
K‹ML‹K BELGEM‹ ‹NCEL‹YORUM
Nüfus cüzdan›n›z›n ön ve arka yüzünün fotokopisini afla¤›da ayr›lan yerlere
yap›flt›r›n›z. Nüfus cüzdan›n›z› inceleyerek afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z.
1. Nüfus cüzdan›n›z hangi renktedir? Neden?
........................................................................................................................................
2. Nüfus cüzdan›n›zda neden foto¤raf yok?
........................................................................................................................................
3. Do¤um yeriniz ile nüfusa kay›tl› oldu¤unuz yer ayn› m›, farkl› m›? Nedenini aç›klay›n›z.
.............................................................................................................................................
4. Nüfus cüzdan›n›z neyin kan›t›d›r?
...........................................................................................................................................
5. T.C. kimlik numaran›z›n verilifl amac› nedir?
...............................................................................................................................................
NELER Ö⁄REND‹M?
21
Ünitemizi tamamlad›k. Bu ünitede ö¤rendiklerinizle ve yapt›¤›n›z çal›flmalarla ilgili olarak
afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z.
1. Bu ünitede daha önce bilmedi¤iniz veya merak etti¤iniz hangi konu ve kavramlar› ö¤rendiniz?
.......................................................................................................................................................
2. En çok hangi konudan ya da etkinlikten hoflland›n›z? Neden?
.......................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................
3. Ünite ifllenifli s›ras›nda anlamakta zorland›¤›n›z konular ya da tamamlamakta zorland›¤›n›z
etkinlikler oldu mu? Aç›klay›n›z.
............................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................
4. Zorland›¤›n›z durumlarda kimlerden, nas›l yard›m ald›n›z?
.....................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................
5. Bu ünitenin iflleniflinde baflar›l› oldu¤unuzu düflünüyor musunuz? Aç›klay›n›z.
......................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................
6. Sonraki ünitelerde baflar›n›z› art›rmak için neler yapmay› planl›yorsunuz?
........................................................................................................................................
ONUN H‹KÂYES‹
Atatürk’ün nüfus cüzdan›n› inceleyerek afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z.
22
1. Nüfus cüzdan›ndaki bilgilerden yararlanarak Atatürk’ü tan›tan bir yaz› yaz›n›z.
........................................................................................................................................
...........................................................................................................................................
...........................................................................................................................................
...........................................................................................................................................
...........................................................................................................................................
2. Mustafa Kemal’e, Atatürk soyad›n›n verilme sebepleri hakk›ndaki düflünceleriniz nelerdir?
........................................................................................................................................
...........................................................................................................................................
...........................................................................................................................................
3. Kendi nüfus cüzdan›n›zla Atatürk’ün nüfus cüzdan›n› karfl›laflt›r›n›z. Benzer ve farkl›
olan bilgiler hangileridir? Aç›klay›n›z.
.............................................................................................................................................
...........................................................................................................................................
...........................................................................................................................................
1
.

Ü
N

T
E
ÜN‹TE DE⁄ERLEND‹RMES‹
23
Afla¤›daki sorular› okuyunuz. Do¤ru olan seçene¤i iflaretleyiniz.
1. Afla¤›dakilerden hangisi, “Zihinsel özelliklerinize örnek veriniz?” sorusuna cevap
olarak verilebilir?
A) Kufllar› severim. B) Uzun boyluyum. C) Satranç oynarım. D) Gözlük kullan›yorum.
2. Nilgün Han›m’›n çocukken çok sevdi¤i bir köpe¤i varm›fl. Köpe¤ine boncuklu bir tasma
takarm›fl. Hayvan o kadar sevimliymifl ki bir bakan bir daha bakarm›fl. Nilgün Han›m’›n köpek
kulübesinin kap›s›n› kilitlemeyi unuttu¤u bir gece köpek kaybolmufl. Bu olayla ilgili olarak
Nilgün Han›m duygular›n› flöyle ifade etmektedir:
“Bu olay›n üzerinden neredeyse 20 y›l geçti. Nerede bir köpek görsem kendimi ......................
hissediyorum.”
Nilgün Han›m, cümlesini afla¤›dakilerden hangisiyle tamamlam›flt›r?
A) mutlu B) nefleli C) flaflk›n D) suçlu
3. Ahmet yeni tan›flt›¤› Hüseyin'in fiziksel, duygusal ve zihinsel özelliklerini ö¤renmek
için ona çeflitli sorular sorar. Afla¤›dakilerden hangisi Ahmet’in sorular›ndan biri olamaz?
A) Bofl vakitlerinde neler yapars›n?
B) Futbol oynamay› sever misin?
C) Kaç kardeflin var?
D) Kaç numara ayakkab› giyiyorsun?
4. Sedat ve Merve ayn› s›n›ftalar. O gün sabah Sedat, Merve'nin s›ras›n› tebeflirle
çizmiflti. Merve s›ras›n› tozlu görünce “ Sedat, tebeflirle s›ram çizildi¤i zaman çok rahats›z
oluyorum, tozlar bo¤az›ma kaç›yor.” dedi. Ertesi gün Merve, sabah s›n›fa girdi¤inde yine
s›ras›n›n çizildi¤ini gördü.
Bu durumda Merve hangi duyguyu yaflam›flt›r?
A) K›zg›nl›k B) K›skançl›k C) Suçluluk D) Piflmanl›k
5. “Ö¤retmenim bana söz verdi¤inde ne söyleyece¤imi unutuyorum. Bazen de yanl›fl
cevap verirsem arkadafllar›m›n bana gülece¤ini düflünerek konuflmak istemiyorum. Duygu
ve düflüncelerimi yaz›l› olarak ifade etmek bana daha kolay geliyor. Bu yüzden yaz›l›
s›navlarda daha baflar›l›y›m.”
Yukar›daki cümlelerle kendini tan›tan kifli için hangisi söylenemez?
A)Utangaç B) Çekingen C) At›lgan D) Sessiz
6. Ço¤u zaman yaflad›¤› duygular kiflinin yüzünden anlafl›l›r. Sinirlenen kiflinin yüzünün
k›zard›¤›n›, as›ld›¤›n›, kafllar›n›n çat›ld›¤›n› görmüflsünüzdür. Kiflinin zihninden geçirdi¤i
düflünceleri ise sözle anlatmas› ya da davran›fllar›yla belli etmesi gerekir.
Yukar›daki aç›klamaya göre hangi cümlede “düflünce” ifade edilmektedir?
A) Kardeflini çok sevdi¤i yüzünden belli oluyordu.
B) Askerden dönen o¤lunu hasretle kucaklad›.
C) Gözleri dolu doluydu, dokunsan›z a¤layacak gibiydi.
D) Oysa ne çal›flkan bir çocukmufl.
7. Afla¤›daki cümlelerden hangisi duygu ifade etmektedir?
A) Neredeyse mutluluktan uçaca¤›m.
B) Param› gereksiz yere harcamamal›y›m.
C) Derslerime daha çok çal›flmal›y›m.
D) Yafll› kimselere otobüste yer vermeliyim.
8. Afla¤ıdaki seçeneklerden hangisinde duygu ve düflüncelere sayg›dan söz edilemez?
A) Ahmet, a¤layan arkadafl›n› teselli etti.
B) Sevgi, arkadafl›n›n konuflmas›n› sonuna kadar dinledi.
C) Ayd›n, arkadafl›n›n elefltirilerini sakin sakin cevaplad›.
D) Merve, arkadafl›n›n kedileri çok sevmesine flafl›rd›¤›n› söyledi.
9. I. Cumhuriyet Bayram› (29 Ekim 1923)
II. Zafer Bayram› (30 A¤ustos 1922)
III. Atatürk’ü Anma Gençlik ve Spor Bayram› (19 May›s 1919)
IV. Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayram› (23 Nisan 1920)
Yukar›da verilen millî bayramlar› çizgi üzerine tarih s›ras›na göre iflaretledi¤inizde hangisi
(soldan) 3. s›rada yer al›r?
A) I B) II C) III D) IV
10. Afla¤›daki eylemlerden hangisi nüfus cüzdan› olmadan yap›lamaz?
A) Al›flverifl yapmak B) Tiyatroya gitmek C) Okula kay›t olmak D) Kütüphaneye girmek
11. Afla¤›daki belgelerden hangisi kimlik belgesi olarak kabul edilmez?
A) Ö¤renci pasosu B) Nüfus cüzdan› C) Sporcu kimlik belgesi D) Ö¤renci kimlik belgesi
24
KONULAR ETK‹NL‹KLER
A‹LEM‹N TAR‹H‹N‹
YAZIYORUM
KEND‹M‹
DE⁄ERLEND‹R‹YORUM
• PAPATYADA B‹R H‹KÂYE VAR
• EV‹M‹ZDEK‹ M‹RAS
ÜN‹TE DE⁄ERLEND‹RMES‹
KÜLTÜREL ZENG‹NL‹⁄‹M‹Z
• KÜLTÜRÜMÜZÜ TANIYORUZ
• M‹LLÎ KÜLTÜR ÖGELER‹M‹Z
HANG‹ OYUNLARI
OYNUYORUZ?
• OYUNLARIMIZ
• OYUNLARI BULALIM
KÜLTÜR ELÇ‹S‹Y‹Z
• KÜLTÜRÜMÜZÜ GELECE⁄E
TAfiIYORUZ
• GEÇM‹fiTEN GÜNÜMÜZE EV‹M‹Z
KURTULUfiTAN KURULUfiA
• MUSTAFA KEMAL’‹ TANIYORUM
• ÇANAKKALE
• M‹LLÎ MÜCADELE YILLARINDA ÇEVREMDE
YAfiANANLAR
• M‹LLÎ MÜCADELE’DE TÜRK KADINI
• M‹LLÎ MÜCADELE YILLARINDA ATATÜRK’ÜN
L‹DERL‹⁄‹
2. ÜN‹TE
GEÇM‹fi‹M‹ Ö⁄REN‹YORUM
NELER Ö⁄RENECE⁄‹M?
25
Üniteye bafllamadan önce ders kitab›n›zdaki ünite kapa¤›na, görsellere ve
içindekiler k›sm›na göz at›n›z. Bu ünite ile ilgili olarak afla¤›daki sorular›
cevaplay›n›z.
1. Bu ünitede iflleyece¤iniz konu ya da kavramlar hakk›nda neler biliyorsunuz?
.....................................................................................................................................
........................................................................................................................................
........................................................................................................................................
2. Bu konu ve kavramlardan en çok hangisini merak ediyorsunuz? Neden?
.....................................................................................................................................
........................................................................................................................................
........................................................................................................................................
PAPATYADA B‹R H‹KÂYE VAR
26
Afla¤›daki papatyan›n yapraklar›nda sözlü tarih çal›flmas› sonucu ulafl›labilecek
konular yer almaktad›r. Papatyan›n bofl b›rak›lan yapra¤›na bir konu da siz yaz›n›z.
Sözlü tarih yöntemi kullanarak papatyan›n ortas›na en az üç yapraktaki ifadelerle ilgili
bilgiye ulafl›labilecek k›sa bir aile tarihi yaz›n›z.
.................................................................................
........................................................................................
........................................................................................
........................................................................................
........................................................................................
........................................................................................
........................................................................................
........................................................................................
........................................................................................
..........................................................................................
........................................................................................
........................................................................................
.......................................................................................
....................................................................................
...........................................................................
............................................................................
...............................................................................
.............................................................................
..........................................................................
...........................................................
Toplumsal
de¤er ve
zevklerin
de¤iflimi
Aile ve
akrabal›k
iliflkileri
Ekonomik
faaliyetler
Göç edilen
yerlerdeki
yaflam
Çocuk
yetifltirme
usulleri
Göçlerin
nas›l
gerçekleflti¤i
Afla¤›da bofl b›rak›lan alana ailenize geçmiflten kalan bir nesnenin foto¤raf›n›
yap›flt›r›n›z ya da resmini çiziniz. Ailenizin en yafll› üyesinden yard›m alarak görsel
ile ilgili sorular› cevaplay›n›z.
1. Bu nesne hangi aile büyü¤ünüzden kalm›flt›r?
…………………………………..
2. Bu nesneyi kimler kullanm›flt›r?
…………………………………..
…………………………………..
…………………………………..
…………………………………..
3. Nesne bu kiflilere nas›l ulaflm›flt›r?
…………………………………...
…………………………………......
…………………………………......
…………………………………......
…………………………………......
…………………………………......
4. Bu nesne geçmiflte hangi amaçla kullan›lm›flt›r?
……………………………………………………………………………………………….......
……………………………………………………………………………………………….........
……………………………………………………………………………………………….........
5. Bu nesne flu anda hangi amaçla kullan›lmaktad›r?
……………………………………………………………………………………………….......
……………………………………………………………………………………………….........
……………………………………………………………………………………………….........
………………………………………………………………………………………………..........
6. Nesneyi önemli yapan nedir?
………………………………………………………………………………………………......
……………………………………………………………………………………………….........
……………………………………………………………………………………………….........
……………………………………………………………………………………………….........
7. Bu ve buna benzer nesneler aile tarihiniz ile ilgili hangi bilgileri veriyor?
……………………………………………………………………………………………….......
……………………………………………………………………………………………….........
……………………………………………………………………………………………….........
………………………………………………………………………………………………..........
……………………………………………………………………………………………….........
……………………………………………………………………………………………….........
………………………………………………………………………………………………..........
……………………………………………………………………………………………….........
2
.

