T.C.

MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı

İLKÖĞRETİM FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ (4 ve 5. SINIFLAR ) ÖĞRETİM PROGRAMI

ANKARA 2005

İLKÖĞRETİM FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ 4-5. SINIF ÖĞRETİM PROGRAMINDA GÖREV ALANLAR

İlköğretim 4-5. sınıflar Fen ve Teknoloji programında danışman olarak görev yapan alan eğitimcileri Prof. Dr. Fitnat KÖSEOĞLU, Prof. Dr. Hamza YILMAZ, Prof. Dr. Şükrü Koç, Doç. Dr. Bilal GÜNEŞ, Doç. Dr. Mehmet BAHAR, Yard. Doç. Dr. Ali ERYILMAZ, Yard. Doç. Dr. Salih ATEŞ, Yard. Doç. Dr. Zekeriya MÜYESSEROĞLU, Yard. Doç. Dr. M. Fatih TAŞAR; Öğr. Gör. Dr. Nusret KAVAK, araştırma görevlileri Dr. Muhammet UŞAK, Halil TÜMAY, Eylem BUDAK, Burak Kağan TEMİZ, Yasin UNSAL, Uygar KANLI, Çağlar GÜLÇİÇEK; program geliştirme uzmanı Toper AKBABA, ölçme ve değerlendirme uzmanı Seher ULUTAŞ; öğretmenler Dr. Merih CERİTOĞLU, Dr. Raziye AYDINLI, Dr. Aynur SARIKAYA, Dr. Fatma TEZCAN, Dr. İlknur KARACA, Zeki TEKELİ, F.Zerrin GÖRGÜN, Engin DELİGÖZ, Selda YILDIRIM, Aydın ATİK, Özlem AKSU, Esin ÜLGÜT, Nuray YÖRÜK, Gülgün ÇAKMAK, Orhan ERCAN, Orhan ÖZER, Tülay İYİTELLİKARA, Kamile SEMERCİ, Kamile RENÇBEROĞLU ve komisyon sorumlusu Gülseren ŞENYÜZ görev yapmışlardır.

İçindekiler
1. BÖLÜM: FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMI’NIN TEMELLERİ. 3
1.1. FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMI’NA GİRİŞ ................................................4 1.2. FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMI’NIN VİZYONU .......................................5 1.3. FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMI’NIN TEMEL YAKLAŞIMI ....................7 a. Fen ve Teknoloji Dersi Öğretim Programı’nın Gerekçesi ...............................................................7 b. Fen ve Teknoloji Dersi Öğretim Programı’nın Amaçları ................................................................8 1.4. FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMI’NIN TEMEL YAPISI ........................... 10 1.5. ÖĞRENME-ÖĞRETME SÜRECİ ...................................................................................................12 a. Yapılandırıcı Öğrenme Yaklaşımı ..................................................................................................12 b. Öğretim Stratejileri .........................................................................................................................13 c. Fen ve Teknoloji Eğitiminde Dil.....................................................................................................18 ç. Fen ve Teknoloji Eğitiminde Ev Ödevleri ......................................................................................18 d. Fen ve Teknoloji Dersi Öğretim Programı’nda Güvenlik Eğitimi..................................................19 e. Fen ve Teknoloji Eğitiminde Kaynaklar .........................................................................................20 1.6. ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME.................................................................................................. 22 1.7. TÜM ÖĞRENCİLERİN İHTİYACINI DİKKATE ALMA .............................................................25 a. Öğrenci Cinsiyeti ve Fen..................................................................................................................25 b. Fende Özel Becerili Öğrenciler .......................................................................................................26 c. Özel Öğrenme İhtiyacı Olan Öğrenciler ve Fen ..............................................................................27 1.8. FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMI’NIN ORGANİZASYON YAPISI .........28 a. Fen ve Teknoloji Dersi Öğretim Programı’nda “Bilgi” ...................................................................29 b. Fen ve Teknoloji Dersi Öğretim Programı’nda “Fen-Teknoloji-Toplum-Çevre” ...........................30 c. Fen ve Teknoloji Dersi Öğretim Programı’nda “Bilimsel Süreç Becerileri”...................................33 ç. Fen ve Teknoloji Dersi Öğretim Programı’nda “Tutumlar ve Değerler”……………….................34 1.9. PROGRAM UYGULAYICILARINA ÖNERİLER ...................................................................35 SEÇİLMİŞ KAYNAKLAR

2. BÖLÜM: FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ ÖĞRENME ALANLARI VE ÜNİTELER..... 41
2.1. FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMINDA ÖĞRENME ALANLARI VE KAZANIMLARLA İLGİLİ ESASLAR ............................................................................................42 a. Fen-Teknoloji-Toplum-Çevre (FTTÇ) Kazanımları........................................................................42 b. Bilimsel Süreç Beceri (BSB) Kazanımları ......................................................................................46 c. Tutum ve Değer (TD) Kazanımları..................................................................................................48 2.2. FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMININ ÜNİTE ORGANİZASYONU İLE İLGİLİ ESASLAR ......................................................................................................................50 2.3.DÖRDÜNCÜ SINIF FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMINDA ÜNİTE ORGANİZASYONU..................................................................................................................57 2.4 DÖRDÜNCÜ SINIF FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMI KAZANIMLARI İLE EŞLEŞEN ARA DİSİPLİN ALAN KAZANIMLARI TABLOSU…………………………………………………………………………..............147 2.5 DÖRDÜNCÜ SINIF FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMI KAZANIMLARI İLE EŞLEŞEN ATATÜRKÇÜLÜKLE İLGİLİ KONULAR TABLOSU……………………………………………………………………………….....151 2.6. BEŞİNCİ SINIF FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMINDA ÜNİTE ORGANİZASYONU……………………………………………………………………….152 2.7 BEŞİNCİ SINIF FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMI KAZANIMLARI İLE EŞLEŞEN ARA DİSİPLİN ALAN KAZANIMLARI TABLOSU ………………………246 2.8. BEŞİNCİ SINIF FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMI KAZANIMLARI İLE EŞLEŞEN ATATÜRKÇÜLÜKLE İLGİLİ KONULAR TABLOSU……………………………………………………………………………….….251 EKLER……………………………………………………………………………..…………...252

1

TÜRK MİLLÎ EĞİTİMİNİN AMAÇLARI 1739 Sayılı Millî Eğitim Temel Kanunu’na göre Türk Millî Eğitiminin Genel Amaçları: I. Genel Amaçlar Madde 2. Türk Millî Eğitiminin genel amacı, Türk milletinin bütün fertlerini; 1. Atatürk inkılâp ve ilkelerine ve Anayasada ifadesini bulan Atatürk milliyetçiliğine bağlı; Türk milletinin millî, ahlâkî, insanî, manevî ve kültürel değerlerini benimseyen, koruyan ve geliştiren; ailesini, vatanını, milletini seven ve daima yüceltmeye çalışan; insan haklarına ve Anayasanın başlangıcındaki temel ilkelere dayanan demokratik; laik ve sosyal bir hukuk devleti olan Türkiye Cumhuriyeti’ne karşı görev ve sorumluluklarını bilen ve bunları davranış hâline getirmiş yurttaşlar olarak yetiştirmek; 2. Beden, zihin, ahlâk, ruh ve duygu bakımlarından dengeli ve sağlıklı şekilde gelişmiş bir kişiliğe ve karaktere, hür ve bilimsel düşünme gücüne, geniş bir dünya görüşüne sahip, insan haklarına saygılı, kişilik ve teşebbüse değer veren, topluma karşı sorumluluk duyan; yapıcı, yaratıcı ve verimli kişiler olarak yetiştirmek; 3. İlgi, istidat ve kabiliyetlerini geliştirerek, gerekli bilgi, beceri, davranışlar ve birlikte iş görme alışkanlığı kazandırmak suretiyle hayata hazırlamak ve onların, kendilerini mutlu kılacak ve toplumun mutluluğuna katkıda bulunacak bir meslek sahibi olmalarını sağlamak; Böylece, bir yandan Türk vatandaşlarının ve Türk toplumunun refah ve mutluluğunu artırmak; öte yandan millî birlik ve bütünlük içinde iktisadî, sosyal ve kültürel kalkınmayı desteklemek ve hızlandırmak ve nihayet Türk milletini çağdaş uygarlığın yapıcı, yaratıcı, seçkin bir ortağı yapmaktır.

2

FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMI İlköğretim 4 ve 5. Sınıf

1. BÖLÜM PROGRAMIN TEMELLERİ

3

değerlendirme için etkinlik önerileri ve açıklamalar sunulmuştur. kimi konu ve kavramlar ilköğretim 6. öğretme ve değerlendirme ile ilgili temel felsefesi ve bunların öğretim programlarına en etkin şekilde yansıması için öğretim programlarının düzenlenmesindeki ilkeler ortaya konulmuştur. Sınıf Fen ve Teknoloji Dersi Öğretim Programı olarak hazırlanmış olup içeriğin doğru yorumlanması ve etkin bir şekilde uygulanabilmesi için programın tamamının bir bütün olarak ele alınması esastır. Fen ve Teknoloji Dersi 4 ve 5. öğrenme. Öğrenme Alanları ve Üniteler başlıklı ikinci bölümde ise “Programın Temelleri”nde anlatılan ilkelere uygun olarak hazırlanan 4 ve 5. T.1. 79 ilden gelen müfettiş ve öğretmen raporları ile çeşitli sivil toplum kuruluşlarının görüşleri incelenmiştir. 2000 yılı Fen Bilgisi Dersi Öğretim Programı’nın değerlendirilmesi istenmiştir. illerden gelen raporların %92'si programın belirlenen sürede tamamlanamadığını ifade etmektedir.halen uygulanmakta olan Fen Bilgisi Programı hakkındaki görüşler değerlendirilerek. Bu program hazırlanırken Millî Eğitim Bakanlığı Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı tarafından tüm illerde ilköğretim müfettişleri başkanlığında kurulan komisyonlarca. reform kelimesinin içini dolduracak bir vizyonla. 7. öğrenmeöğretme. teknoloji boyutu. gelişmiş ülkelerde yürürlükte olan çok sayıda fen dersi programı incelenerek. uluslararası fen eğitimi literatürü izlenerek ve Türkiye’de değişik yörelerdeki koşul ve olanaklar dikkate alınarak hazırlanmış bir programdır.1. MEB. Zorunlu ilköğretimin 5 yıl olduğu dönemlerde. 8. Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı 2004 yılı öğretim programı reformu çerçevesinde “Fen Bilgisi Dersi Özel İhtisas Komisyonu” tarafından İlköğretim 4 ve 5. Programın Temelleri adı altındaki birinci bölümde programın vizyonu. Sınıf Öğretim Programı. FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMI’NA GİRİŞ Fen ve Teknoloji Dersi Öğretim Programı. sınıfa aktarılarak giderilmiştir.C. Fen ve Teknoloji olarak değiştirilmiş ve haftada 4 saat olarak okutulması öngörülmüştür. zamana sıkışma pahasına programa alınmış çok sayıda konu ve kavramdan kaynaklandığı düşünülen bu içerik fazlalığı. Öğretim Programı ile ilgili bu görüşler ve programın uygulanmasında karşılaşılan sorunlar hazırlanan yeni programın geliştirilmesinde dikkate alınmıştır. fen konularının gündelik hayata ve teknolojiye yansıyan yönlerine daha çok ağırlık verilerek Fen Bilgisi dersinin adı. Fen ve Teknoloji Dersi Öğretim Programı iki ana bölümden oluşmuştur. 4 . sınıf fen ve teknoloji kazanımları. Örneğin. Ayrıca.

Fen ve Teknoloji Dersi Öğretim Programı’nın vizyonu. anlayış ve bilgilerin bir bileşimidir. FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMI’NIN VİZYONU Günümüzde yaşanan hızlı ekonomik. sosyal. Küreselleşme. ilke. Özellikle bilimsel ve teknolojik gelişmelerin hayatımıza etkisi. hızlı bilimsel ve teknolojik gelişmeler gelecekte de hayatımızı etkilemeye devam edecektir.1. bireylerin araştırma-sorgulama. Fen’e ilişkin tutum ve değerler (TD) 5 . bilimsel ve teknik psikomotor beceriler geliştirir. fen ve teknoloji ile ilgili sorunlar hakkında olası riskleri. Bilimsel Süreç Becerileri (BSB) 4. yararları ve eldeki seçenekleri dikkate alarak karar vermede ve yeni bilgi üretmede daha etkin bireylerdir. Anahtar fen kavramları 3. problem çözme ve karar verme becerileri geliştirmeleri. temel fen kavram. teknoloji. bilimin ve bilimsel bilginin doğasını. eleştirel düşünme. yaşam boyu öğrenen bireyler olmaları. Bilimin özünü oluşturan değerler 7. Fen ve teknoloji okuryazarı bireyler. güçlü bir gelecek oluşturmak için her vatandaşın fen ve teknoloji okuryazarı olarak yetişmesinin gerekliliğinin ve bu süreçte fen derslerinin anahtar bir rol oynadığının bilincindedir. çevreleri ve dünya hakkındaki merak duygusunu sürdürmeleri için gerekli olan fenle ilgili beceri. Bütün bunlar dikkate alındığında ülkeler. bireysel farklılıkları ne olursa olsun bütün öğrencilerin fen ve teknoloji okuryazarı olarak yetişmesidir. Fen bilimleri ve teknolojinin doğası 2. yasa ve kuramlarını anlayarak uygun şekillerde kullanır. uluslararası ekonomik rekabet. Fen ve teknoloji okuryazarı olan bir kişi. bilimsel ve teknolojik gelişmeler yaşam şeklimizi önemli ölçüde değiştirmiştir. toplum ve çevre arasındaki etkileşimleri anlar. Fen-Teknoloji-Toplum-Çevre (FTTÇ) ilişkileri 5. Bilimsel ve teknik psikomotor beceriler 6. problemleri çözmede.2. günümüzde belki de geçmişte hiç olmadığı kadar açık bir biçimde görülmektedir. fen. bilimsel tutum ve değerlere sahip olduğunu gösterir. Fen ve teknoloji okuryazarlığı. Fen ve teknoloji okuryazarlığı için 7 boyut düşünülebilir: 1. genel bir tanım olarak. problemleri çözerken ve karar verirken bilimsel süreç becerilerini kullanır. bilgiye ulaşmada ve kullanmada. değer. tutum.

sorgulayabilen bireyler olacak şekilde yönlendirilmelidir.Öğrenciler sürekli alma ihtiyacını duymak yerine kendi kendilerine araştırabilen. Düz anlatım. 6 . Eğitim süreci öğrencilerin öz güvenlerini ve motivasyonlarını artırıcı nitelikte olmalıdır. not tutturma ve doğrulama tipi laboratuar etkinlikleri gibi öğretmen merkezli geleneksel öğretim yöntemleri öğrencilerin fen ve teknoloji okuryazarlığını geliştirmede yeterli olamamaktadır.Öğrencilerin fen ve teknoloji okuryazarı olarak yetiştirilebilmeleri için yukarıda belirtilen fen ve teknoloji okuryazarlığının yedi boyutu dikkate alınmalıdır.

bir yandan fen alanındaki bilgilerin. gelişmiş ülkeler başta olmak üzere bütün toplumlar sürekli olarak fen ve teknoloji eğitiminin kalitesini artırma çabası içindedir. oldukça özel bir alandır. FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMI’NIN TEMEL YAKLAŞIMI a. bilginin subjektiflik boyutu üzerindeki ısrarlı vurgusuna. objektif ve tutarlı bir bilgi bütünü oluşturulmuş ve oluşturulmaya devam edilmektedir. doğal dünyayı sistematik bir şekilde araştırarak elde edilen organize bir bilgi bütünü olduğu ve sürekli değişim geçirdiği söylenebilir. radikal yapılandırmacılık (radical constructivism) yaklaşımının. test etme. Bu bilgiler bütünü. Öğrenme –öğretmedeğerlendirme etkinlikleri seçilirken bu husus göz önünde tutulmuştur. Bilimsel çalışmalar sonucunda organize. yeni düşüncelere açık olma. gözlem yapma. Bilimsel metotlar. Bu nedenle. teknolojik yeniliklerin büyük bir hızla ilerlediği. verileri yorumlama ve bulguları sunma süreçlerini içerir. yaratıcılık. fen ve teknolojinin etkilerinin yaşamımızın her alanında belirgin bir şekilde görüldüğü günümüz bilgi ve teknoloji çağında. zihinsel tarafsızlık ve sorgulama. Programda. mantıksal düşünmeyi ve sürekli sorgulamayı temel alan bir araştırma ve düşünme yoludur. aynı zamanda deneysel ölçütleri. Öte yandan fen. Hayal gücü. test edilebilir.1. sadece dünya hakkındaki gerçeklerin bir toplamı değil. fiziksel ve biyolojik dünyayı tanımlamaya ve açıklamaya çalışan bir bilimdir. yeni deliller elde edildikçe fiziksel ve biyolojik dünyayı daha iyi açıklamak için sürekli gözden geçirilerek düzeltilir ve geliştirilir.3. “hâlen bilinen en 7 . hedef bireylerin doğrudan keşif yoluyla doğru bilgiye ulaşmayı öğrenmesi. zannedildiğinin aksine. “değişmez gerçekler” değil. sabit ve kesin bir bilgiler bütünü de değildir. Buna göre fenin. Fen. içeriği değil yöntemleridir. fen ve teknoloji öğretiminde. Bilimsel bilgiler. Fenin değişime daha az uğrayan boyutu. toplumların geleceği açısından fen ve teknoloji eğitiminin anahtar bir rol oynadığı açıkça görülmektedir. Fen ve Teknoloji Programının içeriği ve stratejileri belirlenirken alanın bu niteliği hesaba katılmıştır. Fen ve Teknoloji Dersi Öğretim Programı’nın Gerekçesi Bilimsel bilginin katlanarak arttığı. nispeten az uyan.Bu yüzden. bilimsel çalışmalarda oldukça önemlidir. Fen. bilgi toplama.öğrendikçe dünyaya bakışını revize edip yeniden yapılandırması ve giderek öğrenme hevesini geliştirmesi çok önemlidir. hipotez kurma.

matematik. toplumdaki tüm bireylerin fen ve teknoloji okuryazarı olarak yetiştirilmesinin vurgulandığı görülmektedir. Fen ve teknolojinin birçok ortak yönü vardır. enerjiyi ve araçları kullanarak belirlenen bir ihtiyacı gidermek veya belirli bir problemi çözmek için bu bilginin insanlık hizmetine sunulmasıdır. Fen-Teknoloji İlişkisi Fen alanında edinilen bilgilerin. bilinçli ve sorumlu vatandaşlar olmalarına katkı sağlama yoluna gidilmiştir. bu bilgilerin gündelik hayatta kullanımına ilişkin problemler üzerinde düşünme alıştırmaları sunularak öğrencilere fen ve teknoloji okuryazarlığı için gerekli bilgi. Hem bilimsel araştırmalarda hem de teknolojik tasarım süreçlerinde benzer beceriler ve zihinsel alışkanlıklar kullanılır. Fen ve Teknoloji Dersi Öğretim Programı’nın Amaçları Çeşitli ülkelerdeki program reform hareketleri incelendiğinde. teknolojinin amacı ise insanların istek ve ihtiyaçlarını karşılamak için doğal dünyada değişiklikler yapmaktır.) elde edilen kavram ve becerileri kullanan bir bilgi türüdür hem de materyalleri. Bu açıdan bakılınca Fen ve Teknoloji Programının. beceri. Fenin amacı doğal dünyayı anlayarak açıklamaya çalışmak.iyi açıklama” olduğu sezgisi kazandırılmaya çalışılırken. bir ihtiyacı karşılamak veya gündelik hayatı kolaylaştırıcı bir konfora dönüştürmek için kullanıldığı her yerde ilkel veya modern bir teknoloji uygulaması ortaya çıkar. yapılar veya sistemlerin geliştirildiği ve değiştirildiği bir süreçtir. sadece bilgisayar gibi elektronik cihazlar ve bunların çeşitli uygulamaları değildir. fen okuryazarlığı ekseni etrafında bilimsel yöntemlerin yerleşmesi hedefi gözetilmiştir. 8 . amaçlarının farklı olmasıdır. anlayış. kültür vb. eldeki imkânlar ölçüsünde “yapılandırmacı yaklaşımı” benimsediği söylenebilir. bir yandan da. tutum ve değerleri kazandırma ve onların gelecekte etkin bir şekilde iş gören. Teknoloji hem diğer disiplinlerden (fen. Fen ve teknolojiyi birbirinden ayıran en önemli özellik. Teknoloji insanların istek ve ihtiyaçlarını gidermek için araçlar. Teknoloji. edinilmiş fen bilgilerinin teknolojiye yansıdığı durumlara sık sık örnekler verilerek ve daha önemlisi.. Fen ve Teknoloji Programında. b.

bunun düşünsel zenginliği ile heyecanını yaşamalarını sağlamak. • Bilmeye ve anlamaya istekli olma. • Meslek yaşamlarında bilgi. okuma ve tartışma aracılığıyla yeni bilgileri yapılandırma becerileri kazanmalarını sağlamak. toplum ve çevre ilişkilerinde bu değerlere uygun şekilde hareket etmelerini sağlamak. anlayış ve becerilerini kullanarak ekonomik verimliliklerini artırmalarını sağlamaktır. • Doğal dünyayı öğrenmeleri ve anlamaları. mantığa değer verme. kişisel sağlık ve çevre sorunlarını fark etmelerini. • • Kişisel kararlar verirken uygun bilimsel süreç ve ilkeleri kullanmalarını sağlamak. • Karşılaşabileceği alışılmadık durumlarda. fen. yeni bilgi elde etme ile problem çözmede fen ve teknolojiyi kullanmalarını sağlamak. Fen ve teknolojiyle ilgili sosyal. • Araştırma. • Eğitim ile meslek seçimi gibi konularda. ilgi geliştirmelerini sağlayabilecek alt yapıyı oluşturmak. bunlarla ilgili sorumluluk taşımalarını ve bilinçli kararlar vermelerini sağlamak. 9 . toplum ve çevre arasındaki karşılıklı etkileşimleri anlamalarını sağlamak. sorgulama. eylemlerin sonuçlarını düşünme gibi bilimsel değerlere sahip olmalarını. fen ve teknolojiye dayalı meslekler hakkında bilgi. teknoloji. • Öğrenmeyi öğrenmelerini ve bu sayede mesleklerin değişen mahiyetine ayak uydurabilecek kapasiteyi geliştirmelerini sağlamak. • Fen ve teknolojinin doğasını. ekonomik ve etik değerleri. deneyim. • Her sınıf düzeyinde bilimsel ve teknolojik gelişme ile olaylara merak duygusu geliştirmelerini teşvik etmek.Tüm vatandaşların fen ve teknoloji okuryazarı olarak yetişmesini amaçlayan Fen ve Teknoloji Dersi Öğretim Programı’nın genel amaçları aşağıda sunulmuştur: Öğrencilerin.

yüzeysel ve birbirinden ayrık biçimde. BSB ve TD alanlarındaki kazanımlar. FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMI’NIN TEMEL YAPISI Fen ve Teknoloji dersinde. beceri. program organizasyonundaki bu tercih daha iyi anlaşılabilir. Sonuç olarak öğrenme alanları yedi iken sadece dört alandan ünitelendirme yapılmış olması. Fen ve Teknoloji Dersi 4. o alanların ihmal edildiği şeklinde yorumlanmamalıdır. beceri. yedi ayrı öğrenme alanı öngörülmüştür: • • • • • • • Canlılar ve Hayat Madde ve Değişim Fiziksel Olaylar Dünya ve Evren Fen-Teknoloji-Toplum-Çevre ilişkileri (FTTÇ) Bilimsel Süreç Becerileri (BSB) Tutum ve Değerler (TD) Fen ve Teknoloji dersinin üniteleri yedi öğrenme alanından ilk dördü üzerine yapılandırılmış olup diğer üç öğrenme alanı her bir ünitenin içinde kazandırılması öngörülen temel anlayış.4. 10 . beceri. çok uzun süreli. Gerçekten de. tutum ve değerlerin Fen ve Teknoloji dersinin bütünü içinde ve ilk dört öğrenme alanının kazanımları ile ilişkilendirilerek kazandırılabileceği hesaba katılırsa. pek çok sayıda bilgi ve kavramı. Bu konu ile ilgili daha ayrıntılı bilgi Bölüm 1. üniteler organize edilirken bazı temel anlayışlar ve hareket noktaları belirlenmiş ve ünitelerde bu ana ilkelere olabildiğince uyum sağlanacak şekilde kazanım ve etkinlik seçimine gidilmiştir. yedi başlık altında toplanabilir : • Az Bilgi Özdür Ünitelerde öngörülen kazanımlar. FTTÇ. az sayıda kavram ve bilginin gerçek bir öğrenmeye imkân verir tempoda sunumunu sağlayacak şekilde seçilmiştir. BSB ve TD alanlarına dayalı olarak ünitelendirme yapılmamıştır. anlayış. Sınıf Öğretim Programı’nda. Bu alanlar için öngörülen kazanımların birkaç haftalık ünitelerin konusu olamayacağı. Sözü geçen temel anlayışlar ve hareket noktaları.8’de verilecektir.1. anlayış. edinimler gerektirdiği ve Fen ve Teknolojinin içeriğinin bütünü ile ilişkili olduğundan. özümsenmesi imkânsız bir hızla işlemek yerine. bazen hayat boyu süren deneyimler. 5. tutum ve değerleri içerdiği için FTTÇ. tutum ve değerlerin ayrı birer ünite olarak ele alınması mümkün değildir.

çoğu zaman o bireye özgü bir süreç sonunda gerçekleştiği görüşüne ağırlık verilmiştir. • Bilgi ve Kavram Sunum Düzeni Programda sarmallık ilkesi esas alınmış. öğrenme sürecini değerlendirme anlayışına ağırlık verilmiştir. öğretim programında öğrenciyi fiziksel ve zihinsel olarak etkin kılan. Ayrıca Atatürkçülük ile ilgili konularla da gerekli ilişkilendirmeler yapılmıştır.7’de bulunabilir. gittikçe derinleşen bir içerikle her sınıfta yer verilmiş. böylece yeterli sıklıkla geriye gönderme sağlanarak öğrenilenlerin pekiştirilmesi için alt yapı oluşturulmuştur. Bu anlamda. 11 . Ayrıca uygun olan yerlerde. Bu konuda daha ayrıntılı bilgi. değerlendirme sürecini. Bu konuda daha ayrıntılı bilgi.• Fen ve Teknoloji Okuryazarlığı Ünitelerde kazanımlar ve etkinlikler seçilirken fen ve teknoloji okuryazarlığının yedi boyutu gözetilmiş. • Diğer Derslerle ve Ara Disiplinlerle Uyum Programın ilgili diğer derslerin programlarıyla paralelliği ve bütünlüğü gözetilmiştir.Değerlendirme Programda. pek çok konuya. • Ölçme . • Gelişim Düzeyi ve Bireysel Farklılıklar Kazanımlar ve etkinlikler seçilirken öğrencilerin zihinsel ve fiziksel gelişim düzeyleri gözetilmiş. yapılandırıcı yaklaşıma uygun çeşitli öğretim stratejilerine yer verilmiştir. öğrenme sürecine kaynaştırma ve bu süreci ıslâh için bir araç olarak kullanma yoluna gidilmiştir. Bölüm 1. Böylece. Ders kitaplarının hazırlanması ve eğitim sürecinde Atatürkçülük ile ilgili konular işlenecektir. geleneksel ölçme-değerlendirme yöntemleri ile birlikte alternatif ölçme-değerlendirme yaklaşımları benimsenerek öğrenciyi değerlendirmenin yanında.6’da verilecektir. Bölüm 1. • Öğrenme Sürecine Yaklaşım Programda. işlenen konunun katkıda bulunduğu ara disiplin kazanımlara gönderme yapılmıştır. yapılandırıcı (constructivist) öğrenme yaklaşımı öncelikli olup öğrenmenin her bireyin zihninde. öğrencilerin fen ve teknoloji okuryazarı bireyler olarak yetişmeleri için programın elverişli bir çerçeve oluşturmasına özen gösterilmiştir.5’te daha ayrıntılı ele alınacaktır. ayrıca bireysel farklılıkları hesaba katılarak farklı etkinliklerin seçimi ve yeri geldikçe öğrencilerle birebir ilgilenme teşvik edilmiştir. Bu yaklaşım Bölüm 1.

öğrencinin kendisi 12 . Son yıllardaki fen eğitimi araştırmaları. öğrencilerin feni nasıl öğrendiği ve fen öğrenmeyi destekleyen koşullar hakkında önemli bulguları ortaya koymuştur. bireyin bilgi edinmeye başlarken boş bir zihinle yola çıkmadığını. yapılandırıcı öğrenme yaklaşımına ağırlık vermiştir. özellikle de fen eğitimi alanında yapılan çalışmalar. Yapılandırıcı Öğrenme Yaklaşımı Geçmişten günümüze eğitimdeki gelişmelere bakıldığında bilginin doğasına ilişkin temel kabullerin öğrenme ve öğretme sürecini etkilediği görülür. öğrenme-öğretme deneyimlerini anlama ve yorumlamada da oldukça başarılıdır. Öğrencilerin programda belirlenen kazanımları edinebilmesi için kullanılacak öğretim stratejileri ve öğrenme deneyimleri mümkün olan her durumda yapılandırıcı öğrenme yaklaşımıyla yönlendirilmeli. bilişselci. bu öğretim programı diğer öğrenme kuramlarını reddetmemekle beraber. olabildiğince yansıtmalıdır. Bu bulgular dikkate alındığında. Tarihsel sırasına göre davranışçı. kendi bildikleri ile eklemlenebilen hususları özellikle seçip öğrenmeye yatkın olduğunu. yeni öğrendiği konu veya kavramla ilintili hazır zihin yapılarını harekete geçirdiğini. fen eğitiminin amaçlarını gerçekleştirmede yapılandırıcı öğrenme yaklaşımının faydalı ve işlevsel bir çerçeve sağladığını ve öğretime de yeni uygulamalar getirdiğini vurgulamaktadır. program hedeflerine ulaşabilmek için öğrenmeöğretme süreci. bilginin nasıl elde edildiğine ilişkin bir teori olmasına karşın. Yapılandırıcı öğrenme yaklaşımı.1. Yapılandırıcılık. öğrenme ortamı ve öğretim stratejileri hakkında yeni anlayışların geliştirilmesinin gerekli olduğu görülmektedir. Bu yüzden. bilginin öğretmenden öğrenciye doğrudan ve olduğu gibi aktarılamayacağını. öğrendiği yeni bilgileri zihninde etkin olarak kendisinin yeniden yapılandırdığını vurgular.5. ÖĞRENME-ÖĞRETME SÜRECİ Eğitim alanında. öğrenme ortamları ve öğretim stratejileri de “yapılandırıcı yaklaşımı”. Bu yaklaşım. sosyal bilişselci ve son olarak da yapılandırıcı öğrenme yaklaşımı öğretimi etkilemiştir. Farklı ön kabullerden farklı yaklaşımlar ortaya çıkmıştır. Yapılandırıcı öğrenme yaklaşımının ortaya koyduğu ilkeler daha etkili öğretim yaklaşımları geliştirmek için neler yapılabileceği konusunda önemli ipuçları vermektedir. a.

13 . yapılandırıcı öğrenme yaklaşımına dayanan ve öğrenciyi etkin kılan çeşitli öğretim stratejileri ağırlıklı olarak verilmiştir. öğrenme süreci öncesinde edinilmiş kişisel bilgi. bilgilerini arkadaşları ile paylaşarak içselleştirebilirler. b. • Bilgi ve anlayışlar her birey tarafından kişisel ve sosyal olarak yapılandırılır. Öğrenme pasif bir süreç değil. Bu öğrenciler. Ancak ortak fiziksel deneyimlerde. tutum ve amaçları öğrenmeyi etkiler. görüş.1’de görüldüğü gibi. düzenler veya reddedebilirler. Bu yüzden. farklı öğrenme • metotları ile öğrenebilir. öğretim uygulamaları ile öğretmenden öğrenciye olduğu gibi aktarılamaz. Bu yaklaşım ana hatları ile benimsenerek hazırlanan Fen ve Teknoloji Dersi Öğretim Programının öğrenme ile ilgili kabullenişleri şöyle özetlenebilir : • • • Öğretme ve öğrenme arasındaki ilişki her zaman doğrusal ve birebir değildir. Öğretim Stratejileri Öğrencilerin bu öğretim programında belirlenmiş olan kazanımları edinmesini sağlamak için. İnsanlar. inanç. öğretim sürecinin çoğunlukla “öğrenci merkezli” olması gerektiği genel kabul görmüş bir gerçektir. dünyayı anlamlandırmaya çalışırken yapılandırdıkları yeni bilgileri değerlendirerek özümler. Bilgi ve beceriler. okul ortamında da sağlanabilir. sürekli ve gelişimsel bir süreçtir. dil ve sosyal etkileşimler nedeniyle bireylerin yapılandırdığı anlam kalıplarında ortak yönler vardır ve bu anlam kalıplarının olabildiğince yakınsatılması. Öğrencilerin. • • Fen öğretimi. Öğretim stratejileri. mevcut kavramlara eklemeler yapılması veya genişletilmesi olmayıp. analiz etme ve değerlendirme gibi üst düzey düşünme becerilerini ortaya çıkarmak ve geliştirmek için uygun öğrenme fırsatları sağlar. öğrencinin öğrenme sürecine katılımını gerektiren etkin. bir ucunda öğretmen merkezli stratejilerin diğer ucunda ise yapılandırıcı öğrenme yaklaşımını esas alan öğrenci merkezli stratejilerin olduğu bir spektrumda dağılım gösterir. bunların köklü bir şekilde yeniden düzenlenmesini gerektirebilir. Tablo-1.tarafından etkin bir şekilde yeniden yapılandırılıp yeni bir formata dönüştürüldüğünü ileri sürer. Öğrenci merkezli stratejiler kritik ve yaratıcı düşünme. Sınıfta farklı şekilde öğrenmeye ihtiyacı olan öğrenciler vardır.