Ü
N

T
E
EV‹M‹ZDEK‹ M‹RAS
27
KÜLTÜRÜMÜZÜ TANIYORUZ
Görselde k›na yakma gelene¤ini görüyorsunuz.
Bu millî kültür ögesini, kendi yörenizi de göz önün-
de bulundurarak nas›l anlat›rs›n›z?
.....................................................................
........................................................................
........................................................................
........................................................................
........................................................................
........................................................................
Foto¤raflar› inceleyerek yanlar›ndaki sorular› cevaplay›n›z.
Görselde geleneksel lezzetlerimizden turflu yer
almaktad›r. Kendi yörenizi de göz önünde bulun-
durarak bu millî kültür ögesinin nas›l yap›ld›¤›n› anlat›n›z.
.....................................................................
........................................................................
........................................................................
........................................................................
........................................................................
........................................................................
Görselde “difl hedi¤i” kutlamas›ndan bir kesit
görüyorsunuz. Bu millî kültür ögesini, kendi yörenizi
de göz önünde bulundurarak nas›l anlat›rs›n›z?
.....................................................................
........................................................................
........................................................................
........................................................................
........................................................................
........................................................................
28
2
.

Ü
N

T
E
M‹LLÎ KÜLTÜR ÖGELER‹M‹Z
Afla¤›da çeflitli millî kültür ögelerini görmektesiniz. Bu kültürel ögelerle karfl›lar›nda
yer alan kelime grubunu efllefltiriniz. Bu ögelerin özelliklerini k›saca kelime grubunun
alt›na yaz›p örnekler veriniz. Efllefltirilmeyen kelime grubu ile ilgili bir görsel bulup
bofl b›rak›lan alana yap›flt›r›n›z.
Halk oyunlar›
Edebiyat
Mimari eserler
Ev eflyalar›
29
.........................................................
.........................................................
.........................................................
.........................................................
.........................................................
.........................................................
.........................................................
.........................................................
.........................................................
.........................................................
.........................................................
.........................................................
.........................................................
.........................................................
.........................................................
.........................................................
.........................................................
.........................................................
.........................................................
.........................................................
.........................................................
.........................................................
.........................................................
.........................................................
OYUNLARIMIZ
30
Bu etkinlikte, çevrenizde en az elli yafl›n›n üstünde olan birisiyle sözlü tarih
çal›flmas› yapacaks›n›z. Etkinli¤in konusu sözlü tarih çal›flmas› yapaca¤›n›z kiflinin
çocuklu¤unda oynad›¤› oyunlar ile ilgilidir. Sözlü tarih çal›flmas› için soraca¤›n›z
sorular afla¤›dad›r. Bu sorulara kendiniz de ekleme yapabilirsiniz. Ald›¤›n›z cevaplar›
afla¤›ya k›saca yaz›n›z.
1. Çocuklu¤unuzda en çok hangi oyunlar› oynard›n›z?
………………………………………………………………………………………….
2. Bu oyunlardan birini k›saca anlat›n›z.
……………………………………………………………………………………………….
……………………………………………………………………………………………….
……………………………………………………………………………………………….
……………………………………………………………………………………………….
……………………………………………………………………………………………….
……………………………………………………………………………………………….
……………………………………………………………………………………………….
3. Mevsimlere göre oyunlar›n›zda farkl›l›k oluyor muydu? Niçin?
……………………………………………………………………………………………….
……………………………………………………………………………………………….
……………………………………………………………………………………………….
……………………………………………………………………………………………….
4. Oynad›¤›n›z oyunlar oyuncak gerektiren oyunlar m›yd›? Gerektiriyorsa oyuncaklar›
nas›l elde ediyordunuz?
……………………………………………………………………………………………….
……………………………………………………………………………………………….
……………………………………………………………………………………………….
……………………………………………………………………………………………….
5. Kendinizin ya da büyüklerinizin yapt›¤› bir oyunca¤›n nas›l yap›ld›¤›n› anlat›r m›s›n›z?
……………………………………………………………………………………………….
……………………………………………………………………………………………….
……………………………………………………………………………………………….
……………………………………………………………………………………………….
……………………………………………………………………………………………….
6. Geçmiflte oynanan hangi oyunlar günümüzde de oynanmaktad›r? Bu oyunlar› izlerken
geçmiflte ald›¤›n›z keyfi al›yor musunuz? Niçin?
……………………………………………………………………………………………….
……………………………………………………………………………………………….
……………………………………………………………………………………………….
……………………………………………………………………………………………….
……………………………………………………………………………………………….
Afla¤›da, geçmiflte ve günümüzde oynanan baz› oyunlar›n adlar› yer almaktad›r.
Bu oyunlar›n adlar›n› bulmacadan bularak renkli kalemle boyay›n›z. Sayfadaki
sorular› cevaplay›n›z.
2
.

Ü
N

T
E
OYUNLARI BULALIM
31
B B ‹ N ‹ C ‹ L ‹ K V V K B
C
Z
B
Ç
Ç
D
M
F
D P R O K Ç U L U K U Ö ‹
F N C T J P R Z B Z Z R R
E Z ‹ R G Â N B A fi I E D
G M R V fi D P K C Y M B ‹
E L ‹ K Ç O M A K ⁄ N E R
⁄ L T Y S T S D Ç G P C B
E N D ‹ L K A P M A C A ‹
J K Z S E K S E K F R B R
1. Bulmacada yer alan oyunlardan hangilerini oynuyorsunuz?
………………………………………………………………………………………....................
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
2. Oynad›¤›n›z bu oyunlardan en çok hangisini seviyorsunuz? Niçin?
………………………………………………………………………………………….................
..........................................................................................................................................
3. Bulmacadaki oyunlardan hangileri daha çok spor amaçl› oynanmaktad›r?
………………………………………………………………………………………….................
..........................................................................................................................................
4. Bu oyunlardan birini seçerek nas›l oynand›¤›n› anlat›n›z.
………………………………………………………………………………………....................
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………
OKÇULUK B‹RD‹RB‹R BEZ‹RGÂNBAfiI
ÇEL‹K ÇOMAK MEND‹L KAPMACA B‹N‹C‹L‹K
C‹R‹T SEKSEK KÖREBE
KÜLTÜRÜMÜZÜ GELECE⁄E TAfiIYORUZ
Afla¤›da, geçmiflte ve günümüzde kullan›lan çeflitli eflyalar›n foto¤raflar› verilmifltir.
Bunlar› inceleyiniz. “Geçmiflte” ve “Günümüzde” bölümlerine bu eflyalar›n kullan›m›
ile ilgili görüfllerinizi yaz›n›z.
32
Geçmiflte Eflyalar Günümüzde
................................
....................................
....................................
....................................
....................................
....................................
......................................
....................................
......................................
....................................
......................................
................................
....................................
....................................
....................................
....................................
....................................
......................................
................................
....................................
....................................
....................................
....................................
....................................
......................................
................................
....................................
....................................
....................................
....................................
....................................
......................................
................................
....................................
....................................
....................................
.....................................
................................
....................................
....................................
....................................
.....................................
................................
....................................
....................................
....................................
....................................
....................................
......................................
................................
....................................
....................................
....................................
....................................
....................................
......................................
....................................
......................................
....................................
......................................
2
.

Ü
N

T
E
33
GEÇM‹fiTEN GÜNÜMÜZE EV‹M‹Z
Afla¤›da, Sinop Etnografya Müzesindeki bir odan›n foto¤raf›n› görüyorsunuz. Odadaki
eflyalar› inceleyerek afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z.
1. Müze yetkilileri neden böyle bir oda haz›rlam›fl olabilirler?
.................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
2. Odadaki eflyalardan hangileri sizin evinizde var?
.................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
3. Odadaki eflyalardan sizin evinizde farkl› amaçlarla kullan›lanlar var m›? Varsa hangileri,
ne amaçla kullan›l›yor?
.................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
NELER Ö⁄REN‹YORUM?
Ünitenin yar›s›n› tamamlad›k. fiu ana kadar neler ö¤rendi¤iniz ve neler
ö¤renmeyi bekledi¤inizle ilgili olarak afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z.
1. fiu ana kadar hangi konular› ve kavramlar› ö¤rendiniz?
.............................................................................................................................
.................................................................................................................................
2. En çok hangi konu ve etkinliklerden hoflland›n›z?
.............................................................................................................................
.................................................................................................................................
3. Anlamakta zorland›¤›n›z konu ya da kavramlar oldu mu? Aç›klay›n›z.
.............................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
MUSTAFA KEMAL’‹ TANIYORUM
34
Afla¤›daki metinleri okuyunuz. Derste ö¤rendiklerinizden de yararlanarak sorular›
cevaplay›n›z.
Mustafa Kemal’in annesi Zübeyde Han›m
ak›ll›, zeki ve geleneklerine ba¤l› bir kad›nd›.
Fazla e¤itim görmemiflti ancak kendini iyi
yetifltirmiflti. Babas› Ali R›za Efendi kültürlü,
olgun ve aç›k fikirli bir insand›. Bir süre vak›f
kâtipli¤i (vak›f sekreterli¤i) ve rüsumat
memurlu¤u (vergi memurlu¤u) yapt›. Daha
sonra kereste ticareti ile u¤raflt›. Zengin bir
aile de¤illerdi fakat mutlu ve düzenli bir aile
hayatlar› vard›.
1. Mustafa Kemal nas›l bir aile ortam›nda
yetiflmifltir?
....................................................................
....................................................................
.........................................................
....................................................................
........................................................
....................................................................
..........................................................
....................................................................
.........................................................
Mustafa Kemal çocuklu¤una ait an›lar›n›
flöyle anlat›yor: “Çocuklu¤uma ait hat›r-
lad›¤›m ilk fley, okula gitme meselesine aittir.
Bundan dolay› annem ve babam aras›nda
fliddetli bir mücadele vard›. Annem, ilahilerle
okula bafllamam› ve mahalle mektebine
gitmemi istiyordu. Memur olan babam, o
zaman yeni aç›lan fiemsi Efendi Mektebine
devam etmemi ve yeni yöntemlerle oku-
mam› istiyordu. Sonra babam ifli ustal›kla
halletti: Önce gelene¤e göre yap›lan törenle
mahalle mektebine bafllad›m. Birkaç gün
sonra da mahalle mektebinden ç›karak
fiemsi Efendi Mektebine girdim.
2. Mustafa Kemal’in ö¤renim gördü¤ü
okullar›n onun yetiflmesindeki etkisi ne
olabilir?
....................................................................
....................................................................
.............................................................
....................................................................
..........................................................
....................................................................
.............................................................
....................................................................
..............................................................
....................................................................
..............................................................
....................................................................
..............................................................
Mustafa Kemal’in çocuklu¤u ve gençli¤i
Osmanl› Devleti’nin en bunal›ml› y›llar›na
rastlar. Do¤up büyüdü¤ü Selanik ve Manast›r
flehirleri Osmanl› Devleti’nin en kar›fl›k böl-
gelerinden birinde bulunuyordu. Avrupa’n›n
güçlü devletlerinin k›flk›rtmas›yla S›rplar,
Bulgarlar ve Yunanl›lar s›k s›k ayaklan›yorlard›.
Bu ortam Mustafa Kemal’i çok etkiliyordu.
Bu olaylar ileride ülkenin gelece¤i ile ilgili
kararlar al›rken daha gerçekçi hareket etmesini
sa¤lad›.
3. Do¤up büyüdü¤ü ortam›n Mustafa
Kemal’in kiflili¤inin oluflmas›ndaki etkisi
nedir?
....................................................................
....................................................................
.............................................................
....................................................................
..........................................................
....................................................................
.............................................................
....................................................................
..............................................................
....................................................................
ÇANAKKALE
43. Alay 1. Piyade Taburu 1. Bölük yemek listesidir.
Gün Sabah Ö¤le Akflam Ekmek
15 Haziran Üzüm hoflaf› Yok Ya¤l› bu¤day çorbas› Tam
26 Haziran Yok Yok Üzüm hoflaf› Tam
18 Temmuz Üzüm hoflaf› Yok Yok Yar›m
8 A¤ustos
Yar›m ekmek Yok
fiekersiz üzüm hoflaf›
Yar›m
1. Yemek listesini inceleyerek o dö-
nemin flartlar› hakk›nda neler söyle-
yebilirsiniz?
.......................................................
.......................................................
.....................................................
......................................................
......................................................
.....................................................
2. Bu zor koflullara ra¤men Türk mil-
letini zafere götüren sebepler sizce
neler olabilir?
.......................................................
.......................................................
.....................................................
......................................................
......................................................
.....................................................
3. Haberde yer alan çocuklardan biri size o günü anlatan bir mektup yazsayd› neler
anlat›rd›?
.......................................................................................................................
........................................................................................................................
.....................................................................................................................
.......................................................................................................................
4. Haberde yer alan çocuklardan birine flu andaki duygular›n›z› anlatan bir mektup
yazsan›z neler anlat›rs›n›z?
.......................................................................................................................
........................................................................................................................
.....................................................................................................................
.......................................................................................................................
Gazete haberi, 9 fiubat 2007. (Düzenlenmifltir.)
35
Afla¤›da yer alan tabloyu ve gazete haberini inceleyerek sorular› cevaplay›n›z.
2
.