1. öğrencilerin belirlenen kazanımları edinmesini sağlamak için bu bölümde değinilen öğrenme ve öğretme ile ilgili anlayışları dikkate alarak tabloda olan veya olmayan herhangi bir öğrenme stratejisini kendileri belirleyeceklerdir. • Fen öğrenmeye elverişli ve destekleyici bir ortam oluşturmalı. Öğretmen.Tablo-1. beceri. Bu konudaki değişmez doğrulardan bir tanesi de sürekli aynı metotların kullanılmamasıdır. Öğrenme-öğretme sürecinde uygun öğretim stratejileri seçilirken ünite kazanımları. Öğretim Stratejileri Öğretmen merkezli stratejiler Klasik sunum Gösterim Hikâye anlatımı Tüm sınıf tartışması Video gösterimi Simülasyon Alıştırma yapma Rol yapma Küçük grup tartışması (akran öğretimi) Okul gezisi İşbirliğine bağlı öğrenme Drama Oyun oynama Öğrenci merkezli stratejiler Proje Kütüphane taraması Sorgulama Keşfetme Problem temelli öğrenme Bağımsız çalışma Öğrenme merkezleri Programlandırılmış birebir öğretme Programlandırılmış öğrenme Kişileştirilmiş öğrenme sistemleri Öğretmenler. öğrenilecek konu. gelişim düzeyleri. tutum ve değerler ). erişilebilir kaynaklar ve ayrılan süre dikkate alınmalıdır. Öğrencilerin bilgiyi kendilerinin yapılandırmaları ve değerlendirmelerini sağlayan bireysel veya grup etkinlikleri etkin şekilde kullanılmalıdır. Fen eğitiminde öğrencilerin çeşitli öğrenme deneyimleri edinmesi için farklı öğrenme ortamlarının sağlanması esastır. öğrencilerin kişilik özellikleri (ön bilgi. Öğretim sürecinde öğretmenin rolü öğrencilere rehberlik ederek öğrenmeyi kolaylaştırmaktır. öğretim stratejileri ile ilgili olarak. 14 .

Öğretmen. tartışmalarını ve değerlendirmelerini teşvik etmeli. Öğrencilere yapılandırdıkları yeni kavramları farklı durumlarda kullanma fırsatları vermeli. ilgi. Isı enerjisi. beceri ve öğrenme stilleri gibi bireysel farklılıklarını göz önünde bulundurmalı. problem çözme ve karar verme süreçlerine katılmasını sağlayacak çeşitli etkinlikler kullanılabilir. sorgulama. her fırsatta öğrencilerin bilimsel olarak kabul edilen bilgi ve anlayışları kendilerinin yapılandırmasına imkân verecek şekilde yönlendirmeli. Problem Çözme ve Karar Verme Süreçleri İçin Örnek Çayım neden bu kadar çabuk Soru soğudu? (Fen sorusu) Soruyu cevaplamada Bilimsel araştırmasorgulama kullanılan süreç Cevap Problemin kaynağı Çayımı sıcak Polistiren ve seramik Çay içmeli tutacak nasıl bir bardaktan hangisini miyim? bardak yapabilirim? kullanmalıyım? (Teknoloji sorusu) (FTTÇ sorusu) Teknolojik problem Karar verme Karar verme çözme Bilimsel ve teknolojik Zamanına.• • Öğrencilerin motivasyon. meraklarını sürdürmelerini sağlamalı ve bu sorulara cevap ararken onlara rehber olmalıdır. Tablo-1. Araştırma-Sorgulama. öğrencilerin bilmeleri gereken her şeyi söylemek yerine soru sormalarını. bilgiler ışığında kişisel sayısına ve konveksiyon ve ışıma sıvıları daha uzun sağlık. karar verme sürecinde ise “ne yapılmalı” sorularına cevap aranır. Doğal dünyadaki Günlük yaşamda Farklı veya aynı Tercih edilen 15 . Fen ve teknoloji okuryazarlığını geliştirmek için program uygulanırken öğrencilerin araştırma. • Öğrencilerin zayıf ve güçlü yanlarını tespit ederek uygun sınıf içi ve dışı öğrenme ortam. Fen ve teknoloji konularını çalışmaya ve öğrenmeye duyduğu isteği öğrencilere hissettirmeli ve onlar için “özenilen model insan” olmalıdır. süre sıcak tutar. iletim. Plâstik köpük kaplar. Tartışmaları ve etkinlikleri. içilebilir. metot ve etkinliklerini sağlamalı ve uygulamada öncülük etmeli (eğitim koçluğu).2. düşünülmelidir. Öğrencilerin bir olguyu açıklamak için hipotez kurma ve alternatif yorumlar yapabilme yeteneklerini teşvik etmeli. Öğrencilerin işlenen konu ile ilgili ön bilgi ve anlayışlarını açığa çıkarmak ve öğrencilerin kendi düşüncelerinin farkında olmalarını sağlamak için sürekli bir arayış içinde olmalı. Tablo-1. • • • • • Öğrencilerin ileri sürülen alternatif düşünceler üzerinde düşünmelerini.2’de görüldüğü gibi araştırma-sorgulama sürecinde “neden”. çevre ve koyuluğuna maliyet gibi faktörler dikkat ederek yoluyla yayılır. problem çözme sürecinde “nasıl”.

öğrencilerin basit deneylerle bizzat ulaşabilecekleri bir çıkarım olabilir. çoğu zaman ezbere öğrenmeye yol açar. teorik kavramlarla nasıl açıklanabileceğini ve deney sonuçlarının neyi gösterdiğini öğrencilerin kendilerinin bulacağı şekilde düzenlenmelidir. Bu durumda. Bazı basit genellemeler ve kanunlar. düşünerek öğrenme” ye örnek teşkil eden yukarıdaki basit etkinlikte öğretmen. Örnek olarak. Ancak bu çıkarımı yapan öğrencilerin. etkinlik öncesi bilgi hazırlığı ve bu bilginin etkinlik ile doğrulanması kaçınılmaz olabilir.Böyle etkinliklerde bile. Öğretmen öğrencilere etkinliklerdeki verileri kaydederken. daha çok imkân sağlayıcı ve ifadede yardımcı rolündedir. etkinlik ise bir “doğrulama” görevi üstlenmektedir. Öğretmen. Öğrenciler. böyle bir etkinlik sırasında hem çıkarımın doğru ifadesi için yardımcı hem de yeri gelmişken bir kelimenin kavranmasında öncü olmak durumundadır. etkinliğin aşamalarını ezberleme yoluna gidebilir ki istenen bu değildir. ancak zaruri hallerde bu tür etkinliklere de yer verilmiştir. asıl bilgi “aktarılmakta”. insanların görüşler ihtiyaçları Alternatifler neler? Ne biliyoruz? Nasıl yapabiliriz? Şu anda en iyi seçim Nasıl biliyoruz? İşe yarayacak mı? ne? Bir işi başarmanın Doğal dünyadaki Belirli koşullar içinde etkin ve verimli bir olaylar hakkında bilgi savunulabilir bir karar yolu davranış ve sonuçları Ne yapmalıyım? Savunulabilir bir davranış Öğrencilerin fenle ilgili bilgi ve becerileri en iyi nasıl edinecekleri sorusu oldukça genel. 16 . öğretmen gerekli müdahaleyi yapmazsa. Böyle etkinliklerden genelde kaçınılmış. Bu tür etkinlikler. önemli ve ne yazık ki duruma göre cevabı değişebilir bir sorudur. Öğrenciler. “ cismin suya batan kısmının hacmine eşit hacimli suyun ağırlığına eşit bir kuvvet” ifadesini çıkarmada zorlanabilirler. Daha kötüsü. Öğretim etkinlikleri. “doğrusal” yerine başka bir ifade kullanmaları veya. verilerin ne anlama geldiğini. ışığın doğrusal bir yol izlemesi. öğrenci. Kimi fen kazanımları. etkinliğin her aşamasında. “suda batan bir cisme suyun uyguladığı kaldırma kuvvetinin bulunması” etkinliğinde söz konusudur. bu kelimeyi bilmedikleri için çıkarım yapamamaları da mümkündür. Böyle bir durum. öğrencinin yaptığı etkinliklerden hareketle genel olan ifadeye ulaşması için oldukça zor bir zihinsel süreç gerektirebilir. “düşünme” olmaksızın etkinlikleri sadece bir tariften yemek yapar gibi “yapma” yoluyla anlamlı bir öğrenmenin gerçekleşeceği düşünülmemelidir. yaşayarak. neyi sorguladıkları ve yaptıkları işlemin konu ile ilgisi hakkında öğretmenin yardımına muhtaçtır. Böyle bir etkinlikte. “Yaparak.Soru türleri Çözümlerin sonucu olaylarla ilgili merak karşılaşılan bilgiye dayanan farklı problemler. öğrencilerin bizzat keşfederek çıkarım sonucu öğrenebilecekleri niteliktedir.

öğrenmekten bıkmayan ve sürekli araştıran özelliklere sahip olmasını gerektirir. bu nedenle mevcut bilgi birikiminin etkin ve verimli bir şekilde aktarılacağı bir kitle olarak görmektir. Seçilen öğretim yöntemleri. durumlara tanı koyan. gerektiğinde rehberlik eden. bir bilgi birikimi olduğu kadar bunun nasıl elde edildiği ile ilgili tarihsel süreçleri ve yöntemleri de içine alan ve genişletilmesi gereken bir mirastır. Fen ve Teknoloji Dersi 4 ve 5. Bu durumda öğretim yöntemleri de olabildiğince öğretmen merkezli ve bilenden bilmeyene bilginin aktarılması şekline bürünmektedir. Buna göre öğrenmenin niteliği de değişerek “öğretmek”ten çok “öğrenme” ağırlık kazanmaktadır. öğretmenin bir antrenör gibi öğrencileri motive eden. çok zaman alıcı öğrenmeöğretme stratejilerinden zaman zaman kaçınılmıştır. öğrenciyi pasif duruma sokma boyutu ile uzak durulması gereken bir okuyuş gibi algılanırken ikinci görüş. Bu süreçlerde öğrenci hem bedenen hem de zihnen etkin olur. fenle ilgili iki zıt görüşün arasında ve bunlardan ikinciye daha yakın bir duruş ve yaklaşımla hazırlanmıştır. ancak “her şeyin yeniden keşfi” anlamına gelen. yukarıda anılan. feni. İkinci bakış ise. Bu öğretim programında. fenin niteliği ve öğrenciye tanıdığı konum ile benimsenmiş. öğrencileri de henüz feni bilmeyen. Sınıf Öğretim Programı. öğrencilerin yararına yeni ve özgün ortamlar hazırlayabilen. İşbirlikli öğrenmede öğrenciler gruplara 17 . bilgi üretebilen bir birey konumuna gelir. Birinci görüş. herkesin doğayı anlamak için kullanacağı.açıklarken ve onları hiyerarşik olarak daha üst düzeydeki düşüncelerle ilişkilendirirken rehberlik etmelidir. yapılandırıcı öğrenme yaklaşımının sosyal boyutuna uygun olduğu için işbirlikli öğrenme stratejilerinin gerektiği ölçüde kullanılması öngörülmektedir. Fen ve Teknoloji dersinde öğrenme ortamı düzenlenirken özellikle laboratuvarlarda gruplarla çalışmak etkin bir öğretim stratejisidir. aktif olarak bilgi üretmeye ve edinmeye çabalaması ve bunu uygun şekillerde tartışmaya sunması “anlamlı öğrenme” olarak nitelendirilmektedir. Öğrencinin pasif olarak öğrenmesinden çok. bunun için de her şeyi yeniden keşfetmeyi gerektiren. Bu bakışa göre fen. Dolayısı ile öğretmenin ne yaptığından çok öğrencinin zihinsel ve bedensel olarak ne yaptığı eğitimciler için daha önemli olmaktadır. bitmemiş bir gayret gibi algılama eğilimi taşır. tıpkı bir bilim adamı gibi gereksinim duyulan bilgiyi ortaya çıkarmaya ve değerlendirmeye yönelik etkinliklerde bulunması. Fen öğrenmeye iki zıt ve aşırı uçtan bakılabilir: Birincisi. feni tamamen olgunlaşmış ve durağan bir bilgi yığını. Öğrenci de araştırma ve sorgulama yöntemlerini kullanarak günlük hayatta karşılaştığı sorunlara kendine göre cevaplar arayan.

Çünkü bu durumun. kaynakları incelerken “amaçlı not tutma”. diğer öğrenciler içinse.ayrılırken çeşitli yönlerden heterojen grupların oluşturulması ve zaman içerisinde gruplar arasında öğrencilerin yer değiştirilmesi uygun olur. başarısı düşük öğrenciler için rehberlik. ç. kendi bulguları ve anladıklarını sunma fırsatları tanıyarak öğrencilerin. Fen ve Teknoloji dersindeki öğrenme deneyimlerini. biyolojik ve teknolojik dünya hakkındaki sorulara cevap bulma girişimine aktif katılımı ile gerçekleştirilir. öğrencilerin öğrendiklerini daha iyi organize etmeleri. çizelge. öğrenmeleri gereken kavramları ifade etme ve yazma fırsatlarını kullanıp hem dil becerilerini geliştirmesi. ev ödevleri ve projeler hazırlanırken başvurulan kaynaklardaki bilgileri özetleme. Sorgulayıcı araştırma etkinlikleri. çizim ve diyagram gibi araçlar öğrencilerin farklı yollarla iletişim kurmasını geliştirir. Sınıf Öğretim Programı’nda. bir yandan fen ve teknoloji ile ilgili yeni kavramlar sunulurken bir yandan da gündelik dilde de kullanılan fen kavramlarının bilimsel kullanımlarındaki anlam kaymalarının kavranmasına ağırlık verilmiş. Fen ve teknoloji terminolojisini kazanmaları ve kullanmalarına yardımcı olmak amacıyla öğrenciler. Verileri ve sonuçları göstermek için kavram haritası. Yapılandırıcı öğrenme yaklaşımıyla uyumlu öğretim stratejilerinden biri de sorgulayıcı araştırma tekniğidir. hem de ilgili konuyu daha iyi anlaması bu programın temel hareket noktalarından biridir. fen laboratuvarında yapılan deneylerden okul dışındaki gezilere kadar değişen çeşitli etkinlikleri içerir. her fırsatta öğrendiklerini ifade etmeye ve yeni kavramları yerinde kullanmaya teşvik edilmelidir. Fen ve Teknoloji Eğitiminde Ev Ödevleri Ev ödevleri. c. Fen ve Teknoloji Eğitiminde Dil Fen ve Teknoloji Dersi 4 ve 5. bilgilerini pekiştirme olanağı sağladığı görülmüştür. derste araştırılan konuları gözden geçirme fırsatı verdiği ve öğrencilere bilimsel düşünme becerisi kazandırdığı için Fen ve Teknoloji Dersi Öğretim Programı’nın 18 . grafik. Ayrıca. anlamaları ve ifade etmeleri bakımından yardımcı olur. Öğrencilerin fen ve teknolojiye özgü terminolojiyi kullanması ve anlamını kavraması gereklidir. yeniden düzene sokma. Bütün bu etkinlikler. tablo. böylece öğrencilerin ana dillerini doğru kullanma becerilerine katkı sağlanacağı düşünülmüştür. öğrencinin fiziksel. kendini geliştirme.

Öğretmenler. laboratuvar. Etkinlikleri amacına uygun ve güvenli bir şekilde yapmak için gerekli bilgi ve becerilere sahip olmaları gerekir. öz disiplin ve öğrenme sorumluluğuna katkıda bulunmalı. bilinçli bir şekilde hareket etmeleri ve bu konuda zihinsel alışkanlık kazanmaları önemlidir. Gerektiğinde sınıfa getirilen bitki ve hayvanların korunması. • Başkalarının yardımı ile ve/veya böyle bir yardım almadan çalışma becerilerini ve öz güvenlerini geliştirmeli. öğrencilere güvenlikle için gerekli bilgi ve becerileri kazandırmalıdır. • Neyi ne kadar öğrendikleri hakkında düşünme fırsatı sağlamalıdır. öğrencilerin. Bu amaçla. 19 . Fen ve Teknoloji Dersi Öğretim Programı’nda Güvenlik Eğitimi Öğrencilerin sınıf. Ev ödevleri öğrencilerin: • Kişisel gelişim.temel bir öğesidir. • Okulda öğrendiği veya geliştirdiği düşünceleri pekiştirmeli. • Sosyal ve kültürel şartlara uygun olmalı. öğrencilerin fen ve teknoloji etkinliklerini sınıfta güvenli bir şekilde yapabilmeleri. Öğretmenlerin güvenlikle ilgili sorumlulukları yerine getirirken: • • • Kullanılan materyaller ve çeşitli işlemlerle ilgili güvenlik kuralları. etkinlik alanı ve günlük yaşamda güvenliğe ilişkin hususların farkında olmaları. bilgi. Öğretmenler. beceri ve zihinsel alışkanlıklarını kazanmaları ve daha sonraki yaşamlarında güvenliklerine önem vermeleri için özen göstermelidir. d. Ev ödevlerinin anlamlı ve olumlu bir işlevinin olabilmesi için aşağıdaki özellikleri taşıması gerekmektedir. Ev ödevleri velilerle iletişim kurmak için etkili bir yol olup çocuklarının öğrenmesine etkin bir şekilde katılma fırsatı sağlar ve velilerin programı anlamasına ve çocuğunun bu dersteki gelişimini izlemesine yardımcı olur.

günlük yaşamda kullanılan araç gereçlerden de yararlanılabilir. Öğretmenlerin uyarılarını ve verdiği örnekleri dikkatli bir şekilde izlemesi. CD-ROM gibi çeşitli kaynaklar piyasada mevcuttur ve bunlar giderek çeşitlenmektedir. erişilebilirlik gibi sebeplerle yapılamayan deneylerin veya incelenemeyen olayların benzetim (simülasyon) gösterilmesine ve modellenmesine imkân vermektedir. e. Olası güvenlik sorunlarının farkına varması. görsel/işitsel kaynaklar ve bilgisayar yazılımları öğrencilerin öğrenme deneyimlerini zenginleştiren unsurlardır. gereç ve materyallerin yanında. Laboratuvar araç. gereç ve materyalleri Yaparak. bilgisayar yazılımı. düşünerek gerçekleştirilen öğrenme etkinlikleri bütün fen programlarında temel bir öğrenme öğretme stratejisidir. güvenlik. deney ve gösteri etkinliklerini içeren fen etkinlik kitapları. ders kitabını destekleyici yardımcı fen kitapları basılı materyallerdir. Bilgisayar yazılımı ve CD-ROM’lar maliyet. Belirli araç. 20 . laboratuvar araç ve gereçleri. Bu etkinlikler gerçekleştirilirken sınıf düzeyine uygun. Fen öğretimiyle ilgili öğrenci ders ve öğretmen kılavuz kitapları. Fen ve Teknoloji Eğitiminde Kaynaklar Fen ve Teknoloji Dersi Öğretim Programı uygulanırken etkileşimli. gereç ve materyaller kullanılarak gerçekleştirilen bu etkinlikler. Fen ve Teknoloji Dersi 4 ve 5. Sürekli olarak kendilerinin ve diğerlerinin güvenliğini gözetmesi sağlanmalıdır. ilgi çeken ve çeşitli yazılı/yazılı olmayan kaynaklar kullanılmalıdır. Basılı olmayan kaynaklar Görüntü kayıtları. salt eğitim amaçlı araç. Basılı kaynaklar Öğrenme ve öğretme süreci için birçok yeni ortam geliştirilmiş olsa da basılı materyaller hâlen en çok kullanılan kaynaklardır. Geleneksel basılı materyaller.• • • • • Çalışma alanını düzenli bir şekilde kullanması. fen ansiklopedileri. Güvenlik yönergelerini izlemesi ve uygulaması. Sınıf Öğretim Programı böyle eğitim araçlarının kullanımını teşvik eder. basit gösteri deneylerinden karmaşık fen araştırmaları veya deneylerine kadar çeşitli düzeylerdedir.

• Herhangi bir konuda çok miktarda bilgiye anında ulaşma imkânı sağlayan internet vb. donanım ve yukarıda açıklanan tekniklerin nasıl etkin ve verimli bir şekilde kullanılacağını bilmesi. • Bütün öğrencilerin bilgi ve iletişim teknolojilerine eşit ölçüde erişimini sağlamaya çalışması arzulanır. Bilgi ve iletişim teknolojileri verilerin elde edilmesini. onların bilgi. Bu teknolojiler öğretmene sunumda daha fazla esneklik. uygulanmasında ve böylece fen öğreniminin kolaylaştırılmasında bilgisayar ile diğer bilgi ve iletişim teknolojileri oldukça önemli fırsatlar sağlar. öğrenme ve öğretme sürecinde mümkün olduğu kadar bilgi ve iletişim teknolojilerinden faydalanılmalıdır. imkânların kullanımı bu programın temel hareket noktalarından biridir. 21 . ses ve simülasyonları yaratıcı bir şekilde kullanan her türlü bilgi iletişim teknolojisinin kullanımına açıktır ve bunları teşvik eder. Bu nedenle. • Bilgisayar uygulamalarını. Bilgi ve iletişim teknolojileri. ses. analizini. envanter vb. Bilgi ve iletişim teknolojilerini fen eğitiminde etkin bir şekilde kullanmak için öğretmenlerin: • Yazılım. Aşağıda. grafikler. bilgi ve iletişim teknolojilerinin fen öğrenme ve öğretmede kullanılmasına ilişkin önerilerde bulunulmuştur: • Bu program.Bilgi ve İletişim Teknolojileri Bilimsel düşüncenin geliştirilmesinde. derecelendirme. rapor. öğretim tekniklerinin daha iyi yönetimi ve daha kolay kayıt tutma imkânı sağlar. • Bilgisayar ve diğer teknolojileri nasıl kullanacağını bilmesi. veri kullanma ve model oluşturma yoluyla öğrencilerin fen kavram ve süreçlerini öğrenmesi için önemli bir kaynaktır. sunumunu ve iletilmesini kolaylaştırarak öğrencilerin araştırma ve öğrenmeye bizzat katılmasını destekleyebilir. için yönetim araçları olarak kullanmaya yatkın olması. öğrencilerle anlamlı ve etkileşimli bir diyalog kuran. simülasyonlar. beceri ve anlayışlar kazanmasını destekleyici grafik.

eğitimle ilgili verilerin toplanmasını ve yorumlanmasını içeren çok adımlı. Öğrenmede bireysel farklılıkları dikkate alan. ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Değerlendirme. Öğretme stratejilerinin ve program içeriğinin dengeli ve etkili olup olmadığını izleme.1.6. sistematik bir süreçtir. fen ve teknoloji eğitiminde farklı şekillerde kullanılabilir. ölçme ve değerlendirmede de öğrencilere bilgi. Öğrenme. a. Öğrencilerin fen konularındaki öğrenme durumlarını teşhis ederek öğretim programında belirtilen kazanımların edinim düzeyini belirleme. Programda yapılandırıcı yaklaşıma paralel olarak öğrenme ve öğretme stratejilerinin öğretmen merkezli bir yapıdan öğrenci merkezli alana doğru kaydığı da dikkate alınırsa. Öğrenmeyi daha anlamlı ve derin hâle getirebilmek amacı ile dönüt sağlama. bu nedenle de öğretim yöntem ve tekniklerinin mümkün olduğunca çeşitlendirilmesi gerektiğini vurgulayan yapılandırıcı öğrenme yaklaşımı. ç. Velilere. Bu kullanımlara. Sınıf Öğretim Programı’nın değerlendirmeye bakış açısı ve vurguladığı noktalar Tablo-1. c. d. Fen ve Teknoloji Dersi 4 ve 5. öğretme ve planlamayı doğrudan etkileyen ve eğitim sisteminin temel öğelerinden biri olan değerlendirme. örnek olarak verilebilir. Öğrencilerin gelecekteki öğrenme ihtiyaçlarını belirleme. bireyin kendine özgü özelliklerini ön plâna çıkararak herkesin sahip olduğu bilgilerle yeni aldığı bilgileri kendine özgü biçimde yapılandırdığını öne süren. öğretme ve öğrenmenin etkililiğini belirlemek amacı ile yapılan. beceri ve tutumlarını sergileyebilecekleri çoklu 22 . b. çocuklarının öğrenmesi ile ilgili bilgi sağlama. değerlendirme ile ilgili anlayışın da bu değişime uygun biçimde yapılandırılması gerekir.3’te gösterilmiştir.

iyi yapılanmış bir bilgi ağını değerlendirme Bilimsel anlamayı ve bilimsel mantığı değerlendirme Öğrencinin ne anladığını öğrenmek amacı ile değerlendirme Dönem boyunca devam eden değerlendirme etkinlikleri Öğretmenle beraber grup değerlendirmesi ve kendi kendini değerlendirme Tablo-1.3.değerlendirme fırsatları sunulması gerektiğini vurgular. Fen ve Teknoloji Dersi 4 ve 5. Geleneksel ve Alternatif Ölçme ve Değerlendirme Teknikleri: Geleneksel Teknikler Çoktan seçmeli testler Doğru-yanlış soruları Eşleştirme soruları Tamamlama (boşluk doldurma) soruları Kısa cevaplı yazılı yoklamalar Uzun cevaplı yazılı yoklamalar Soru -cevap Alternatif Teknikler Performans değerlendirme Öğrenci ürün dosyası(portfolyo) Kavram haritaları Yapılandırılmış grid Tanılayıcı dallanmış ağaç Kelime ilişkilendirme Proje Drama Görüşme 23 . Fen ve Teknoloji Dersi Öğretim Programı’nda Değerlendirme Açısından Vurgular: Daha az vurgu Geleneksel ölçme ve değerlendirme yöntemleri Öğretme ve öğrenmeden bağımsız bir değerlendirme Ezbere.4’te. Tablo-1. Sınıf Öğretim Programı bu noktalardan hareketle geleneksel ölçme ve değerlendirme anlayışından daha çok alternatif ölçme ve değerlendirmeye vurgu yapmaktadır. Tablo-1. kolay öğrenilen bilgileri değerlendirme Birbirinden bağımsız parçalı bilgileri değerlendirme Bilimsel bilgiyi değerlendirme Öğrencinin bilmediğini öğrenmek için değerlendirme Dönem sonu değerlendirme etkinlikleri Sadece öğretmenin değerlendirmesi Daha çok vurgu Alternatif ölçme ve değerlendirme yöntemleri Öğretmenin ve öğrenme bir parçası olan değerlendirme Anlamlı ve derin öğrenilen bilgileri değerlendirme Birbirine bağlı. geleneksel ve alternatif ölçme ve değerlendirme teknikleri özetlenmiştir.4.

belli sayıdaki kategorileri taşıyan puanlama yönergelerinin bütüncül ve analitik olmak üzere iki biçimi vardır. Anlama birliği sağlamak için bütüncül yöntem kullanılmayacaksa öğrencilere. tek bir doğru cevabı olan çoktan seçmeli testlerin de içinde bulunduğu geleneksel değerlendirmelerin dışında kalan tüm değerlendirme türlerini kapsar. analitik puanlama ise önce performans veya ürünün parçalarını ayrı ayrı puanlamasını sonra da bu kısmî puanları toplayarak toplam puanı hesaplamasını gerektirir. öğrenme ve öğretme amaçlarına uygun süreçleri yaşayarak ve uygulayarak kendilerini en iyi şekilde ifade etmeleri ile değerlendiren kişinin de esere daha nesnel yaklaşabilmesine zemin hazırlamaktır. tam aksine onların yaratıcılık ve özgün düşünce üretme yeteneklerini bastırmadan. öğrencinin sunduğu esere (yazı. Bütüncül puanlama.Yazılı raporlar Gösteri Poster Grup ve/veya akran değerlendirmesi Kendi kendini değerlendirme Alternatif ölçme ve değerlendirme teknikleri. vs. eserlerinin hangi ölçütlere göre değerlendirileceği. Alternatif ölçme ve değerlendirme teknikleri. öğrenme sürecini de değerlendirdiği için öğrencilerin öğrenme konusunda sorumluluk sahibi olmasını ve öğrendikleriyle gurur duymasını sağlar. sadece ürünü değil.) bakarken ne aradığı ve ne ölçüde gördüğü önemlidir. bir puanlama ölçeği ile başta bildirilmelidir. poster. Öğrencilerin performanslarını tanımlayan. öğrenmenin genel süreci veya ürünü bir bütün olarak parçalarını dikkate almadan puanlamasını. öğrencinin bir kavram ile ilgili bilgisini ortaya koyması veya bir ödevi yapması için gerekli yeterlilik düzeyini belirlemeye yönelik bir sistemdir. sınırları iyi çizilmiş. her öğrenciyi aynı eser üretmeye zorlamak değil. Bu dereceli puanlama anahtarı hazırlanırken amaç. Puanlama yapmak amacı ile kullanılan dereceli puanlama anahtarları. Yani değerlendiren kişinin. Performans değerlendirme ve öğrenci ürün dosyası başta olmak üzere alternatif ölçme ve değerlendirme tekniklerinin çoğunda puanlama amacı ile dereceli puanlama anahtarı (rubrik) kullanılır. Bundan dolayı programın uygulanmasında başarıya ulaşılması için her bir değerlendirme etkinliğine 24 . Tıpkı bir sanat eserinin değerlendirilmesi gibi öğrencilerin öğrendiklerini göstermek amacıyla ortaya koyduğu eserler de farklı bakış açılarından değerlendirilebilir. proje. Alternatif ölçme ve değerlendirme tekniklerini uygularken dikkat edilecek hususları şöyle sıralayabiliriz: Alternatif teknikler daha özneldir.

1. • Öğrencilerin öğrenme stilleri ve hızlarının farklı olabileceğini dikkate almalı. yetkinlikleri ve yetersizlikleri fark edilmelidir. kültür. hazırlanan program uygulama kılavuzlarından “İlköğretim Matematik Dersi (1-5. Bu durumun nedeninin cinsiyet farklılığından çok. ihtiyaçları. bedensel özürlü olma veya öğrenme zorluğu bulunma gibi durumlarını göz önünde bulunduran materyalleri geliştirmeli ve kullanmalıdır. kız ve erkek öğrencilerin bazı fen konularındaki başarıları göz önüne alındığında.) olabilir. Program uygulanırken bu farklılıklar gözetilerek öğrenme ortamları geliştirilmelidir. dili kullanma becerisi ve bazı yetersizlikler (zihinsel. a. • Bütün öğrencilerin ihtiyaç ve becerilerine uygun öğrenme ve öğretme stratejileri seçmeli. Öğrenci Cinsiyeti ve Fen Türkiye’de yapılan bazı araştırmalarda. • Öğrencilerin gelişim düzeylerine ve öğrenme stillerine uygun materyal ve yöntemleri kullanmalı. Tüm öğrencilerde fen ve teknoloji okuryazarlığının geliştirilebilmesi için öğrencilerin bireysel farklılıkları. bakış açıları. öğrenme zorlukları. Bu farklılıkların nedeni cinsiyet. Bunu sağlamak için öğretmenler .7. • Cinsiyet ayrımı yapmayan. duygusal.5’te verilen alternatif ölçme ve değerlendirme tekniklerinden olan V (Vee) diyagramı ve yapılandırılmış grid ile ilgili bilgiler Ek-1 ve Ek-2 de verilmiştir. sınıflar) Öğretim Programı” kitabındaki “İlköğretim Okulları Öğretim Programlarında Ölçme ve Değerlendirme Çalışmaları İle İlgili Ortak Açıklamalar” başlığı altında çeşitli değerlendirme araç ve yöntemlerinin özelliklerine ve örneklerine yer verilmiştir. erkek öğrenciler lehine bir fark bulunduğu tespit edilmiştir. özel beceriler. fiziksel vb. Bu amaçla. TÜM ÖĞRENCİLERİN İHTİYACINI DİKKATE ALMA Öğrenciler arasında bireysel özelliklere bağlı olarak farklılıklar bulunabilir. sosyo-ekonomik durum. öğrencilerin yeterlik düzeylerini.ait dereceli puanlama anahtarının öğrenci ve/veya velileri ile zamanı geldiğinde paylaşılacak tarzda oluşturulması şarttır. Toplumumuzda genelde erkek ve kız çocuklarına fen başarılarını etkileyecek oranda farklı oyuncaklar ve farklı ilgi 25 . kız ve erkek öğrencilerin o konulardaki deneyim ve tutumları ile ilgili olduğu anlaşılmıştır. özel becerilere sahip olma. Tablo-1.