Ü
N

T
E
M‹LLÎ MÜCADELE YILLARINDA ÇEVREMDE YAfiANANLAR
1. Yukar›daki haritada, Mondros Ateflkes Anlaflmas›’ndan sonra yurdumuzun iflgal edilen
yerlerini görüyorsunuz. Hangi devletlerin, nereleri iflgal etti¤ini afla¤›ya yaz›n›z.
............................................................................................................................................
............................................................................................................................................
............................................................................................................................................
2. Millî Mücadele yıllarında yafladı¤ınız yer ya da yakın çevreniz kimler tarafından iflgal
edilmifltir. Neden?
............................................................................................................................................
3. Halk iflgallerden nasıl etkilenmifltir?
............................................................................................................................................
4. Halk iflgallere nasıl tepki vermifltir?
............................................................................................................................................
5. Düflmana karflı verilen mücadelede baflarılar›yla öne çıkan kifliler var mıdır? Varsa
kimlerdir?
............................................................................................................................................
6. Yafladı¤ınız yerde halk Millî Mücadele’ye nasıl destek olmufltur?
............................................................................................................................................
7. Yafladı¤ınız yerde Millî Mücadele yıllarına ait anıt, destan, fliir, anı vb. var mıdır? Varsa
adlarını afla¤ıya yazınız.
............................................................................................................................................
36
M‹LLÎ MÜCADELE’DE TÜRK KADINI
1. Görselde neler görüyorsunuz? Anlat›n›z.
.........................................................................................................................................
..............................................................................................................................................
............................................................................................................................................
2 . Görseldeki kad›nlar›n yapt›klar› hakk›nda neler söyleyebilirsiniz?
...........................................................................................................................................
...........................................................................................................................................
...........................................................................................................................................
3. Sizce bu iflleri neden ço¤unlukla kad›nlar yap›yor olabilir?
.........................................................................................................................................
..............................................................................................................................................
............................................................................................................................................
...........................................................................................................................................
...........................................................................................................................................
4. Türk kad›n›n›n bu zorluklara katlanmas›n›n sebebi sizce nedir?
.........................................................................................................................................
..............................................................................................................................................
............................................................................................................................................
...........................................................................................................................................
...........................................................................................................................................
37
Yukar›daki görseli inceleyerek afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z.
(Atatürk ve Kurtulufl Savafl› Müzesi)
2
.

Ü
N

T
E
M‹LLÎ MÜCADELE YILLARINDA ATATÜRK’ÜN L‹DERL‹⁄‹
Sonu memleketin kurtulufluna varan Büyük Taarruz, gerçekten ak›llara durgunluk
verecek bir deha eseridir. Afyon Cephesi’nin yap›l›fl›nda, büyük bir devletin en yetkili
adamlar› bulunmufltur. Bu genelkurmay yetkililerinin verdi¤i rapor flöyledir: “E¤er
Türkler, iki yüz bin asker harcayarak bu cepheyi iki y›lda y›kabilirse dünyan›n en
kahraman adamlar›d›r.” Mustafa Kemal bu raporu okur, verdi¤i karfl›l›k fludur: “Ben
bu istihkâmlar› sekiz saatte y›karak Afyonkarahisar’› ele geçirece¤im.” Bu sözü
söylemeden önce o, askerî hareketlerin bütün planlar›n›, en ince ayr›nt›lar›na kadar
haz›rlam›fl ve her türlü ihtimalleri tespit ederek hiçbir fleyi tesadüfe ve kadere
b›rakmam›flt›r. ...26 A¤ustos sabaha karfl› Büyük Taarruz bafllam›fl, plan gerçekleflmifltir.
Sonuç eflsizdir.
‹smet Kür, An›lar›yla Atatürk, s.310-311. (Düzenlenmifltir.)
NELER Ö⁄REND‹M?
38
Ünitemizi tamamlad›k. Bu ünitede ö¤rendiklerinizle ve yapt›¤›n›z çal›flmalarla ilgili olarak
afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z.
1. Bu ünitede daha önce bilmedi¤iniz veya merak etti¤iniz hangi konu ve kavramlar› ö¤rendiniz?
....................................................................................................................................................
2. En çok hangi konudan ya da etkinlikten hoflland›n›z? Neden?
.....................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................
3. Ünite ifllenifli s›ras›nda anlamakta zorland›¤›n›z konular ya da tamamlamakta zorland›¤›n›z
etkinlikler oldu mu? Aç›klay›n›z.
.....................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................
4. Zorland›¤›n›z durumlarda kimlerden, nas›l yard›m ald›n›z?
..................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
5. Bu ünitenin iflleniflinde baflar›l› oldu¤unuzu düflünüyor musunuz? Aç›klay›n›z.
..................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................
6. Sonraki ünitelerde baflar›n›z› art›rmak için neler yapmay› planl›yorsunuz?
.................................................................................................................................................
Yukar›daki metni ve derste ö¤rendiklerinizi dikkate alarak afla¤›daki sorular›
cevaplay›n›z.
1. Yukar›daki metin, Mustafa Kemal Pafla’n›n hangi kiflilik ve liderlik özelliklerini göstermektedir?
........................................................................................................................................
...........................................................................................................................................
...........................................................................................................................................
2. Mustafa Kemal Pafla’n›n kiflilik ve liderlik özelliklerinin Millî Mücadele’nin kazanılmasına
etkisi nedir? Örnekler veriniz.
........................................................................................................................................
...........................................................................................................................................
...........................................................................................................................................
...........................................................................................................................................
...........................................................................................................................................
2
.

Ü
N

T
E
ÜN‹TE DE⁄ERLEND‹RMES‹
1. Millî kültür ögeleri toplumun ortak de¤erleridir.
Afla¤›dakilerden hangisi yukar›daki aç›klamaya örnek olarak verilemez?
A) Müzik eserleri
B) Mimari eserler
C) Halk oyunlar›
D) Do¤al kaynaklar
2. Sözlü tarih çal›flmas› sonucu afla¤›daki konular›n hangisi hakk›nda bilgi edinilemez?
A) Ailelerin geniflli¤i
B) Evlenme gelenekleri
C) Göçlerin nas›l gerçekleflti¤i
D) Gelecekte neler yap›laca¤›
3. Millî kültür ögeleri de¤iflerek gelece¤e tafl›n›r. Afla¤›dakilerden hangisi bu duruma
örnek gösterilemez?
A) Lale desenli seramik eflyalar›n cam eflyalardan daha fazla ilgi görmesi
B) Tarihî eserlerin tavanlar›nda görülen süslemelerin evlerde de kullan›lmas›
C) Geleneksel çocuk oyunlar›n›n yerini bilgisayar oyunlar›n›n almaya bafllamas›
D) Eskiden mendil olarak kullan›lan çevrelerin sehpa örtüsü olarak kullan›lmas›
4. Bir araflt›rmac› millî kültür ögelerinden biri olan nazar boncu¤unun geçmiflten
günümüze de¤iflerek tafl›nd›¤›n› kan›tlamaya çal›flmaktad›r. Bu araflt›rmac› hangi sorunun
cevab›n› bilmelidir?
A) ‹lk olarak kim taraf›ndan kullan›ldı¤ını
B) Geçmiflten günümüze kullan›m amac›nın ne oldu¤unu
C) Ögenin fleklinin nasıl oldu¤unu
D) Geçmiflte hangi malzemeden yap›ldı¤ını
5. Mustafa Kemal illerde bulunan asker ve sivil idarecilere gönderdi¤i Havza Genelgesi’nde
onlardan bulundukları bölgelerde iflgaller konusunda halkı bilgilendirmelerini istedi.
Mustafa Kemal bu genelgeyle afla¤ıdakilerden hangisini gerçeklefltirmeyi amaçlamıfltır?
A) Yeni bir devlet kurmay›
B) Ulusal egemenli¤i sa¤lamay›
C) Millî bilinç oluflturmay›
D) Düzenli ordu kurmay›
39
6.
7. Afla¤›dakilerden hangisi Mustafa Kemal'in kat›ld›¤› ilk savaflt›r?
A) Çanakkale Savafl› B) Trablusgarp Savafl›
C) Sakarya Meydan Savafl› D) Büyük Taarruz
8. Afla¤›daki görsellerden ve metinden hareketle ulafl›labilecek sonuç hangi seçenektedir?
Nuray’›n ablas› k›na gecesinde anneannesinden kalan Marafl ifli bindall›y› giyecektir.
Bindall› sand›ktan ç›kar›l›r. Duvara as›l›r. Nuray, ablas›na “Abla, bu bindall› annemin senin
çeyizine yeni ald›¤› masa örtüsüne benziyor.” der. ‹ki eflyay› da incelediklerinde kumafl
ve ipli¤in ayn› oldu¤unu, nak›fl desenlerinin ise çok benzedi¤ini fark ederler.
A) El eme¤i eflyalar günümüzde yurt d›fl›nda sat›lmaktad›r.
B) Bindall›, geçmiflte de günümüzde de sadece k›na gecelerinde giyilmektedir.
C) Millî kültür ögeleri farkl› nesneler üzerinde de görülebilir.
D) El eme¤i, göz nuruyla yap›lan sanatlara ilgi azalmaktad›r.

9.
A) Samsun B) Sivas C) Ankara D) Erzurum
Ö¤retmen: Arkadafllar, Mustafa
Kemal 19 May›s 1919’da Samsun’a
gelir. Oradan Havza ve Amasya’ya
geçerek birer genelge yay›mlar.
Daha sonra Erzurum ve Sivas’ta
kongreler düzenler. Sizce Mustafa
Kemal’in amac› ne olabilir?
Kim soruyu do¤ru cevaplam›flt›r?
A) Alp B) Ferda C) Seda D) Ahmet
40
Sevgili ö¤renciler, Mustafa Kemal'in Millî Mücadele’yi bafllatt›¤›
ilimize bir gezi düzenliyoruz.
Sevgi Ö¤retmenin gezi düzenleyece¤i ilimiz afla¤›dakilerden
hangisidir?
Ahmet: Ziyaret etti¤i flehirleri
denetlemek
Alp: ‹flgallere karfl› halk› bilinç-
lendirip örgütlemek
Seda: Ordumuz için
asker toplamak
Ferda: Halk›n elindeki silahlar›
toplamak
3. ÜN‹TE
YAfiADI⁄IMIZ YER
41
NELER Ö⁄RENECE⁄‹M?
Üniteye bafllamadan önce ders kitab›n›zdaki ünite kapa¤›na, görsellere ve
içindekiler k›sm›na göz at›n›z. Bu ünite ile ilgili olarak afla¤›daki sorular›
cevaplay›n›z.
1. Bu ünitede iflleyece¤iniz konu ya da kavramlar hakk›nda neler biliyorsunuz?
.....................................................................................................................................
........................................................................................................................................
........................................................................................................................................
2. Bu konu ve kavramlardan en çok hangisini merak ediyorsunuz? Neden?
.....................................................................................................................................
........................................................................................................................................
........................................................................................................................................
KONULAR ETK‹NL‹KLER
‹ZC‹ KAMPINDAYIZ
KEND‹M‹
DE⁄ERLEND‹R‹YORUM
• EVDEN OKULA
• YAfiASIN PUSULA
KROK‹N‹N
YAfiAMIMIZDAK‹ YER‹
ÜN‹TE DE⁄ERLEND‹RMES‹
• KROK‹ Ç‹Z‹YORUM
HAVA NASIL ORALARDA?
• HAVA OLAYLARI VE YAfiAM
• GÖZLEM YAPIYORUM
ÇEVREM‹ZDE
GÖRDÜKLER‹M‹Z
• DO⁄AL MI, BEfiERÎ M‹?
• DO⁄A SEVG‹S‹
• GELECE⁄‹M‹Z NE OLACAK?
EFSANE VE fi‹‹RLERDE
YAfiAYAN YERLER
• CO⁄RAF‹ ÖZELL‹KLER
GÜVENL‹ YAfiAM
• A‹LE AFET PLANI
• DEPREM
A. Afla¤›daki labirent bulmaca üzerine evden okula gidifl yolunu çizerek gösteriniz.
EVDEN OKULA
KUZEY
B. Bulmacada yer alan, evden okula gidifl yolunu, yönlerden yararlanarak afla¤›daki
noktal› yerlere yaz›n›z.
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
42
YAfiASIN PUSULA
3
.