Fen ve Teknoloji Dersi 4 ve 5. Birçok kız öğrenci. Fen eğitimiyle ilgili çeşitli ülkelerde yapılan bilimsel araştırmalar ise. erkek öğrencilere göre daha düşük olmaktadır. çeşitli öğretim araçlarımızda ve çeşitli öğrenme ortamlarımızdaki uygulamalarda erkek çocukların lehine olan farkın giderilerek. sahip oldukları beceriler sonucunda bir veya daha fazla alanda üstün performans gösterebilirler. • Öğretmenler sınıf içi ve dışı etkinliklerde kız ve erkek öğrencilere eşit söz hakkı tanımalıdır. mekanik vb. Bunların sonucunda. Sınıf Öğretim Programında. kavramsal anlamaları ile becerileri akranlarından daha ileri düzeyde olup öğrenme stilleri genellikle diğer öğrencilerden farklıdır. 26 . anlatımda ve tasvirlerde kadın ve erkeklere eşit ölçüde yer verilmelidir. okullarda fen derslerinde kullanılan çeşitli yazılı ve görsel materyallerdeki kız ve erkek figürlerinin sayısının. kız ve erkek öğrencilere eşit oranda fen deneyimi edinme imkânı yaratılması esas alınmalı ve bu amaçla aşağıdaki önerilere uyulmalıdır. bu araştırma verilerine dayanarak kız öğrencilerde fen ve teknolojiye karşı daha etkin pozitif tutumlar geliştirmeye önem verilmektedir. • Kızların aleyhine oluşmuş olan deneyim ve pozitif tutum eksikliğinin. Bu öğrencilerin yaratıcılıkları. Bu da kız öğrencilerde erkek öğrencilere göre bazı fen konularında (elektrik. ülkemizde fen ve teknolojiye dayalı meslekleri seçen kız öğrenci oranı.alanları sunulmaktadır. pek çok gelişmiş ülkenin öğretim programı reformlarında gözetildiği gibi.) deneyim ve pozitif tutum eksikliğine yol açmaktadır. veli ve öğretmenlerin yardımıyla evde ve okulda giderilmesi için çaba gösterilmeli ve çeşitli fırsatlar oluşturulmalıdır. yani kızların fen ve teknolojiye karşı pozitif tutum geliştirmelerini desteklemediğini göstermiştir. Fende Özel Becerili Öğrenciler Bazı öğrenciler. fen konularını kendi deneyimlerinin dışında görmekte ve fen alanındaki bilgi ve anlayışları gelecekte çok az kullanacaklarını düşünmektedir. Bu program uygulanırken. b. • Sınıf ortamında ve kitaplarda. bu kız ve erkek figürlerinin temsil ettiği mesleklerin ve çeşitli rollerin daha çok erkekler lehine olduğunu. • Kullanılan materyallerde fen ve teknoloji alanında çalışan ve geliştiren erkek figürleri ile aynı oranda kadın figürleri de olmalıdır.

esnek bir şekilde uygulandığında özel becerili öğrencilerin hızlanmasını ve gelişmesini sağlayabilir. değerlendirme gibi üst düzey düşünme becerilerini teşvik eden öğrenme etkinliklerine katılmasına.Program. türü ve süresi genellikle bireye göre değişiklik göstermektedir. • Uygun kaynak. c. sentez. 27 . • Hayal gücünü. Öğrenme zorluklarının nedeni. Özel becerili öğrencileri gözetmek için: • Akranları. aileler ve akranlar öğrenme ihtiyaçlarını karşılayacak programları planlama ve yürütmede birlikte çalışmalıdır. Özel öğrenme ihtiyacı olan öğrencilerin kavramları ve becerileri kazanması için daha çok zamana. • Öğrenme etkinliklerine daha çok katılımları teşvik edilir ve desteklenir. yaratıcılığı ve eleştirel düşünmeyi teşvik eden açık uçlu etkinliklerle öğrenmesine önem verilmelidir. öğretmenleri ve aileleri tarafından fendeki özel becerilerine değer verilmesine. alıştırma. gereç ve teknoloji kullanılır. • Analiz. Program uygulanırken özel öğrenme ihtiyacı olan öğrencileri gözetmek için: • Öğretmenler. Özel Öğrenme İhtiyacı Olan Öğrenciler ve Fen Bazı öğrenciler zor öğrenebilir ve öğrenmede akranlarından daha yavaş bir gelişme gösterebilir. uygulama yapmaya ve çeşitli öğrenme deneyimlerine ihtiyacı olabilir. araç. • Kendi sınırlarını zorlayıcı ve geliştirici alternatif öğrenme etkinliklerine katılarak bilgi ve becerilerini kendi hızlarında geliştirmesine.

Madde ve Değişim. Ünite kazanımlarında yeri geldikçe. Fiziksel Olaylar.3 ve 2. Fiziksel Olaylar. diğer dört alandan seçilen ünitelerdeki kazanım ve etkinliklerle harman edilmiş halde bulunduğu için. Bu şekilde ünite kazanımları ile FTTÇ.Bu öğrenme alanları öğrencilere kazandırılacak temel fen kavram ve ilkelerini düzenlemektedir.1 ). Bilimsel Süreç Becerileri (BSB). bu alanlar ile ilgili ayrı ünite söz konusu değildir. FTTÇ.1. konu ve kavram sıralamasına göre düzenlenerek listeler hâlinde verilmiştir. Son üç öğrenme alanı için öngörülen becerilerin çok uzun süreçler sonucunda edinilmesi. Dünya ve Evren öğrenme alanlarından üniteler seçilmiştir. Fen ve teknoloji okuryazarlığı için gerekli • • • Fen-Teknoloji-Toplum-Çevre ilişkileri (FTTÇ). 28 . Programın “Ünite Organizasyonu” bölümünde (Bölüm 2. Sınıf Öğretim Programı’nda. Madde ve Değişim. BSB ve TD kazanımları birbirine örülmüştür ( Şekil 1. Tutum ve Değerler (TD) öğrenme alanlarına ilişkin kazanımlar. BSB ve TD öğrenme alanlarına ait kazanımlara. Dünya ve Evren öğrenme alanı ile ilgili kazanımlar. FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMI’NIN ORGANİZASYON YAPISI Fen ve Teknoloji Dersi 4 ve 5. tüm öğrencilerin fen ve teknoloji okuryazarı olması vizyonunun gerçekleştirilebilmesi için: • • • • Canlılar ve Hayat.6) Canlılar ve Hayat. böyle bir uygulamayı gerekli kılmaktadır.8. numaraları kullanılarak atıf yapılmıştır.

büyüme. TD öğrenme alanları için öngörülen kazanımları da zamanla geliştirip derinleştireceği. temel fen kavram ve düşünceleriyle ilgili bilgi ve anlayışlar kazandırmaktır. 2004 Fen ve Teknoloji Dersi Öğretim Programı’nda ünite kazanımları ile FTTÇ. bir yandan da. BSB ve TD öğrenme alanlarına ait kazanımlar birbirine örülmüştür. canlıların çevreleri ve diğer canlılarla nasıl etkileşimde bulunduklarını inceler ve öğrenir. “Madde ve Değişim” öğrenme alanında öğrenciler madde. “Dünya ve Evren” öğrenme alanında ise öğrenciler. elektrik gibi farklı enerji çeşitlerini. ses. hayatı ve insanı öğrenme ve anlamalarını ve aynı zamanda açıklamalarını sağlamak. Canlılar ve Hayat. yapısını ve bunlarda meydana gelen değişimleri inceler ve öğrenir. Öğrenciler “Canlılar ve Hayat” öğrenme alanında çeşitli canlıların kendilerine özgü özelliklerini. BSB. Sınıf Öğretim Programında öğrencilerin. BSB ve TD öğrenme alanlarına ilişkin kazanımları. bunların niteliklerini ve etkileşimlerini inceler.1.Şekil-1. Fen ve Teknoloji Dersi Öğretim Programı’nda bu bilgi ve anlayışlar. FTTÇ. FTTÇ. gelişme ve değişimi. dünyayı. “Fiziksel Olaylar” öğrenme alanında öğrenciler. Fen ve Teknoloji Dersi 2004 4 ve 5. Dünya ve Evren” öğrenme alanlarındaki kavramlarla. Fen ve Teknoloji Dersi Öğretim Programı’nda “Bilgi” Fen ve Teknoloji Dersi Öğretim Programı’nın amaçlarından birisi öğrencilerin. giderek özümleyip derinleştirmesi öngörülmüştür. a. Madde ve Değişim. Fiziksel Olaylar. bunun için onlara. maddenin özellikleri ve maddede meydana gelen değişimleri keşfeder ve öğrenir. bir yandan anılan alanlar için öngörülen bilgi ve anlayışları edinirken. ışık. hareket ve kuvvet kavramlarını. Bu dört öğrenme alanında edinilecek bilgi ve anlayışların. dört öğrenme alanından seçilen ünitelerle ve sarmal yaklaşım esas alınarak düzenlenmiştir. Dünya ve evrenin özelliklerini. programın temel 29 . üreme. canlılar alemindeki çeşitliliği.

uzay.2. 30 . anlayış ve becerileri sorunlara çözüm yolları ararken gerekmektedir. FTTÇ. iletişim kurma şeklimizde devrim yaratmış.varsayımlarından biridir. Fen-Teknoloji-Toplum-Çevre etkileşimlerini gösteren elmas modeli. Teknoloji ise. yeni ilaçların ve malzemelerin keşfi aracılığıyla yaşamımızda büyük değişiklikler yapmıştır. Günümüzde fen ve teknolojinin hayatımıza etkisi belirgin bir şekilde kullanması hissedilmektedir. dünya. TEKNOLOJİ BİREY FEN TOPLUM ÇEVRE Şekil-1. Örneğin fen. toplumla ve çevreyle etkileşimini anlaması ve edindikleri bilgi. insan vücudunun işleyişi ve madde hakkındaki anlayışlarımızı radikal bir şekilde değiştirmiş ve genişletmiştir. BSB ve TD öğrenme alanlarının niteliği ve programda ele alınış tarzı hakkında aşağıda açıklamalar verilmiştir. b. Fen ve Teknoloji Dersi Öğretim Programı’nda “Fen-TeknolojiToplum-Çevre” Öğrencilerin fen ve teknolojinin doğasını. Öğrencilerin fen ve teknolojiyi bu geniş bağlamda görmeleri ve bunun bir sonucu olarak fen ve teknoloji ile ilgili bilgilerini okulun dışındaki dünya ile ilişkilendirmeyi öğrenmeleri önemlidir.

ekonomik ve dinsel etmenlerden ve kişisel ve/veya toplumsal ön yargılardan etkilenir. sezgi.Fen-Teknoloji-Toplum-Çevre kazanımları üç temel boyuta odaklanmıştır: fen ve teknolojinin doğası. amaç ve kısıtlama vardır. uzun bir tarihi ve kendine özgü özellikleri olan bireysel ve sosyal bir faaliyettir. Bu nedenle teknolojideki temel kaygı toplum. Fen. gözlem yapma. Ancak anlayışlarımızın büyük bir kısmı düzenli ve yavaş bir birikim sonucunda oluşan bir bilgi bütününe dayanır. delilleri yorumlama ve deliller ile yorumlar üzerinde tartışmaya dayanan bir öğrenme yoludur. Fen ve Teknoloji Arasındaki İlişki Fen ve teknoloji arasında önemli benzerlikler olmasına karşın ikisi arasında önemli farklılıklar da vardır. hayal gücü. fen ve teknolojinin sosyal ve çevresel bağlamı. Önceden kabul edilen bilgilerle çelişen yeni gözlemler ve hipotezlerin kabul edilir hâle gelmesi. ekonomi ve çevre açısından maliyet ve yarar dengesini gözeten en ideal çözümleri geliştirmektir. Bu üç boyut aşağıda açıklanmıştır. biyolojik ve teknolojik dünyayı yorumlamak. deneyler yapılır ve akademik tartışma sosyal. Tarih boyunca olagelen bu akademik tartışmalarda teori önerilir. Teknoloji de fen gibi dünyadaki bütün kültürlerde uzun bir tarihî geçmişi olan yaratıcı bir beşerî faaliyettir. Dünya hakkındaki anlayışlarımızın bir kısmı devrim niteliğindeki bilimsel gelişmelerin bir sonucudur. inceleme. Fen ve teknoloji. Tarih boyunca. Fen teorileri sürekli olarak gözden geçirilir ve aynı konuda farklı deliller elde edildikçe eski ve yeni bilgilerin tümünü açıklayacak şekilde düzeltilir ve geliştirilir. fendeki gelişmeler teknolojinin 31 . fiziksel. amaç ve süreç açısından birbirinden farklıdır. Fen. Katılanların konuyu derinlemesine irdeledikleri akademik tartışmalarda karşılıklı diyalog ve ikna süreci yaşanır. yaratıcılık. açıklamak ve tahmin etmek için kavramsal ve teorik bir temel sağlar. Bu ise çok taraflı. bilim topluluğunun en azından önemli bir kısmının onayını gerektirir. Bu organize bilgi bütününün oluşturulmasında dünyadaki her kültürden bilim adamının katkısı olmuştur. Fenin amacı dünyayı anlamaya ve açıklamaya çalışmaktır. Teknolojiyi sadece bilimin uygulaması olarak görmek yeterli değildir. deney yapma. fen ve teknoloji arasındaki ilişki. Her zaman birçok olası çözüm ve kaçınılmaz olarak birçok gereksinim. aynı zamanda merak. kültürel. teknolojinin amacı ise insanların ihtiyaçlarını gidermek ve yaşam koşullarını iyileştirmek için çözümler bulmaktır. uzun ve karmaşık bir süreçtir. Fen ve Teknolojinin Doğası Fen. teknoloji problemleri çözerken birçok disiplinden faydalanır. farklı kültürlerden birçok kadın ve erkeğin katkıda bulunduğu.

Öğrenciler fen ve teknoloji arasındaki ilişkileri anladıklarında. • Fen ve teknolojinin doğasını. sosyal ve duygusal gelişim seviyelerine uygun olarak hazırlanmış ve ünitelerdeki konu içerikleri. teknolojideki gelişmeler de fenin ilerlemesine katkıda bulunmuştur. • Fen ve teknoloji ile ilgili meselelerde araçları. Birçok teknolojik çözüm aynı zamanda karmaşık toplumsal ve çevresel sorunların da kaynağıdır. bilim insanlarının çoğu. Bu etkileşimlerin anlaşılması için fene özgü değerler yanında. Fen ve Teknolojinin Sosyal ve Çevresel Bağlamı Fen. zihinsel. 32 . beşerî bir faaliyettir ve sosyal bir bağlamda meydana gelir. Bu programa göre öğrenim gören öğrenciler. söz konusu topluma ve çevreye özgü değerlerin de hesaba katılması gereklidir. Bu faaliyetin doğasına ışık tutan bilim tarihi çalışmaları fen alanında sorulan soruların ve kullanılan yöntemlerin kültürel ve zihinsel geleneklerden etkilendiğini ve fenin de düşünceleri etkilediğini göstermiştir. toplumu bilinçlendirme ve böylece fen ve teknoloji ile ilgili konular hakkında karar vermede destekleme potansiyeline sahiptir ve bu. Bu sorunlar politik gündemde gittikçe daha fazla yer almaktadır. teknoloji. fakat tek başına yeterli değildir. toplumları ve çevreyi etkilemiştir ve etkilemeye devam etmektedir. bilimsel bilgi gereklidir. Günümüzde. bunların toplum ve çevreyle etkileşimlerini anlar. Fenciler. toplum ve çevre arasındaki etkileşimleri anlamak için. bunların sosyal bağlamda nasıl geliştiğini ve insanların yaşam koşullarını iyileştirmek için nasıl kullanıldığını kavrarlar. Fen. öğrencilerin fiziksel.ilerlemesine. öğrenme alanlarına örülmek suretiyle öğrencilerin özet ifadeleri aşağıda verilen kazanımları edinmesi öngörülmüştür. süreçleri ve stratejileri uygular. demokratik bir toplumda fen ve teknoloji okuryazarlığına ulaşmak için çok önemli bir gerekçedir. Öğrenme Alanları ve Üniteler bölümünde verilen FTTÇ kazanımları. Bilimsel ve teknolojik ürünler ve sistemler insanların yaşama şekillerini. Fen ve teknoloji birbiriyle karmaşık bir şekilde bağlantılıdır. araştırmaların sosyal ve çevresel ihtiyaçlarla yönlendirildiği bir alan olan endüstride çalışmaktadır. fen ve teknolojinin birbirini nasıl etkilediğini. • Yeniliklere karşı eleştirel ve sorumlu tutumlar geliştirmek için gerekli bilgi ve becerileri geliştirir. ikisi arasındaki ilişkiyi.

Bu durum.• Çeşitli bireysel ve sosyal bağlamlarda bilimsel keşfin gelişimini. Programda öğrencilere bilimsel araştırmanın yol ve yöntemlerini öğretmek amacıyla bilimsel süreç becerileri olarak adlandırılan becerileri kazandırmak esas alınmıştır. dünyaya bir bilim adamının bakış açısıyla bakabilen bireyler yetiştirmeyi amaçlamıştır. sınıfta öğrencilere kazandırılacak bilimsel süreç becerileri PLANLAMA VE BAŞLAMA Gözlem Karşılaştırma-sınıflama Çıkarım yapma Tahmin Kestirme 33 . sorgulayan. toplumların geleceği için önem taşımaktadır. İlköğretim 4 ve 5. Tablo-1. bakış açılarının ve kararların farkında olur ve sorumlu bir şekilde hareket eder. günümüzde fen öğretimine büyük görevler yüklemektedir. geçmişten günümüze insanların bilgi ve anlayışlarında meydana gelen değişimleri anlar. Fen ve Teknoloji Dersi Öğretim Programı’nda “Bilimsel Süreç Becerileri” İnsanların bilim ve teknolojideki hızlı gelişmelere ayak uydurup teknolojik gelişmeleri kendi yararına kullanmaları. teknolojik değişimi.5. • Fen ve teknolojiyi kullanarak sorumlu ve yaratıcı çözümler geliştirir. Bölümde verilmiştir. araştıran. günlük hayatıyla fen konuları arasında bağlantı kurabilen. c. sınıf Fen ve Teknoloji dersinde öğrencilere kazandırılacak bilimsel süreç becerilerinin genel tasnifi Tablo-1. hayatın her alanında karşılaştığı problemleri çözmede bilimsel metodu kullanabilen. İlköğretim 4 ve 5. problemler üzerinde düşünmede ve sonuçları formüle etmede bilim adamlarının da kullandıkları düşünme becerileridir. • Bilimsel süreçleri ve teknolojik çözümleri sorgulayarak araştırır. bilimsel süreç becerilerini sağlayıcı kazanımlar ise 2. • Fen ve teknoloji ile ilgili meselelerde çeşitli değerlerin. Bu nedenle Fen ve Teknoloji Dersi Öğretim Programı sadece günümüzün bilgi birikimini öğrencilere aktarmayı değil. Bilimsel süreç becerileri bilgi oluşturmada. inceleyen.5’te.

Genel kabul gören olumlu tutumlar.YAPMA ANALİZ VE SONUÇ ÇIKARMA Değişkenleri belirleme Deney tasarlama Deney malzemelerini ve araç-gereçlerini tanıma ve kullanma Bilgi ve veri toplama Ölçme Verileri kaydetme Veri işleme ve model oluşturma Yorumlama ve sonuç çıkarma Sunma ç. öğrencilerin çevrelerinde olup bitenleri kendi isteği ile algılaması. Örnek insanlar da. Fen ve Teknoloji Öğretim Programı’nda “Tutum ve Değerler” Öğrencilerimizin fen ve teknoloji okuryazarı olarak yetişebilmeleri için sadece bilgi. Pozitif tutumların gelişmesi öğrencilerin zihinsel gelişimiyle etkileşerek ve öğrendiklerini sorumlu bir şekilde uygulamaları için isteklilik yaratarak onların gelişiminde önemli bir rol oynar. Fen ve Teknoloji Dersi 4 ve 5. bazı bireylerin belli tutumları için öğretmenin vereceği onay sinyalleri. Öğretmen. öğrencilerde belirli bilimsel tutum ve değerler de geliştirilmelidir. olumlu değerler geliştirmesi. örnek insanlara özenilerek edinilir. Bu sınıflandırma. anlayış ve beceri türünden kazanımlar yeterli değildir. Sınıf Öğretim Programı’nda öğrencilere kazandırılmak istenen bilimsel tutum ve değerlerin düzenlenmesinde beş kategoriden oluşan bir sınıflandırma kullanılmıştır. kolaydan zora doğru.Öğretmen ilk akla gelen örnek insan adayıdır. becerilerin ve bilgilerin elde edildiği şekilde kazanılmaz. bu değerleri kendi öz benliğinde örgütlemesi ve 34 . şahsen örnek teşkil ederek veya seçici bir şekilde onaylayarak öğrencileri özendirip onlarda. bu bireyleri de örnek insan haline getirip onlardaki tutumlara özenmeyi ve böylece genelin olumlu tutumlara yönelmesini sağlayabilir. Tutumlar. Okul çevresinde. uzun süreli hayat deneyimleri sırasında toplum genelinin onayına bakılarak belirlenen bireylerdir. Fen ve Teknoloji Dersi Öğretim Programı’nın vizyonunun gerçekleştirilebilmesi için. duruma uygun olumlu tepkide bulunması. tutum adı verilen davranış modelleri oluşturur.

programda sözü geçmemiş kavramların kullanılmasını gerektiren durumlarla karşılaşmak doğaldır. kitap seçimi yapacak yetkililer ve öğrenci velileri topluca program uygulayıcıları olarak düşünülmüştür. Böyle kavram. müfettişler. öğrencilere kazandırılmak istenen tutum ve değerlerin listesi verilmiştir. ayrıntısına girmeden. ders kitabı yazarları. Bu programın öngördüğü kazanımların en iyi şekilde işlenmesi için. öğretim programının ve ünitelerin organizasyon ve yapısını özümsemelidir. 1.9. asıl kazanımın edinilmesi 35 . ancak bu dolaylı içerikler. teori ve prensiplere girmek de gerekebilir. öğrenme. Program uygulanırken kazanımlarda verilen kavramların en iyi şekilde öğrenilebileceği öğrenme ortamlarının hazırlanması önemlidir.Belli bir kazanım için. PROGRAM UYGULAYICILARINA ÖNERİLER Bu programın başarıyla uygulanabilmesi için felsefesinin. teori ve prensipler. bilimsel kanun. Öğretmenler.son olarak. olumlu tutum ve değerler içeren bir yaşam tarzı geliştirmesi aşamalarından oluşur. öğrenme ve öğretme sürecini yönlendirirken. Bu programda öğretmenler. Program uygulanırken esas amaç öğrencilerin programdan azamî bir şekilde yararlanmasını sağlamaktır. sayılı kavramlar yanında. temel aldığı anlayışların ve öngörülen kazanımların / etkinliklerin uygulayıcılar tarafından anlaşılması ve gözetilmesi gerekmektedir. öğretme ve değerlendirme ile ilgili anlayış ve düşünceleri. programın dolaylı olarak içerdiği ögeler gibi algılanmalı. kanun. öğrenme ortamını düzenlerken ve değerlendirme etkinliklerini planlarken program felsefesine uygun hareket etmelidir. kitap değerlendirme uzmanları. Öğretmenlere Öneriler Öğretmenler öğretim programını uygulamadan önce “Fen ve Teknoloji Dersi Öğretim Program Temelleri”ni inceleyerek felsefeyi. Öğrenme Alanları ve Üniteler bölümünde.

Veliler. Öğretmenler tüm öğrencilerin ihtiyaçlarını gözetmeli ve yapılandırıcı öğrenme yaklaşımına olabildiğince uygun. Velilere Öneriler Yapılan çalışmalar. Böylece. Bununla birlikte. Öğretim programı uygulanırken bu sıraya uyulması ve ünite isimlerinin değiştirilmemesi önemlidir. velilerin çocuklarının eğitimlerinde yer aldığında öğrencilerin. kazanımların tümünü kapsamak koşuluyla ünite kazanımlarını farklı konu başlıkları ve farklı konu sıralamaları altında verebilirler. Ayrıca bir kazanımda FTTÇ ve BSB kazanımları olmasa dahi öğrenme ve öğretme sürecinde etkinlik. Bu nedenle. programı okuyarak çocuklarının her sınıf düzeyinde ne öğreneceğini ve niçin öğreneceğini görebilirler. bütün öğrenciler için eğitimin önemli bir parçasıdır. çocukların öğrenmesini desteklemede velilerin önemli bir rolü vardır. Sorgulayıcı araştırma ve tasarım becerilerinin somut materyallerle etkileşim yoluyla öğrenilmesi gerektiğinden öğretmenler. sabırlı ve teşvik edici olması son derece önemlidir. şartları ne olursa olsun. inceleyerek. düşünerek öğrenme etkinliklerine katılımını sağlamalıdır. okulda daha iyi performans gösterdiğini ortaya koymuştur. çeşitli öğretim stratejileri kullanmaya özen göstermelidir. Programdaki bir kazanımın edinilmesi için gerekli olmayan kavramlar ve bilgiler program dışı olarak düşünülmelidir. Yapılacak etkinlikler öğrencilerin araştırarak. çevresel ve ekonomik bağlamlarda görmesini sağlamalıdır. öğretmenlerle iletişim kurabilir ve çocuklarının gelişimiyle ilgili sorular sorabilirler. ile FTTÇ ve BSB kazanımları da verilebilir. gözlem ve deney yaparak temel kavramları keşfetmesini. öğrencilerin yaparak. Ders kitabı yazarları. öğretme ve değerlendirme sürecinde en çok başvurulan kaynak ders kitaplarıdır. öğrenmesini ve bu kavramları ilgili oldukları sosyal. Öğrencilerin başarısı için öğretmenlerin ilgili. veli toplantılarına ve okul aile birliği toplantılarına düzenli olarak katılmalı ve çocuklarını ev ödevlerini zamanında ve gerektiği gibi tamamlamaya teşvik etmelidir. Veliler ayrıca. Öğrenme Alanları ve Üniteler bölümünde belirtildiği gibi. Bununla beraber öğretim programında ünitelerin veriliş düzeni amaçlı bir sırayı yansıtır. Öğretmenler. Ders Kitabı Yazarlarına Öneriler Öğrenme. “önerilen konu başlıkları” kısmında verilen konu başlıklarının ve konu sıralamalarının öneri niteliğinde olduğu unutulmamalıdır. Bu nedenle. programın başarıyla uygulanabilmesi için ders kitabı yazarlarının bazı sorumlulukları yerine getirmesi gerekir. bu öğretim programının “Programın Temelleri” ve “Öğrenme Alanları ve Üniteler” şeklindeki iki ana bölümünü de 36 . proje. okuma metni vb. kendi öğrenmelerinin sorumluluğunu almayı öğrenme.için yeterli derinlikte ele alınmalıdır. çocuklarıyla çalışmaları hakkında tartışabilir.

C. SEÇİLMİŞ KAYNAKLAR American Association for the Advancement of Science (AAAS). Benchmarks for Science Literacy. (2. (1978). kazanımların tümünü kapsamak koşuluyla ünite kazanımlarını farklı konu başlıkları ve konu sıralamaları altında verebilirler. okuma metni vb. H. W. J. New York. Kiel. Bloom. Ders kitabı yazılırken bu sıraya uyulması ve ünite isimlerinin değiştirilmemesi önemlidir. Eggen. New York. Frames of Mind: The Theory of Multiple Intelligences. New York: Basic Books. Cognitive Domain. (1999). Ders kitabı yazarları. The K-12 Education That Every Child Deserves. Deutscheland: Institut für die Pädagogik der Naturwissenschaften an der Universität Kiel (IPN). Potsmouth. ve Hanesian. Science for All Americans: Project 2061. öğretme ve değerlendirme anlayışlarını ve öğretim programının organizasyonunu kavramalıdır. Ayrıca bir kazanımda FTTÇ ve BSB ile ilgili bir kazanıma atıf yapılmamış olsa dahi ders kitabında etkinlik. NY: Holt. New York. “önerilen konu başlıkları” kısmında verilen konu başlıklarının ve konu sıralamalarının öneri niteliğinde olduğu unutulmamalıdır. W. D. (1990). 37 . Novak. New York. programın felsefesini. Multiple Intelligences for the 21st Century. NH: Heinemann. Harlen. Rinehart and Winston. Baskı). Bu programa uygun olarak yazılacak ders kitaplarının programın felsefesini ve temel aldığı anlayışları yansıtması önemlidir. Upper Saddle River.. Bybee. Gardner. H.her yönüyle incelemeli. H. Primary Science – Taking the Plunge. Öğretim programları bölümünde belirtildiği gibi. D. NY: Oxford University Press. New York: Simon and Schuster. ile programdaki FTTÇ. Educational Psychology – Windows on Classrooms (4. UK: Heinemann. New York: Basic Books. S. P. (1999). Educational Psychology – A Cognitive View. ve Bolte. ünitelerin programdaki veriliş düzeni amaçlı bir sırayı yansıtır. programda temel alınan öğrenme. proje. ve Kauchak. (Editör) (1956). (1983). Gräber. (1993). W. (1999). Baskı). P. D. (1997). BSB ve TD kazanımları da verilebilir. The Disciplined Mind: Beyond Facts And Standardized Tests. Oxford. (Editörler) (1997). H. Gardner. Taxonomy of Educational Objectives: The Classification of Educational Goals: Handbook I. Bununla birlikte. Intelligence Reframed. (Editör) (1985).. B. Gardner. Achieving Scientific Literacy: From Purposes to Practices. Scientific Literacy. NJ: Merril. BSB ve TD listesinde yer alan uygun FTTÇ. David McKay Inc. NY: Oxford University Press. Ausebel. R. American Association for the Advancement of Science (AAAS).

. ve Masia. 50(7). J. G. Improving Teaching and Learning in Science and Mathematics.International Technology Education Association. Mintzes. J. San Diego. s. Hurd. New York. J. ARA DİSİPLİNLER KAYNAKÇASI Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi Metni Tarih Vakfı Yayınları. (1997). New York. Learning in Science – The Implications of Children’s Science.. D. The Practice of Constructivism in Science Education. Dordrecht: Kluwer. Washington D. S. Reston. Bloom. (Editörler) (1996). W. B. B. CA: Academic Press. B. Inventing Science Education for the New Millennium.. J. ve Freyberg. ve Olson. McComas.: National Academy Press. ve Novak. R. Taxonomy of Educational Objectives: The Classification of Educational Goals: Handbook II: Affective Domain. J. J. Assessing Science Understanding – A Human Constructivist View. International Technology Education Association. J. F. J. P. J. (Editör). Standards for Technological Literacy: Content for the Study of Technology. NJ: Lawrence Erlbaum. Problems of Meaning in Science Curriculum. İstanbul 2003 38 . Roberts. Tobin. Auckland: Heinemann. D. Curriculum and Aims. (1999).. Five Standards of authentic instruction. (1993). J. New York. The Nature of Science as Expressed in International Science Education Standards Documents: A Qualitative Consensus Analysis. H. National Research Council (NRC) (1996). University of Calgary. (1996). (1964). F.C. F. ve Wehlage. H. R.. NY: Teachers College Press. Faculty of Education. D. R. (2003). J. A. ve Novak. Krathwohl. Teaching Science for Understanding – A Human Constructivist View. F. (2000). (1993). M. Educational Leadership. 97-101. Technology for All Americans: A Rationale and Structure for the Study of Technology. Virginia: ITEA. Professional Development. New York. (1997). Wandersee. ve Fraser. L. D. (1998). (1997). Matthews. Toward Scientific Literacy. CA: Academic Press. NY: Teachers College Press. Hillsdale. M. Constructivism in Science Education – A philosophical Examination. P. G. D.. Reston. Wandersee. San Diego. Walker. D. ve Östman. Advancing Excellence in Technological Literacy: Student Assessment. (Editörler) (1998). (1999). NY: David McKay. Mintzes. Osborne. Newmann. D. HPSST Conference Proceedings. K. 551-559. Reston. Treagust. New York. (1985). B. İnsan Haklarına Duyarlı Ders Kitapları İçin. NY: Teachers College Press. ve Soltis. NY: Teachers College Press. Virginia: ITEA. Duit. Virginia: ITEA. and Program Standards. National Science Education Standards. R. International Technology Education Association.

M. İstanbul 1998 Akkök. İnsan Hakları Eğitimi Dersi Senaryoları. Nobel Yayınları. İstanbul 2002 Gürkaynak. Tutumlar Değiştirilmesi.. Ziya. E. Professional Resource Exchange.E. ve Mckay. . Prof. M. Bülbin. İlköğretimde Sosyal Becerilerin Geliştirilmesi Ana-baba el kitabı. Creative Therapy: 52 Exercises for Groups. İlköğretimde Sosyal Becerilerin Geliştirilmesi.Doç. Ankara 2002 Erkan. Yard... Birey Yurttaş Eğitimi. .. Y.Dr. Yaygın İnsan Hakları Eğitimi. Eshelman.Dr. İnsan Hakları Eğitimi. Rıchard Pıerre. Millî Eğitim Basımevi. Sage Publications.. J. 1999. Çiftçi. Ve Hansen. J. Okul psikolojik Danışma Hazırlanması. Füsun.Dr. Ankara 2002 Özyürek. Kök Yayıncılık.Dr. Prof. Sınıf İçi Rehberlik Uygulamaları.İstanbul Yeşilyaprak. Ankara.. Yasemın Karaman. S. Gündüz Eğitim ve Yayıncılık. California 1988 Dossick. 2003. Dr. . PegemA Yayıncılık Acar Voltan. Mehmet Çevik).Dr.Ankara Erkan. Ankara 1996 Çayır. R. Ankara 2003 MEB. Prof. Ankara Selçuk.2001. Eğitimde Rehberlik Hizmetleri. Florida 1988 39 . Prof. The Relaxation and Stress Reduction Workbook. New York 1993 Carrell. Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği. Serdar. Kök Yayınları. Serdar. Füsun. M. Millî Eğitim Basımevi. Binnur.. Chicken Soup for Soul: 101 Stories to Open the Heart and Rekindle the Spirit.GÜNER Nedret. Özgür Yayınları.Claude. 2000. Ankara 2002 İpbüken. İ.. Grupla Psikolojik Danışmada Alıştırmalar Deneyler. İnsan Hakları ve Demokrasi Eğitimi. Mesut. Sosyal Beceri Öğretimi. Group Exercises for Adolescents. Oakland. İstanbul 1999 Ataman. Kenan. California 1993 Davies. Nilüfer. Prof. TODAİ Yayınları. Nobel Yayınları ve Rehberlik Programlarının ve Engellilere Yönelik Tutumların Özyürek. Eğitim-Uygulama Okulu Eğitim Programı. Ankara 2000 2004 Sucuoğlu. Ankara 2000 MEB. Yurttaş Olmak İçin. Ankara 2004 Akkök. Health Communications. Dr. Örnek Grup Rehberliği Etkinlikleri. Anı Yayıncılık 2000 Gülmez. Umut Vakfı Yayınları. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri. Mehmet. 2002. EARGED. PegemA Yayıncılık. (Çev. British Council. Ve Shea. Cebeci E. İlköğretim Okulu Orta Düzeyde Öğrenme Yetersizliği (Eğitilebilir) Olan Çocuklar Eğitim Programı.. İstanbul 2003 Kepenekçı.. İlknur. Kasım 2002 Ben İnsanım Dizisi. Özgür Yayınları. Ankara 2001 MEB. Sınıfta Davranış Değiştirme. Mehmet. Karatepe Yayınları. Ankara Canfield. Ayşegül.. Nobel Yayınları. Özel Gereksinimli Çocuklar ve Özel Eğitime Giriş. V.