Ü
N

T
E
Afla¤›daki hikâyeyi okuyunuz. Okudu¤unuz hikâyeden yararlanarak sorular›
cevaplay›n›z.
Serkan ile Özcan, flubat tatilinde birlikte gezip e¤lenmek, denize aç›lmak, bal›k
avlamak için sözleflmifllerdi. Bu düflüncelerini gerçeklefltirmek amac›yla kay›khanede
bulufltular.
Serkan, babas›ndan izin almam›flt›. Çünkü bindikleri kay›k kendilerinindi. Bu
yüzden izin alma gere¤i duymadan iki kafadar nefle içinde Karadeniz’e aç›ld›lar.
Bir yandan bal›k avlarken bir yandan da çeflitli konularda söylefltiler. Mutluluk
içinde gülüp e¤lendiler. Tuttuklar› bal›klar›, plastik kovalara doldurdular.
‹ki arkadafl, denize aç›ld›kça aç›lmak istediler. Bilme, ö¤renme merak›; bulutlu
ufuklara varma iste¤i onlar› daha kuzeye, denizin engin sular›na do¤ru çekmiflti.
Geriye dönüp bakt›klar›nda sis, ya¤mur, rüzgâr ve gittikçe yükselen dalgalar
aras›nda ç›rp›nd›klar›n›; karan›n gözden kayboldu¤unu fark etmifllerdi. Hangi yönü
izleyerek k›y›ya dönebileceklerini kestiremediler. Bundan dolay› kayg›ya kap›ld›lar.
Özcan heyecanla “fiimdi ne yapaca¤›z? Hangi yöne gidece¤iz? Üstelik evlerimize
de haber vermedik. Dört yan›m›z sisle çevrildi. Birazdan büyük bir f›rt›na da ç›kabilir.”
dedi.
Serkan, so¤ukkanl›l›¤›n› korumaya çal›flarak “Korkmaya gerek yok. Biraz
düflünürsek gidece¤imiz yön konusunda bir ipucu bulabiliriz. Önce babam›n
ya¤murlu¤unun ceplerini bir araflt›ral›m.” dedi.
Serkan, yapt› ¤› araflt› rma sonucunda küçük bi r pusul a bul du.
Serkan ile Özcan, pusulay› düz bir zemine yerlefltirerek ibreyi izlemeye bafllad›lar.
‹brenin renkli ucunun kuzeyi gösterdi¤ini sosyal bilgiler dersinde
ö¤rendiklerini hat›rlad›lar.
‹ki ç›lg›n arkadafl›n dönüfl yolu apaç›k belli olmufltu. K›y› güneyde
idi. Ancak yine de içlerinde bir kuflku vard›. Kay›¤›n yönünü güneye
döndüren iki arkadafl, motoru çal›flt›rarak k›y›ya do¤ru h›zla ilerlediler.
On dakika kadar yol ald›ktan sonra sisler içindeki k›y›n›n ufukta
bir çizgi gibi uzand›¤›n› gördüler. Sevinç ve coflkuyla “Yaflas›n
pusula!” 盤l›klar› atarak bu küçük aleti uzun süre alk›fllad›lar. On
befl dakika sonra k›y›da olacaklard›. Bu izinsiz yolculuktan çok fley
ö¤renmifller, bilgilerini gerçek yaflamda uygulayabilmifllerdi. Tek
üzüntüleri, bunu ailelerinden izinsiz yapm›fl olmalar›yd›. K›y›da
kendilerini bekleyen ailelerini görünce sevinçle el sallad›lar ancak
hâlâ nas›l özür dileyeceklerini düflünüyorlard›!
Ahmet ‹NCE, Sosyal Bilgiler
Ö¤retmen K›lavuz Kitab›, s. 31.
43
1. Serkan ve Özcan hangi amaçla denize aç›ld›lar?
...............................................................................................................................
.........................................................................................................................................
.....................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
2. Serkan ve Özcan denizde yönlerini neden flafl›rd›lar?
...............................................................................................................................
.........................................................................................................................................
.....................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
3. ‹ki kafadar yollar›n› flafl›r›nca ne yapt›lar?
...............................................................................................................................
.........................................................................................................................................
.....................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
4. Serkan ve Özcan dönüfl yolunu nas›l buldular?
...............................................................................................................................
.........................................................................................................................................
.....................................................................................................................
...............................................................................................................................
5. Serkan ile Özcan, bu yolculuk sonucunda nas›l bir deneyim kazand›lar?
..........................................................................................................................................
.........................................................................................................................................
.....................................................................................................................
...............................................................................................................................
6. Pusulay› kullan›rken nelere dikkat edilmelidir?
...............................................................................................................................
.........................................................................................................................................
.....................................................................................................................
...............................................................................................................................
7. Pusula kullanman›n d›fl›nda yönümüzü baflka hangi yöntemlerle bulabiliriz?
..........................................................................................................................................
.........................................................................................................................................
.....................................................................................................................
...............................................................................................................................
44
KROK‹ Ç‹Z‹YORUM
A. Afla¤›daki bofl alana evden okula geliflinizi gösteren bir kroki çiziniz. Krokinizde
yön okunu göstermeyi ve kulland›¤›n›z sembollerle ilgili bir bölüm oluflturmay› unut-
may›n›z.
B. Yönleri ve belli bafll› yerleri (caddeler, binalar vs.) belirterek evden okula nas›l
geldi¤inizi afla¤›ya yaz›n›z.
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
.........................................................................................................................
C. Çal›flma kitaplar›n›z› yan›n›zdaki arkadafl›n›zla de¤ifltiriniz. Arkadafl›n›z›n kroki-
sini inceleyerek yol tarifini okuyunuz. Afla¤›daki ölçütleri kullanarak arkadafl›n›z›n
çal›flmas›n› de¤erlendiriniz.
1. Arkadafl›m›n çizdi¤i kroki ile yol tarifi
birbirine uygundur.
2. Arkadafl›m krokide belli bafll› bina ve
yerleri belirtmifltir.
3. Arkadafl›m yön okunu göstermifltir.
4. Arkadafl›m sembollerin aç›kland›¤› bir
bölüm oluflturmufltur.
Toplam Puan
3
.

Ü
N

T
E
Ölçütler Puan De¤eri
De¤erlendirmenizde; ölçüt-
lerin gerçekleflti¤ini düflü-
nüyorsan›z 2, yeterince
gerçekleflmedi¤ini düflü-
nüyorsan›z 1, ölçütlerin
gerçekleflmedi¤ini düflü-
nüyorsan›z 0 puan veriniz.
45
HAVA OLAYLARI VE YAfiAM
Foto¤raflar› inceleyiniz. Foto¤raflarda hangi hava olaylar› görülmektedir? Bu hava
olaylar›n›n insanlar›n yaflamlar›n› nas›l etkileyebilece¤ini ilgili yerlere yaz›n›z.
……………………………………... …………………………………….
………………………………………… …………………………………………
………………………………………… …………………………………………
………………………………………… …………………………………………
……………………………………... …………………………………….
………………………………………… …………………………………………
………………………………………… …………………………………………
………………………………………… …………………………………………
……………………………………... …………………………………….
………………………………………… …………………………………………
………………………………………… …………………………………………
………………………………………… …………………………………………
46
GÖZLEM YAPIYORUM
Yaflad›¤›n›z yerdeki hava olaylar›n› bir hafta boyunca ö¤leden önce ve ö¤leden
sonra gözlemleyiniz.
1. Tablodaki hava olaylar›n› anlatan/gösteren birer sembol çiziniz. Çizdi¤iniz
sembolleri dilerseniz boyayabilirsiniz.
Sembol
Hava Olay› Güneflli Sisli Bulutlu Ya¤murlu Karl› Rüzgârl›
2. Gözlem sonuçlar›n›z› afla¤›daki tabloya sembollerle kaydediniz.
Ö¤leden
önce
Ö¤leden
sonra
3. Gözlem sonuçlar›n›zdan yararlanarak afla¤›daki tabloda yer alan “Toplam”
sütununa hava olaylar›n›n kaç kez görüldü¤ünü yaz›n›z. Bu tablodan hareketle
yandaki bölüme resimli bir sütun grafi¤i çiziniz.
Hava Olay› Toplam
Güneflli
Sisli
Bulutlu
Ya¤murlu
Karl›
Rüzgârl›
Gün Pazartesi Sal› Çarflamba Perflembe Cuma Cumartesi Pazar
Hava
Olay›
4. Kendinizi hava durumu haberini bildiren sunucu olarak düflününüz. Tablolardan
ve resimli sütun grafi¤inden yararlanarak bir haftal›k hava durumu haberini sunacak-
s›n›z. Hava durumu haberini sunarken söyleyeceklerinizi afla¤›daki noktal› yerlere
yaz›n›z ve s›n›fta arkadafllar›n›za okuyunuz.
.......................................................................................................................
........................................................................................................................
.....................................................................................................................
...........................................................................................................................
..................................................................................................................
........................................................................................................................
3
.

Ü
N

T
E
47
DO⁄AL MI, BEfiERÎ M‹?
Afla¤›daki foto¤raflar› inceleyiniz. Foto¤raflarda görülen yerlerdeki do¤al ve
beflerî unsurlar› ay›rt ediniz. Do¤al unsurlar› bir sonraki sayfada yer alan a¤açtaki
elmalar›n üzerine, beflerî unsurlar› ise çocu¤un elindeki balonlar›n üzerine yaz›n›z.
48
3
.

Ü
N

T
E
49
NELER Ö⁄REN‹YORUM?
Ünitenin yar›s›n› tamamlad›k. fiu ana kadar neler ö¤rendi¤iniz ve neler
ö¤renmeyi bekledi¤inizle ilgili olarak afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z.
1. fiu ana kadar hangi konular› ve kavramlar› ö¤rendiniz?
.............................................................................................................................
.................................................................................................................................
2. En çok hangi konu ve etkinliklerden hoflland›n›z?
.............................................................................................................................
.................................................................................................................................
3. Anlamakta zorland›¤›n›z konu ya da kavramlar oldu mu? Aç›klay›n›z.
.............................................................................................................................
.................................................................................................................................
1. Atatürk, “… bu güzel çiçekler meyve vermeden solacak ve sadece bizim birkaç
günlük göz zevkimizi doyuracak, ne yaz›k!” sözleriyle ne demek istemifltir?
.......................................................................................................................
.............................................................................................................................
...........................................................................................................................
.................................................................................................................................
2. Okudu¤unuz metin Atatürk'ün hangi özelli¤ini vurgulamaktad›r?
.......................................................................................................................
.............................................................................................................................
...........................................................................................................................
.................................................................................................................................
3. ‹nsanlar›n do¤ay› sevmesi sizce neden önemlidir? Aç›klay›n›z.
.......................................................................................................................
.............................................................................................................................
...........................................................................................................................
.................................................................................................................................
4. Kendi do¤a sevginizi birkaç cümle ile anlat›n›z.
.......................................................................................................................
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
DO⁄A SEVG‹S‹
Afet ‹nan anlat›yor:
Atatürk, ömrünün son günlerini a¤aç ve
orman özlemi içinde geçirdi. Onun ilk
hastal›k aylar›nda, Çankaya'da dinlendi¤i
günlerden birinde idi. Keçiören'den bir dal
badem çiçe¤i getirmifllerdi. Bir vazo içinde
odas›na konuldu¤u zaman, yorgun ve hasta
yüzünde bir sevinç belirdi: “Bahar gelmifl
ne güzel.” dedi ve hemen ilave etti: “Fakat
bu güzel çiçekler meyve vermeden solacak
ve sadece bizim birkaç günlük göz zevki-
mizi doyuracak, ne yaz›k!”
Bir iç çekiflle beraber gözleri bahar
çiçeklerinde sabitleflti… O, bahar kokusunu
alabilmek için çiçeklere e¤ilmiflti ve “Oh,
hayat›n gençli¤i nefis.” demekten kendisini alamam›flt›. Fakat bu meyve verecek dallar›n
kopar›lmas›ndan üzüldü¤ü görülüyordu…
Atatürk'ün bu do¤a sevgisini yak›ndan bilen Türk ulusu, An›tkabir'in dört bir yan›n›
Anadolu'da yetiflen çeflitli a¤aç ve yeflilliklerle donatm›flt›r. Hatta bütün dünya uluslar›
An›tkabir'in çevresine dikilmek üzere çeflitli fidan göndermifllerdir. Onun için An›tkabir
çevresindeki bu a¤açl›k alana “Bar›fl Park›” denilmektedir…
Hac› Ang›, Çocuk Gözüyle Atatürk, s. 42-44.
(Düzenlenmifltir.)
Bar›fl Park›
50
Afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z.
Metni okuyunuz.
3
.

Ü
N

T
E
Afla¤›daki gazete haberini inceleyiniz.
Yukar›daki haberde oldu¤u gibi siz de çevre duyarl›l›¤› ile ilgili bir haber yaz›n›z.
.............................................................................................................................
...........................................................................................................................
.......................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
Gazete haberi, 23 Nisan 2006.
51
GELECE⁄‹M‹Z NE OLACAK?
CO⁄RAF‹ ÖZELL‹KLER
A. Bir dergide çal›flt›¤›n›z› hayal ediniz. Çal›flt›¤›n›z dergi, yaflad›¤›n›z yerin co¤rafi
özelliklerini içeren efsane, öykü vb. eserler hakk›nda bir yaz› dizisi haz›rl›yor. Sizden
bu konuyla ilgili bir araflt›rma yapman›z› istiyor. Araflt›rman›z› yaparken izledi¤iniz
yolu ve araflt›rma sonuçlar›n›z› tablodaki uygun yerlere yaz›n›z.
B. Afla¤›daki formu bu çal›flman›zdaki performans›n›z› düflünerek doldurunuz.
Ölçütlere kat›l›yorsan›z “Evet” sütununu, kat›lm›yorsan›z “Hay›r” sütununu “X” ile
iflaretleyiniz.
1. Yapt›¤›m çal›flman›n verilen konuya uygun oldu¤unu düflünüyorum.
2. Yaflad›¤›m yerdeki co¤rafi özellikleri do¤ru flekilde belirttim.
3. Tabloyu eksiksiz flekilde doldurdum.
4. Zorland›¤›m konularda ö¤retmenimden ya da arkadafllar›mdan
yard›m istedim.
5. Bu çal›flmadaki performans›m›n çok iyi oldu¤unu düflünüyorum.
Çünkü ...........................................................................................................
........................................................................................................................
ÇALIfiMAMI DE⁄ERLEND‹R‹YORUM
Ölçütler Evet Hay›r
52
Araflt›rma Konum Yaflad›¤›m yerin co¤rafi özelliklerini içeren efsane, öykü vb.
Araflt›rmamda ...........................................................................................
‹zledi¤im ...........................................................................................
Yol ...........................................................................................
...........................................................................................
Kulland›¤›m ...........................................................................................
Kaynaklar ...........................................................................................
...........................................................................................
Seçti¤im Efsane, ...........................................................................................
Öykü, fiiir vb. ...........................................................................................
...........................................................................................
Araflt›rma Sonucuna ...........................................................................................
Göre Yaflad›¤›m ...........................................................................................
Yerdeki Co¤rafi Özellikler ...........................................................................................
...........................................................................................
A‹LE AFET PLANI
Afla¤›daki tabloda afet plan› haz›rlan›rken yapman›z gereken ifller yer almaktad›r.
Ailenizle birlikte bu iflleri tamamlay›n›z. ‹flleri tamamlama tarihlerinizi tabloya yaz›-
n›z.
Tarih Yap›lan ‹fl
… /… / .... Afet planlama hakk›nda bir aile toplant›s› yapt›k.
… /… / .... Evdeki güvensiz yerleri belirledik. Örne¤in pencere önleri; büyük, a¤›r,
devrilebilecek ve yanabilecek eflyalar›n yan›.
… /… / .... Yata¤›m›z›n yan›na el fenerimizi ve terliklerimizi koyduk.
… /… / .... Elektrik, su ve gaz vanalar›n›n yerlerini ve bunlar›n nas›l kapat›lacaklar›n›
ö¤rendik.
… /… / .... ‹lk yard›m çantam›z› haz›rlad›k.
… /… / .... Deprem çantam›z› haz›rlad›k.
… /… / .... Ba¤lant› kuraca¤›m›z kifli/kiflilerin ve kurumlar›n telefon numaralar›n›
biliyoruz.
Bunlar:……………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
… /… / .... Binadan ç›k›fl yollar›n› belirleyip kroki üzerinde iflaretledik.
… /… / .... Evimize yang›n söndürücü ald›k ve bunu nas›l kullanaca¤›m›z› ö¤rendik.
… /… / .... Yaflad›¤›m›z mekânlarda kayabilecek ve düflebilecek her fleyi kontrol ettik.
Olas› tehlikeler için önlemler ald›k.
… /… / .... Evimizin güvenli yerlerini araflt›rd›k. Afetten sonra nerede buluflaca¤›m›z› belirledik.
… /… / .... Afetten sonra gaz s›z›nt›s› olmad›¤›ndan emin olana kadar çakmak, kibrit
gibi yang›na sebep olabilecek eflya ve maddelerin kullan›lmayaca¤›n› ö¤rendik.
… /… / .... Afetten sonra telefonumuzu sadece acil durumlar için, radyo ve televizyonu
da bilgilenmek için kullanaca¤›m›z› ö¤rendik.
… /… / .... Bu bilgileri tan›d›¤›m›z herkese yaymaya bafllad›k.
… /… / .... Her alt› ayda bir, plan›m›z› gözden geçirmeyi kararlaflt›rd›k.
K›z›lay ile Güvenli Yaflam› Ö¤reniyorum, s. 24 (Düzenlenmifltir.).
3
.

Ü
N

T
E
53
DEPREM
Afla¤›daki foto¤raflarda, deprem an›nda yap›lmas› gerekenler ile yap›lmamas›
gerekenler kar›fl›k olarak verilmifltir. Bunlar› ay›rt ediniz. Foto¤raf numaralar›n› ve
aç›klamalar› yazarak tabloyu doldurunuz.
1 2 3
4 5
Deprem S›ras›nda Yap›lmas› Gerekenler Deprem S›ras›nda Yap›lmamas› Gerekenler
........................................................................
........................................................................
........................................................................
54
NELER Ö⁄REND‹M?
........................................................................
........................................................................
........................................................................
Ünitemizi tamamlad›k. Bu ünitede ö¤rendiklerinizle ve yapt›¤›n›z çal›flmalarla
ilgili olarak afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z.
1. Bu ünitede daha önce bilmedi¤iniz veya merak etti¤iniz hangi konu ve kavramlar›
ö¤rendiniz?
...............................................................................................................................
2. En çok hangi konudan ya da etkinlikten hoflland›n›z? Neden?
...............................................................................................................................
..................................................................................................................................
3. Ünite ifllenifli s›ras›nda anlamakta zorland›¤›n›z konular ya da tamamlamakta
zorland›¤›n›z etkinlikler oldu mu? Aç›klay›n›z.
...............................................................................................................................
...................................................................................................................................
4. Zorland›¤›n›z durumlarda kimlerden, nas›l yard›m ald›n›z?
...............................................................................................................................
..................................................................................................................................
5. Bu ünitenin iflleniflinde baflar›l› oldu¤unuzu düflünüyor musunuz? Aç›klay›n›z.
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
6. Sonraki ünitelerde baflar›n›z› art›rmak için neler yapmay› planl›yorsunuz?
........................................................................................................................
6
A. 1. Özgür, arkadafl›na gitmek için
yola ç›kt›. Otobüs dura¤›n› bulmas›
gerekiyordu. Bir trafik polisine otobüs
dura¤›n›n yerini sordu. Trafik polisi,
Özgür'e otobüs dura¤›na nas›l gidece-
¤ini anlatt›.
Bu anlat›mdan yola ç›karak Özgür’e
yard›mc› olunuz. Otobüs dura¤›n›n
yerini yandaki kroki üzerinde iflaret-
leyiniz. Otobüs dura¤›n› gösteren bir
sembol tasarlay›p krokinin alt›ndaki
bölüme çiziniz.
ÜN‹TE DE⁄ERLEND‹RMES‹
“Buradan güneybat› yönünde gidiniz. Daha sonra Fevzi Çakmak Caddesi’nde güney
yönünde ilerleyiniz. Park›n karfl›s›nda Kaz›m Karabekir Caddesi’nden do¤u yönünde
ilerledi¤inizde bankay› göreceksiniz. Bankay› geçince güneye do¤ru yürümeye devam
ediniz. Yüzünüzü do¤uya döndü¤ünüzde bankan›n tam karfl›s›nda otobüs duraklar›n›
göreceksiniz.”
2. Özgür, otobüs dura¤›n› bulup arkadafl›n›n evine gitti. Dönüflte otobüse binerek
ayn› durakta indi. fiimdi kütüphaneye gitmek istiyor. Ona kütüphaneye nas›l gidilebilece¤ini
yönleri de belirterek tarif ediniz. Yol tarifinizi afla¤›ya yaz›n›z.
.......................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
B. Afla¤›daki tabloda verilen hava olaylar›na iliflkin bilgileri kullanarak resimli
sütun grafi¤i çiziniz.
Hava Olay›
Ö¤leden Ö¤leden
önce sonra
Pazartesi Ya¤murlu Sisli
Sal› Bulutlu Güneflli
Çarflamba Rüzgârl› Ya¤murlu
Perflembe Karl› Karl›
Cuma Rüzgârl› Güneflli
Cumartesi Bulutlu Sisli
Pazar Sisli Rüzgârl›
Say›
Hava
Olay›
Güneflli Bulutlu Ya¤murlu Sisli Rüzgârl› Karl›
0
1
2
3
4
5
B
1TL
B
Günler
55
3
.

Ü
N

T
E
K
K
C. Afla¤›daki sorular› okuyunuz. Do¤ru olan seçene¤i iflaretleyiniz.
1. Afla¤›dakilerden hangisi beflerî bir unsurdur?
A) B) C) D)
2. Erkan bir deprem çantas› haz›rlamak istiyor. Bunun için çantas›na afla¤›dakilerden
hangisini almas›na gerek yoktur?
A) B) C) D)
3. Ayfer, depremden sonra binadan ç›kmak istiyordu. Ancak baz› tehlikelerle
karfl›laflabilirdi. Afla¤›dakilerden hangileri Ayfer'in binadan ç›karken karfl›laflabilece¤i
tehlikelerdir?
I. Cam k›r›klar› II. Elektrik kablolar› III. Hayvanlar IV. Y›k›nt›lar
A) I, II, III B) II, III, IV C) I, III, IV D) I, II, IV
4. Afla¤›dakilerden hangisi deprem sonras›nda yapmam›z gerekenlerden biridir?
A) Telefonlar› meflgul etmemek B) Deprem sigortas› yapmak
C) Aile afet plan› haz›rlamak D) Deprem çantas› haz›rlamak
5. Afla¤›daki efsaneyi okuyunuz.
Bir usta ile kalfas›, Mersin'in Mut ilçesi yak›nlar›nda coflkun bir ›rmak üzerinde köprü
yaparlar. Bu köprü bugün Gezmeli Köprüsü diye bilinir. Bu köprünün yap›lmas›na büyük
emek veren kalfa Süleyman, ustas›na bir sebepten dolay› dar›l›r, yan›ndan ayr›l›r.
Süleyman, ayn› ›rma¤›n baflka bir coflkun yerine gidip köprü yapar. Eserini görmesi
için ustas›na haberciler gönderir… Köprüyü görmeye gelen usta, kalfas›na:
“Güzel yapm›fls›n, eline sa¤l›k. Bu köprüyü, güzelli¤ini herkes görmeli… Bunun ad›
Görmeli Köprüsü olsun.”der.
Saim Sakao¤lu, 101 Anadolu Efsanesi, s. 81.
Do¤al Unsur Beflerî Unsur
A) Irmak Köprü
B) Köprü Irmak
C) Eser Köprü
D) Köprü Eser
56
Efsanede geçen do¤al ve beflerî unsurlar seçeneklerin hangisinde do¤ru efllefltirilmifltir?
73
SÖZLÜK
A
afet: Çeflitli do¤a olaylar›n›n sebep oldu¤u y›k›m.
anket: Soru ve cevaplara dayal›, inceleme ya da araflt›rma türü.
artç› sars›nt›: Artç› deprem. Deprem sonrasında meydana gelen küçük sarsıntılar.
asa: Baz› ülkelerde hükümdarlar›n, mareflallerin, din adamlar›n›n güç sembolü olarak törenlerde kulland›klar›
uzun sopa.
B
bas›n: Gazete, dergi gibi belirli zamanlarda ç›kan yaz›l› yay›nlar›n bütünü.
bafl alt›: Ya¤l› güreflte pehlivanlar›n ayr›ld›¤› befl derecenin ikincisi.
beflerî: ‹nsano¤lu ile ilgili.
bohçalamak: 1. Bir fleyi bohça içine koyup sarmak. 2. Güreflte rakibin kol ve ayaklar›n› üst üste getirerek
k›m›ldayamaz durumda alttan kavray›p kucaklamak.
bütçe: Devletin, bir kuruluflun, bir ailenin gelecekteki belirli bir süre için tasarlad›¤› gelir ve giderlerini tür
ve ayr›nt›lar›yla gösteren çizelge.
C
cepken: Kollar› y›rtmaçl› ve uzun, harçla ifllenmifl bir tür k›sa, yakas›z üst giysisi.
Ç
çevre: 1. Bir fleyin yak›n›, dolay›, etraf. 2. Kiflinin içinde bulundu¤u toplumu oluflturan ortam. 3. Mendil,
bafl örtüsü.
盤: Da¤› n bi r noktas› ndan kopup yuvarl anan ve yuvarl and› kça büyüyen kar kütl esi .
çift dalma: Rakibin ayaklar›na do¤ru birden inerek paças›n› veya topu¤unu kapma oyunu, güreflte rakibinin
belden afla¤› bir yerini aniden tutmak.
çinkan: Balkan Türkleri taraf›ndan yayg›n olarak giyilen genifl ipek flalvar, ipek bluz ve ifllemeli aksesuarlardan
oluflan kad›n giysisi.
çip: Milimetrik yüzeyler üzerinde on binlerce devre eleman›ndan oluflan ve son derece karmafl›k elektronik
devrelerin yerlefltirildi¤i, genellikle silikon benzeri yar› iletken bir malzemeden yap›lm›fl ince bir dilim.
D
dekorasyon: Bir yeri süsleme.
deprem: Yer kabu¤unun derin katmanlar›n›n k›r›l›p yer de¤ifltirmesi veya yanarda¤lar›n püskürme durumuna
geçmesi yüzünden oluflan sars›nt›, yer sars›nt›s›, hareket, zelzele.
dernek: Belirli ve ortak bir amac› gerçeklefltirmek için kurulan yasal topluluk.
deste: 1. Cinsleri aynı veya birbirine yakın olan fleylerin bir arada ba¤lanmıflı, demet, ba¤lam. 2. Kılıç,
bıçak vb.nin elle tutulacak yeri. 3. Aynı cinsten onluk bir küme. 4. Ya¤l› güreflte pehlivanlar›n ayr›ld›klar›
derecelerden biri.
difl hedi¤i: Çocuklar›n, ilk difli ç›kt›¤› zaman, bu¤day, bakla, fasulye ve nohut piflirilerek yap›lan, efl dostla
yenilen afl.
do¤a: ‹çinde canl›lar›n yaflad›¤› yerküre, çevre, tabiat.
do¤al afet: Önlenmesi insan eliyle olmayan, sel, f›rt›na, deprem, dolu vb. felaketlerin her biri.
do¤al: Kendili¤inden olan, insan eliyle yap›lmam›fl, yapay karfl›t›.
döviz: Propaganda, tan›tma amac›yla üzeri yaz›lm›fl bez veya karton.
dövünmek: Afl›r› üzüntü, çaresizlik, piflmanl›k duyarak ç›rp›nmak.
E
efsane: Bir taraf› az çok tarihe dayanmakla beraber inan›lmaz olgularla süslü olan halk hikâyesi.
ekonomi: ‹nsanlar›n yaflayabilmek için üretme ve ürettiklerini bölüflme biçimlerinin ve bu faaliyetlerden
do¤an iliflkilerin bütünü.
F
fatura: Sat›lan mal›n cinsini, miktar›n›, fiyat›n› bildirmek için sat›c›n›n al›c›ya verdi¤i hesap dökümü.
feryat: Hayk›r›fl, 盤l›k.
firma: Ekonomik etkinlik birimi.
fitil: Lambada, kandilde ve mumda ya¤›n, çakmakta benzinin yanmas›n› sa¤layan, türlü biçimlerde bükülmüfl
veya dokunmufl pamuktan yap›lan genellikle ya¤ çekici madde.
fiyat: Al›m veya sat›mda bir fleyin para karfl›l›¤› de¤eri.
G
gark: Bir fleyi bol bol vermek.
genelge: Yasa ve yönetmeliklerin uygulanmas›nda yol göstermek, herhangi bir konuda ayd›nlatmak,
dikkat çekmek üzere ilgililere gönderilen yaz›, tamim.
gong: Boks karfl›laflmas›n›n bafllama ve bitim sürelerini belirtmek için kullan›lan, üzerine tokmakla vurulunca
ses veren araç.
gönüllü: Bir ifli hiçbir yükümlülü¤ü yokken isteyerek üstlenen.
gözlem: Bir nesnenin, olay›n veya bir gerçe¤in, niteliklerinin bilinmesi amac›yla, dikkatli ve planl› olarak
ele al›n›p incelenmesi.
günlük: Günü gününe tutulan hat›ra, günce.
74
H
hac›yatmaz: Yere nas›l b›rak›l›rsa b›rak›ls›n, taban›nda bulunan a¤›rl›k sebebiyle dik bir durum alan
oyuncak.
hakem: 1. Taraflar›n aralar›ndaki anlaflmazl›¤› çözmek için yetkili olarak seçtikleri ve üzerinde anlaflt›klar›
kifli. 2. Belirli bir konudan iyi anlayan kimse. 3. Seçme ve karar verme yetkisi bulunan kimse. 4. Karfl›laflmalar›,
yar›flmalar› kurallara uygun ve yans›z olarak yöneten kimse.
hâkimiyet: Egemenlik.
ham madde: Üretim sürecinde kullan›lan ifllenmemifl her türlü madde.
harita: Yeryüzünün ya da bir parças›n›n, belli bir ölçe¤e göre küçültülüp kufl bak›fl› görünüflüyle bir düzlem
üzerine geçirilmesi.
harman: 1. Biçildikten sonra tah›l demetlerinin üzerinden düven geçirilerek tanelerin baflaklar›ndan
ayr›lmas› ifli. 2. Bu iflin yap›ld›¤› yer veya mevsim.
hasat: Ürün kald›rma, ekip biçme ifli.
hafl›r neflir: Kaynaflma, bir arada olma.
hava durumu: Meteoroloji ile ilgili olaylar›n bütünü, hava raporu.
heybe: 1. At, eflek vb. binek hayvanlar›n›n eyeri üzerine geçirilen veya omuzda tafl›nan, içine öteberi
koymaya yarayan, kilim veya hal›dan yap›lm›fl iki gözlü torba. 2. Omza geçirilebilen tek gözlü bir tür çanta.
heyelan: Toprak kaymas›.
hibrit: 1. ‹ki farkl› güç kayna¤›n›n bir arada bulunmas›. 2. Elektrik motoru deste¤iyle çal›flan otomobil.
I-‹
ihtiyaç: Gereksinme, güçlü istek.
ikametgâh: Yerleflme yeri.
iklim: Yeryüzünün genifl bir alan›nda hava olaylar›na ba¤l› olarak gerçekleflen etkilerin uzun y›llar›n
ortalamas›na dayanan durumu.
imal: Ham maddeyi iflleyip mal üretme.
istek: Bir fleye duyulan e¤ilim.
istihkâm: Düflman saldırısını durdurmak, düflmana karflı savunma yapmak amacıyla düzenlenmifl yer.
izci: Dayan›flma ve yard›mlaflma duygular›n› gelifltirmek, ruhça ve bedence güçlendirilmek için kamplarda
ve okullarda e¤itilen genç.
K
kadran: Saat, pusula vb. araçlarda, üzerinde yaz›, rakam veya baflka iflaretler bulunan düzlem.
ka¤n›: ‹ki tekerlekli, tekerlekleri tek parça, dingili tekerlekle birlikte dönen öküz arabas›.
kampanya: Politika, ekonomi, kültür vb. alanlarda belirli bir süredeki etkinlik dönemi.
kapl›ca: Yerin derin katmanlar›ndan gelen s›cak, içinde sa¤l›¤a yararl› erimifl maddeler ve gazlar bulunan
sular›n ç›kt›¤› kaynak.
kermes: Bir derne¤e, bir çal›flmaya yard›m sa¤lamak amac›yla genellikle aç›k havada sat›fl yap›larak gelir
sa¤lanan toplant›.
kireç: Mermer, tebeflir, kireç tafl›, alç› tafl› gibi birçok tafl›n özünü oluflturan kalsiyum oksit.
kongre: Bir konu üzerinde karar vermek amac›yla çeflitli yerlerden delegelerin, yöneticilerin kat›lmas› ile
yap›lan toplant›.
kor: 1. ‹yice yanarak atefl durumuna gelmifl kömür veya odun parças›. 2. Büyük ac›, üzüntü, s›k›nt›, dert.
3. K›rm›z›
kurulufl: Topluma hizmet amaç ve göreviyle kurulan kurum.
krefl: Çocuk yuvas›.
kriket: On birer kiflilik iki tak›m aras›nda, küçük ve a¤›r bir topu, ucu k›vr›lm›fl sopalarla vurarak karfl›
kaleye sokmak amac›yla oynanan oyun.
kulüp: Görüflme, konuflma, okuma, spor yapma vb. amaçlarla yaln›z üye olanlar›n topland›klar› yer.
kundaklamak: Yeni do¤mufl çocu¤u ilk aylarda geniflçe bir bez ile s›k›ca sar›p sarmalamak.
kurum: Belirli bir amac› gerçeklefltirmek üzere kurulan özel veya kamu örgütü.
M
Marafl ifli: Karton üzerine gerilmifl kumafla sim, s›rma vb. sar›larak yap›lan bir tür nak›fl.
medya: Büyük iletiflim ve yay›n organlar›n›n bütününe verilen ad.
merdane: 1. Erke¤e yak›flan, mertçe. 2. Türlü ifllerde kullan›lan, silindir biçiminde araç. 3. Kal›n oklava.
meflale: 1. Ucunda alev ç›karacak yan›c› bir madde bulunan, ayd›nlatmaya yarayan de¤nek. 2. Bir
düflüncenin öncüsü.
metro: 1. Büyük flehirlerde semtler aras›nda iflleyen yer alt› demir yolu hatt›. 2. Bu hatta çal›flan tafl›t.
mola: 1. Yorgunlu¤u gidermek için duraklama. 2. Ara verme.
montaj: Bir bütün oluflturmak için parçalar› tak›p birlefltirme ifli.
mühimmat: Savafl gereçleri, cephane.
mürflit: Do¤ru yolu gösteren kimse, k›lavuz.
N
naz›r: 1. Bakan, gören. 2. Bakan, vekil.
O
oklava: Hamur açmakta kullan›lan silindir biçiminde ince uzun de¤nek.
75
olta: Bal›k avlamada kullan›lan, ucuna çengelli i¤ne tak›l›, ço¤unlukla naylon tellerden veya at kuyru¤u
k›l›ndan yap›lm›fl iplik.
ozon tabakas›: Güneflin afl›r› mor ötesi ›fl›nlar›ndan dünyay› koruyan, stratosferdeki tabaka.
Ö
önerge: Meclis, kongre vb. resmî bir toplant›da, herhangi bir konu veya sorunla ilgili olarak bir öneride
bulunmak için üyelerden biri veya birkaç› taraf›ndan baflkanl›¤a verilen, oya sunularak karar verilmesi
istenen yaz›l› k⤛t.
örgüt: Ortak bir amac› veya ifli gerçeklefltirmek için bir araya gelmifl kurumlar›n veya kiflilerin oluflturdu¤u
birlik.
P
patent: Bir buluflun veya o buluflu uygulama alan›nda kullanma hakk›n›n bir kimseye ait oldu¤unu gösteren
belge.
pelerin: Omuzlardan afla¤› dökülen, genifl kolsuz bir çeflit üstlük.
performans: Baflar›m.
proje: Genel olarak ortaya konacak bir ifl, elde edilecek bir sonuç ile ilgili bir düflünce, tasar›, tasarlanm›fl
fley.
prototip: 1. ‹lk örnek. 2. Model.
R
rütbe: 1. Mertebe, derece, paye. 2. Subay, astsubay ve polislerin sahip oldu¤u derece, mevki. unvan.
S-fi
sacaya¤›: 1. Üzerine tencere, tava vb. koymaya yarayan, atefl üzerine oturtulan, üç ayakl› çember veya
üçgen biçiminde demir destek. 2. Üçlü grup.
sandal: ‹nsan tafl›yacak biçimde yap›lm›fl, kürekle yürütülen deniz teknesi.
sarkaç: Dura¤an bir nokta çevresinde a¤›rl›¤›n›n etkisiyle sal›n›m yapan hareketli kat› cisim, rakkas,
pandül.
seccade: Bir kiflinin üzerinde namaz k›labilece¤i büyüklükte, hal›, kilim, post veya kumafltan yayg›,
namazl›k.
sektör: 1. Bölüm, kol, dal, kesim. 2. Ayn› ifli yapan topluluk.
sema: Mevlevi dervifllerinin ney, n›sfiye vb. çalg›lar eflli¤inde, kollar›n› iki yana aç›p dönerek yapt›klar›
ayin.
semazen: Sema ayininde dönen dervifl.
sivil toplum: Devletin denetimi alt›nda olmayan, kararlar›n› ba¤›ms›z olarak vererek toplumsal etkinliklerde
bulunan bireyler toplulu¤u.
sufli: ‹nce flerit biçimindeki yosun tabakas›n›n içine çi¤ bal›k, ya¤s›z, tuzsuz hafllanm›fl pirinç ve özel
baharat kar›fl›m›n›n konulmas›yla haz›rlanan Japon yeme¤i.
T
talep: 1. Bir kimseden bir fleyi yapmas›n› veya yapmamas›n› isteme, dileme, istem. 2. ‹stek.
tasarruf: Para veya herhangi bir fleyi dikkatli kullanma, iradeli tüketme.
tatbikat: 1. Uygulama. 2. Asker birliklerini savafla hazırlamak amacıyla, arazi üzerinde yapılan genifl
ölçüde savafl denemesi.
tecrübe: 1. Deneyim. 2. Deney. 3. Görgü.
telaffuz etmek: Söylemek.
temkin: Bir iflin sonunu düflünerek ölçülü, tedbirli davranma.
ten: 1. ‹nsan vücudunun d›fl yüzü, cilt. 2. Vücut.
teflhir: 1. Gösterme. 2. Sergileme. 3. Herkese duyurma, dile düflürme.
tramvay: fiehirlerde yol üzerinde döflenmifl özel raylarda hareket eden yolcu tafl›t›.
travma: Canlı üzerinde beden ve ruh açısından önemli ve etkili yaralanma bırakan durum.
tufl: Güreflte oyun s›ras›nda iki omzun ayn› anda yere de¤mesiyle oluflan yenilgi.
tuval: 1. Üzerine resim yap›lan, gerdirilmifl keten, kenevir veya pamuklu kaba kumafl. 2. Bu kumafl›n
üzerine yap›lm›fl tablo.
U
uzman: Belli bir iflte, belli bir konuda bilgi, görüfl ve becerisi çok olan (kimse).
Ü
ücret: ‹fl gücünün karfl›l›¤› olan para ya da mal.
V
vak›f: Bir hizmetin sürekli olarak yap›labilmesi amac›yla bir kimse taraf›ndan belli koflullarla ve resmî
yoldan ayr›lan mülk ya da para.
vakum: Havas› al›nm›fl boflluk.
Y
yay›k: Tereya¤› ç›karmak için sütün, yo¤urdun içinde çalkaland›¤› kap veya makine.
Z
zanaat: 1. ‹nsanlar›n maddeye dayanan gereksinimlerini karfl›lamak için yap›lan, ö¤renimle birlikte deneyim,
beceri ve ustal›k gerektiren ifl, s›naat. 2. El ustal›¤› isteyen ifller.
76
KRONOLOJ‹
1642 Pascal, toplama ve ç›karma makinesini icat etti.
1671 Leibnizt, dört ifllem makinesini gelifltirdi.
1833 Görme özürlüler yaz› makinesi icat edildi.
1840 23 Ekim Ülkemizde Posta Teflkilat› kuruldu.
1844 27 May›s Telgraf Amerika’da kullan›lmaya baflland›.
1854 Herman Hollerith, delikli kart sistemiyle çal›flan hesaplama
makinesini gelifltirdi.
1855 Ülkemizde ilk telgraf hatt›, ‹stanbul-Edirne aras›nda kuruldu.
1863 Mektuplarda pul kullan›lmaya baflland›.
1909 23 May›s Ülkemizde ilk telefon santrali faaliyete geçti.
1911 Osmanl› Devleti ile ‹talya aras›nda Trablusgarp Savafl›
yap›ld›.
1912 8 Ekim I. Balkan Savafl›'› bafllad›.
1912 15 Ekim Osmanl› Devleti ile ‹talya aras›nda Ufli Antlaflmas› imzaland›.
1914 Ülkemizde halka telefon verilmeye baflland›.
1914 11 Kas›m Osmanl› Devleti Birinci Dünya Savafl›’na girdi.
1915 18 Mart Çanakkale Deniz Zaferi kazan›ld›.
1918 30 Ekim Mondros Ateflkes Anlaflmas› imzaland›.
1918 13 Kas›m ‹tilaf Devletleri donanmalar› ‹stanbul’a geldi.
1919 15 May›s Yunanl›lar ‹zmir’i iflgal etti.
1919 19 May›s Mustafa Kemal Samsun'a ç›kt›.
1919 22 Haziran Amasya Genelgesi yay›mland›.
1919 23 Temmuz Erzurum Kongresi topland›.
7 A¤ustos
1919 4-11 Eylül Sivas Kongresi topland›.
1919 27 Aral›k Mustafa Kemal Temsil Heyeti üyeleriyle Ankara’ya geldi.
1920 16 Mart ‹stanbul iflgal edildi.
1920 23 Nisan Büyük Millet Meclisi aç›ld›.
1921 10 Ocak I. ‹nönü Zaferi kazan›ld›.
1921 1 Nisan II. ‹nönü Zaferi kazan›ld›.
1921 23 Nisan “23 Nisan” tarihinin millî bayram olarak ilan›na dair yasa kabul edildi.
77
1921 5 A¤ustos Büyük Millet Meclisi taraf›ndan Mustafa Kemal Pafla’ya
baflkumandan görevi verildi.
1921 7-8 A¤ustos Tekâlif-i Milliye Emirleri yay›mland›.
1921 23 A¤ustos Sakarya Meydan Muharebesi bafllad›.
1921 13 Eylül Sakarya Zaferi kazan›ld›.
1922 26 A¤ustos Büyük Taarruz bafllad›.
1922 30 A¤ustos Baflkumandan Meydan Muharebesi kazan›ld›.
1922 9 Eylül Türk ordusu ‹zmir’e girdi ve ‹zmir Yunan iflgalinden
kurtar›ld›.
1922 11 Ekim Mudanya Ateflkes Anlaflmas› imzaland›.
1923 24 Temmuz Lozan Bar›fl Antlaflmas› imzaland›.
1923 2 Ekim ‹flgalci devletler ‹stanbul’dan ayr›ld›.
1923 13 Ekim Ankara baflkent ilan edildi.
1923 29 Ekim Cumhuriyet ilan edildi ve Gazi Mustafa Kemal cumhurbaflkan›
seçildi.
1926 ‹skoçyal› mucit John Logie Baird ilk canl› televizyon yay›n›n›
gerçeklefltirdi.
1925 26 Aral›k Ülkemizde miladi takvim kabul edildi.
1928 24 Kas›m Atatürk’e baflö¤retmen unvan› verildi.
1936 ‹ngiltere’de ilk siyah-beyaz TV yay›nlar› BBC taraf›ndan
bafllat›ld›.
1940 Vakumlu tüpler bilgisayarlarda kullan›lmaya baflland›.
1951 ABD’de renkli televizyon dönemi bafllad›.
1954 Odalar ve Borsalar Birli¤i bünyesinde Türk Standartlar›
Enstitüsü kuruldu.
1968 31 Ocak TRT Ankara’da deneme yay›n›na bafllad›.
1976 Türk televizyonunda renkli yay›n dönemi bafllad›.
1979 UNESCO (Birleflmifl Milletler E¤itim, Bilim ve Kültür Örgütü)
taraf›ndan “Çocuk Y›l›” olarak ilan edildi.
1990 Türkiye’de ilk özel televizyon yay›n dönemi bafllad›.
1994 ‹lk Türk uydusu Türksat, uzaya f›rlat›ld›.
2002 24 Nisan Türk Telekom ‹letiflim Müzesi aç›ld›.
78
KAYNAKÇA
Kitap ve Dergiler
AÇIKGÖZ, Kamile Ün, Aktif Ö¤renme, E¤itim Dünyası Yayınları, ‹zmir, 2004.
ARIBURNU, Kemal, Atatürk’ten An›lar, ‹nk›lap Kitabevi, Ankara, 1998.
ATALAY, ‹brahim, ‹lkö¤retim Atlası, ‹nkılap Kitabevi, ‹stanbul, 2005.
ATALAY, ‹brahim, Kenan Mortan, Türkiye Bölgesel Co¤rafyası, ‹nkılap Kitabevi, ‹stanbul, 2006.
ATALAY, ‹brahim, Dünya Co¤rafyası, ‹nkılap Kitabevi, ‹stanbul, 2005.
ATAY, ‹brahim Zahit, Yalova’da Hayat Güzeldir, Hazerfanahmet Yayınları, Yalova, 2008.
BANO⁄LU, Niyazi Ahmet, Nükte ve Fıkralarla Atatürk, Garanti Matbaası, ‹stanbul,1967.
BAYDAR, Pelin, “‹lkö¤retim Beflinci S›n›f Sosyal Bilgiler Program›nda Belirlenen De¤erlerin Kazan›m
Düzeyleri ve Bu Süreçte Yaflan›lan Sorular›n De¤erlendirilmesi”, Çukurova Üniversitesi, Yay›mlanmam›fl
Yüksek Lisans Tezi, Adana, 2009.
Benim Ailem, Türkçesi: Seda Ç‹FTÇ‹, Kaknüs Yay›nlar›, ‹stanbul, 2005.
BOORST‹N, Daniel Jrophic, Keflifler ve Bulufllar, çev. Fatofl Bilber, Türkiye ‹fl Bankası Yay›nlar›, ‹stanbul,
1996.
BROMLEY, Karen, Graphic Organizers for Reading-Writing and More, Scholastic Professional Books,
New York, 2000.
Ç‹L, Faruk, Atatürk ve Anıları, Güven Yayınları, ‹stanbul, 2006.
Ç‹R‹NGEL, Yalçın, Konuflan Atlas Türkiye, Beyaz Adam Ltd. fi, ‹stanbul, 2004.
DE BONE, Edward, Altı fiapkalı Düflünme Tekni¤i, çev. Ercan Tuzcular, Remzi Kitabevi, Ankara, 1999.
DURAN, Faik Sabri, Büyük Atlas, Kanaat Yayınları, ‹stanbul, 2002.
EFEKAN, Ertu¤rul, fiehitkale Destankale Sonkale Çanakkale, Safran Kitapları, Ankara, 2006.
ENG‹N, Vahdettin, Rumeli Demiryollar›, Eren Yay›nlar›, ‹stanbul, 1993.
EVREN, Mustafa Ökkefl, Kufllarla Uyanmak, Güneysu Yay›nlar›, Osmaniye, 1999.
FELDMAN, Anthony ve Peter Ford, Bilginler ve Buluflları Ansiklopedisi, Milliyet Yay›nlar›, ‹stanbul, 1983.
GARTENHAUS, Alan R, Yaratıcı Düflünce ve Müzeler, çev. Ruhiser Mergenci ve Bekir Onur, Ankara
Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yay›nlar›, 2002.
GÖKÇEN, Sabiha, Atatürk’le Bir Ömür, Alt›n Kitaplar›, ‹stanbul, 2007.
GÜLTEK‹N, Fatma, “Tarih I Dersinde ‹fle Koflulabilecek De¤er Ö¤retiminin Yeni Yaklafl›mlar›n›n
Ö¤rencilerin 'Hoflgörü' De¤eri Anlay›fllar›n›n Geliflimine Etkisi”, Gazi Üniversitesi, Yay›mlanmam›fl
Yüksek Lisans Tezi, Ankara, 2007.
GÜREL, Ça¤r›, Her Masal Yar›m, Millî E¤itim Bakanl›¤› Yay›nlar›, Ankara, 2006.
GÜRKAYNAK, ‹pek vd., Yurttafl Olmak ‹çin, Umut Vakfı Yay›nlar›, ‹stanbul, 1998.
‹lk Meclis, TBMM Basın ve Halkla ‹liflkiler Daire Baflkanlı¤ı Tanıtım kitapları Serisi, Ankara, 2005.
‹ZBIRAK, Reflat, Co¤rafya Terimleri Sözlü¤ü, MEB Yayınları, ‹stanbul, 1992.
KABAPINAR, Yücel, ‹lkö¤retimde Hayat Bilgisi ve Sosyal Bilgiler Ö¤retimi, Maya Akademi, Ankara,
2007.
KOCATÜRK, Utkan, Atatürk’ün Fikir ve Düflünceleri, Atatürk Arafltırma Merkezi, Ankara, 2005.
KÖSTÜKLÜ, Nuri, Sosyal Bilimler ve Tarih Ö¤retimi, Güney Ofset, Konya, 1999.
LOHANLIZADE, Mustafa, Nurettin, Gaziantep Müdafaası.
OZANKAYA, Özer, Cumhuriyet Ç›nar›: Mustafa Kemal’i Atatürk Yapan, ‹mge Yay›nc›l›k, Ankara, 1996.
ÖKKEfi, Mustafa, Kufllarla Uyanmak, Güneysu Yay›nlar›, Osmaniye, 1999.
ÖNGAY, Mehmet, Necati, “Türkiyemiz”, Üniteler Göre Çocuk fiiirleri Antolojisi, hzl.: Cuma Karatafl,
Assos Yay›nlar›, ‹stanbul, 2006.
ÖZTÜRK, Cemil, Hayat Bilgisi ve Sosyal Bilgiler Ö¤retimi, Pegem A Yayıncılık, Ankara, 2006.
SANIR, Ferruh, Co¤rafya Terimleri Sözlü¤ü, Gazi Kitabevi, Ankara, 2000.
SÖNMEZ, Veysel, Sosyal Bilgiler Ö¤retimi ve Ö¤retmen Kılavuzu, MEB Yayınları, ‹stanbul, 1999.
SPURGEON, Richard, Ekoloji, TÜB‹TAK Yayınları, Ankara, 2006.
TARHAN, Nevzat, Duyguların Dili, Timafl Yayınları, ‹stanbul, 2006.
TBMM, TBMM Basın ve Halkla ‹liflkiler Daire Baflkanlı¤ı Tanıtım Kitapları Serisi, Ankara, 2005.
Türk Kurtulufl Savaflı, hzl. Mehmet Özel, Ankara Ticaret Odası Yayınları.
Türkiye ‹statistik Yıllı¤ı, Baflbakanlık Devlet ‹statistik Enstitüsü, Ankara, 2000.
Türkiye Klima Atlası, Çevre ve Orman Bakanlı¤ı Devlet Meteoroloji ‹flleri Genel Müdürlü¤ü Yayınları,
Ankara, 1989.
79
Gazeteler
Anayurt gazetesi, 5 Eylül 2009
Akflam gazetesi, 13 Ocak 2009
Birgün gazetesi, 7 Ekim 2008
Bugün gazetesi, 3 Eylül 2009
Cuma gazetesi, 8 Haziran 2009
Hürriyet gazetesi, 5 Ocak 2009
Hürriyet gazetesi, 22 A¤ustos 1999
Hürriyet gazetesi, 12 Haziran 2005
Kurtulufl gazetesi ‹nternet sitesi, 30 Ekim 2009
Sabah gazetesi, 7 Ocak 2009
Sabah gazetesi, 4 fiubat 2009
www.pttturkey.com/tr/yayinlar/dergi/12.html
www.ptt.gov.tr
www.physics.nist.gov
www.rmk-museum.org.tr
www.sabanci.edu.tr
www.sanayi.gov.tr, 27 fiubat 2009
www.sgk.gov.tr
www.snews.bnl.gov
www.sydgm.gov.tr
www.tcdd.gov.tr
www.tdk.gov.tr
www.tev.org.tr
www. tegv.org
www.tgf.gov.tr
www.tkv.org.tr
www.topkapisarayi.gov.tr
www.ttcocuk.com/kesfet/TelekomMuzesi
www.tubitak.gov.tr
www.tuik.gov.tr
www.turkisharchery.org
www.turkkulturu.net
www.trt.net.tr
‹nternet Siteleri
www.aile.gov.tr
www.akut.org.tr
www.anadolumedeniyetlerimuzesi.gov.tr
www.anayasa.gov.tr
www.anceva.org.tr
www.atam.gov.tr
www.biltek.tubitak.gov.tr
www.cu.edu.tr
www.çanakkale.gov.tr
www.depremeduyarliyiz.org.tr
www.edirne.bel.tr
www.edirne.gib.gov.tr
www.gelenekselfed.gov.tr
www.hkmo.org.tr
www.kutuphane.tbmm.gov.tr
www.kultur.gov.tr
www.losev.org.tr
www.meb.gov.tr
www.meteor.gov.tr
www.platformdergisi.net, 31 Mayıs 2008
Unutulan Manfletler, Ankara Ticaret Odası Yayınları, 2007.
URAL, Serpil, A¤r›’dan Zelve’ye Anadolu Anlat›yor, SEV Matbaac›l›k ve Yay›nc›l›k, ‹stanbul, 1997.
YAVUZ, Kudret Eren, Duygusal Zekâ Geliflimi, Ceceli Yayınları, Ankara, 2004.
WATT, Fiona, Depremler ve Yanarda¤lar, TÜB‹TAK Yayınları, Ankara, 2006.
Silahlı Kuvvetler Dergisi, Sayı: 392.
TRT, “Aylık Radyo Televizyon Dergisi”, Mayıs, 2006, Sayı 204.
TSE Öncü, “Türk Standartları Enstitüsü Çocuk Dergisi”, Nisan Mayıs Haziran, 2008, Sayı 46. Yenimahalle
Atatürk ‹lkö¤retim Okulu, “Atatürk’ün Çocukları”,Yıl 1, Sayı 1, Haziran, 2007.
Hacettepe Sosyoekonomi Dergisi, Temmuz-Aral›k, 2009 say›s›.
Sabah gazetesi, 17 Nisan 2008
Türkiye gazetesi, 11 Mayıs 2007
Sabah gazetesi ‹nternet sitesi, 1 Aral›k 2005
Zaman gazetesi ‹nternet sitesi, 28 Mayıs 2008
Zaman gazetesi ‹nternet sitesi, 01 A¤ustos 2007
Zaman gazetesi, 28 Aralık 2008
Zaman gazetesi, 16 Ocak 2009
Zaman gazetesi, 21 Ocak 2009
Zaman gazetesi, 20 fiubat 2009
Zaman gazetesi, 9 A¤ustos 2008
Zaman gazetesi ‹nternet sitesi, 22 A¤ustos 2008
80
Çal›flma Kitab› Kaynakças›
Kitap ve Dergiler
Atatürkçülük I. Kitap, Millî E¤itim Basımevi, ‹stanbul, 1997.
‹NCE, Ahmet, Sosyal Bilgiler Ö¤retmen K›lavuz Kitab›, MEB Yay›nlar›, Ankara, 1998.
ANGI, Hac›, Çocuk Gözüyle Atatürk, ‹kinci Bask›, Ang› Yay›nlar›, Ankara, 1973.
DURAL, Baran, Atatürk’ün Liderlik S›rlar›, Okumufl Adam Yay›nlar›, ‹stanbul, 2004.
K›z›lay ile Güvenli Yaflam› Ö¤reniyorum, Türkiye K›z›lay Derne¤i Yay›n›, Ankara, 2008.
KÜR, ‹smet, An›lar›yla Atatürk, Bilge Yay›nlar›, ‹stanbul, 1993.
SAKAO⁄LU, Saim, 101 Anadolu Efsanesi, Akça¤ Yay›nlar›, Ankara, 2004.
YAVUZ, Kudret Eren, Duygusal Zekâ Geliflimi, Ceceli Yay›nlar›, Ankara, 2004.
KOCATÜRK, Utkan, Atatürk’ün Fikir ve Düflünceleri, Atatürk Arafltırma Merkezi, Ankara, 2005.
Gazeteler
Hürriyet gazetesi, 23 Nisan 2006
Sabah gazetesi, 4 fiubat 2009
Silahl› Kuvvetler dergisinden gazete haberi, 9 fiubat 2007
Zaman gazetesi, 21 Ocak 2009
Sabah gazetesi, 28 Aral›k 2008
Sabah gazetesi, 26 fiubat 2009
Zaman gazetesi, 8 Kas›m 2009
Sabah gazetesi, 27 Ocak 2010
‹nternet Siteleri
www. haber7. internet sitesi, 7 A¤ustos 2008
www.birgungazetesi internet sitesi, 7 Ekim 2008
E¤itimaile ‹nternet sitesi (2 Aral›k 2008)
www.kizilay.org.tr (1 fiubat 2010)
www.sinopozelidare.gov.tr
www.tuik.gov.tr
GÖRSEL KAYNAKÇA
Ders Kitab›
s.28, 29, 32, 47, 51, 52, 124, 144, 159, 161, 162 sayfalardaki Atatürk ile ilgili ve tarihî foto¤raflar,
Atatürk Araflt›rma Merkezi Arflivi.
s. 40, ‘asker u¤urlama” foto¤raf› Yeniy›ld›z gazetesi internet sitesi.
s.101, itfaiye eri foto¤raf› www.kenthaber.com
s.151, Belediye Meclisi foto¤raf›, Ankara Büyükflehir Belediyesi Foto¤raf Arflivi, Halil Pala.
Çal›flma Kitab›
s. 22, Atatürk’ün Nüfus Cüzdan›, Atatürk Araflt›rma Merkezi Arflivi.

M‹LLÎ E⁄‹T‹M BAKANLI⁄I YAYINLARI ..........................................................................: 4889 DERS K‹TAPLARI D‹Z‹S‹ ................................................................................................: 1473 12.?.Y.0002.4030 Her hakk› sakl›d›r ve Millî E¤itim Bakanl›¤›na aittir. Kitab›n metin, etkinlik, soru ve flekilleri k›smen de olsa hiçbir surette al›n›p yay›mlanamaz.

ED‹TÖR Doç. Dr. ‹smail Hakk› DEM‹RC‹O⁄LU PROGRAM GEL‹fiT‹RME UZMANI Meryem ERASLAN D‹L UZMANI Nazl› YILDIZ ÖLÇME DE⁄ERLEND‹RME UZMANI Dr. Nurcan ATEfiOK DEVEC‹ GÖRSEL TASARIM Hatice C‹VC‹R ‹hsan TÜRK Nuri Özgür ÜNAL REHBERL‹K UZMANI Nurten ÖZBAN

ISBN 978-975-11-3420-2

Millî E¤itim Bakanl›¤› ‹lkö¤retim Genel Müdürlü¤ü taraf›ndan haz›rlanm›fl, Talim ve Terbiye Kurulunun 18.12.2009 gün ve 292 say›l› karar› ile ders kitab› olarak kabul edilmifl, Destek Hizmetleri Genel Müdürlü¤ünün 19.03.2012 gün ve 3398 say›l› yaz›lar› ile üçüncü defa 219.873 adet bas›lm›flt›r.

You're Reading a Free Preview

İndirme
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->