Niv. N. H. A.. Impact Publishers. NewYork 1955 Hobday. Achieving Competence and Fulfillment.. A. Down Under.. C. S. Accelerated Development Inc... Innerchoice Publishing. Yayımlanmamış Seminer Notları. 2000 Lane.17 Eylül. California 1999 Lahad.. A. Ayalon... Theatre Sports. 50 Activities for Teaching Emotional Intelligence. California 1977 The New Games Foundation. Monterey. Research Press.. Torrence. A. Lerner. 1990 Boğaziçi Üniversitesi Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırma Enstitüsü ABCD Temel Afet Bilinci El Kitabı. G. L.A. Elementary Career Awareness Guide: A Resource for Elementary School Counselors and Teachers.. Department of Public Instruction. Emotional Intelligence. Group Activities for Children. Torrance..noicc. P. (2000c). Spor Kültürü ve Olimpik Eğitim Klavuz Kitabı. (Çev: Osman Akınhay). California 1996 Schilling. National Science Teachers Association. ve Ollier. Social Skills Training: Enchancing Social Competence with Children and Adolescents. M.. Afete Hazırlık Eğitim Projesi. Shacham. Counseling and Learning Through Small-Group Discussion. Y. (NOICC). C. Dolphin Books/Doubleday & Company.. NC Job Ready. Developed by N. Thinking . D. A. D. Counselor in the Classroom. Illinois 1989 Williams. Eğitimlerinizi Canlandırmanın 75 Yolu. Feeling. Creative Therapy with Children and Adolescents.. O. Level II: Elementary School. Champaign. Improcorp.. Innerchoice Publishing. K. Lessons for Life: Career Development Elementary Grades. Sydney. Brooks/Cole Publishing Company. J. S. Torrance. Innerchoice Publishing. Prentice Hall. H.D.Driver. Leader manual.. Emotional Intelligence. California 1993 Spence.S: Helpers Assiting Natural Disaster Survivors.A. Berkshire 1995 Vernon. Indiana 1991 Nikelly. Cowan. New York 1981 Orridge. D. The Center for Applied Research in Education 1997 The National Career Development Guidelines. Innerchoice Publishing.Activities For Children.Y. State Occupational Information Coordinating Committee 1999 Vanzandt Z. Feelings Are Real. Sistem. 2002 40 . Beyaz Gemi Yayınları.N. Windsor. I. K. FEMA. Handbook of Indoor Games and Stunds.). D.D. http://www. Madison 1970 Hindman. California 1999 Schilling. Torrance. The NFER-NELSON Publishing Company. Istanbul 1998 Pears. 15.. İstanbul. Behaving..gov Komisyon. ve Schilling. More New Games. Australia 1995 Schilling. İstanbul 2003 Earthquake Safety. (Ed. Buchan B.. Türkiye Milli Olimpiyat Komitesi. M. Monona Publications.. N. Surviving the Quake in Turkey 2000. California 1999 Schwallie-Giddis. Level III: High School. H.R.

2000 Boğaziçi Üniversitesi Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırma Enstitüsü.Yapısal Olmayan Tehlikelerin Azaltılması El Kitabı. Beyaz Gemi Yayınları. FEMA. FEMA. Masters Of Disaster 3-5 Lesson Plans and Activities.American Geophysical Union Seismic Sleuths. 2000 The American National Red Cross. Afete Hazırlık Eğitim Projesi. Masters Of Disaster 6-8 Lesson Plans and Activities. . 1988 The American National Red Cross. 2003 41 . 1995 National Science Teachers Association Tremor Trop Earthquakes.

BÖLÜM ÖĞRENME ALANLARI VE ÜNİTELER 42 . Sınıf 2.FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ İlköğretim 4 ve 5.

fen. toplum ve çevre arasındaki karşılıklı etkileşimler ile ilgili bilgi ve anlayışları edinmelerinin gereği açıklanmıştır. Fen ve Teknoloji Dersi Öğretim Programı’nda bulunan kazanımlar öğrencilerin bilmeleri öncelikli konu ve kavramları. “Madde ve Değişim”.2. Fen-Teknoloji-Toplum-Çevre (FTTÇ) Kazanımları Bölüm 1. konunun ele alınış tarzı gereği uygun görülen etkinlik ve proje çalışmalarında Tablo 2. sınıf Fen ve Teknoloji Dersi Öğretim Programı Bölüm 1.b ’de . tutum ve değerleri belirler. Öğrenme Alanları ve Ünitelerde yer alan ünite kazanımlarında. “Fen-Teknoloji-ToplumÇevre ilişkileri(FTTÇ)”.8. buna karşılık.1. programdaki “Canlılar ve Hayat”. edinmeleri arzulanan beceri. 4 ve 5. ayraç içinde işaret edilmemiş olsa dahi. teknoloji. “Fiziksel Olaylar”.1’deki FTTÇ kazanımlarına yer verilmeli ve gerekli gönderme yapılmalıdır. BSB ve TD kazanımları da numaraları belirtilerek işaret a. 4 ve 5. “Bilimsel Süreç Becerileri(BSB)”. 43 . ünite içi kazanımlara ve bu kazanımlar için öngörülen etkinliklere yedirilmiş. Programda. BSB ve TD kazanımları ile ilgili açıklama ve kazanım listeleri aşağıda verilmiştir. FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMI’NDA ÖĞRENME ALANLARI VE KAZANIMLARLA İLGİLİ ESASLAR İlköğretim 4 ve 5. bu alanlara ilişkin kazanımlar ünitelerdeki konularla birebir ilişkilendirilmiş.. sınıflarda öğrencilerin fen ve teknolojinin doğası. FTTÇ kazanımlarına ayraç içinde işaret edilmiştir. anlayış. edilmiştir. o kazanım veya öngörülen etkinliğin katkıda bulunacağı düşünülen FTTÇ. ders kitaplarında.8’de ayrıntılı açıklandığı gibi. fen ve teknoloji arasındaki ilişkiler. “Dünya ve Evren” öğrenme alanlarından üniteler seçilmiş. o ünitenin seçildiği öğrenme alanı ile ilgili kazanımlar konu başlıkları ile ilişkilendirilerek açık ifadesi ile verilmiş. “Tutum ve Değerler(TD)”öğrenme alanlarındaki kazanımlar. sınıfta öğrencilere kazandırılacak ünite çizelgelerindeki ifadesi açıkça yazılı kazanımlara ve etkinliklere yedirilmiş FTTÇ. Ünitelerde. gerekli yerlerde de bu kazanımlara göndermeler yapılmıştır.

19. 10. böylece bilime katkıda bulunduğuna örnekler verir. 21. 12. Sınıf İçin “Fen-Teknoloji-Toplum-Çevre” Kazanımları 1. Yakın çevreden başlayarak çevrede yer alan canlı ve cansız varlıklar arasındaki ilişkinin farkına varır. sürekli iletişim içinde bulunmak) anlar. bunları çözmek veya yaşam kalitesini artırmak için düşünceler. 2. Farklı tarihî ve kültürel geçmişleri olan insan topluluklarının aynı doğal olaylar hakkında ne tür anlayışlar oluşturup bunları ne şekilde kayda geçirdiklerini örneklerle açıklar. 15. 14. Doğal ve yapay çevrelerin farkına varır. Yerel. Teknolojik icat ve uygulamaların gözlem kapasitesini genişlettiğine. 13. Aynı konuda farklı düşünceler bulunduğu bir durumda eldeki verilerin anlam. Şekil Teknolojinin sorunları çözmede ve ihtiyaçları karşılamada önemli bir unsur olduğunu fakat her sorun veya ihtiyaca mutlak çözümler üretemeyeceğini anlar. önem ve çıkarıma yönelik kullanımını değerlendirir. 20. bunlar hakkında bilgi toplayıp çözüme yönelik düşünceler üretir. 9. Teknoloji aracılığıyla çözülebilecek günlük yaşam sorunlarını belirler. Bilimsel iş görmenin unsurlarını (bazen yalnız ve bazen birlikte çalışmak. Teknolojik tasarımın bir süreç olduğunu ve çeşitli aşamalardan oluştuğunu anlar (bkz. ulusal ve küresel çevre sorunlarını bilir ve tartışır. Bazı ürün ve sistemlerin doğal. Eski medeniyetlerin gökbilimde nasıl veri topladıkları. İnsanların ve toplumun çevreyi nasıl etkilediğini bilir. 6. 22. meslektaşlarla 11.’deki Teknolojik Tasarım Döngüsü). 18. Çevreyi ve yabanî hayatı korumada hem bireylerin hem de toplumun sorumlu olduğunu bilir. 8. Bilimdeki gelişmelerin teknolojide yeni icatlara ve uygulamalara yol açtığına örnekler verir. Kadınların ve erkeklerin kuramsal ve uygulamalı fen bilimlerini meslek olarak seçip alanlarında yükselebildiklerini anlar. kaydettikleri ve bunları ne amaçla ve nasıl kullandıkları hakkında bilgi toplar ve bir görüş oluşturur. 4. 1. 3. Doğal olayların betimlenmesinde sayısal verilere ihtiyaç olduğunu anlar. Doğal kaynakların korunması ve geliştirilmesi gerekliliğini bilir. Çevreyi ve yabanî hayatı koruma yöntemlerini bilir ve tartışır.Tablo-2. araçlar ve teknikler icat ettiklerini ve geliştirdiklerini bilir. veri ve bilgi toplama becerisini artıran araç ve teknikler sağladığına. Bilim ile uğraşanların tek tip insanlar olmadığını anlar. 17. İnsanların daima sorunlarla karşılaştıklarını.1. bazılarının ise yapay (insanlar tarafından yapılmış) olduğunu fark eder. 5. 4 ve 5. 7. 44 . Yenilenebilir ve yenilenemez enerji kaynaklarını ve bunların önemini bilir. 16.

yaşama ve çevreyle etkileşme şeklini ve toplumlarını nasıl değiştirdiğine örnekler verir. problemleri çözmek için fen ve teknolojinin nasıl kullanıldığına örnekler verir. Program uygulanırken öğretmenler sınıfta. Bu etkinliklerde öğrencilerin teknolojik tasarım döngüsünü kullanmaları gerekmektedir. Doğal kaynakları korumak için teknolojik ürünlerin ve sistemlerin nasıl kullanılabileceğini anlar ve betimler. 32. 28. Geçmişten günümüze ihtiyaçları karşılamak ve yaşam kalitesini artırmak için geliştirilen teknolojilerin insanların çalışma. teknolojik sistemlerin oluşturduğu atıkların (kimyasallar.) çevreye vereceği zararı önlemek için uygun bir şekilde geri dönüştürülmesi veya imha edilmesi gerektiğini. Örnek bir teknolojik tasarım döngüsü ve bu döngüde öğrencilerin neler yapacağı Şekil-2. Teknolojinin çevre üzerine etkisini fark eder ve anlar.) yönetiminin önemli bir toplumsal sorun olduğunu anlar. bu basamaklara yenileri de eklenebilir. sanayi. İnsanın ve toplumun doğal kaynaklardan etkin bir şekilde yararlanmasında fen ve teknolojinin olumlu rolü olduğunu anlar. ders kitabı yazarları ders kitaplarında gerekli gördükleri yerde yaratıcılıklarını kullanarak çeşitli tasarım etkinliklerine yer vermelidir. 34. 31. 30. Fen ve teknolojiye farklı kültürlerden birçok kadın ve erkeğin katkıda bulunduğunu ve katkıda bulunmaya devam ettiğini gösterir. toplum ve çevre üzerine olumlu veya olumsuz etkiler yapabileceğini anlar. öngörülen veya öngörülmeyen etkileri olabileceğini örneklerle açıklar. tıbbi. metaller vb. Çevre koruma ile ilgili faaliyetlere katılır. verilen döngüdeki bazı basamaklar atlanabileceği gibi. kurumsal vb. Fen ve teknoloji uygulamalarının olumsuz etkilerine yine fen ve teknolojideki gelişmelerle önlem alınabileceğini. öğrencilerin FTTÇ kazanımlarını edinmelerini desteklemek için öğrencilerden belirli bir probleme yönelik teknolojik çözüm geliştirmelerinin istendiği teknolojik tasarım etkinlikleri de yer almaktadır. Evde. Bu tasarım etkinlikleri öğretmenler ve ders kitabı yazarları için örnek olarak verilmiştir. bu etkilerin azaltılabileceğini veya giderilebileceğini anlar.23. Fen ve teknolojinin uygulamalarının birey. Belirli bir bilimsel veya teknolojik gelişmenin bireye. 36. 35. 45 . plastikler. topluma ve çevreye olumlu veya olumsuz. Fen ve teknolojiye dayalı mesleklere ve bu mesleklerde çalışan kadın ve erkeklere örnekler verir. Programda. 24. canlıları ve habitatları korumak için teknolojik ürün ve sistemlerin nasıl kullanılabileceğini betimler. 33. 29. Yapılacak tekil tasarım çalışmasının gerektirmesi halinde. 27. okulda ve toplumda bireysel ihtiyaçları ve istekleri karşılamak. Doğal kaynakları. 25. Yeni tasarlanan teknolojik ürün veya sistemlerin etkilerini önceden belirlemek gerektiğini ve böylece sonradan ortaya çıkabilecek bazı problemlerin önüne geçilebileceğini kavrar. 26. Atıkların (evsel.1’de verilmiştir.

Gerekli malzeme. Adım Ön tasarım yap. gereksinim veya istek nedir?) 2. Adım Ön uygulamayı sına. Adım Ulaştığın çözümü arkadaşlarınla paylaş. sonuçları değerlendir ve karar ver.1 Teknolojik tasarım döngüsü Programda atıf yapılan FTTÇ kazanımları ve öğrenme etkinliği olarak düzenlenecek teknolojik tasarım çalışmaları ile öğrenciler. Adım İş birliği düzenle. Adım 6. araç ve gereçleri araştırır. 4. 46 .1. Bir model ve/veya simülasyon ile ön uygulama yap. Olası çözümler üret. Güvenlik ve çevreyi rahatsız etmemek için önlem al. • Çözüme yönelik fikir veya fikirler üretir ve gerektiğinde çizimler üreterek bu çizimler üstünde düşünür. 7. En uygun çözümü seç ve bunun için hangi yolun izleneceğine karar ver 5. bir probleme yönelik teknolojik çözüm üretme sürecinin aşağıdaki basamaklarını öğrenirler: • Teknoloji kullanılarak çözülebilir bir problemi anlar ve kendi cümleleri ile ifade eder. Adım Rapor ve/veya sunu hazırla. • Tasarımı gerçekleştirirken kendisinin ve çevresindekilerin güvenliğine ve rahatsız edilmemesine yönelik önlemler alır. Konu hakkında araştırma yap. Gerekiyorsa yeni bir tasarım oluştur. Seçilen çözümü çizerek somutlaştır. Adım Durumu belirle: (Problem. • Problemin ilgili olduğu konu veya konular hakkında gerekli kapsamda ve düzeyde bilgi edinir. Şekil-2. belirler ve tanır . araç ve gereçleri belirle. 3. • Olası çözümün gerektirdiği malzeme.

47 . b. Öğretim programlarındaki ünite kazanımlarının yanında ayraç içinde atıf yapılmamış olsa bile. eldeki malzemeye şekil verir.• Tasarladığı çözümün fiziksel ve/veya bilgisayar ortamında geliştirdiği modelini yapar. Bilimsel Süreç Beceri (BSB) Kazanımları Bölüm 1. benzerleri ile karşılaştırır. Tablo-2.2’de 24 BSB kazanımı liste hâlinde verilmiştir. bilimsel düşünceleri ve sonuçları iletme.2’de verilen BSB kazanımlarını öğrencilerin edinmesi için çeşitli etkinlik ve proje çalışmaları yaptırarak uygun öğrenme ortamları hazırlamalıdır. iş birliği içinde çalışma ve bilinçli kararlar verme becerilerini geliştirmeleri için BSB kazanımlarının önemi açıklanmıştır. uygun düşen bir BSB kazanımına vurgu yapılmalıdır. konunun işleniş tarzı gereği uygun düşen yerlerde. problem çözme. öngörülen etkinlikler ve bilgi sunum tarzı gerektiriyorsa. • Bütün bu süreçte yaptıklarını paylaşmak için rapor hazırlayarak ve/veya sunu yaparak geliştirdiği fikirleri ve ürünü tartışır. ünitedeki kazanımda işaret edilmemiş olsa bile.. öğrencilerin bilimsel araştırma-sorgulama. sınıf Fen ve Teknoloji dersini sınıfta işlerken konuyla ilgili gördüklerinde. öğretmenler 4 ve 5. • Ürün üzerinde gerektiğinde geliştirici değişiklikler yapar.8. • Ürettiği çözümün işlevselliğini sınar. Tablo-2. • Elde ettiği ürünü deneyerek amaca uygunluğunu test eder.c’ de. • Gerekli araç ve gereçleri kullanarak. Ders kitaplarında da.

Gözlem ve ölçüm sonucunda elde edilen araştırmanın amacına uygun verileri yazılı ifade. DENEY TASARLAMA DENEY MALZEMELERİNİ VE ARAÇ-GEREÇLERİNİ TANIMA VE KULLANMA ÖLÇME BİLGİ VE VERİ TOPLAMA VERİLERİ KAYDETME VERİ İŞLEME VE MODEL OLUŞTURMA YORUMLAMA VE SONUÇ ÇIKARMA SUNMA 48 . yazılı ve/veya görsel malzeme kullanarak uygun şekillerde sunar ve paylaşır. Sınıf Düzeyi İçin “Bilimsel Süreç Beceri” Kazanımları BECERİ GÖZLEM BECERİYE YÖNELİK KAZANIM 1. Olmuş olayların sebepleri hakkında gözlemlere dayanarak açıklamalar önerir. İşlenen verileri ve oluşturulan modeli yorumlar. Verilen bir olaydaki bağımlı değişkeni belirler (sadece 5. Cetvel. 6. 11. çubuk grafik. 12. Verilen bir olay veya ilişkide en belirgin bir veya bir kaç değişkeni belirler (4. Nesneleri sınıflandırmada kullanılacak nitel ve nicel özellikleri belirler. tablo ve fiziksel modeller gibi farklı formlarda gösterir. tartı aleti ve zaman ölçer gibi basit ölçüm araçlarını tanır. 5. Nesneleri (cisim. uzunluk. Deney ve gözlemlerden elde edilen verileri derleyip. 22. Değişik kaynaklardan yararlanarak bilgi ve veri toplar (örneğin çevrede gözlem. Gözlem. Büyüklükleri birimleri ile ifade eder. sınıfta gözlem ve deney. sınıf). çıkarım veya deneylere dayanarak geleceğe yönelik olası sonuçlar hakkında fikir öne sürer. Bir cismin. Bir tahminin doğruluğunun nasıl test edilebileceğine yönelik basit bir deney önerir. 20. resim. zaman. şekil. Benzerlik ve farklılıklara göre grup ve alt gruplara ayırma şeklinde sınıflamalar yapar. ÇIKARIM YAPMA TAHMİN KESTİRME 7. KARŞILAŞTIRMASINIFLAMA DEĞİŞKENLERİ BELİRLEME 10. 19. Nesneler veya olaylar arasındaki belirgin benzerlikleri ve farklılıkları saptar. sınıf). 21. 23. Verilen bir olaydaki bağımsız değişkeni belirler (sadece 5. kitaplar. 4. 13. işleyerek gözlem sıklığı dağılımı. Büyüklükleri uygun ölçme araçları kullanarak belirler. Öğretmen gözetiminde basit araştırmalarda gerekli malzeme ve araç gereçleri seçer. 3. 15. 16. sınıf). fotoğraf. varlık) veya olayları çeşitli yollarla bir veya daha çok duyu organını kullanarak gözlemler. Basit gözlem ve araştırmaları ve elde ettikleri sonuçları sözlü. büyüklük ve yüzey özellikleri gibi çeşitli özelliklerini belirler. 24. Elde edilen bulgulardan desen ve ilişkilere ulaşır. 9. Gözlemlere dayanarak bir veya birden fazla özelliğe göre karşılaştırmalar yapar. 17. sıcaklık ve adet gibi nicelikler için uygun birimleri de belirterek yaklaşık değerler hakkında fikirler öne sürer. Olay ve nesnelere yönelik kütle. termometre.2 4 ve 5. tablo ve çizim gibi çeşitli yöntemlerle kaydeder. sınıf). 18. Verilen bir olaydaki kontrol edilen değişkenleri belirler (sadece 5. becerikli. 14. 2. 8.Tablo-2. ve 5. renk. haritalar veya bilgi ve iletişim teknolojileri). emniyetli ve etkin bir şeklide kullanır.

Ön yargıları yoktur.). Sorumluluklarını yerine getirir. ALGILAMA 4 ve 5. öğrenme-öğretme etkinlikleri ile öğretim ve değerlendirme etkinlikleri düzenlenirken dikkate alınmıştır. bilime ve teknolojiye güven duyar. Sağlıklı yaşam alışkanlıklarını devam ettirir. Kendi başına fikir üretir. Kendisine ve çevresine saygılı davranır (Gürültü yapmaz. her şeyi zamanında yapar. kendini değerlendirir. Kendisini ve çevresini sürekli sorgular. Her şeyin sevgi.3’te verilen tutum ve değerler. ÖRGÜTLEME (Tutarlı bir değer sistemi oluşturması) • • • • TD-5. (Dikkatini vermesi ve sabit tutması) TD-2.). sistematik planlamanın önemini kabul eder. Kendisini tanır ve kendisine güvenir (Öz güvenlidir. Sorumluluklarını yerine getirmeye gayret eder. Kendisine ve çevresine karşı ilgi ve merak duyar. Temiz ve sağlıklı yaşamaya gayret eder ve/veya böyle yaşayanları takdir eder. YAŞAM TARZI GELİŞTİRME (Değer sisteminin hareketleri uzun zaman kontrol etmesi sonucunda hayat stili geliştirmesi) • • • • • 49 . Açık fikirlidir. toplumun ve çevrenin karşılıklı faydası gözetilerek kullanılmasını destekleyen tutum ve değerler geliştirmeye teşvik edilmiştir. Tutum ve Değer (TD) Kazanımları Bu programda. samimidir. Tablo-2.).). Demokratik süreçlere güven duyar. öğrenciler bilimsel ve teknolojik bilgiler edinmeye. İnsanlığın refahına katkı sağlayan gelişmeleri ve kişileri takdir eder. olaylara ve nesnelere önem ve değer vermesi) TD-4. bu bilgileri kendilerinin. Olayların sonucunu göz önüne alarak hareket eder (Dikkatlidir. Denemeye sürekli isteklidir (İç motivasyonu vardır. Mantığa. çevresine zarar vermez. âdil ve dürüsttür. Problemlerin çözümünde. Tablo-2. Görevleri isteyerek gönüllü olarak yapar Bilim ile ilgili meslek ve hobi edinmeye ilgi duyar. Kendisi ve çevresi için güvenlik önlemleri alır. barış ve mutluluğa hizmet için olduğunu fark eder. Çevresinde olayları/etkinlikleri takip eder.). hareketlerinin doğurduğu sorumlulukları kabul eder. tutarlıdır. TEPKİDE BULUNMA (Karşılık vermesi ve bundan tatmin olması) TD-3. Öz disiplinlidir (Otokontrollüdür. zayıf ve güçlü yönlerini bilir. DEĞER VERME (Hareketlere. titizdir. İş birliği yapar.c. Öğrenme Alanları ve Üniteler bölümünde verilen kazanımlar. başkalarının hakkını çiğnemez.3 DÜZEY TD-1. Öğrenmeye ve anlamaya isteklidir. Sınıf Düzeyi İçin “Tutum ve Değer” Kazanımları TUTUM VE DEĞERLER • • • • • • • • • • • • • • • • • Kendini vererek dinler.

anlamaya . bu kazanımların TD-1 ve TD-2 grubu kazanımlara katkıda bulunacağı da unutulmamalıdır. TD-3. ünite kazanımlarında ayraç içerisinde tutum ve değer kazanımlarına atıf yapılmamış olsa dahi gerekli görüldüğünde bunların dikkate alınması ve Tablo-2. Ünite kazanımları. uygun yer ve zamanda tepki verip kendilerini ifade etmeye istekli oluşları ile ilgilidir. “isteyerek. kendini vererek. gönüllü olarak vb” ifadeler içeriyorsa. Bu programa dayanarak yapılan öğretimde ve ilgili ders kitaplarında. istekli olarak.TD-1 ve TD-2’deki kazanımları.3’te verilen tutum ve değerlerin öğrencilere kazandırılması esastır. Ünite içi kazanımlarda TD-1 ve TD-2 grubu kazanımlara az gönderme yapılmış olmasını bu çerçevede değerlendirmek gerekir. sınıf içi ve sınıf dışı grup çalışmalarına katılmaya ve uygun iletişim yollarını kullanmaya teşvik edilerek bu gruplardaki kazanımların edinilmesi sağlanabilir. 50 . öğrencilerin derste ve grup içi iletişimlerinde dinlemeye. öğrenmeye. Öğrenciler. 4 ve 5 kazanımları ise ünite kazanımlarının yanına ayraç içerisinde kodlanmıştır.

Öğretmenlerin. “Önerilen Konu Başlıkları” bölümünde. Genel Bakış. Öğretmenler ve kitap yazarları belirlenen kazanımları öğrencilere kazandırmak için farklı öğrenme etkinlikleri geliştirebilir ve kullanabilirler. anlayış. dört sütunlu bir tablo içinde “ünite adı. Ç. etkinlik örnekleri ve açıklamalar” yer almaktadır. FTTÇ. Ünite Kazanımları ve Etkinlikler. Etkinlik Örnekleri bölümünde kazanımları gerçekleştirebilmek için kullanılabilecek öneri niteliğinde etkinlikler verilmektedir. tutum ve değerler verilmektedir. beceri.2. “Ünitenin Odağı” bölümünde. ünitede hangi konulara ve hangi bilimsel süreç becerilerine odaklanılacağı belirtilmektedir. Önerilen Konu Başlıkları. alternatif etkinlik seçiminde ve geliştirmede. Böyle durumlarda kazanımın Tablo 2. tutum ve değeri de içeriyor olabilir. BSB ve/veya TD kazanımları ile ilgili bir anlayış.2. ünitede yer alan kavramlar ve bunların birbiriyle ilişkisi kavram haritası aracılığıyla verilerek programı uygulayacak öğretmenlere yol gösterilmektedir. C. “Ünitenin Amacı” bölümünde. “Ünitenin Kavram Haritası” bölümünde. Ünitenin Kavram Haritası. ünitedeki konu ve kavramların sıralanma düzeni için bir öneri sunulmaktadır. o ünitede öğrencilere kazandırılacak bilgi. ünitede kazandırılmak istenenler genel olarak ifade edilmekte ve amaç ortaya konulmaktadır. Ünitenin Amacı. F. E. Önerilen Öğretim ve Değerlendirme Etkinlikleri bölümlerini içerir. FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMI’NIN ÜNİTE ORGANİZASYONU İLE İLGİLİ ESASLAR Fen ve Teknoloji Dersi Öğretim Programı’ndaki her ünite: A. “Genel Bakış” bölümünde. B.1 ve Tablo 2.2 verilen FTTÇ ve BSB kazanımlarından hangisini içerdiği ünite kazanımının arkasından ayraç içinde verilmiştir. “Programın 51 . beceri. “Ünite Kazanımları ve Etkinlikler” başlıklı çizelgelerde. D. Ünitenin Odağı. Kazanımlar sütununda. Kazanımlar sadece ünite kazanımı olabileceği gibi. ünitede kazandırılacak kazanımların diğer sınıflardaki fen kavram ve becerileriyle nasıl ilişkili olduğu belirtilmektedir. kazanımlar.

ders içi ilişkilendirme. öğrencilerin belirlenen kazanımları ne kadar kazandığını belirlemek ve öğretimi yönlendirmek için kullanılabilecek örnek öğretim ve değerlendirme etkinlikleri verilmiştir. ara disiplinlerle ilişkilendirme ve uyarılar verilmektedir. Her etkinlik. 52 . öğrencilerin kazanımları ne kadar başardığını belirlemek için farklı değerlendirme etkinlikleri geliştirebilir. Öğretmenler ve kitap yazarları. diğer derslerle ilişkilendirme.Temelleri”nde açıklanan program felsefesi ve öğrenme/öğretme ilkelerini gözetmeleri ve fiziksel alt yapıyı ve coğrafî şartları dikkate almaları esastır. Açıklamalarda sınırlamalar. Bütün etkinlikler bu formlara işlenince gerekli verilerin toplanmış olacağı düşünülmektedir. kavram yanılgısı. formlardaki değerlendirme ölçütlerinin hepsi ile ilgili bilgi vermeyebilir. “Önerilen Öğretim ve Değerlendirme Etkinlikleri” bölümünde. Bu programda öngörülen öğretim-değerlendirme etkinliklerinin bazılarında kullanılması gerekebilecek formlar ve bunlarla ilgili açıklamalar aşağıda verilmiştir: Değerlendirme Formları Öğretim değerlendirme etkinliklerinin uygun olanlarında kullanılmak üzere aşağıda verilen öğrenci gözlem formu ve akran değerlendirme formunun yararlı olacağı öngörülmüştür. Ancak kullanılacak değerlendirme etkinliklerinin seçiminde ve geliştirilmesinde “Programın Temelleri”nde açıklanan program felsefesi ile ölçme ve değerlendirme ilkeleri gözetilmeli ve etkinlikler bu anlayışlara uygun olmalıdır. Açıklamalar bölümünde ünitenin işlenişinde öğretmene yardımcı olacak açıklamalar ve dikkat etmesi gereken hususlar belirtilmektedir.

Öğrencinin adı soyadı: Kendi kendine düşünme. Sınıflandırma 53 Ritim duygusu .Öğrenci Gözlem Formu Öğretmen etkinlik ve deney türü çalışmalarda aşağıdaki ölçütlere göre öğrencileri gözlemler ve değerlendirir. soru sorma Arkadaşları ile iletişim Zamanın kullanımı Çıkarımda bulunma Kavramları doğru kullanma Ölçme/Not tutma becerisi Matematik ilişkiler kurma Deney becerisi Kavramlar arasında ilişki kurma Şekilleri hatırlama Katılımda isteklilik Gözlem dikkati Etkinliğin Adı Değerlendirme dereceleri: çok iyi / iyi / orta / zayıf Not: Bu form doldurulurken Akran Değerlendirme Formlarından edinilen bilgiler yardımcı olarak kullanılabilir.

Temiz ve düzenli çalışır (Kullandığı aletleri yerine koyar. Sonuçları tartışırken anlaşılır konuşur. ). kirlettiklerini temizler vb. arkadaşım Grubumuzdaki Öğrenciler 2. arkadaşının adı. soyadı : Her zaman Projenin başında 1.Akran Değerlendirme Formu Değerlendiren öğrencinin.öğretme etkinliği için düzenlediği “Öğrenci Gözlem Formu”nu doldurmada yardımcı olarak kullanılabilir. konuşulanları anlar. Malzemeleri kullanırken israf etmez. Not: Öğrencilerin kendi gruplarındaki arkadaşları ile ilgili bu değerlendirmeler. Farklı kaynaklardan bilgi toplayıp sunar. Grup numarası Adı soyadı : : 1. arkadaşım Projenin sonunda 1. soyadı : 2. öğretmenin ilgili öğrenme . 54 Ben . Görevini zamanında yerine getirir. arkadaşının adı. Grup arkadaşlarının görüşlerine saygılıdır. arkadaşım 2. Aletleri kullanırken dikkatli ve titizdir. arkadaşım Ben Ben Ben Etkinliğe katılımda gönüllüdür. arkadaşım 1. Arkadaşlarını uyarırken olumlu bir dil kullanır. arkadaşım 2. arkadaşım Hiçbir zaman 1. arkadaşım 2.

. Sunum içinde.. Zaman.. Çalışma konularını hazırlamak için gruptaki öğrenciler birlikte karar verdiler.. Anlaşılmayan durumlarda öğretmene sorular soruldu.. anlatımda etkili kullanıldı. Zaman uygun şekilde planlandı. ünitesinde grupla yapılacak olan çalışmaya/ projeye ilgi duyuldu.. konuyu anlatabilmek için farklı etkinliklere yer verildi. anlatımla birlikte destekleyici görsel materyaller vardı.....Proje Çalışmalarını Değerlendirme Formu-1 Grup numarası Projenin Adı KRİTER PUAN : : 5 Motivasyon 5 10 10 Planlama 5 5 5 10 5 Yazılı Rapor 10 5 10 5 Sunu 5 5 . Bilgi Toplama 55 ..... Bilgi kaynaklarına ulaşıldı... Kaynakça hazırlanmıştı. Teslim edilen dosyada yazım. Bilgiler ve destekleyici materyaller bir araya getirilerek gerekli bilgiler seçildi............ noktalama hataları kontrol edildi. Bilgi toplamak için araştırma yapıldı. Çalışma için anlatılanlardan notlar tutuldu. Yazılı ve görsel unsurlar birbiriyle bağlantılıydı.. Sunum içinde.. iş bölümü yapıldı.. Konuları anlatmak için özet hazırlandı........

grup 2. grup 8.Sunu Toplam 5 Puan Kriterler 1. grup 5. grup 9. grup Sınıf ve Şube 9 8 7 6 5 4 3 2 1 14 13 12 11 10 5 5 5 5 5 5 5 5 10 10 10 10 10 Yazılı Rapor Bilgi Planlama Motivasyon 5 15 Toplam puan Proje Çalışmalarını Değerlendirme Formu-2 56 . grup 10. grup 3. grup 6. grup 7. grup 4.

Grup numarası Öğrenme .Öğretme Etkinliği : Neyi Araştırdığını Bilme Bağımlı Değişkeni Belirleme Bağımsız Değişkeni Belirleme Kontrol Edilen Değişkenleri Belirleme Gerekli Malzeme ve AraçGereçleri Seçme Uygun Ölçme Aracı Kullanma Araştırmanın Amacına Uygun Verileri Kaydetme Verileri İşleme Yorumlama ve Sonuç Çıkarma Bulgularını Paylaşma Öğrencinin Adı ve Soyadı : Deneyi Değerlendirmek İçin Kullanılabilecek Kontrol Formu 57 .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful