TÜRKİYE SAĞLIKTA DÖNÜŞÜM PROGRAMI

İÇ KAPAK

DEĞERLENDİRME RAPORU (2003-2010)

Prof. Dr. Recep AKDAĞ

1

Editör Prof. Dr. Recep AKDAĞ

2

İçindekiler
SUNUŞ ................................................................................................................................................. 9 ÖNSÖZ .............................................................................................................................................. 11 AÇIKLAMALAR ............................................................................................................................. 13 GİRİŞ .................................................................................................................................................. 15 DÜNDEN BUGÜNE SAĞLIK POLİTİKALARIMIZ......................................................... 17 1920-1923 Yılları Arası Sağlık Politikaları ................................................................................... 19 1923-1946 Yılları Arası Sağlık Politikaları ................................................................................... 19 1946-1960 Yılları Arası Sağlık Politikaları ................................................................................... 20 1960-1980 Yılları Arası Sağlık Politikaları ................................................................................... 23 1980-2002 Yılları Arası Sağlık Politikaları ................................................................................... 23 2003 - 2010 ...................................................................................................................................... 25 SAĞLIKTA DÖNÜŞÜM PROGRAMININ ANATOMİSİ ................................................ 27 A-TEŞHİS............................................................................................................................51 1. Finansman .............................................................................................................................. 54 2. Ödeme .................................................................................................................................... 56 3. Organizasyon ......................................................................................................................... 57 4. Düzenleme ............................................................................................................................. 58 5. Davranış.................................................................................................................................. 60 B-POLİTİKA GELİŞTİRME .............................................................................................61 C-POLİTİK KARAR ..........................................................................................................69 D-UYGULAMA ..............................................................................................................75 1. Koruyucu ve Temel Sağlık Hizmetleri ...................................................................................... 75 1. Birinci Basamak Sağlık Hizmetlerinde Yeni Dönem: Aile Hekimliği.............................. 78 2. Anne ve Çocuk Sağlığı ........................................................................................................... 86 a. Cinsel Sağlık ve Üreme Sağlığı Programı ................................................................ 86 b. Kadınlar Gebeliğe ve Anneliğe Hazırlanıyor .......................................................... 87 c. Geleceğimizin Teminatı Anne ve Çocuklar ............................................................. 89 d. Yenidoğan Taramaları İle Engelleri Aşıyoruz.......................................................... 92 e. Yenidoğan Bebeklerin Yoğunbakımı ......................................................................... 93 3. Bağışıklama Programları: Aşılar ........................................................................................... 96

3

4. Bulaşıcı Hastalıklarla Etkili Mücadele ...............................................................................101 5. Kırım Kongo Kanamalı Ateşi (KKKA) ............................................................................108 6. Kronik Hastalıklarla Mücadele...........................................................................................109 a. Türkiye Kalp ve Damar Hastalıklarını Önleme ve Kontrol Programı ...............111 b. Türkiye Diyabet Önleme ve Kontrol Programı ....................................................113 c. Türkiye Kronik Hava Yolu Hastalıklarını Önleme ve Kontrol Programı ..........115 d. Kanser Savaşında Yeni ve Etkili Yaklaşım: Erken Teşhis Hayat Kurtarır .........116 e. Akıl ve Ruh Sağlığı ...................................................................................................120 f. Yaşlı Sağlığı ................................................................................................................126 7. Sağlığın Teşviki .....................................................................................................................127 a. Tütün, Alkol ve Madde Bağımlılığı ile Mücadele ..................................................130 b. Sağlıklı Gelecek İçin Sağlıklı Beslenme ve Fiziksel Aktivite................................133 8. Acil Sağlık Hizmetlerinde Yeni Dönem.............................................................................136 9. Ağız Diş Sağlığı ....................................................................................................................141 10. Sağlıklı Çevre Sağlıklı İnsan..............................................................................................143 11. Çalışanların Sağlığı.............................................................................................................144 12. İklim Değişiklikleri ............................................................................................................145 2. Teşhis ve Tedavi Hizmetleri .......................................................................................147 1. Kamu Hastanelerinin Tek Çatı Altına Alınması .............................................................149 2. Özel Hastane Kapılarının Herkese Açılması ...................................................................150 3. Hastanelerde Yerinden Yönetim ........................................................................................150 4. Hastane Hizmetlerinde Yeniden Yapılanma .....................................................................151 5. Hasta Hakları .......................................................................................................................154 6. Hastane Rollerinin Kurum Bazlı Belirlenmesi ve Gruplandırılması..............................157 7. Acil Servislerde Seviyelendirme ve Tescil ..........................................................................158 8. Yanık Tedavisinde Yeni Yapılanma......................................................................................159 9. Hastane Enfeksiyonlarının Önlenmesi ..............................................................................159 10. Merkezi Hastane Randevu Sistemi (MHRS) ................................................................161 11. Evde Sağlık Bakımı Hizmetleri .......................................................................................161 12. Kardiyovasküler Cerrahi (KVC) Merkezleri Planlaması ..............................................162 13. Kan Hizmetleri ..................................................................................................................163 14. Organ Nakli ........................................................................................................................164 15. Doku Hücre Nakli .............................................................................................................165 16. Replantasyon.......................................................................................................................168

4

3.İlaç ve Eczacılık .........................................................................................................169 1. İlaç Fiyat Politikalarında Yeni Dönem ...............................................................................171 2. Eczanelerin Herkese Açılması.............................................................................................172 3. İlaç Tüketimi .........................................................................................................................172 4. İlaç Takip Sistemi (İTS) ......................................................................................................173 5. Akılcı İlaç kullanımı .............................................................................................................174 4. Sağlık Bilgi Sistemi .....................................................................................................177 1. Sağlık-Net .........................................................................................................................180 2. Aile Hekimliği Bilgi Sistemi (AHBS) ...............................................................................181 3. Hastane Bilgi Sistemleri (HBS) .........................................................................................182 4. Web Ortamında Sunulan Hizmetler .................................................................................183 5. Merkez Teşkilatına Yönelik Bilişim Çalışmaları ...............................................................183 6. Yeşil Kart Bilgi Sistemi (YKBS) .........................................................................................184 7. Organ Bilgi Sistemi (OBS) .................................................................................................184 8. Özürlü Bilgi Bankası ...........................................................................................................185 9. Doküman Yönetim Sistemi (DYS) ....................................................................................185 10. Çekirdek Kaynak Yönetim Sistemi (ÇKYS) ..................................................................185 11. Karar Destek Sistemi .........................................................................................................185 12. Uluslararası Projeler ve Gelişmeler ..................................................................................185 5.Kurumsal Yapılanma ve Kapasite Geliştirme .........................................................................187 1. Sağlık İnsan İşgücü ..............................................................................................................189 a. İnsan Kaynakları Durum Tespiti ve Çözüm Planlaması .....................................189 b. Kamuda Sağlık İnsan Kaynağı İstihdamında Hamle ..........................................204 c. Personel Atamalarında Şeffaflık .............................................................................205 d.Sağlık Personeli Eğitimi ..........................................................................................206 e. Sağlıkta Buluşma Noktası’nda (SBN) Buluşuyoruz…........................................208 2. Sağlık Hizmet Planlaması...................................................................................................209 a. Sağlıkta Bölgesel Planlama .....................................................................................209 b. Yatırımlarda Akılcılık ..............................................................................................210 3. Sağlık Kurumlarında Şeffaf Yönetim ve Bürokrasinin Azaltılması Çalışmaları...........212 4. Kamu Hastane Birlikleri......................................................................................................215 5. Yeni Teşkilat Kanunu ...........................................................................................................216 6. Sınır Ötesi Sağlık Hizmetleri ve Avrupa Birliği .........................................................217 1. Dinamik ve Sağlıklı Dış İlişkiler ........................................................................................219 2. Avrupa Birliği Müzakere Sürecinde Yürüttüğümüz Çalışmalar .....................................222

5

7. Çok Yönlü Sağlık Sorumluluğu ...................................................................................229 1. TOKİ ile İşbirliği .................................................................................................................231 2. Kamu-Özel Ortaklığı ..........................................................................................................231 3. YÖK ile İşbirliği ...................................................................................................................233 4. Milli Eğitim Bakanlığı ile İşbirliği .....................................................................................233 5. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı ile İşbirliği............................................................................233 6. Çevre ve Orman Bakanlığı ile İşbirliği ...............................................................................234 7. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ile İşbirliği ..........................................................234 8. Milli Savunma Bakanlığı ile İşbirliği..................................................................................234 9. Özürlüler İdaresi ile İşbirliği ..............................................................................................235 10. Sağlık Finansmanında Beşli İşbirliği ..............................................................................235 11. DSÖ ile İşbirliği.................................................................................................................235 12. UNICEF ile İşbirliği .........................................................................................................236 13.OECD ile İşbirliği ..............................................................................................................237 14. Basın ve Halkla İlişkiler ....................................................................................................237 8.Sağlıkta Stratejik Yönetim, Performans ve Kalite .......................................................239 1. Sağlıkta Stratejik Yönetim ..................................................................................................241 2. Performansa Göre Ek Ödeme ............................................................................................249 a. Teşhis İlişkili Gruplar (TİG) .................................................................................251 b. Yönetici Birim Performansı ....................................................................................255 3. Kalite ve Akreditasyon ........................................................................................................256 9.Sağlıkta Finansal Yönetim ...........................................................................................263 1. Sağlık Harcamaları ..............................................................................................................265 a. Orta Vadeli Mali Program.......................................................................................268 b. Sağlık Harcamalarının Takibi .................................................................................268 2. Global Bütçenin Yönetimi ..................................................................................................269 a. Global Bütçe Öncesi Durum...................................................................................269 b. Global Bütçe Uygulama Aşamaları .......................................................................270 c. Birinci Basamakta Global Bütçe Uygulaması ........................................................271 d. Global Bütçenin Hastanelere Dağıtımı ................................................................272 3. Finansal Standart Geliştirme ve Düzenleme İşlemleri....................................................274 a. Hizmet Alımlarında Çalıştırılabilecek İşçi Sayısının Tespiti .............................274 b. Hizmet Alımlarında Yüklenicilere Verilecek Kar Oranı......................................274 c. Hizmet Alımları Kapsamında İşçilere Öngörülecek Ücretler ............................276 d. Ödeme Zamanı ve Ödeme Süreçlerinin Düzenlenmesi......................................276

6

4. Optimum Stok Yönetimi....................................................................................................277 a. Malzeme Kaynakları Yönetim Sistemi Uygulamaları (MKYS) .........................278 b. Azami Stok Miktarı (ASM) Uygulaması ..............................................................279 c. İhale Öncesi MKYS Sorgulamaları ve il Stok Havuzu ........................................280 d. Stok Analizleri ..........................................................................................................282 e. Stok Koordinasyon Ekipleri ve Stok Havuzları ....................................................282 f. İhtiyaç Tespit Komisyonları’nın Kurulması ...........................................................283 5. İhtiyaçların Temini İçin Geliştirilen Yeni Yöntemler ....................................................283 a. Hastanelerinin Birbirlerinden Mal ve Hizmet Almaları ....................................283 b. Küçük Hastanelerin İhtiyaçlarının Büyük Hastanelerce Karşılanması ............285 c. Çerçeve Anlaşma Yöntemi ile Toplu Satın Almalar.............................................286 d. Laboratuvar İhtiyaçlarının Toplu Satın Almalar İle Karşılanması ....................287 e. Ar-Ge İhtiyaçlarının Temininde Kolaylık Getirilmesi ........................................288 6. Finansal Yönetim Bilgi Sisteminin Oluşturulması ..........................................................288 a. Tek Düzen Muhasebe Sistemi ...............................................................................288 b. Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe Programı .......................................................288 c. Stratejik Finans Yönetim Sistemi ..........................................................................290 7. Risk Yönetimi ve Mali Analiz ............................................................................................291 a . İşletmelerin Finansal Risk Yönetimi.....................................................................291 b. Mali Analiz Raporları ve Finansal Eylem Planları ..............................................292 c. Finansal Yönetim Toplantıları .................................................................................292 d. İç Kontrol Sisteminin Oluşturulması ...................................................................293

7

.................................................................................305 4.................................................................................... Bebek Ölüm Hızı ...................303 A............................................................................................ Kızamık ......................................... Sağlık Göstergelerindeki İyileşmeler ............................................................................... 301 1........................................................................ 365 1...................................................................... Anne Ölüm Hızı .....................................................................307 6................................... Sağlık Hizmetlerinden Memnuniyet................... Rutin Aşılama Hızı ......................................................304 3......306 5..........................370 KAYNAKLAR ......... DEĞERLENDİRME .313 2....................................... Sağlıkta Dönüşüm Programı’nın Uluslararası Yansımaları .....................................347 3............................................................................................................. Makaleler .................................................................303 2......................................................................... Önümüzdeki Dönemde Yapacağımız Mevzuat Düzenlemeleri ................................. Mektuplar ...... Verem..........................................303 1................................................................. Sağlıkta Dönüşüm Programı ile İlgili Diğer Bilimsel Değerlendirmeler .......................................367 2...........................................................308 7.................... Sıtma ............. Sağlıkta Dönüşüm Programı’nın Uygulama Sonuçları ..309 8....377 8 .....................316 A.........341 C.................. Vatandaşı Finansal Riskten Koruma ........................ Sağlıkta 2023 Vizyonu .....351 SAĞLIKTA DÖNÜŞÜM PROGRAMININ KRONOLOJİSİ ............................................................................................................ Raporlar B................. Tifo ...............................................................................................E..........................................................................................................................................................................................................................................311 C............................................ Doğumda Beklenen Yaşam Süresi ...................................................................................310 B....316 .................... 355 SAĞLIKTA DÖNÜŞÜM DEVAM EDİYOR.......................................................

9 . ezilmeden ve üzülmeden sağlık hizmeti alabilmesini her zaman önceledik ve önemsedik. çocuğunu. şefkatini doya doya yaşadığı bir Devleti olsun istedik. eşini. anne-babasını tedavi ettirirken onur duyabileceği. Devletine güvenmesini. halkımızın en çok incinebilir olduğu sağlık alanında. Sağlıkta Dönüşüm Programını uygulamaya koyduk ve bu alanda hizmetimize kesintisiz bir şekilde devam ediyoruz. hakkaniyetli. kolay erişilebilir. Böylelikle vatandaşımızın. halkımıza kaliteli.Sunuş Halkımızın etkili. Sağlık hizmetlerinin bir ülkeyi yaşanılır kılan en önemli kriterlerden biri olduğunu bilerek. Hükümet olarak biz. ulaşılabilir ve kaliteli bir sağlık hizmeti alabilmesi için Hükümet Programımız ve Acil Eylem Plânımızda taahhüt ettiğimiz işleri birer birer hayata geçirdik. güler yüzlü bir hizmet sunulabilmesi için bütün imkânlarımızı seferber ettik.

“İnsanı yaşat ki. kararlılık ve titizlikle uyguladığımız içindir ki.Sağlıkta Dönüşüm Programı’nı ciddiyet. getirilmeye de hızla devam edilmektedir. sorumluluğumuz. Sağlıklı bir toplumun inşası yolunda. vatandaşlarımıza hakları olan çağdaş ve nitelikli sağlık hizmeti sunulabilmesini bir lütuf olarak değil. diğer alanlardaki çabalarımızı sağlık hizmetleri ile taçlandırmayı sürdürmek en önemli hedefimizdir. bu hizmeti sunan bütün sağlık çalışanlarının her bir ferdini de mevcut imkânlarımız ölçüsünde memnun edecek yeni düzenlemeleri cesurca gerçekleştirdik. milletim adına şükranlarımı sunuyorum. artık bütün vatandaşlarımız hiçbir ayrıma tabi tutulmadan bu ülkenin eşit ve onurlu vatandaşları olarak diledikleri sağlık kurumundan hizmet alabilmekte. Çünkü bizim için siyasetin de icraatın da temeli insandır. Hastanelerimiz daha modern hale getirilmiş. ilaçlarını temin edebilmektedir. evlatların anne-babalarının sağlıklarından emin olmaları için çabalarken.. Recep Tayyip ERDOĞAN Başbakan 10 .. Annelerin sağlıklı bebekler doğurması. Sevgi ve saygılarımla. asli görevimiz olarak idrak ettik. Çünkü milletimizin her hizmetin en iyisine layık olduğunu biliyor ve “önce insan” diyerek yolumuza devam ediyoruz. devlet yaşasın” felsefesi en önemli düsturumuzdur. Sağlıkta Dönüşüm Programı’nın uygulanmasına emeği geçen herkesi gönülden kutluyor. Biz bütün bunları başarırken.

Dünyanın birçok gelişmiş ülkesinde sağlık sistemlerini yerinde inceleyip değerlendirerek. Biz 58. Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nin sağlık sistemini 21. eşit ve çağdaş bir sağlık hizmeti sunabilme gücünün var olduğuna inanarak yola çıktık. merkezinde bizzat insanımız olan bir Türkiye Modeli olarak Sağlıkta Dönüşüm Programı’nı geliştirdik. Cumhuriyet Hükümetleri olarak. 11 Önsöz .Bildiğiniz gibi. ülkemizde devraldığımız mirasla birleştirdik ve kendimize mahsus. Devletimizin vatandaşlarına insanca. Hükümetlerimizin kararlılığı ve Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin desteğiyle uygulamaya koyduk. Başbakanımızın talimatları. Sağlıkta Dönüşüm Programı ile sağlık alanında sekiz yıl içinde önemli bir dönüşüm gerçekleştirdik. 59 ve 60. yüzyıl vizyonuna uygun hale getirmek ve insanımızın hakkı olan kaliteli sağlık hizmetini almasını sağlamaktır. Bu dönüşümle ana amacımız. Bu inancımızı Cumhuriyetimizin kuruluşundan başlayarak sağlık alanında ortaya konan bütün gayretleri değerlendirerek güçlendirdik. Bu modelin bütün bileşenlerini milletimizden aldığımız güçle.

hemşiresi. Geldiğimiz noktanın tespiti ve vizyonumuzun tüm paydaşlarımıza aktarılması sorumluluğu bu ilerleme raporunu sizlerle paylaşmamızı sağladı. şoförü velhasıl bütün sağlık camiamıza bu vesile ile şükranlarımı sunuyorum.. ebesi. teknisyeni. Dr. memuru.. Yarın çok daha iyisini başaracağımıza da inanıyoruz. Tabii ki biz gelinen noktayı yeterli görmüyoruz. yarın çok daha iyi olacak.Bugün bu programın sağlıklı hayata katkılarını ve en önemli sonuçlarını hep birlikte yaşıyoruz.. hekimi.. Recep AKDAĞ Sağlık Bakanı 12 . Yapacak daha çok işimiz. verecek hizmetimiz. gidecek çok yolumuz var. Prof. Sağlıkta dönüşümün ruhunu kavrayarak insanımızın sağlığı için gece gündüz demeden fedakârca gayret gösteren herkese. Sevgi ve hürmetlerimle. Yaşadığımız bu verimli süreç sonunda geriye dönüp baktığımızda hükümetimizin aldığı mesafe net olarak görülmektedir. Dün böyle değildi.

personel gibi bütün rakamlar dahildir.Açıklamalar Kıyaslamaları yapabilmek için kitapta kullanılan 1995 ve 2002 yıllarına ait verilere Sağlık Bakanlığı’nın 2005’te devraldığı kamu kurum ve kuruluşlarına ait tesis. Sağlıkta Dönüşüm Programının Anatomisi adlı bölüm Marc Roberts’in “Getting Health Reform Right” adlı kitabından modifiye edilmiştir. 13 .

14

Giriş

Cumhuriyet tarihi boyunca ülkemizde uygulanan sağlık politikaları bazı temel değişim dönemleri geçirmiştir. Refik Saydam dönemi (1923), Behçet Uz dönemi (1946), Prof. Dr. Nusret Fişek’in öncülüğünde sağlık hizmetlerinde sosyalizasyon uygulamasının başlangıcı (1963) önemli dönüm noktalarıdır. Sağlıkta Dönüşüm Programı (2003), bu dönüm noktalarındaki son halkayı oluşturmaktadır. Diğer taraftan, bütün dünyadaki insanların sosyal ve ekonomik yönden verimli bir hayat sürdürebilmesi için hükümetlerin üstlenecekleri rollere 1977 yılındaki Dünya Sağlık Asamblesi’nde dikkat çekilmiş, 1978 yılında Alma Ata Konferansı’ nda “21. Yüzyılda Herkese Sağlık” politikasının temelleri atılmıştır. 1984 yılında “Dünya Sağlık Örgütü Avrupa Bölgesi Herkese Sağlık Stratejisi ve Hedefleri”, kabul edilmiştir.

15

Ülkemiz için bu küresel politika ve hedeflerin uygulamaya geçirilmesi 20 yıl boyunca ne yazık ki siyasi bir temenni olarak kalmıştır. 2003 yılından itibaren uygulamaya başladığımız “Sağlıkta Dönüşüm Programı”, bugüne kadar yapılmış bütün çalışmaları dikkate alan katılımcı ve demokratik karar süreçleri ile en uygun çözümler üretmeyi amaçlayan kapsamlı bir programdır. Dönüşümle sağlık hizmetlerinin etkili, verimli ve hakkaniyete uygun bir şekilde organize edilmesi, finansmanının sağlanması ve sunulması amaçlanmaktadır. Sağlıkta Dönüşüm Programı, sayılan gayelere ulaşırken Dünya Sağlık Örgütü’nün “21. Yüzyılda Herkese Sağlık” Politikasını, Avrupa Birliği tarafından açıklanan “Katılım Ortaklığı Belgesi”ni ve diğer uluslararası tecrübeleri de dikkate almaktadır. Sağlıkta Dönüşüm Programı’nın merkezinde insan yer almaktadır. Kişinin sağlığının toplumla birlikte korunması esastır. Bu sebeple “Herkes için ulaşılabilir, nitelikli ve sürdürülebilir sağlık hizmeti” bu programın ana fikridir. Sağlıkta Dönüşüm Programının amaçlarıyla uyumlu olarak 2006 yılında hazırlanan 9. Kalkınma Planı, sağlık hizmetlerine erişimin kolaylaştırılması, hizmet kalitesinin artırılması, Sağlık Bakanlığı’nın planlama ve denetleme rolünün güçlendirilmesi, sağlık bilgi sistemlerinin geliştirilmesi, akılcı ilaç ve malzeme kullanımının sağlanması ve genel sağlık sigortası sisteminin tesisini düşünmektedir. Sağlıkta Dönüşüm Programı’nın uygulanmaya konulduğu 2003 yılından bu yana, bu düşünüş ve hedeflerin büyük kısmına ulaşılmış bulunmaktadır. Programın en önemli bileşenlerinden olan genel sağlık sigortası, sağlık hizmetlerine erişimin kolaylaştırılması, hizmet kalitesinin artırılması gerçekleştirilmiş durumdadır. Sağlık bilgi sistemleri, akılcı ilaç ve malzeme kullanımı, Sağlık Bakanlığı’nın planlama ve denetleme rolünün güçlendirilmesi konularında alınan mesafeler oldukça önemlidir. Bu konulardaki detaylı bilgiler raporun ilgili kısımlarında yer almaktadır. Bu eksende yürütülen Sağlıkta Dönüşüm Programı, ulusal politikanın bütünleyici bir parçasıdır. Bu programın gerçekleşmesi ile sağlık hizmetleri, geleceğin hızla değişen ve dönüşen sağlık önceliklerini karşılayabilecek dinamik bir zemin kazanmaktadır. Yakın dönem sağlık politika çalışmalarından yola çıkılarak özgün bir Türkiye Modeli olarak geliştirdiğimiz Türkiye Sağlıkta Dönüşüm Programı ile katettiğimiz mesafeyi geçtiğimiz yıllarda örneklerle dikkatinize sunmuştuk. Daha önce “Nereden Nereye: Türkiye Sağlıkta Dönüşüm Programı”, “Türkiye Sağlıkta Dönüşüm Programı, İlerleme Raporu, Ağustos 2008” ve “Türkiye Sağlıkta Dönüşüm Programı İlerleme Raporu, Eylül 2010” adlarıyla yayınladığımız başarı hikâyelerini güncellenmiş olarak ve yeni eklerle bu kitapta bulacaksınız.

16

DÜNDEN BUGÜNE SAĞLIK POLİTİKALARIMIZ

18

Selçuklu-Osmanlı tıp geleneğinin sürekliliği yanında, sağlık hizmetlerinin organizasyonunda da bir kültür birliğinin varlığı göze çarpmaktadır. Genç Cumhuriyetimizin kuruluşu ile birlikte bu yapı geliştirilirken, bütün kurumları ile devlet örgütlenmesi ve hizmet politikalarının oluşturulmasında daha çok batıya dönük bir yol izlenmiştir. Sağlık politikaları bu süreçte, dünyadaki eğilimlerden bağımsız kalamayarak, temel tercih değişiklikleri göstermiştir. 1920-1923 Yılları Arası Sağlık Politikaları Sağlık Bakanlığı, Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin açılışını takiben 3 Mayıs 1920 tarihinde 3 sayılı Kanun ile kurulmuştur. İlk Sağlık Bakanı Dr. Adnan Adıvar’dır. Bu dönem sağlıkla ilgili düzenli bir kayıt fırsatı olmamış; daha çok savaş yaralarının sarılmasına ve mevzuat geliştirmeye odaklanılmıştır. Burada dikkat edilmesi gereken nokta, varolma mücadelesinin en çetin günlerinde, daha cumhuriyet kurulmadan teşkilatlanan genç devlette, ilk kurulan bakanlıklardan birinin Sağlık Bakanlığı olmasıdır. TBMM Hükümeti, çetin savaş yıllarında bile sağlık hizmetlerinin kurumsal düzenlemeleri için çalışmasını sürdürmüştür. Bu dönemde, 38 sayılı Tababet-i Adliye Kanunu (1920) çıkartılmıştır. 1923-1946 Yılları Arası Sağlık Politikaları Cumhuriyetin ilanı sonrası Sağlık Bakanı olan Dr. Refik Saydam, 1937 yılına kadar süren bakanlığı süresince, ülkemizin sağlık hizmetlerinin kuruluşunda ve gelişmesinde önemli katkılar sağlamıştır. Günümüze ulaşan verilere göre 1923 yılında, ülkemizde sağlık hizmetleri hükümet, belediye ve karantina tabiplikleri, küçük sıhhiye memurlukları, 86 adet yataklı tedavi kurumu, 6.437 hasta yatağı, 554 hekim, 69 eczacı, 4 hemşire, 560 sağlık memuru ve 136 ebe ile veriliyordu. Bu dönemde, - 992 sayılı Bakteriyoloji ve Kimya Laboratuvarları Kanunu (1927), - 1219 sayılı Tababet ve Şuabatı Sanatlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun (1928), - 1962 sayılı İspençiyari ve Tıbbi Müstahzarlar Kanunu (1928), - 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu (1930), - 3153 sayılı Radyoloji Radyum ve Elektrikle Tedavi ve Diğer Fizyoterapi Müesseseleri Hakkında Kanun (1937) gibi halen yürürlükte olan kanunlar çıkarılmıştır.

19

Refik Saydam döneminde sağlık politikaları şu dört ilke ile belirlenmiştir: 1- Sağlık hizmetlerinin plan ve programı ile yönetiminin tek elden yürütülmesi, 2- Koruyucu hekimliğin merkezi yönetimin, tedavi edici hekimliğin ise yerel yönetimlerin hizmet alanı olarak ayrışması, 3- Sağlık insan gücü ihtiyacını karşılamak üzere tıp fakültelerinin cazibesinin artırılması, yatılı tıp talebe yurtları açılması, mezunlarına mecburi hizmet konulması, 4- Sıtma, frengi, trahom, verem, cüzzam gibi bulaşıcı hastalıklarla mücadele programlarının başlatılması. Bu ilkeler ışığında; - Sağlık hizmetleri, “geniş bölgede tek amaçlı hizmet / dikey örgütlenme» modeli ile yürütülmüştür, - Yasal düzenlemelerle, koruyucu hekimlik kavramı geliştirilmiş, yerel yönetimlerin hastane açmaları teşvik edilmiş, her ilçede hükümet tabipliği kurulmuştur, - Nüfusun çok olduğu yerlerden başlayarak 1924’te 150 ve 1936’da 20 ilçe merkezinde muayene ve tedavi evleri açılmış, hekimlerin serbest çalışmaları yasaklanmıştır, - İllere rehber olmak üzere ilk olarak 1924’te Ankara, Diyarbakır, Erzurum, Sivas Numune Hastaneleri ve 1936’da Haydarpaşa, 1946’da Trabzon ve 1970’te Adana Numune Hastaneleri açılmıştır. 1946-1960 Yılları Arası Sağlık Politikaları Ülkemizin Cumhuriyet dönemi ilk sağlık planı olarak da adlandıracağımız “Birinci On Yıllık Milli Sağlık Planı” 1946 tarihindeki Yüksek Sağlık Şurası’nca onaylanmıştır. Bu plan Sağlık Bakanı Behçet Uz tarafından 12 Aralık 1946’da açıklanmıştır. Ancak yoğun bir çalışmayla hazırlanan bu plan kanunlaşamadan, Behçet Uz Sağlık Bakanlığından ayrılmak durumunda kalmıştır. Yaklaşık bir buçuk yılda kanun tasarısı haline gelen Milli Sağlık Planı, Dr. Behçet Uz, Hasan Saka hükümetinde de (10.8.1947/10.6.1948) Sağlık Bakanı olunca Bakanlar Kurulunda ve TBMM’nin dört komisyonunda görüşülüp kabul edildiği halde, hükümet değişikliği nedeniyle kanunlaşamamıştır. Yeni Sağlık Bakanı olan Dr. Kemali Bayazit tarafından plan geri çekilmiştir. Milli Sağlık Planı ve Milli Sağlık Programı yasal metin haline getirilerek tümüyle uygulanamamış olsa da, içerdiği düşüncelerden büyük kısmı ülkemizin sağlık yapılanmasını derinden etkilemiştir. Temel yapı olarak, o güne kadar yerel yönetimlerin denetiminde olan yataklı tedavi kurumları merkezden yönetilmeye başlanmıştır.
20

Bu çerçevede sağlık merkezleri. Bu dönemde çocuk ölümleri ve enfeksiyonlara bağlı ölümlerin çok yoğun olması. Sağlık Bakanlığı bünyesinde 1952 yılında Ana Çocuk Sağlığı Şube Müdürlüğü kurulmuştur. Birinci On Yıllık Milli Sağlık Planı’nın devamı niteliğinde olan ve 8 Aralık 1954 tarihinde Sağlık Bakanı Dr.9 yıl olarak gerçekleşmiştir. Konya. İnsan kaynakları altyapısı oluşturulması maksadıyla İstanbul ve Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi’nden sonra Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi 1955 yılında öğrenci alımına başlamıştır.Milli Sağlık Planı’nda köy ve köylülerimizi sağlık teşkilatına kavuşturmak ilkesi çerçevesinde. Behçet Uz tarafından açıklanan “Milli Sağlık Programı ve Sağlık Bankası Hakkında Etütler” ülkemizin sağlık planlamasının ve organizasyonun temel yapı taşlarından olmuştur. nüfus artırıcı politikaların hassasiyetle uygulanmasına yol açmıştır. Milli Sağlık Planında ülkemiz yedi sağlık bölgesine ayrılıyor.1965 yıllarında 52.658’e. 1970 . ebe sayısı da 1. Özellikli hizmet alanlarından çocuk hastaneleri. Ankara’ da 1953’ te bir Ana ve Çocuk Sağlığı Tekâmül Merkezi tesis olunmuştur. Sivas. Sakarya. Diyarbakır. bir sağlık memuru.285’ten 3.1955 yıllarında 43. doğumevleri ve verem hastaneleri sayısında da gelişmeler sevindirici olmuştur. İzmir. İzmir.214’e. 1950 yılıyla 1960 yılı karşılaştırıldığında hekim sayısı 3. Bu merkezlere iki hekim. Antalya. Seyhan). bir ebe ve bir ziyaretçi hemşire ile onar köylük gruplarda çalışacak köy ebesi ve köy sağlık memurları atanmaya çalışılmıştır. Her 3 meslek grubunda da 10 yıl içinde % 100’den fazla artış sağlanmıştır. Erzurum. Seyhan. Samsun. Trabzon.020’den 8.219’a yükseltilmiştir. Bursa. doğumevleri ve enfeksiyon hastalıklarına yönelik sağlık tesisleri ve sağlık insan kaynakları gelişimi konusunda önemli mesafeler alınmıştır. her 40 köy için 10 yataklı bir sağlık merkezi kurularak tedavi edici hekimlikle koruyucu sağlık hizmetlerinin birlikte verilmesi sağlanmaya çalışılmıştır.1 yıl. Hastane ve sağlık merkezlerinin sayısı da artırılarak. Samsun. Elazığ.6 yıl. Diyarbakır.1975 yıllarında 57. 21 . 1960 yılında 283’e yükseltilmiştir. her bölgeye bir tıp fakültesi kurularak hekim ve diğer sağlık personeli sayısını artırılması düşünülüyordu (Ankara. Erzurum. 1955’de 181’e. aynı çerçevede yatak sayılarında da artışlar sağlanmıştır. Van). 1960 . Doğumda beklenen yaşam süresi ortalama olarak. 1945 yılında 8 adet olan Sağlık Merkezi sayısı. İstanbul. Birleşmiş Milletler Çocuklara Yardım Fonu (UNICEF) ve Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) gibi milletlerarası teşekküllerden işbirliği ve yardım temin edilerek. hemşire sayısı 721’den 1. Eskişehir. 1950 . Balıkesir. Milli Sağlık Programında ise 16 sağlık bölgesi yapılanması öngörülmüş ve bu çerçevede planlama yapılmıştır (Ankara. 1950 yılında 22’ye.

Hem Milli Sağlık Planı ve hem de Milli Sağlık Programında. Türkiye’de il ve ilçe merkezlerinde tüberküloza bağlı ölüm hızı 1946 yılında yüzbinde 150 iken. Emekli Sandığı’nın kuruluşuyla ilgili çalışmalar da bu dönemde yapılarak sosyal güvenlik kapsamı genişletilmeye başlanmıştır. Bebek ölüm hızı 1950 yılında binde 233 iken. yüz bin kişiye düşen yatak sayısı oranına baktığımızda. Verem hastalığından ölümler bu dönemde ciddi ölçüde azaltılmıştır. Bebek ölüm hızında da iyileşmeler görülmüştür. sigortası olmayan ve tedavi giderlerini ödeyemeyenlerin masraflarını özel idare bütçesinden sağlamak. serum ve aşı gibi tıbbi malzemelerin üretimini denetim altına almak. süt ve mama gibi çocuk besinlerini sağlayacak sanayi kuruluşlarını oluşturmak gibi hedefler bulunmaktaydı. Yine bu çerçevede İşçi Sigortaları İdaresi (Sosyal Sigortalar Kurumu) 1946 yılında kurulmuş ve 1952 yılından itibaren sigortalı işçiler için sağlık kuruluşları ve hastaneler açılmaya başlanmıştır.6023 sayılı Türk Tabipleri Birliği Kanunu (1953) . 1960 yılında binde 176’ya düşürülmüştür. Bu dönemde sivil toplum örgütlerinin ve bazı tıp mesleklerinin hukuki altyapılarını günümüze taşıyan mevzuat da oluşturulmuştur: .6’ya çıkmıştır. Boğmaca aşısı ise.581 yatak sayısı var iken. ülkemizde ilk olarak 1948 yılında üretilmeye başlanmıştır.6643 sayılı Türk Eczacıları Birliği Kanunu (1956) 22 .398 yatak sayısına ulaşılmıştır. Bu çerçevede 1947 yılında Refik Saydam Hıfzıssıhha Merkezi Başkanlığı bünyesinde Biyolojik Kontrol Laboratuvarı kurulmuş ve bir aşı istasyonu hizmete açılmıştır. 1950 yılında yüz bin kişiye 9 yatak düşerken.6283 sayılı Hemşirelik Kanunu (1954) . Her ne kadar bu rakamlara yerel idarelere ait hastanelerin merkezi idarenin eline alınması etki etmiş olsa da.1950 yılında Sağlık Bakanlığı’na bağlı 118 kurumda 14. Bu yıldan itibaren deri içi yolu ile uygulanan BCG aşısı üretimine geçilmiştir. sağlık göstergelerimizde de yüz güldürücü iyileşmeler meydana gelmiştir.6197 sayılı Eczacılar ve Eczaneler Kanunu (1953) . 1960 yılına gelindiğinde bu oran 16. 1960 yılında yüzbinde 52’ye inmiştir. bir sağlık bankası kurarak sağlık harcamalarının finansmanını buradan sağlamak. 1960 yılına gelindiğinde 442 kurumda 32. Sağlık kurumları ve yatak sayılarımızda bu olumlu gelişmeler olurken. halkı bir ücret karşılığında sigortalamak. ilaç.

“Pro-natalist” (nüfusu artırıcı) politikadan “anti-natalist” (nüfus artış hızını sınırlayıcı) politikaya geçildi. maddesi “Herkes sosyal güvenlik hakkına sahiptir ve Devlet bu güvenliği sağlayacak gerekli tedbirleri alır ve teşkilatı kurar” demektedir. Bakanlar Kuruluna sevk edilemedi. beden ve ruh sağlığı içinde sürdürmesini sağlamak. insan ve madde gücünde tasarruf ve verimi artırarak. Sosyalizasyon fiilen 1963 yılında başladı. Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne gönderildi fakat kabul edilmedi. Yaygın. sürekli. bu görevini kamu ve özel kesimdeki sağlık ve sosyal kurumlardan yararlanarak. il içinde bütünleşmiş bir yapı anlayışıyla sağlık evleri. Beş Yıllık Kalkınma Planı’nda Genel Sağlık Sigortasının kurulması tekrar öngörüldü. 1971’de Genel Sağlık Sigortası Kanun Taslağı. 1987 yılında 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu çıkarılmıştır. 1965’te 554 sayılı Nüfus Planlaması Hakkında Kanun çıktı. Ayrıca Anayasanın 56. işbirliğini gerçekleştirmek amacıyla sağlık kuruluşlarını tek elden planlayıp hizmet vermelerini düzenler. Dikey örgütlenmeler kısmen azaltılıp farklı nitelikte sağlık hizmetleri veren yapılar sağlık ocağı bünyesinde entegre hale getirildi. ilçe ve il hastaneleri şeklinde bir yapılanmaya gidildi. Devlet. onları denetleyerek yerine getirir” hükmü getirilmiştir. “Geniş bölgede tek yönlü hizmet” ilkesinin alternatifi olan “dar bölgede çok yönlü hizmet” anlayışı geldi. Kamu personeli olan doktorların muayenehane açması yasaklandı. maddesinde “Devlet. Aynı maddede “Genel Sağlık Sigortası kurulabileceğine” dair bir hüküm de yer almıştır. 23 . 1974 yılında Meclis’e tekrar sunulan taslak görüşülmedi. herkesin hayatını.1960-1980 Yılları Arası Sağlık Politikaları 1961 yılında 224 sayılı Sağlık Hizmetlerinin Sosyalleştirilmesi Hakkındaki Kanun çıktı. 1980 yılında 12 Eylül İhtilali’nin hemen ertesinde “Sağlık Personelinin Tazminat ve Çalışma Esaslarına Dair Kanun” ile bu kanun yürürlükten kaldırılarak tekrar muayenehane açma serbestliği getirildi. sağlık ocakları. entegre. Ancak bu kanunun uygulanmasına yönelik düzenlemeler yapılamadığı ve bazı maddeleri Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edildiği için. bütünüyle uygulama imkânı bulunamamıştır. kademeli. Anayasanın 60. 1969 yılında 2. 1980-2002 Yılları Arası Sağlık Politikaları 1982 Anayasası vatandaşların sosyal güvenlik hakkına sahip olmalarının yanı sıra. bu hakkın gerçekleşmesinin devletin sorumluluğunda olduğuna yönelik hükümler içermektedir. 1978’de “Sağlık Personelinin Tam Süre Çalışma Esaslarına Dair Kanun” çıktı. 1967 yılında Genel Sağlık Sigortası için bir kanun taslağı hazırlandıysa da.

“Kişisel Sağlık Sigortası Sistemi ve Sağlık Sigortası İdaresi Başkanlığı Kuruluş ve İşleyiş Kanunu Tasarısı” adı altında. 1993 yılında Sağlık Bakanlığı tarafından hazırlanan “Ulusal Sağlık Politikası”. sağlıklı Türkiye hedefleri olmak üzere başlıca beş ana bölümü içermekteydi. Bu gelişmenin en dikkat çekici sonucu olarak.Hastanelerin özerk sağlık işletmelerine dönüştürülmesi. 2. Bakanlar Kurulu’nca TBMM’ye sunulmuş. aynı sağlık hizmetine her üç kurumun farklı yaklaşımları ve fiyatlandırmaları gündeme gelmiş. 1990’lı yıllarda yürütülen Sağlık Reformu çalışmalarının ana bileşenleri şunlardı: 1. sağlık sigortacılığı içine alınması sağlanmıştır. sağlık hizmetlerinin sunumu. 3. 1992 ve 1993’de Birinci ve İkinci Ulusal Sağlık Kongreleri yapılarak. 1992 yılında 3816 sayılı Kanunla sosyal güvenlik kapsamında olmayan düşük gelirli vatandaşlar için yeşil kart uygulaması başlatılmıştır. Sağlık Bakanlığı ve Devlet Planlama Teşkilatı tarafından yürütülen bu “Sağlık Sektörü Master Plan Etüt Çalışması” bir anlamda sağlık reformlarının ele alındığı bir sürecin başlangıcını oluşturmuştur.Sağlık Bakanlığı’nın koruyucu sağlık hizmetlerine öncelik veren sağlık hizmetlerini planlayıp denetleyen bir yapıya kavuşturulması. 2000 yılında. verilen bir hizmetin bedeli bazı kurumlarca ödeme listesinde bulunurken bazılarınca ödenmemiştir. Böylece sağlık hizmetlerine erişim konusunda yeterli ekonomik düzeyden mahrum olan ekonomik gücü zayıf insanların. 1990 yılında Devlet Planlama Teşkilatı (DPT) tarafından.Sosyal güvenlik kurumlarının tek çatı altında toplanarak Genel Sağlık Sigortasının kurulması. ancak bu konudaki hukuksal düzenlemeler gerçekleştirilemediği gibi 1986 yılında Bağ-Kur sigortalılarına da ayrı sağlık yardımları yapılmaya başlanarak kamu sağlık sigortacılığında 3 başlı bir yapı oluşmuştur. çevre sağlığı. Görüldüğü gibi bu dönem önemli teorik çalışmaların yapıldığı ancak bunların yeterince uygulama alanının bulunamadığı bir dönem olmuştur. sağlık reformunun teorisi çalışmalarına hız verilmiştir.Sağlıkta finans yönetiminin öneminin artmasıyla genel sağlık sigortası 1987 yılında tekrar gündeme gelmiş. 1998 yılında Genel Sağlık Sigortası. sınırlı da olsa.Birinci basamak sağlık hizmetlerinin aile hekimliği çerçevesinde geliştirilmesi. Ulusal Sağlık Kongresi 1992 yılında toplanmıştır. destek. 4. sağlık sektörü ile ilgili bir temel plan hazırlatılmış ve bu plan doğrultusunda 1. Genel Sağlık Sigortası ile ilgili olarak. “Sağlık Sandığı” adı altında tanımlanan bir kanun tasarı taslağı bakanlıkların görüşüne gönderilmiş ancak bu da sonuçlanmamıştır. ancak kanunlaşamamıştır. yaşam biçimi. 24 .

Bu hizmet etkili. Sisteme. bu programın uygulanması ve sağlık alanında arzulanan noktaya ulaşılması hususundaki kararlılığını göstermiş ve birçok uygulamayı hayata geçirmiştir. karşılanabilir maliyette ve toplumca kabul gören tarzda olmalıdır. hava ve deniz taşıma araçları eklendi. Sağlık Bakanlığı.2010 Dünya Sağlık Örgütü’ne göre bir ülkenin sağlık sistemi. sağlık hizmetlerinin sosyalleştirmesi başta olmak üzere geçmiş birikim ve tecrübelerden. ilaca erişimin yaygınlaştırılmasında önemli rol oynadı. çağdaş sağlık anlayışının temel unsurları arasında yer alan aile hekimliği uygulaması başlatıldı ve tüm ülkeye yaygınlaştırıldı. Programı. insan gücünden bilgi sistemine kadar ilgili birçok alanda köklü değişikliklere gidilmesini gerekli kılmaktaydı. Yeşil-Kart sahiplerinin “ayakta tedavi” kapsamında görecekleri sağlık hizmetleri ile ilaç giderleri de devlet tarafından karşılanır oldu. Yalnızca şehirlerde değil. 25 . anne ölüm hızında da gösterdi ve OECD ülkelerinin anne ölümlerinde 23 yılda kat ettiği mesafeyi ülkemiz yine son sekiz yıla sığdırdı. istasyon sayısı arttırılıp. İlaçtaki KDV oranı düşürüldü ve ilaç fiyatlandırma sistemi değiştirildi. Bu anlayış içinde. Her ülkenin bu faktörleri göz önünde tutarak kendi özgün sağlık sistemlerini geliştirmesi önerilmektedir. hizmet sunumundan finansmanına. başta SSK hastaneleri olmak üzere diğer kamu kurumlarının hastaneleri Sağlık Bakanlığı’na devredildi. Bu amaçla 2003 yılında Sağlıkta Dönüşüm Programını uygulamaya koyduk. yarını da ciddi anlamda etkileyeceği ve sağlık alanında amaçlanan hedeflere ulaşılmasında önemli bir mihenk taşı olma özelliğini taşıyacağı kuşkusuzdur. herkese gerekli olan sağlık hizmetinin yüksek kalitede verilmesini sağlayacak şekilde tasarlanmalıdır. ambulanslarımız en son teknolojilerle donatıldı. Programın sadece bugünü değil. İlaç harcamalarının hem kamu hem de vatandaşa olan yükü büyük ölçüde hafifletildi. köylerde de “112 Acil Sağlık” hizmeti sunulmaya başlandı. Aynı başarı. Dar gelirli kesimlere yönelik olarak yeşil kartlı vatandaşlarımızın hakları genişletildi. Bu dönemde vatandaşımızın hayatını kolaylaştıran adımlar cesaretle ve kararlılıkla atıldı. Başta koruyucu sağlık ve ana-çocuk sağlığı hizmetleri olmak üzere birinci basamak sağlık hizmetleri güçlendirildi. Bu düzenlemeler.2003 . son dönemde yürütülen sağlık reformu çalışmalarından ve dünyadaki başarılı örneklerden ilham alarak hazırladık. Bebek ölüm hızında gelişmiş ülkelerin 30 yılda kat ettiği mesafeyi ülkemiz son sekiz yıla sığdırmayı başardı. Böylece ilaç fiyatlarında önemli oranda indirim sağlandı. 2002 yılı sonunda Türk sağlık sisteminin içinde bulunduğu durum.

1’e ulaştı. felç. Bu beklentiyi karşılayacak şekilde. Son sekiz yılda 509’ u müstakil hastane ve yeni hastane binası olmak üzere 1. 2010 yılı sonunda %73. başlatılan hizmetlerin tamamlanması ve yeni atılımların yapılması gerekmektedir. 26 . 2003 yılında %39. güven ve beklenti oluştu. Bunu sağlayacak azim.893 yeni sağlık tesisi hizmete sunuldu. Bu kapsamda kalp-damar hastalıkları. diyabet. Nihayetinde 2010.Bulaşıcı olmayan hastalıklara bağlı olarak sağlığın bozulmasını ve erken ölümleri önlemek için kapsamlı programlar hayata geçirildi. Aynı dönemde hizmet alımıyla birlikte kamu sağlık tesislerinde çalışan personel sayısı net olarak 191 bin kişi artarak 447 bin kişiye ulaştı. 2011 ve 2012 yıllarını içine alan orta vadeli mâli plan ile birlikte mâli sürdürülebilirlik teminat altına alındı. bundan sonra yapılacakların ve yapılabileceklerin habercisidir. belirli hastalıklar için ulusal programlar planlandı ve uygulamaya konuldu. kararlılık ve birikimimiz mevcuttur. Sağlıkta Dönüşüm Programı ile kamu kaynakları verimli kullanılmaya başlandı. bu konudaki dengesizlikler büyük ölçüde ortadan kaldırıldı. kronik solunum yolları hastalıkları. Bu memnuniyetle daha iyi düzeyde sağlık hizmeti talep eden halkımızda. kanser. Son sekiz yılda dünyanın takdir ettiği geniş kapsamlı bir dönüşüm programı uygulandı. Bulaşıcı hastalıklardaki göstergelerimiz ise Sağlıkta Dönüşüm Programı’ nın uygulanmaya başlanmasından sonra gelişmiş ülkeler düzeyine ulaştı.5 olan sağlık hizmetlerinden memnuniyet oranı. böbrek yetmezliği başta olmak üzere. Buna rağmen. ekipman ve sağlık personelinin eksik olduğu bölgeler öncelikli kabul edilerek. Bina. Yapılanların bu denli yaygın ve etkili olması. 2003–2010 yılları arasında faiz dışı genel kamu harcamalarındaki artış % 218 iken kamu sağlık harcamalarındaki artış sadece % 184 olmuştur.

SAĞLIKTA DÖNÜŞÜM PROGRAMI’NIN ANATOMİSİ .

28 .

değişen demografik özelliklere. Sağlık doğuştan kazanılan bir hak olduğu için sağlık hizmetlerinin herkese eşit olarak ulaştırılacak bir biçimde örgütlenmesi zorunludur. sağlık hizmetleri kolay erişilebilir olmalı. Küresel sosyal gelişmeler (filmler. hastaların en son ve en iyi hizmeti. 2. bütün bir ömürde sağlık değişmez paydamızdır. Bu artan beklentiler hem bakım hem de tedavi için daha fazla ve daha maliyetli hizmetlerin kullanılmasını gerektirmektedir. cinsiyet. Artan beklentiler. karşılanabilir maliyette ve toplumca kabul gören tarzda olmalıdır. Ekonomiler ilerledikçe beklentiler artmaya devam etmekte. mümkün olduğu kadar genç ve sağlıklı kalmak ve sağlık hizmetlerinden daha çok yararlanmak istemektedir. gelişen hastalık yapılarına ve yeni teknolojiye bağlı olarak artmaktadır. bu hedefleri gerçekleştirme yönünde giderek artan bir baskı altındadır. Bir ömür boyu yaşadığımız her detay bu değişmez paydaya göre hesaplanır. Aldığımız her nefeste.) bu talepleri artırmaktadır. Dünya Sağlık Örgütü’ne göre bir ülkenin sağlık sistemi. sağlık hizmetleri için ödeyebilecekleri para ile sağlık sektöründe sağlamak istedikleri düzey arasındaki boşlukla karşı karşıyadır. herkese sağlık güvencesi sağlanmalı. Sağlıkta Dönüşüm Programının Yapılmasını Zorunlu Kılan Sebepler: 1. sosyal statü ve sosyal sınıf gibi hiçbir ayırım sağlık hizmetinden yararlanmaya engel teşkil etmemeli. Bu hizmet etkili. vatandaşları sağlık konusunda daha fazla harcama yapmayı istemektedir. ülkeler daha demokratik hâle gelmekte ve dünya çapında medya temelli imajlar yayılmaktadır. televizyon ve internet vb. Adalet ve hakkaniyet ilkelerine uygun olarak. hayatın bütün değişkenleri bu temel yapının içinde saklıdır. en yeni teknolojileri ve ilaçları istemesine yol açmıştır. 29 . Öyle ki. Vatandaşın Beklentilerinin Artması: İnsanlar. Bununla birlikte sağlıkta dönüşümün doğru şekilde yapılmasının gerçekten de kompleks bir sosyal fenomen olduğu kabul edilmektedir. hayatımızın en temel yapı taşıdır. attığımız her adımda. Neredeyse bütün ülkelerde. Ülkeler geliştikçe. herkese gerekli olan sağlık hizmetinin yüksek kalitede verilmesini sağlayacak şekilde tasarlanmalıdır.Sağlık. Bu özgün sistem kurulurken her ülke kendi daimi dönüşüm sürecini de başlatmak zorundadır. sunulan sağlık hizmetleri çağdaş düzeyde ve etkili olmalıdır. Sağlık Hizmetleri Sunumundaki Maliyet Artışları: Bugün birçok ülke. Sağlıkta Dönüşüm Programları ile ilgili dünyada sürekli yeni fikirler ortaya çıkmaktadır. sağlık hizmetleri maliyetleri. Birçok ülkedeki sağlık sistemi. Her ülkenin bu faktörleri göz önünde tutarak kendi özgün sağlık sistemini geliştirmesi önerilmektedir.

süreklilik arzeden bir politika döngüsü tasarlanmaktadır. Aynı zamanda. sağlık hizmetleri sisteminin içindeki hizmet sağlayıcıları gelirlerini muhafaza etmek için mücadele etmektedir. çizilen etik çerçeve içinde yürütülen bu politikaların sonuçları değerlendirilmektedir. Kamu sektörünün. aşamalı. 30 . Buna göre önce sorunlar tanımlanmakta ve bu sorunlara zemin oluşturan şartlar analiz edilmekte. Demokratikleşme. 4. Ekonomik büyüme. Sağlıkta Politika Çemberi Sağlıkta Dönüşüm Programı. istenilen düzeyde hizmeti verememesi artık vatandaş tarafından daha çok irdelenmeye başlanmıştır. 3. Sonuçta ekonomik süreçler. sağlık politikalarının değişim sürecinin sağlıklı işlemesini sağlayacak. siyasi baskılarla kesişmekte ve bir ülkenin sağlığa tahsis etmeye karar verdiği para miktarını etkilemektedir. internet gibi faktörler kamudaki yönetim anlayışının vatandaş tarafından her geçen gün daha çok sorgulanmasına neden olmaktadır. bölgesel merkezler ve üniversite hastaneleri tercih edilmeye başlanmıştır. artan maliyetler ve beklentilerin ortaya çıkardığı talepleri karşılama konusunda baskı altındadır. Kamudaki Yönetim Anlayışının Vatandaş Tarafından Sorgulanmaya Başlanması: Kamudaki kötü yönetim. Devamında.Başka yerde bu imkânların bulunduğunu bilen insanlar. Kişilerin sağlık sorunu için gerekli olmadığı halde. ardından bu kararlar uygulanmaktadır. medya. Programın politik ve metodolojik hazırlıkları yapılırken. bu politikaları hayata geçirecek politik kararlar verilmekte. yetersiz politikalar ve kısıtlı kaynakların boşa harcanması kamu sektörü hakkında şüpheciliği ortaya çıkartmıştır. sorunu çözmeye yönelik politikalar geliştirilmekte. sağlık hizmetleri için daha fazla finansmanın temin edileceği anlamına gelse de genellikle sağlık sektöründeki maliyetler ve talep daha da hızlı bir şekilde büyümektedir. Kamunun Ödeme Kapasitesinin Sınırlı Olması: Hükümetler. bütün vatandaşların ülkenin eşit haklara sahip kişileri olarak. sağlık hizmetlerine hakkaniyet içinde erişmelerini gaye edinen ahlâki anlayış üzerine bina edilmektedir. sivil toplu kuruluşlarının sayısının artması. kendi yerel sağlık merkezleri veya daha küçük hastanelerdeki hizmet kalitesi konusunda daha şüpheci olmuştur.

31 . Bunun kamu politikasının düzeltmesi gereken bir eşitsizliği temsil edip etmediği sadece verilerle belirlenemez. Veriler tartışmanın daha dürüst bir şekilde yapılmasını sağlar. Ancak bu veriler tek başına sağlık reformunun sorunlarını ve önceliklerini tam olarak tanımlayamamaktadır. Sorunun tanımlanması sürecinde verilerin önemli bir kullanımı da kıyaslamadır. Örneğin birçok ülkede kadınlar erkeklerden daha uzun yaşamaktadır. Sorunlar nasıl algılanmakta. hem bilim hem de etik temele dayanmalıdır. hangi sosyal süreçlerle şekillendirilmektedir? Dönüşüm programcılarının sorun tanımını hangi faktörler belirlemektedir? Çıkar gruplarının sorunun tanımlanması ve çözüm önerileri konusunda bakış açıları nedir? Bazı sağlık sektörü planlayıcıları sorunları tanımlamak için gerekli olan tek şeyin iyi veriler olduğunu öne sürmektedir.Dönüşüm süreci aşağıdaki döngü ile tanımlanabilir: ETİK Sağlıkta Politika Çemberi A-Teşhis: Sağlıkta dönüşüm programları uygulanırken göz ardı edilen ancak en önemli adımlardan birisi sorunun tanımlanmasıdır. Ülkeler arasındaki farklılıklara rağmen. bir ülkenin gelir ve harcama düzeyine benzer düzeylere sahip sağlık performansı yüksek ülkelere bakması anlamına gelmektedir. Bu nedenle dönüşüm programı sorumlularının dönüşüm için neyin önemli olduğunun anlaşılmasında özel bir sorumluluğu vardır. Herhangi bir politik karar. uluslararası kıyaslamalar performans sorunlarının tartışılması için faydalı bir başlangıç noktası olabilir. Sağlık sektörü reformunda kıyaslama. Aksi takdirde ideoloji ve grup çıkarları tartışmaya hakim olacak ve yönlendirecektir.

• Pozisyon: Oyuncunun politikayı destekleme veya reddetme gücü ve bunun için harcayabileceği kaynak oranı. Sistemin neden belli bir şekilde davrandığını anlamak için daha derinleri incelemek lazımdır. temel strateji “geriye doğru çalışmaktır”. Ünlü bir kalite geliştirme uzmanı teşhis sürecinin açık olarak gözükenin arkasında.  Düzenleme. ötesinde ve altındaki nedenleri araştırmak için “beş kere ‘neden’ diye sorulması” gerektirdiğini söylemektedir.  Davranış. Bu basit bir görev değildir. sağlıkta dönüşüm programları içinde bir teşhis yolculuğu yapılması gerekir. 32 . Bu da sağlık sektörünün beş kontrol düğmesi adını verdiğimiz unsurlar incelenerek yapılır. • Güç: Her bir oyuncunun siyasi oyundaki (her bir oyuncunun elinde bulunan imkânlara göre) göreceli gücü. Teşhise ilişkin olarak.Sorunların tanımlanmasında dönüşüm programı politikalarının içeriğini ve uygulanışını etkileyecek dört faktör dikkate alınmalıdır: • Paydaşlar: Reform sürecine dâhil veya politikanın kaderi üzerinde tartışmaya girebilecek olan şahıs ve grup kümesidir. Sorunlar sağlık sistem performansının üç hedefine odaklı olarak tanımlanmalıdır: • Sağlık göstergeleri • Vatandaşı finansal riskten koruma • Vatandaşın verilen sağlık hizmetlerinden memnuniyeti Sağlık sistemi performansına odaklı olarak sorunlar tanımlandıktan sonra tıpkı bir doktorun semptomlardan sebeplere ilerlemesi gibi.  Ödeme.  Finansman. • Algılama: Sorunun ve çözümün tanımlanmasının özel ve kamusal algılanışı. Geliştirmek istediğiniz performansın yetersizlik sebepleri keşfedilene kadar “neden” diye sormaya devam edilir. Sağlık sektörünün beş kontrol düğmesi.  Organizasyon. Teşhis için başarısız sonuçların nedenleri belirlenmeye çalışılır.

 kimin hizmete erişimi olduğunun. Beş kritik kontrol düğmesi konusundaki teşhisimiz. Finansman sorunları için sihirli bir çözüm yoktur. sağlık sisteminin sonuçlarını belirleyen ve değiştirmek için kullanılabilecek faktörleri de ortaya çıkarır. dönüşüm programcılarının sistem performansını geliştirmek için ayarlaması gereken mekanizmaları ve süreçleri kapsamaktadır. mali  fonları kimin kontrol ettiğini. Herhangi bir finansman yöntemi aracılığıyla toplanan tüm paralar doğrudan veya dolaylı olarak vatandaşlardan gelir. Her bir ülkenin karar vermek zorunda olduğu konu.  kadar paranın kullanılabilir olduğunu.  kimin katastrofik tıbbi harcamalardan dolayı yoksullaşmaya karşı korunduğunun ve  nüfusun sağlık durumunun tespit edilmesine yardımcı olur.  risklerin nasıl havuzlandığını ve  sağlık hizmetleri maliyetlerinin kontrol edilebilir olup olmadığını belirler. bir sağlık sisteminin performansı üzerinde son derece önemli bir etkiye sahiptir. Bu faktörler. 33 . hangi kaynakların ne ölçüde kullanılacağıdır. Ne  yükü kimin taşıdığını. Sağlıkta Dönüşüm Programında Kullanılan Beş Kontrol Düğmesi: 1-Finansman: Sağlık sektöründeki faaliyetler için ödenen paraların toplanmasını sağlayan tüm mekanizmaları ifade etmektedir.Bu beş düğme. Finansman.

• Bir ülke sağlık durumunu en üst düzeye çıkartırken kaynak tahsisinin maliyet etkili olmasını istiyorsa. istihdam edilenlerin ve yoksul hane halkının sayısıdır. Ulusal gelir arttıkça hükümetler genel vergi gelirlerinden yardım sağlayarak bu kapsamı genişletebilir. Bu tür programlar. mevcut harcamayı çok daha verimli ve etkili bir şekilde kullanmamızı sağlar. • Yeterli para toplandığı müddetçe sosyal sigorta programları insanları finansal riskten yüksek oranda korur.Finansman kontrol düğmesinin en etkili şekilde ayarlanması için uluslararası deneyimlerin ışığında siyasi ve ekonomik teorilere dayalı bazı spesifik öneriler dikkate alınmalıdır: • Yoksulluk tek başına temel bir finansal kısıtlama teşkil etmektedir. Eğer bunların hizmete erişimi isteniyorsa hükümet bunları desteklemelidir. temel ve koruyucu sağlık hizmetlerini vergi ile desteklemelidir. Hakkaniyet isteniyorsa kamu harcaması yoksulları hedef almalıdır (şu anda çoğu düşük ve orta gelirli ülkede durum böyle değildir). Yoksul haneler sağlık hizmetleri için ödeme yapmaya güç yetiremeyebilir. • Kırsal alanlarda yaşayan yoksul halk için özel finansman programları geliştirilmelidir. sosyal sigortalar kendi kapsamına alırsa. diğer alanlardan ne kadar vazgeçilecektir? Bu yüzden finansman stratejisi ile hedefleri arasında eşleştirme yapmak gerekir. Bu şekilde sağlık hizmetlerinin kalitesini artırabilir ve tıbbi harcamalara bağlı yoksullaşmayı azaltabiliriz. 34 . Sağlık finansman sisteminin sürdürülebilirliği tartışılırken bu konu üzerine odaklanılmalıdır. • Özel sigortalar kapsamında olmayan hizmetleri. hane halklarının sağlık hizmetleri için ödeme yapma kapasitesini ve talebini belirler. Gelir. özel sigortalar daha iyi hizmet kalitesi sağlamak yönünde sosyal sigorta için tamamlayıcı bir rol alabilir. Diğer önemli faktörler de vergi gelirleri. Finansman Stratejisini Seçerken Değerlendirilecek Noktalar: • Sosyo-Ekonomik Gelişme: Bir ülkenin fonları mobilize etme kapasitesi büyük ölçüde kişi başı geliri ile korelasyon halindedir. • Mali Kapasite: Bir finansman stratejisi için anahtar soru şudur: Sağlık sektöründe istenilen harcama düzeyini karşılayacak şekilde yeterli para seferber edilebilmekte midir? Sağlık sektörü harcamasını artırmak için.

Yatay hakkaniyet: Aynı gelir düzeyindekiler arasındaki adalet. ne kadar harcanacağına ilişkin kararlar hükümet gücünün temel ifadesidir. Demokratik siyaset açısından bakıldığında. Halkın meşru olarak gördüğü programların kullanılmasının başarılı olma ihtimali çok daha yüksektir. 35 . Yaşlı insanların gençlere göre daha fazla hastalık ve engellilik durumları vardır.• Uygulanabilirlik: Uygulanabilirliğin anahtar yönü bir ülkenin idari kapasitesidir. bazılarını etkilerken diğerlerini etkilememektedir.  Hastaların cepten ödemeleri de risk havuzlaması sağlamaktadır. Fonların nasıl kullanıldığı doğrudan sağlık hizmetlerinin dağılımını etkilediği için hizmetten kimin faydalandığı önemlidir. Ülke bir finansman programını etkili bir şekilde uygulamak için gerekli idari sistemlere ve insan kaynaklarına sahip midir? Uygulanabilirlik aynı zamanda bir finansman programının sosyal olarak kabul edilebilirliğine bağlıdır. • Risk Havuzlaması: Sağlık hizmetlerinin maliyetleri toplum içinde eşit şekilde dağılmamaktadır. Diyabeti olan hastalar daha sık sağlık hizmetlerine ihtiyaç duymaktadır. Yük ve faydanın dağılımının değerlendirilmesinde iki boyut bulunmaktadır. Finansman sisteminin birkaç özelliği bu hesap verme sorumluluğunu etkilemektedir. • Siyasi Hesap Verme Sorumluluğu: Demokrasilerde paranın nasıl. Kanser hastalığı.  Özel grup sigortası sadece bir grup sağlık riskini kapsamaktadır. Hastalığın belirsizliği risklerin havuzlanabileceği bir finansman stratejisi oluşturmayı zorunlu kılmaktadır. Gönüllü uyumluluk düzeyleri hem ülke içinde hem de uluslararası düzeyde oldukça farklılık göstermektedir.  Zorunlu sosyal sigorta kapsamı evrensel olması kaydıyla önemli risk havuzlaması sağlayabilmektedir. 1. Dikey hakkaniyet: Yükün zengin ve yoksullar arasında dağılımı. vatandaşların süreç üzerinde uygun şekilde kontrole sahip olmasına izin verilmelidir. Finansman süreci üzerinde yetkiye sahip olan bir kişi demokratik süreçle seçime tabi midir? Eğer tayin edilmiş bir bürokrat ise hesap verme sorumluluğuna sahip midir (idari mahkemeler gibi)? • Hakkaniyet: Finansman doğrudan sağlık hizmetlerinin maliyetinin dağılımını etkilediği için mali yükü kimin üstleneceği önemlidir. 2.

sisteminin dört ana özelliğine odaklanması gerekmektedir: • Sağlık hizmetleri sağlayan organizasyonların karışımı • Bu organizasyonlar arasında faaliyetlerin bölümü • Bu organizasyonlar arasındaki ilişkiler ve bunların siyasi ve ekonomik sistem ile ilişkileri • Bu organizasyonların idari yapıları 36 . sistemin nasıl organize olduğu bağlamında değerlendirilmeli. organizasyon ve ödeme birbirlerini tamamlamalıdır. hiçbir ödeme yönteminin mükemmel olmadığıdır (hepsinin hem pozitif hem de negatif yanları bulunmaktadır). sadece maaşa dayalı ödeme sisteminden üstündür. Organizasyon kontrol düğmesini uygulamak isteyen dönüşüm programcısının. kişi başı ödeme ve bütçe gibi paraların sağlık hizmeti sağlayıcılarına transfer edilmesi için kullanılan yöntemleri ifade etmektedir. 3-Organizasyon: Sağlık hizmetleri piyasalarında hizmet sağlayıcıların rollerini. • Temel sağlık hizmetleri için kişi başı ödeme yöntemi dönüşüm programına destek olabilir.• Ekonomik Etkiler: Farklı seçeneklerin yatırım. • Maaş + ikramiye ödeme yöntemi. üretkenliği artırmak ve hizmet kalitesini geliştirmek yönünde motive edebilir. sağlık çalışanlarını. sağlık hizmetleri maliyetinin artışını teşvik eder. • Hizmet başı ödeme. • Yüksek ve orta gelirli ülkeler için teşhisle ilgili gruplandırma (DRG) ödemesi arzu edilen teşvik etkilerine sahiptir. Bu yüzden kısa ve uzun dönemde ekonomik faaliyetlerin düzeyini etkileyecektir. Bu avantaj özellikle uzmanlar için geçerlidir. Ülkeler aksini yapma konusunda önemli nedenleri olmadığı sürece bu yöntemden kaçınmalıdır. istihdam fırsatları ve iş gücü arzını teşvik etmek veya caydırmak üzerinde farklı etkileri olacaktır. Öncelikle bilinmesi gereken. fonksiyonlarını ve kullandıkları mekanizmaları ifade etmektedir. 2-Ödeme: Ücretler. Maaş + ikramiye ödeme yöntemi. Ülkeler sağlık sistemi hedefleri ve şartları bakımından farklılık gösterse de uluslararası deneyimler ödeme kontrol düğmesine ilişkin beş kritik derse dikkat çekmektedir: • Ödeme yöntemine ilişkin kararlar.

Yeniden yapılanmanın dönüşüm programının performansını nasıl etkileyeceğini anlamak için “Organizasyonel Performansın Altı Anahtarı”nı incelemeliyiz: • Organizasyon İçin Teşvikler:  Organizasyonun hayatta kalmak ve büyümek için ihtiyacı olan kaynakları elde etmek için ne yapması gerekir?  Rakiplerden. • Yöneticilerin Becerileri ve Tutumları:  Yöneticiler beceri ve tutum bakımından işlerine ne kazandırmaktadır?  Bunların seçimi. strateji seçebilirler mi? Yöneticilerin personel. üretim süreçleri. yöneticilere performansı artırma yönünde güçlü teşvik vermektedir. fiyatlar. denetim ve hesap verme sorumluluğu kanalları mevcuttur?  Mevcut organizasyonların dışındaki potansiyel kariyer yolu nedir? Etkili dönüşüm programları. Daha iyi performans sergileyen bölgelere veya kurumlara teşvik verilebilir. konularında ne gibi kararlar verebilir?  alıp işten çıkartabilirler mi? İşe  Yatırım kararları verebilirler mi. satın alma. düzenleyicilerden ve bütçeyi hazırlayanlardan gelecek ne gibi kısıtlama veya fırsatlar bulunmaktadır? Etkili dönüşüm programları için performansa dayalı güçlü teşvikler oluşturmalıdır. Ayrıca yönetici eğitimi programları belli işler için bir ön şart haline getirilebilir • Yöneticilerin Yetkisi:  Yöneticiler. • Yöneticiler İçin Teşvikler:  Yöneticiler nasıl ödüllendirilmekte veya cezalandırılmaktadır?  organizasyonun performansı ile nasıl bağlantılıdır? Bu. eğitim ve iş deneyimi nasıl şekillendirilmektedir?  Yöneticiler işlerini nasıl görmektedir? Sorumluluklarına ilişkin görüşleri nelerdir? Etkili dönüşüm programı yapabilmek için yöneticiler arasında dönüşümü geliştirebilecek girişimcilik ve sosyal sorumluluk oluşturulmalıdır. Yöneticiler becerileri ve yönetici performanslarına bağlı olarak seçilmeli.  Hangi raporlama. desteklenmeli ve ödemeleri yapılmalıdır. personel vs. satın alma ve diğer önemli konulara ilişkin yetkisinin olması gerekmektedir. kullanıcılardan. Gerçek hesap verme sorumluluğu oluşturan raporlama ve denetim sistemleri hazırlanmalıdır. Örneğin bütçeler sağlanan hizmetin kalitesi ve miktarına bağlı olarak farklı olabilir. Finansman birkaç yolla performansa bağlanabilir. 37 .

Sağlık Hizmetleri Sektörünün Düzenlenmesi B. Sağlık Sektöründeki Düzenleme Türleri: A.Sağlık Hizmetleri Sektörünün Düzenlenmesi: A. eğitim sistemleri ve personel uygulamaları revize edilmelidir. sigorta şirketleri ve hastalar gibi aktörlerin davranışlarını değiştirmek için devletin yaptırımda bulunmasını ifade etmektedir.2-Özel Sektörün Yapamayacaklarının Sağlanması (Hakkaniyetli Erişim için): • Gerektiğinde hekimlerin mecburi hizmete tabi tutulması • Hastaların acil hizmet haklarının temini 38 .Sağlık Sigorta Sisteminin Düzenlenmesi A. eğitimi ve iş deneyimi nasıl şekillendirilmektedir?  Çalışanlar organizasyonun başarısı konusunda ne ölçüde kararlıdır? Dönüşüm programı uygulayıcıları çoğu defa çalışanın becerilerini ve tutumlarını göz ardı ederler. Bu hataya düşülmemelidir. 4-Düzenleme: Sağlık sisteminde bulunan hizmet sağlayıcıları. İşe alma yapıları. Personel sistemleri performansı ödüllendirecek ve siyasi etki ve himayeyi sınırlandıracak şekilde değiştirilmelidir.1-Sağlık Hizmet Sektörünün Çalışabilmesi için Temel Şartların Sağlanması: • Özel mülkiyet haklarının ve patentlerin tanımlanması ve korunması • Sağlık hizmeti kurumlarının finansal durumlarının yönetimi • Hastaların haklarının korunması A.• Çalışanlar İçin Teşvikler:  Çalışanların aldığı ödüller ne ölçüde performanslarına veya organizasyonun performansına göre değişmektedir?  Çalışanlara yapılan ödemeyi ve terfi etmeyi ne belirlemektedir?  Parasal olmayan teşvikler bulunmakta mıdır? Eski personel sistemi ve bunun oluşturduğu zayıf teşvikler dikkate alınmalıdır. • Çalışanların Becerileri ve Tutumları:  Çalışanlar beceri ve tutum bakımından işlerine ne kazandırmaktadır?  Çalışanların seçimi.

devlet tarafından düzenlenmesi  Malpraktis sorumluluğu • Sağlık Hizmet Sunucularının Oluşturduğu Talebin Düzenlenmesi  İnsan gücünün düzenlenmesi  Doktor ve hemşire açığının kapatılması  Yabancı tıp fakültesi mezunlarının teşviki  Sermaye yatırımının düzenlenmesi  Yeni teknoloji ve yeni tesis inşaatının teşviki  Ekipman ithalatının kontrolü 39 .3-Sağlık Hizmet Sektörü Başarısızlıklarının Düzeltilmesi: • Harici Etkilerle Başa Çıkmak  Ücretsiz veya destek programların doğrudan hükümet tarafından sağlanması (aşılama ve sağlık eğitimi vb.) • Vatandaşlara Bilinçli Seçim Yapma Konusunda Yardımcı Olmak  Doğru reklamcılığın düzenlenmesi  Doktorlara reklam kısıtlaması • Kalitesiz Hizmetten Vatandaşı Korumak  Girdileri düzenlemek  Gıda hijyeni ve ilaçların ( bitkisel ilaçlar dahil) kontrol ve kullanımına ilişkin standartlar  Doktorların.A. hemşirelerin ve eczacıların lisans eğitimlerinin düzenlenmesi  Laboratuvarların ve hastanelerin akreditasyonu  Süreci düzenlemek  Klinik kılavuz uygulanması  Hasta geri bildirimleri  Çıktıları düzenlemek  Her türlü tıbbi raporun standartlarını oluşturmak  Klinik denetim sistemleri kurmak  Sağlık mesleklerinin icrasından kaynaklanan sorunların meslek birliklerince değil.

4.• Tekel Karşıtlığı  Kamu veya özel sektörün sağlık hizmet sunumunda tekelleşmesinin engellenmesi  Tekelci fiyatların düzenlenmesi  Kamu ve özel sağlık tesisleri için kullanıcı ücretlerinin belirlenmesi  İlaçlar için referans fiyatlarının belirlenmesi A.Özel Sektör Anlayışına Terkedilemeyecek Konuların Düzenlenmesi: • Sigara satışları • Kan transfüzyonu • Organ transplantasyonu • Kürtaj • İlaç suiistimali • Ötenazi B. 3-Sağlık Sektörü Başarısızlıklarının Düzeltilmesi: • Risk Seçimi: Özel sigortaların sağlıklı insanları sigortalamak ve daha az sağlıklı olanları reddetmek için risk seçimine gitmesi.Sağlık Sigorta Sisteminin Düzenlenmesi 1-Özel Sağlık Sektörü için Temel Şartların Belirlenmesi: • Özel sigorta şirketlerinin finansal düzenlemeleri • Özel sigorta şirketlerinin satış ve pazarlama uygulamaları 2-Özel Sağlık Sektörünün Yapamayacağı Düzenleme (Hakkaniyetli Dağıtım): • Risk Havuzlaması  Sigortanın primleri toplum temelinde belirlemesini zorunlu kılmak. sağlıklı olanlar ve daha az sağlıklı olanlar arasında havuzlamak için kullanılmaktadır.  Ödeme gücü olan hane halklarının sigorta planlarına dahil olmasını sağlamak. • Tekelci Fiyatlandırma: Sağlık hizmetlerinden faydalanmak için asgari bir prim yüzdesi ödenmesi. 40 .  Finansman ve Faydalarda Hakkaniyet Sosyal sigortada maaşların yüzdesine dayalı prim. • Ters Seçim: Zorunlu sigorta ters seçimi caydırmak ve riskleri yaşlılar ve gençler.

tutumda ve fikirlerde temelleri vardır. Aşılamalar yeni doğan mortalitesini etkiler. Hastaların ilaçlarını muntazam şekilde alıp almadıkları tüberküloz kontrol programlarının başarısını etkiler. Hayat tarzı ve hastalıktan koruyucu davranışlar 1. Tedavi arama davranışları 2. koruyucu tedaviye verilen ağırlık. Doktorların antibiyotikleri reçetede yazma alışkanlıkları mikrobik direnç gelişmesini etkiler. • Maliyet Etkililik Zorunlu sigortanın fayda paketini düzenlemek. nerede ve nasıl tedavi olunacağına dair vatandaş kararları sağlık sistemi performansının iyileştirilmesi bakımından önemli bir alandır. Tedavi arayışı ile ilgili bu kararlar arasında hizmet alınacak sağlık çalışanı türü (örneğin. Sağlık sistemi performansı ve sağlık durumu birçok şekilde bireysel davranıştan etkilenir. Hasta uyumu davranışları 4. uzmana karşı pratisyen hekim). Diğer taraftan davranışın aynı zamanda kültürde. alışkanlıklarda. tedavi yeri (kamu hastanesine karşı hizmet sağlayıcının özel muayenehanesi) ve hastanın sevk edilmesi vardır. sosyal yapıda. Sağlık çalışanlarının davranışları 3. sağlık tesisinin seviyesi (örneğin birinci basamak sağlık tesisine karşı üniversite hastanesi). Sürücü alışkanlıkları ve emniyet kemeri kullanımı trafik kazalarında ölüm vakalarını etkiler. Sağlık Çalışanlarının Davranışları: Sağlık çalışanlarının davranışlarından önemli olanlar arasında tedavinin mahiyeti. Kısacası bireysel davranış hem bireyin sağlığı üzerinde hem sağlık sistemi performansı üzerinde önemli etkiler yapabilmektedir. 41 . 2. inançta. Sağlıkta dönüşüm programları kapsamında davranış değişikliği düğmesi nerede kullanılabilir? Burada dört bireysel davranış kategorisinin düşünülmesi önemlidir: 1. 5-Davranış: Hem hastalar hem de hizmet sağlayıcılarının sağlık ve sağlık hizmetleri ile ilişkili olarak nasıl hareket ettiğini açıklar. tedavi zamanı ve yeri ve bitkisel ilaçlara karşı kimyasal ilaçların kullanımı konuları olabilir. Tedavi Arama Davranışları: Ne zaman.4-Sağlık Sektöründe Kabul Edilemeyecek Riskin Düzeltilmesi: • Sigortasızlar Tüm nüfusun sosyal sigortaya dahil olmasını zorunlu kılmak.

yasak gibi çok zorlayıcı önlemlere kadar değişmektedir. Bu kategoride gıda tüketimi. 42 . İlgili literatürü belirlemek ve literatüre aşina olmak için zaman ayırın. Bu kategorideki davranışlar arasında ilaçların kullanımı. Önemli bir konuya ilişkin güvenilir tahminler elde etmek için hızlı ve ucuz yöntemler olabilir. Bu tahminler politik amaçlara ulaşmak için yeterli olabilir. tütün kullanımı. sadece bilgilendirme gibi az zorlayıcı yaklaşımlarından. • Hızlı Değerlendirmeler Gerçekleştirin: Birçok soru önemli bir araştırma projesini gerektirmez. gebeliği önleyici hap ve aletlerin kullanımı gibi bireysel kararlar bulunmaktadır. annelerin emzirme konusunda ikna edilmesi için de uygulanmaktadır. kronik sağlık sorunları olan hastaların ilaçlarını düzenli olarak ve zamanında almalarının teşviki yönündeki gayretler bulunmaktadır. Çözmeye çalıştığınız sorunla yüzleşen veya sorun hakkında düşünen ilk kişi olma ihtimaliniz yoktur.3. sağlık çalışanları hastanın ilaçlarını almasını izlerler ve bu şekilde doğru ilaç kombinasyonunun doğru zamanda alınmasını sağlarlar. Dünya Sağlık Örgütü. Böyle bir uygulama tüberküloz vakalarında Doğrudan Gözetimli Tedavide (DGT) mevcuttur. Hasta uyum davranışını değiştirmeye yönelik birçok strateji ilaçlar ile ilgilidir. Bu alanda davranış değişikliği stratejilerine örnekler arasında. antibiyotiklerin tam olarak alınması konusunda hastaların teşviki (buradaki amaç antimikrobik direncin gelişmesini azaltmaktır). Bazı hallerde uyum sağlanması için davranış değişikliği stratejileri bireysel davranışın doğrudan düzenlenmesi ile birlikte uygulanabilir. sevk talimatının yerine getirilmesi ve tedaviyi takip konusu vardır. Doğrudan gözetimli tedavide. Davranış değişikliği stratejileri. OECD gibi. Sağlıkta dönüşüm programlarının etkili olabilmesi için farklı davranış değişikliği yaklaşımlarının bir arada kullanması gerekmektedir. Özellikle de satacak bir şeyleri olanlardan gelen önerilerde (yüksek maliyetli bir bilgisayar programı gibi). 4. Mevcut değerlerin içerisine yeni kavramları çekme yollarını aramak gerekir. Bireysel davranışın değiştirilmesi için uygulanan yaklaşımlar. Ancak öneriler hakkında şüpheci olun. Hasta Uyumu Davranışları: Hastaların kendilerine verilen tedavi talimatına uyup uyumamak konusunu kapsar. Hayat Tarzı ve Hastalıktan Koruyucu Davranışlar: Hastalıktan korunmada önemli etkiye sahip hayat tarzı ve alışkanlıklarla ilgili vatandaş kararlarıdır. Sağlık sektörünün beş kontrol düğmesini inceleyerek elde ettiğimiz verileri verimli kullanabilmek için şu dört yol izlenmelidir: • Literatürü Bilin: Uluslararası yayınlar ve internet aracılığıyla güncel bilgilere erişmek giderek daha kolay hâle gelmektedir. • Öneri Alın: Literatürü ve diğer ülkelerin deneyimini gözden geçirmenizde size yardımcı olacak ulusal ve uluslararası uzmanlık mevcuttur.

Şahıslar bir şeyi yaptıklarını iddia edebilir ve uygulamada başka bir şey yapıyor olabilir. meraklı. Burada açık ve şüpheci bir analiz gerekmektedir. Veriler. Sonuç olarak iyi teşhis için.• İyi Araştırmaları Destekleyin: Düşük kalitede çalışma ve değerlendirmelerde sorunlar ortaya çıkabilir. Yanlış nedenlerin belirlenmesi. dikkatli ve deneyimlerden bir şeyler öğrenmeye istekli olmalısı zorunludur. dönüşüm programcılarının verilerin nereden geldiği. atladığı noktalar ve varsayımları bilmesi gerekmektedir. Konu ne kadar fazla olursa hata yapmak da o kadar maliyetli olacaktır. Mesela en yoksul ve kötü durumdaki alanlardan hiç veri alamayabiliriz. • Bilimsel olun yargısal değil: Kurumlar veya şahıslar bizim onaylamadığımız şekilde hareket ederse sorunun onlar olduğu konusunda karar verme eğiliminde oluruz. bu sonuçları neyin ürettiğine doğru gitmektedir. sağlıkta dönüşüm ekibinin iyi hazırlıklı. Politikalar amaçlanmayan sonuçlara neden olabilir ve kötü yönetilebilir. Açık ve şüpheci bir zihin ve genellikle üst düzey enerji ve meraklılık gerekmektedir. Bütün bunlara rağmen veriler çok yardımcı olabilir. kritik hedeflerin performans değerlerinden. Ancak bu araştırmalar zaman. Çoğu düşük ve orta gelirli ülkeler sağlık sistemleri araştırmasına yatırımı yetersiz yapmaktadır. Sayılarla belgelenemeyen sorunlarını göz ardı etmeniz de düşünülemez. Bu yüzden teşhis sürecinde tarafsız kalmak önemlidir. Bu sadece enerjiyi yanlış yönlendirmekle ve bir fırsatı kaçırmakla kalmayacak aynı zamanda dönüşümün güvenilirliğine de zarar verecektir. ön yargılara ve zamanından önce verilen kararlara ilişkin bir kontrol noktası olabilir. Sağlıkta Dönüşüm Programı’nı yürüten ekibin teşhisten politika geliştirme safhasına geçerken şu dört şeyi yapması gerekir: • Manipüle edilebilir değişkenleri belirleyene kadar “neden” diye sorun: Sağlık sektöründe teşhis. Kaldı ki bir analistin isteyebileceği iyi kalitedeki verilerin tamamına sahip olabilme imkanı da yoktur. kötü bir şekilde tasarlanmış politikalara neden olabilir. • Hızlı sonuçlara atlamayın: İdeoloji veya önyargılara dayalı olarak sorunun ne olduğuna erken aşamada karar vermek çekicidir. • Sayıları kullanın: Sağlıkta dönüşüm programı yapmak için önemli olan her şeyin sayılara indirgenebilmesi mümkün değildir. Bu süreç her zaman açık değildir. 43 . Güvenilir araştırmalar güvenilir kanıtlar sağlar. Ne yazık ki teşhis sürecine kısa devre yaparak atlamak az rastlanır bir durum değildir. Veriler. sınırları. planlama ve kaynak gerektirdiği için eğer verilere gerçekten ihtiyacınız varsa gerekir. Bilgileri akıllıca kullanmak için. bilimsel bir tutumun desteklenmesine yardımcı olabilir.

sistemin planlamasında ve hizmetin sunumunda hizmetten faydalanacak bireyi.B-Politika Geliştirme: Dönüşüm programlarında sorunların tanımlanmasını. İdeolojik yaklaşımlara ve bireylerin veya grupların menfaatlerini öne çıkaracak olan uygulamalara karşı ihtiyatlı olunmaktadır. Uluslararası tecrübelere bakılmakta ve başarılı örnekler ülkenin şartlarına uyarlanmaktadır. sağlık sektörünün bütün bileşenlerinin sistemin kapsamı içine alınarak uygulamada kaynak birliğinin sağlanmasını amaçlamaktadır. • Gönüllülük: Hizmette arz veya talep eden. temelde sorunların üstesinden gelmeye ve belirlenen hedeflere ulaşmaya yönelik olduğundan evrensellik arz etmektedir. hep daha iyiyi aramayı. kalite. • Katılımcılık: Sistemin geliştirilmesi ve uygulanması sırasında. Sistemde hizmet üreten ve hizmet alan kesimlerin zoraki değil. • Sürekli kalite gelişimi: Vatandaşlara sunulan hizmetlerde ve elde edilen sonuçlarda ulaşılan noktayı yeterli görmeyerek. hakkaniyet ve verimlilik kavramları oldu. Türkiye Sağlıkta Dönüşüm Programı çerçevesinde politika geliştirirken öncelik insan merkezci yaklaşımla erişim. Ülkenin politik. talep ve beklentilerini esas almayı ifade etmektedir. Sağlığın aile ortamında üretildiği gerçeğinden hareketle birey “aile sağlığı” kavramı çerçevesinde ele alınmaktadır. Bu evrensellik çerçevesinde her toplum kendi şartlarını gözeterek politikalarını geliştirmektedir. bireyin ihtiyaç. standartlar ve denetim mekanizmalarında birlik sağlanması ve tarafların buna uyması hedeflenmektedir. sistemin kendi kendisini değerlendirerek hatalarından öğrenmeyi sağlayacak bir geri bildirim mekanizması oluşturulmasını ifade etmektedir. bu sorunların üstesinden gelebilecek politikaların geliştirilmesi takip etmektedir. Çıkar çatışmasına dayalı bir uygulama yerine. 44 . ekonomik ve kültürel gerçekleri daima hesaba katılmaktadır. birey veya kurum ayırımı yapmaksızın sistem içerisinde yer alacak bütün birimlerin belirlenen amaçlara yönelik davranmalarını sağlama yöntemidir. potansiyeller ve idari hukukla ilgili konularda ) dikkate alınmaktadır. • Uzlaşmacılık: Demokratik bir yönetimin gereği olarak sektörün farklı bölümleri arasında karşılıklı çıkarları gözeterek ortak noktalarda buluşma arayışlarıdır. ilgili tüm tarafların görüş ve önerilerinin alınmasını. Aslında üzerinde çalışılan politikalar çok çeşitlilik arz etse de. yapıcı bir tartışma ortamı sağlayacak platformların oluşturulmasıdır. teşvik edici önlemler doğrultusunda gönüllü bir şekilde yer almaları şarttır. Politika Geliştirirken Kullanılan Temel İlkeler Şunlardır: • İnsan merkezlilik: Bu ilke. Muhtemel uygulama problemleri (kaynaklar. yöntem. Ayrıca bu ilke. • Sürdürülebilirlik: Geliştirilecek olan sistemin ülke şartları ve kaynakları ile uyumlu olması ve kendini besleyerek bir devamlılık arz etmesi ilkesini ifade etmektedir.

• Hizmette rekabet: Sağlık hizmet sunumunun tekel olmaktan çıkarılıp belli standartlara uygun farklı hizmet sunucularının yarışmasının sağlanması ilkesidir. C-Politik Karar: Sağlık sektörü reformu politikasını zor bir süreç haline getiren (diğer tüm politika reformu türlerinden daha zor hâle getiren) belli sistematik özellikleri bulunmaktadır: • Teknik Karmaşıklık/Zorluk : Sağlık sektörünün düzenlenmesi kolay değildir. daha verimli ve daha kaliteli hizmet sunumu sağlanacaktır. Değişip gelişen şartlara ve çağdaş anlayışa uygun olarak yerinden yönetimin hayata geçirilmesi hedeflenmektedir. İdari ve mali yönden özerk işletmeler hızlı karar ekanizmalarına sahip olacak ve kaynakları daha verimli kullanabilecektir. Teknik sorunların. • Organize Olmamış Gruplar İçin Yapılan Harcama : Sağlıkta dönüşüm programları genellikle yeni faydaların dezavantajlı olan gruplara (örneğin yoksullar veya kırsal kesim sakinlerine) odaklanmasına çabalamaktadır. Birçok parça birbiri ile ilişkilidir ve birçok sonuç ortaya çıkabilir (hem amaçlanan hem de amaçlanmayan).• Güçler ayrılığı: Sağlık hizmetlerinin finansmanını sağlayan. Kapsamlı bir sağlıkta dönüşüm programının tasarlanması karmaşık bir teknik süreçtir. planlamasını yapan. sektör üzerindeki etkisi ve kamusal algıda karmaşıklığı sebebiyle siyasi sorunlar ortaya çıkabilmektedir. •Desantralizasyon: Kurumlar. Gruplar çıkarlarını korumak için dönüşüme karşı siyasi engeller oluşturmaya çalışabilir. • İyi Organize Olmuş Grupların Mali Durumlarındaki Değişimler : Sağlıkta dönüşüm programı çabaları genellikle doktorlar veya ilaç endüstrisi gibi güçlü gruplar için istenmeyen maliyetlere neden olmaktadır. bu da programın hem ayrıntılarının hem de genel etkisinin uzman olmayanlar tarafından anlaşılmasını zorlaştırmaktadır. Bu şekilde çıkar çatışması olmayacak. Dönüşüm programcıları genellikle sistemin birçok parçasını aynı zamanda geliştirmeye çalışmakta. Üstelik bu değişiklikler her bir şahıs için aynı faydayla sonuçlanmaz. Böylece sürekli kalite gelişimi ve maliyet azalmasına yönelik bir teşvik ortamı oluşacaktır. 45 . Bu gruplar genellikle iyi organize olmamıştır ve siyasi bağlantıları azdır. denetimi üstlenen ve hizmeti üreten güçlerin birbirinden ayrılması ilkesidir. Çünkü sağlık reformcuları beş kontrol düğmesini farklı yönlerde çevirmektedir. merkezi yönetimin oluşturduğu hantal yapıdan kurtarılmalıdır. Düşük gelirli gruplar arasında dağılan maliyetler siyasi desteğin mobilize edilmesini zorlaştırabilir.

tıbbi teknoloji politikaları vb. Uygulamanın ardındaki otoritenin. piyasa gözetim denetim.. ilgili ise.  Eğitim Bakanlığı: Okul sağlık politikaları ve tıp fakültelerini etkileyen politikalar Milli varsa. her bir bileşeni ile ilgili temel olarak dört aşama gerçekleşmektedir. tütün.  Ekonomi veya Planlama Bakanlıkları: Reform teklifi. aynı zamanda etkili bir politika stratejisi oluşturma sorunudur. uygulayıcıların ve dönüşümden etkilenenlerin dönüşümü benimsemelerini kolaylaştırır. Bir reform teklifinin kabul edilip edilmeyeceği taraftarlarının istekliliğine. politik gücün duruşu. becerisine ve kullandıkları siyasal stratejilere bağlıdır. Sağlık sektöründe dönüşümün kabul görmesi yalnızca siyasal irade ile ilgili değildir. ilgisine.• Sağlık Bakanlığı dışında diğer hükümet aktörlerinin dönüşüm programı üzerindeki rolleri:  Maliye Bakanlığı: Özellikle reform sağlık hizmetlerinin finansmanında değişiklikleri ve Sağlık Bakanlığının bütçesindeki değişiklikleri içeriyorsa.  Sanayi ve Ticaret: Patent. • Uygulayıcıların motivasyonu. • Planı gerçekleştirmesi için bir takımın toplanması ve bunlara görevlerin verilmesi.  Sosyal Güvenlik Kurumu: Reform teklifi sağlık hizmetleri sunumunda değişiklikleri ve devlet sağlık tesislerinin yeniden organizasyonunu içeriyorsa. • Programların geliştirilmesi ve koordine edilmesi. genel ekonomik büyüme veya borç affı konusunda kararlar içeriyorsa. Sağlıkta Dönüşüm Programının hayata geçişi. Özellikle hükümet başkanlarının desteği büyük önem arz etmektedir. • Geri bildirimin sağlanması. Dönüşüm için atılacak her adımda bütüncül yaklaşıma özen göstermek zorundayız. 46 .  Yerel veya Bölgesel Yönetimler: Reform teklifi desantralizasyonu içeriyorsa. Sağlıkta Dönüşüm Programı kapsamında birçok köklü değişikliğin hayata geçirilmesi ve bunların başarılı olmasında politik kararın arkasında Sayın Başbakanın durmasının büyük payı oldu. D-Uygulama: Sağlıkta Dönüşüm Programı’nın uygulanması organizasyonel görevleri içermektedir: • Uygulama planının geliştirilmesi.  Tarım Bakanlığı: Zoonotik hastalıklar. Sağlık sisteminin bütün aktörlerini dikkate alarak ve fotoğrafın bütününü görerek politika ve program geliştirmemiz gerekmektedir. bitkisel ilaç vb.

önce ve sonra karşılaştırmasıdır. kavramsal olarak ortaya konmakta. Yasalaşma Kavramsallaşmaya paralel olarak. aynı zaman dilimleri içersinde gerçekleşmesi gerekli değildir. Uygulamadan önce dayanak olacak veriler toplanmalı ve değerlendirme yapacak idari sistemler oluşturulmalıdır. Delillere dayalı değerlendirme yapılmalı ve buna uygun veri toplanmalıdır. Kontrollü Yerel Uygulamalar Programı bir paket olarak hayata geçirmenin gerçekçilikten uzak bir yaklaşım olduğu bilinmektedir. Elde edilen veri mutlaka değerlendirilerek politikanın devamında kullanılmalıdır. Veri önceden standardize edilerek ve gerektiği kadar toplanmalıdır. faz farkı ile arkadan gelecek olan ikinci aşama“yasalaşma” sürecidir. yönetmelik. konunun ulusal ve uluslararası uzmanları ile tartışılarak netleştirilip geliştirilmektedir. Birbirini beklemeden ilerleyecek kısımlar olduğu gibi. Bu aşamada program çerçevesinde oluşturulan bazı yeniliklerin ve iyileştirmelerin ülke geneline yayılmadan önce sınırlı ve kontrollü uygulamaları yapılmaktadır. En kolay değerlendirme yaklaşımı. Kavramsallaşma Birinci aşama “kavramsallaştırma” aşamasıdır. Doğal olarak. bu programı tamamen uygulayıncaya kadar bekleyemez. 3. uygulama süreci. Veri toplama yöntemi ve verinin çeşitliliği sürekliliğe zarar vermeyecek derecede sade olmalıdır. Kavramsal netliğe kavuşmuş ve mevzuat (yasa. 4. E-Değerlendirme: Yeni bir programın değerlendirilmesi. ilkeler. Programla ilgili amaçlar. ülke genelinde uygulamaya geçiştir. her bileşen için bu dört aşamadan geçmek gerekli olmayabilir. Gereksiz ve düzensiz veri bilgi kirliliğine yol açar.1. geliştirme. 2. Ülke Geneline Yaygınlaştırma Dördüncü aşama. 47 . birbirini beklemek zorunda olan bölümler de vardır. bakanlar kurulu kararı gibi) ihtiyacı gösteren alanlarda gerekli düzenlemeler yapılmaktadır. Her bileşenin bütün aşamalarının.

2.kent. verimli ve hakkaniyete uygun bir şekilde organize edilmesi. malzeme yönetimi. kaynakları uygun şekilde kullanarak maliyeti düşürüp. Sağlıkta Dönüşüm Programı’nın amaçlarına uygun bir şekilde yapılan uygulamaların değerlendirmesi üç performans hedefi ile ölçülür: 1.Değerlendirmeye esas olan konu Sağlıkta Dönüşüm Programı’nın amaçlarıdır. epidemiyolojik göstergelerde sağlanacak ilerlemelerle gösterilecektir. İnsan kaynaklarının dağılımı. onların günlük hayatını etkileyecek ve kendilerini fakirleştirecek bir maddi yük altına sokmayacağı güvenceler var olmak zorundadır. Vatandaşı finansal riskten koruma Bu husus. Bu koruyuculukla. akılcı ilaç kullanımı. Ülkenin tüm sektörel kaynaklarının sistem içine alınması ve entegrasyonunun sağlanması verimliliği artıracaktır. Sağlıkta Dönüşüm Programı’nın amaçları sağlık hizmetlerinin etkili. Gerek farklı sosyal gruplar. gerekse doğu . bizim ilk performans hedefimizdir. Etkililik. Hiçbir hastalığın. aynı kaynakla daha fazla hizmetin üretilmesidir. finansmanının sağlanması ve sunulmasıdır. Sağlık hizmetinin sunumundaki en büyük hedef hastaları tedavi etmek yerine insanların hastalanmasının önlenmesi olmalıdır. Bu amaca ulaşıldığı. Sağlık göstergelerinin diğer ülkeler ve geçmiş yılara göre analizi mutlaka yapılmalıdır. Bu korunma. uygulanacak politikaların halkımızın sağlık düzeyini yükseltmesi amacını ifade etmektedir. Anne ve çocuk ölümlerinin azaltılması ve doğuşta beklenen yaşam süresinin artırılması bu amaca ulaştığımızın en somut kanıtı olmaktadır. hakkaniyetin hedefi kapsamında yer almaktadır. Hakkaniyet.batı arasındaki sağlık hizmetlerine erişim ve sağlık göstergeleri ile ilgili farklılıkların azaltılması. sağlık sektörü politikalarının önemli bir gayesi ve sağlık reformu politikalarının önemli odak noktasıdır. Kişilerin maddi imkânsızlıklara bakmaksızın yeterli hizmet alabilmelerini temin ve hatalı tıbbi uygulamalar yüzünden maddi kayba uğramaları ihtimallerine karşı onları tazmin etme gibi hedefler göz önüne alınarak riskten korunmanın kapsamı çizilebilir. Sağlık Politikalarının analitik zeminini bu rakamlar oluşturur. gerek kır . Bu güvenceler farklı modeller altında meydana getirilebilmektedir. sektörün finanse ediliş şeklinden büyük ölçüde etkilenmektedir. bütün insanlarımızın sağlık hizmetlerine ihtiyaçları ölçüsünde ulaşmalarının ve hizmetlerin finansmanına mali güçleri oranında katkıda bulunmalarının sağlanmasıdır. bireyin hastalandığı zaman maddi açıdan zorlanmaksızın tedavi olabileceği bir güvence kast edilmektedir. hasta olan kişi veya yakınlarını. 48 . Verimlilik. sağlık işletmeciliği ve koruyucu hekimlik uygulamaları bu esas çerçevesinde değerlendirilmelidir. Sağlık göstergelerindeki iyileşmeler Toplumun sağlık durumu.

49 . hastalara ayrılan süre. sağlık sektörü tarafından kendisine sunulan hizmetlerden ne derece memnun olduğudur. Hizmet talep edenlerin başvurduğu kurumlardaki bekleme süreleri. Vatandaşın verilen sağlık hizmetlerinden memnuniyeti Vatandaşın. onun beklentilerine cevap vermeyen bir sistemin de sonuç alabilmesi mümkün değildir. hastane işlem ve süreçlerinin karmaşıklık derecesi. Ancak vatandaşa odaklanmayan. Gerçekte sağlık hizmetinin etkililiğini veya kalitesini tek başına göstermeyeceği yönünde yaygın kabul vardır. sürece katılımını sağlayacak ve çok daha hızlı bir şekilde sonuç almaya yardımcı olacaktır.3. bilgi verilmesi gibi hususlar bu değerlendirmelerde dikkate alınır. Hizmetleri vatandaşların beğenerek kabullenmesi. Bu yüzden memnuniyet temel kıstaslar arasında kabul edilerek vatandaşların kendilerine sunulan sağlık hizmetlerini nasıl değerlendirdikleri dikkate alınmak suretiyle politika geliştirilir.

50 .

TEŞHİS .TÜRKİYE SAĞLIKTA DÖNÜŞÜM PROGRAMI A.

.

ülkemizin sosyoekonomik gerçeklerine uygun. İşin mali ve toplumsal boyutları hesaba katılmalıdır. bir devlet başkanının. Aksi takdirde başarılı olunamaz. İşin en az bunun kadar önemli bir yönü de sağlık çalışanlarının bu dönüşümün ruhuna ve gerekliliğine inanarak. Türkiye Sağlıkta Dönüşüm Programı. sizi destekleyen. Bu temel gerçeklerden yola çıkılarak 2003 yılında Sağlıkta Dönüşüm Programını uygulamaya koyduk. son dönemde yürütülen sağlık reformu çalışmalarından ve dünyadaki başarılı örneklerden ilham alarak hazırladık. planlı ve sürdürülebilir bir Türkiye modeli olarak hazırladık. insan sevgisiyle çalışmalarıdır. sizi cesaretlendiren bir başbakanın. bir meclisin olması elzemdir. bir kabine yönetiminin. hizmet sunumundan finansmanına.2002 yılı sonunda Türk sağlık sisteminin içinde bulunduğu durum. Yerine göre birçok menfaat odağının da reforma karşı önünüzde duracağının bilinmesi gerekir. bu gerçekten hareketle kurgulanmıştır. Böyle zamanlarda yanınızda duran. daha önce Bakanlık bünyesinde yürütülen proje çalışmalarını gözden geçirdik ve geçmişin olumlu mirasına sahip çıktık. 53 . sağlık hizmetlerinin sosyalleştirmesi başta olmak üzere geçmiş birikim ve tecrübelerden. Program. küresel gelişmeleri gözeten. insan gücünden bilgi sistemine kadar ilgili birçok alanda köklü değişikliklere gidilmesini gerekli kıldı. “Sağlıkta Dönüşüm Programı”nı. Eğer bir ülkede sağlık sistemlerinin iyileştirilmesi hedefleniyorsa önce o ülkedeki siyasi otoritenin desteğinin sağlanması gerekir. yapısal. Cumhuriyetimizin kuruluşundan bugüne kadar sağlıkta atılan bütün adımları değerlendirdik.

hesap verebilirlik ve mali saydamlık yoktu. • Sağlık Finansmanı ile ilgili birimler arasında (Sağlık Bakanlığı. • Sağlık harcamalarındaki artış hızı ile milli gelir artışı hızı arasında korelasyon yoktu. mikro. Finansman: • Çoklu ve parçalı yapıda bir sağlık finansmanı mevcuttu.Yapısal Türkiye Modeli İnsan Odaklı Planlı Sürdürülebilir Programı bütün vatandaşların ülkenin eşit haklara sahip kişileri olarak sağlık hizmetlerine hakkaniyet içinde erişmelerini gaye edinen ahlâki anlayış üzerine inşa ettik. • Aktüeryal dengeler tamamen bozulmuştu. DPT ve Hazine ) uyum ve koordinasyon yoktu. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı. • Sağlık hesaplarının rutin olarak tutulmasını ve izlenmesini sağlayan bir “ulusal sağlık hesabı sistemi” olmadığından. 1. • Sağlık finansmanı politikaları üzerinde siyasi hesap verme sorumluluğu olmayan IMF bürokratları etkindi. 54 .makro ve sosyal refah maliyeti göz ardı ediliyordu. • Sağlık finansmanı hesaplamaları yapılırken sadece sağlık bakım maliyetleri hesaplanıyor. Maliye Bakanlığı. bu hususta doğru verilere ulaşmak imkansızdı. • Kamu kaynaklarının etkin ve verimli kullanılmasını sağlamak üzere oluşturulmuş performans esaslı bütçeleme olmadığı için kamu sağlık hizmetleri finansmanında mali disiplin.

• Yeşil kartlı vatandaşlarımızın ayaktan tedavilerinde muayene. doğumsal anomali. • Birinci basamak sağlık hizmetleri dahil olmak üzere sigortalı vatandaşların bile çoğunluğu sağlık hizmetine ulaşamıyordu. • Koruyucu ve temel sağlık hizmetleri için ayrılmış bütçe çok yetersizdi. • 112 acil hizmetleri sigortalı. diş çekimi. organ nakli. gözlük ve acil tedavi giderleri ödenmiyordu. alan da sistemin mağduru idi. • Sağlık finansmanı stratejisinin en önemli unsurlarından olan risk havuzlaması (zorunlu sosyal sigorta. özel sigorta ve cepten ödeme) ne matematik ne de etik değerlerle bağdaşıyordu. Mevcut sağlık finansmanı sistemi hasta ile hekimi hem karşı karşıya getiriyor hem de çaresiz bırakıyordu. Kişi başı hekime müracaat sayısı yılda sadece üç kerenin altındaydı (2. tetkik ve tahlilleri dahil. 55 . • Yüksek gelir grubunda bulunmayan vatandaşlar ciddi sağlık sorunu ile karşılaştıklarında (kanser. kalp-damar cerrahisi vb.7). sigortasız tüm vatandaşlara ücretli idi. • Çok az sayıda vatandaşımız özel hastane ve tıp merkezlerinden yüksek ücretler ödeyerek faydalanabiliyordu. • Hastanede yatan hastalar (sigortalılar dahil) ilaç ve tıbbi malzemeleri kendileri temin etmek zorunda idi ve bunun için çoğu defa ilave ücret ödemeleri gerekiyordu. Yalnız gelir düzeyi yüksek vatandaşın kaliteli sağlık hizmetine erişimi mümkündü. • Muayenehanecilik ve özel muayenehane işletme had safhadaydı. • Tüm nüfusu kapsayan bir sosyal güvence sistemi olmadığı gibi sigortasız çocuklar da tamamen kaderlerine terk edilmişti.) ailelerini fakir hale düşürecek sağlık harcaması yapmak zorunda idi. Sağlık hizmetini sunan da.• Sağlık finansmanında ne dikey hakkaniyet (yükün zengin ve yoksullar arasında dağılımı) ne de yatay hakkaniyet (aynı gelir düzeyindekiler arasındaki adalet) mevcuttu.

• Kamu hastaneleri sürekli nakit sıkıntısı çekiyor. Hastanelerin ne düzenli muhasebe sistemleri vardı ne de düzenli mali takipleri yapılıyordu. Ortak bir model ve stratejileri yoktu. • Sağlık personeline işin niteliğine ve niceliğine bakılmaksızın sabit ödeme yapılmaktaydı. • Kamu hastanelerinde kayıt dışılık normal kabul edilmeye başlanmıştı. • Kaynak israfı hastanelerde kamu işletmeciliğinin normal bir bileşeni kabul ediliyordu. • Temel ve koruyucu sağlık hizmetlerinin sağlıklı yürütülebilmesi için düzenlenmiş bir ödeme modeli yoktu. Hem hastanelerin ürettiği faturalar hem de bunların kontrolü rasyonaliteden tamamen uzaklaşmıştı. bu da işletme maliyetlerini sürekli artırıyordu. • Yeşil-Kartlıların tedavilerinde usulsüzlük sıradan hale gelmişti. Emekli Sandığı) farklı geri ödeme mekanizmaları vardı.2. • Performansa göre ödeme yoktu (hem çalışanlar. • Kamu sağlık tesislerinde rasyonel bir geri ödeme mekanizması olmadığı için gereksiz sevkler rutin bir işlem haline dönmüştü. Bağ-Kur. Ödeme: • Sağlık hizmeti sunan ve alan kurumların bütçeleri hiçbir stratejik plana dayanmadan el yordamıyla oluşturuluyordu. • Uygulanan vaka başı ödeme sistemi bürokrasinin hantallığına teslim edilmişti. • Sağlık hizmeti sunan kurumlar ile geri ödeme kurumları arasında metodolojisi ve süresi belirlenmiş ödeme takvimi yoktu. • Farklı sosyal güvenlik kurumlarının (SSK. 56 . • Sigortalı vatandaşların bile tedavi ve ilaç masraflarını tamamen cepten karşılaması hatta bıçak parası vermesi ödeme sisteminin bir parçası haline gelmişti. hem yöneticiler için). • Kırsal alanda yaşayan vatandaşlar için düzenli gezici sağlık hizmet uygulaması çok yetersiz olduğundan (nüfusun sadece %20’si) buralarda yaşayanlar temel sağlık hizmetlerine erişim için bile ceplerinden harcama yapmak zorundaydı.

• Kamu hastaneleri tıbbi cihaz fakiri idi. • Kırsala düzenli gezici sağlık hizmeti verilme oranı çok düşük olduğundan buraların koruyucu ve temel sağlık hizmetlerine ait göstergeleri dramatik rakamlara ulaşmıştı. Birinci basamak sağlık hizmetlerinde görev alan pratisyen hekimlerimiz içinde bulundukları çalışma şartları. • Acil sağlık hizmetleri kentlerde son derece yetersiz ve koordinasyonsuz. Daha önce Verem Savaş Dispanseri. • Birinci basamakta çalışan hekimler bu alanda hizmet vermek üzere yönlendirilememişti. sosyo-ekonomik durum ve uzmanlık beklentileri nedeniyle kendi hizmetlerine yeterince odaklanamamaktaydı. kırsalda ise hiç yoktu. sağlık yöneticilerinin girişimci olmalarına ve inisiyatif almalarına müsaade etmiyordu. • Kentsel alanlarda. • Kamu hastaneleri bakımsız ve tamamına yakını koğuş tipi odalardan oluşuyordu. • Mevcut sağlık sistemi. 57 . Birinci basamaktaki yetersizlikler hastanelerde yığılmalara sebep olmakta ve hizmet maliyetlerini yükseltirken hizmet kalitesini düşürmekteydi. yanık ve yenidoğan gibi birimler hem nitelik hem de nicelik olarak yok denecek noktadaydı. • Hastanelerin yönetim ve organizasyonunda performans ve kaliteye ait kavramsal düzeyde bile yaklaşım yoktu. • Kamu ve özele bağlı hastanelerde yoğun bakım.3. Eğitim ve Araştırma hastaneleri bile ne yazık ki aynı kaderi paylaşıyordu. Organizasyon: • Birinci basamak yeterince güçlü olmadığından koruyucu ve temel sağlık hizmetleri yetersizdi. Aile Planlaması ve Ana Çocuk Sağlığı Merkezi gibi özel amaçla kurulmuş birçok birinci basamak sağlık kuruluşları ya görevlerini tamamlamış ya da gereken önemi korumada yetersiz kaldıkları için atıl duruma düşmüşlerdi. • Vatandaşlar sağlık hizmetini birinci basamaktan alma konusunda isteksiz ve doğrudan hastaneye gitme eğilimindeydi. satınalma ve personel üzerindeki etkileri sınırlı idi. • Hastane yöneticilerinin yönetim süreci. İçinde tuvaleti ve banyosu bulunan odalar hastanelerde adeta parmakla gösteriliyordu. özellikle de büyük şehirlerde sağlık ocağı alt yapısı yetersizdi. • Yöneticilere hesap verme sorumluluğu oluşturan raporlama ve denetim sistemleri yoktu.

sigara sektörünün inisiyatifinde yürüyordu. • Koruyucu ve temel sağlık hizmetleri ülke ihtiyaçlarına cevap vermekten çok uzaktı. kurum hastaneleri ve özel hastaneler arasında etkili bir koordinasyon olmadığından. yaygın muayenehanecilik ve sigortalı vatandaşlar da dahil olmak üzere cepten para ödeme zaruriyeti idi. daha çok kendi kurumlarında hizmet vermeye yoğunlaştığından politika geliştirme ve sektöre yön vermekte yetersizdi. hizmet ve yatırım planlamaları toplumsal ihtiyaçlarla paralel yapılamamaktaydı. Sağlık Bakanlığı. hasta kayıt sistemlerindeki dağınıklık ve her kurumun kendi sistemini oluşturmaya çalışması karmaşık bir yapıya yol açmıştı. • Bakanlık. sadece kendi kurumları ile ilgili istatistik üretmekteydi. hastanelerde tutulan düzensiz dosyalar da bazen arşivlerde kaybolmaktaydı. Düzenleme: • Sağlık sektörünün “Stratejik Yönetim”i yoktu. 4. personelin ülke geneline yayılmasındaki dengesizlikler vardı. Veri toplanmasında ve akışında yeterli organizasyon ve denetim sağlanamadığı için istatistiki sonuçlar güvenilir değildi. üniversite hastaneleri. Ülkemiz 1980 yılında rutin aşılama programında altı çeşit aşıya sahipken 2002 yılında bu rakam sadece yedi olmuştu. • Sağlık sektöründe insan gücümüzdeki sayısal yetersizliklerin yanında. Birinci basamaktan başlayarak bireylerin sağlık kayıtlarının düzenli ve sürekli tutulduğu bir tıbbi kayıt sistemi mevcut değildi. • Bilgi sistemlerinin kullanımı tamamen kayıt toplama ve depolama aşamasında kalmış ve böyle olduğu için de bilgi sistemlerinin asıl fonksiyonu olan verinin bilgiye dönüştürülmesi.• Kamu hastanelerinde organize ve koordineli çalışan tek faaliyet. Bu durum. SSK. • Kamu hastanelerinin verimliliğe dayanan finansal yönetim modeli yoktu. bilgi sistemlerini genellikle bir iş yükü haline getirmişti. 58 . bu bilginin kullanılması ve yönetime destek olması gibi faydaları sağlanmamıştı. analiz edilmesi. Bireylerin sağlık kayıtlarının tutulacağı bütüncül bir sistem olmadığı gibi. • Sağlık Bakanlığı sektörün bütününe bilgi sağlamak yerine. Sonuçta bu veriler bilgiye çevrilmemiş ve yönetim amacıyla kullanılamamıştı. • Sağlık sisteminin parçalı yapısı. epidemiyolojik verileri toplayıp analiz edecek bir hastalık kayıt ve bildirim yapısı da oluşturulamamıştı. • Önemli bir halk sağlığı sorunu olan sigara kullanımı konusu. • Bireylerin sağlık kayıtları birçok yerde poliklinik kartı düzeyini aşamamakta.

• Kamu ve özel sağlık tesislerinin hizmet sunumu karşılığında alacağı ücretlerle ilgili rasyonel bir düzenleme yoktu. Bununla ilişkili olarak. Emekli Sandığı. eğitimi ve kullanımı ayrı ayrı kuruluşlar tarafından yapılmakta (Planlama DPT. SSK üyeleri gibi farklı sosyal güvenlik kapsamı altındaki kesimlerin. • Sağlık Bakanlığı ve SSK hastanelerinde merkeziyetçi yapı vardı. • Dünyanın bazı gelişmiş ülkelerinde de hakkaniyetli erişim sağlamak amacıyla hekimler için başarıyla uygulanan “zorunlu hizmet uygulaması” tam bir fiyaskoydu. hizmet süreci ve hizmetin sonuçlarının ölçülmesi yolunda somut adımlar atılamamıştı. • Vatandaşlarımıza sunulan hizmetlerin ve elde edilen sonuçların değerlendirilmesi yapılamıyordu. Diğer taraftan o muayene odasına ulaşıp birkaç dakika muayene olabilmek için vatandaşlar saatlerce bekliyordu. • Hemen her paydaş hekim sayısı ve hemşire sayısının yeterli olduğundan-bazen fazla olduğundan bahsederek yanlış yaklaşım içindeydi. • Kamu sağlık hizmet sunumundaki aşırı bürokratik süreçleri hem vatandaşı hem de sağlık çalışanlarını bezdirmişti. • Özel sağlık hizmeti sunucularının kuruluş aşamasında uyması gereken bazı standartlar olmasına rağmen. eğitim üniversiteler. BAĞ-KUR. 59 . sistemde temelde sadece belirli hastane gruplarından hizmet alabiliyor olması verimsizliği arttırıyordu. • Organ ve doku transplantasyonu konusu vatandaşın tamamen kaderine terk edildiği bir alandı.• Sağlık Bakanlığı ve SSK hastaneleri adeta iki farklı ülkenin sağlık hizmeti sunucuları gibi davranıyordu. kirlenmeden korunmak mümkün değildi. • Sağlık hizmet sunumunda kamu hastaneleri hasta ile hekim arasında paratoner gibi kullanılıyor. istihdam Sağlık Bakanlığı ve SSK) ancak bunlar arasında etkili bir koordinasyon sağlanamamakta idi. Vatandaş sistemin çaresizliğine terk edilmişti. esnek ve akılcı olmayan malzeme ve personel yönetimi esnek ve akılcı değildi. özel sektör ise bir avuç insana hitap ediyordu. Kamu vatandaşa sağlık hizmetini bir lütuf gibi görerek sağlık hizmet sunumunu tamamen piyasa şartlarına terk ediyordu. • Vatandaşın isteklerinin ve şikayetlerinin değerlendirildiği hiçbir organizasyon yoktu. • Kamuda çalışan her dört hekime bir muayene odası düşüyordu (diğer üç hekimle hastaların buluşması mümkün olmuyordu). • Bir tarafta “zorunlu hizmet” uygulanmaya çalışılırken diğer tarafta hekim eksikliğinin farkında olunmadığı için YÖK’le geleceğe ait bir planlama yapılmıyordu. Atamalarda siyasi inisiyatif rol oynuyordu. • Personel atama ve nakillerinde şeffafiyet ve hakkaniyet yoktu. • İnsan kaynaklarının planlanması. ruhsatlandırma ve akreditasyonla ilgili kavram kargaşası vardı.

tanıtımı. 5. araştırma geliştirme faaliyetleri. evde bakım hizmeti yoktu. • Yöneticilerin kaynakları uygun şekilde kullanarak maliyeti düşürüp. • Sağlık yöneticilerinin ve çalışanlarının mesleki algı ve davranışlarını değiştirecek eğitim programları bulunmuyordu. hasta hakları birimi. • Kamu sağlık hizmet sunumunda hayat tarzı ve hastalıktan koruyucu davranış değişikliği programları yoktu. • İlaca erişimde zorluk vardı. • Kamu sağlık hizmeti sunumunda. • Hekim seçme hakkı. • Mevcut sistemden dolayı başta hekimler olmak üzere sağlık çalışanları meslek onurunu ve hasta haklarını yeterince koruyamadığı için motivasyonları zayıflamış durumdaydı. • Hastaların her türlü problemde ikinci veya üçüncü basamak sağlık kurumuna yönelme alışkanlığı vardı. fikri mülkiyet haklarıyla ilgili kamunun haklarını koruyacak çağdaş ve rasyonel düzenlemeler yoktu. • Sağlık çalışanlarının vatandaşa karşı olumsuz davranışları adeta “hasta hakkı” kabul ediliyordu. Sağlığın aile ortamında üretildiği gerçeğinden hareketle birey “aile sağlığı” kavramı çerçevesinde değerlendirilmiyordu. sağlık yönetimi. aynı kaynakla daha fazla hizmet üretme çabası yetersizdi. ihracatı. 60 . • Kamu sağlık hizmet sunumunda vatandaşın hiçbir tercih hakkı yoktu. Davranış: • Sağlık hizmetinin sunumundaki en büyük hedef hastaları tedavi etmek yerine insanların hastalanmasının önlenmesi iken bu prensibin tam aksi uygulanmaktaydı. üretimi. talep ve beklentileri dikkate alınmıyordu. hastane yönetimi ile ilgili yeterli bilgi ve becerilerle donanmış yöneticiler ve bunları yetiştirmeye yönelik eğitim programları nicelik ve nitelik bakımından yok denecek kadar azdı. Vatandaş hangi hekime muayene olacağını bile kendisi belirleyemiyordu. kontrolü. hizmetten faydalanacak birey. • Sağlık hizmet sunumunun en önemli bileşenlerinden biri olan “hasta uyumunu değiştirici programlar” yoktu (anne sütünün teşviki. doğrudan gözetim tedavisi gibi). • İlaçların ruhsatlandırılması. satışı. bireyin ihtiyaç. kamu hastanelerinden faydalanabilmek için muayenehaneden geçmeyi sistem olarak kabul etmişlerdi. fiyatlandırılması. • Sigortalılar dahil olmak üzere vatandaşlar. • Kamu sağlık tesislerinde hasta sevki işlemini (adeta tedavinin bir parçasıymış gibi) hem vatandaş hem de hekimler içselleştirmişti.• Merkez ve taşra yöneticilerinin sağlık hizmet ağının yönetiminde koordinasyonsuzluk ve başı boşluk mevcuttu. • Sağlık politikası geliştirme.

POLİTİKA GELİŞTİRME .TÜRKİYE SAĞLIKTA DÖNÜŞÜM PROGRAMI B.

.

iş kazası ve meslek hastalığı durumlarında her türlü sağlık yardımlarından ücretsiz yararlanmasını. • 5510 Sayılı “Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu” kapsamında:  Vatandaşlarımızın sağlık sigortalarıyla özel hastaneler ve tıp merkezlerinden hizmet almasını.  Yurt içinde tedavisi mümkün olmayan hastalıklarda tüm sigortalılar için yurt dışında tedavi olabilme imkânını sağladık.• Yaptığımız Kanunlar İle: • 5283 sayılı “Bazı Kamu Kurum ve Kuruluşlarına Ait Sağlık Birimlerinin Sağlık Bakanlığı’na Devredilmesine Dair Kanun” ile Kamu hastanelerini tek çatı altında birleştirerek 37 milyon SSK’lının kamu hastanelerinden hizmet almasına imkân verdik.  Sigortalı olsun veya olmasın herkesin salgın hastalık. 63 . • 5754 Sayılı “ Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu” SSK’lı ve Bağ-Kur’luların sağlık hizmeti alabilmesi için 120 gün olan prim ödeme süresini 30 güne indirdik.

Sağlık Personelinin Tazminat ve Çalışma Esasları” Kanunu ile sağlık çalışanlarının tazminat ve çalışma esaslarını düzenledik. tetkik-tahlil. bölgesel gelişimi sağlık alanında tamamlamak.  Müstahak olduğu halde. yeşil kart almadan hastalanan vatandaşlarımızın geçmişe dönük sağlık giderlerinin devlet tarafından karşılanmasını sağladık.  Diş kanal ve dolgu tedavisi hizmetlerinden ücretsiz faydalanmalarını sağladık. 5382 ve 5413 Sayılı Eleman Temininde Güçlük Çekilen Yerlerde Sözleşmeli Sağlık Personeli Çalıştırılması ile Bazı Kanun Ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunlar ile mahrumiyet bölgeleri için sözleşmeli personel uygulaması getirdik. • 5947 Sayılı “Üniversite ve Sağlık Personelinin Tam Gün Çalışmasına ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun” ile kamuda çalışan sağlık personelinin çalışma esaslarını yeniden düzenleyerek hem vatandaşımızın sağlık hakkına erişebilirliği hem de sağlık personelinin mesleki saygınlığına kavuşması yönünde düzenlemelerde bulunduk. kamu sağlık hizmetlerinden faydalanabilmesini.  İlaçlarını istedikleri eczaneden alabilmelerini. tıpkı diğer sigortalılar gibi. • 5371 Sayılı “Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu. gözlük ve acil tedavi giderlerinin ödeme kapsamına alınmasını. • 5502 Sayılı “Sosyal Güvenlik Kurumu Kanunu” ile tüm vatandaşlarımızın birinci basamak sağlık hizmetlerini ücretsiz almasını sağladık.  Ayaktan tedavilerinde muayene. • 4924 Sayılı Eleman Temininde Güçlük Çekilen Yerlerde Sözleşmeli Sağlık Personeli Çalıştırılması ile Bazı Kanun Ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun ve 657 sayılı Devlet Memurluğu Kanunun 4/b maddesi. maliyet-etkin sağlık hizmeti sunumu için hastane kampüsleri uygulamasına başladık 64 . tedavi çeşitliliğini ülke geneline yaymak. hizmet kalitesini arttırmak.• 5222 Sayılı Kanun “Ödeme Gücü Olmayan Vatandaşların Tedavi Giderlerinin Yeşil Kart Verilerek Devlet Tarafından Karşılanması Hakkında Kanunda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun” ve 5489 Sayılı “Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu” ile:  Yeşil Kartlı vatandaşlarımızın. ilaç. diş çekimi ve protezi. • 5396 Sayılı “ Sağlık Hizmetleri Temel Kanununa Bir Ek Madde Eklenmesi Hakkında Kanun” ve 5683 Sayılı Sağlık Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Karanamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun” ile ülkemizdeki sağlık hizmet etkinliğinin artırılması açısından. • 5258 Sayılı “Aile Hekimliği Pilot Uygulaması” kanunu ile çağdaş dünyada yaygın olan Aile Hekimliği uygulamasını Türkiye’de hayata geçirdik.

• Ücretsiz gezici sağlık hizmetlerini tüm kırsala yaygınlaştırdık. • Avrupa’nın en büyük Ulusal Medikal Kurtarma Ekibini (UMKE) kurduk. • 5634 Sayılı “Hemşirelik Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun” ile hemşirelik eğitimini yeniden düzenledik. Yayımladığımız yönetmeliklerle: • Uçak ambulans. 65 . kar paletli ambulans. • Sağlık Bakanlığına bağlı tüm sağlık tesislerinde her hekime bir muayene odası prensibini getirdik. • Bakanlık Taşra teşkilatlarına birçok yetkiyi devrettik (birinci basamak sağlık kuruluşlarının açılıp kapatılması. • Toplumun en yoksul %6’lık kesimine gebe ve çocuk takiplerini yaptırmaları kaydıyla nakit para yardımında bulunduk. deniz ambulansı ve motosiklet ambulans uygulamalarına geçtik. • Ayrıca. kabakulak ve konjuge pnömokok ). helikopter ambulans. Yayımladığımız genelgelerle: • Hastanelerde rehin kalmalara son verdik. kontrole tâbi müstahzarların satış/sarf hareketlerinin takibi ve personel özlük işlemleri gibi). hasta kabinli kar aracı. Bakanlar Kurulu Kararı ile: • İlaçta Referans Fiyat Sistemi uygulamasına geçtik. • Tüm Türkiye’de “Su ve Besinlerle Bulaşan Hastalıklar Sürveyansı Takip Sistemi”ni kurduk. kızamıkçık. Başbakanlık “Kriz Yönetim Merkezi Yönetmeliği” kapsamında Sağlık Afet ve Acil Durum Koordinasyon Merkezi (SAKOM) kurarak 81 il ve yurtdışındaki ekiplerle kesintisiz haberleşme sistemleri tesis ettik. • İlaçta tek geri ödeme komisyonu kurduk.• 5624 Sayılı “Kan ve Kan Ürünleri Kanunu” kan ve kan ürünleri ihtiyacının karşılanmasına yönelik düzenlemelerde bulunduk. • Aşılama programına dünyanın en gelişmiş ülkelerinde kullanılan aşıları dahil ettik (hemofilus influenza tip B. eczanelerin açılıp kapatılma ve ruhsat işlemleri yetkisi. • Tüm vatandaşlarımızın birinci basamak sağlık hizmetlerini ücretsiz almasını sağladık.

• “Ulusal Organ Nakli Bekleme Sistemi” kurduk.• Halkımızı kanserden korumak ve erken teşhis etmek amacıyla 81 ilde 123 KETEM (Kanser Erken Teşhis Tarama Eğitim Merkezi) kurduk. Böylece hekimlerin hastanelerde tam gün çalışmasını sağlayarak vatandaşlarımızın özel muayenehanelere gitme mecburiyetini büyük ölçüde azalttık. • Hizmet alımı yoluyla tüm sağlık tesislerinin verimliliğini artırdık. 80 yılda kamu hastanelerinde odasında banyo olan 7 bin yatak varken 8 yılda bu tarzda 30 bin yeni yatak yaptık. yatan hastalar için ilaç ve tıbbi malzemeleri ücretsiz sağlaması uygulamasına başladık. • Sağlık Uygulama Tebliği ile hastanelerin. • Performansa dayalı ek ödeme sistemi getirdik. • Sağlık Bakanlığına bağlı tüm hastanelerde hekim seçme hakkı getirdik. Suiistimal ve spekülasyonları engelledik. 66 . psikososyal destek hizmetlerinin verilmesi. • İlacı geçtiği her aşamada izleyen İlaç Takip Sistemi (İTS) kurduk. • Hastanelerimizde “Merkezi Hastane Randevu Sistemi” uygulamasına başladık. Vatandaşımızın Sağlık Bakanlığı Hastaneleri ile Ağız . Ağır ruhsal bozukluğu olan hastalara. banyosu tuvaleti içinde olan oda sistemine yani nitelikli oda sistemine geçtik. Bağışlanan organları hiç beklemeden uygun hastaya ulaştırıyoruz. • Sağlık-Net’ uygulaması ile sağlıkla ilgili tüm bilgiler görülmekte ve kurulan “karar destek sistemi”‘ndeki 200‘e yakın analiz ve istatistik raporu içinde değerlendirilerek sağlıklı kararlar alınabilmektedir. • Sağlık Bakanlığı’nın tüm hastanelerini tam otomasyona geçirdik. • Hastanelerde koğuş sisteminden. • Toplum temelli ruh salığı hizmetleri başlattık. • Tüm vatandaşlarımızın acil ve yoğun bakım gerektiren hallerde. hiçbir ücret ödemeden tedavi olabilmesine imkan tanıdık.Diş Sağlığı Merkezleri için 182 Çağrı Merkezini arayarak canlı operatörlerden istedikleri hastane ve hekim için randevu aldıkları bir uygulamadır. • Tüm hastanelerimizde performans esaslı bütçelemeye uygulayarak hedef odaklı yönetime geçtik.Bununla birlikte köylere de 112 acil hizmetini götürdük. özel hastaneler dahil. • Verem hastaları için “Doğrudan Gözetim Altında Tedavi” uygulamasına başladık. takip ve tedavilerinin gerektiğinde evde sağlık hizmetleri uygulamasına entegre bir şekilde yaşadıkları ortamda sunulmasını sağlamak için bunu yapıyoruz. • 112 Acil hizmetlerini tamamen ücretsiz hale getirdik.

Müdür Yardımcısı ve Başhemşire) kapsayan “yönetici performansı” uygulamasına başladık. Başhekim Yardımcısı.Yayımladığımız yönergelerle: • Hastane yöneticilerini (Başhekim. Amacımız halkın doğru sağlık davranışları göstermesinin sağlamaktır. Müdür. Bu kapsamda şu programları yürütüyoruz:  Fiziksel aktivitenin arttırılması  Obezitenin önlenmesi  Tütün kullanımının önlenmesi  Alkol kullanımının önlenmesi  Kişisel temizlik  Ağız diş sağlığı 67 . • Sağlık yönetimi eğitimleri kapsamında internet üzerinden uzaktan eğitim sistemine geçtik Bakanlık içi düzenlemeler ile: • Anne ve çocuk sağlığını ilgilendiren çağdaş tarama programları başlattık:  “Demir gibi Türkiye Programı”  Vitamini Yetersizliğinin Önlenmesi Programı” “D  “Tuzun İyotlanması Programı”  “Hipotiroidi Tarama Programı”  “İşitme Taraması Programı”  “Biyotinidaz Tarama Programı”  “Hemoglobinopati Kontrol Programı” • Türkiye Üreme Sağlığı Programı kapsamında TSK’da her yıl. • Misafir anne projesi ile ulaşım problemi olan yerlerde anne adaylarını doğum öncesi misafir ederek sağlıklı doğum yapmalarını sağladık. 500 bin askere üreme sağlığı eğitimi vermeye başladık. ev ortamında yapılması ve hastanede kalış sürelerinin kısaltılması amacıyla “Evde Sağlık Hizmeti” uygulamasına başladık • Yatağa bağımlı hastaların evde yapılabilecek tıbbi bakım ve rehabilitasyonlarının • Sağlık Bakanlığına bağlı tüm hastanelerde “Hasta Hakları Birimi” kurduk. • Dünyanın en gelişmiş ülkelerinde bulunan “Health Promotion” sistemini yani “Sağlığın Teşviki ve Geliştirilmesi Programı”nı başlattık.

Bu hizmet için herhangi bir ücret istenmiyor. • Personel istihdamına şeffafiyet getirilmiştir (kuralar noter huzurunda çekilmektedir). • “Kimyasal Biyolojik Radyoaktif ve Nükleer Tehlikeli Maddeler” ile ilgili laboratuvar kurduk • ALO SABİM 184 ile 7/24 kesintisiz olarak vatandaşların taleplerini direk bakanlığa iletebilmesini sağladık • Eczane bulunmayan kırsal bölgelerde yaşayan halkın ilaca ulaşımını kolaylaştırmak için mobil eczane uygulamasını başlattık. • Her ile en az bir tane Ağız ve Diş Sağlığı Merkezi(ADSM) açtık. • Her bir hastayı kendi risk faktörleri. sosyokültürel ortam ile ilişkili olarak dikkate alan Teşhis İlişkili Gruplar (TİG) ödeme sistemimi uygulamaya başladık. Kazaların önlenmesi  Akılcı ilaç kullanımı  Ruh sağlığı  Kadın ve üreme sağlığı  Sağlıklı doğum  sağlığı ve sağlıklı işyerleri İşçi  Sağlıklı okullar  Sağlıklı çevre  Sağlık okuryazarlığı  Sağlıklı yaşlanma • Kronik hastalıklarla ilgili mücadele programları geliştirdik:  Türkiye kalp damar hastalıklarını önleme ve kontrol programı. • Sağlık Uygulama Tebliği kapsamında diyaliz hastaları evinden alınıp hizmet verilerek evine bırakılıyor.  Solunum yolu hastalıklarına karşı küresel ittifak programı  Türkiye obezite ile mücadele ve kontrol programı  Türkiye diyabet kontrol programı  Türkiye Ruh Sağlığı Politika Stratejisi • Ulusal Grip Strateji Planı hazırladık. aile durumu. 68 .

POLİTİK KARAR .TÜRKİYE SAĞLIKTA DÖNÜŞÜM PROGRAMI C.

Dönüşüm sadece teknik değil, aynı zamanda siyasi bir süreçtir. Siyaset dönüşüm döngüsünün tüm aşamalarına yayılmaktadır. Bu, dönüşüm programının arkasında politik kararlılığın olmasını ve politik strateji geliştirmeyi zorunlu kılmaktadır. Etik, çıkarlar ve inançlardaki farklılıklar kaçınılmaz olarak dönüşüm programı hakkında farklı görüşlere neden olmaktadır. Bu anlaşmazlıkları çözmek için şu veya bu politik süreçler, kaçınılmaz olarak kullanılmaktadır. Dönüşüm sürecinin döngüsel yapısı nedeniyle, dönüşüm politikası sürekli olarak gelişmektedir. Dönüşüm programı bazı çıkar gruplarını güçlendirecek, bazılarını zayıflatacaktır .Çıkar grupları, dönüşüm politikasının uygulanışını ve yeniden tasarımını etkilemeye çalışır.Yeni harici şoklar meydana gelebilir. Bunlar, siyasi algılamaları değiştirebilir. Dönüşüm programını oluşturanların kendi teknik analizlerini yeniden değerlendirmeleri gerektiği gibi, dönüşüm süreci ilerledikçe siyasi analizlerini yeniden yapmaları gerekmektedir. Bu yüzden başarılı dönüşüm programı, siyasi beceri ve kişisel taahhüt konusudur. Bu kararın uygulanabilmesi ancak başbakan ve hükümetlerin tam desteği ile mümkündür. Politik kararı isteklilik, beceri ve siyasal stratejiler belirler. Sağlıkta Dönüşüm Programı’nın Siyasi Stratejisini belirleyen faktörler: • İNSAN… • ÖNCE İNSAN… • “İNSANI YAŞAT Kİ DEVLET YAŞASIN”
71

Sağlıkta Dönüşüm Programı uygulama sürecinde politik kararlılığımızı ortaya koyan birkaç örnek:
• Göreve geldiğimizde 37 milyon SSK’lı vatandaşımız devlet hastanelerinden

hizmet alamıyordu. Yıllık muayene sayısı 58 milyon, bir SSK’lının yıllık hekime başvuru sayısı sadece 1,5 idi. Üstelik SSK’lıların muayene olabilmek için ulaşabileceği 8 bin doktor vardı ve bunların 2.500’ü muayene odasına sahipti. Hekim başına günlük ortalama 93 hasta düşmekteydi. Sonuçta Devletin SSK’lı vatandaşlarına sağlık hizmetleri için yılda sunabileceği sadece 8 dakikası vardı. Vatandaşın yazılan reçetesini alabilmesi için 148 hastane eczanesi mevcuttu. Vatandaş ilaç kuyruklarında beklemeye mahkûm idi. Çok az sayıda vatandaşımız hekimin reçete ettiği ilaçların aynısına ulaşabiliyordu. Kamu Sağlık Kurumlarını tek çatı altında toplayacak hukuki düzenlemeye gittiğimizde bu birleşmeye engel olmak isteyenler, süreci kamu yararı amacına yönelik olmadığı, sosyal güvenlik hakkı ile uyuşmadığı gibi gerekçelerle Anayasa Mahkemesine taşıdılar. Mahkeme bu itirazı kabul etmedi. Bugün 37 milyon SSK’lı, bütün vatandaşlarımız gibi 2.330 hastane ve tıp merkezi ile birlikte 6.336 Aile Sağlığı Merkezinden hizmet alabilmektedir. Dün 148 eczaneden hizmet alabilen SSK’lı vatandaşlarımız bugün 25 bin eczaneden dilediğinden ilacını temin edebilmektedir.
• “Aile Hekimliği Pilot Uygulaması” kanunu ile çağdaş dünyada yaygın olan Aile

Hekimliği uygulamasını Türkiye’de hayata geçirdik. Aile Hekimliği sisteminin ülkemiz koşullarında uygulanmasının, “sağlık hizmetine ulaşmayı toplumun çok büyük bir kesimi için olanaksızlaştıracağını, eşitsizlikleri daha da artıracağını, sağlık çalışanlarının özlük haklarını ortadan kaldıracağını, işsizleştireceğini” iddia eden Türk Tabipleri Birliği (TTB) uygulamaya karşı çıktı. Türk Tabipler Birliği bu iddialarına siyasi destek de bulabiliyordu. 2005 yılında başlattığımız Aile Hekimliği Sistemini kararlı bir şekilde uygulayarak 2010 yılı itibariyle tüm ülke sathına yaygınlaştırdık. Yetmiş dört milyon nüfusa 20 bin 500 aile hekimiyle hizmet veriyoruz. Artık istediğinizde kapısını çalabileceğiniz, istediğinizde telefonla danışabileceğiniz üstelik hiçbir ücret ödemeyeceğiniz ailenize özel doktorlarınız var. Böylece herkesin sağlık kayıtları düzenli olarak takip edilecek, hastanelerimizle entegre bir sağlık sistemi ve uygun sevk zinciri geliştirilebilecektir. Bu uygulama ile vatandaş ve sağlık çalışanı memnuniyetinin önemli ölçüde arttığını tespit etmiş durumdayız.

72

• Uygulamaya koyduğumuz “Sağlıkta Dönüşüm Programı”ndan önce Türkiye’de

hekimlerin muayenehane çalıştırma oranı %90 idi. Halk cebinden harcama yapmadan kamuda çalışan hekimlere ulaşamıyordu. Bu durum hekimlerin doğal hakkı, hastaların ise kaderi kabul ediliyordu. Vatandaşlarımızın özel muayenehanelere gitme ihtiyacını ortadan kaldırmak amacıyla Sağlık Personelinin Tam Gün Çalışmasına yönelik kanun çıkardık. Bu kanun ile kamuda çalışan sağlık personelinin çalışma esaslarını yeniden düzenleyerek hem vatandaşımızın sağlık hakkına erişebilirliği hem de sağlık personelinin mesleki saygınlığına kavuşması yönünde düzenlemelerde bulunduk. Peki, bu kanun ile neyi hedefledik? Tam Gün Uygulaması ile:
 Sayıca yetersiz olan sağlık personelinin üzerindeki iş yükünü daha

dengeli hale getirmeyi,
 Hekimlerimiz ile hastaları arasında doğrudan para ilişkisini ortadan

kaldırmayı,
 Vatandaşlarımız

ile

hekimlerimiz

arasındaki

güven

ilişkisini

güçlendirmeyi,
 Hastaların sağlık hizmetine erişimini kolaylaştırmayı hedefledik.

Tam Gün Uygulaması vatandaşımıza ve sağlık çalışanlarına ne getirdi?
 Sağlık çalışanlarının ek ödemelerini artırdık,  Sağlık personelinin mesai saatleri dışında çalışmaları halinde kendilerine

ek ödeme yaparak daha fazla gelir elde etmelerini sağladık,
 Malpraktis’e karşı sigorta sistemi getirdik,  Sağlık Bakanlığı ile üniversiteler arasındaki işbirliğinin geliştirilmesinin

önünü açtık,
 Sadece parası olanın değil tüm vatandaşlarımızın “Hekim Seçme

Hakkı”na kavuşmasını yaygınlaştırdık,
 Devlet ve Üniversite hastanelerinde hastaların bekleme sürelerini

azaltacak tedbirler aldık,
 Vatandaşlarımızın her zaman ve her yerde hizmetin en özelini

alabilmesinin yolunu açtık.
73

Meclisimizden geçen bu yasa, Anayasa Mahkemesi’ne götürüldü ve bazı maddeleri iptal edildi. Hukuki açıdan konuyu yakından takip ettik ve etmeye devam edeceğiz. İnanıyoruz ki yürüttüğümüz bu hukuk mücadelesi sonucunda büyük ölçüde azalttığımız ikili çalışma sistemini halkımızın lehine tamamen ortadan kaldıracağız. • Tütün Ürünlerinin Zararlarının Önlenmesi ve Kontrolü Hakkında Kanun’da yaptığımız değişikliklerle vatandaşımızın sağlığını korumak üzere sigara ve tütün ürünleri kullanımına ilişkin yeni düzenlemeler getirdik. 19 Mayıs 2008 tarihinden itibaren uygulanmaya başlayan ve pasif içiciliğin önlenmesini hedefleyen tedbirler halkımız tarafından % 95 oranında destek gördü. Lokanta, kahvehane, kafeterya ve birahane gibi eğlence hizmeti verilen işletmelerdeki düzenlemeler ise 19 Temmuz 2009 tarihinde başladı. Eğlence ve ikram sektörü örgütleri yasanın iptali veya esnetilmesi amacıyla Danıştay’da dava açtı. Danıştay da konuyu Anayasa Mahkemesi’ne götürdü ve Anayasa Mahkemesi yasa lehinde karar verdi. Başta Sayın Başbakanımızın konuyu sahiplenmesi, sergilediğimiz kararlı duruş ve attığımız adımlar süratle sonuç verdi. Yasa öncesi 2006 yılında %33,4 olan 15 yaş üstü sigara içme oranı yasanın yürürlüğe girmesini müteakip 2008 yılında %31,2’ye, 2010 yılında ise %27,1’e geriledi. 2 yıl gibi kısa bir sürede %4,1’lik sigara bırakma oranı gerçekleşti. Bu, kararlılığımız sayesinde ortaya çıkan dünyada örneği görülmemiş bir başarı tablosudur.

74

TÜRKİYE SAĞLIKTA DÖNÜŞÜM PROGRAMI

D. UYGULAMA 1. Koruyucu ve Temel Sağlık Hizmetleri

76

Sağlıkta Dönüşüm Programı, temel sağlık hizmetlerinin kurumsal konumunu diğer hizmet düzeyleri üzerinde yetki ve kontrol sahibi olacak bir yapıya kavuşturmayı hedeflemektedir. Genelde toplumu oluşturan bireylerin, özelde ise hastaların ve sağlık çalışanlarının durumlarını iyileştirmek bu konuda yapılacak yeniliklerin hareket noktasını oluşturmaktadır. Program, sağlık hizmetlerinin sunumunda temel sağlık hizmetlerini esas almaktadır. Bu bakış açısıyla hareket edilerek temel sağlık hizmetleri alanında çok sayıda yenilik gerçekleştirildi, çok yönlü bir program yürütüldü. Yeni düzenlemeler gerçekleştirilirken mevcut işleyiş ihmal edilmedi, bunlar için de yaygın bir şekilde iyileştirme çalışmaları yapıldı. Sağlıkta Dönüşüm Programının en belirgin özelliği, dönüşümü gerçekleştirirken mevcut mirasa sahip çıkmak ve onu olabildiğince ileriye götürmektir. Bu dönemde koruyucu ve temel sağlık hizmetlerinde seferberlik yapıldı ve 2002 yılında 928 milyon TL olan koruyucu ve temel sağlık hizmetleri bütçesi, 2010 yılında 4 milyar 136 milyon TL’ye ulaştı. Böylece 2010 yılı fiyatlarıyla (reel olarak) koruyucu ve temel sağlık hizmetlerine ayrılan kaynak 2002 yılına göre yaklaşık iki katına çıktı.
Temel Sağlık Hizmetlerine Ayrılan Kaynak Reel (2010 yılı fiyatlarıyla milyon TL)
5.000 4.136 4.000

3.000 2.169 1.512 1.000

Koruyucu ve temel sağlık hizmetleri için 2011 yılında ise

2.000

6 milyar 424 milyon TL
bütçe ayrıldı.

0 1995 2002 2010

Grafik 1

77

1. Birinci Basamak Sağlık Hizmetlerinde Yeni Dönem: Aile Hekimliği

Birinci basamak sağlık hizmeti, sağlığın teşviki, koruyucu sağlık hizmetleri ile ilk kademedeki teşhis, tedavi ve rehabilitasyon hizmetlerinin bir arada verildiği, bireylerin hizmete kolayca ulaşabildikleri, düşük maliyetle etkin ve yaygın sağlık hizmeti sunumudur. Ülkemizde 60’lı yıllardan bu yana birinci basamak sağlık hizmeti sağlık ocakları ve sağlık evleri üzerinden verilmiştir. Özellikle anne ve çocuk sağlığı alanında önemli kazanımlar sağlayan bu uygulama, bölge tabanlı bir uygulama şeklinde sürdürülmüştür. Ancak zamanla yapılması gereken iyileştirmeler yapılamadığından, artan hizmet ihtiyacına cevap veremez hale gelmiştir. 2003 yılından itibaren uygulanmaya başlanan Sağlıkta Dönüşüm, vatandaş merkezli bir program olup birinci basamak sağlık hizmetinin planlanması ve sunumunda bireylerin ihtiyaç, talep ve beklentilerini esas almaktadır. Bu programın önemli bileşenlerinden biri, birinci basamak sağlık hizmetinin çağdaş uygulama şekli olan aile hekimliğidir. Aile hekimliği; bireyleri biyo-psiko-sosyal çevreleri ile birlikte doğumdan ölüme kadar bir bütün olarak ele alan, bireylere seçme ve tercih etme hakkı tanıyan, sağlık çalışanlarına ise daha fazla mesleki doyum imkânı veren motive edici ve gelişmelere açık bir uygulamadır. Aile hekimi, anne karnındaki bebekten, ailenin en yaşlı bireyine kadar ailenin bütün fertlerinin sağlığından ve her türlü sağlık sorunlarından sorumludur. Sorumluluğunu üstlendiği kişinin hastalıklardan korunması için gerekli tedbirleri alır. Hastalık halinde bilgi ve tecrübesi çerçevesinde tedaviyi gerçekleştirir.
78

Çözümü uzmanlık veya özel donanım gerektiren sağlık problemlerinde yapacağı danışmanlık hizmetleriyle kişiyi diğer uzman hekimlere, diş hekimlerine, veya ikinciüçüncü basamak sağlık kurumlarına yönlendirerek koordinatör görevi üstlenir. Dolayısıyla aile hekimi kendisine kayıtlı kişilerin aynı zamanda sağlık danışmanı, sağlık konularında onlara yol gösteren ve onların haklarını savunan kişi konumundadır. Aile hekimi, genellikle aile bireylerinin ikâmetlerine yakın ve kolay ulaşılabilir konumdadır. Hizmet verdiği toplumu her yönüyle tanır; aile, çevre ve iş ilişkilerini değerlendirir. Ailenin bütün bireylerinin sağlık durumlarını, hayat şartlarını, koruyucu sağlık hizmetlerinin ve sağlık eğitiminin bu bireylere nasıl uygulanabileceğini en iyi bilen kişidir. Aile hekimi, kendi sorumluluğu altındaki bireyleri yalnızca bir hastalık çerçevesinde değil, bütüncül bir yaklaşımla, sağlık açısından ortaya çıkabilecek riskler, mevcut sağlık şartları, psikososyal çevre ve varsa diğer akut veya kronik sağlık sorunları ile birlikte bir bütün olarak değerlendirir. Ülkemizde 1960’lı yıllarda birinci basamak sağlık hizmetlerinin düzenlenmesinde önemli katkısı olan Prof. Dr. Nusret Fişek aile hekimliğini şöyle ifade etmektedir: “Kişiye yönelik koruyucu hekimlik hizmetleri ile ayakta ve evde hasta tedavisi hizmetleri bir arada yürütülmelidir. Entegre örgütlenme modelinin en basiti çağdaş aile hekimliğidir. Çağdaş aile hekimi, ailedeki çocukların periyodik muayenelerini ve aşılarını yapar. Annelere çocuk bakımını öğretir. Yaşlıların –ve varsa gebelerin- periyodik muayenelerini yapar ve gereken önerilerde bulunur. Aile bireylerine sağlık, ev hijyeni ve kişisel hijyen konularında eğitim verir. Evde hasta varsa onları tedavi eder veya gerekiyorsa bir uzmana veya hastaneye gönderir.” Aile hekimleri, bireylerin ve hizmet sunucuların zaman kaybına yol açacak yanlış yönlenmeleri, düzensizlikleri ve gereksiz sağlık harcamalarını önleyici etkiye sahiptir. Bu sebeple sağlık harcamalarında israf önlenmekte, ikinci basamakta gereksiz yığılmalar ve hasta mağduriyetleri engellenmektedir. Ülkemizde birinci basamak sağlık hizmetlerinin çağdaş bir yaklaşımla yeniden düzenlenmesi ve tüm bireyler tarafından tercih edilebilir şekilde sunulması için bu çağdaş hizmetin özgün bir modelini oluşturduk. Modeli oluştururken birçok ülke uygulamasını yerinde inceledik, yapılan çalışmaları dikkate aldık ve ülkemizin ihtiyaçları ve şartlarını da gözeterek titiz bir çalışma ortaya koyduk. Yoğun hazırlıklardan sonra hazırlanan aile hekimliği kanunu 2004 yılı sonunda gerçekleşti. İlk uygulamaya 15 Eylül 2005 tarihinde Düzce ilinde başladık. 13 Aralık 2010 tarihi itibarıyla ülkemizin tamamında aile hekimliğine geçtik. Uygulama ile bireysel koruyucu sağlık hizmeti ile ilk kademedeki teşhis, tedavi ve rehabilitasyon hizmetlerini aile sağlığı merkezlerinde, toplumsal koruyucu sağlık hizmetlerinin koordinasyonun da yer aldığı diğer görevleri toplum sağlığı merkezlerinde topladık.
79

Aile hekimliği öncesinde birinci basamak sağlık tesislerinde 17.800 hekim görev yaparken, geçiş sonrasında 31 Aralık 2010 tarihi itibariyle, 6.367 aile sağlığı merkezinde 20.185, 961 toplum sağlığı merkezinde 2.167 hekim olmak üzere toplam 22.352 hekim görev yapmaya başladı. Böylece vatandaşlarımızın hekime daha kolay ulaşabilmesini sağladık.
Birinci Basamakta Çalışan Hekim ve Yapılan Muayene Sayısı
22.000 17.800 16.500 Hekim sayısı 12.183 11.000 100 200 20.185 150 200

74 5.500 43

Muayene sayısı (milyon)

50

0 1995 2002 2010

0

Grafik 2

2010 sonu itibariyle 3.600 kişiye bir aile hekimi hizmet vermektedir. Yıllar itibariyle aile hekimine kayıtlı kişi sayısını kademeli olarak azaltmayı planladık. 2023 yılı hedefimiz 2.000 kişiye bir aile hekiminin hizmet vermesidir. Aile hekimliği hizmetini, kişilerin sağlık sigortası olup olmamasına bakmaksızın herkes için tamamen ücretsiz vermekteyiz. Sağlığı teşvik edici ve koruyucu hizmetler, muayene, müdahale, birinci basamakta yapılan tetkikler, taramalar, aşılamalar, gezici sağlık hizmeti ve evde bakım hizmetini kapsayan bu paket için katkı payı da almıyoruz. Aile hekimliği uygulamalarının ülke genelinde yaygınlaştırılmasına devam ederken, bir yandan da mevzuat düzenlemeleri ve hizmet kalitesinin artırılmasına yönelik çalışmaları dinamik olarak sürdürdük. Bu sebeple uygulama ve ücret yönetmeliklerinde çeşitli değişiklikler yaptık. Aile hekimliğini gönüllülük esaslı bir ekip çalışması şeklinde yapılandırdık. Hekimler gönüllü olarak ilan edilen pozisyonlara başvurmakta ve hizmet puanı esasıyla yerleştikleri aile sağlığı merkezi için kendileriyle sözleşme imzalanmaktadır. Uyum içinde çalışacakları bir aile sağlığı elemanı ile anlaşmakta ve bu kişiyle ayrıca sözleşme yapmaktadırlar. Ebe, hemşire ve sağlık memurları (toplum sağlığı) aile sağlığı elemanı olabilirken, 2010 yılında yaptığımız değişiklikle acil tıp teknisyenlerine de bu imkânı tanıdık.

80

Ayrıca kırsal bölgede kayıtlı nüfusu olan aile hekimlerini sağlık evi ebeleriyle desteklemekteyiz. Laboratuvar tetkikleri ve görüntüleme hizmetleri sağlık müdürlüklerince organize edilmektedir. Psikolog, diyetisyen, sosyal çalışmacı, fizyoterapist, çocuk gelişimci gibi spesifik alanlarla da aile hekimlerinin desteklenmesini planlamış bulunmaktayız. Aile hekimleri kırsal bölgede yaşayanlara periyodik aralıklarla gezici sağlık hizmeti vermektedir. 2010 yılında yaptığımız değişiklikle, huzurevi, cezaevi ve çocuk bakımevi gibi yerlerde yaşayanlara yerinde sağlık hizmeti, yatalak hastalara ise evde bakım hizmeti vermeye başladık. Ayrıca, Eylül 2009’dan itibaren Sağlık Bakanlığı ve Türk Eczacıları Birliği ortaklığı ile yapılan protokol gereği yaşadıkları bölgede eczane bulunmayan halkın tedavisi için hekim tarafından yazılan ilaçların temin edilmesine imkan sağlayan mobil eczane uygulamasına başladık. Eczane bulunmayan bölgelerde yaşayan halkın ilaca ulaşımını kolaylaştırarak halk sağlığına hizmet etmek ve deontolojiye uygun şekilde kamu kaynaklarını verimli kullanarak ilaç temininin sağlanmasını hedefliyoruz. Aile hekimi ve aile sağlığı elemanı olarak göreve başlayan kişiler dönmek istedikleri takdirde eski görevlerine dönebilmektedir. Bu görevlerini sürdürürlerken terfi, tayin, emeklilik süresi gibi haklardan faydalanmaya devam etmektedirler. Aile hekimliği uygulamasında görev alanlara motive edici bir ücret ödemekteyiz. Aile hekimlerinin iş ve ofis yönetiminde inisiyatif kullanabilmelerini sağladık. Asgari standartları tanımlanan aile sağlığı merkezlerinin sabit giderlerinin ödenmesi, fiziki şartlarının geliştirilmesi için aile hekimlerine ücretleri dışında teşvik edici ödemeler yapmaktayız. Bu uygulamalarla çalışanlar ve hizmet alanlar daha iyi çalışma şartlarına kavuştular. Kişilerin aile hekimlerine ilk kayıtları ikâmetlerine en yakın konumdaki bir aile sağlığı merkezine yapılmakta, daha sonra kişiler zaman ve bölge sınırlaması olmaksızın aile hekimlerini seçerek değiştirebilmektedirler. Aile Hekimlerinin Eğitimleri Aile hekimliğini dünyada pek çok ülkede olduğu gibi ülkemizde de nihayetinde birinci basamak uzmanlığı şeklinde yapılandırdık. Aile hekimliği hizmetinin sunumu için en uygun kişiler aile hekimliği uzmanlarıdır. Ancak ülkemizde genel olarak hekim eksikliği olduğu gibi, aile hekimliği uzman sayısı da oldukça yetersizdir. Sağlıkta Dönüşüm Programı çerçevesinde aile hekimliği modeli kurgulanırken bazı Avrupa Birliği ülkelerinde olduğu gibi pratisyen hekimlere doğrudan aile hekimliği yapma yetkisi verilebilmesi de mümkündü. Ancak, vatandaşlarımıza verilecek sağlık hizmetinin kalitesini yüksek tutabilmek için çok daha zor bir yolu tercih ederek aile hekimliği yapacak hekimlerin standart bir eğitimden geçirilmesine karar verdik.
81

Sağlıkta Dönüşüm Programının bu önemli hedefini gerçekleştirmek üzere yoğun bir çalışma yürüttük. Meslek örgütleri ve akademisyenlerin katılımı ile Aile Hekimliği Danışma Kurulu oluşturduk. Bu kurul düzenli ve disiplinli bir çalışma sonucunda aile hekimliği uygulamasında görev alacak pratisyen hekimlerin eğitim müfredatını hazırladı. İki aşamalı olmasına karar verilen eğitimin ilk aşamasında aile hekimliği uygulamasında yer alacak hekimler (aile hekimliği uzmanları hariç) 10 günlük, yardımcı sağlık personeli ise 3 günlük uyum eğitimine alınmaktadır. Eğitimleri konunun uzmanı akademisyenler gözetiminde aralıksız olarak sürdürmekteyiz. 2010 yılı sonu itibarı ile yaklaşık 45.000 hekim ve 25.000 yardımcı sağlık personeli bu eğitimleri başarı ile tamamlayarak sertifikalarını aldılar. İkinci aşama eğitimini, mesleki bilgilerin güncelleştirilmesi ve geliştirilmesini hedefleyen daha uzun süreli bir eğitim olarak planladık. Bu plan dâhilinde birinci aşama uyum eğitimlerini tamamlayan hekimler 1 yıllık ikinci aşama eğitime tabi tutulmaktadır. İkinci aşama eğitimini, klinik içerikte 37 bilgi modülü ve 3 adet uygulamalı beceri geliştirme modülü şeklinde planladık. İkinci aşama eğitimi, internet üzerinden uzaktan eğitim ve yüz yüze eğitimden oluşan karma bir eğitim yöntemi ile vermekteyiz. Uygulamaya geçmiş ilk 11 ilde ikinci aşama eğitimlerine başladık. 3.500 aile hekimi ilk 7 modüllük eğitimi almaktadır. İkinci aşama eğitimlerle, 2013 yılına kadar 1. aşama eğitimi alan ve aile hekimi olarak çalışmakta olan tüm hekimlerin klinik bilgi düzeylerinin yeterlilik düzeyine ulaşmasını hedeflemekteyiz. Bir yandan daha fazla aile hekimi uzmanı yetişmesini teşvik ederken, öte yandan klinik rotasyonlar şeklinde yürüyen aile hekimliği uzmanlık eğitimini 2010 yılında yeniden ele alarak, uluslararası standartlara uygun bir şekilde eğitimin yarısının sahada verilmesi şeklinde değiştirdik. Toplum Sağlığı Merkezleri Aile hekimlerince verilen bireye yönelik koruyucu sağlık hizmetleri, tanı ve tedavi hizmetleri ile rehabilitasyon hizmetleri dışında kalan temel sağlık hizmetlerinin daha etkili ve verimli bir şekilde yürütülmesi için toplum sağlığı merkezleri oluşturduk. Bu merkezler içme suları başta olmak üzere çevre sağlığı, okul sağlığı, işyeri sağlık hizmeti gibi hizmetleri yürütürken, aile hekimleri için aşı ve diğer malzeme tedariki, kurallara uygunluk denetimi ve rehberlik, istatistiklerin toplanması ve yorumlanması gibi çeşitli görevleri de yürütmektedirler. Böylece, aile sağlığı ile toplum sağlığı uygulamalarını bütünleştirerek entegre bir birinci basamak yapılanması oluşturduk. Toplum sağlığı merkezleri için ilgili uzmanların katkılarıyla ‘Birinci basamak sağlık hizmetleri uygulama ve veri seti rehberi’ çalışmasını tamamladık. Bu rehber uygulayıcılar ve karar vericiler açısından oldukça yararlı olacaktır.

82

Süreç içinde aile sağlığı merkezlerinde aile hekimliği uzmanlarının, toplum sağlığı merkezlerinde de halk sağlığı uzmanlarının görev yapmasını hedeflemekteyiz. Ağırlıklı olarak halk sağlığı anabilim dalı öğretim üyelerinden oluşan bir bilim kurulu oluşturarak, TSM personelinin bilgi ve birikimlerinin geliştirilmesini hedefledik. Bilim kurulunun yaptığı çalışmalar sonucunda TSM personelinin aşamalı bir eğitim sürecinden geçirilmesine karar verdik. 2008 yılı Aralık ayında başlayan TSM 1. aşama eğitici eğitimleri sonrasında 540 TSM sorumlu hekimine eğitim verilmiş olacaktır, 2011 yılı içinde 961 TSM sorumlu hekiminin tamamına bu eğitimi sağlamış olacağız. Vatandaş memnuniyeti: Sağlıkta Dönüşüm Programı, insan odaklı olup vatandaşlarımızın verilen sağlık hizmetinden memnuniyetini önemli görmektedir. Aile hekimliği uygulaması ile aile hekimlerinin çalışma ortamları ve vatandaşlarımızın hizmet aldığı fiziki ve teknik şartları iyileştirdik. Aile sağlığı merkezlerine başvuran vatandaşlarımız, güler yüzle ve daha iyi eğitim almış personelle karşılaşmakta ve daha kaliteli sağlık hizmeti almaktadır. Bunun yansıması olarak da aile hekimliği uygulamasına geçilen illerde, vatandaşlarımızın birinci basamak sağlık kuruluşlarını tercihi tüm muayeneler içinde 2002 yılında % 38’den 2010 yılında % 51’e çıkmıştır. Vatandaşlarımızın sağlık hizmetini birinci basamaktan alma talebi giderek artmaktadır.

83

• Aile hekimliği ile koruyucu sağlık hizmetinin kapsamını genişlettik. • Vatandaşın yaşadığı yere yakın. Uygulamanın finansal açıdan sürdürülebilirliği: Uygulama ile hekimler ve aile sağlığı elemanlarına önceki durumlarına göre daha iyi mali haklar sağladık. • Sağlık hizmeti alırken zaman ve iş kaybını asgariye indirdik. ikinci basamak sağlık hizmeti ihtiyacının azalmasına. 15–49 yaş kadın izlemleri. daha kolay iletişim sağlayabildikleri. Kişiler. kolay ulaşılabilir sağlık kuruluşları oluşturduk. toplumun herhangi bir elemanı olmak yerine doğrudan birey olarak kabul etmekteyiz. D vitamini ve demir desteği. Hekim seçme hakkı ve hekimlerin hastalarına sahip çıkma arzusu bu sürece önemli katkı sağladı. Aşılama. yatırımların daha verimli ve gerekli alanlara yönlendirilmesine imkân tanıdık. Artık sağlık hizmetlerinin sunumunda kişileri. saygı ve güler yüz temelinde şekillenmektedir. bebek ve gebe izlemleri. Motive edici ve verimliliği arttırıcı olan bu uygulama. 84 . Vatandaşlar aile hekimlerinden randevuyla da hizmet alabilmekte. • Bireysel tercihleri dikkate alarak vatandaşların hekim seçme ve değiştirebilme hakkına kavuşmalarını sağladık. • Sağlık kayıtlarının bütünlüğünü ve dinamik bir şekilde güncellenebilmesini sağladık. Vatandaşlarımızın doğumdan itibaren sağlık kayıtlarının güncel şekilde tutulması ve ihtiyaçları doğrultusunda sağlık hizmeti alabilmelerine imkân tanıdık. basamak sağlık hizmetine en kısa yoldan ulaşabilmektedirler. katılım payı ödemeden aile hekiminden kolayca hizmet almaktadır. Hekimler artık kendilerine kayıtlı kişilerin düğün ve cenaze gibi merasimlerine katılmaya ve aile fotoğraflarında yer almaya başladılar. güvendikleri ve kolay erişebildikleri hekimi tercih edebilmektedirler. ulusal hastalık kontrol programları gibi birçok koruyucu sağlık hizmetini aile hekimlerinin sorumluluğunda yürümekteyiz. belli yaş gruplarına yönelik periyodik sağlık kontrolleri. uygulamaların sağlık istatistiklerine yansımasını ve özellikle koruyucu sağlık hizmetlerinin kalitesini ve yaygınlığını göstermede oldukça önemlidir. Finansal sürdürülebilirliğin olduğunu gördüğümüzden tüm ülkeye yaygınlaştırılmasına karar verdik. anne ve bebek ölümlerinin azaltılmasına katkı sağlandı ve aşılama oranları %97’lere çıktı. • Sağlık hizmetlerine erişimi ücretsiz hale getirdik. • Aile hekimleri vatandaşlarımıza ücretsiz sağlık danışmanlığı yapmaktadırlar. sağlık taramaları gibi koruyucu sağlık hizmetine sağlıklı hayatın teşviki programlarını da ekledik. Aşılamalar. • Hekim hasta iletişimi güven. Vatandaşlar Açısından Aile Hekimliği: • Bölge tabanlı sistemden nüfus tabanlı birinci basamak sağlık hizmetine geçtik. aile hekiminin yönlendirmesiyle ihtiyaç duydukları 2. gebe ve bebek takipleri.Uygulamanın temel sağlık göstergelerine etkisi: Bu önemli gösterge. Uygulama ile bebek ve gebe izlemlerinde artış oldu. • Vatandaşlar herhangi bir belge sunmadan. tarama programları.

gebe ve bebek izlem sorumluluğunu doğrudan aile hekimlerine verdik. Artık aile hekimleri bu alanlarda farkındalık oluşturulması. Yatalak olup evde bakım alması gereken kişilere verilecek sağlık hizmeti aile hekimleri tarafından koordine edilmektedir. defin ruhsatı vb. tutum ve davranış değişikliği geliştirilmesi için çalışmalara katılmaktadır. Tam süreli çalışma ve bireyin daha iyi tanınması sebebiyle hastalara daha fazla zaman ayrılması mümkün olmaktadır. Bu hizmetler daha çok ebeler üzerinden yürümekteydi. diyabet. Hekime ulaşmakta sıkıntı çekilen kırsal bölgelere periyodik aralıklarla gezici sağlık hizmeti vermekteyiz. gebelohusa ve bebeklerin takibini yapmakta. Bu hizmetler için performans esaslı kontrol yapılarak performansı düşük olan aile hekimlerinin ücretlerinde %20’ye kadar kesinti yapılmaktadır. bölgenin sağlık sorunlarını değerlendirmekte. okul. Asgari standartları belirlenen bu merkezlerin üst standartlara ulaşmalarını teşvik etmekteyiz.) periyodik aralıklarla yerinde sağlık hizmeti vermekteyiz. Sağlık ocaklarına göre daha sevimli ve fonksiyonel aile sağlığı merkezleri oluşturulmaktadır. Koruyucu sağlık hizmetlerinin etkili ve verimli bir şekilde sunulması vatandaşlarımızın hastalıklardan korunmasını sağlamakta. Ayrıca gereksiz hastane müracaatları giderek azalmaktadır. beklenen yaşam ömrünü uzatmakta ve sağlık açısından kaliteli bir hayat sürdürülmesine katkıda bulunmaktadır. gerekli eğitimleri vermekte ve ihtiyacı olan vatandaşların tanı ve tedavilerini sağlamaktayız. çocuk bakımevleri vb. için gerekli raporlar aile hekimleri tarafından verilmektedir.• Tütünle mücadele. Gerekli durumlarda ev ziyaretleri yapılmaktadır. huzurevi. Aile hekimine ulaşma zorluğu olan gruplara (cezaevi. sürücü belgesi. evlilik. Bu ziyaret sırasında aşı zamanı gelmiş bebekler aşılanmakta. 85 . obezitenin önlenmesi. Aile hekimliği uygulamasında bu görevi iyi yapmayan hekimlerin ücretlerinde kesinti yapılması ve uyarılara rağmen bu tutumu sürdürmeleri halinde sözleşmelerinin feshedilmesi söz konusudur. İşe giriş. Aşılama. Aile hekimleri yılda en az bir defa hizmet verdikleri kişilere ulaşarak sağlık kayıtlarını güncellemektedir. kalp ve damar hastalığı başta • • • • • • • • • • • olmak üzere kronik hastalıkların önlenmesi ve erken tespiti uygulamaları gibi programları sağlık hizmetleri kapsamına aldık.

183 2.050’e. Avrupa Birliği işbirliğinde Türkiye Cinsel Sağlık ve Üreme Sağlığı Programını yürütmekteyiz.000 0 1995 2002 2010 Grafik 3 86 .730 3. • Uygulamaya gönüllü katılım.260. • Kendisine kayıtlı kişileri tanıması ile işinin kolaylaşması. Cinsel Sağlık ve Üreme Sağlığı Programı Ülkemizde cinsel sağlık ve üreme sağlığı alanında hizmetlerin kullanılabilirliği ve erişilebilirliğinin artırılması.Sağlık Çalışanları Açısından Aile Hekimliği: • Çağdaş birinci basamak sağlık hizmeti (Bölge tabanlı sistemden nüfus tabanlı birinci basamak sağlık hizmetine geçiş). • Daha iyi çalışma şartları. • Gönüllülük esaslı ekip çalışmasına imkan vermektedir.545. 2002 yılında Bakanlığımıza bağlı sağlık kuruluşlarından üreme Üreme Sağlığı Hizmeti Alan Çift Sayısı (bin) sağlığı hizmeti alan çift sayısı 7. • Mesleki doyum. 2010 yılı sonunda ise 7. • Motive edici ücretlendirme. 2.000 5. 6. • Sürekli tıp eğitimi. 2007 yılında bu sayı 8. hizmet kalitesinin yükseltilmesi amacıyla Bakanlığımızın yürütmekte olduğu çalışmalara doğrudan destek ve sivil toplum kuruluşlarıyla olan işbirliğinin güçlendirilmesini sağlamak amacıyla. Anne ve Çocuk Sağlığı a. • Kalitede rekabet. • Prestij artışı.000 4. • Hekim-hasta ilişkisinde paranın yer almaması.260 2. • Görev tanımlarının netleşmesi.000 3.420’ye ulaştı. • Birinci basamak sağlık hizmetinin bir uzmanlık alanı haline gelmesi. • Geçici görevlendirmeleri ortadan kaldırması.730. • İş ve ofis yönetiminde inisiyatif kullanabilme-özerklik.000 iken.

loğusa izlemini ve güvenli koşullarda tüm doğumların hastanede gerçekleştirilmesini sağlayarak anne ve bebek ölümlerini azaltmak amacıyla Anne Dostu Hastane Programını başlattık. aile planlaması yöntem kullanımları hakkında bilgi vermek ve kadın sağlığı ile ilgili konularda danışmanlık yapmak amacıyla yılda en az iki kez birinci basamak sağlık kuruluşları ve aile hekimleri tarafından izlenmektedir.3 olarak gerçekleşti. 100 Doğum Öncesi Bakım Hizmeti Alanların Oranı (%) 92.0 80.9 75 67.912 kişiye evlilik öncesi hemoglobinopati tarama testi uyguladık. evlilik öncesinde kadın ve erkeklerin akraba evliliği ve kalıtsal hastalıklar konusunda gerekli eğitimi almasını da sağlamaktayız. Gebe. Astım Riskli Gebe Protokolleri hazırladık. b.4 50 1993 1998 2003 2008 Hazırlanan “Doğum Öncesi Bakım Grafik 4 Yönetim Rehberi”’ne göre gebelerin herhangi bir riski yoksa en az 4 kez izlemi sağlanmaktadır. Bu kapsamda Epilepsi. Ayrıca Riskli Gebelik protokolleri de hazırlanmaktadır. Kadınlar Gebeliğe ve Anneliğe Hazırlanıyor.5 62.. Belirlenen 10 kriteri yerine getiren hastane Anne Dostu Hastane ünvanı alacaktır. 2010 yılı Ulusal Veri Sistemimize göre bu oran %94’tür. hemoglobinopatiler (kalıtsal kan hastalıkları) açısından riskli illerde evlenecek çiftlerin taramalarının gerçekleştirilmesi. Anneler Anneliklerini Yapabilecek. haftasından başlayarak doğumdan sonra da 3 ay süreyle 40-60 mg/gün demir desteği sağlamaktayız. Gebelik öncesi dönemde yapılan bu izlemlerde. Her gebenin sağlıklı ve güvenli olarak hastanede doğum yapmasını. 2003 TNSA’da doğum öncesi bakım oranı %80. 2010 yılında gebelerin %90’ına ücretsiz demir desteği sağladık. Diabetes Mellitus. 87 . riskli durumları saptamak..9.49 yaş arasındaki tüm kadınlar. anne gebeliğe hazırlanmaktadır.Ayrıca. Gebelikte artan demir ihtiyacının karşılanması için her gebeye gebeliğinin 16. erken dönemde gebelik tespitini yapabilmek. 2010 yılında talasemi hastalığının sık görüldüğü 33 ilde 562. 2008 TNSA’ya göre %92’dir. muhtemel risklerin tespiti. sezaryen oranlarının makul düzeylerde olmasını sağlamak ve eşitsizlikleri ortadan kaldırmak amacıyla tüm hastane doğumlarını ve sezaryen oranlarını izlemekteyiz. doğurganlık davranışlarına dair bilgi vermek. Bu illerde evlilik öncesi tarama oranımız %84. 15.

Acil Obstetrik Bakım programı çalışmalarımız da obstetrik komplikasyonlarda anneye ve bebeğe müdahale.5 olarak saptanmıştır. güvenli sevk. Üreme Sağlığı Modül Eğitimleri ile sağlık personelinin hizmet içi eğitimlerini sürdürmekteyiz. 2008 TNSA oranı %90’dır. güvenli kan nakli. sektörler arası işbirliği komponentleri ile devam etmektedir. tek kişilik birimler haline dönüştürüyoruz.eklampsi ve enfeksiyon gibi nedenlerle meydana gelen anne ve bebek ölümlerini önlemek amacıyla Doğum Sonu Bakım Yönetim Rehberi oluşturduk. preklampsi. Aile planlaması için gerçekleşen ve yöntem uygulanan kişilere ait ziyaret sayısı 2003 yılı için dört milyona yakın iken 2010 yılı sonunda sekiz milyona yaklaşmıştır. İlk kez 2008 TNSA’da sorgulanan doğum sonu bakım oranı %84. 88 . istenmeyen gebeliklerin önlenmesi. Anne ölümlerini önlemede. Üreme Sağlığı Programı kapsamında oluşturulan ve program sonrası 81 ile yaygınlaştırılan Üreme Sağlığı Eğitim Merkezi ile Üreme Sağlığı Bölgesel Eğitim Merkezinde. Postpartum dönemde kanama. annelerin iki yıldan kısa aralıklarla gebe kalmalarının önlenmesi önemlidir.Hastanede Yapılan Doğum Oranı 1993 64 1998 69 2003 78 2008 90 100 Hastanede Yapılan Doğum Oranı (%) 90 90 80 78 70 64 60 1993 69 1998 2003 2008 Grafik 5 Ayrıca doğum salonlarını ve travay odalarını hasta mahremiyetine saygılı. nitelikli hizmet sunumunu sağlamak amacıyla. 2003 TNSA verilerine göre hastane doğum oranı %78 iken.

8 iken. Geleceğimizin Teminatı Anne ve Çocuklar Bebeklerin ilk 6 ay sadece anne sütüyle beslenmesi. bu ilkeyi başarı ile uygulayabildikleri oranda “bebek dostu sağlık kuruluşu” unvanı ile. Anne sütü her bebeğin hakkıdır… UNICEF işbirliğinde temel amacı emzirmenin korunması. özendirilmesi ve desteklenmesi olan “Anne Sütünün Teşviki ve Bebek Dostu Sağlık Kuruluşları Programı”nın temel ilkesi “ilk 6 ay sadece anne sütü verilmesi ve 6ncı aydan sonra uygun besinlerle beraber emzirmenin 2 yaşına kadar sürdürülmesi”dir. Her yıl yaklaşık 1 milyon gebe bu hizmetten faydalanmaktadır. 1991-2002 yılları arasında 141 hastanemiz ve sadece 1 ilimiz bebek dostu unvanı almaya hak kazanmışken. bugün itibarıyla toplam 784 hastanemiz ve 78 ilimiz bebek dostu unvanına sahiptir. Bu sayede daha çok bebek yaşama sağlıklı bir başlangıç yapabilme şansını elde etti. 31 ilimiz ise çalışmalarını bir adım öteye taşıyarak “altın bebek dostu il” oldu.1995 2002 2010 Bebek Dostu Hastane Sayısı 56 141 784 Bebek Dostu Hastane Sayısı 800 784 c. Bebek dostu hastanelerimizde doğan her bebek anne sütü ile beslenerek hayata sağlıklı bir başlangıç yapmaktadır.5 milyonu aşkın bebeğe demir desteği verdik. 89 . Anne sütünün teşviki amacıyla başlatılan “Bebek Dostu Hastane” sayısı 2002’de 141 iken 2010 yılı sonunda 784’e ulaşmıştır.6 oldu. Basamak sağlık kuruluşlarımız. Bebeklerimizi ve gebelerimizi kansızlıktan korumak amacıyla gebelere ücretsiz demir desteği vermeye başladık. Artık doğum yapılan her hastanemiz bebek dostudur. bunu il genelinde sağlayabilen illerimiz ise “bebek dostu il” unvanı ile ödüllendirilmekte. 6ncı aydan sonra ek gıdalarla birlikte anne sütüne 2 yaşına kadar devam edilmesi bebek ölümlerini %20’ye yakın oranda önlemektedir. 2003 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması sonuçlarına göre 6 ay sadece anne sütü ile beslenme oranı % 20. 600 400 200 141 56 1995 2002 2010 0 Grafik 6 Artık doğum yapılan her hastanemiz bebek dostudur. 2008 yılında bu oran neredeyse ikiye katlanarak % 41. Bu kapsamda doğum yapılan hastanelerimiz ve daha sonra anne ve bebeklerimizin izlemlerini gerçekleştiren 1. Projenin başladığı 2004 yılından 2010 yılı sonuna dek 7.

Ülkemizde de çok yaygın görülen demir eksikliği anemisi. yapılan çeşitli araştırmalarda elde edilen sonuçlara göre. 4-12 ay arası her bebeğe koruyucu amaçlı ücretsiz demir desteği sağlanması ve 13-24 ay arası anemisi olan bebeklere demir tedavisi önerilmesi amacıyla “Demir Gibi Türkiye Programı”nı başlattık. 2010 yılı içerisinde anne ve anne adaylarımıza ise 3 milyon kutu demir preparatı temin ettik. 2010 yılında gebelere 3 milyon kutu demir preparatı dağıttık. Bebeklerimizin daha sağlıklı olmaları ve bilişsel açıdan potansiyellerine erişme yolunda katettiğimiz mesafe bu sonuçlarda açıkça görülmektedir. dünyadaki gebe kadınların ise yarısından fazlasında demir eksikliği anemisi olduğu tahmin edilmektedir. Bebeklerimizin kemik gelişimini destekleyen D vitaminini ücretsiz dağıtmaya başladık.Sadece 2010 yılı içinde demir desteği verilen bebek sayısı 1 milyon 245 bindir. fiziksel ve sosyal gelişmeleri üzerine olumsuz etkiler yapmaktadır. bebeklerin ilk altı ay anne sütü alması ve altıncı ayın sonunda uygun ve yeterli miktarda ek besine geçilerek. 90 .4 olmuştur. 2005 yılı Mayıs ayından 2010 yılı sonuna dek 7 milyon 300 binden fazla bebeğe D vitamini desteği sağladık. emzikli kadınların %50’sinde görülmekteydi. Bu araştırmanın sonuçlarına göre 12-23 aylık çocuklarda anemi sıklığı %30’lardan % 7. genel olarak 0-5 yaş grubu çocukların ortalama %50’sinde. Demir Gibi Türkiye programının ardından Gebelerde Demir Destek programını da başlatarak. Gazi Üniversitesi’nin Mart 2011’de yaptığı araştırmada bu oran %6.5 milyonu aşkın bebeğe demir desteği sağladık. toplumun demir yetersizliği konusunda bilinçlendirilmesi. 2010 yılında toplam 2 milyon 500 bin kutu D vitaminini ücretsiz olarak dağıttık. Bu dönemde ortaya çıkan beslenme bozuklukları ve demir eksikliği çocukların ileri dönemdeki zihinsel. Sağlıkta Dönüşüm Programı başlatılmadan önce. Demir Gibi Türkiye Dünya Sağlık Örgütünün verilerine göre. kapsamı genişlettik. Bu yaşlar çocukların büyüme ve gelişmesinin en hızlı olduğu dönemdir. Bu önemli halk sağlığı sorununun çözümü için ülke düzeyinde. Bu olumsuz etkilerin ortaya çıkmasını önlemenin en kolay yolu çocukları demir eksikliği anemisinden korumaktır. Program başlangıcından bugüne kadar 7. Demir gibi Türkiye programının etkilerini incelemek maksadıyla Bakanlığımız ve Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Sosyal Pediatri Anabilim Dalı işbirliğinde Mart-Nisan 2007’de “Demir Eksikliği Araştırması” yapıldı. Çocuklarda demir eksikliği anemisi en sık 6-24 ay arasında görülmektedir. dünya nüfusunun yaklaşık %30’unda. emzirmenin 2 yaşına kadar sürdürülmesi. okul çağı çocuklarının %30’unda.8’e inmiştir.

100 kadar olan eğitimli sağlık personeli sayısı 8 yılda 8 kat arttı. temel canlandırma uygulamalarının yerleştirilebilmesi ancak bu konuda eğitim almış ve standart uygulamaya sahip personelin yetiştirilmesiyle gerçekleşebilir. Yenidoğan bebeklerimize ilk dakikalarda gereken yardım ve bakımın sağlanması.595 uygulayıcı kursunda doğumhanede çalışan 32. askeri hastaneler ve özel hastanelerden de katılımcılar bulunmaktadır. yaşamın ilk birkaç dakikasında yapılan girişimlerin sonuçları yaşamın niteliğini doğrudan etkileyerek tüm bir yaşam boyunca sürecek sonuçlar doğurur. Grafik 7 Hayat başlarken ilk soluğa destek… Doğumu izleyen dakikalar bebeğin anne karnı dışındaki yaşama uyum sağlamasına yardım edilmesi gereken kritik dakikalardır. Önlenebilir sebeplerle tek bir bebek bile kaybedilmeyinceye dek bu yolda yürümeye devam edeceğiz.282 sağlık personeline ulaşmış durumdayız. Doğumun ardından soluk almakta güçlük çeken bir bebeğe. her doğum salonunda mutlaka. 2002 yılına dek 4. 91 . Bu kapsamda oksijensizliğe bağlı ölümlerin ve sakatlıkların önlenmesi için.Atatürk Üniversitesi Tıp Fakültesi tarafından Doğu Anadolu Bölgesi’nde yapılan çalışmalarla 1998 yılında 0-3 yaş arası çocuklarda vitamin D eksikliğine bağlı Raşitizm (VDER) insidansı binde 61 iken bu oran 2008 yılı şubat ayında binde 1 olarak tespit edildi. eğitilmiş en az bir sağlık personelinin bulunmasının amaçlandığı Yenidoğan Canlandırma Programını (NRP) 1998 yılında başlatıldı. Artık doğum yapılan tüm birimlerimizde eğitimli personel mevcuttur. Eğitilen kişiler arasında Bakanlığımız personeli dışında üniversiteler. 1998 yılında 4 uygulayıcı kursunda 103 kişinin eğitimiyle başlayan bu yolculukta bugün 1.

000 0 103 1998 2002 2010 32. Grafik 8 Tüm illerimizde.282 d. Yenidoğan İşitme Taraması Ünitelerinin kurulmasını tamamladık. 451 hastanede. Daha önce başlatılmış olan fenilketonüri taramasını yaygınlaştırdık. Taramaların daha da yaygınlaştırılması amacıyla henüz tarama yapmayan 200 hastaneye işitme taraması cihazı temin edilmesi için alım gerçekleştiriyoruz.000 10. 59 ancak gözden kaçırıldığında telafisi 50 imkansız sonuçlar doğurarak zihinsel 23 ve bedensel gelişme geriliğine yol açan 25 fenilketonüri ve konjenital hipotiroidi’den bebeklerimizi büyük ölçüde korumuş 0 olduk.000 15. Yenidoğan Tarama Grafik 9 Programı kapsamında yıl içinde doğan 1. Bu bebeklerden 1. Fenilketonüri ve hipotiroidi 1995 2002 2010 taramalarında hedef nüfusun %96.100 Yenidoğan bebeklerin hayata sağlıklı başlayabilmelerini sağlamak amacıyla ülke düzeyinde yenidoğan tarama programlarını genişlettik. Taramalar sonucunda 205 bebeğe fenilketonüri.000 30.000 5. Yenidoğan döneminde yapılan taramalarla bu hastalıklar erken tespit edilmekte ve uygun tedavilerle engellilik önlenebilmektedir.550 bebeğe konjenital hipotiroidi (geçici vakalar da dahildir) ve 190 bebeğe biyotinidaz eksikliği tanıları koyarak tedavilerine başladık.Yenidoğan Canlandırma Eğitimi Almış Personel Sayısı Artık doğum yapılan tüm birimlerimizde eğitimli personeller hazır bulunmaktadır. 2010 yılında. biyotinidaz eksikliği taramasını 100 ise 2008 yılı sonunda başlattık.222 bebeğin taramasını yaptık. Çocuklarımızın özellikle nörolojik Fenilketonüri Tarama Oranlar (%) gelişimi açısından hayati öneme sahip olan konjenital hipotiroidi taramasını 2006 yılı 97 sonunda.5’ine ulaştık. Yenidoğan Taramaları İle Engelleri Aşıyoruz! Genetik geçişli bazı hastalıklar erken tespit edilmediği taktirde özellikle beyin dokusunu etkileyerek ömür boyu devam edecek kalıcı hasarlara neden olmaktadır.244. işitme taramalarına başladık. 2010 yılı içerisinde 766 bin bebeğimize işitme taraması yaptık.500’ünde işitme kaybı tespit ederek onları tedavi programına aldık. 2.000 20. 4. Böylece 75 yakalandığında kolayca önlenebilen.000 25. 92 . 1998 103 2002 4100 2010 32282 Yenidoğan Canlandırma Eğitimi Almış Personel Sayısı 35.

Yenidoğan işitme taraması programı “İşitme kaybıyla doğan ya da doğum sonrası dönemde işitme kaybı ortaya çıkan çocuklarda işitme kaybının çocuğun konuşma gelişimini etkilemeden. 2010 yılı sonu itibariyle 2.267 3. 2010 yılı içerisinde toplam 766 bin bebeğe işitme taraması yaptık. Özürlülük nedenleri içinde Türkiye’de akraba evliliğine bağlı olarak sık rastlanan doğumsal metabolik hastalıklar ve yenidoğan işitme kayıpları önemli yer tutmaktadır.000 221 166 55 1995 SB 2002 Diğer Türkiye 426 665 0 2010 Grafik 10 93 . Yenidoğan Bebeklerin Yoğun Bakımı Sağlık Bakanlığı hastanelerinde 2002 yılında 665 olan yenidoğan yoğun bakım yatak sayısını.544 2. Bu bebeklerden 1. Program Başbakanlık Özürlüler idaresi tarafından 2000 yılında pilot proje olarak başlatılan ve 2004’de ulusal programa dönüşen program 2005 yılında Bakanlığımız sorumluluğuna geçmiştir. Nüfusun yaş dağılımındaki.811 5. işitme taraması çalışmaları yapmaktadır. Tarama oranımız 2010 yılı için %59. bugün yani 2010 yılında geldiğimiz noktada tüm ilerimizde tarama merkezimiz vardır. 208 Devlet Hastanesi ve 1995 2002 2010 152 Özel Hastane. 51 Doğum Çocuk Bakımevi.1091 5811 Türkiye 221 e. Bakanlığımıza bağlı 4 Çocuk Hastanesi. Programı devraldığımız 2005 yılında 24 ilimizde 36 merkezde tarama yapılırken (tarama oranı %6.544’e ulaştırdık. 36 Üniversite Hastanesi olmak üzere toplam 451 Yenidoğan İşitme Taraması SB 55 665 2544 Diğer 166 426 3267 Ünitesi kurulmuş. hastalık ve ölüm nedenleri örüntüsündeki ve sağlık hizmetlerinin içeriğindeki değişim ile endüstrileşmenin artmasının dünyadaki sakat kişi oranlarını değiştireceği tahmin edilmekte.000 3.Bebeğiniz sizi duyuyor mu? Dünya Sağlık Örgütü’nün verilerine göre dünya nüfusunun yaklaşık %10’unu özürlüler teşkil etmektedir. İşitme engeli ile doğan ve bu engeli fark edilmeyen bebeğin dil gelişimi durur. ventilatör sayısını 252’den 684’ e çıkardık. sağlıksız şartlarda yapılıyordu.500’ünde işitme kaybı tespit ederek tedavi programına aldık.091 1.000 4.000 2. psikolojik ve sosyal açıdan sağlıklı bir birey olarak toplumdaki yerini almasını sağlayacak şekilde erkenden saptanması ve bu konuda sağlık personelinin ve toplumun bilinçlendirilmesi” için planlanmıştır. Transport kuvöz sayısını 158’ den 540’a.5’e ulaşmıştır. Yenidoğan Yoğun Bakım Yatak Sayıları 6. sosyal ve ruhsal gelişimi yavaşlar.9). Bununla birlikte zihinsel. erken tanı için çok kullanılan ve en iyi sonuç veren yöntemlerdir.000 5.000 1. 2003 Yılında doğumların yaklaşık dörtte biri evlerde. Sakatlıklardan korunma da taramalar.

Daha düne kadar vatandaşımız sağlık kuruluşlarının kapısından çevrilirken bugün. Sağlıkta Dönüşüm Programı’ ile anne ölüm hızını aynı gelir grubu ülkelerle karşılaştıramayacak kadar iyileştirdik (2010 yılı Dünya Sağlık Örgütü istatistiklerine göre yüksek. Programın başladığı 2004 yılı Mart ayından 2010 yılı sonuna kadar yaptığımız toplam ödeme miktarı 2 milyar TL’ yi aştı.Sağlık Bakanlığı verilerine göre 2010 yılında hastanede yapılan doğum oranı %93 olarak gerçekleşti. Bu uygulama kapsamında Riskli Gebelerin Güvenli Ortamlarda Misafir Edilmesine başladık. 1960 Yılında OECD anne ölüm hızı ortalaması yüzbinde 60’tır.229 anne adayımıza bu hizmeti verdik. ailelere bebeklerin sağlıklı gelişimine yönelik temel bakım ve sağlık bilgilerini veriyor ve annelere “Bilinçli Anne Sağlıklı Bebek Rehberi” dağıtıyoruz. Hedefimiz 2015 yılına kadar doğumların %99’unun hastanelerde yapılmasıdır. toplumun en yoksul %6’lık kesimindeki ailelere. Bu program ile annelerin hastaneden ayrılmadan kendilerinin ve bebeklerinin sağlıklarını ilgilendiren temel konularda bilgilendirilmelerini amaçlıyoruz. 94 . Ülkemizde 2010 rakamı ise yüzbinde 16. OECD ülkelerinin anne ölümlerinde 23 yılda kat ettiği mesafeyi son sekiz yıla sığdırmayı başardık. maternal (lohusa) ve neonatal (yenidoğan) tetanoz hastalığının ülkemizden elimine edildiği Mayıs 2009’ da Dünya Sağlık Örgütü tarafından resmen ilan edilmiştir. Doğumların hastane ortamında ve hijyen şartlarına riayet edilerek yapılması sonucunda. Sağlıkta Dönüşüm Programı ile başlatılan uygulamalardan biri de “Misafir Anne Projesi” dir. Sağlıklı Bebek Programı” başlattık.orta gelir grubu ülkelerde anne ölüm hızı yüzbinde 91’dir). gebelere ayrıca 55 TL yardımda bulunuyoruz.4 olarak gerçekleşti. gebe ve çocuklarının sağlık takiplerini yaptırmaları şartıyla her gebelik ve her bir çocuk için aylık 17 TL nakit para yardımı yapmaktayız. Uygulama ile mevsim şartları itibarıyla riskli bölgelerde ikamet eden gebeler doğum yapmalarına dört hafta kala tıbbi bakım ve barınma imkanı sağlamak üzere “Anne Otelleri / Misafirhaneleri” ne davet edilmekte ve daveti kabul edenler doğum öncesi. Bebeklerin doğdukları ilk anlarda. doğum ve doğum sonrası bakımları yapılarak ulaşım şartlarının uygun olduğu zamanda evlerine götürülmektedir. Doğumlarını sağlık kuruluşlarında yaptırmaları halinde. Yataklı tedavi kurumlarında doğum yapan bütün annelere ulaşmak amacıyla 2004 yılında “Bilinçli Anne. 2010 yılı döneminde 6. Başlangıcından bu güne kadar beş milyona yakın anneye ulaştık.

Anne ölüm hızında dünya ortalaması yüzbinde 400’dür. Bebek ölüm hızı bugün binde 5’in altında olan gelişmiş ülkelerin 1960 yılındaki rakamlarının binde 30’larda olduğu bilinmektedir. Anne Ölümlerini Önleme Yolunda. doğum.. Bu güvenilir verilerle 2010 yılı anne ölüm hızı yüzbinde 16. araştırmadaki sistem baz alınarak revize edilen anne ölümü veri sistemi ile 81 ilden 12-50 yaş kadın ölümleri içinde yer alan anne ölümlerine ait veriler toplanmaktadır.5 olduğu tespit edilmiştir. Sonuçları 8 Aralık 2006 tarihinde kamuoyu ile paylaştık.1 olarak gerçekleşti. Bu özelliği ile anne ölümlerinin oranı çok boyutlu bir kalkınma göstergesi olarak kullanılmaktadır. Veriler mevcut ulusal düzeyi yansıtan oranlar olarak nüfus araştırmaları içinde elde edilmişti. Hedefe Adım Adım.4’tür. DSÖ üst orta gelir grubu ülkelerinde yüzbinde 91. doğum sırasında ve sonrasında sağlık hizmetlerine erişme. doğum sonrası 42 günlük dönemde meydana gelen kadın ölümlerini kapsamaktadır. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) tarafından yapılan hesaplamalara göre dünyada yılda 529 bin anne ölümü meydana gelmektedir. Japonya hariç tutulduğunda Asya ülkelerinde yüzbinde 380 olan anne ölüm hızı.. hem de anne ölümlerini azaltmadaki başarısını Avrupa ortalamasına çok yakın bulunan anne ölüm hızıyla ortaya koydu. Türkiye’de anne ölüm oranlarına ilişkin bilgiler son yıllara kadar yetersizlik göstermekteydi.. Anneler Anneliklerini Yapabilecek. sağlık hizmetlerinden faydalanma ve bu hizmetlerin kalitesi ile. Türkiye hem ilk kez geniş boyutlu bir saha araştırmasıyla anne ölümlerindeki güncel ve gerçek rakamlara ulaştı. 2005 Türkiye Anne Ölümü Araştırması’nın ardından. 1997-1998 de bir yıl süreyle.Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması sonuçlarına göre 2003 yılında binde 28.1 ve 2010 yılında binde 10. Sağlık Bakanlığı verilerine göre 2009 yılında binde 13. 2008 yılında binde 17. toplumsal cinsiyet eşitliği ve sosyal şartlar anne ölümlülüğü ile ilişkilidir. Bu oranın hastane dışı ölümler de göz önüne alındığında yüzbinde 70 olduğu hesaplanmıştı. DSÖ Avrupa bölgesinde yüzbinde 24’tür. 95 . OECD ülkelerinin bebek ölümlerinde 30 yılda kat ettiği mesafeyi ülkemiz son sekiz yıla sığdırmayı başardı. daha geniş çerçeveden bakıldığında kadının eğitimi.. 53 ilin.5 olan bebek ölüm hızı. Gebelik süresince. Ortalama olarak Afrika kıtasında yüzbinde 870. Anne ölümleri gebelik. Bu araştırma ile 2005-2006 yıllarında anne ölüm hızının yüzbinde 28. Anne ölümlerinin % 99’u gelişmekte olan ülkelerdedir. 615 doğum yapılan hastanesinde anne ölüm kayıtlarının izlenmesiyle yalnızca hastane ölümlerinde yüzbinde 49 rakamına ulaşılmıştı. Türkiye’de anne ölüm hızının tespiti amacıyla Türkiye Anne Ölüm Araştırması’nı 1 Haziran 200531 Mayıs 2006 tarihleri arasında gerçekleştirdik. Söz konusu çalışma bilimsel yeterlilik anlamında Cumhuriyet Döneminin ilk çalışmasıdır.

Aşılama Oranları (%) 100 97 90 80 78 70 67 60 50 1995 2002 2010 Grafik 11 Türkiye’de etkin ve sürekli aşı uygulamaları 1930 yılında çiçek aşısı uygulanmasını zorunlu kılan yasa ile başlamıştır. dolayısıyla bu hastalıklardan 2010 kaynaklanan ölümleri ve sakatlıkları önlemektir. Bağışıklama Programları: Aşılar 2002 Bağışıklama hizmetleri. çocukları ya da erişkinleri enfeksiyona yakalanma riskinin en yüksek olduğu dönemden önce aşılayarak bu hastalıklara yakalanmalarını önlemek amacı ile yürütülen önemli bir temel sağlık hizmetidir. aşıyla korunulabilir hastalıkları ve bu hastalıklardan ölümleri azaltmak amacıyla Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) tarafından “1990 yılına kadar çocukların aşı ile korunulabilir altı hastalığa karşı bağışıklanması” hedefinin gerçekleştirilmesi için “Genişletilmiş Bağışıklama Programı” benimsenmiştir. 1963 yılında sağlık hizmetlerinin sosyalleştirilmesi ile yaygın sistematik aşı uygulamalarına dönüşmüştür. Bağışıklama hizmetlerinde temel amaç. önceleri araç-gereç ve personel yetersizliği nedeniyle il ya da ilçe merkezlerinde kurulan ekiplerle yürütülen aşılama çalışmaları. İlerleyen yıllarda. 96 . başta bebek ve çocuklar olmak üzere toplumda aşı ile korunabilir hastalıkların ortaya çıkışını engellemek. Bulaşıcı hastalıklara karşı savaşta. bebekleri.Seri 1 1995 67 84 79 81 79 80 82 78 68 85 90 93 95 96 96 97 3.

Sağlık Bakanlığı Aşı Harcaması (2010 Fiyatlarıyla 15. bu dönemde % 85’in üstünde başarı elde ettik.2 2010 397 Sağlık Bakanlığı Aşı Harcaması (2010 fiyatlarıyla milyon TL) 400 397 300 200 100 16 0 1995 2002 2010 42 Grafik 13 97 . Geçmişte aşılama oranları en düşük olan illerimizde bile.Genişletilmiş Bağışıklama Programı (GBP): GBP’nin temel amacı. Güneydoğu’ a 82 2002 yılında hedef çocuk nüfusununÜlkeler d Orta Üst Gelir Grubu Ülkeler 92 Üst Gelir Grubu Ülkeler 95 bazı illerimizde bu oran %50’nin bile altına inmişti. Ayrıca aynı gelir düzeyi grubunda (orta-üst gelir grubu) yer aldığımız ülkelerin karma aşı üçüncü dozundaki aşılama oranı %92‘dir. 2002-2010 yılları arasında 9.5 kat arttı. “Genişletilmiş” deyimi ise aşısız veya eksik aşılı bebek ve çocukların tespit edildiği anda aşılanmasının sağlanması ve bu uygulamanın ülke genelinde her yerde eşit olarak yapılmasıOranları (%) anlamındadır. Düşük Gelirli Ülkeler 75 Son yıllarda elde ettiğimiz bu oranlar DSÖ Avrupa Bölgesi ülkeleri ile kıyaslandığında bir çok ülkeyi geride bıraktığımız görülmektedir.Ulaştığımız oran üst gelir grubu ülkelerinin oranından (%95) yüksektir. Aşılama Orta Alt Gelir Grubu aşılama oranı yurt genelinde %78 idi. BDK yılda en az iki kez toplanarak güncel gelişmeleri görüşmekte ve önerilerde bulunmaktadır. GBP ihtiyaç duyulan aşıların programa eklenmesi ile genişleyen bir dinamizme sahiptir. doğan her bebeğin aşı takvimine uygun olarak yukarıda sayılan hastalıklara karşı bağışık hale getirilmesidir.6 kat 1995 2002 artmışken. Bakanlığımız bünyesinde aşıyla ilgili alanlardaki akademisyenlerden oluşan Bağışıklama Danışma Kurulu’nun (BDK) bilimsel desteği ve önerileri doğrultusunda geliştirilmekte ve yürütülmektedir. Gelir Gruplarına Göre Ülkelerin Aşılama Oranları (%) 100 82 75 75 92 95 97 50 25 0 Düşük Gelirli Ülkeler Orta Alt Gelir Grubu Ülkeler Orta Üst Gelir Grubu Ülkeler Üst Gelir Grubu Ülkeler Türkiye Türkiye Grafik 12 Aşılama hizmetlerine ayrılan kaynak 1995-2002 döneminde reel olarak sadece 2. 2010 yılında aşılamada yurt genelinde Türkiye 97 % 97 oranını yakaladık.5 42.

Aşı takvimine yeni aşıların eklenmesi ile ilgili değerlendirmelerimiz halen devam etmektedir. Yürüttüğümüz ek çalışmalar ile 18 yaş altı grubun hepatit B ve kızamıkçık aşılamalarını da tamamladık. paketleme. Kabakulak aşıları yapmaya başladık. inaktif polio ve Hib aşısı) tek enjektör içine doldurulmuş olarak kullanıma hazır bir şekilde temin ettik. tetanoz. verem) karşı aşılama yapılmaktaydı. asellüler boğmaca. dolum ve formülasyon aşamalarını ülkemizde gerçekleştireceğiz. Bu şekilde bir seferde 5 hastalığa karşı aşılama yapılmasını sağladık. 1994 yılında başlatılmış ve 2005 yılında tekrar gözden geçirilmiş olan Maternal Neonatal Tetanoz (MNT) Eliminasyonu Programı kapsamında. tetanoz. Ayrıca bu değişiklikle birlikte tam hücreli boğmaca aşısından asellüler boğmaca aşısına geçtik ve daha önce oral polio aşısı (OPV) uygulanırken buna ilaveten inaktif polio aşısını da (IPV) programa ekledik. 2005-2008 yıllarında ilköğretim kohortu. çocuk felci. 2006-2007 yılları arasında “Tetanoz Aşı Günleri Programı”nı gerçekleştirdik. Şubat 2009’da DSÖ danışmanlığında Şırnak ilinde gerçekleştirdiğimiz validasyon çalışması sonucunda. 2006 yılında ise bütün sağlık kuruluşlarında Hemofilus İnfluenza tip b (Hib). Böylelikle 1992-1998 arasında doğanların 3 doz aşı ile aşılanmalarına yönelik aşılama faaliyetimizi tamamladık. ülkemizin MNT’yi elimine ettiği onaylandı. kızamık. Böylelikle DSÖ Avrupa Bölgesinde 18 yaş ve altı grubun (yaklaşık 25 milyon kişi) Hepatit B aşılamasını büyük oranda tamamlayan ilk ülke olduk.Sağlıkta Dönüşüm Programı öncesi 7 hastalığa (difteri. Bir yaşına kadar 7 antijenle 15 enjeksiyon şeklinde aşı yapılması gerekirken bu sayıyı 11 antijenle 12’ye düşürdük. Teknoloji transferi ile bu aşının da kademeli olarak etiketleme. boğmaca. 2008-2009 yıllarında orta öğretim kohortu ve 2009 yılından beri tanımlanan risk gruplarına destek aşılama aktivitelerini gerçekleştirdik. Dünyanın önce gelen aşı firmalarıyla ilave aşıların takvime eklenmesi sürecinde bu aşıların Türkiye’de üretimini temin edecek girişimleri yürütüyoruz. Konjuge pnömokok aşısında 7 bileşenli aşıdan 13 bileşenli aşıya geçtik. Aşılama takviminde 2010 yılında yaptığımız son yenilik ise ilköğretim çağında yaygın olarak görülen boğmaca vakalarını engellemek üzere ilköğretim birinci sınıflara asellüler boğmaca aşısını da içeren dörtlü karma aşıyı uygulamaya başlamamızdır. hepatit-B. Son olarak. Böylelikle daha az sayıda enjeksiyon ile daha çok aşının uygulanmasına imkân sağladık. Kızamıkçık. 2008 yılı başından itibaren DaBT-İPA-Hib aşılarını (difteri. Ayrıca bir çok ülkeden farklı olarak aşılama hizmetlerini tamamen ücretsiz olarak sunmaktayız. Böylelikle dünyada aşılama takvimi ve oranları açısından değerlendirildiğinde en önde gelen ülkeler grubunda yer aldık. 98 . Ayrıca Türkiye’de bu son teknolojiye sahip üretimin dolum aşamasının yapılmasını sağladık.

aselüler Boğmaca.sınıf 8. Erişkin aşılamalarının yaygınlaştırılmasına yönelik çalışmalar yapmaktayız. grip. Tetanoz. Kabakulak Oral Polio Difteri. Kızamıkçık. İnaktif Polio (Dörtlü Karma Aşı) Erişkin Tipi Difteri-Tetanoz R: Rapel (Pekiştirme) I II I I I II II III III III R Aşı ile önlenebilir hastalıkların sürveyansında gelişmeler sağladık. Hemofilus influenza tip b (Beşli Karma Aşı) Konjuge Pnömokok Kızamık.Türkiye’de yürütmekte olduğumuz Ulusal Bağışıklama Programına ilişkin şema aşağıda sunulmuştur: Tablo1: Çocukluk Dönemi Aşılama Takvimi ( Aralık 2010) 1. 2005 yılına kadar polio dışı diğer aşı ile önlenebilir hastalıkları klinik tanı olarak toplamaktayken bu tarihte bulaşıcı hastalıkların sürveyansının güçlendirilmesi çalışması kapsamında laboratuvar desteği ile kesin vaka olarak toplamaya başladık.sınıf 12.ayın sonu İlköğretim İlköğretim I Doğumda 18–24 ay 1. Erişkin pnömokok.ayın sonu 4. ay R I I II I R Hepatit B BCG Difteri. aselüler Boğmaca.ayın sonu 6.ayın sonu 2. 99 . hepatit A ve suçiçeği belirlenmiş risk gruplarına Sosyal Güvenlik Kurumu Sağlık Uygulama Tebliği kapsamında aşı temin etmekteyiz. Tetanoz. İnaktif Polio.

Ülkemizde yürürlükte bulunan aşı takvimini gelişmiş ülkeler düzeyine getirdik. kullanılan aşılar itibariyle de arttı. Kaliteli ve güvenilir ürünlerin kullanımına özen göstermekteyiz.Sonuç olarak son yıllarda ülkemizde aşılama yüzdeleri sadece sayısal olarak artmakla kalmadı. Tablo2: Türkiye’de Yıllara Göre Uygulanan Aşı Antijenleri 1995 Difteri Boğmaca Tetanoz Kızamık BCG Oral Polio (6 antijen) 2002 Difteri Boğmaca Tetanoz Kızamık BCG Oral Polio Hepatit B (7 antijen) 2010 Beşli kombine aşı •Difteri •Aselüler Boğmaca •Tetanoz •Polio •Hemofilus influenza tip B Üçlü kombine aşı •Kızamık •Kızamıkçık •Kabakulak Konjuge pnömokok BCG Hepatit B (11 antijen) 2011 Beşli kombine aşı •Difteri •Aselüler Boğmaca •Tetanoz •Polio •Hemofilus influenza tip B Üçlü kombine aşı •Kızamık •Kızamıkçık •Kabakulak Konjuge pnömokok BCG Hepatit B Suçiçeği? (12 antijen) 100 . 2002 yılında 7 antijene (1980 yılında 6 antijen kullanılıyordu) karşı korunma sağlanırken bu sayıyı modern aşıları da takvime ekleyerek 11 antijene yükselttik.

101 . yıllara göre azalmakta olup 2002 yılında yüzbinde 58 iken 2009 yılında yüzbinde 29’dur. “Dünya Sağlık Örgütü Küresel Tüberküloz Kontrolü 2010 Raporu” verilerine göre ülkemizin de içinde yer aldığı DSÖ Avrupa Bölgesi’nde 2009 yılı tüberküloz insidansı yüzbinde 47 iken. Türkiye 2005 yılından itibaren “çok ilaca dirençli vakalarını iki yıl boyunca takip edip tedavi sonuçlarını raporlayabilen” bir ülke haline geldi. 2015 yılına kadar insidans hızı artışının durdurularak geriye çevrilmesidir. Türkiye’nin tüberküloz insidans hızı. Sonuç olarak Türkiye. Diğer taraftan 2002 yılında yüzbinde 39 olan prevalans hızını 2009 yılında yüzbinde 25’e düşürdük.8 sayılı “Dünya Sağlık Asamblesi Kararı ve Tüberkülozu Durdurma Stratejisi” (Stop TB Strategy) çerçevesinde. tüberküloz kontrolü için tüm dünyada ulaşılması gereken hedefler olarak belirlenmiştir.Bulaşıcı Hastalıklarla Etkili Mücadele Verem (Tüberküloz) Tüberküloz kontrolü için Dünya Sağlık Örgütü tarafından küresel bir kontrol programı. DSÖ tarafından 2015 için ortaya konulan hedeflere 2005 yılından itibaren ulaştı ve üzerine çıktı. Türkiye’nin tüberküloz insidansı yüzbinde 29’dur.4. DSÖ’nün tüberküloz insidansı ile ilgili hedefi. Sağlıkta Dönüşüm Programı çerçevesinde verem savaşı mücadelesinde yaptığımız başarılı çalışmalar ile 2015 yılı gelmeden “Bin Yıl Kalkınma Hedefleri” ve “Tüberkülozu Durdurma Stratejisi Hedefleri”ni yakaladık. DSÖ 44. DSÖ Avrupa Bölgesi ve Türkiye TB İnsidansları (yüzbinde) 60 50 40 30 29 20 10 0 1995 2002 2009 58 54 54 47 40 DSÖ Avrupa Bölgesi TÜRKİYE Grafik 14 Bin Yıl Kalkınma Hedefleri. Ayrıca. ülkemizde ise aynı standartlarda ve paralelde bir Ulusal Tüberküloz Kontrol Programı uygulanmaktadır.

5 yılda tespit edilen toplam 115 vakanın tamamı importe (ülkemiz dışından gelmiş) ya da importe vakayla ilişkili vakalardır. Böylece eliminasyon dönemine geçtik. KKS’yi önlemek ve bu düzeyleri sürdürmektir. Şu andaki hedefimiz Türkiye dışından gelecek yeni kızamık virüslerinin Türkiye’de yerleşmesini önlemektir. 2006. 2008. Hedefimiz. 2010 yılı sonuna kadar Türkiye’de yerli virüs geçişini durdurmak.Kızamık Türkiye. Türkiye’de kızamığa bağlı morbidite ve mortalitenin yüksekliğini ve Dünyada ve Avrupa bölgesinde son yıllarda kaydedilen gelişmeleri ve tecrübeleri de dikkate alarak. 2007. 2010 yılından sonra Türkiye dışından gelecek yeni kızamık virüslerinin Türkiye’de yerleşmesini önlemek ve kızamığa bağlı ölümleri engellemekti. Cumhuriyet tarihinin ve Avrupa’nın en büyük hedef nüfusa sahip aşılama çalışmasıdır. Son 3. 2002-2010 yıllarını kapsayan “Kızamık ve Kızamıkçığın Eliminasyonu ve Konjenital Kızamıkçık Sendromunun (KKS) Önlenmesi Programı”nı hazırladık. 2009. Bu kampanya. %97 ve %98 olarak gerçekleştirdik. Destek aşılama çalışması sonrasında vaka temelli ve laboratuvar destekli kızamık sürveyansına geçtik.509 iken. Bu oranı %95’in üzerinde sürdürmeyi hedeflemekteyiz. 2006 ve 2007 yıllarında sırasıyla 34 ve üç kızamık vakası görülmüştür. Programın amacı Türkiye’de kızamık ve kızamıkçık hastalıklarını elimine etmek. 2009 ve 2010 yıllarında kızamık aşılama oranlarını sırasıyla %98. %97. 102 . Dünya Sağlık Örgütü Avrupa Bölgesinin Kızamık Eliminasyon hedefine paralel olarak 2010 yılı sonuna kadar kızamık ve kızamıkçığı elimine etmeyi ve konjenital kızamıkçık sendromunu kontrol altına almayı hedef olarak benimsedi ve çalışma programına aldı. Eliminasyon açısından en önemli stratejilerden olan rutin aşılamada önemli gelişmeler sağladık ve yıllardır %80’lerde seyreden aşılama oranlarını %90’ların üzerine çıkardık. Kızamık vaka sayısı 2001 yılında 30. 2010 yıllarında ve 2011 ilk altı ayında ise Ülkemizde yerli vaka sayısı sıfırdır. 2008. %96. Türkiye’deki kızamık epidemiyolojisini göz önüne alarak 2003 – 2005 yıllarında 9 ay – 14 yaş arası tüm çocukları ek doz kızamık aşısı ile aşıladık ve %96’lık bir aşılama kapsayıcılığına ulaştık. uyguladığımız aşılama çalışmaları ile azaldı.

Cumhuriyet tarihinin ve Avrupa’nın en büyük hedef nüfusa sahip aşılama çalışmasıdır.000 çocuğumuzu aşıladık. Kampanya çerçevesinde 18.000 6. ilkokul birinci sınıflar ve 6-14 yaş arası okula devam etmeyen çocuklar hedef alındı. Bu nedenle eliminasyon hedefine ulaşan ülkemiz.015 DSÖ 2010 İstatistiklerine Göre Kızamık Vaka Sayıları (Üst Gelir Grubu Ülkelerden Örnekler .000 2. belgelendirme için. Bundan sonraki hedefimiz Türkiye’de yerli virüs görülmesini engellemektir. Avrupa Bölgesi eliminasyon hedefini 2015 yılı sonuna ertelemiştir. Kampanya. 2005 yılı içinde okul çağı öncesi tüm çocuklar. Bu kampanyada aşılama oranı %97 olarak gerçekleşti.445 917 604 FRANSA 0 JAPONYA İSVİÇRE İTALYA İNGİLTERE ALMANYA 3 TÜRKİYE* Grafik 15 (*) : Türkiye’deki vakaların hepsi yurtdışı kaynaklı (“importe” vaka)’dır.2008) 9. 2003 yılı içinde Okul Aşı Günleri kapsamında ilköğretime devam eden tüm öğrenciler. Kampanya ve sonrasında yapılan aşılama çalışmalarının sonucunda ülkemizde 2001 yılında 30.509 kızamık vakası görülmüşken 2008 yılından itibaren yerli kızamık vaka sayısı sıfırdır. Bu kapsamda 2003-2005 yıllarını kapsayan büyük bir aşı kampanyası yaptık. 103 .JAPONYA İSVİÇRE İTALYA İNGİLTERE ALMANYA FRANSA TÜRKİYE* DSÖ 2010 İstatistiklerine Göre Kızamık Vaka Sayıları (Üst Gelir Grubu Ülkelerden Örnekler .617 1.000 11. Dünya Sağlık Örgütü Avrupa Bölgesi’ndeki diğer ülkeleri beklemektedir.000 3. Kızamıksız Türkiye Dönemi Kızamıkla mücadele kapsamında Dünya Sağlık Örgütü’nün “Kızamığın Kökünün Kazınması” hedefini ülkemizde gerçekleştirdik.217.022 1. Son yıllarda Avrupa’da bir çok ülkede görülen kızamık salgınlarını göz önünde bulunduran Dünya Sağlık Örgütü.2008) 11015 2022 1617 1445 917 604 3 12.

daha etkili ve uygun ilaçların alınmasına özen gösterdik. Vektör kontrolü amacıyla sıtma yoğun bölgelerde özel çalışma programları hazırladık. Bildirim sistemi içerisinde yer alan hastalıklar ve bildirim şekillerini yeniden düzenledik. Belediyeler ve ilgili kamu kuruluşları ile işbirliği içerisinde çalıştık. DSÖ. Bu programların kontrolünü düzenli olarak yaptık. Sıtma hastalarının bulunması amacı ile sürveyans çalışmalarına ağırlık verdik. Sıtma ile savaşta büyük bir başarı sağladık. Sıtma hastalığını ülkemiz için ciddi bir sorun olmaktan çıkardık ve eliminasyon (yok etme) sürecine girdik. daha önce 36 olan bildirimi zorunlu bulaşıcı hastalık sayısını 51 olarak yeniden belirledik.224 olan sıtma vaka sayısını 2010 yılı sonu itibariyle sıfıra düşürdük. Ortak çalışma ve bilgi paylaşımları oluşturduk. Böylece 2010 yılında “Sıtma Eliminasyon Programı”na başladık. Yaptığımız ve geliştirdiğimiz etkili mücadele ile 2002 yılında 10. Bu çalışma ile. Bu program ile 2012 yılına kadar Ülkemizden yerli sıtmanın elimine edilmesini hedefliyoruz. • Bildirime esas bulaşıcı hastalıklar listesini güncelledik. Sıtma tanısı alan hastaların birebir tedavilerini yaptık. 104 . Ülkemizde de geçmiş yıllarda önemli bir halk sağlığı sorunu olan sıtma hastalığını gündemimizden düşürmek için.Sıtma Bulaşıcı hastalıklar alanında yürütmekte olduğumuz yoğun çalışmalar sonucu çarpıcı başarılar elde ettik. Eski Soruna Yeni Çözümler: Sıtmayı Hatırlamamak Üzere Unutmak İçin Dünya Sağlık Örgütü. Türkiye’nin bu başarısını Avrupa Bölge Ofisi Sıtma Raporu 2011’de “Başarı Hikayesi” olarak kaleme alacaktır. 2002 yılında 10 binin üzerinde olan sıtma vaka sayısını. Türkiye DSÖ Avrupa Bölgesinde Tacikistan ile birlikte en başarılı ülke seçilmiştir. Bulaşıcı Hastalıklar İhbarı ve Bildirim Sistemi Bulaşıcı Hastalıkların İhbarı ve Bildirim Sistemini yeniden belirledik ve 2005 yılından itibaren uygulamaya başladık. Sürveyans ve tedavi hizmetlerini güçlendirmek amacı ile mobil ekiplerin oluşturulmasına büyük önem verdik. bulaşıcı hastalıklar içerisinde Sıtma hastalığını AIDS ve tüberkülozdan sonra önem sırasına göre üçüncü sıraya koymaktadır. Sıtma yoğun illerde koordinasyon sağladık. Yıllarca vektör mücadelesi amacı ile kullanılan insektisit gruplarını değiştirerek. DSÖ stratejileri ve Bakanlığımız politikaları çerçevesinde cesaretli ve akılcı adımlar attık. 2010 yılında sıfıra düşürdük. Sıtmanın olmadığı veya az olduğu bölgelerden sıtma yoğun bölgeye sıtma sezonu boyunca geçici işçiler görevlendirdik.

D Grubu Hastalıklar: Diğer gruplardan farklı olarak. Bu gruplar ve bildirim özellikleri aşağıda yer almaktadır. enfeksiyon hastalığı bildiriminin klinik gözleme dayalı (opinion based) değil. Bu. Su ve Besinlerle Bulaşan Hastalıklar Su ve besinlerle bulaşan hastalıkların kontrolü ve salgınların önlenmesi amacı ile. doğrudan bildirim sistemine dahil olmalarını gerektiren önemli bir yeniliktir. Su ve besinlerle bulaşan hastalıkların takip edilmesi amacı ile erken uyarı ve yanıt sistemi (EUYS) çalışmalarını başlattık. kuşku duyulduğu anda ihbarı zorunlu olan hastalıklara yer verdik. B Grubu Hastalıklar: Başta DSÖ’nün 1969 tarihli Uluslararası Sağlık Düzenlemeleri (International Health Regulations) olmak üzere çeşitli kararlar uyarınca. Belirlediğimiz enfeksiyon etkenlerinin ilgili laboratuvarlardan bildirimlerinin yapılmasını sağladık. daha ziyade laboratuvardan elde edilmiş somut bulgulara (evidence based) ve yayınlanmış olan rehberde yer alan vaka tanımları kriterlerine uygun olmasını sağladık. • • Bazı enfeksiyon etkenlerini de bildirim listesine dahil ettik.B. • 2010 yılından itibaren yıl boyunca ishalle seyreden hastalıkların günlük sürveyansına başladık. laboratuvarların ilk kez. Amaç. 105 . A Grubu Hastalıklar: Birinci basamaktan itibaren sağlık sisteminde yer alan tüm kurumlar tarafından bildirilmesi gereken hastalıklardır. Avrupa Birliği uyum sürecinde bulaşıcı hastalık bildirimlerinin AB müktesebatına uyumlu hale getirilmesi amacıyla hazırladığımız “Bulaşıcı Hastalıklar Sürveyans ve Kontrol Esasları Yönetmeliği”ni 30 Mayıs 2007 tarihli Resmi Gazete’de yayımladık. • Bildirim sistemi içerisinde su ve besinlerle bulaşan hastalıkların etkenlerinin tespit edilerek bildiriminin sağlanması amacı ile D grubu bildirimi zorunlu etkenler arasında yer almasını sağladık. bildirim sisteminde yer alan algoritmaya göre yapılacaktır. Laboratuvarların doğrudan ve dolaylı olarak sistem içinde rol almasını sağladık. Hastalıkların bildiriminde bazı özelliklere göre gruplandırmalar yaptık. “enfeksiyon etkenleri”nin bildirimini tarif etmektedir. Hekimler tarafından standart vaka tanımına ve laboratuvar kriterlerine göre tanı konulan hastaların bildirimi.C ve D olmak üzere dört grup olarak sınıflandırdık. C Grubu Hastalıklar: İkinci basamak ve üzerinde yer alan sağlık kurumları tarafından bildirimi yapılması gereken hastalıklara bu grupta yer verdik. halen halk sağlığı sorunu olarak önemini koruyan bazı bulaşıcı hastalıkların etyolojik ajanları hakkında veri elde edilmesi ve gerektiğinde bunların ileri epidemiyolojik araştırmalarının yapılabilmesidir.• Standart vaka tanımları getirdik. • Bildirimi zorunlu bulaşıcı hastalıkları A.

Cinsel Yolla Bulaşan Enfeksiyonların kontrolüne yönelik yürütülen faaliyetlere bilimsel destek sağlamak amacıyla. “Sürveyans”.grip. toplumsal farkındalığı artırıcı çalışmalar önermek ve ayrıca HIV/AIDS alanında Ulusal AIDS Komisyonuna tavsiyede bulunmaktır.Cinsel Yolla Bulaşan Hastalıklar ve HIV/AIDS Küresel Fon Merkezi ile Bakanlık olarak. Ulusal Pandemi Planımız Avrupa Bölgesindeki en kapsamlı ve iyi hazırlanmış örneklerden biridir. İl Pandemi Planlarının Hazırlanması ve Pandemi Hazırlık Tatbikatı Yerel planların hazırlanması için bir çerçeve işlevi de gören Pandemi Planında öngörüldüğü gibi.tr internet sitesini oluşturduk. bilinçlendirme ve bilgilendirmeye yönelik eğitim projeleri yürüttük. Proje kapsamında özellikle HIV/AIDS hastalarının ağırlıklı olarak bulunduğu illerde çeşitli çalışmalar yürüttük. tanı. 2005 yılında Türkiye HIV/AIDS Önleme ve Destek Programı (HÖDP) adında 2. CYBE ile mücadelede güncel gelişmelerin ulusal politikalarımıza yansıtılmasını sağlamak.5 yıllık bir proje gerçekleştirdik. Gerek interpandemik dönemde. 106 . “İzleme Değerlendirme ve Toplumda Farkındalık Oluşturulması” konu başlıklarında çalışmak üzere alt çalışma grupları oluşturduk. İl Sağlık Müdürlüklerince İl Pandemi Planları’nın hazırlanması aynı yıl içerisinde tamamlandı. Ayrıca HIV/AIDS’e ilişkin koruyucu ve önleyici hizmetlere erişimin arttırılması. gov. b. “Ulusal Eylem Planı. Bu merkezlerde görev yapan sağlık personeline danışmanlık ve test eğitimleri verdik. tedavi ve izlem protokolleri konularında teknik ve bilimsel destek sağlamak. Bu kapsamda akademisyenler ve birçok kurum ve kuruluşu temsil eden uzmanlardan oluşan 60 kişilik bir kurul mevcuttur. Rehberler hazırladık. Gönüllü Danışmanlık ve Test Merkezleri kurduk. Bilim Kurulu’nun amacı. Ulusal Hedef ve Stratejilerinin Güncellenmesi. gerekse pandemi döneminde iletişimin güçlendirilmesi ve Bakanlığımız politika ve uygulamalarının etkin biçimde anlatılabilmesi için www. Mevzuat Güncellemesi”. “Gönüllü Danışmanlık ve Test Merkezleri”. Pandemik İnfluenza Ulusal Faaliyet Planı’nın hazırlanması Dünya Sağlık Örgütü’nün üye ülkelere tavsiyeleri ve rehberliği doğrultusunda ülkemizde muhtemel influenza pandemisine hazırlık çalışmalarını 2004 yılından bu yana yürütmekteyiz. Pandemiye Hazırlık Amacıyla Yapılan Çalışmalar a. ilk kez 2010 yılı içerisinde “Cinsel Yolla Bulaşan Enfeksiyonlar (CYBE) Bilim Kurulu”nu oluşturduk. Bilim Kurulu içerisinde “HIV/AIDS ve diğer CYBE Standart Tanı ve Tedavi”.

Kuş Gribiyle Mücadele Çalışmaları 90’lı yılların sonlarından itibaren dünya gündemine giren kuş gribi. İlave 3 milyon doz aşıyı da tedbir amaçlı olarak stokladık. Böylece 2008 yılına kadar tespit edilen birçok başka hayvan mihrakı olmasına rağmen yeni insan vakalarının oluşmasının önüne geçtik. hava ve deniz sınır kapılarında sağlık kontrolleri başlattık. aldığımız etkin önlemleri geliştirdik. Bu süreçte Tarım ve Köyişleri Bakanlığı ile işbirliği içerisinde yaptığımız çalışmalar. 107 . pandemik H1N1 aşısı teminine yönelik görüşmeler yaptık ve ilgili firmalarla 43 milyon dozluk aşı temini konusunda ön anlaşmalar yaptık. Bu kapsamda kara. Sonbahar aylarıyla birlikte ülkemizde de tırmanışa geçen H1N1 vakaları ile mücadeleye devam ettik. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı ile birlikte yaptığımız çalışmalarla hastalığın vatandaşlarımızı etkilemesinin önüne geçtik. Yaz ayları boyunca da bu önlemleri sürdürerek ülkemizde görülen vaka sayısının en alt düzeyde olmasını sağladık. yoğun bakım kapasitelerinin artırılması. Bunun dışında herhangi bir ödemede bulunmadık. ülkemizde yapılan pandemi hazırlık çalışmalarının başlıca gerekçelerinden biri olmuştur. hızlı karar verme süreçlerinde daha sık aralıklarla çalışma yürütmeleri amacıyla bir Pandemi Yürütme Kurulu oluşturduk. Fakat 3 milyon doz aşı kullandık. broşür hazırlanması ve dağıtımı. toplumun %15-25’inin hastalıktan etkilendiğini göstermektedir. bu süreçte tespit edilen 12 kuş gribi insan vakasından 4’ü maalesef hayatını kaybetti.c. Pandemi Bilim Kurulu içerisinden. Aldığımız bu 6 milyon doz aşı için toplam 32 milyon Euro ödeme yaptık. Gerek pandemi döneminde. d. poster. 2006 yılının ilk günlerinde Ağrı’da tespit edilen ağır solunum yolu enfeksiyonu vakalarının kuş gribine bağlı olduğu belirlendi. Pandemi İzleme Kurulunu toplayarak durum değerlendirmesi yaptık. hastalığın ülkemize girişini geciktirici önlemleri uygulamaya koyduk. Bu kapsamda vatandaşlarımızı bilgilendirici afiş. uluslararası sağlık otoritelerince yakından takip edildi ve örnek çalışmalar olarak takdirle karşılandı. H1N1 polikliniklerinin oluşturulması. Vaka yönetimi algoritmasının hazırlanması. yeni laboratuvarlarla tanı kapasitesinin artırılması yoluyla hastalığın etkilerinin sınırlandırılması çalışmalarını yürüttük. H1N1 Virüsü Mücadele Çalışmaları 2009 yılı Mart ayında Meksika’da görülen şüpheli grip vakalarının bildirimi üzerine çalışmalara başladık. Pandemik H1N1 vakalarının görülmeye başlanmasıyla birlikte. gerekse pandemi sonrasında yaptığımız modelleme ve seroprevelans çalışmaları. Yapılan tüm çalışmalara rağmen 656 vatandaşımız maalesef pandemik H1N1’e bağlı olarak hayatını kaybetmiştir. Ülkemizde ilk kanatlı hayvan mihrakı 2005 yılında Balıkesir/Kızıksa’da tespit edildi. bilgilendirici kliplerin hazırlanması ve ulusal kanallar yoluyla vatandaşımıza ulaştırılmasını sağladık. Önemli bir zaman kazandıran söz konusu çalışmalarla birlikte.

ilk tespit edildiği 2003 yılından bugüne kadar.Mevsimsel Grip Kontrol Çalışmaları 2006 yılından itibaren influenza yönünden yüksek riskli olan sağlık çalışanlarının aşılanması için her yıl aşı alımı ve illere dağıtımı ve ücretsiz olarak uygulamasını gerçekleştirdik. Korunma konusunda kene-insan temasının önlenmesi önemlidir. 108 . Yine aynı komisyon her yıl belirli dönemlerde toplanarak gerekli değerlendirme ve planlamalara ilişkin tavsiyelerde bulunmaktadır. Son yıllarda hastalığın görüldüğü alan genişlemiş olup hemen hemen ülkemizin her bölgesinden sporadik vaka bildirimi yapılmaktadır.  Hastaların daha yakından takip ve tedavi gerektiren durumlarda bir üst basamak sağlık kuruluşuna sevk edilmeleri gerekmektedir. kronik renal disfonksiyonu. yaşlı bakımevi ve huzurevinde kalan kişilerin. Hastalığın belirlenmesinden sonra Bakanlığımız bünyesinde Kırım-Kongo Kanamalı Ateşi Bilim Kurulu oluşturarak hastalıkla ilgili almamız gereken önlemleri ve bundan sonra yapılacak çalışmaları belirledik. Kırım Kongo Kanamalı Ateşi (KKKA) Hastalığı 2003 yılında şüpheli klinik tablo ile seyreden vakaların bakanlığımıza bildirilmesi üzerine olgulardan aldığımız kan ve serum örneklerinin analizlerini Pastör Enstitüsü’nde yaptırdık. Ayrıca grip aşısının Sağlık Uygulama Tebliği kapsamına alınması ve 65 yaş üstündekiler. hemoglobinopatisi veya immün yetmezliği olan veya immünsupresif tedavi alan erişkin ve çocuklar ile 6 ay18 yaş arasında olan ve uzun süreli asetil salisilik asit tedavisi alan çocuk ve adolesanların bu kapsamda aşılanabilmelerini sağladık. Hastalık riskinin bulunduğu yerlerde kene popülasyonunu kabul edilebilir bir seviyeye indirgenmesi çalışmaları çerçevesinde Tarım ve Köyişleri Bakanlığı tarafından sığırlar başta olmak üzere çiftlik hayvanlarında periyodik olarak ilaçlama çalışmaları sürdürülmektedir. 5. Sevk edilecek hastalar için 16 ilde bölge merkezleri oluşturduk. Kırım Kongo Kanamalı Ateşi Hastalığı. KKKA ile mücadele kapsamında:  Kene tutunması durumunda kullanılmak üzere kene çıkarma kartı dağıttık. Nisan-Ekim ayları arasında ülkemizde önemli bir halk sağlığı sorunu oluşturmaya devam etmektedir. Analizler sonucunda hastalığın KKKA olduğu kesinlik kazandı. diabetes mellitus dâhil herhangi bir kronik metabolik hastalığı. havaların ısınmaya başlaması ile birlikte hastalığın taşıyıcısı ve bulaştırıcısı olan kenelerin aktif hale gelmesi sonucu. astım dâhil kronik pulmoner ve kardiyovasküler sistem hastalığı olan erişkin ve çocuklar. Halkın bu kartı kullanmasının keneyi vücudundan hemen çıkarma konusunda duyarlılığını artıracağını ön gördük.

6. bulaşıcı hastalıkların kontrolü gibi etkenler doğuşta beklenen yaşam süresinin artmasına sebep olmuştur. Bu çalışma kapsamında bazı hastaların tedavisinde kullanmaktayız. 109 . Kronik Hastalıklar Hemen Bütün Ülkelerde Ölümün En Temel Sebepleridir: 2005 yılında 35 milyon kişinin kronik hastalıklardan öldüğü tahmin edilmiştir. Bu çalışmanın sonuçlarına göre serumun kullanımının yaygınlaştırılmasını hedefliyoruz. Tüm ölümlerin %60’ı kronik hastalıklardan meydana gelmektedir. kronik hastalıklardan meydana gelen ölümlerin %80’i dünya nüfusunun çoğunluğunun yaşadığı düşük ve orta gelirli ülkelerde ortaya çıkmaktadır. Herhangi bir önlem alınmaz ise 388 milyon kişinin gelecek 10 yıl içinde kronik hastalıklardan öleceği tahmin edilmektedir. Risk Faktörleri Çok Yaygındır: Sık görülen ve önlenebilen risk faktörleri temel kronik hastalıkların altında yatan sebeplerdir. aynı zamanda bulaşıcı olmayan hastalıklarda (kronik hastalıklar) artışa sebep olmuştur. toplumdaki sağlık sorunlarının çocukluk çağı hastalıklarından yaşlı nüfusta görülen bulaşıcı olmayan hastalıklara kaymasına yol açmıştır. • Tütün kullanımı.  Vaka görülen yerleri tespit ederek bu bölgelerdeki kene popülasyonunu araştırdık. En Yoksul Ülkeler En Çok Etkilenenlerdir: Kronik hastalıklardan meydana gelen ölümlerin sadece %20’si yüksek gelirli ülkelerde ortaya çıkarken. • Yetersiz fiziksel aktivite. Kronik Hastalıklarla Mücadele Yirminci yüzyılda dünyada eğitim ve gelir düzeyindeki yükselme.  Ribavirin adlı ilacın etkinliğini araştırmak üzere bir çalışma grubu oluşturduk. Bu çalışmanın hazırlıkları sürmektedir.  KKKA hastalığının bildirimi için Web tabanlı bildirim sistemi oluşturduk. beslenme alışkanlıklarının değişmesi. hastalık etkenini taşıyan kenenin Hyalomma soyuna ait olduğunu tespit ettik. Dünyanın her yerindeki erkek ve kadınlarda tüm yaşlarda meydana gelen kronik hastalık ölümlerinin çoğu bu risk faktörleri ile açıklanabilmektedir. Hastaların tedavisinde kullanılmak üzere immün serum oluşturduk.  Ayrıca bu verilere dayanarak ülkemizin kene ve vaka haritasını çıkardık. Vaka bazlı sürveyans yürütmekteyiz. Bu risk faktörlerinin önde gelenleri şunlardır: • Sağlıksız beslenme. Yaşlı nüfusun çocuk nüfusa oranında artış. Yaşam süresinin uzaması istenen bir şey olmakla birlikte.

cinsiyet ile davranışlardan etkilenmektedir.B. Ayrıca yine sağlıklı beslenmenin teşvik edilmesi. Tüm bu risk faktörleri ekonomik.’de 14 milyon kardiyovasküler hastalık ölümü önlenmiştir. DSÖ’nün tahminlerine göre 1970’den 2000 yılına kadar sadece A. hem tüm topluma hem de bireylere yönelik olan ve altta yatan sık görülen risk faktörleri ile özel bazı hastalıklara odaklanan kapsamlı ve entegre yaklaşımların uygulanması ile gerçekleştirilmiştir. Mesela. 110 . ancak ulusal politikalar ve uzun soluklu stratejiler yoluyla başarıya taşınabilir. Avustralya. Bu yüzden de önerilerde bulunmak kolay.B. İngiltere ve A. Bulaşıcı olmayan hastalıklarla mücadelede koruyucu hekimlik yaklaşımı etkili bir yaklaşımdır. Sağlığın korunması ve geliştirilmesi çalışmalarında bütün sektörlerin rol ve sorumluluğu bulunmaktadır. pahalı tedavi edici ve cerrahi işlem gerektiren hastalıkların azalması. Risk faktörlerinin kontrol altına alınması ve diğer temel önlemlerle hastaneye yatış. Polonya gibi orta gelirli ülkeler de son yıllarda oldukça ilerleme kaydetmiştir. Kronik hastalıkların yaşam süresi ve kalitesine etkisi. Var olan bilginin uygulanması çeşitli ülkelerde orta ve yaşlı kişilerin yaşam beklentisi ve yaşam kalitesinde büyük ilerlemeler kaydedilmesini sağlamıştır. Sağlıklı beslenme.D. Bulaşıcı olmayan hastalıklar toplumun tüm katmanlarının gündeminde yer almalıdır. bu hastalıklara bağlı işgücü kayıpları ve ölümlerin de azalması ile sağlık durumunun ve ekonomik yükün iyiye gitmesine katkıda bulunacaktır. Örneğin. Kronik hastalıklara sebep olan risk faktörleri ile mücadele. fiziksel hareketliliğin yaygınlaştırılması. sosyal ve politik çevreden. Sağlıklı beslenme. sigaranın bırakılmasından iki yıl sonra kalp ve damar hastalığı riski %50 azalmaktadır. değiştirilmesi zor alışkanlıklar arasındadır. Bu sebeple sağlığın geliştirilmesi (health promotion) çalışmaları önemlidir. fakat önlemlerin yaşama geçirilmesi zordur.’de son otuz yıl içinde kalp hastalığı ölüm hızları %70’lere kadar düşmüştür.Bu hastalık grubunda çok sayıda hastalık bulunmasına rağmen çoğunun risk faktörleri ve korunma stratejileri ortaktır. maddi ve manevi maliyetlerin yüksekliği düşünüldüğünde yaşam tarzını değiştirmeye yönelik programların önemi daha iyi anlaşılacaktır. Bu kazanımlar sayesinde kurtarılan yaşamların toplam sayısı çok büyüktür. Böylesi kazanımların sağlanması büyük oranda.D. Kanada. düzenli fiziksel hareketlilik. tütün kullanımının azaltılması gibi uygulamalar tüm sektörlerin katılımını gerektirmektedir. tuz tüketiminin azaltılması gibi önlemlerle kan basıncı ve kolesterol yüksekliği önlenebilmektedir. sigara kullanımını terk etmek gibi davranışlar doğruluğuna inanılsa da.

Kronik hastalıklar kontrol programı kapsamında sağlığın korunması ve erken ölümlerin önlenmesi amacı ile eylem planlarını ve mücadele yaklaşımlarını geliştirip kalp-damar hastalıkları. bulaşıcı olmayan hastalıkların önlenmesi ve kontrolü için 2008-2013 yıllarını kapsayan bir plan tasarısı kabul etti ve aşağıdaki hedefleri belirledi: Hedef 1: Küresel ve ulusal seviyelerde kalkınma işi içinde bulaşıcı olmayan hastalıklara tanınan öncelikleri artırmak ve tüm hükümet birimlerinin politikaları ile bu tür hastalıkların önlenmesi ve kontrolünü bütünleştirmek. bölgesel ve küresel seviyelerde gelişimin değerlendirilmesi. Avrupa Birliği ve DSÖ. Hedef 4: Bulaşıcı olmayan hastalıkların önlenmesi ve kontrolü için araştırma yapmaya teşvik etmek. 2008 yılında. Türkiye Kalp ve Damar Hastalıklarını Önleme ve Kontrol Programı Kalp ve damar hastalıklarından ölümler gelişmiş batılı ülkelerde azalma eğilimi gösterirken gelişmekte olan ülkelerde artmaktadır. kronik hastalıklara yönelik yapılanmamızı gözden geçirerek kronik hastalıklar ve sağlığın teşviki ve geliştirilmesi konularında çalışmak üzere iki yeni daire kurduk. fiziksel hareketsizlik ve zararlı alkol kullanımı için paylaşılan değiştirilebilir ana risk faktörlerini azaltmak için müdahalelerin artırılması. diyabet. Hedef 3: Bulaşıcı olmayan hastalıklar. tütün kullanımı. kronik hastalıkların hızla arttığını ve gelecekte sağlık sistemleri önünde en büyük iş yükünü oluşturacağını söylemektedir. Hedef 6: Bulaşıcı olmayan hastalıkların ve belirleyicilerinin izlenmesi ve ulusal. Dünya Sağlık Örgütü kan basıncı. Dünya Sağlık Örgütü. Hedef 2: Bulaşıcı olmayan hastalıkların önlenmesi ve kontrolü için ulusal politikalar ve planlar oluşturmak ve güçlendirmek. kolesterol ve sigara içiminin kontrolü ile kalp ve damar hastalığı görülme sıklığının yarıya indirilebileceğini bildirmektedir. Avrupa Bölgesi’ndeki kalp damar hastalıkları yükünü önemli ölçüde azaltmak ve hastalık yüklerinde ülke içinde ve ülkeler arasında bulunan hakkaniyetsizlik ve eşitliksizlikleri azaltmak amacıyla “Avrupa Kalp Sağlığı Sözleşmesi”ni imzaya açmıştır. obezite. Hedef 5: Bulaşıcı olmayan hastalıkların önlenmesi ve kontrolü için ortaklıkların teşvik edilmesi. 111 . kronik solunum yolları hastalıkları başta olmak üzere ulusal programları planlayarak uygulamaya koyduk. a. Bu noktadan hareketle. sağlıksız beslenme. Ancak toplumların yaşlanması ve beklenen yaşam süresinde görülen uzama ile gelişmiş ülkelerde kalp ve damar hastalığı sayısı artmakta ve bunlara bağlı yük ise azalmamaktadır. Bulaşıcı olmayan hastalıkların oluşturduğu hastalık yükünde önemli bir payı olan kalp ve damar hastalıkları açısından olumlu olan husus büyük ölçüde “önlenebilir” olmalarıdır.Dünya Sağlık Örgütü.

obezite ve fiziksel hareketsizlik) yönelik olarak tasarlanan ve entegre toplum tabanlı bir program olan “Türkiye Kalp ve Damar Hastalıklarını Önleme ve Kontrol Programı. Ayrıca. “Türkiye Kalp ve Damar Hastalıklarını Önleme ve Kontrol Programı. • Sağlıksız beslenme alışkanlıklarının ve şişmanlığın önlenmesi ve fiziksel hareketsizliğin giderilmesi. sürveyans ve araştırmalar. Risk Faktörlerine Yönelik Stratejik Plan ve Eylem Planı”nı tamamladıktan sonra kalp ve damar hastalıklarına dair ikincil ve üçüncül korumaya yönelik diğer yaklaşımları da içeren ulusal bir programa ihtiyaç duyduk. Risk Faktörlerine Yönelik Stratejik Plan ve Eylem Planı”nı hazırladı ve bunu uygulamaya koydu. “önlenebilir” nitelikteki kalp ve damar hastalıklarından korunma stratejilerini geliştirmek. finansman ve sektörlerarası işbirliği ve geleceğe yönelik uygulamalar da dahil. kapsamlı bir kalp ve damar hastalıklarını önleme ve kontrol programının ikincil ve üçüncül korumaya yönelik insangücü planlaması. acil tedavi hizmetleri. “Türkiye Kalp ve Damar Hastalıklarını Önleme ve Kontrol Programı. birey ve toplum için planlar yapmaktır. palyatif tedavi ve evde bakım hizmetleri. ilgili Sivil Toplum Kuruluşları işbirliği ile öncelikle üç temel risk faktörüne (tütün. • Toplumsal farkındalığı artırmak.Avrupa Kalp Sağlığı Sözleşmesi’nin ulusal imza töreni Ankara’da 25 Aralık 2007 tarihinde yapıldı ve sözleşme Sağlık Bakanı Prof. 112 . rehabilitasyon. cerrahi. Dr. kalp ve damar hastalıkları ile mücadelede başlıca risk faktörlerinin azaltılması yolu ile kalp ve damar hastalıklarını önlemek ve bu alanda kontrolü sağlamaktır. Hazırlanan ilk planın tamamlayıcısı olmak üzere ikincil ve üçüncül korumaya yönelik yüksek risk stratejilerini içeren “Kalp ve Damar Hastalıklarında İkincil ve Üçüncül Korumaya Yönelik Stratejik Plan ve Eylem Planı”nı hazırladık. Bu çerçevede Bakanlığımız. başlıca risk faktörleri konusunda olumlu ve kalıcı davranış değişiklikleri oluşturmak suretiyle insanların sağlık açısından kalitesi yüksek bir hayat sürdürmelerini sağlamaktır. • Sigara ve diğer tütün ürünlerinin kullanımının azaltılması. ilaç yönetimi. Risk Faktörlerine Yönelik Stratejik Plan ve Eylem Planı” ile amacımız daha sağlıklı bir Türkiye için. tıbbi cihaz yönetimi. teknoloji. Bu çerçevede yapılması gereken. yüksek risk stratejisi yaklaşımları içermesi gerekmektedir. • Kalp ve damar hastalıkları konusunda toplumun bilgilendirilmesi. Recep AKDAĞ ve dokuz uzmanlık derneği başkanı tarafından imzalandı. Planın kapsamı Türkiye’de kalp ve damar hastalıkları için başlıca risk faktörlerini önlemeye yönelik olarak . hasta olanlar için tedavi imkânları sağlamanın yanısıra.

bu rakamın önümüzdeki 10 yılda 350 Milyon’un üzerine çıkması beklenmektedir. b. Uluslararası Diyabet Federasyonu (IDF). Ülkemizde de artan gelişmişlik düzeyi ile birlikte hastalık görünümleri de değişime uğramaktadır. diyabetten ölümlerin önümüzdeki 10 yıl içerisinde %50’den fazla artacağını belirtmektedir. Risk Faktörleri. Araştırmalar ve Geleceğe Yönelik Uygulamalar 11. Pediatrik Kardiyoloji 7. Diyabetten ölümlerin %80’i düşük veya orta gelirli ülkelerde meydana gelmektedir. Serebrovasküler Hastalıklar-(İnme) 9. bugün bulaşıcı olmayan hastalık grupları önem kazanmıştır. acil olarak harekete geçilmezse. Örgütlenme.Bu plan şu başlıklardan oluşmaktadır: 1. Sektörler Arası İşbirliği 12. Cihaz Yönetimi 6. Her yıl ortalama 7 Milyon kişinin diyabetli hasta nüfusuna eklendiği göz önüne alınırsa. beslenme alışkanlıkları ve diğer çevresel faktörler bulaşıcı olmayan hastalıkların morbidite ve mortalitesini artırmıştır. İnsangücü ve Eğitim 3. değişen yaşam şartları ve stres faktörü. İzleme ve Değerlendirme “Risk Faktörlerine Yönelik Stratejik Plan ve Eylem Planı”nı da bu çalışma kapsamında güncelleyerek “Kalp ve Damar Hastalıklarında İkincil ve Üçüncül Korumaya Yönelik Stratejik Plan ve Eylem Planı” içinde yeniden düzenledik. DSÖ. Sürveyans. Palyatif Tedavi ve Evde Bakım Hizmetleri 10. Dünya’da 285 Milyon diyabet hastası olduğunu tahmin etmektedir. Beklenen yaşam sürelerinin uzaması. Acil Tedavi Hizmetleri ve Kardiyopulmoner Resusitasyon (CPR) 4. Koruma ve Önleme 2. 2010 yılı tahminlerine göre tüm Dünya’da 20-79 yaş arası erişkin nüfusta diyabet prevalansı %6. İlaç Yönetimi 5. 20-30 yıl öncesinin sağlık gündeminde bulaşıcı hastalıklar çok daha öncelikli iken.6 dır.8 olacağı hesaplanmaktadır. 113 . Türkiye Diyabet Önleme ve Kontrol Programı Dünya Sağlık Örgütü dünya genelinde 180 milyondan fazla insanın diyabetli olduğunu ve 2005 yılında 1. Bu değerin 2030 yılında %7. Rehabilitasyon.1 milyon kişinin diyabet nedeniyle öldüğünü tahmin etmektedir. Kardiyovasküler Cerrahi 8.

Malatya. Balıkesir. Erzincan.2 Grafik 16 Diyabetle Mücadele Alanında Yapılan Çalışmalar “Ulusal Diyabet Programı” kapsamında 2003 yılında 15 ilde (Afyon. Nevşehir. Ordu ve Van) diyabet poliklinikleri/merkezleri kurduk. Niğde. Kayseri. Bu nedenle diyabeti hem bir kronik hastalık hem de bir risk faktörü olarak görmek doğru bir yaklaşım olacaktır. Diyabetin kontrolü hedefine yönelik strateji metni ile orta ve uzun vadeli eylem planlarına yönelik düzenlediğimiz çalıştayları 15-20 Şubat 2010 tarihleri arasında geniş katılımla tamamladık ve Mart 2010 tarihinde sonuç raporunu oluşturduk. Kırıkkale.2 bulundu. Muğla. İçel. 1998 yılında yapılan Türkiye Diyabet Epidemiyoloji Çalışmasında (TURDEP I). Aynı yıl “Ulusal Diyabet-Obezite-Hipertansiyon Kontrol Programı”nı da yayımladık. Aksaray. Bu program diyabete yönelik mücadele ve diyabet yönetimi politikalarının. 2010 yılında yaptığımız 14 TURDEP-II çalışmasının ön 13 sonuçlarına göre erişkin nüfusta 12 da diyabet sıklığının %13’e ulaştığı 10 görüldü.Diyabet kronik bir hastalık olması yanında pek çok kronik hastalığın ana sebeplerindendir. Kahramanmaraş. ilgili tüm sektörlerin aktif katılımları ile hazırladık. ülkemizde tip 2 diyabet prevalansı 20 Yaş Üzeri Diyabetli Oranı (%) %7. Edirne. DSÖ’nün ilgili strateji ve eylem planlarına paralel ve günümüzün mücadele tekniklerine uygun olarak yeniden düzenleme çalışmasının bir sonucudur. “Türkiye Diyabet Önleme ve Kontrol Programı Stratejik Plan ve 1998 2010 20 Yaş Üzeri Diyabetli Oranı (%) 7. 114 . Bartın. 8 6 4 2 0 1998 2010 7. Oranın bu şekilde yükselmesi problemin önemini ve büyüklüğünü açıkca ortaya koymaktadır.2 13 Eylem Planı”nı.

saglik. Hastalık gelişiminin önlenmesi kapsamında “Türkiye’nin Hava Kirliliği ve İklim Değişikliği Sorunlarına Sağlık Açısından Yaklaşım” kitabını hazırlayarak basım ve dağıtımını yaptık. Obezite ve Endokrinolojik Hastalıklar Prevalans Çalışması (TURDEP-II) İleriye Dönük Kentsel ve Kırsal Epidemiyolojik Çalışma Türkiye Ayağı – PURE Çalışması (Prospective Urban and Rural Epidemiological Study: PURE) Türkiye Diyabet Kontrol Projesi (Diyabete Siz Yön Verin Kampanyası) Diyabette Güncelleme ve Olgu Tartışması Eğitimleri Diyabet Sohbetleri Eğitimi Projesi Diyabet 2020: Vizyon ve Hedefler Projesi c. Türkiye Kronik Hava Yolu Hastalıklarını (Astım-Koah) Önleme ve Kontrol Programı (2009–2013) Eylem Planı-GARD Kronik solunum yolu hastalıkları ile savaşmak amacıyla DSÖ liderliğinde oluşturulan “Solunum Yolu Hastalıklarına Karşı Küresel İttifak”a (GARD . GARD Türkiye yapılanması. Programı beş ana başlıkta yürütmekteyiz: • Oluşturulan programın kamuoyuna benimsetilip. • 115 . Kronik solunum hastalıklarına yönelik farkındalığı artırmak amacı ile hazırladığımız kısa filmleri televizyonlarda yayınladık.Sivil Toplum Kuruluşları ile İşbirliği İçinde Gerçekleştirdiğimiz Çalışmalar • • • • • • Türkiye Diyabet. tanıtılması çalışmaları kapsamında Bakanlığımız web sayfasından ulaşılabilecek şekilde www.The Global Alliance Against Chronic Respiratory Diseases) ülkemizde konu ile ilgili bütün kurum ve kuruluşlarla birlikte süratle katılım sağladık.tr/ GARD adresinde bir web sayfası hazırladık.gov. Bu toplantıda taslağını sunduğumuz “GARD Türkiye Eylem Planı” bu konuda Dünya’da hazırlanmış ilk eylem planı olup bu planı aktif olarak uygulamaya devam etmekteyiz. GARD Türkiye yapılanmasını tamamlamak üzere GARD İl kurullarını oluşturduk. Hipertansiyon. Dünya GARD Genel Kurulu 3031 Mayıs 2008 tarihlerinde İstanbul’da yapıldı. 3. kamu ile sivil toplumu etkin bir mücadele platformu altında buluşturması nedeniyle de örnek bir uygulama durumundadır. Programı özellikle Ulusal Tütün Kontrol Programı ile koordineli bir şekilde yürütmekte ve KOAH ve Astım hastalıklarının kontrolü için stratejik eylemler yürütmekteyiz. çalışmalarına başladılar.

komplikasyonların gelişiminin önlenmesi. farinks ve ağız boşluğu kanserleri büyük ölçüde yok edilebilecektir. 116 . serviks. İkiyüzelli bin vatandaşımız aynı yıl hayatını kanser sebebiyle yitirecektir. Kanserle mücadele konusunda 2009-2015 yılları arasını kapsayan bir ulusal kanser kontrol programı yaptık. 2030 yılında 1 milyona yakın vatandaşımız kanserle yaşıyor olacaktır. mesane. Özellikle ortaya çıkışının önlenebildiği. Analiz çalışmaları devam etmektedir. 2030 yılında 75 milyon insan kanserle yaşıyor olacaktır. 2011 yılı içerisinde yapmayı planladığımız ulusal kronik hastalıklar araştırması için ön hazırlıkları tamamladık. d. evde bakım hizmetlerinin organizasyonu ve yaygınlaştırılması çalışmaları kapsamında 24-26 Kasım 2010 tarihlerinde Evde Bakım Çalıştayı yaparak çalışma raporu hazırladık. Basamak Hekimler İçin Hizmet İçi Eğitim Modülü . taramalarla ölümün yok edilebildiği ve erken tedavinin yaşam kalitesine çok şey katabildiği kanser türlerini göz önüne alırsak korunmanın önemi artmaktadır. • Bütün bu çalışmalar izleme ve değerlendirme başlığı altında aktif olarak izlenmekte olup gerek çalışma grubu faaliyetleri gerekse izleme değerlendirme çalışmaları yıllık olarak Genel Kurulda ele alınmaktadır. Ayrıca hekimlerde kronik solunum yolu hastalıkları farkındalığı ve sigara kullanım çalışması ile halkta kronik hava yolu hastalıkları farkındalığı araştırmalarını yaptık.Eğitimci Rehberi” hazırlayarak bastırdık. Tütün ile mücadelenin başarıyla yürütülmesi ile akciğer kanseri başta olmak üzere larinks.• Hastalıkların erken dönemde tespiti ve ilerlemesinin önlenmesi çalışmaları içerisinde “Astım ve Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığının Tanı ve Tedavisinde I. 2000’li yılların başında dünyada yılda altı milyon insan kansere yakalanırken bugünkü artış hızıyla devam ederse 2030 yılında 24 milyon insan kansere yakalanacaktır. Hastalıkların etkin tedavisi. Benzer şekilde 2000’li yılların başında Türkiye’de yılda yüzelli bin insan kansere yakalanırken bugünkü artış hızıyla devam ederse 2030 yılında dörtyüz bin insan kansere yakalanacaktır. Dünya Sağlık Örgütü yetkilileri ile işbirliği içerisinde yürütülen bu programın 5 ana başlığı vardır ve bu başlıklarda gerçekleştirilen ilerlemeler aşağıda özetlenmiştir. Olağan Genel Kurulu’nu 16-17 Aralık 2010 tarihinde Ankara’da yaptık ve eylem planını güncelledik. İl temsilcileri ve tüm paydaşların katıldığı II. Kanser Savaşında Yeni ve Etkili Yaklaşım: Erken Teşhis Hayat Kurtarır Kanser hem dünyada hem de ülkemizde kardiyovasküler hastalıklardan sonra ikinci ölüm sebebi olması açısından önemli bir toplum sağlığı problemidir. 2011 yılı için hizmet içi eğitim planları yaptık. Birincil korunma ile önlenebilen en önemli kanser olan akciğer kanserleri ülkemizde ve dünyada en sık görülen kanserlerdir. bu hastalıklara yönelik rehabilitasyon hizmetleri sunulması. 17 milyon insan aynı yıl hayatını kanser sebebiyle yitirecektir. pankreas.

İki merkezimiz Dünya Sağlık Örgütünün Uluslararası Kanser Araştırma Kurumu (IARC) tarafınca da akredite oldu.d. Bu kapsam alanı ile Türkiye aktif kanser kayıtçılığında bölgesinde ve dünyada önemli bir ülke haline gelmiştir. Kanser Kayıtçılığı Kanser kaydında etkili olmadığı ortaya konmuş olan her kanseri her yerden kaydederek ülke verisi oluşturma yöntemini terk ettik. Kanser verilerimizin kalitesi her yıl rutin değerlendirmeye alındı ve uluslararası standartlara yükseltildi. 2008 yılında sekiz ilde kurduğumuz aktif kanser kayıt merkezi sayımız. 117 . Avrupa ve dünyanın gelişmiş pek çok ülkesi ile karşılaştırıldığında belirgin seviyelerde bir artış göstermektedir. yani kanser yapıcı etkenin ortadan kaldırılmasıdır. kanser kayıtları konusunda gelinen noktayı takdirle karşılamış ve Türkiye’yi diğer pek çok ülkeye örnek bir model olarak gösteren bilimsel bir çalışma yayınlamaya karar vermişlerdir. Bu konuda John Hopkins Kanser Enstitüsü Halk Sağlığı Uzmanları Kasım 2010’da yerinde ziyaret yapmış. Yeni bölgesel temsil özelliklerine göre kayıt merkezleri oluşturduk ve kanser insidansı tesbitinde son birkaç yılda ciddi düzelme elde ettik.1. Öte yandan bazı gelişmekte olan ülkeler kanser kayıt sisteminde geldiğimiz nokta itibari ile Türkiye’yi kendilerine örnek almaktadır. d. Bu kapsamda Bakanlığımızın ülke çapında ve bölgesel bazda yürüttüğü çalışmalar vardır: • Ülke Çapında Kanserden Korunma Aktiviteleri: Ülkemiz kapalı alanlarda sigara kullanımı ve tütün kontrolüne yönelik çalışmalar neticesinde Dünya Sağlık Örgütü’nün önerdiği MPOWER startejisini en iyi ve en önde uygulayan ülkelerden biri oldu. veriler 5 Kıtada Kanser İnsidansı kitabında yayınlandı. Kanserden Korunma: Kanser konusunda en etkin kontrol politikası birincil korunmadır. Ülkemizin değişik bölgeleri arasında da kanser sıklığı açısından bir fark yoktur.2. 2010 itibari ile 10’a çıkarılmış ve böylece tüm nüfusun yaklaşık %25’ini kanser gelişimi açısından aktif takibe aldık. Kanser sıklığımız.

Ülkemizin her ilinde en az bir tane olan KETEM’lerde (Kanser Erken Teşhis. cep telefonları ve baz istasyonlarıdır. Önemli bir diğer sorun da obezitedir. Son yıllarda önemli oranda tartışılan bir diğer konu elektromanyetik dalgalar.3. Biberonlarda Bifosfenol Araştırılması. Tarama ve Eğitim 0Merkezleri (KETEM) 2002 2010 123 KETEM’ler “Erken teşhis hayat kurtarır!” prensibiyle yola çıkarak meme. bölgesel düzeyde de kanser kontrol aktivitelerimiz hem bilimsel hem de kurumsal olarak devam etmektedir. Tarama ve Eğitim Merkezleri) sigara bıraktırma poliklinikleri kurduk. Nevşehir Mezotelyoma Erken Tanı Çalışmaları. Ayrıca halkımıza en doğru bilgileri kısa sürede ulaştırılabilmek için Bakanlığımız bünyesinde bir elektromanyetik dalgalar danışma kurulu oluşturduk. bu açıdan Türkiye Avrupa ülkeleri arasında ön sıralarda yer almaktadır. Kanser Erken Teşhis. Bu kapsamda tüm KETEM’lerde obezite taramaları başlattık. toplumun sağlık düzeyini yükseltmek. kolorektal ve deri kanserlerine bağlı ölümleri azaltarak. Mide Kanserlerinin Erken Teşhisine Yönelik Araştırmalar ve Onkogram Geliştirilmesi çalışmalarımızı sayabiliriz. serviks. Hekimlerin sertifikalı eğitimlerini tamamladık. Vatandaşlarımızın bu konudaki tereddütlerine son vermek üzere 5 bakanlığın işbirliği içerisinde bir yönetmelik yayınladık. Doğu Karadeniz Çernobil Sonrası Kanser Araştırmaları. köşesini sürükleyin. • Bölgesel ve Bilimsel Faaliyetler: Ülke çapında kanser kontrol aktiviteleri ile beraber. Ne yazık ki. 140 KETEM Sayıları 123 105 • 70 35 0 0 1995 0 2002 2010 Grafik 17 118 . Bunlar arasında Kocaeli Dilovası Kanser Takip Çalışmaları. rahim ağzı ve kolorektal kanserler ile ilgili tarama ve halk eğitimi programları yürütmektedir. 1995 0 d. Türkiye Sularında Ağır Metal Birikimi Araştırmaları. Danışmanlık hizmetleriyle birlikte vatandaşlarımıza ücretsiz sigara bıraktırma ilaçları sağlıyoruz.2010 yılında tütünle mücadele konusunda Bakanlığımızın gerçekleştirdiği önemli bir aktivite. Taramanın hedef grubu olan sağlam kadın ve erkeklere kanserle ilgili bilgiler ulaştırarak toplumun kanserle ilgili farkındalığını artırmak. sigara bıraktırma üniteleri ve sigara bırakma tedavilerinin bakanlığımızca karşılanmaya başlanmış olmasıdır. Grafik veri aralığının boyutunu değiştirmek için aralığın sağ alt KETEM Sayıları Hedeflerimiz: • Meme.

• İleri evrede tanı alan kanser olgularını azaltmak. Yıllardır ülkemizde birinci basamakta palyatif bakım hizmetleri göz ardı edilmiştir. Bu şekilde sağlık politikalarının geliştirilmesinde hastalar aktif rol alır hale gelmiştir. Palya-Türk adıyla yeni başlayan uluslararası bir projemiz bugün pek çok yabancı kurum tarafınca ilgi ile takip edilmektedir. d. kanser farkındalık çalışmalarımıza hız verdik. Sağlık Bakanlığı olarak artık her türlü yatırım için tüm birimlerin işbirliği ile yapılan detaylı planlamalar kullanılmaktadır. Bu eğitimlerde “Kanser Nedir? Kanserde Nasıl Beslenmelidir? Kemoterapi Nedir?” gibi birçok soru cevabı işin uzmanları tarafından cevaplandı. Bu merkezlerde ödeme gücü olmayan vatandaşlarımıza hizmetleri ücretsiz vermekteyiz. yurdun dört bir köşesinde “Hasta Okulları” adı verilen yüze yakın eğitim verdik. Böylece federasyon yetkililerine her türlü sıkıntılarını doğrudan Bakanlık yetkililerine iletme imkanı sağladık. • Yeni kanser vakalarını azaltmak. Bakanlığımız desteği ile 24 kanserli hasta ve hasta yakınları derneği bir araya gelerek bir federasyon haline ulaştı. Ülkemizde kanserli hastaların tüm tedavilerini ücretsiz yapmaktayız. kanseri yeneceğiz” sloganı ile bir yıldır yürütmekte olduğumuz ulusal farkındalık çalışması tüm yurtta geniş ses getirdi. Bakanlığımız Kanser Danışma Kurulu içerisine entegre ettik. d. Hasta Savunuculuğu ve Farkındalık Programları: Hasta haklarına son yıllarda ciddi önem vermekteyiz. Kanser Tedavisi ve Palyatif Bakım: Ülkemizde kanser tedavisi konusunda gelişmiş ülkelerde mevcut her türlü modern ve üst düzey imkan mevcuttur ve artık kanser tedavisi için yurt dışına gidilmesi gerekmemektedir.5. Sağlıkta Dönüşüm Programı kapsamında. 119 . 2009 yılında evde bakım üniteleri ile başlayan bu proje. Halkımızın merak ettiği tüm sorulara cevap bulabileceği “kansernedir. Bu kapsamda önümüzdeki 10 yıl için yapılacak tüm yatırımları Onkoloji Vizyon Çalışması içerisinde belirttik.4. 2011 yılında sertifikalı palyatif bakım hemşireliği kurslarına başlayacağız. • Taramaya katılan kişi sayısını artırmak. 2011 yılında aile hekimliğinin entegrasyonu ile devam edecektir. • Toplumda farkındalık artışını sağlamak. “Farkındayız. Kansere Karşı El Ele Platformu adında çalışan bu federasyon yetkililerini.net” isimli bir web sitesi de oluşturduk.• Hedef nüfus içinde taramaya katılan kişi yüzdesini yükseltmek. Bunun yanı sıra.

Akıl ve Ruh Sağlığı Ruh sağlığı hizmetlerinin iyileştirilmesi amacıyla 2006’da hazırlanmış olan “Türkiye Ruh Sağlığı Politikası” doğrultusunda ruh sağlığı eylem planı hazırladık. merkezin hizmet vereceği bölge ile sınırlı olmaktadır. Bu amaçla Bakanlığımıza ait ruh sağlığı hastaneleri ve bünyesinde psikiyatri kliniği veya ruh sağlığı uzmanı bulunan genel hastanelere bağlı olarak. ağır ruhsal bozukluğu (bilişsel. Asya pasifik ülkelerinde yürüyen kanser problemleri ve kanser kontrol aktivitelerinin anlatıldığı “Uluslararası Kanser Önleme Kitabı 2010”u yayımladık.1. yönetsel ve sosyal beceri alanlarındaki yıkıcı etkisi nedeniyle yeti yitimi ile giden şizofreni ve benzeri psikotik bozukluklar ve duygudurum bozuklukları gibi kronik ruhsal hastalıkları) olan hastalara. Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu il müdürlükleri ve diğer kurum ve kuruluşlar tarafından tutulmakta olan kayıtları da kullanarak tespit ediyor ve kendi veri tabanını oluşturuyor. Merkeze devamı sağlanan hastaların psikiyatrik ve sosyal profillerinin sosyodemografik veri formu ve ölçeklerle belirlenmesi ve hizmetin sona ermesinden sonra hasta dosyalarının ilgili mevzuata uygun olarak arşivlenmesini sağlıyoruz.Farkındalık çalışmalarımızı uluslararası platformlarda da devam ettiriyoruz. kaymakamlık. Merkezin faaliyeti. Merkez. psikososyal destek hizmetlerinin verilmesi. Öte yandan Uluslararası Kanser Araştırmaları Derneği (IARC) üyeliğimiz de gerçekleşti. Türkiye IARC’ın Doğu Avrupa Bölgesinde Araştırma Merkezi olacaktır. Aynı yıl içerisinde Bakanlığımız Dünya Kanser Örgütü’nün (UICC) de resmi üyesi oldu. ruh sağlığı uzmanın sorumluluğunda faaliyet göstermek üzere merkezler oluşturmaya karar verdik. İhtiyaç duyulan illerde birden fazla merkez kurabiliriz. 120 . hizmet verdiği bölgede ikamet eden ağır ruhsal bozukluğu olan hastaları. Karadeniz Ülkeleri Meme ve Servikal Kanser Önleme Konsorsiyumu Eş Başkanlığı’nı yürüttük. hizmet vereceği nüfusun demografik yapısı ve epidemiyolojik özellikleri dikkate alarak belirliyoruz. takip ve tedavilerinin gerektiğinde evde sağlık hizmetleri uygulamasına entegre bir şekilde yaşadıkları ortamda sunulmasını sağlamaktır. aile hekimleri.Toplum Temelli Ruh Sağlığı Hizmetleri: Toplum temelli ruh sağlığı hizmetinin amacı. e. psikiyatri klinikleri. Merkezleri. e. Türkiye 2010 yılında Asya Pasifik Kanser Önleme Derneği Başkanlığını yürüttü. 2008 yılında Ortadoğu Kanser Konsorsiyumu (MECC) başkanlığı ve 2010 yılında da.

Evde ziyaret edilmesine rağmen merkeze gelmesi sağlanamayan hasta. ilgili uzman tabip tarafından evde ziyaret edilerek değerlendiriliyor ve değerlendirme sonucuna göre ya merkeze davet ediliyor ya da evde sağlık hizmeti birimi ile gerekli koordinasyon sağlanarak evde takip programı belirleniyor. hemşire. kendisine bağlı bölgedeki ağır ruhsal rahatsızlığı olan hastaları tespit ediyor ve bu hasta veya ailesi ile telefon yoluyla irtibat kuruyor. Merkezde hizmet alacak kişinin durumu ve sunulacak hizmet belirleniyor. Merkez tarafından gezici hizmet vermek üzere görevlendirilen ekibin ulaşımı ile gerektiğinde hastaların nakli için kullanılmak üzere bir hasta nakil aracı tahsisi yapıyoruz. Merkeze gelemeyecek durumda olan hastalar evde ziyaret ediliyor ve durumları belirlenerek merkeze davet ediliyor. psikolog. Hastalarımızın sosyal güvenlik kapsamında bu hizmetleri alabilmesi için SGK ile çalışmalar yürüttük. Başvuru ve hastanın merkeze kabulü: • • • • • • Merkez. temizlik elemanı. Halihazırda 12 merkezi hizmete soktuk. hastanın bizzat kendisi veya hasta yakınları tarafından talep yapılabiliyor. Merkezde ruh sağlığı ve hastalıkları uzmanı. Merkez hizmetlerinden yararlanmak için. Söz konusu merkezlerin ülke geneline yaygınlaştırılma süreci tamamlandığında her 150-200 bin nüfusa bir toplum ruh sağlığı merkezinin hizmet vermesini planlıyoruz. şoför. idari ve teknik personel. 121 • • . Bu çerçevede Bolu İzzet Baysal Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Hastanesinde toplum temelli ruh sağlığı hizmet modeline geçişte örnek teşkil etmek üzere Mayıs 2008’de bir toplum ruh sağlığı merkezi açarak sistemi oluşturma çalışmalarına başladık. tıbbi sekreter. Takip ve tedavi planı oluşturularak hizmeti alacak hasta ve hasta yakınları bilgilendiriliyor. Evde ziyaret programına göre ekipte yer alan hekim dışı personelin görev saatleri ve uygulayacakları işlemler belirleniyor. iş uğraş terapisti ve/veya usta öğretici. Bu konuda açılacak merkezlerin işleyişine dair bir yönerge hazırladık. sosyal çalışmacı. görev dağılımı yapılarak ilgililere tebliğ ediliyor. Merkez ve uygulamalar konusunda bilgilendirme yapılarak hasta merkeze davet ediliyor. güvenlik görevlisi çalışıyor. Takip edilen hastanın bir başka toplum ruh sağlığı merkezinin sorumlu olduğu bölgeye taşınması durumunda gerekli bilgi ve belgeyi bu merkeze gönderiyoruz.Gerekli müdahale ve hizmet planlamalarını yapabilmek amacıyla hizmet verilen nüfusun demografik yapısını dikkate alarak gerekli verileri toplayıp değerlendiriyoruz. Pilot projenin olumlu sonuçlarına dayanarak toplum temelli ruh sağlığı modelinin ülke geneline yaygınlaştırılmasına karar verdik.

Başvuru sahibi hastalara veya aile bireylerine başvuru sonucu menfi olduğunda gerekçeli açıklama yapılıyor. Merkezde verilecek hizmetin kapsamı. tedavisini planlayan ruh sağlığı ve hastalıkları uzmanı tabip veya merkezde görevli uzman tabip tarafından değerlendiriliyor. Yazılı beyan verilmemesi halinde bu durum ilgili personel tarafından tutanak altına alınıyor. • • • • • 122 . tedavi planının uygulanmaması halinde oluşabilecek riskler hastanın kendisine veya hasta yakınlarına anlatılıyor. Merkeze kabulü uygun görülen hastanın bu durumu sağlık kurulu raporuyla belgeleniyor. Merkeze kabulü yapılan hasta ile ilgili aile hekimine bilgi veriliyor.• Bu durumda. Buna rağmen hizmet kabul edilmiyor ise yazılı beyan isteniyor. merkezde verilen hizmetlere uygunluğu ve tedavi sorumluluğu açısından hastanın durumu. tanısını koyup. Merkezce önerilen tedavi planının hastanın kendisi veya yakını tarafından kabul edilmemesi durumunda. süresi ve hizmetin plan ve programı sorumlu tabibin başkanlığındaki tedavi ekibince karara bağlanıyor ve hizmeti alacak hasta veya hasta yakınları bilgilendiriliyor.

Çocuk İstismarı ve Çocuk İhmali ile Mücadele Hizmetleri Yetişkinlik döneminde yaşanan risklerden belki de daha öncelikli olarak çocukluk döneminde karşılaşılan durumlar yetişkin ruh sağlığı bozukluklarının önemli habercileri olarak görülmelidir. toplum ve sağlık sistemleri için uzun dönemde yararlar sağlayacaktır. Beyin gelişimi büyük oranda gebelik döneminde ve yaşamın ilk beş yılında oluşur. Ruh sağlığı hizmetlerinin önemli bir bölümünü özellikle riskli gruplara yönelik olmak üzere koruyucu ruh sağlığı hizmetleri oluşturmaktadır. Bu çalışmaların sonucunda daha önceki yıllarda 8 bölge hastanesi temelinde verilen ruh sağlığı hizmetlerine halkımız kendi yaşadığı ilde rahatlıkla ulaşmaya başladı. zeki. bireyler. Bu hassasiyet ve ihtiyaçları göz önünde tutarak çocuk ve ergen sağlığının geliştirilmesi. Bu kapsamda Bakanlığımızca özel gruplara yönelik programlar yürütülmektedir. artan şiddet ve suçluluğu azaltmak. daha yetenekli. İnsanın yaşam boyu kullanacağı becerileri. 123 . Bu yönde yatak planlamasını yaptık ve ülke genelinde ruh sağlığı yataklarını artırma çalışmalarına başladık. ruh sağlığı sorunlarının önlenmesi ve bu hizmetlerin Birinci Basamak Sağlık Hizmetlerine entegre edilmesi amacıyla 2005 yılında “Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi Şube Müdürlüğü”nü kurduk. e. Bireylerinin yaşam boyu sağlığını korumak. beynin hızlı gelişim döneminin önemini fark etmeli ve bu dönemde çocuklarının gelişimini desteklemelidir. ruhsal ve sosyal sağlığı. Dolayısıyla. İnsanın yaşam boyu bedensel. sosyoekonomik eşitsizlikleri makul düzeylere indirmek için toplum öncelikle. beyninin gelişimiyle yakından ilişkilidir. çevreyle ilişki yetenekleri ve kişiliği de beyin gelişimi ile birlikte büyük ölçüde bu yıllarda gelişir. Bu kapsamda her ile psikiyatri uzmanı atadık.2. ruhsal sorunlar yaşayan hastalara genel hastaneler içinde hizmet verme stratejisini ülke stratejimiz olarak belirledik. çocukların ve ergenlerin ruh sağlığını desteklemek. öğrenme kapasitesi.Toplum ruh sağlığı merkezlerinin açılmasının yanında izole ruh sağlığı hastaneleri oluşturmama. başarılı ve kapasiteli bireyler yetiştirmek. En küçük ilde en az 5 yatak olmak üzere psikiyatri kliniklerinin açılmasını sağladık.

Programla yine aynı dönemde 623.026. riskleri gözlemlemektedir. Program kapsamında 2006-2010 yılları arasında birinci basamakta çalışan 8. zihinsel veya cinsel gelişimlerini engelleyen ya da beden veya ruh sağlığına zarar veren.023 ebe/hemşireye eğitim verdik. 1. Eğitim alan ebe/ hemşireler gebelik döneminden itibaren anne ve baba ile görüşmeler yaparak çocuğu izlemekte ve görüşme ile beslenme. Bilindiği gibi bebek ve çocuk. hemşirelere ve hekimlere vermekteyiz. bakmakla yükümlü kimseler ve diğer yetişkinler tarafından fiziksel. anne/baba ruhsal bozuklukları. 1.374 hekime. Çocuğun. gebe ve çocuğu birinci basamakta biyopsikososyal bakış açısı ile izlemekteyiz. Program kapsamında bu döneme yönelik izlenen risk faktörleri.415 bebek. Riskli olgu tespit eden ebe/hemşire tespit etmiş olduğu riskli olguları hekime yönlendirir. Hekim tedavi planını uygulayarak gerekli durumlarda ikinci basamağa veya destek alabileceği kurumlara yönlendirir. gelişimin en hızlı olduğu gebelik ve 0-6 yaş döneminde çocuğu destekleyip ruhsal. çocuğa yönelik ihmal/istismar gibi risk faktörleridir. zihinsel ve psikolojik bozukluklar ile bireylerde yaşam boyu iş gücü yitimi. Söz konusu programın eğitimlerini birinci basamakta çalışan ebelere. aile planlaması.467. birinci basamak sağlık hizmetleri içine çocuğun ruhsal ve sosyal gelişimini izleme ve destekleme boyutlarını entegre ederek. fiziksel veya psikolojik gelişimi için gerekli ihtiyaçların karşılanmaması ise “çocuk ihmali” olarak tanımlanmaktadır. 0-6 yaş dönemine yönelik hizmet vermek amacıyla başlatılan “Çocuğun Psikososyal Gelişimini Destekleme (ÇPGD) Programı”nın ülke geneline yaygınlaştırılması çalışmalarını 2005 yılında başlattık. ihmal edilen veya istismara uğrayan çocuklara verilen hizmetler alanındaki eksiklikleri gidermek amacı ile çalışmalara başladık ve ilk aşama olarak da cinsel istismara uğrayan çocukları ele aldık. psikososyal gelişimi destekleme yöntemlerini birinci basamak sağlık hizmetlerine entegre ederek. uzun süreli ve yineleyici tetkik ve tedaviler nedeniyle topluma önemli ekonomik yük getiren bir sağlık sorunudur. beslenme yetersizliği düzeyinde yoksulluk. Çocuğun sağlığı.737 çocuk ve 373. Çocuklarımızın her açıdan korunması. gelişim döneminde bazı risk faktörleriyle karşı karşıya kalabilmektedir. sosyal ve bedensel olarak sağlıklı nesiller yetişmesini sağlamaktır. Eğitimler devam etmektedir. geleceğimize yönelik en büyük yatırımdır.502 babaya hizmet verdik. sigaranın zararları konusunda temel bilgiler vererek. 124 . Çocuk istismarı ve ihmali gerçek boyutları iyi bilinmeyen çok ciddi toplumsal bir sorun olmanın yanı sıra yol açtığı bedensel. duygusal. gelişim gerilikleri. Çocukluk döneminde maruz kalınan ihmal ve istismar çocukları en çok örseleyen travma alanlarının başında gelmektedir. şiddet. Programla. Bu programın amacı.Bursa ilinde pilot olarak yürütülen. Bütün aile hekimleri ve aile sağlığı elemanları 2012 sonuna kadar bu eğitimleri almış olacaktır. Bakanlık olarak. 22. kaza sonucu olmayan durumlarla karşı karşıya bırakılmasına çocuk istismarı denmektedir.040 gebe.

“Çocuk İzlem Merkezi”nin amacı. Ayrıca yine “çocuğun psikososyal gelişimini destekleme programı” çerçevesinde anneler ve çocuklar ile çok yakın çalışan birinci basamaktaki ebe. Bunun için 0-6 yaş arası tüm çocuklarımızın belirli standartlar içinde izlemlerini sağlamak amacı ile oluşturduğumuz çocuk izlem protokollerinin içine otizmin erken tanılanmasını da sağlayacak “gelişimi izleme ve destekleme rehberi” modülü yerleştirdik. Milli Eğitim Bakanlığı. 2 Psikolog. Etiyolojisi bilinmeyen otizmli hastaların tedavisinde erken dönemde yoğun bir özel eğitim programı önerilmektedir. SHÇEK’in ve kolluk kuvvetlerinin temsilcileri de merkezde bulunmakta. 18 Ekim 2010 tarihi itibariyle hizmet vermeye başladı. Çocuk adli süreç içinde başka bir kuruma yönlendirilmemekte.Bilindiği üzere ülkemizde istismara uğrayan çocuklar kolluk kuvvetleri. Bu merkezdeki yapıyı geliştirerek 2011 sonuna kadar ülke geneline yaygınlaştıracağız. sosyal inceleme de dahil olmak üzere çocuğa yönelik çalışmalar bu merkez üzerinden yapılmaktadır. Söz konusu merkez. bu şekilde sekonder örselenme en aza indirgenmektedir. Merkezde 1 Adli Tıp Uzmanı. Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu. istismara ilişkin mükerrer sorulara maruz kalmakta ve ruhsal açıdan bu durumdan olumsuz etkilenmektedir.3. sosyal etkileşim ve iletişimde önemli ölçüde bozulma ve ilgi ve etkinliklerin belirgin sınırlılığı gibi özelliklerle ortaya çıkan gelişimsel bir sendrom olarak tanımlanmaktadır. hemşire ve doktorlarımıza. 125 . Adalet Bakanlığı. bu kurumlara hizmet etmek ve bunu yaparken kurumları çocuğun ayağına getirerek kurumların tüm gereksinimlerini karşılarken. Bu modülde göz teması kurma gibi otizmde erken tanıyı sağlayabilecek. Erken tanılama aşamasında halkımızın yaygın olarak kullandığı birinci basamak hizmetleri önem taşımaktadır. Otizm üç yaşından önce başlayan. adli merciler ve sağlık kurumları tarafından ayrı ayrı değerlendirilmekte. çocuğu da sistem içinde ikincil örselenmeden korumaktır. Bu aksaklıkları gidermek üzere Bakanlığımız koordinatörlüğünde. Ankara’da pilot olarak “Çocuk İzlem Merkezi”(ÇİM) kurduk. 1 Psikolojik Danışman ve 1 Hemşire bulunmakta ayrıca savcı ve baro tarafından görevlendirilen bir avukat vakayı merkezde değerlendirmektedir. otizmi de içeren herhangi bir gelişimsel bozukluğu erken tespit edebilmeleri için eğitim vermekteyiz. İçişleri Bakanlığı ve Diyanet İşleri Başkanlığı’nın da katılımı ile 2010 yılı Ocak ayında bir çalışma başlattık. Ayrıca bu kurumlarda çocukla görüşme yapan kişiler çoğu zaman çocuğun ruhsal durumunu gözetebilecek bir görüşme yapabilmek için eğitim almamış kişiler olmaktadır.Otizm ile Mücadele Hizmetleri Bir diğer çalışma alanımız çocukluk döneminde başlayan ve çocuğun gelişimini önemli ölçüde etkileyen otizm ile mücadeledir. 3 Sosyal Hizmet Uzmanı. belirtileri taramaktayız. bu değerlendirmeler esnasında çocuk. e. cinsel istismar olgularının toplumsal kurumlardaki yönetimi sırasında.

Teşhis alanında kat ettiğimiz bir diğer gelişme de Dünya’da bu hastalıkların tanılanmasında altın standart olarak kabul edilen tanı testlerini (ADI ve ADOS) Türkçe’ye kazandırmamızdır. bu ihtiyaçları birinci basamak sağlık hizmeti kapsamında karşılamak üzere ülkemizde bu alanda çalışan uzmanların katkılarıyla birinci basamak hekimlere yönelik olarak hazırlanan “Yaşlı Sağlığı Tanı Tedavi Rehberi” ile DSÖ tarafından geliştirilen “Yaşlı Dostu Birinci Basamak Sağlık Hizmetleri İçin Materyalin (Age-friendly Primary Health Care -PHC. yaşlılarımızın sağlıklı beslenmeleri konusunda bir rehber olan “Yaşlılarda Beslenme” kitaplarını da hazırladık. Yaşlılarımızın sağlık eğitimlerinde kullanılmak üzere “Eğiticiler İçin Yaşlı Sağlığı Rehberi”. Otizm tanısı almış çocukların erken çocuklukta (2-6 yaş) yoğun bir rehabilitasyon-eğitime tabi tutulması ile ileride yaşıtları ile örgün eğitime devamının sağlanmasını hedeflemekteyiz. Merkezde çalışacak personelin eğitimlerini tamamlamış durumdayız. bunun yanında rehabilitasyon süreçlerinde çok önemli olan konuşma terapisi gibi hizmetleri tek çatı altında yürütecek Türkiye’nin ilk “otizm mükemmeliyet merkezi”ni açtık.Centres Toolkiti)” Türkçe basımını yaptık ve dağıttık.7 yıla uzadı. genetik sorunlar gibi birlikte bulunabilecek sorunlar açısından da değerlendirmesini sağlayabilecek.1 olmak üzere toplamda 73. vakanın sadece psikiyatrik değerlendirilmesini değil aynı zamanda işitme. 2000 yılında 70. f.37’sini.4 yıl olan doğumda beklenen yaşam süresi 2009 yılı için erkeklerde 71.5 kadınlarda 76. Merkez aynı zamanda bir eğitim kliniği olarak da faaliyet göstermektedir. Sağlık açısından özel ihtiyaçları bulunan yaşlılarımıza yönelik sağlık hizmetlerinin kalitesini artırmak. 2010 ADNKS sonuçlarına göre ise %7’sini. Bu konuda Milli Eğitim Bakanlığı ile ortak çalışmalarımıza devam ediyoruz. Bu nedenle bu alanda eğitim verebilecek.Birinci basamakta riskli veya şüpheli tanı olarak değerlendirilen vakaların zaman kaybetmeden ilgili uzmanlar tarafından değerlendirilmesi gerekmektedir. 60 yaş üzeri nüfus ise %10’nu oluşturmaktadır (TÜİK). Zira otizmde etkinliği gösterilmiş en önemli tedavi rehabilitasyon aracı erken özel eğitimdir. Rehabilitasyon-eğitim alanlarında ise Sağlık Bakanlığı ve Milli Eğitim Bakanlığı’nın koordinasyonu gerekmektedir. Bakanlığımız aynı zamanda Devlet Planlama Teşkilatı ve SHÇEK önderliğinde hazırlanan “Türkiye’de Yaşlıların Durumu ve Yaşlanma Ulusal Eylem Planı”nın aktif paydaşlarından birisidir. 126 . Türkiye’de doğumda beklenen yaşam süresi giderek artmaktadır. Yaşlı Sağlığı Ülkemiz 2000 yılı verilerine göre 65 yaş üzeri nüfus genel nüfusun %5.

ekonomik ve çevresel tabanda verilen tüm desteklerin bileşimi Sağlığın Teşviki ve Geliştirilmesi (Health Promotion) olarak adlandırılmaktadır. tanıtım. • Sağlığı geniş ölçekli kalkınma gündeminin merkezine yerleştirir. sağlığına zarar verebilecek kötü alışkanlıklardan kaçınan ve sağlığının korunması için sağlık kontrollerini yaptıran birey sağlığını daha iyi koruyup geliştirebilecektir. Hayatın her noktasında daha sağlıklı bir hayat yönünde davranış geliştirilmesi önemlidir. kişilerin kendi sağlıkları konusunda sorumluluk alması ve karar süreçlerine katılımlarının sağlanması bu yöndeki önemli adımlardır. insanların kendi sağlıkları üzerindeki kontrollerini artırmalarını ve sağlıklarını geliştirmelerini sağlama sürecidir. fiziksel aktivitenin teşviki. 127 . Sağlığın geliştirilmesi. bedenen ve sosyal yönden iyilik halinin devamını sağlayacak bir yaşayış tarzının benimsenmesini hedeflemekteyiz. Sağlığın korunması ve geliştirilmesine yönelik davranış değişikliği oluşturmak amacı ile verilen sağlık eğitimi ile örgütsel. • Önde gelen risk faktörleri ve altta yatan sağlık belirleyicilerine hitap eder.7. • Sürdürülebilir sağlık sistemlerinin güçlendirilmesine yardım eder. vatandaşların kendi sağlıkları üzerinde kontrol yeteneklerini artırma ve sağlıklarını etkileyebilecek konularda bireylerin karar süreçlerine aktif katılımlarını sağlamak hedefleri vurgulanmıştır. Sağlığın Teşviki ve Geliştirilmesi Sağlıklı bir hayat sürmek için bireyin sağlıklı yaşam alışkanlıkları edinmiş olması gerekmektedir. sağlıklı beslenme alışkanlığı vb. Bakanlığımızın 2010 – 2014 arası yıllardaki hedeflerini gösteren Stratejik Planında ilk stratejik amaç “Sağlığa yönelik risklerden toplumu korumak” olarak yer almaktadır. Sağlığın teşviki ve geliştirilmesi faaliyetleri: • Erken yaşta ölümlerin ve maluliyetin azaltılmasına yardımcı olur. düzenli hareket eden. Bu stratejik amacın alt maddesinde birey sağlığının korunması ve sağlık düzeyinin yükseltilmesi için. Toplumda sağlıklı hayat davranışlarını geliştirecek şekilde (tütün ve alkol kullanımının azaltılması. Bireylerin bilinçlenmesi ve kendi sağlıkları üzerinde doğru karar verebilecek bilgi birikimini kazanmaları ve sağlığı doğrudan ve dolaylı olarak etkileyen faktörlerin ve sosyal belirleyicilerin iyileştirilmesi ile ruhen. bilgilendirme ve bilinçlendirme faaliyetlerini desteklemekteyiz. obezitenin önlenmesi. hijyen. İyi ve doğru beslenen. Sağlığın teşviki ve geliştirilmesi kapsamında risk faktörlerinden korunma programlarıyla.) farkındalık oluşturması ve bilgi düzeyinin arttırılması.

• Sağlığın Geliştirilmesi alanında. yaşlı sağlığı vb. Sağlık hizmetlerine ihtiyaç duyulduğu andan itibaren. analizi. eğitim ve kapasite geliştirme. alkol kullanımı. Bu amaca ulaşma. Bu amaca giderken de en öncelikli ilke insanların hastalanmasının önlenmesi ve sağlıklı hayat için beklentilerinin karşılanmasıdır.) dâhil. ilaç. sağlığı teşvik eden iş yerleri. hiperglisemi vb.Hayatın seyrine etki edebilecek bütün faktörler sağlıklı hayata erişime olumlu/olumsuz etki yapma potansiyeli taşımaktadır. ruh sağlığı. temel sağlık göstergelerinde sağlanacak ilerlemelerle gösterilecektir. risk faktörleri dâhil. ihtiyaç nispetinde. gerekli olan hizmetlere erişimin önündeki bürokratik. ağız ve diş sağlığı. öncelikli sorunlar ve öncelikli grupların tespit edilmesi. ihtiyaca uygun. Sağlık Bakanlığının “Sağlığın Teşviki ve Geliştirilmesi” kapsamında yürüttüğü çalışmalar: • Adolesan sağlığı. hizmet arzının yetersizliği veya dengesizliği. kişilerin. çözüm önerileri geliştirilmesi ve çıktıların ilgili tüm sektör ve paydaşlarla paylaşımı. tütün mamulleri kullanımı. yüksek tansiyon. dezavantajlı grup içinde olma gibi engellerin ortadan kaldırılması. sağlıklı okullar. Bu kapsamda sağlığı geliştirme uygulamaları. Fertlerin kendi sağlıkları konusundaki karar süreçlerine katılımlarının sağlanması. Uygulanacak sağlık politikalarının nihai amacı. • “Sağlığın Geliştirilmesi” göstergeleri başta olmak üzere Sağlık Bakanlığı tarafından geliştirilen veriler izlenerek. doğru sağlık davranışlarının geniş halk kitlelerince uygulanmasının sağlanmasıdır. sağlıksız beslenme. Bu yüzden sağlığın dışındaki diğer sektörlerin de bu konudaki farkındalıklarını artırmak ve çok sektörlü sağlık sorumluluğunu harekete geçirmek gerekmektedir. kişisel seçim ve sosyal sorumluluklarını geliştirerek kendi sağlıklarını geliştirmelerini sağlayacak süreci ifade etmektedir. finansal. sağlıklı beslenme.) ve risk faktörleri (tütün. etkili iletişim ve tedavi sırasında sosyal destek ağlarına erişiminin sağlanması insan odaklı bir sistemin önemli köşe taşlarını oluşturmaktadır. araştırma ve değerlendirme. yürütülmesi. üreme sağlığı. hakkaniyetli bir şekilde ve zamanında ulaşılmasının temini gereklidir. fiziksel aktivite. fiziksel inaktivite. Anne ve çocuk ölümlerinin azaltılması ve doğuşta beklenen yaşam süresinin artırılması bu yöndeki en somut göstergelerdir. bölge farklılıkları. sağlıklı şehirler. ilaç bağımlılığı. raporlanması. saygınlık. alkol. Sağlığın geliştirilmesindeki amaç. obezite. ana-çocuk sağlığı. kolesterol yüksekliği. sağlığı teşvik eden hastaneler. halkla ilişkiler ve halkı bilgilendirme kampanyaları. 128 . ihtiyaç duyulan bütün hizmetlere. obezite. gerekli araştırmaların planlanması. sağlıklı davranış geliştirme. toplumun sağlık ve bununla bağlantılı olarak refah ve mutluluk düzeylerinin yükseltilmesidir. gerekli tarama programlarının planlanması ve yürütülmesinin sağlanması.

yerel yönetimler. için danışmanlık hizmeti sağlamak. sosyal pazarlama teknikleri ile toplum ve hastaların eğitilmesi ve yetkilendirilmesine yönelik faaliyetlerde bulunulması. işyerleri vb. OECD. yerel ve uluslararası düzeylerde politikalar geliştirilmesinin. yerel yönetimler. Avrupa Birliği. işbirliği ve ortak sağlığın geliştirilmesi programları yürütülmesinin sağlanması. bölgesel. • Uluslararası kuruluşlarla (Dünya Sağlık Örgütü. sivil toplum örgütleri vb. uygulanmasının ve önlemler alınmasının savunulması ve desteklenmesi. sivil toplum örgütleri. • Sağlık ve Sağlığın Geliştirilmesi alanlarındaki çalışmalar kapsamında medya. Amerikan Hastalıkların Kontrolü ve Önlenmesi Merkezleri (CDC) vb. ile işbirliği içerisinde ulusal sağlığın geliştirilmesi programları yürütülmesi. • Sağlık çalışanlarına ve halka yönelik bilgilendirme kampanyaları yürütülmesi. • Kamu kurum ve kuruluşları. ulusal/ uluslararası kurumlar. raporlanması ve sonuçların tüm sektör ve paydaşlarla paylaşılması  • Sağlığın Geliştirilmesi alanında kanıta dayalı politikalar ve kapsamlı sağlık stratejileri geliştirmek. • Sağlık tedavi harcamalarıyla ilgili yönleri de dahil. kamu kurum ve kuruluşları. gerektiğinde kitlesel medyayı da kullanarak. sivil toplum örgütleri vb.) koordinasyon. 129 . ile gerekli iletişimi sağlayarak katılım ve hedef kitleye uygun erişimin sağlanması. yürütülmesi. Ulusal planlar ve politikaların ne kadar benimsendiğinin ve uygulamaya konulduğunun düzenli olarak değerlendirilmesi. • Sağlığın teşviki ve geliştirilmesi alanında farkındalığı artırmak için geniş tabanlı toplumsal koalisyon geliştirip. üniversiteler ve diğer örgün eğitim kurumları. • Sağlıklı davranışları teşvik edecek ulusal. • Sağlığın Geliştirilmesi alanında Sağlık Bakanlığı birimleri ve diğer ilgili bakanlıklar. • Sağlığın Geliştirilmesi alanında yapılan çalışmaların izlenmesi için ulusal ve uluslararası sağlık örgütleri ve sivil toplum örgütleri ile işbirliği sağlamak. toplum sağlığının iyileştirilmesi ve korunmasına yönelik çeşitli programların etkisini içeren “etki değerlendirme” çalışmalarının planlanması.• Sağlığın Geliştirilmesi göstergeleri başta olmak üzere Sağlık Bakanlığı tarafından geliştirilen veriler izlenerek kabul edilmiş hedefler bağlamında.

Sigara. Recep Akdağ tarafından 2004 yılında imzalanmış. başta kanserler olmak üzere pek çok hastalığın ortaya çıkmasında en önemli role sahiptir. 19 Mayıs 2008 tarihinden itibaren uygulanmaya başlayan ve pasif içiciliğin önlenmesini hedefleyen tedbirler halkımız tarafından % 95 oranında destek görmüştür. Sağlık Bakanı’na.Program gereğince 4207 sayılı Tütün Ürünlerinin Zararlarının Önlenmesi ve Kontrolü Hakkında Kanun’da yapılan değişikliklerle sigara ve tütün ürünleri kullanımına ilişkin yeni düzenlemeler getirilmiş. Tütün. Dünya Sağlık Örgütü 2008 yılında T. 2010 yılında da T. Ülkemiz. Önlenebilir hastalık ve ölüm sebeplerinin en önde gelenlerinden biridir.C.000 kişi tütün kullanımına bağlı hastalıklar nedeniyle hayatını kaybetmektedir. çocuk ve erişkinlikte ölüme kadar götüren ellinin üzerinde sağlık problemine yol açmaktadır. Ülkemizde her yıl yaklaşık 100. tütün kontrol çalışmaları ve mevcut yasal düzenlemelerin kapsayıcılığı açısından dünyada altıncı. Avrupa’ da ise üçüncü ülke olup örnek gösterilmektedir. Günümüzde %80’i gelişmekte olan ülkelerde olmak üzere. Ülkemiz tütün tüketimi açısından Avrupa’da üçüncü dünyada yedinci sırada bulunmakta. doğum öncesi dönemden başlayarak. a. Dumansız Hava Sahası Ülkemizde sigara önemli bir halk sağlığı sorunudur.7.3 milyar kişi ülkemizde ise 16 milyon kişi sigara içmektedir. Tütün tüketimi. bu doğrultuda hazırlanan “Ulusal Tütün Kontrol Programı” Aralık 2007’de Sayın Başbakanımız tarafından açıklanmıştır. dünyada 1. Alkol ve Madde Bağımlılığı ile Mücadele Risk Faktörlerine Karşı Savaşta En Büyük Adım. Başbakanı’na “Sigarayla Mücadele Ödülü” verdi.C. Dünya Sağlık Örgütü tarafından hazırlanan ve halen 171 ülkenin imzaladığı “Tütün Kontrolü Çerçeve Sözleşmesi” (TKÇS) Sağlık Bakanı Prof. Dr. yetişkin erkeklerde bağımlılık oranı %50 civarında hesaplanmaktadır. 130 .

• Kamusal alanlarda %57 . Ekim 2010 tarihinde ALO 171 sigara bırakma danışma hattının faaliyete geçirilmesi. üst solunum ve alt solunum yolu enfeksiyonu olmak üzere 11 hastalığın başvuru oranları Marmara Üniversitesi uzmanlarınca incelendi. sigara bırakma tedavilerinde kullanılan ilaçların doktor kontrolünde ücretsiz olarak dağıtılması gibi çalışmalar da yürütmektedir. tütün ve tütün ürünlerine başlamayı önleyici tedbirler almanın yanında mevcut sigara bağımlılarına yönelik. Solunum yolu enfeksiyonu ve astım krizi nedeniyle başvurularda %20 civarında azalma tespit edildi.2’ye düşmüş sigara kullanım 30 oranları %2. 131 .%90 arasında azalma tespit edilmiştir.4 karşılaştırıldığında  toplum genelinde sigara kullananların oranı %33. sigara bırakma polikliniklerinin kurulması ve sayılarının artırılması.%97 • Hastanelerde %75 • Alışveriş merkezlerinde %89 • Özel işletmelerde %78 . İstanbul’da Bakanlığımıza bağlı hastanelere astım krizleri.1’e düşmüştür. TÜİK tarafından 2006 ve 2008 yıllarında yapılan Küresel Yetişkin 35 Tütün Araştırması sonuçları 33. Grafik 18 Kaynak : TÜİK 2010 Yasak olmamasına rağmen sigara kullananların %19’u evde sigara içmeyi bırakmıştır.2 azalmıştır. Kanunun uygulamasından sonra beklendiği gibi özellikle erkeklerde kalp ve solunum hastalıkları ve felç nedeni ile acil başvurular azalmıştır. 15 Yaş Üzeri Nüfusun Sigara içme Oranı (%) Halk Sağlığı Uzmanları Derneği (HASUDER) tarafından 2010 yılında Ankara’da 112 Acil Sağlık Hizmetlerine sigara kaynaklı hastalıklara bağlı başvurular incelenmiştir. 2010 yılında sigara kullananların oranı %27. 25 Çalışanların %44’ü mesai saatlerinde 2006 2008 2010 daha az sigara tüketmeye başlamıştır. Yapılan ölçümlerde kapalı ortam havasındaki partikül miktarında.4’ten 31.Bakanlığımız. Kadınlarda da kalp ve solunum hastalıkları nedeni ile olan başvurularda azalma olmuştur. 19 Temmuz 2009 – 1 Temmuz 2010 arasında.1 kullanmayı bırakma eğilimi gençler arasında daha yaygın bulunmuştur. Sigara içenlerin ortalama %7’si sigarayı bırakmış olup tütün ve ürünlerini 27. Küresel Yetişkin Tütün Araştırması 2010 yılında tekrarlanmıştır.2 %31.

Türkiye yapılan değerlendirmede Türkiye’nin 30 Avrupa ülkesi arasında dördüncü olduğu tütün kontrolü konusundaki başarılı uygulamaları ile takdir topladı. 60 farklı hastalığın sebebidir ve intihar. 132 . üzerinde resimli uyarıların en az %50 oranında yer alması ve bir olan “marka olan “marka resimli uyarıların en az %50 oranında yer alması ve bir reklâm türü reklâm türü paylaşımının” yasaklanması) tamamlamayı veve ülke olarak Dünyada MPOWER politika paylaşımının” yasaklanması) tamamlamayı ülke olarak Dünyada MPOWER politika paketini tamamlayan ilk ülke olmayı hedefliyoruz. alkollü araç kullanımı gibi sosyal problemlerin temel sebeplerinden biridir.2011 yılı sonuna kadar eksik eksik iki alt başlığı dabaşlığı da (sigara paketleri 2011 yılı sonuna kadar kalan kalan iki alt (sigara paketleri üzerinde durumdayız. Türkiye Alkol Kontrol Programı’yla özellikle çocuk ve gençlerin alkolün zararlı etkilerinden korunması için toplumu bilinçlendirmeyi hedeflemekteyiz. paketini tamamlayan ilk ülke olmayı hedefliyoruz. – 29 Mart 2011 tarihlerinde Amsterdam’da yapılan Avrupa Tütün Kongresi sırasında 27 – 29 Mart 2011 tarihlerinde Amsterdam'da yapılan Avrupa Tütün Kongresi sırasında European Cancer League'in danışmanı olanolan Belçika’lı uzman Luk Joossens tarafından European Cancer League’in danışmanı Belçika'lı uzman Luk Joossens tarafından yapılan değerlendirmede Türkiye’nin 30 Avrupa ülkesi arasında dördüncü olduğu belirtildi. belirtildi. Türkiye tütün kontrolü konusundaki başarılı uygulamaları ile takdir topladı. Alkol: Birçok Toplumsal Sorunun Sebebi Alkol. Bu konuda Türkiye Alkol Kontrol Programı ve Eylem Planını hazırladık. alkol ürünleri satışıyla ilgili düzenlemelerin de hayata geçirilmesini planlıyoruz. Çocuk ve gençlerin alkolün zararlı etkilerinden korunması Sağlıkta Dönüşüm Programı’nın stratejik hedefleri arasında bulunmaktadır.   Ülkemiz MPOWER stratejisinin tüm unsurlarını hayata geçirebilmiş öncü ülkelerden biri konumundadır. Ayrıca bağımlılığı olanların tespiti ve tedavisi. Şu an itibariyle 100 alt başlıklı MPOWER politika paketinin 98 alt başlığını tamamlamış 100 alt başlıklı MPOWER politika paketinin 98 alt başlığını tamamlamış Şu an itibariyle durumdayız. aile içi şiddet. tütün kontrolü çalışmalarında ülkelere yol gösterici olması amacıyla uluslararası deneyimler ışığında DSÖ tarafından hazırlanmıştır.“MPOWER Tütün Salgınını Kontrol Etmeye Yönelik Politika Paketi.

eğitim. Söz konusu konferans başta sağlık olmak üzere tarım. Marc DANZON katılımcı ülkeler adına “Avrupa Obezite İle Mücadele Belgesi”ni imzalamıştır. Sağlıklı Gelecek İçin Sağlıklı Beslenme ve Fiziksel Aktivite Obezite ile Mücadele Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) tarafından obezite “Sağlığı bozacak ölçüde yağ dokularında anormal veya aşırı yağ birikmesi“ olarak tanımlanmıştır. ulaşım. Genellikle dengesiz beslenme ve fiziksel aktivite yetersizliği sonucunda ortaya çıkan obezite dünyada önlenebilir ölümlerin. izlenebilir olması ve eşgüdümün sağlanmasını amaçlamaktayız. Türkiye Cumhuriyeti Başbakanı Sayın Recep Tayyip ERDOĞAN’ın da katıldığı konferans sırasında Sağlık Bakanı Sayın Prof. projeler ve eğitim çalışmaları yapılmıştır. sivil toplum kuruluşlarının temsilcileri. Erkeklerde bu oranının %25. Obezite yaşam kalitesini düşüren. pek çok faktöre bağlı kronik bir hastalıktır. 133 . özel sektör. Ülkemizde çeşitli kamu kurum ve kuruluşları. spor. ikinci sırada en sık sebebi olarak kabul edilmektedir. Ülkemizde görülme sıklığı giderek artan ve çocuklarımızı ve gençlerimizi etkileyen bu hastalıkla etkin şekilde mücadele etmek. toplumun obezite ile mücadele konusunda bilgi düzeyini artırarak bireylerin sağlıklı beslenme ve düzenli fiziksel aktivite alışkanlığı kazanmalarını teşvik etmek ve böylece ülkemizde obezite ve obezite ile ilişkili hastalıkların (kalp-damar hastalıkları. Dr. Recep AKDAĞ ve DSÖ Avrupa Bölge Direktörü Sayın Dr. kadınlarda ise %30’un üzerine çıkması durumunda obezite gelişmektedir. kadınlarda ise %20-25’ini yağ dokusu oluşturmaktadır. kas-iskelet sistemi hastalıkları gibi) görülme sıklığını azaltmak amacıyla “Türkiye Sağlıklı Beslenme ve Hareketli Hayat Programı”nı hazırladık. DSÖ Avrupa Bölge Ofisi tarafından ülkemiz ev sahipliğinde 15-17 Kasım 2006 tarihinde İstanbul’da “DSÖ Avrupa Obezite İle Mücadele Bakanlar Konferansı” düzenlenmiş ve konferans süresince obezite salgını ile ilgili çözüm önerileri tartışılmıştır. diyabet. pek çok kurum ve kuruluş tarafından obezitenin önlenmesine yönelik çeşitli programlar. bireyleri ve toplumları etkileyen başka bir hastalık bulunmamaktadır. Yetişkin erkeklerde vücut ağırlığının %15-18’i. sosyal güvenlik gibi diğer ilgili Bakanlar ve devlet sektörlerinin üst düzey yetkilileri. Dünya’da obezite adeta bir salgın gibi gittikçe artmaktadır. Günümüzde tüm dünyada bu kadar hızlı artan. ulusal eylem planları hazırlanmaktadır. uzmanlar ve uluslararası kuruluş temsilcileri ve basın mensupları olmak üzere yaklaşık 500 kişinin katılımıyla gerçekleştirilmiştir.7. hipertansiyon. sigaradan sonra.b. Program ile ülkemizdeki çalışmaların geliştirilerek belirli bir plan dahilinde gerçekleştirilmesi. sivil toplum kuruluşları vb. Bu nedenle obezite ile mücadele konusunda tüm dünyada politikalar geliştirilmekte. ölçülebilir. Obezite ile ilgili sağlık harcamaları gelişmiş ülkelerde tüm sağlık harcamalarının %2-7’sini oluşturmaktadır. üniversiteler. Giderek artan obezite salgınına rağmen.

Söz konusu program kapsamında.9 14.4 27. Ayrıca Sağlık Müdürlükleri bünyesinde Obezite Birimlerini kurduk.8 2. 11 amacı. Aile Hekimliği Bilgi Sistemi içine bireylerin obezite durumunun belirlenmesi amacıyla Obezite İzlemi ile ilgili verileri de dâhil ettik böylece bireylere ait Beden Kitle İndeksi (BKİ). izleme ve değerlendirme çalışmaları bu programın kapsamını oluşturmaktadır.0 2. • • Tablo3: Tüm Yaş Gruplarında Beden Kitle İndeksi Yüzdeleri Çok Zayıf 0-5 yaş 6-18 yaş 19 ve üzeri 5. obezitenin teşhis ve tedavisine yönelik önlemlerin alınması.4 34.2 Normal 57. Bilim Danışma Kurulu ve Koordinasyon Kurulu ile 81 ilde Valilikler bünyesinde Yeterli ve Dengeli Beslenme ve Hareketli Yaşam Kurulu oluşturduk.8 Çok Şişman Kaynak: Türkiye Beslenme Sağlık Araştırması 2010 134 . 21 hedefi.5 33. Ulusal Programın 4 başlığı.“Türkiye Sağlıklı Beslenme ve Hareketli Hayat Programı” geniş tabanlı ve çok sektörlü bir yaklaşımı benimsemektedir.7 Şişman 8.3 14.4 Hafif Şişman 17. kalça çevresi gibi verilere ulaşma imkânı sağladık. bel çevresi. koruyucu sağlık hizmetleri kapsamında toplumun farklı araçlar kullanılarak obezite.7 58.6 3.5 8. • Bakanlığımız bünyesinde Obezite ile Mücadele Yürütme Kurulu. yeterli ve dengeli beslenme ve fiziksel aktivite konularında bilinçlendirilmesi. 37 stratejisi ve 115 aktivitesi bulunmaktadır.9 Zayıf 10. Araştırmanın ön raporuna göre TURDEP ile paralel sonuçlar elde ettik. Ulusal ve yerel düzeyde politik istek ve kararlılığın sağlanması. Türkiye genelinde beslenme ve sağlık alanında mevcut durumu ayrıntıları ile ortaya koyacak yerel ve bölgesel farkları değerlendirme imkanı verecek ve sürdürülecek programlarda bir referans noktası oluşturacak “Türkiye Beslenme ve Sağlık Araştırması”nın saha çalışmalarını tamamladık.

gov. Vatandaşlarımız buradan beslenme ile ilgili en doğru ve güncel bilgilere rahatlıkla ulaşabilmektedir. mide kanseri gibi birçok hastalığın oluşumunda önemli bir risk faktörü olarak yer almaktadır. böbrek hastalıkları.• Yeterli ve dengeli beslenmenin bir göstergesi olarak “Türkiye Okul Çağındaki Çocuklarda Büyümenin İzlenmesi Projesi”ni ilgili Bakanlık ve üniversiteler ile işbirliği içinde ilköğretim okullarında gerçekleştirdik. Sağlıklı beslenme açısından önem taşıyan tam buğday unundan ekmek üretiminin ve tüketiminin artırılması yönündeki çalışmalarımıza başladık. Bu konudaki raporun yayınlanması planlıyoruz. • • • Grafik 19 Kaynak: TURDEP I (1998). TURDEP II (2010) Çalışması 135 .tr internet adresini faaliyete geçirdik. Halk sağlığının korunması ve hastalıkların oluşumunun önlenmesinde multidisipliner bir yaklaşım ile toplumumuzda tuz tüketimin kademeli olarak önerilen seviyelere düşürülmesi için tuz tüketiminin azaltılmasına yönelik ulusal bir programı 2010 yılı içinde başlattık. Beslenme ile ilgili olarak topluma yönelik bilgi kaynağı oluşturmak üzere bilimsel gerçekler temelinde hazırlanmış olan www. aşırı tuz tüketimi yüksek kan basıncı artışına neden olmakta ve başta kalp hastalıkları. Tuz tüketiminin önerilen değerden 3 katı kadar fazla olduğu ülkemizde.saglik. inme olmak üzere osteoporoz.beslenme.

Ambulanslarımız sadece nicelik yönünden değil. Âcil veya yoğun bakım gerektiren hastalıklar için ise özel hastaneler dâhil hiçbir sağlık kuruluşunda vatandaşımızdan ücret talep edilmiyor. Tüm ambulanslarımız donanım ve özellikleri ile aynı zamanda Avrupa Birliği standardı da olan TS-EN 1789’ a uygun hale geldi. sokak darlığı ya da trafik yoğunluğu gibi sebeplerle özellikle standart ambulansların ulaşamadığı durumlarda hizmet vermek üzere motosikletli âcil müdahale ekipleri oluşturduk. Bu ekiplerde ileri motosiklet sürüş eğitimleri alan tecrübeli personeller görevlendirdik. üzerinde önemle durulması gereken bir halk sağlığı konusudur. 2002 yılı sonunda 481 olan 112 istasyon sayısı ise sekiz yıl içinde 1. yerinde ilk müdahaleyi yapmak ve kişiyi gerekiyorsa en kısa sürede ihtiyacı olan sağlık yardımını alabileceği bir merkeze ulaştırmak önemlidir. kırsal alanda vakaların % 96’sına ilk otuz dakika içinde ulaşabiliyoruz. köylerde de yaygın olarak verdiğimiz bir dönemi yaşıyoruz. Balıkesir ve Gökçeada’ da hizmet vermeye devam etmektedir.547’ye ulaştırdık. Âcil hastalarda her geçen saniyenin önemli olduğunun bilincindeyiz. Haziran 2011 itibariyle coğrafî ve iklim şartları sebebiyle ulaşımda güçlük çekilen bölgelerde 194 adet “kar paletli ambulans” halkımıza hizmet vermektedir. “112 Âcil” hizmetini sadece şehirlerde değil. Acil Sağlık Hizmetlerinde belirlediğimiz hedeflerş aştık. 2007 yılında hizmete başlayan dört adet deniz ambulansı İstanbul. nitelik yönünden de gelişme kaydetmiştir. Âcil Sağlık Hizmetlerinde Yeni Dönem Âcil sağlık hizmetleri. Artık şehirlerimizde vakaların % 93’üne ilk on dakikada. Bugün. Âcil hastalık ve yaralanma hallerinde en kısa sürede bir sağlık ekibiyle birlikte olay yerine ulaşmak. 2002 yılı sonunda 618 olan tam donanımlı 112 ambulansı sayısını 2010 yılı sonu itibarıyla 2.460’a çıktı. Sadece gelişmiş ülkelerde bulunan hava ambulans sistemini ülkemizde bir ilk olarak 2008 yılından itibaren faaliyete geçirdik. 136 . Halen 50 adet motosiklet ile metropol illerimizde hizmet vermekteyiz. Ülkemizin her noktasında 112 acil hizmeti verir duruma geldik.8. Son sekiz yılda âcil hasta taşıma hizmetleriyle ilgili gücümüz altı kat gelişti. Ayrıca büyük kazalar veya kitlesel olaylarda en az 4 yaralının yatarak nakledilebileceği çoklu hasta taşıyan 15 adet ambulansı ekiplerimize dahil ettik. Bunların yanında. Dünyanın en gelişmiş ülkelerinde sunulan hava ambulans hizmetini hiçbir ücret almadan sunuyoruz. Haziran 2011 itibariyle ülke geneline hizmet verecek şekilde 19 ambulans helikopteri 15 il merkezine konuşlandırdık. Çanakkale.

137 .

112 Acil hizmetlerinden yararlanan kişi sayısı 2002 yılında 350 bin iken. bu alanda uzmanlaşmanın ve hazırlıklı bulunmanın önemini ortaya koymaktadır.500 km uçuş menziline sahip olup. 2 yabancı uyruklu turist ise kendi ülkelerine nakledilmiştir. Turbo jet ambulans uçağı 5. trafik kazalarında otoyollara inerek olay yerinde müdahale ve doğrudan hastaneye naklinde ve dağda mahsur kalan bir çok acil yardıma ihtiyaç duyan vatandaşın kurtarılmasında önemli görevler yapmaktadır.Ayrıca 2010 yılı Nisan ayından itibaren birisi turbojet ve uzun mesafeli. 2002 yılında kırsalda yaşayan vatandaşlarımızın sadece %20’si 112 acil hizmetlerinden yararlanıyordu. Ayrıca uçaklarda bulunan transport kuvözleri ile yenidoğan bebeklerin yoğun bakım şartlarında nakli yapılabilmektedir.440 gönüllü sağlık personelimize temel ve tamamlayıcı eğitimler verdik. her iki uçak da iki hastanın yatarak naklini sağlayabilecek ve yoğun bakım şartlarında her türlü tıbbi müdahaleyi yapabilecek tıbbi ekipman ile donatılmıştır. Ambulans uçaklarla Aralık 2010 sonu itibarıyla yurtdışından 38 vatandaşımız ülkemize getirilmiş.525 saat uçuş ile taşınan hasta sayısı 7.300 km. Halen Avrupa’ nın en büyük ulusal medikal kurtarma ekibi gücüne sahibiz. ambulans uçakların 1.758 saat uçuşu ile taşınan hasta sayısı ise 606 olmuştur. başta deprem olmak üzere yaşanabilecek muhtemel afetler için hayata geçirdik. turboprob ambulans uçağı 3. Proje kapsamında. acil vakaların hastaneler arasında naklinde. Yurtdışında da müdahale yapabilecek kabiliyetlere sahip bu ekipler. Ambulans helikopterler ise 450 km uçuş menziline sahip olup. 2010 yılında 2.1 milyon kişi bu hizmetten yararlanmıştır. Afetlerde Sağlık Organizasyonu ve Ulusal Medikal Kurtarma Ekipleri (UMKE) Afetlerde Sağlık Organizasyonu Projesini yurdumuzda. Aralık 2010 itibariyle ambulans helikopterlerin 14. bugün ise kırsalda yaşayan vatandaşlarımızın tamamı bu hizmetten yararlanmaktadır.229. Bakanlığımız kontrolünde bütün illerde oluşturulan “Ulusal Medikal Kurtarma Ekipleri” (UMKE) mensubu 4. diğeri de turboprop pervaneli (kısa pisti olan havaalanlarına da inebilecek yapıda) iki adet ambulans uçak ile yurtiçi ve yurtdışından acil hasta veya yaralı vatandaşlarımızın naklini gerçekleştirmeye başladık. 138 . 2011 yılı sonuna kadar üç uçağı daha filomuza dâhil ediyoruz. hasta veya yaralı naklinin en hızlı ve güvenli şekilde sağlanması ve bütün bu işler için gerekli profesyonel yönetim organizasyonunda görev alacak iyi eğitilmiş ve ihtiyaca uygun donatılmış ekipler teşkil ettik. Türkiye nüfusunun %95’inin deprem kuşağında bulunduğu gerçeği. Afetlerde en kısa sürede medikal kurtarma hizmetlerinin sunulması. Böylece 2002 yılına göre altı kat artış sağladık. İran ve Pakistan depremleri ile Endonezya depremi ve tsunami faciası ile son olarak Haiti depremi ve Pakistan sel felaketinde ülke olarak iftihar ettiğimiz düzeyde görevler ifa ettiler.

Paketlenmesi • Medikal Ekibin Görev Tanımı ve Hukuki Boyutları 139 . Tespiti.UMKE Eğitimlerinde Başlıklar: • Triaj • Afet Psikolojisi • Stres Yönetimi • Enkaz Çalışması • Alternatif Ateller • Crush Sendromu • Afetlere Genel Bakış • Afet Epidemiyolojisi • Sedyeleme ve Taşıma • İletişim ve Haberleşme • Temel ve İleri Yaşam Desteği • NBC Saldırılarından Korunma • Stratejik Ekip ve Çatışma Yönetimi • Psikolojik Destek ve Şoklara Müdahale • Uluslararası İşaretler ve Sinyalizasyon • Hasta/Yaralı Sabitlenmesi.

643 personelin temel eğitimlerini gerçekleştirdik. Kurulduğu günden bu yana ülkemizin haklı gururu olan Ulusal Medikal Kurtarma Ekiplerimizin yurt içi ve yurtdışında görev aldığı çalışmaların başlıcaları şunlardır: Yurtdışı İran Bam Depremi (2003) Pakistan Depremi (2005) Sudan İnsani Yardım Organizasyonu (2007) Afganistan Sel ve Toprak Kayması (2007) Konya-Taşkent Balcılar Bina Çökmesi (2008) Endonezya Depremi ve Tsunamisi (2009) Haiti Depremi (2010) Pakistan Sel Felaketi (2010) Irak’tan yaralıların nakilleri İsrail’den yararlıların nakilleri Yurtiçi Konya Zümrüt Apartmanı Yıkılması (2004) Diyarbakır Askeri Lojmanlarında Patlama (2006) Bursa İntam Binası Çökmesi (2006) Rize Sel Felaketi (2010) Konya Taşkent Balcılar Bina Çökmesi Afet durumlarında en önemli unsurlardan biri afet etkilerinin azaltılmasına yönelik faaliyetlerde kurtarma ekipleri ve kurumlar arası koordinasyondur. 140 . Son teknoloji ürünü ekipmanlarla donatılan merkezde HF telsiz sistemleri ile uzak mesafe görüşmeleri yapabilmekte iller ile görüntülü haberleşmeyi sağlayan video telekonferans yöntemi ile canlı görüşme yapabilmekteyiz. Medikal kurtarma ekipleri. nakil sonrasında acil tedavi ünitelerinin ve hizmetinin temini ve tüm işler için gerekli profesyonel yönetim organizasyonunun oluşturulması yoluyla afetlerde ölüm ve sakatlıkların kabul edilebilir sınırlara çekilmesi amacıyla 2004 yılında “Afetlerde Sağlık Organizasyonu Daire Başkanlığı” kurduk.440 UMKE personeline eğitim verdik. Bu merkezde 24 saat yurt içi ve yurtdışında meydana gelen afet ve olağandışı olayların takibini yapmakta ve bunlara anında müdahale etmekteyiz. afet ve her türlü olağandışı olaya anında müdahale edebilmek. temel teorik ve istasyon eğitimlerinin yanı sıra düzenlenen tatbikatlarla her zaman göreve hazır şekilde çalışmalarını sürdürmektedir. en hızlı ve güvenli şekilde hasta/ yaralı naklinin sağlanması. 2010 yılı sonu itibariyle toplam 4. Bu sistem ile yurtiçi ve yurtdışı haber kanallarından oluşan 16 adet yayını aynı anda takip etmekte. Bu ihtiyaçtan hareketle 2009 yılı sonunda Bakanlığımızda.Avrupa’nın En Büyük Medikal Kurtarma Ekibi Başta deprem olmak üzere yaşanabilecek muhtemel afetlerde iyi eğitilmiş ve ihtiyaca uygun olarak donatılmış gönüllü ekipler aracılığıyla en kısa sürede medikal kurtarma hizmetlerinin sunulması. tüm kurumlar ile koordinasyonu sağlayarak ölüm ve sakatlıkları en aza indirebilmek amacıyla Sağlık Afet Koordinasyon Merkezini (SAKOM) kurduk. internet üzerinden son dakika haberleri izlemekte ve Kandilli Rasathanesine bağlı olarak deprem monitörünü 24 saat takip etmekteyiz. İki yıl içinde gönüllülük esasına göre 81 ilimizde oluşturulan Ulusal Medikal Kurtarma Ekiplerinde görev alan 2.

9. Diş çürüğü ve diş eti hastalıkları. Ayrıca ağır iklim şartlarında hizmet verebilecek 6 adet sahra hastanesi çadırı temin ettik. Diş çürüğü ve diş eti hastalıkları hayat boyu maruz kalınabilen bir hastalık olduğu için koruyucu yöntemlerin de hayat boyu devam etmesi gerekmektedir.Ayrıca hava ve deniz araçlarından alınan acil çağrı sinyalleri ile dağcılar ve arama kurtarma ekipleri tarafından gönderilen acil çağrı sinyallerini anlık tespit ederek konum ve yer tespiti yapabilen bir sistem kurduk. Ağız ve diş sağlığı korunmadığında birçok hastalığı beraberinde getirmektedir. Afet ve olağan dışı durumlara hazırlık kapsamında. Toplumda ağız ve diş sağlığı bilincinin oluşturulabilmesi için anne adayından başlayarak gebelik döneminde annenin ve anne rahmindeki bebeğin ergenlik dönemine kadar ağız ve diş sağlığının izlenmesi. Ağız ve diş sağlığı konusunda bireylerin yeterince bilinçli olmaması. Ağız ve Diş Sağlığı Hizmetleri Koruyucu Ağız Ve Diş Sağlığı Stratejik Eylem Planı Ağız ve diş sağlığı. Koruyucu yöntemlerin etkin bir şekilde uygulanması ile diş çürüğü ve diş eti hastalıklarının azaltılması mümkündür. düzenli takibinin yapılarak sağlıklı bir birey olarak topluma kazandırılması ve periyodik diş hekimi kontrolünün sağlanmasında birliktelik olması amacıyla koruyucu diş hekimliği izlem planını hazırladık. İçerisinde kimyasal olaylarda ihtiyaç duyulan dekontaminasyon ünitelerinin de bulunduğu bu hastaneler bölge merkez illerimize tahsis etmeye başladık. Koruyucu ağız ve diş sağlığı hizmetleri kapsamında. soruna toplumsal bir boyut kazandırmaktadır. toplum bazında gerçekleşen birincil koruma hizmetidir. Temmuz 2011 yılı içerisinde 6 adet üniteyi daha hizmete sunarak ülke genelinde afetlere hazırlık kapasitemizi artırıyoruz. Tüm sağlık konularında olduğu gibi ağız ve diş sağlığı ile ilgili hastalıklarda da tedaviden çok. toplum ağız ve diş sağlığının önemli bir problemi olup bütün yaş gruplarının yaşam kalitesini etkilemektedir. bireyin vücut sağlığını doğrudan etkileyen bir faktördür. Her bir ünitenin toplam kullanım alanı 400 m2’dir. 32 adet Mobil Acil Müdahale Ünitesi temin ettik. 141 . her biri 8 çadırdan oluşan. Toplum ağız ve diş sağlığı bilincinin iyileştirilmesi için düzenli diş hekimi kontrolleri ve koruyucu diş hekimliği uygulamalarının bir yaşam tarzı olarak kabul görmesinin sağlanmasını hedefliyoruz. Bu nedenle en etkili koruma yöntemi. koruyucu önlemlere ağırlık verilmesi genel kabul görmektedir. Bu ünitelerin her biri en fazla 10 dakikada şişirilerek kurulmakta ve 15 dakikada ilk hastayı kabul edebilmektedir.

636 600 2. diş çürüğü ve yapılan diş tedavisi oranın en aza indirilmesi amacıyla “Koruyucu Ağız ve Diş Sağlığı Stratejik Eylem Planı ve Uygulama Programı”nı hazırladık.000 3. • Koruyucu ağız ve diş sağlığı hizmetlerinde anne adayından başlayarak. • Koruyucu ağız ve diş sağlığı hizmetlerinde etkinliğin ve ulaşılabilirliğin artırılması. hedef kitlenin ağız ve diş sağlığı izleminin sağlanarak.000 221 0 1995 2002 2010 200 349 371 0 19 1995 32 2002 2010 Grafik 20-21-22 142 . diş ipi kullanımının yaygınlaştırılması). ağız hijyeni-beslenmeçürük ilişkisinin öneminin anlaşılması ve gerekenler için uygulanması. ağız ve diş sağlığı konusunda düzenli takibinin yapılması.989 752.000 400 Kanal Tedavi Sayıları (bin) 800 752 4.969 2002 2010 31.000 3.Ağız-diş sağlığı.362 Dolgu Sayısı (bin) 5.000 1. • Koruyucu diş tedavi uygulamalarının (Flor uygulaması ve fissur örtücülerin) öneminin anlaşılması. gebelik döneminde annenin ve bebeğin.206 Sabit Protez Sayısı (bin) 5. • Yeterli ve dengeli beslenme alışkanlıklarının kazandırılması.000 4. Koruyucu ağız ve diş sağlığı hizmetleriyle genel olarak diş çürüğü olmayan bir toplum hedefliyoruz. • Kişilerin kendi sağlıklarının ve sorunlarının bilincinde hareket etmeleri ve ağız hijyenine önem vermelerinin sağlanması (doğru ve düzenli fırçalama alışkanlığının edinilmesi. eğitilmesi.000 1. Bu hedefe ulaşabilmek için aşağıdaki uygulamayı yürütüyoruz: • Ağız ve diş sağlığının öneminin anlaşılması ve toplum bilincinin iyileştirilmesi.000 2. • Diş hekimi kontrollerinin düzenli hale getirilmesi. Sabit Protez S 1995 106 2002 349 2010 4362 Dolgu Sayısı (b 1995 221 2002 371 2010 4636 1995 Sabit Protez S 18. koruyucu diş hekimliği uygulamalarının ve düzenli diş fırçalama alışkanlığı edinilmesinin önemi hakkında vatandaşın bilgilendirilmesi.000 4.000 106 0 1995 2002 2010 4.

000 6.110 köyü kapsayan “Köylerinin Sağlık Profili” araştırmasını yürüttük.000 6.000 0 1995 2002 2010 0 2002 2010 Grafik 23-24 2002 yılında 14 olan Ağız ve Diş Sağlığı Merkezi sayısını 81 ilimizde 123’e ulaştırdık. köyde çalışan kamu personeli durumu. su deposu varlığı ve uygun sağlık ve emniyet şartlarına sahip olma durumu.378’e yükselterek nüfusa düşen diş hekimi sayısının artmasını sağladık. 143 . varsa bu sorunlardan kaynaklanan hastalık. özürlülük. Araştırmada köy arazisinin meyil durumu. geçim kaynakları. Ülkemiz genelinde 34. Köyün sahip olduğu içme ve kullanma sularının durumunu da ayrı bir soru grubu içinde değerlendirdik.582 3.378 125 100 75 4. suların gerekli analizlerinin yapılma durumu. bataklık-çöplük varlığı. köyde sağlığı etkileyen önemli sağlık sorunlarının olup olmadığını.000 2. Ülke genelinde diş hekimliği hizmetine ulaşımın eşit ve hakkaniyetli olması ilkesi ile açılan ikinci ve üçüncü basamak kurumların yanı sıra bu birimlerde çalışan diş hekimi sayısını 6. Köy halkının sağlığını. toprak.000 5. kaynak koruma alanının varlığı ve uygunluğu. doğal afetlere maruz kalma durumu. arazi ve iklim özellikleri.211 50 25 4 1995 14 1. köyün mesken. köyün sağlık kuruluşu durumu. Sağlıklı Çevre.000 2.Ağız Diş Sağlığı Merkezi Sayısı 1995 4 2002 14 2010 123 Sağlık Bakanlığında Çalışan Diş Hekimi Sayısı 1995 2582 2002 3211 2010 6378 Ağız Diş Sağlığı Merkezi Sayısı 123 Sağlık Bakanlığında Çalışan Diş Hekimi Sayısı 7. kentsel alanların yanında köylerde de oluşmasının sağlanması amacıyla “Sağlıklı Köyler Projesi”ni başlattık. 10. Sağlıklı İnsan • Türkiye Köylerinin Sağlık Profili Araştırması Koruyucu Sağlık Hizmetlerinin temel unsuru olan çevre ve toplum sağlığı için gerekli şartların. ölüm durumlarının ve meydana gelen zehirlenmelerin nedenlerini sorgulayarak inceledik.000 3. Şebeke ve isale hattı bulunma durumu. klorlama durumu gibi birçok konuyu inceledik. mevsimsel göçün varlığı ve mevsimsel göç yerlerindeki sağlık şartlarını tespit ettik. Söz konusu proje ile köylerin mevcut durumlarının tespit edilmesini ve tespit edilen gerçek sağlıklı veriler üzerinden köylerin sorunları hakkında ilgili kurum ve kuruluşlarla birlikte politikalar gerçekleştirmeyi amaçladık. mevsimsel göç durumu.

meslek hastalıklarının ortaya çıkartılması. arıtımı. Uygunsuzluk durumlarında tüketicileri bilgilendiriyor. su depolarını ve su borularını da içerisine dahil edecek şekilde izlenmesi amacıyla “Su Kalitesi İzleme Programı”nı oluşturduk. dünyada her yıl yaklaşık 250 milyon kişi iş kazaları. İçme sularını kaynaktan dağıtım noktalarına kadar bir bütün olarak görerek. Dünya Sağlık Örgütü’nden alınan bilgilere göre her yıl dünyada 11 milyon yeni meslek hastalığı vakası oluşmakta bu vakaların 700 bin’i meslek hastalıkları nedeniyle hayatını kaybetmektedir. gerekli uyarıları yapıyoruz. • Su Güvenliği İnsanlar için hayati önemi haiz maddelerin en önemlilerinden birisi sudur. denetim izlemesinde radyoaktivite dahil yaklaşık 52 parametre yer almaktadır. bakım ve temizlikleri açısından araştırdık. havalandırma. Denetleme ve kontrol izlemesi parametrelerinden herhangi birinin uygunsuzluğu durumunda düzeltici önlemlerin ve kullanım sınırlamalarının yapılması için gerekli tedbirleri aldırıyoruz. insan sağlığı için vazgeçilemez olan suyun temiz ve güvenilir olmaması hâlinde insan sağlığı tehlikeye girebilmekte ve büyük halk sağlığı problemleri ortaya çıkabilmektedir. Her iki izleme şeklinde de kimyasal.Araştırma bünyesinde köylerde bulunan umumi yerlerin durumunu da yapılış. dağıtım şebekesini. uygun kullanım. İçme suları insanın yaşamını sürdürebilmesi için hayati önem taşımaktadır. Çalışanların Sağlığı Uluslararası Çalışma Örgütü verilerine göre. aydınlatma. işyeri hekimliği. muslukları. Ancak. Bu nedenle iş sağlığı hizmetlerinin etkin. yaygın ve erişilebilir hale gelmesini temin etmek üzere mevcut sağlık hizmetleri sunumuna iş sağlığı hizmetlerinin entegre edilmesi gerekmektedir. Ülkemizde çalışanların önemli bir çoğunluğu temel iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerine yeterince erişememektedir. 144 . 160 milyon kişi meslek hastalıkları sonucu ortaya çıkan zararlara maruz kalmaktadır. ısıtma. Ancak. 11. Uygun çıkmayan analiz sonuçlarını halkın bilgisine sunmak amacıyla il sağlık müdürlüklerinin internet sitelerinde yayınlıyoruz. denetim gibi hizmetlerin yeniden yapılandırılarak geliştirilmesi Ulusal iş Sağlığı ve Güvenliği alanında politika olarak yer almaktadır. danışmanlık. fiziksel ve mikrobiyolojik parametreler yer almaktadır. eğitim hizmetleri. meslek hastalıkları hastaneleri. Bu amaçla çalışanların sağlığı ve güvenliği önlemlerinin geliştirilerek çalışma sağlığı ve güvenliğine ilişkin ölçüm. İçme-kullanma suyu için oluşturulan veri toplama sisteminde suyun kalitesi denetim izlemesi ve kontrol izlemesi şeklinde değerlendirilir.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ile birlikte Bakanlığımızca çıkarılan yönetmelikle. Ayrıca bu eylem planından bazı maddeleri de Bakanlığımız stratejik planına aldık. Bütün dünyada olduğu gibi. İklim değişikliğinin Türkiye’de halk sağlığı üzerindeki etkilerini değerlendirmek üzere “Türkiye’de İklim Değişikliğinin Sağlık Üzerine Etkileri” başlıklı bir rapor hazırladık. Bu rapor doğrultusunda iklim değişikliğinin sağlık etkilerini en aza indirmek amacıyla “İklim Değişikliği Sağlık Eylem Planı”nı oluşturduk. Hedef 2. 145 . mevcut sağlık hizmetleri sunumuyla bütünleştirilmesi için. ülkemizde yaşayan insanlar da iklim değişikliği nedeniyle meydana gelen aşırı sıcaklık. nitelikli bir şekilde sürdürülmesi ve yaygınlaştırılması. tarımda. Protokol kapsamında öncelikli olarak koruyucu iş sağlığı hizmetleri. ekosistemde. Meslek hastalıkları mortalite ve morbiditesini azaltmak. İş sağlığı hizmetleri kapsamını ülkemizdeki tüm çalışanları içine alacak şekilde genişletmek.İş Sağlığı alanında 2010–2014 yılları arasında yürüteceğimiz hizmetler hakkında bir eylem planı oluşturduk. meslek hastalıklarının önlenmesi ve erken tespiti konularında ulusal politika ve eylem planı oluşturulması konusunda işbirliği yapıyoruz. Toplum Sağlığı Merkezlerin kurumsal olarak işyeri hekimliği hizmeti verebilmesine imkân sağladık. aşırı sıcakların neden olduğu ve etkilediği hastalıklar açısından ciddi tehdit oluşturmaktadır. Son dönemlerde yapılan çalışmalar iklim değişikliğinin küresel hastalık yükü ve ölümlerin artışına yaptığı etkinin yüksek olduğunu göstermektedir. bulaşıcı hastalıklar. erişilebilir. 2010 yılı Nisan ayında Sağlık Bakanlığı ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı arasında “İş Sağlığı ve Güvenliği” alanında işbirliği protokolü imzalandı. Ayrıca halk sağlığı için de çok ciddi tehdit oluşturmaktadır. yerleşim yerlerinde ve ekonomide meydana gelen değişikliklere ise dolaylı olarak maruz kalmaktadır. fırtına ve deniz seviyesinin yükselmesi gibi şiddetli iklimsel olaylardan doğrudan etkilenmekte. Türkiye’de iş sağlığı sorununun gerçek boyutunu saptamak. Hedef 1. İş sağlığı hizmetlerinin etkili. endüstride. bu nedenle oluşan su ve yiyecek kalitesinde. sel. 12. vektörlerin yol açtığı hastalıklar. Bu maruziyet halk sağlığı üzerinde. Dünya Sağlık Örgütü ile işbirliği içinde “Temel İş Sağlığı Hizmet Modeli”ni geliştirdik. Hedef 3. Bu hedeflerin başlıkları şunlardır. İklim Değişiklikleri İklim değişiklikleri son yıllarda dünyanın karşı karşıya kaldığı en önemli küresel sorunlardan biridir.

.

TEŞHİS VE TEDAVİ HİZMETLERİ . UYGULAMA 2.D.

148 .

devlet memuru. Kamuda sağlık hizmetine erişme güçlüğü çeken birçok vatandaşımız hizmet alma imkanına kavuştu. Grafik 25 149 . BAĞ-KUR’lu. sağlık güvencesi altında olduğu halde hakkını elde edemeyen kişilerin hizmete erişiminin sağlanması açısından çok hakkaniyetli bir uygulama oldu. akılcı ilaç kullanımı. emekli ya da Yeşil Kartlı ayrımı yapmaksızın dengeli biçimde bütün vatandaşlarımıza hizmet eder hale geldi. Bu dönemde SSK hastaneleri Sağlık Bakanlığına devredilerek hastane kapılarında vatandaşlarımızın önüne konan engelleri kaldırdık ve vatandaşlarımız arasındaki ayrımcılığa son verdik. vatandaşlarımıza tercih imkanının sunulmasının yanında primini ödeyen.Devlet Hastanesi ayrımcılığının ortadan kalkması. “kaynakları uygun şekilde kullanarak maliyeti düşürüp. 1. Programda insan kaynaklarının dağılımı. Yukarıdaki çerçevede hastanelerin tek çatı altında birleştirilmesi ile sağlık hizmeti sunumunda rol alan bütün kaynaklarımızı halkın hizmetine seferber etmeyi hedef aldık. ülkemizin bütün sektörel kaynaklarının sistem içine alınması ve entegrasyonunun sağlanması yoluyla verimliliğin artırılacağı belirtilmiştir. Böylece daha önce dengesiz yükler altında kalan hastanelerimiz. Ancak hastaların da yerinde. Sağlıkta Ayrımcılığın Kaldırılışı: Kamu Hastanelerinin Tek Çatı Altına Alınması Sağlıkta Dönüşüm Programının hedeflerinden biri olan verimlilik.Koruyucu hizmetler önemlidir. malzeme yönetimi. sağlık işletmeciliği ve koruyucu hekimlik uygulamalarının bu esas çerçevesinde değerlendirileceği vurgulanarak. Sağlık hakkı vazgeçilemez. ertelenemez bir insanlık hakkıdır. SSK’lı. zamanında gerekli tedaviyi alması önemlidir. SSK Hastanesi . aynı kaynakla daha fazla hizmetin üretilmesi” olarak tanımlanmıştır.

Böylece sağlık hizmetlerinde büyük ölçüde kamuda olan yük kısmen. diyaliz ve kalp damar cerrahisi işlemlerinden ilave ücret alınmamasını sağladık. Artık kamu ve özel ayrımı yapılmaksızın ülkemizin bütün kaynakları vatandaşlarımızın hizmetine sunulmaktadır. Bu alanda önemli ölçüde yatırım gerçekleşmiştir. Hastanelerde Yerinden Yönetim Hastanelere yetki devri. özel sağlık kuruluşları ile paylaşılarak sağlık hizmetlerinin sunulması kolaylaştırılmıştır. bu etki gittikçe daha fazla fark edilecektir. özel sağlık sektöründe kayıtlı çalışma artmıştır. 3. Özel Hastane Kapılarının Herkese Açılması Sağlıkta Dönüşüm Programında ülkemizin sağlıkla ilgili bütün sektörel kaynaklarının sistem içine alınarak birbiriyle uyumun sağlanması ve böylece verimliliğin arttırılması öngörülmektedir. doğumsal anomaliler. Hastanelerin tek çatı altında birleştirilmesi bu amacın hayata geçirilmesinin somut bir adım oldu.2. organ nakilleri. Özel sağlık kurum ve kuruluşlarının kapılarını kamu sigortası kapsamındaki vatandaşlarımıza açması devlet hastanelerinin iş yükünü de azaltmıştır. hastalarımızın kendi sosyal güvenceleri kapsamında buralardan yararlanmasına fırsat verilmesidir. Bu son uygulamalar özel hastanelerin büyük çoğunluğunu giderek halk hastaneleri olma yönünde bir değişime yönlendirmektedir. Devlet hastanelerimiz hizmet için gerekli donanıma sahip olmak için yıllarca ödenek beklemekten kurtarıldı. başta görüntüleme hizmetleri olmak üzere birçok tıbbi hizmet için özel sektörden hizmet alınmasının önü açıldı ve hastane hizmet yapıları hızla gelişmeye başladı. özel hastanelerin alabileceği ilave ücretlere de kısıtlamalar getirdik. kendi kaynaklarını kullanma serbestliği verilmesi ve bunlarla birlikte çalışanlara döner sermayeden performansa göre ek ödeme yapılması verimliliği arttırdı. Kamu hastanelerinin geçmişte mevcut olan hantal yapısını değiştirmek gayesiyle. Özel sektörden hizmet satın alma imkanı sağlandı. Son 5 yıl içinde hastanelerimizin tamamı bilgi işlem alt yapısını kurarak bütün hizmetlerini kayıt altına aldı. Özel sağlık kuruluşları bu sürece uyum aşamasındadır. sağlık hizmetlerinde kalitenin topyekün artmasında etkili olmuştur. Devlet hastanelerinin özel sektörle rekabet içinde hizmet sunması. Acil ve yoğun bakım tedavilerini kamu ve özel tüm hastanelerde ücretsiz vermeye başladık. Önemli bir diğer adım ise. Vatandaşı korumak üzere. Aynı zamanda. yenidoğan. Böylece özellikle görüntüleme ve diğer tetkiklerde gereksiz bekleme süreleri büyük ölçüde azaltıldı. özel sektörün gerçekleştirdiği yatırımların sisteme katılarak. kanser. Bunun sonucunda üretilen değerler üzerinden kamuya ayrılan paylarda artışlar olmuştur. Sektör daha dikkatli denetlenmeye başlanmıştır. Özel hastanelerde yanık. İşletme modelleri arasındaki farklılık ve yönetim zaafları SSK hastaneleri ile diğer kamu kurumlarına ait hastanelerin Sağlık Bakanlığının çatısı altında toplanması ve gerçekleştirilen yeni uygulamalarla son buldu. yönetim esnekliği. Sağlık kuruluşlarımız hasta odaklı hizmet kurumlarına dönüştü. 150 . Diğer yandan özel sağlık sektörü bu uygulamayla yeni ivme kazanmıştır.

6 1995 OECD 2002 Türkiye 2010 0 0. Grafik 26-27 Bir Milyon Kişiye Düşen MR Cihaz Sayısı 12 11.8 3 8 4 4. 4.7 1.1 Bir Milyon Kişiye Düşen Bilgisayarlı Tomografi Cihaz Sayısı 24 20 16 12. 151 .8 0 2002 Türkiye 2010 Grafik 28-29 Rakamlar OECD Health Data 2010 verilerinden hesaplanmıştır.352’ye çıktı. * Türkiye rakamı 2010 SB rakamlarını gösterir. Devlet hastanelerimizde kamu .özel ortaklığı şeklinde hizmet alımına başladık. 495 olan ultrasonografi (USG) cihazı sayısı 1.2 1995 OECD 0. 2002’ de tüm devlet hastanelerinde 18 olan manyetik rezonans görüntüleme (MR) cihazı sayısı 2010’da 247’ye. Bu konu Sağlıkta Dönüşüm Programı’na muhalefet edenlerce. Hastane Hizmetlerinde Yeniden Yapılanma Sağlıkta Dönüşüm Programı çerçevesinde kamu hastanelerini teknolojik olarak yeniledik ve kapasitelerini artırdık. Benzeri artış özel sektör ve üniversite hastanelerinde de gerçekleşti.6* 20. Her geçen gün daha fazla yetki devredilen ve bugün bile büyük oranda yerinden yönetilen kurumlar haline gelen hastanelerimiz yerinden yönetilen kamu kurumları olma yolundadır. özelleştirme emellerinin ön adımı olarak gösteriliyorsa da Sağlıkta Dönüşüm Programı’nın böyle bir amacı yoktur.7* 3.8 6 9.7 12 12.Şimdi kamuya yatırım yükü getirilmeden hizmet araçları sağlanmakta ve bedeli kurumun kazancı ile ödenebilmektedir.7 9 7.0 21. 121 olan bilgisayarlı tomografi (BT) cihazı sayısı 375’e.

Bu durum diyaliz programındaki 2002 yılında 23.255 olan hasta sayısını 2010 sonu itibariyle 49. Böylece Türkiye’de kronik böbrek hastalarının yaşam süreleri büyük ölçüde uzadı. Hemodiyaliz cihaz sayısını yaklaşık 3 kat artırdık. Bu gün Türkiye’nin her tarafında diyaliz hastaları evinden alınıyor. evine bırakılıyor ve bu hizmet için hiçbir ücret ödemiyorlar.996’ya yükseltti.247 ye çıkardık.510 olan hemodiyaliz cihaz sayısını 2010 yılı sonu itibariyle 4. Bu olumlu gelişmeyle birlikte böbrek nakli ihtiyacı da büyük ölçüde artmış oldu.Grafik 30 2002 yılında kamuda 1. Hemodiyaliz ihtiyacı olan hastalarımızın düzenli ve yeterli tedavi almalarını sağladık. 152 .

Yoğun bakımlardaki hizmetleri seviyelendirerek verilen hizmet kalitesinde çok önemli iyileştirmeler gerçekleştirdik. Modern tıbbın hizmetine giren son teknoloji cihazları birçok gelişmiş ülkeyle aynı zamanda vatandaşlarımızın hizmetine sunduk.Tablo4: Türkiye’de Yüksek Teknoloji Ürünü Tıbbi Cihaz Sayıları 2002-2010 Karşılaştırması   2002 2010 Cyberknife SB Diğer 0 0 3 4 Toplam 0 7 Robotik Cerrahi SB Diğer 0 0 3 9 Toplam 0 12 Hastanelerimizi tıbbi cihaz fakiri olmaktan kurtardık. Ülkede toplamda yoğun bakım yatak sayısını 8 kat artırdık.239’a çıkardık. 153 . Grafik 31-32 2002 yılında kamuda 869 olan yoğun bakım yatak sayısını 10 kat artırarak 2010 yılı sonunda 8.

en hızlı şekilde çözmek için 2004 yılında SABİM’i hizmete soktuk. SABİM Sağlık sisteminde yaşanan sorunları yerinde ve eş zamanlı tespit ederek. ilgili illere sevk edilmektedir. 154 .5. Şimdi Hizmet Hakkınız ALO SABİM 184 ile Sağlık Bakanlığına doğrudan ulaşabilirsiniz. Başvuruların % 90’ ını ilk 24 saatte çözüyoruz. Çözümü hemen mümkün olmayan durumlarda konuyu neticelendirip vatandaşımıza bilgi aktarıyoruz. 52 operatörle 7 gün 24 saat hizmetinizdeyiz. İllerdeki Sabim Çözümleyicileri tarafından da en hızlı ve en doğru şekilde çözümlenmektedir. SABİM Operatörleri tarafından kayıt altına alınan başvuru. SABİM Çözümleyicilerince değerlendirilerek. Sağlık sisteminin herhangi bir aşamasında yaşanan bir sorun için 184 SABİM hattının aranması özdenetim mekanizmasını harekete geçiriyor. Her yıl SABİM’e yapılan bir milyon başvuruyu sonuçlandırıyoruz. Hasta Hakları a.

Vatandaşımız hizmet alma hakkını temin için oluşturduğumuz hasta hakları birimlerine sözlü veya yazılı olarak ihtiyaçlarını iletiyor. kendisine gerekli yardım ve düzeltici işlemler yapılıyor. Bu amaçla ilgili mevzuat doğrultusunda devlet hastanelerimizin tamamında Hasta Hakları Birimini faaliyete geçirdik. hiçbir ayrım yapılmadan her türlü tedaviyi aldığı. Alınan karar. mahremiyete hassasiyetle uyulan bir sağlık hizmeti hedefledik. Hastane Hasta Hakları Kurulu tarafından kusurlu bulunan personel hakkında ilgili mevzuata göre idari işlem yapılır. Alınan bu görüşler bir gün içinde kurul üyelerine tekrar dağıtılır. Personel 2 gün içinde kurula cevap verir. Hasta Hakları Birim Sorumlusu’ nca hastaya iletilir. Şikayet edilen personelden bir gün içerisinde bilgi istenir. Hasta Hakları Kurul Üyeleri: • Kurul Başkanı Başhekim Yardımcısı • Hasta Hakları Birim Sorumlusu • Şikayet edilen personelin Birim Sorumlusu • Hasta hakları konusunda faaliyet gösteren Sivil Toplum Kuruluşu temsilcisi • Valiliğin belirlediği bir vatandaş • İl Genel Meclis üyesi • Varsa hastanın avukatı • 4688 sayılı Kamu Sendikaları Kanununa göre. kurumunu seçebildiği. 155 . Kurumda yetki almış sendika temsilcisi İşleyişi: Hasta Hakları Birimi’ ne gelen şikayetler bir gün içinde kurul üyelerine dağıtılır. Personelden istenen bilgiler en geç bir gün içinde Kurul üyelerine ulaştırılır. Kurul kararları gizli oylama ve oy çokluğu ile alınır. Tarafların dışındaki kişilerin görüşleri gerekirse Kurul Başkanının görevlendireceği bir kişi tarafından alınır. Daha sonraki yasal süreç ve yapabilecekleri hakkında bilgi verilir.b. Hasta Hakları Birimi Hastaların haklarının ihlal edilmediği. hekimini. her aşamada bilgilendirildiği ve onayının alındığı.

• Poliklinik girişlerine hekimlerin isim ve uzmanlık alanlarının bulunduğu panolar asıyoruz. • Polikliniklerdeki sekreterler vasıtasıyla vatandaşı hekim seçme hakkında bilgilendiriyoruz. 156 . • Poliklinik kapısındaki ekranlarda hasta sıralarının yer alması sağlıyoruz. • Hastanenin internet sayfalarında hekimlere ait bilgileri bulunduruyoruz.c. Grafik 33 Hastalar Hekimini Nasıl Seçiyor • Vatandaşın hekimlerin poliklinik yapacağı gün ve saat hakkında bilgilenmesini sağlayacak listeler yapıyoruz. 2010 yılı sonu itibariyle tüm hastane ve ADSM’lerimizde Hekim Seçme Hakkı uygulamasına geçtik. Hekim Seçme Hakkınız En temel hasta haklarından olan Hekim Seçme Hakkını Eylül 2004’te 11 hastanemizde başlattık.

A. Güçlendirilmiş ilçelerde veya sağlık hizmet sunumu bakımından sağlık bölge planlaması kapsamında güçlendirilmiş ilçe merkezleri ile irtibatlandırılmış ilçelerde faaliyet göstermesi. 1.Grubu hastaneler olarak adlandırılır. üçüncü basamak tedavi ve rehabilitasyon hizmetlerinin verildiği. aşağıdaki kriterlere göre gruplandırılan genel hastanelerdir.Hizmet verdiği uzmanlık alanının gerektirdiği branş ve / veya branşlarda üçüncü seviye acil servis hizmeti verilmesi.Bünyesinde Eğitim Planlama ve Koordinasyon Kurulu oluşturulabilmesi gerekir. A.2 Grubu Genel Hastaneler: Bölge sağlık merkezi statüsündeki illerde veya bu merkezlere bağlı illerde faaliyet gösteren. 2. 3. 1.6. C. eğitim-araştırma statüsü bulunmayan ve aşağıdaki kriterlere uygun olan genel hastaneler.Hizmet verdiği uzmanlık alanının gerektirdiği 3. İl merkezinde veya güçlendirilmiş ilçe merkezi konumunda olan ilçelerde faaliyet göstermesi. 157 . A-2 Grubu Hastaneler olarak adlandırılır. B. 3.Grubu Genel Hastaneler: C grubu hastaneler. 1. Hastane Rollerinin Kurum Bazlı Belirlenmesi ve Gruplandırılması A-1 Genel Hastaneler: Bakanlığımızca ilgili mevzuata göre en az beş branşta eğitim yetkisi verilmiş ve buna göre eğitim kadroları tamamlanmış. il merkezlerindeki genel hastaneler ile güçlendirilmiş ilçelerde faaliyet gösteren ve aşağıdaki kriterlere uygun olan genel hastaneler B. basamak yoğun bakım ve/veya yeni doğan yoğun bakım ünitesinin bulunması. A-1 Gurubu Dal Hastaneleri: Aşağıdaki kriterleri haiz eğitim ve araştırma hastanesi statüsündeki dal hastaneleri bu gruba girer.Grubu Genel Hastaneler: A-1 ve A-2 Grubu hastaneler dışında kalan. 4.Eğitim ve araştırma statüsünün bulunması. eğitim araştırma faaliyetlerinin yürütüldüğü ve aynı zamanda uzman ve yan dal uzman tabiplerinin yetiştirildiği genel dal yataklı tedavi kurumları A-I Grubu hastaneler olarak adlandırılır. Bünyesinde en az ikinci seviye acil servis ve ikinci basamak yoğun bakım ünitesi bulunması gerekir.2 Grubu Dal Hastaneleri: Eğitim ve araştırma hastanesi statüsünde olmayan tüm dal hastaneleri A-2 grubu dal hastaneleri olarak adlandırılır. 24 saat esasına dayalı olarak dahili branş acil havuz nöbeti ve cerrahi branş acil havuz nöbeti tutulabilmesi. 2.

doğumhane. Teşhis ve tedavi hizmetleri ile birlikte birinci basamakta sunulan sağlık hizmetlerinin de aynı yapı içinde sunulduğu sağlık tesisleridir.Grubu Genel Hastaneler: Aşağıdaki kriterlere uygun olarak güçlendirilmiş ve sağlık bölge planlaması kapsamında güçlendirilmiş ilçelerle irtibatlandırılmış ilçelerde faaliyet gösteren en az 25 hasta yatağı bulunan genel hastanelerdir. Dört ana branşta. hasta yatağı sayısı 25 yatağın altında olan entegre ilçe hastaneleridir. Türkiye genelindeki tüm acil servisleri seviyelendirme ve standartlara uygunlukları yönünden tescil işlemlerine başladık. acil poliklinik ve üniteleri kapsamaktadır. olması ve aile hekimi dahil olmak üzere birden fazla uzman tabibin mevcut olması. Acil sağlık hizmetlerinin birinci seviye acil servis yapılanması içerisinde sunulabilmesi. Acil servislerde hasta triyajı ve renk kodu sistemini uygulamaya koyduk. her branş için en az bir uzman tabip planlanmasının yapılmış 2. Tebliğ kamu ve özel sektöre ait yataklı sağlık tesisleri bünyesinde hizmet veren tüm acil servis. 7. fiziki şartlarını ve ulaşım şartlarını. Acil servislerde 24 saat kesintisiz uzman düzeyinde hizmet verilmesi için acil nöbet hizmetlerine ilişkin düzenlemeler yaptık. E. Haziran 2011 itibariyle Sağlık Bakanlığı. D. 3. 5. diş polikliniği. malzeme ve tıbbi teknolojik donanıma ait asgari standartlarını. özel ve üniversitelere ait yataklı sağlık tesislerinin %87’sini tescil ettik. ameliyat sonrası bakım odası. 112 Acil Sağlık Hizmetleri ile hastane acilleri arasında etkin bir koordinasyon sağladık. Tebliğde acil servislerin asgari personel ve hizmet kriterlerini. Bünyesinde en az birinci basamak yoğun bakım ünitesi ve birinci seviye acil servis bulunması gerekir. 1. Acil Servislerde Seviyelendirme ve Tescil “Yataklı Sağlık Tesislerinde Acil Servis Hizmetlerinin Uygulama Usul ve Esasları Hakkında Tebliğ”i 16 Ekim 2009 tarihli ve 27378 sayılı Resmi Gazete’de yayımlayarak yürürlüğe koyduk. monitörlü gözlem odası bulunması. 158 . Bünyesinde. dört ana branşta uzman tabibin hizmet vermesi ve ilave olarak diğer branşlardan en az ikisinden uzman tabip bulunması.Grubu Hastaneler: E grubu hastaneler. Tebliğ doğrultusunda.2. 4. ameliyathane. Mevcut uzmanlık dallarında uzman düzeyinde poliklinik muayene hizmetleri verilebilmesi ve yatırılan hastaların uzman düzeyinde takip ve tedavisinin sağlanabilmesi. 3. Bünyesinde. Diyaliz biriminin ihtiyaca göre yapılandırılabilmesi gerekir. belirleyerek yeniden yapılanma sürecini başlattık.

Hastane Enfeksiyonlarının Önlenmesi Grafik 34 Tıp alanındaki gelişmelere rağmen hastane enfeksiyonları tüm dünyada önemli bir sağlık sorunudur. Türkiye’ de bir ilk olarak 2009 yılında İstanbul’ da Bakanlığımıza ait Kartal Yanık Tedavi Hastanesi’ni faaliyete geçirdik. Hastaların hastanede yatış süresini uzatıp ülke ekonomisine de mâli yük getiren hastane enfeksiyonlarının sıklığını önlemler alarak azaltmak mümkündür. sağlık dışı personel ve halk sağlığı için bir tehdittir. Hastane Enfeksiyonları Bilimsel Danışma Kurulu görüşleri doğrultusunda yürütmekteyiz. Sağlıkta Dönüşüm Programı’ nın başlangıç döneminde bakanlığımız hastanelerinde sadece 35 yanık yatağı mevcuttu. Bu konuda gelişmiş ülkelerde son 50 yıldır ciddi çalışmalar yapılmasına rağmen. Yanık Tedavisinde Yeni Yapılanma Yanık hastalarının enfeksiyon ve diğer ikincil sorunlara açık olması. ziyaretçiler. Yataklı tedavi kurumlarında sağlık hizmeti ilişkili enfeksiyonların önlenmesi ve kontrolü alanında çalışmaları yürüten enfeksiyon kontrol komitelerinin görev yetki ve sorumluluklarına ilişkin usul ve esasları düzenlemek amacıyla hazırladığımız “Yataklı Tedavi Kurumları Enfeksiyon Kontrol Yönetmeliği”nin 11. bu hastalara özel bir ilgi ve bakım gösterilmesini gerekli kılmaktadır. Sağlık Bakanlığı bünyesinde bu alandaki çalışmalara Eylül 2004’te başladık. 8. 159 . 2010 yılı sonu itibariyle yanık yatağı sayısını 320’si Bakanlığımıza bağlı hastanelerde olmak üzere toplamda 476’ya yükselttik. ülkemizde ilgili uzmanlık alanlarının çalışmaları dışında konuyla ilgili çalışmalar ve idari destek çok yetersizdi. Çalışmalarımızı bu Yönetmelik temelinde yürütmekteyiz.2005 tarihli ve 25903 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmesiyle yıllardır ihtiyaç duyulan yasal desteği sağlamış olduk. Bakanlığımız öncülüğünde değişik tıp fakültesi ve eğitim araştırma hastanelerinden alanında uzman kişilerden oluşan. Hastane enfeksiyonları ülkemiz için de önemli bir sorundur. Yanık yatağı sayısı 2002 yılına göre Sağlık Bakanlığı’na bağlı hastanelerde dokuz kat artmış durumdadır. Çalışmalarımızı. 2011 yılı sonuna kadar tescil işlemlerini bitirmeyi hedefliyoruz.Mevcut koşullarda giderilebilecek eksikleri bulunan tesisler ile fiziki koşullarının yeniden yapılandırılması için süre isteyen tesislerin tescil süreci devam etmektedir.08. 9. Ciddi seyrederek ölümlere sebep olabilen hastane enfeksiyonları başta hasta güvenliği olmak üzere sağlık personeli.

160 . kendi hastane enfeksiyonu bilgilerine ulaşabilmektedir. Bakanlığımızın Dünya Sağlık Örgütü ile birlikte yürüttüğü ‘Türkiye Sağlık Sistemi Performans Değerlendirmesi’ çalışmaları kapsamında veri kalitesine göre seçilen 42 göstergeden biri cerrahi alan enfeksiyon hızları olmuştur. Bugün UHESA üzerinden gün hastaneleri haricinde 1045 yataklı tedavi kurumunun hastane enfeksiyonu hızlarına. 2007 yılından bu yana verdiğimiz enfeksiyon kontrol eğitimleri sayesinde 2010 yılı sonu itibariyle 421 enfeksiyon kontrol hekimine ve 1.053 enfeksiyon kontrol hemşiresine ulusal sertifika verdik. Bu şekilde Bilimsel Danışma Kurulunun desteğiyle “Hastane Enfeksiyonları Sürveyans Standartları”nı belirledik ve tüm hastanelere duyurduk. her iki yüz elli yatak için Bakanlıkça sertifikalandırılmış enfeksiyon kontrol hemşireliği sertifikasına sahip bir hemşiresini enfeksiyon kontrol hemşiresi olarak görevlendirmekle yükümlüdür.Bugün tüm yataklı tedavi kurumlarımızda enfeksiyon kontrol komiteleri Yönetmeliğe uygun olarak faaliyetlerini sürdürmektedir. analizlerin değerlendirilerek geri bildirimlerin yapılması. Hastane enfeksiyonu verilerinin tek merkezde toplanıp analiz edilmesi. Ayrıca hastanelerimizdeki mevcut ve yeni açılacak Parenteral Nütrisyon ünitelerini standardize ederek hastane enfeksiyonlarının azaltılmasına yardımcı olmak ve kurumun hizmet kalitesini arttırmak amacıyla “Total Parenteral Nütrisyon için Güvenli Uygulamalar Rehberi”ni yayımladık. Hastaneler UHESA’ ya Bakanlığımız tarafından verilen şifrelerle erişerek hastane enfeksiyonu sürveyans verilerini girmekte. Bilimsel Danışma Kurulu çalışmaları ile“Hastanelerde Havalandırma ve Kontrolü Kılavuzu”nu hazırladık. Son beş yılda katettiğimiz yol gelişmiş ülkelerin yaklaşık elli yılda geldiği noktadır. Hastane enfeksiyonları alanında yürüttüğümüz ciddi çalışmalar sonucunda 2006 yılından bu yana ulusal verilere ulaşıp ulusal politikalar geliştirebiliyoruz. Bakanlığımız bünyesinde geliştirip Ağustos 2007 tarihinde ulusal kullanıma açtığımız web tabanlı Ulusal Hastane Enfeksiyonları Sürveyans Ağı (UHESA) ile uluslararası standartlarda güncel hastane enfeksiyonu verilerini toplayıp analiz etmekteyiz. hastane enfeksiyonlarının kontrolüne ve önlenmesine yönelik politikaların geliştirilmesi amacıyla Bakanlığımız “Ulusal Hastane Enfeksiyonları Sürveyans Sistemi”ni geliştirmiştir. Bugün Avrupa Birliği ülkeleri içerisinde en gelişmiş sürveyans sistemine sahibiz. Sağlık Bakanlığı’na bağlı yataklı tedavi kurumlarının UHESA’ ya katılımını Mayıs 2008’de zorunlu hale getirdik. Elde ettiğimiz veri kalitesi Amerika Birleşik Devletleri verileri ile karşılaştırılabilir düzeydedir. İlgili Yönetmelik gereği tüm yataklı tedavi kurumları bin yatak için (tercihen ulusal/uluslararası sertifikaya sahip) bir enfeksiyon hastalıkları ve klinik mikrobiyoloji uzmanını enfeksiyon kontrol hekimi. Kaliteli sağlık hizmeti sunumunun geliştirilmesinde önemli araçlardan biri hizmet sunumunun gerektirdiği özelliklere uygun insan gücü yetiştirmektir. İlgili Yönetmeliğe göre hastane yönetimleri her yılın en geç Şubat ayının sonuna kadar hastane enfeksiyon hızları ve sürveyans sonuçlarını içeren yıllık faaliyet raporlarını Bakanlığa bildirmekle yükümlüdür. dirençli mikroorganizma sıklıklarına erişmekteyiz.

verim ve kalitesinin artırılması. Evde Sağlık Bakımı Hizmetleri Evde sağlık hizmetleri uygulaması kapsamında yatağa bağımlı hastalarımızın yaşadıkları ev ortamlarında kaliteli. Kurumsal Yapılanma 161 . sağlık hizmetleri sunumunun. ulaşılabilir ve güvenli sağlık hizmeti almasını sağlıyoruz. etkin. MHRS’ nin hedefleri şunlardır: •• Hastanelerde daha iyi bir kaynak planlanması (iş gücü ve teçhizat kullanımının etkin ve verimli planlanması) yapılarak vatandaş/hasta memnuniyetinin artırılması. Merkezi Hastane Randevu Sistemi (MHRS) MHRS. makine ve teçhizat kullanımının etkin ve verimli uygulanması) suretiyle. sağlık politikaları geliştirilmesine yardımcı olunması. ve hastanelerde gereksiz beklemelerin sonlandırılması. vatandaşların Sağlık Bakanlığı Hastaneleri ile Ağız ve Diş Sağlığı Merkezleri için 182 Çağrı Merkezini arayarak gerçek zamanlı operatörlerden istedikleri hastane ve hekim için randevu aldıkları bir uygulamadır.10. • 2010 yılı sonu itibariyle 9 ilde 89 hastanemizde günde ortalama 7 bin vatandaşımız randevu alarak muayene oluyor. •• MHRS verileriyle. 11. Aynı zamanda hastane yataklarının gereksiz yere kullanımının önüne geçerek sağlık hizmetlerine ait maliyetleri azaltıyoruz. 2011 yılı içerisinde bu hizmeti bütün ülkeye ulaştırmış olacağız. •• Hastanelerde kaynak kullanımının ve dağıtımının ölçülmesi (iş gücü.

Evde Sağlık Hizmeti Birimlerince Verilen Hizmetler: •• Muayene ve Konsültasyon Hizmeti. •• Sağlık Kurulu Raporu ile Alınması Gereken İlaçların Reçete Edilmesi. •• Hemşirelik Hizmetleri. Bu dinamiklere göre. •• Laboratuar Hizmetleri. •• Rehabilitasyon. Eğitim ve Destek Hizmetleri. Bu kapsamda. kardiyoloji ve KVC hizmetlerinin geliştirilmesini ve nitelikli hizmet verilmesini hedefliyoruz. •• Evde Sağlık Hizmetleri Kapsamındaki Hastalara İhtiyaç Duydukları Ağız ve Diş Sağlığı Hizmetleri. Koroner kalp hastalığı için risk grubu olarak kabul edilen 40 yaş ve üstü nüfusun artış oranının ise yaşlanan nüfusumuz nedeniyle % 40 olacağı tahmin edilmektedir. kalp-damar hastalarının sayısının artacağı öngörülmektedir. 12. •• Sağlık Kurulu Raporlarının oluşturulması . 162 . Kardiyovasküler Cerrahi (KVC) Merkezleri Planlaması 2023 yılında nüfusumuzun %13 artacağı tahmin edilmektedir. •• Tıbbi Cihaz ve Malzemelerin Temini ve Zimmet Karşılığı Hastaların Kullanımına Tahsis Edilmesi.Süresi Dolan Raporların yenilenmesi. Bu sebeple Ulusal Kalp Sağlığı Politikası doğrultusunda ulusal plan oluşturulması çalışmalarını sürdürmekteyiz.

eğitim ve bilgilendirmeler sayesinde 2002 yılında 326. Yakaladığımız bu başarıyı devam ettirmeyi ve 2011 yılı sonuna kadar 1 milyon 350 bin ünite kan bağışına ulaşmayı hedefliyoruz. ülke çapında tüm il sağlık müdürlüklerinden ve kan bankacılığı yapmış hekimlerden oluşan 213 kişilik sağlık çalışanına Denetçi Eğitimi verdik.337 ünite olan kan bağışını Kızılay’la birlikte yaptığımız çalışmalar. eğitim ve bilgilendirmelerle 2010 yılında 1. Kan hizmet birimlerinin denetimi ve Kan ve Kan Ürünleri Kanununun uygulanabilirliği açısından. Kan bağışının öneminin vurgulanması ve vatandaşlarımızda kan bağışı duyarlılığının arttırılması için. Kan Hizmetleri 2007 yılında yaptığımız 5624 sayılı Kan ve Kan Ürünleri Kanunu ile Türkiye’de kan hizmet birimleri ile ilgili yapılanmayı başlattık. Bu yapılanma içinde acil durumlar dışındaki kanın toplanması ve dağıtılması görevini Bakanlığımız Kızılay’a vermiştir. 13. 15 Bölge Kan Merkezi ve 56 Kan Bağış Merkezi oluşturarak güvenli kan teminini hastanelerimiz bünyesinde açılmış olan Transfüzyon Merkezleri aracılığıyla karşılamaktadır. KVC Merkezlerinde en az 6 kalp damar cerrahisi uzman doktoru görev yapmakta.015. Bu sayede. Yapılan çalışma. kalp krizi geçiren hastaya en erken dönemde tanı koymak ve 90 dakika içinde kardiyolog veya dâhiliye uzmanı ile buluşturmayı hedefliyoruz. ülkemizde ilk defa vatandaşlarımızın acil durumlarda kan ya da kan ürünü bulabilmek için kapı kapı dolaşmalarının önüne büyük ölçüde geçtik. Basamak) ve 10 yataklı servis bulunmaktadır. olmak üzere 5 yataklı yoğun bakım (3. Bakanlığımızın da desteğiyle Kızılay tarafından sürdürülmektedir. Buralarda da hastalarımızın ihtiyacı olan kan ve kan ürünlerinin teminini sağlamaktayız. Kızılay. belirlediğimiz yedi koordinatör hastanenin desteği ile başlattık. Kalp hastalıklarına bağlı ölümleri en az indirmek için. Tüm Türkiye’de bölgesel yapılanma. 163 . Çalışmalarımızı. 2010 yılı sonu itibariyle 21 ilimizde kurduğumuz 40 merkezde kardiyovasküler cerrahi hizmeti vermekteyiz.Bölgesel sağlık planlaması kapsamında. Söz konusu 26 ilde çalışan ilgili personeli eğitime aldık ve eğitimlerimizi büyük ölçüde tamamladık. Hastalarımız artık kendi yaşadıkları yere en yakın merkezde KVC gibi son derece ileri teknoloji ve ekip gerektiren hizmetleri alabilir hale gelmişlerdir. sivil toplum örgütleriyle birlikte kampanyalar düzenledik. Son derece değerli olan kan ürünlerinin kullanılmama dolayısıyla boşa gitmesini de önledik. 26 ilde kardiyoloji ve kalp damar cerrahisi merkezi kurmayı planladık. Bunun yanında hasta yoğunluğu çok yüksek olan 84 hastanemizde kan merkezleri oluşturduk.000 üniteye çıkardık.

bölge koordinasyon merkezleri (BKM) ve UKM takip etmektedir. 164 . kalp. Antalya. Organ naklinde bekleme süresini kısaltmak için en etkin yollardan biri beyin ölümü bildirimlerinin ve kadavra organ bağışı sayısının artırılmasıdır. Ankara. Organ Nakli Hizmetleri Ülke genelinde böbrek nakli yapılan tüm merkezlerde nakil olmak isteyen kişilerin bilgileri. 59 hastanede Böbrek Nakli Merkezi. akciğer. İstanbul. Ülke genelinde canlı ve kadavradan gerçekleşen tüm (böbrek.14. 16 hastanede ise KalpAkciğer Nakli Merkezini ruhsatlandırarak hizmete açtık. yerine koyma tedavileri içinde en yararlısı ve bazı organlar için tek tedavi biçimidir. karaciğer. pankreas ve ince barsak) Grafik 35 organ nakilleri ile organ bekleyen hasta bilgilerini içeren yeni Ulusal Organ Nakli Bilgi Sistemi oluşturduk. Adana. Bu sistemi öncelikle organ nakil merkezleri. Kadavradan temin edilen organların nakledileceği hastalara ulaştırılmasında Bakanlığımızın ambulans uçaklarını da kullanmaktayız. 34 hastanede Karaciğer Nakli Merkezi. Organ nakli. İzmir. Daha önceden Organ Nakli Ulusal Koordinasyon Merkezi (UKM) tarafından bu kayıtlar esas alınarak sadece böbrek nakli bekleyen hasta işlemleri ve kadavra donör dağıtım işlemleri gerçekleştirilmekte idi. Bu durum organ ve doku nakli hizmetlerinin sunumunda organ bağışının ve kadavra organ temininin arttırılmasının önemini ortaya koymaktadır. Samsun. diyaliz gibi yardımcı tedavileri olmadığı için hastalar organ bulamadıkları takdirde hayatlarını kısa sürede kaybetmektedir. Bazı kronik karaciğer ve kalp rahatsızlıklarında ise durum üzücü olup. Erzurum ve Bursa illerinde olmak üzere 9 Bölge Koordinasyon Merkezi bağlı oldukları Ulusal Organ ve Doku Nakli Koordinasyon Merkezi ile kadavradan organ dağıtımında bağlantılı olarak çalışmaktadır. Diyarbakır. Bakanlığımız Ulusal Organ Nakli Bekleme Listesi Programına kaydedilmektedir.

Ankara Üniversitesi’nde izin verdiğimiz bir çalışma ile spinal kord yaralanmalarında kök hücre nakli deneysel tedavisi 10 hasta üzerinde gerçekleştirildi. Kornea bekleyen hasta sayılarımızın azaltılması ve kadavra donörlerden elde edilen kornea sayısının arttırılması amacıyla yaptığımız çalışmalar doğrultusunda. Ve her göz bankasına doku kaynağı merkezi bağlanması planını hayata geçirerek kadavradan elde edilen kornea dokusu sayısını artırdık.15. Türkiye’deki kemik iliği verici sayısının 40 binin altında olması sebebiyle uygun iliğin bulunabilmesi için yurt dışı taramaları gereklidir. Ülke nüfusumuza oranla yılda yaklaşık 4 bin olması gereken kemik iliği nakli sayısı uygun verici bulunamadığından. Yılda 3 binden fazla kişi nakil için sıra beklemektedir. Her bölgede aktif nakil merkezi olması ve hizmet sunumunun iyileştirilmesi amacıyla yeni merkezlere ruhsat ve faaliyet izni vererek nakil merkezlerinin sayısını artırdık. Haziran 2011 itibariyle 14 pediatrik. Böylece tüm Türkiye genelinde Doku Tipleme Laboratuarı sayısını 32’ye yükselttik. Organ ve Kemik İliği Nakli hizmetlerinde büyük öneme haiz Doku Tipleme Laboratuarları sayısının artırılması ve her bölgede hızlı doku tipleme yapılabilmesi amacıyla yeni ruhsatlandırmalar yaptık. 31 erişkin olmak üzere toplam 45 nakil merkezimiz mevcuttur. Yurt dışı verici taramalarında bulunan uygun iliğin Sosyal Güvenlik Kurumunca bedeli ödenerek temini ihtiyaç sahiplerinin işini kolaylaştırdı. 165 . Kemik iliği nakillerinde vericilerin çoğu akraba dışı kişilerdir ve iliklerin çoğu yurt dışından temin edilebilmektedir. Doku ve Hücre Nakli Hizmetleri Ülke genelinde organ ve doku nakli hizmetleri alanında çalışan kurum ve kuruluşlar için gerekli doku teminini sağlamak amacıyla Kemik Bankasının (Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi) Kas-İskelet Sistemine yönelik Doku Bankasının (Ankara Üniversitesi) açılmasını sağladık. yılda yaklaşık 800-900 kişiyle sınırlı kalmaktadır. göz bankalarının sayısını 16’ya çıkarttık. Kök hücre konusunda Graft Versus Host Disease (GVHD) vakalarında mezenkimal uygulamalara bilimsel kriterler doğrultusunda izin vererek bu alanda dünyanın önde gelen ülkeleri arasında yer aldık.

2008 tarih ve 22739 sayılı Makam Oluru ile Türkiye Kök Hücre Koordinasyon Merkezi’ni (TÜRKÖK) kurarak faaliyete geçirdik. •• Yurt içinde gönüllü verici bulunamayan nakil bekleyen hastalara. üniversite. hematopoetik kök hücre temini için koordinasyonun sağlanması. Bölge Koordinatörlerinin tespitleri doğrultusunda ihtiyaç duyulan sayıda “Gönüllü Verici Merkezi”nin kurulması. •• Avrupa Birliği standartlarının yakalanması ve idari kapasitenin güçlendirilmesi •• Yurt içinde çeşitli HLA tiplemesine sahip gönüllü vericilerden ve Ulusal Akraba Dışı Kordon Kanı Bankasına bağışlanan kordon kanlarından yapılacak tarama ile nakil bekleyen hastalara. •• Ulusal Kemik İliği Bankasının kurulması ile hematopoetik kök hücre nakli yapılacak hastalar için imkanların artırılması. •• Merkezlerin kalite kontrol ve standartların belirlenmesine yönelik çalışmaların yapılması.06. •• Her bölgede. •• 2013’e kadar Türkiye’nin coğrafi olarak birçok bölgesinden. vakıf ve özel doğum hastanelerinden kordon kanı bağışı). •• Yılda 2. yurt dışındaki bankalardan en kısa sürede hematopoetik kök hücre temini için koordinasyonun sağlanması.000 kayıtlı gönüllü vericinin kazanılması.Türkiye Kök Hücre Koordinasyon Merkezi (TÜRKÖK) Son yıllarda giderek önem kazanan kök hücre ve kök hücre tedavileri konusunda karmaşayı engellemek için 16. 166 . •• 2013’e kadar toplam 50. çeşitli HLA tiplemesine sahip 250. •• Ulusal Akraba Dışı Kordon Kanı Bankası ve kordon kanı toplama merkezlerinin kurulması (Bakanlığımız.000 kordon kanı bağışının kazanılması. •• Toplanan verilerin analizi ve merkezlerin eksiklerinin tespitinin yapılması. TÜRKÖK Projesi ile: •• Hematopoetik kök hücre nakli ile ilgili merkezlerin koordinasyonunun bir çatı altında toplanması. •• Merkezlerden düzenli veri akışının sağlanması. •• Merkezlerin sayı ve kapasitesinin artırılmasına yönelik çalışmaların yapılması.500 ve üzerinde nakil yapılması. •• Hedeflenen gönüllü verici sayısına ulaşabilmek için ilk aşamada 29 sağlık bölgesinde “Bölge Koordinasyon Merkezi”nin kurulması.

Avrupa Kan ve Kemik İliği Transplantasyonu Grubu (EBMT) gibi uluslararası kuruluşlarla akreditasyon sürecinin başlatılması. işletme maliyetlerini ek bir ödenek almadan karşılayabilecek duruma gelmesi. •• Hematopoetik kök hücre nakli ile ilgili merkezlerin Avrupa Kemik İliği Donör Bilgi Sistemi (EMDIS). •• Gelirleri ile yurt içi ve yurt dışı bilimsel projelere sponsor olması. Dünya Kemik İliği Birliği (WMDA).•• Yurt içi ve yurtdışı merkezler arası koordinasyonun sağlanması ile nakil gereken hastaların en kısa sürede ve en yüksek nitelikte tedavi olma şansının artırılarak nakil için bekleyen hasta sayısının ve ölümlerin azaltılması. teknik destek vermesi. •• 2013’e kadar kuruluş maliyetlerini karşılayıp. Dünya Kemik İliği Donörleri (BMDW). entegrasyon ve koordinasyonun sağlanması. 167 . •• Tüm merkezlerde çalışan personellerin eğitim ve sertifikasyonlarının tamamlanması.

112 ambulanslarıyla sevk edilen hastalar ise uygun merkezin bulunmasında yaşanan sıkıntılardan dolayı vakit kaybı yaşamakta idiler. Plastik cerrahi ve ortopedi uzmanlarına el cerrahisi alanında yan dal uzmanlığı verilmesi ile ilgili çalışmalar tamamlandığında bu sayının 300’e çıkarılmasını planlıyoruz. Yaptığımız çalışmalar sonucunda. replantasyon yapabilen kamu ve özel sektöre ait merkezlerin listesini çıkarttık. Ortaya çıkan zaman kaybı hastanın ameliyata alınmasında gecikmelere ve bu koordinasyon eksikliği hastanın sakat kalması sonucuna varan geri dönülmez kayıplara neden olmakta idi. 168 . Eskiden komplike el yaralanması veya amputasyon nedeniyle kendi imkanları ile hastaneye başvuran hastalar bilgilendirilmemeleri ve stabil hale getirilmeden sevk edilmeleri sebebiyle hastane hastane dolaşmakta. Bu gün 22 il merkezinde Sağlık Bakanlığı. Bu gün ülkemizde yıllık ortalama 750 civarında replantasyon yapılmaktadır. üniversiteler ve özel sektöre ait hastanelerde komplike el yaralanmaları ve ampütasyon vakalarını tedavi edebilecek kapasite oluşturduk. Bu algoritmanın uygulanmasından ve aksaksız olarak yürütülmesinden 112 Acil Komuta Merkezi’ni yetkili ve sorumlu kıldık. Komplike el yaralanmaları ile birlikte yapılan mikro cerrahi uygulaması sayısı 1. Replantasyon uygulamalarının ülke genelinde yaygın ve etkin bir şekilde yürütülebilmesi için bölge merkezli planlamalar yaptık. Bu merkezlere yönelik. Replantasyon uygulamalarındaki sorun. Bu uygulamayı 2011 yılı sonuna kadar aşamalı olarak ülke geneline yaygınlaştıracağız.500 civarında olmaktadır. acil komplike el yaralanmaları ve ampütasyon vakaları için bir yönlendirme algoritması geliştirdik ve ilk aşamada İstanbul ilinde uygulamaya koyduk.16. Replantasyon Uygulamaları Uzuv ya da uzuvların bir parçasının kazalar ve benzeri sebepler sonucu kopması durumunda kopan kısımlarının erkenden yerine dikilebilmesi için zaman ile yarışılmakta ve işlemin gerçekleştirilmesi saatlerce sürebilmektedir. Replantasyon uygulamalarının tedavi ve rehabilitasyon açısından yetersiz ve yetkilendirilmemiş merkezlerde yapılmasının uzuv kayıpları gibi olumsuz sonuçları olmaktadır. vakayı doğru merkeze yönlendirmede sağlık kurumları arasındaki koordinasyonsuzluk ve organizasyonda yaşanan aksaklıklardan kaynaklanmaktadır. Bu konuda aktif çalışan uzman tabip sayısı 75 civarındadır.

UYGULAMA 3. İlaç ve Eczacılık .D.

170 .

Sosyal Güvenlik Kurumu’nun ilaç alımlarında sağladığı iskontolar da kamunun ilaç için yaptığı ödemeleri azalttı. 2009 yılında Beşeri İlaçların Fiyatlandırılması Hakkında Kararname’de oldukça radikal bir değişiklik daha yaparak. İlaç fiyatlandırmasıyla ilgili olarak. Sonuçta kamu maliyesi için önemli tasarruf sağladık. Kamu Maliyesinin yükünü hafifletmek üzere Maliye Bakanlığının başkanlığında Geri Ödeme Komisyonu oluşturarak. kamunun ödeme kapsamına girebilmek için fiyatlarını gönüllü olarak ayrıca düşürmüşlerdir. İlaç Fiyat Politikalarında Yeni Dönem Sağlıkta Dönüşüm Programın oluşturulurken ilaçla ilgili tespitlerin başında. fiyat indirimini mümkün hale getirdik. Geri ödeme kurumlarımızın ortak kararı ile reçetelenen ilaçlar için en ucuz eşdeğer ilâcın % 15 fazlasına kadar olan ürünlerin karşılığının ödenmesi kuralı getirdik. Bu sayede ilaç fiyatlarında önemli derecede ucuzlamalar elde ettik. İlâçta %18 olan KDV oranını %8’e düşürerek ilâç fiyatlarında önemli bir düşüş daha sağladık. Gerçekleştirdiğimiz 2004 tarihli “Beşeri Tıbbî Ürünlerin Fiyatlandırılmasına Dair Karar” ile. 171 . eski dönem ilaç fiyatlandırmaları ve fiyat artışlarının delile dayalı bir temele oturmaması gelmektedir. ilgili diğer kurum ve kuruluşlar ile işbirliği yaparak ilaçların akılcı kullanımını teşvik etmek yetki ve sorumluluğundadır. bine yakın üründe %1 ilâ %80 arasında değişen fiyat düşüşleri gerçekleştirdik. “Tek Geri Ödeme Sistemi” imkânı sağladık. ilaç ve eczacılık hizmetleri ile ilgili norm ve standart belirlemek ve bu doğrultuda denetimleri yapmak. ülkemizde bugüne kadar var olan kargaşa ve olumsuzlukları ortadan kaldırdık ve ilaç fiyatlandırmasına kamu yararı ve şeffaflık getirdik. sepetin dışında kalan bazı ilaçların firmaları. Fiyatları Avrupa’da mevcut en düşük düzeylere çektik. tüm tarafların üzerinde mutabakat sağlayacakları bir yöntem geliştirilmesine olan ihtiyaç programda açık şekilde vurgulanmıştır.2010 yılları arasında 200 defadan fazla fiyat düşüşünü ülkemiz fiyatlarına yansıttık. Bu uygulama ile birlikte. Referans ülkelerdeki fiyat değişikliklerini üç aylık periyotlarla takip etmekte ve varsa fiyat düşüşlerinin ülkemizdeki fiyatlara yansıtılmasını sağlamaktayız. Buna ilave olarak “referans fiyat takibi” ile süreçte. Hükümet olarak aldığımız tüm bu kararlar sonucunda gerçekleşen bütün kazanımları vatandaşımızın sağlığı için yatırıma dönüştürdük. “Orijinal bir ürünün jeneriği piyasaya çıktığında.1. Bu yöntemle 2004 . ürünün fiyatı mevcut fiyatın %66’ sını geçemez (hem orijinal hem de jenerik ürün için)” kuralını getirdik. Sağlık Bakanlığı kamu adına.

172 . Daha önce ilaçlarını sınırlı sayıdaki hastanelerden almak zorunda kalan. Sağlıkta Dönüşüm sürecinde. İlaç Tüketimi Grafik 36 2010 yılında tüketilen ilaç kutu sayısı 1 milyar 570 milyon kutu olmuş ve 2002 yılına göre % 125 artmıştır. Eczanelerin Herkese Açılması İlaç fiyatlarında sağlanan avantajları doğrudan vatandaşımıza yansıtarak. 3.2. ilaca düşük fiyatla ve kolayca ulaşılabilmesi yönünde atılan kararlı adımların sonuçlarını vatandaşımız yakından görmekte. bizzat yaşamaktadır. başta SSK ve Yeşil Kart’lılar olmak üzere vatandaşlarımızın ilaca erişiminin önündeki engelleri cesaretle kaldırdık. bir kısmı da bu yüzden ilacını SSK’dan alamayan ve bedelini cebinden ödemek zorunda kalan SSK’lı vatandaşlarımızın diğer vatandaşlarımız gibi serbest eczanelerden ilaç alabilmelerini sağladık. Yeşil Kart mevzuatında yaptığımız değişikliklerle Yeşil Kart sahibi hastaların ayaktan tedavilerini kapsam dahiline aldık ve yine bu vatandaşlarımızın da serbest eczanelerden ilaçlarını almalarını sağladık. İlaçta sağlanan bu tasarrufu yukarıda zikredildiği gibi vatandaşımızın ilaca erişimini kolaylaştırmada kullandık. Aynı dönemde kamunun ilaç harcaması ise 2010 yılı fiyatlarıyla 12 milyar 720 milyon TL’ den 15 milyar 400 milyon TL’ ye çıkmış ve sadece % 21 artmıştır. Bütün bu uygulamalarla. sağlık sisteminde geçmişte vatandaşlara uygulanan ayrımcılığı ortadan kaldırdık.

Geliştirilen sistem ile piyasada bulunan tüm ilaçlar. Ayrıca piyasaya sürülmüş olan ilaçlarda. Ürünlerin tekilleştirilmesini (serialization) sağlayan karekod ile ürünlerin işaretlenmesi (track) sağlanırken. sonradan oluşabilecek ve toplum sağlığını tehdit edecek durumlarda hangi ilacın nerede bulunduğu noktasal olarak bilinecek ve kolayca toplanması sağlanmaktadır. İlaç Takip Sistemi öncelikle ilaç kalitesinde meydana gelebilecek sorunlara yerinde tespit ve hızlı müdahale amacına katkıda bulunabilmek için tasarlanmıştır. İlaç Takip Sistemi. literatürde “Track & Trace (İşaretle ve Takip et)” olarak tanımlanan yapının. İlaç Takip Sistemi (İTS) Kısa adı İTS olan “İlaç Takip Sistemi” Türkiye’de ilaçların her bir biriminin izlenmesi için kurulan bir altyapıyı tanımlar. İlaçların kaliteli ve güvenilir üretimi. kutu bazında bir takip numarası ile kayıt altına alınmakta ve üretimden itibaren tüketilinceye kadar her aşamada takibi sağlanmaktadır. dağıtımı depolanması ve tüketiciye ulaştırılması Bakanlığımızın görevleri arasındadır. ilaçlara uygulanmış halidir.4. 173 . Bu sayede küpür yolsuzluğu diye bilinen sahtecilik önlenmekte ve piyasada sahte ve kaçak ilaçların bulunması hemen hemen imkânsız hâle gelmektedir. ürünün geçtiği her noktadan merkezi veritabanına yapılacak bildirimler ile de takibi (trace) sağlanmaktadır.

174 . Dünya Sağlık Örgütünün tanımlamasına göre akılcı ilaç kullanımı. 1 Ocak 2010 tarihinden itibaren üretilmiş olan tüm ilaçların üzerinde karekod bulunması ve üretici/ ithalatçıları tarafından sisteme bildirilmesi mecburiyetiini getirdik. 1 Temmuz 2010 tarihi ile de eczanelerde küpür kesme devrini kapattık. Gerçek anlamda ilaç ancak doğru kullanılırsa etkilidir. Tüm hastaların yarısından fazlası da doğru şekilde ilaç alamamaktadır. uygun yoldan ve tedavi san’atı ile sunmak ve yeterli süre kullanmak. Ancak ne yazık ki Dünya Sağlık Örgütünün sıkça dile getirdiği gibi tüm ilaçların yaklaşık % 50’si uygunsuz şekilde reçetelenmekte. • Tasarlanan tedavinin gerçekleşebilirliğini ve mâliyetini dikkate almak. Maalesef birçok ülkede ilaç kullanımının izlenmesinde de ciddi sıkıntılar mevcuttur. yan etkileri ve hastanın uyumunu izlemek. gereken dozunu. Bu nedenle akılcı ilaç kullanımı konusunda halkın ve sağlık çalışanlarının bilinçlendirilmesi ve eğitilmesi son derece önemlidir. Ayrıca ilacın geçtiği noktalardan olan hastaneleri de takip kapsamına aldık ve hastanelere giren ürünleri de takip etmeye başladık. satılmakta veya uygulanmaktadır. sosyal ve ekonomik sebeplere bağlı olarak sürekli şekilde arttığı dikkate alındığında kaynak kullanımını etkin kılacak stratejiler gerekmektedir. Buradan akılcı ilaç kullanımının ilkelerini şu şekilde çıkarabiliriz: • Doğru teşhise dayanmak. Bu da doğru bilgiye erişmeyi güçleştirmektedir. orta ve geniş vadeli olmak üzere planladık. en düşük fiyata ve kolayca sağlayabilmeleri”dir. • Tedavi başarısını değerlendirmek. Akılcı İlaç Kullanımı Tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de yanlış ve gereksiz ilaç kullanımı tedavi maliyetleri ve halk sağlığını etkileyen ciddi bir sorun olarak devam etmektedir. Toplum çapında farkındalık oluşturmak ve hem sağlık çalışanlarının hem de halkın bu konuda bilgi sahibi olmasını sağlamak için uygulanacak yöntemleri. • Birden çok ilaç kullanılacaksa etkileşimlerini değerlendirmek. Akılcı ilaç kullanımı ilkelerinin ülke çapında yaygınlaştırılmasına yönelik olarak 2010 yılında Akılcı İlaç Kullanımı Şube Müdürlüğü’nü kurduk. “kişilerin klinik bulgularına ve bireysel özelliklerine göre uygun ilacı. kısa. Tüm geri ödeme kurumları ilaç ödemelerini sistem üzerinden kontrol ederek yapmaya başladı.Türkiye’de uygulamaya koyduğumuz İlaç Takip Sistemi Dünya’da ilk defa ortaya konulan “Merkezi Veritabanı”na bağlı bir sistem olarak literatürdeki yerini aldı. • Uygun ilacı seçmek. Ürünler İTS sistemine bildirilerek satılmaya başlandı. uygun süre ve dozajda. 5. Sağlık harcamalarının demografik.

5.Yürütülecek projeler ile sağlık harcamalarında tasarruf sağlanırken. Tıp fakülteleri ve eczacılık fakültelerinin müfredatlarında akılcı ilaç kullanımına yönelik bir programın yer alması. 2. İlköğretim ders programında akılcı ilaç kullanımının yer alması. 3. Türkiye İlaç Rehberi’ne web tabanlı erişimin sağlanması. Teşhis tedavi kılavuzlarının hazırlanması. 6. 175 . Şu an Türkliye’de. kamu sağlığının olumlu yönde gelişmesi de temin edilecektir. Güncellenmiş Teşhis ve Tedavi Rehberlerinin e-rehbere dönüştürülmesi. 8. Uygulanacak yöntemlerin geçerliliğinin tespitini sağlamak amacı ile periyodik ölçme ve değerlendirme yapılması. Tanımda yer alan diğer hususlarda kat etmemiz gereken mesafeler bulunmaktadır. DSÖ’nün akılcı ilaç kullanımı tarifinin ögelerinden olan ilaca “en düşük fiyata ve kolayca erişim” hedefini gerçekleştirmiş durumdayız. Bu konuda hızla yol almayı hedefliyoruz. Akılcı İlaç Kullanımını sağlayacak anlayışın oluşturulabilmesi için öncelikle bu alanda sorumlulukları olan kişilerin yeterince bilgi ve fikir sahibi olması gerekmektedir. 4. Toplum bilincinin artırılması ve farkındalığın oluşturulması. Yapılacak tıbbî kongrelerde Akılcı İlaç Kullanımı prensiplerinin korunması ve bu konuda bir oturuma yer verilmesi. 7. Akılcı İlaç Kullanımında Stratejilerimiz: 1.

176 .

Sağlık Bilgi Sistemi . UYGULAMA 4.D.

178 .

teknolojik yatırımlardan çok daha önemlidir. • tele tıp ve tele sağlık uygulamalarının pratikte kullanımını temel alan Ulusal Sağlık Bilgi Sistemini kurmaktır. kişilerin rızasını almak şartıyla. kodlama.e-Sağlık Dönüşümü (2003-2010) 2003 yılında sağlıkta dönüşüm programı ile birlikte e-sağlık alanında vizyon geliştirme ve alt yapı çalışmalarını başlattık.dünya ölçeğinde kullanılan standartlar olmasına dikkat ettik. Bunları sektörün kullanımına sunduk. Bu süreçte toplanan ve oluşturulan tüm sağlık verilerinin Avrupa Birliğinde ve hatta – standart hale gelmişse . yalnızca teknolojik yatırımlarla gerçekleştirilecek çalışmalar değildir. ilaç ve tıbbi malzeme kodlarını ve kurum kodlamaları gibi sistemleri belirledik. • tüm bireylerin de kendi kişisel verilerine erişebildiği. Sağlık bilgi sistemleri. Ülke çapında etkin hizmet verecek sağlık bilgi sistemlerinin hayata geçirilmesi için ulusal ve uluslar arası bilişim standartları. erişim hakları ve yetkileri tanımlanmış kişi ve kurumlarca ulaşılabilen. Bunun yanı sıra sağlık personelinin gündelik iş yapma kriterlerinin arasına bu sistemleri dâhil etmesinin sağlanması da gerekmektedir. uluslar arası kabul edilmiş hastalık sınıflandırmalarını. 179 . Sağlıkta Dönüşüm Programının içerdiği e-sağlık vizyonu çerçevesinde sağlık hizmeti veren tüm kurumların standart tanımlarını. Hatta bu gereklilikler. • karar destek sistemleri ile desteklenmiş. • yüksek bant genişliği olan ve tüm ülkeyi kapsayan bir omurgada paylaşılabilen. sınıflandırma ve terminolojilerinin belirlenmesi gerekmektedir. • ulusal ve uluslar arası standartlarda ve yeterli kalitede oluşturulan sağlık verilerine. • güvenlik ve mahremiyete riayet ederek. e-Sağlık vizyonumuz. doktorların veri bankasını.

180 . 2009’da devreye giren Sağlık-Net sayesinde hastanın doğumdan-ölüme tüm sağlık bilgilerini kapsayacak şekilde toplamaya başladık. doğrudan üretildikleri yerden. elektronik hasta dosyalarına dönüştürerek yurdumuzun her yerinden hasta menfaatine olacak nispette erişilebilir hale getirecek ilk adımları attık. Önceden sadece istatistiki ve matbu form olarak toplanan verileri. Elektronik hasta kayıtlarını tutmak için yaptığımız çalışmalar ve standart kodlama sistemlerini mecbur hale getirerek ülke genelinde dağınık duran hasta dosyalarını. Sağlık-Net Sağlık kurumlarında üretilen her türlü sağlık verisini. Sağlık hizmeti sunulan kurumların %85’ini sisteme entegre olmuş ve veri gönderebilir duruma getirdik. Vatandaşların elektronik sağlık kayıtlarının sağlık kurumları arasında paylaşılabilirliğinin temelini de Sağlık-Net sayesinde atmış olduk. standartlara uygun şekilde toplayıp raporlar üreterek kişisel ve kamusal olarak maksimum fayda sağlamayı hedefleyen bilgi ve iletişim platformunu çalışır hale getirdik. kişi bazında.1.

Bu dosyalardan üretilen istatistikleri karar süreçlerinde kullanmak üzere yöneticilerimize sunduk. Aile Hekimliği Bilgi Sistemi (AHBS) Aile Hekimlerimizin verdiği her bir hizmeti. Bu bireyin anne karnındaki gelişimi. doğum yöntemi ve doğumuyla ilgili diğer bilgiler AHBS vasıtasıyla kaydedilir ve aile hekiminin gözetimi altındaki bilgi bankasına. sağlık kayıtları da onunla birlikte büyür. kişinin ömür boyu sağlık kaydının ilk bilgi parçaları olarak yer alır. bir bireyi doğumundan önce takibe alır ve sağlığıyla ilgili bilgileri düzenler.2. Kişinin hayatı boyunca. AHBS uygulaması. Bakanlığımızın kurduğu veri merkezine göndermesini sağladık. geliştirip ücretsiz olarak sunduğumuz Aile Hekimliği Bilgi Sistemi aracılığıyla ülke standartlarına uygun kodlamalarla. 181 . her bir bireyin sağlığıyla ilgilenerek birincil sağlık hizmetini sunan bir Aile Hekiminin varlığı prensibi üzerine kurulmuştur. Bu sistem. Her vatandaşımızın Elektronik Sağlık Dosyasını oluşturduk.

Aşılama başarı oranları 4. Bebek izlem başarı oranları 3. 1. Gebe izlem başarı oranları 2.Sistem sayesinde. Hastane Bilgi Sistemleri (HBS) Bakanlığımıza bağlı hastanelerde 2002 yılı sonunda %20’lerde seyreden bilgisayarlaşma oranını 2006 yılı sonunda % 100’e ulaştırdık. 182 . Gezici (Mobil) hizmete tabi kişi sayısı gibi çok sayıda hizmetin ayrıntılı rapor ve değerlendirmesini yapılabilir hale geldik. Zaman ve bilgi tasarrufu sağladık. 3. Sevk oranları 5. Bilgi ve iletişim teknolojilerini hastanelerimizin her noktasına ulaştırarak hastane işleyişlerine ivme kazandırdık.

Bakanlığımız resmi web sitesinin devamlılığını sağladık. Merkezi etki alanı (Domain) sistemi kurarak tüm kullanıcıların bir merkezden yönetilmesini. Bakanlık Merkez teşkilatı ve ek birimlerinde genel bilişim destek mekanizmalarını oluşturduk.4. Web Ortamında Sunulan Hizmetler Bakanlık birimlerimiz ve üst yönetimin güncel ihtiyaçları doğrultusunda ihtiyaç duydukları idari ve mali verileri. Merkez Teşkilatına Yönelik Bilişim Çalışmaları Merkez Teşkilatında 2002 yılı sonu itibariyle hizmet sunum sürecinde 500 civarında bilgisayar kullanılmakta iken bugün bu sayıyı 3500’ün üzerine çıkardık. Topladığımız verileri kanuni yetki ve sorumluluklar çerçevesinde diğer kurumlarla çok hızlı ve etkin bir şekilde paylaşmaya açtık. 183 . Vatandaşlarımıza Bakanlığımız faaliyetlerinin güncel olarak duyurulmasını sağladık. Kullanıcıların gelişen bilgi teknolojilerine adaptasyonunu sağlamak amacıyla merkez teşkilatı birimlerindeki tüm bilgisayarlara en son sürüm işletim sistemi ve ofis programlarını lisanslı olarak kurduk. kaynağından ve internet aracılığıyla toplayan 22 ayrı web uygulaması geliştirdik. yazıcı ve diğer aygıtların rahatlıkla ağ üzerinden paylaştırılmasını ve kullanılmasını sağladık. Bu süreçte. Merkez teşkilatında çalışan personelin tamamına bilgisayar okuryazarlığı ve temel bilgisayar kullanımı becerisi kazandırdık. 5. 2. hızlı ve güvenli bir şekilde kamu ve özel tüm kurumlardan. 1.

6. Yeşil Kart Bilgi Sistemi (YKBS) Yeşil kart reçetelerinin serbest eczanelerden temin edilebilmesine imkân sunmak üzere 2004 yılında Yeşil Kart Bilgi Sistemini (YKBS) kurduk. 2004 ten bu yana 23.000 eczanemizin ve ödeme yapan sağlık müdürlüklerimizin sorunsuzca kullanmasını sağladık. Başbakanlık Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Genel Müdürlüğü(SYDGM) tarafından nüfusun en muhtaç kesimine dâhil olan ailelerin çocuklarının ve anne adaylarının temel sağlık hizmetlerine tam olarak erişimini hedef alan bir uygulama olan “Şartlı Nakit Transferi (ŞNT)” ile maddi yardımların adil ve hakkaniyetli bir şekilde yerine ulaştırılması amaçlanmıştır. Bu amaçla kurumlar arası koordinasyonu sağladık ve SYDGM ‘nün Yeşil Kart Bilgi Sistemimiz ile eşgüdüm içerisinde çalışmasını sağladık.

7. Organ Bilgi Sistemi (OBS) Organ nakli bekleyen hastalara adil, sağlıklı ve hızlı bir şekilde uygun organ temini amacıyla bu hastaların sağlık ve kimlik bilgilerinin yer aldığı bir bilgisayar programını kendi ekibimiz ve imkânlarımız ile 2006 yılında hazırladık. Bu tarihten itibaren kullanılan sistem ile kadavradan alınan böbrek ve karaciğer nakillerini başarı ile yürütmekteyiz. Kalp, akciğer, pankreas, kalp kapağı, kemik iliği, deri, ince bağırsak nakillerinin de takibini sağlayacak düzenlemeleri 2011 yılında faaliyete geçiriyoruz.

184

8. Özürlü Bilgi Bankası Türkiye’de yaşayan tüm özürlü vatandaşları tek elde kayıt altına alan ve veri tabanına kaydederek çeşitli raporlar sunan Özürlü Bilgi Bankasını kurduk. Özürlü Raporlarına Elektronik ortamda Türkiye’nin her yerinden kanunlarla verilen yetkiler çerçevesinde erişilebilmekte, özürlü vatandaşlarımız kendilerine sunulan her türlü haklara, hakkaniyetli ve hızlı bir biçimde erişebilmektedir. 9. Doküman Yönetim Sistemi (DYS) Doküman/evrak kaybı ve tahrifatını önlenmek, evrakların elektronik ortamda hangi aşamada olduğunu izlemek, yetkili olmayanların belgelere erişimini engellemek, doküman arama ve işleme sürelerini azaltmak, verimliliği artırmak, iyi ve düzenli bir yedekleme ve arşiv ile belgelerin sağlıklı ve güvenli bir ortamda saklanmasını sağlamak için güçlü bir Doküman Yönetim Sistemi (DYS) kurduk. Doküman Yönetim Sistemi kapsamında e-imza / mobil imza kullanmaya başladık. 10. Çekirdek Kaynak Yönetim Sistemi (ÇKYS) Ülkemiz sağlık Sistemine ait bütün kaynakların kayıt, takip ve planlamalarını yapmak üzere kurulan, ancak uzun seneler geçmesine rağmen etkin kullanılamayan ÇKYS projesini ayağa kaldırdık, kullanılır hale getirdik. Bu sistem ile kamuya ait sağlık tesislerinin bina, araç, gereç, tıbbi cihaz, tıbbi sarf malzeme ve finans kaynakları, özel sektöre ait bina tesis, hizmet ve insan kaynaklarını kayıt altına aldık. Bu sayede sağlık hizmetine erişimde bölgeler arası farklılığı gidermeye yönelik planlama çalışmalarında karar destek analizleri sunabilen bir yapı elde ettik. Ülke genelinde global bir insan ve malzeme kaynakları yönetimini uygulayabilir hale geldik. İsrafı minimuma indirip yeni sağlık yatırımlarının ihtiyaca uygun bölgelere yönlendirilmesini sağladık. 11. Karar Destek Sistemi Değişik Bilgi sistemlerinden gelen verilerin istatistik tekniklerle raporlanarak isteklilere sunulması amacıyla, önceden belirlenmiş değişik parametrelere göre 400’den fazla rapor tasarladık ve ihtiyaca göre sürekli revize ediyoruz. Raporları kullanıcıların erişim yetkilerine göre hizmete sunduk. Sistemden günde ortalama 145.000 rapor çekilmektedir. 12. Uluslararası Projeler ve Gelişmeler 2005 yılında Avrupa Birliğinin 2010 kapsamında başlattığı hareket sonucunda e-sağlık alanında sağlık hizmet sunumunda elektronik sağlık uygulamalarının, sağlık hizmet kalitesinin arttırılması ve hizmet sunumunun yaygınlaştırılması alanında kullanılmasına karar verilmiştir. 2005-2008 yılları arasında sağlık bilişim teknolojileri alanında özellikle Avrupa’daki gelişmeleri yakın takibe aldık. 2008–2011 yıllarında bu çalışmalara aktif olarak katılarak Avrupa ve Dünya ölçeğinde standartların oluşmasında katkıda bulunduk.

185

Hayata geçirmiş olduğu sağlık bilişimi projelerinden bazılarının pilot uygulamaları dahi, kapsadığı nüfus ve yürütülen iş hacmi bakımından, bazı Avrupa ülkelerinin nüfusundan fazla olduğundan, uygulamalarımız ve standartlarımız, Avrupa ülkeleri tarafından dikkatle izlenmektedir. Hukuki ve teknik alt yapının tamamlanması amacıyla gerekli kanuni düzenlemeleri, tüm paydaşlarla birlikte çalışarak hazırladık, TBMM‘ne sevk ettik. Kanunlaşmasından hemen sonra e-reçete, kişisel elektronik sağlık kayıtları ve tele-tıp uygulamalarını vatandaşlarımıza sunmaya hazır hale geldik. Ayrıca hastalık özetleri ve kişisel sağlık kayıtlarını kanuni yetkiler, hastaların izni ve hasta menfaatleri çerçevesinde Avrupa Birliği ülkeleri ile paylaşabilecek altyapıyı hazırladık.

186

D. UYGULAMA 5. Kurumsal Yapılanma ve Kapasite Geliştirme

188

8.4.E Kurumsal Yapılanma ve Kapasite Geliştirme
E1. Sağlık İnsan İşgücü a. Sağlıkta İnsan Kaynakları Yönetimi

1. Sağlık İnsan İşgücü

a.1. İnsan Kaynakları Durum Tespiti ve Çözüm Planlaması Sağlıkta Dönüşüm Programı öncesinde Türkiye’ de sağlık insan kaynakları konusunda belirgin biçimde yanlış yaklaşımlar dikkati çekmektedir. Doktor sayısında

a.İnsan Kaynakları Durum Tespiti ve Çözüm Planlaması

Sağlıkta olduğu şeklinde yanlış bir düşünce sürekli sağlık insan tutulmuştur. Hemşire fazlalık Dönüşüm Programı öncesinde Türkiye’ de gündemde kaynakları konusunda belirgin biçimde yanlış yaklaşım gösterilmiştir. Ne yazık ki, Doktor sayısında fazlalık sayısı için de benzer bir yaklaşımlar dikkati çekmektedir. gerçekte çok önemli olan olduğu şeklinde prensibi" sayının artırılması ihtiyacını tutulmuştur. için bahane olarak yanlış bir düşünce sürekli gündemde gölgelemek Hemşire sayısı için "eğitimde kalite de benzer bir yaklaşım gösterilmiştir. Ne yazık ki, gerçekte çok önemli olan “eğitimde kullanılmıştır. Dönüşüm sürecinin başlarında bizzat Sağlık Bakanı ve Bakanlığınca kalite prensibi” sayının artırılması ihtiyacını gölgelemek için bahane olarak kullanılmıştır. sayılardaki büyük Dönüşüm sürecininyetersizliğe dikkatitibaren bu sayılardaki büyük yetersizliğe dikkat daha başından çekilmiştir. Aralık 2010 itibariyle ülkemizdeki toplam hekim sayısı 115.321 ve her 1.000 kişiye düşen hekim sayısı 1,56’dır. çektik. Aralık 2010 itibariyle ülkemizdeki toplam hekim sayısı 115.321 ve her 1.000 kişiye düşen hekim sayısıve hemşire sayısıe başta olmak üzere sağlık insan kaynaklarında Türkiye’de hekim 1,56’dır. Türkiye’d hekim ve hemşire sayısı başta olmak üzere sağlık insan kaynaklarındataviz vermeden sayının artırılması önemlidir. Her yüz bin kişiye eğitim kalitesinden eğitim kalitesinden taviz vermeden sayının artırılması önemlidir. Her yüz bin kişiye düşen doktor sayısı itibariyle Türkiye DSÖ Avrupa bölgesinin en alt düşen doktor sayısı itibariyle Türkiye DSÖ Avrupa bölgesinin en alt sıralarında yer sıralarında yer almaktadır. Hemen bir basamak üzerimizde yer alan Romanya’ da yüz bin almaktadır. Hemen bir basamak üzerimizde yer alan Romanya’ da yüz bin kişiye kişiye düşen hekim sayısının 192 olması dikkat çekicidir. 100.000 Kişiye Düşen Hekim Sayısı Bakımından AB Ortalaması, DSÖ Avrupa 100.000 Kişiye Düşen Hekim Sayısı Bakımından AB Ortalaması, DSÖ Avrupa Bölgesi Ortalaması ve Türkiye Karşılaştırması
Bölgesi Ortalaması ve Türkiye Karşılaştırması
400 350 300 250 200 150 100 50 0 Türkiye* AB Ortalaması DSÖ Avrupa Bölgesi Ortalaması 156 322 340

düşen hekim sayısının 192 olması dikkat çekicidir.

Kaynak: Grafik 37

Kaynak: WHO/European HFA Database, Ağustos 2009 *Türkiye için 31.12.2010 tarihli veriler esas alınmıştır.

WHO/European HFA Database, Ağustos 2009 *Türkiye için 31.12.2010 tarihli veriler esas alınmıştır.
1

189

100.000 Kişiye Düşen Pratisyen Hekim Sayısı Bakımından AB Ortalaması, DSÖ Avrupa Kişiye Ortalaması ve Türkiye Karşılaştırması 100.000 BölgesiDüşen Pratisyen Hekim Sayısı Bakımından AB Ortalaması, DSÖ 100.000 Kişiye Düşen Pratisyen Hekim Sayısı Bakımından AB Ortalaması, DSÖ
Avrupa Bölgesi Ortalaması ve Türkiye Karşılaştırması Avrupa Bölgesi Ortalaması ve Türkiye Karşılaştırması
120 120 100 100 80 80 60 60 40 40 20 20 00 Türkiye* Türkiye* DSÖ Avrupa Bölgesi Ortalaması DSÖ Avrupa Bölgesi Ortalaması AB Ortalaması AB Ortalaması 47 47 68 68

97 97

Kaynak: WHO/European HFAAğustos 2009 Ağustos 2009 Kaynak: WHO/European HFA Database, Database, Ağustos 2009 Kaynak: WHO/European HFA Database, *Türkiye için 31.12.2010 tarihli veriler esas alınmıştır. *Türkiye için 31.12.2010 tarihli verilertarihli veriler esas alınmıştır. *Türkiye için 31.12.2010 esas alınmıştır. 100.000 Kişiye Düşen Uzman Hekim Sayısı Bakımından AB Ortalaması, DSÖ 100.000 Kişiye Düşen Uzman Hekim Sayısı Bakımından AB Ortalaması, DSÖ 100.000 Kişiye Düşen Uzman Hekim Sayısı Bakımından AB Ortalaması, DSÖ Avrupa Bölgesi Ortalaması ve Türkiye Karşılaştırması Avrupa Bölgesi Ortalaması ve Türkiye Karşılaştırması

Grafik 38

Avrupa Bölgesi Ortalaması ve Türkiye Karşılaştırması
300 300 250 250 200 200 150 150 100 100 50 50 00 Türkiye* Türkiye*
Grafik 39 Kaynak: WHO/European HFA Database, Ağustos 2009

272 272 226 226

82 82

AB Ortalaması AB Ortalaması

DSÖ Avrupa Bölgesi Ortalaması DSÖ Avrupa Bölgesi Ortalaması

Kaynak: WHO/European HFA Database, Ağustos 2009 Kaynak: 31.12.2010 tarihli veriler esas alınmıştır. *Türkiye için WHO/European HFA Database, Ağustos 2009 *Türkiye için 31.12.2010 tarihli veriler esas alınmıştır. *Türkiye için 31.12.2010 tarihli veriler esas alınmıştır.

190
22

2 6. 3 191 . çekmektedir.2 1. Ağustos 2009 *Türkiye için 31. ve Doğum Çocuk Hastalıkları Anesteziyoloji Genel Cerrahi Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Radyoloji Göz Hastalıkları Kardiyoloi Nöroloji Kulak Burun Boğaz Hastalıkları Dermatoloji Göğüs Hastalıkları Üroloji Gastroenteroloji Endokrinoloji ve Metabolizma Has.0 0.1 5.5 6.2 3.8 5. Ağustos 2009 esas alınmıştır.9 7.3 4.6 0.4 3.1 16.12.4 2.1 0.7 5 10 15 20 25 2.6 12.12.7 1.8 2.3 3.8 1.1 1.8 AVRUPA ÜLKELERİ ORTALAMASI TÜRKİYE * Grafik 40 Kaynak: WHO/European HFA Database.000 Kişiye Düşen Uzman Sayıları Sayıları Doktor İç Hastalıkları Kadın Hast.2 2. Cerrahi Onkoloji Romatoloji Çocuk Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Beyin ve Sinir Cerrahisi Plastik Cerrahi Çocuk Cerrahisi 0 0.2010 tarihli veriler *Türkiye için 31. Kaynak: WHO/European HFA Database.9 2.9 0.5 1.7 7.8 0.5 5.21 AB Üyesi Ülkede ve Türkiye’de 22 Branşta 100.3 0.000 Kişiye Düşen Uzman Doktor 21 AB Üyesi Ülkede ve Türkiye’de 22 Branşta 100. Beyin ve sinir cerrahisi dışındaki bütün branşlarda belirgin sayısal geriliğimiz dikkati Beyin ve sinir cerrahisi dışındaki bütün branşlarda belirgin sayısal geriliğimiz dikkati çekmektedir.3 2.9 1.9 14.2 2.1 10.6 16.4 4.7 4.0 22.2010 tarihli veriler esas alınmıştır.8 14.1 0.9 2.4 6.6 3.

000 Kişiye Düşen Hekim Sayıları Monako Yunanistan Beyaz Rusya Gürcistan Rusya Federasyonu Belgium Litvanya Hollanda İsviçre Norveç Azerbaycan İspanya Avusturya Kazakistan İzlanda İtalya Bulgaristan İsveç Çek Cumhuriyeti İsrail Almanya Ermenistan Portekiz Fransa Avrupa Bölgesi Ortalaması Malta Finlandiya Estonya AB Ortalaması Danimarka Slovakia Moldova Ukrayna Letonya Andora İrlanda Lüksemburg Macaristan Sırbistan Özbekistan Hırvatistan Makedonya San Marino Türkmenistan Kırgızistan Slovenya İngiltere Polonya Tacikistan Karadağ Romanya Türkiye* Bosna-Hersek Arnavutluk 0 100 664 535 484 455 431 423 407 393 385 380 377 376 375 371 368 365 364 358 357 353 348 344 343 342 340 332 331 329 322 317 313 312 308 305 303 303 285 278 271 267 259 254 252 244 238 237 213 203 201 197 192 156 142 115 200 300 400 500 600 700 Grafik 41 *Türkiye için 31.2010 tarihli veriler esas alınmıştır. 192 .000 Kişiye Düşen Hekim Sayıları Avrupa Ülkelerinde ve Türkiye’de 100. Kaynak: WHO/European HFA Database.12.2010 tarihli Kaynak: WHO/European HFA Database.12. Ağustos 2009 veriler esas alınmıştır. Ağustos 2009 *Türkiye için 31.Avrupa Ülkelerinde ve Türkiye’de 100.

Öğretim üyesi başına düşen öğrenci sayısı ise 4’tür.2010 tarihli veriler esas alınmıştır.00 3.77 10. 2008 5 193 .12 7.369 kayıtlı öğrenci mevcut olup. Bunu oluşturmak öğretim tıp fakültesi 9. Ülkemizde Türkiye’deki tıp fakültelerinde toplam 38.20 3. The Current 3) Physicians in NordicWhite Book Medical Associations.35 6. VI B – Hochschulstatistik.369 kayıtlı öğrenci mevcut olup. VI B – Hochschulstatistik. Oncology. ayrıca Avrupa Ülkeleri ile kıyasladığımızda bu oranın artması gerektiği düşünülmektedir. 2008 Türkiye’deki tıp fakültelerinde toplam 38. Kaynak: Yüksek Öğretim İstatistikleri (1983-2010).12.02 5 4. 2008 2) Dışişleri Bakanlığının AB ülkelerindeki Büyükelçiliklerimiz aracılığıyla 2007.76 10 8. toplam öğretim üye sayısı yeterli olmakla birlikte dengeli dağılımdan uzaktır.98 4. Doçent ve Yardımcı Doçent) dahil edilmiştir. Doçent ve 1) Dışişleri Bakanlığının AB ülkelerindeki Büyükelçiliklerimiz aracılığıyla 2007. Yardımcı Doçent) dahil edilmiştir.68 Bazı Avrupa Ülkelerinde ve Türkiye’de Öğretim Üyesi Başına Düşen Öğrenci Sayıları 20 15 11.479’dur. 2008 Kaynaklar: yıllarına ait elde ettiği veriler ve 2009 1) Yüksek Öğretim İstatistikleri (2010). Öğretim üyesi başına düşen öğrenci sayısı ise 4’tür. için yeni üyesi sayısı ya da mevzuatlarda yeni kontenjan oluştururken öğretim üye sayısı da ihtiyaca göreiçin öğretim üyesi sayısı bunu sağlıyabilecek yetkinlikte gözükmesine Mevcut durum artırılmalıdır. ÖSYM Yayınları. ÖSYM Yayınları öğretim üyeleri ( Profesör. 2008 ve 2009 yıllarına ait elde ettiği veriler 3) The EHGA Countries. 2008 5) Statistiches Bundesamt.479’dur.53 0 Almanya İtalya Fransa İspanya Slovakya Slovenya Danimarka Finlandya Türkiye İrlanda Grafik 42 Not:Öğretim elemanları sayısına sadece *Türkiye için 31. Nordic Medical Associations.Bazı Avrupa Ülkelerinde ve Türkiye’de Öğretim Üyesi Başına Düşen Öğrenci Sayıları 25 22. Survey. Medical Oncology Status in Europe 2) The European Society for Medical Not: Öğretim elemanları sayısına sadece öğretim üyeleri ( Profesör. Nordic 2009. 4) Physicians in Nordic Countries. toplam öğretim üyesi sayısı 9. 2008 Status of Cardiac Electrophysiology in ESC Countries 4) Statistiches Bundesamt. rağmen yeni açılan tıp fakülteleri ve bu fakültelerin kontenjanları düşünüldüğünde.

Devlete ait üniversitelerin tıp fakültelerine bağlı sağlık uygulama ve araştırma merkezi birimlerinden. 2 Hastalar tarafından ödenen “Öğretim üyesi özel muayene ve ameliyat ücretinin” 1/ Şubat/2011 tarihinden itibaren devletimiz tarafından üniversite hastanelerine ödenmesi 3 Üniversite hastane. Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı tarafından 2011 yılı içinde her ayın en geç on beşine kadar eşit taksitler halinde bunlara ödenir. Üniversite hastanelerinin mali durumlarının iyileştirilmesi.Tam Gün Kanunu Çerçevesinde Üniversite Hastaneleri İçin Yapılan Mali Düzenlemeler ve Gelişmeler “Tam Gün Kanunu “ ile 2011 Şubat ayından itibaren üniversite hastanelerinde yeni bir dönem başlamıştır. söz konusu işletmelerin 2010 yılında elde ettiği mesai dışı gelirlerine 2011 yılı için öngörülen deflatör oranının uygulanması suretiyle bulunacak tutar ile bu işletme birimlerinin 2010 yılında gerçekleşen toplam gelirlerinin yüzde onuna tekabül eden tutardan fazla olanı. Hazine Müsteşarlığı. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı. “Geçici Madde 15 . Tablo 5: Üniversite Hastanelerinin Mali Durumlarının İyileştirilmesi Amacıyla Yapılan Kanuni Düzenlemeler ve Mali Etkileri: Düzenleme 1 Üniversite hastanelerinin birikmiş borçlarının ödenmesi için kaynak aktarılması İlgili Kanun Maddesi Mali Etkisi GEÇİCİ MADDE 9. Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı ile Yükseköğretim Kurulu Başkanlığının görüşlerini alarak usul ve esaslar belirlemeye ve ortaya çıkabilecek tereddütleri gidermeye Maliye Bakanlığı yetkilidir. vatandaş odaklı sağlık hizmet sunumunun teşvik edilmesi ve öğretim üyeleri ve diğer sağlık personelinin iyi bir ek ücret almaları için mali düzenlemeler yapılmıştır. bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren Maliye Bakanlığınca bir yıl içinde ilgili üniversite bütçelerine aktarılacak ödeneklerden ilgili döner sermaye bütçesine yardım yapılabilir. Bu maddenin uygulanması kapsamında gerekli olan iş ve işlemleri yapmaya ve usul ve esasları belirlemeye Maliye Bakanlığı yetkilidir. 2.” 435 Milyon TL 2011 Şubat ayından itibaren her üniversite hastanesine gelirinin %10’u veya bu konudaki kaybı kadarki tutar aylık eşit taksitler halinde. Üniversite hastanelerinin döner sermaye gelirlerinden kesil. Bu Kanunun yayımı tarihinden önceki aylara ilişkin tutarlar. belirlenecek tedbirleri uygulamayı kabul etmesi ve fiilen uygulaması şartıyla. Üniversite hastanelerimizde eğitim ve bilimsel çalışmaların geliştirilmesi.85 Milyon TL lerinin giderlerinin mekte olan hazine payı kesinti oranı %3’den %1’e düşürülmüştür. SGK tarafından ödenmektedir. Düzenlemelerin amacı: 1. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı. Öğretim üyeleri ve sağlık personelinin ek ödemelerinin artırılmasıdır.380 Milyon TL sek Öğretim Kurulu Başkanından oluşan kurulca belirlenmiş kriterler çerçevesinde mali durumunun zayıf olduğu kararlaştırılanlara. Hazine Müsteşarlığı ile Devlet Planlama Teşkilatının bağlı olduğu Devlet Bakanları ve Yük. Sağlık Bakanı. Sosyal Güvenlik Kurumunca yapılan ödemeler hazinece karşılanır. ilgili üniversite rektörlüğünün talebi üzerine Maliye Bakanı. Sağlık Bakanlığı. azaltılması için “hazine payı”nın düşürülmesi 900 Milyon TL 2011 yılında ilave aktarılacak toplam kaynak miktarı 194 .Yapılan düzenleme ile. yapılacak protokol kapsamında Bakanlar Kurulu kararıyla.4/11/1981 tarihli ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 58 inci maddesinin (a) fıkrasının altıncı paragrafının uygulanması nedeniyle Devlete ait üniversitelerin tıp ve diş hekimliği fakültelerine bağlı sağlık uygulama ve araştırma merkezi döner sermaye işletme birimlerinde 2011 yılında ortaya çıkabilecek nakit ihtiyaçlarının karşılanması amacıyla. bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir ay içinde ödenir. Döner sermaye işletmelerine ödenen bu tutarlar işletmeye ait muhasebe kayıtlarına hizmet geliri olarak kaydedilir. Bu maddenin uygulanmasına ilişkin olarak gerekli görülmesi halinde.

195 . Yeni açılan Tıp Fakültelerinde istihdam edilecek personelin. tıp fakültesinin akademik personeli ile diğer personel. Tam Gün Kanunu çerçevesinde yapılacak ortak işbirliği ve ortak kullanım sonucu. Bu şekilde yeni Tıp Fakülteleri gecikmeden öğretim görevlilerini istihdam edebilecek ve hızlı bir büyüme ve gelişme sağlayabilecektir. Tıpta Uzmanlık eğitiminin kalitesi artacaktır.5’lık payı Tıp Fakültesine aktaracaktır. Ortak kullanım modeli ile. Sağlık Bakanlığının. hastane yönetimi konusundaki tecrübesi ile Üniversitelerin. tıp eğitimi ve bilimsel çalışmalardaki birikimi birlikte kullanılabilecektir. Sağlık Bakanlığı hastanesinde çalışabilecek ve bu çalışmalarının karşılığı ek ödeme alabilecektir.Tam Gün Kanunu İle Getirilen Yeni Bir Uygulama “Kamu Hastanelerinin Ortak Kullanımı ve İşbirliği” Sağlık Bakanlığı ile Üniversite hastanelerin ortak kullanımı Sağlık Bakanlığı hastaneleri ile Üniversite hastanelerinin işbirliğine ve ortak kullanımına yönelik Tam Gün Kanununa istinaden bir yönetmelik çıkarılmıştır. Ayrıca ortak kullanılan hastane üniversitenin AR-GE çalışmaları için gelirinden %2. Açılan yeni Tıp Fakültelerinin daha kuruluş aşamasında bir eğitim ve araştırma hastanesi olmaktadır. ortak kullanım ve işbirliği ile ek ödeme kayıpları olmayacaktır. İşbirliği modeli ile sadece akademik personel Sağlık Bakanlığının hastanelerinde çalışabilecek ve ek ödeme alabilecektir.

Tıp Fakülteleri ile Sağlık Bakanlığı Hastaneleri Arasında İşbirliği Protokolü Yeni kurulan Medeniyet. Sağlık Bakanlığının Anadolu’da açmış olduğu eğitim ve araştırma hastanelerinin (Adana – Diyarbakır –Van – Elazığ – Erzurum – Samsun – Trabzon – Kayseri – Kocaeli – Konya – Bursa – Antalya) eğitici öğretim üyesi ihtiyacı bu görevlendirmeler ile karşılanmış olacaktır. bu üniversitelere atanarak belli bir süre daha ihtiyaç olan yerde görev yapabileceklerdir. Yıldırım Beyazıt ve Katip Çelebi Üniversitelerinin Tıp Fakültelerinin kadrolarına. Protokolün işlerliği açısından YÖK tarafından bu yeni üniversitelere yeterli kadro tahsis edilmesi önem arz etmektedir. öğretim görevlisi istihdamında zorluk çekilen Anadolu illerinde 2-3 yıl çalışmak şartıyla işbirliği protokolü vasıtasıyla atama yapılabilecektir. İşbirliği protokolü vasıtasıyla bu yeni üniversitelerin kadrolarındaki öğretim üyeleri belli sürelerle ihtiyaç olan illerde görev yapabileceklerdir. Tıp fakülteleri ve Sağlık Bakanlığı işbirliği protokolü çerçevesinde. Büyük şehirlerde kadro bulamayan ve akademik ilerleme isteyen öğretim üyeleri. Yeni kurulan Tıp Fakültesi kurulduğu ildeki Sağlık Bakanlığının bir hastanesini ortak kullanırken. yıllardır rotasyon yöntemi ile ihtiyaç olan illere görevlendirilemeyen öğretim üyeleri gönüllü olarak görevlendirilmiş olacaktır. 196 . işbirliği protokolü vasıtasıyla öğretim üyelerini ihtiyaç olan illerdeki hastanelerde görevlendirebilecektir.

hasta ve çalışan güvenliğini sağlayacak şekilde düzenlenecek. Tutulan nöbet karşılığında izin kullandırılamazsa nöbet ücretleri en geç müteakip ayın 15’ine kadar ödenecek. Ancak uzmanlık bilgi ve becerisi gerektirmeyen ve genel olarak tabiplerin ve bu kapsamda asistanların yaptıkları iş ve işlemlerin başka kişiler adına kayıtlara geçirilmesi haksızlık ve adaletsizliğe yol açacağından kabul edilemez. elektronik ortamda veya basılı bilimsel yayın. asistanlarla ilgili olanlar da dahil olmak üzere eğitim ve araştırma-geliştirme giderlerinin karşılanması için yeteri kadar ödenek konarak. bilimsel içerikli yayın gibi) döner sermaye kaynaklarından temin edilecek ve personelin mesleki eğitim ve bilimsel etkinliklere katılımları sağlanacak. asistanların bilimsel faaliyetleri ve hasta teşhis ve tedavisi ile ilgili hususlarda çalışmalar yapmak üzere komiteler oluşturulacak ve bunların aktif olarak çalışmaları sağlanacak. başasistan veya uzman tabiplerin gözetiminde ve nezaretinde yapmaktadır. uzmanlık bilgi ve becerisi gerektirmeyen ve asistanların bağımsız olarak yaptıkları iş ve işlemler. klinik şef yardımcısı. Asistanlar. kitap ve kongre desteği sağlanacak. uzmanlık bilgi ve becerisi gerektiren iş ve işlemleri klinik şefi. Bu sebeple. Halihazırda eğitim ve araştırma hastanelerinde ücretsiz olarak sağlanan bilimsel yayınlara elektronik erişim imkanları ile ilgili -varsa. eğitim hastanelerinde teşkil edilen Hastane Konseylerinde. nöbet programları.Asistanların eğitimlerinin daha etkili ve verimli yürütülebilmesinin sağlanması ve hasta ve çalışan güvenliğinin korunması amacıyla genelge yaparak şu düzenlemeleri yaptık: Asistanlara blok şeklinde veya günaşırı nöbet tutturulmayacak. her türlü eğitim giderinin döner sermaye kaynaklarından ödenmesine devam edilecek. Bundan dolayı bu işlemlerin kayıtlarının nezaret eden ilgili uzmanlar adına yapılması gerekir. 197 . Eğitim ve araştırma hastanelerinin döner sermaye bütçelerine. ilgili uzman veya eğitim personeli adına kaydedilmeyecek ve bu iş ve işlemlerin puanları klinik hizmet puan ortalaması ve hastane hizmet ortalaması hesabına dahil edilecek. Personelin eğitimine ve mesleki gelişimine katkı sağlayacak her türlü eğitim araç-gereçleri (kitap. Yataklı Tedavi Kurumları İşletme Yönetmeliği çerçevesinde.aksaklılar giderilecek ve tüm sağlık çalışanlarıyla birlikte özellikle asistanlara.

000 Kişiye Düşen Diş Hekimi Sayısı Bakımından AB Ortalaması. DSÖ 100.12.000 Kişiye Düşen Diş Hekimi Sayısı Bakımından AB Ortalaması.12. 6 198 .2010 tarihli veriler esas alınmıştır. Ağustos 2009 *Türkiye için 31.100. DSÖ Avrupa Avrupa Bölgesi Ortalaması ve Türkiye Karşılaştırması Bölgesi Ortalaması ve Türkiye Karşılaştırması 70 60 60 52 50 40 30 20 10 0 Türkiye* DSÖ Avrupa Bölgesi Ortalamssı AB Ortalaması 27 Grafik 43 *Türkiye için 31. Ağustos 2009 alınmıştır.2010 tarihli veriler esas Kaynak: WHO/European HFA Database. Kaynak: WHO/European HFA Database.

12.Avrupa Ülkelerinde Türkiye’de 100.2010 tarihli veriler esas alınmıştır. Ağustos 2009 Grafik 44 *Türkiye için 31.2010 tarihli veriler esas alınmıştır.12.000 Kişiye Düşen Diş Hekimi Sayıları Avrupa Ülkelerinde veve Türkiye’de 100. 7 199 .000 Kişiye Düşen Diş Hekimi Sayıları Yunanistan Monako İsrail İzlanda Estonya Norveç Finlandiya Bulgaristan Belçika İsveç Danimarka Lüksemburg Almanya Hırvatistan Litvanya Letonya Fransa Çek Cumhuriyeti İtalya AB Ortalaması Slovenya İrlanda Portekiz Makedonya Andorra İspanya Avusturya DSÖ Avrupa Bölgesi Ortalamssı İsviçre Hollanda Belarus Slovakya İngiltere Moldova Malta Macaristan Ukrayna Montenegro Kazakistan San Marino Ermenistan Sırbistan Arnavutluk Rusya Federasyonu Polonya Azerbaycan Gürcistan Türkiye* Romanya Kırgızistan Özbekistan Bosna-Hersek Tacikistan Türkmenistan 0 127 121 109 94 87 86 85 84 83 83 79 77 76 72 71 68 68 67 63 60 60 58 58 58 57 56 54 52 51 50 49 45 44 44 43 42 41 40 37 36 36 33 33 32 32 29 28 27 20 20 18 16 15 14 20 40 60 80 100 120 140 Kaynak: WHO/European HFA Database. Kaynak: WHO/European HFA Database. Ağustos 2009 *Türkiye için 31.

200 . Ağustos 2009 *Türkiye için 31.000 Kişiye Düşen Eczacı Sayısı Bakımından AB Ortalaması.000 Kişiye Düşen Eczacı Sayısı Bakımından AB Ortalaması.12. DSÖ Avrupa 100. DSÖ Avrupa Bölgesi Ortalaması ve Türkiye Karşılaştırması Bölgesi Ortalaması ve Türkiye Karşılaştırması 80 71 70 60 50 40 30 20 10 0 Türkiye* DSÖ Avrupa Bölgesi Ortalaması AB Ortalaması 34 52 Grafik 45 Kaynak: WHO/European HFA Database.12.2010 tarihli veriler esas alınmıştır.2010 tarihli veriler esas alınmıştır. Kaynak: WHO/European HFA Database.100. Ağustos 2009 *Türkiye için 31.

Avrupa Ülkelerinde ve Türkiye’de 100. Grafik 46 Kaynak: WHO/European HFA Database.000 Kişiye Düşen Eczacı Sayıları Monako Finlandiya Malta Belçika Fransa İzlanda Portekiz İrlanda İspanya Andorra Lüksemburg Moldova Kazakistan Litvanya İtalya İsrail İsveç AB Ortalaması Yunanistan Danimarka Norveç Estonya Almanya Avusturya Polonya İngiltere Hırvatistan İsviçre Çek Cumhuriyeti Macaristan DSÖ Avrupa Bölgesi Ortalaması San Marino Slavakya Ukrayna Slovenya Makedonya Arnavutluk Türkiye* Belarus Sırbistan Türkmenistan Azerbaycan Hollanda Karadağ Bulgaristan Tacakistan Rusya Federasyonu Bosna-Hersek Gürcistan Ermenistan Romanya Özbekistan Kırgızistan 0 8 8 6 5 4 3 2 50 100 150 200 250 10 20 19 18 17 12 26 31 34 39 60 60 59 59 57 57 56 55 52 52 49 48 47 45 75 74 73 71 69 69 68 65 84 84 82 81 89 92 103 98 97 116 116 155 154 218 Kaynak: WHO/European HFA Database.12.12. Ağustos 2009 *Türkiye için 31. 9 201 .2010 tarihli veriler esas alınmıştır.2010 tarihli veriler esas alınmıştır. Ağustos 2009 *Türkiye için 31.000 Kişiye Düşen Eczacı Sayıları Avrupa Ülkelerinde ve Türkiye’de 100.

Nüfusumuzun ihtiyacı ve artan sağlık hizmet talebi hekim ve hemşire sayısının sayısının artırılmasını kaçınılmaz kılmaktadır.2010 tarihli veriler esas alınmıştır. DSÖ Kişiye Düşen Hemşire ve Ebe Sayısı Bakımından AB Ortalaması. fizyoterapist ve ihtiyacı ve artan çalışanıhizmetiçin de durum farklı hemşire değildir.Hemşire. Kaynak: WHO/European HFA Database.000 Kişiye Düşen Hemşire ve Ebe Sayısı Bakımından AB Ortalaması.2010 tarihli veriler esas alınmıştır. Bununla birlikte eğitimin kalitesi şüphesiz şüphesiz korunmalı.12. DSÖ 100. Nüfusumuzun diğer birçok sağlık sağlık sınıfı talebi hekim ve değildir.12. 100.000 Avrupa Bölgesi Ortalaması ve Türkiye Karşılaştırması Avrupa Bölgesi Ortalaması ve Türkiye Karşılaştırması 900 800 700 600 500 400 300 208 200 100 0 Türkiye* Avrupa Bölgesi Ortalaması AB Ortalaması 772 781 Hemşire. hatta geliştirilmelidir. Bununla birlikte eğitimin kalitesi artırılmasını kaçınılmaz kılmaktadır. fizyoterapist ve diğer birçok sağlık çalışanı sınıfı için de durum farklı Grafik 47 Kaynak: WHO/European HFA Database. Ağustos 2009 *Türkiye için 31. hatta geliştirilmelidir. Ağustos 2009 *Türkiye için 31. korunmalı. 10 202 .

Ağustos 2009 Kaynak: WHO/European HFA Database.2010 tarihli veriler *Türkiye için 31.000 Kişiye Düşen Hemşire ve Ebe Sayıları Avrupa Ülkelerinde ve Türkiye’de 100. *Türkiye için 31. Ağustos 2009 esas alınmıştır.2010 tarihli veriler esas alınmıştır.000 Kişiye Düşen Hemşire ve Ebe Sayıları Monako Norveç Hollanda Belçika Belarus İsveç Özbekistan Lüksemburg İzlanda Danimarka Macaristan Finlandiya Çek Cumhuriyeti İsviçre Rusya Federasyonu Azerbaycan Ukrayna Fransa Almanya Slovenya AB Ortalaması Moldova DSÖ Avrupa Bölgesi Ortalaması Litvanya İspanya Kazakistan İtalya Estonya Slovakya Avusturya Malta İsrail Sırbistan Kırgızistan Letonya İngiltere Hırvatistan Karadağ San Marino Polonya Tacikistan Portekiz Bosna-Hersek Bulgaristan Arnavutluk Ermenistan Türkmenistan Makedonya Romanya Gürcistan Yunanistan Andorra Türkiye* 0 200 1657 1597 1519 1392 1248 1156 1101 1036 1012 978 920 891 885 861 852 837 833 822 802 798 781 778 772 763 760 749 730 688 664 656 621 596 590 586 567 561 558 550 534 524 503 490 469 465 463 453 452 433 420 390 347 341 208 400 600 800 1000 1200 1400 1600 1800 Kaynak: WHO/European HFA Database.Avrupa Ülkelerinde ve Türkiye’de 100. Grafik 48 11 203 .12.12.

000 15.000 5.000 Uzman Hekim Başına Düşen Nüfus Uzman hekim başına düşen nüfusun en fazla olduğu il ile en az olduğu il arasındaki oran Aralık 2002'de 1/14 iken Aralık 2010'da 1/3'tür.017 1.883 25.000 2.Maraş Gaziantep Çankırı Tekirdağ Sivas Aksaray Konya Kayseri Tokat Malatya Afyon Kocaeli Hatay Karaman Ordu Bilecik Niğde Düzce Kastamonu Artvin Giresun Elazığ Sakarya Kütahya Adana Denizli Erzincan Çorum Mersin TÜRKİYE Rize Edirne Nevşehir Trabzon Amasya Kırşehir Bursa Antalya Eskişehir Yalova Zonguldak İstanbul Bolu Çanakkale İzmir Manisa Bartın Aydın Kırklareli Uşak Burdur Balıkesir Sinop Muğla Kırıkkale Samsun Isparta Karabük Ankara 204 .000 10.323 4. Bu modelin temeli gönüllülük esasına dayanmakta ve personelin kendi rızası ile bu kanuna tabi olarak çalışması durumunda mâli hakları eşdeğer görevdeki personellere göre daha yüksek olarak gerçekleşmektedir. Aralık 2002 Aralık 2010 26.b. Kamuda Sağlık İnsan Kaynağı İstihdamında Hamle Grafik 49 Bakanlığımıza bağlı Kamu sağlık kuruluşlarında 2010 yılı sonu itibariyle sekiz yılda 181 bin yeni sağlık personeli istihdam ettik. 30.000 20. Yıllardır sağlık personelinden mahrum olan sağlık tesislerimiz ve bölgelerimizde yeni istihdam modelleri ile personel istihdam edilmeye başlanmıştır.168 0 Grafik 50 Ağrı Hakkari Şırnak Muş Şanlıurfa Batman Bitlis Siirt Van Mardin Diyarbakır Tunceli Kars Ardahan Bingöl Bayburt Iğdır Yozgat Gümüşhane Adıyaman Osmaniye Erzurum Kilis K. kanun 10 yıllık sözleşmelilik süresinin sonunda personele sürekli sözleşmeli olma hakkı vermektedir. Bu amaçla 2004 yılında 4924 sayılı kanunu yürürlüğe koyduk ve sadece Sağlık Bakanlığı’ na özgü yeni bir sözleşmeli istihdam modeli geliştirdik. Ayrıca.

önümüzdeki birkaç yılda dağılım çok daha hakkaniyetli hale getirilecektir. Diğer bir istihdam modeli ise. Bu yönetmeliğe göre.Bunun dışında geçmişte çok kısıtlı biçimde kullanılan 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’ nun 4/b maddesine göre sözleşmeli statüde çalışma modeli. diş tabibi ve eczacı unvanlı personel bilgisayarda kurayla.838 ve 4924 sayılı kanuna göre sözleşmeli statüde 19. diş hekimleri için 1/8. koruma-güvenlik ve yemek gibi işlerde çalışan personelin istihdamıdır. Atamalarda kayırma imkânını tamamen ortadan kaldıracak şekilde. 205 . Bu personelin sayısı 2002 yılında 16 bin civarında iken 2010 yılında 118 bine ulaşmıştır. 1/14’ ten 1/3’e.Personel Atamalarında Şeffaflık Sağlık personelinin ülke genelinde dengesiz dağılımının eski dönemin en önemli sorunlarından biri olduğu bilinmektedir. Sağlıkta Dönüşüm Programının önceliklerinden birisi de bölgeler arası personel dağılımında farklılıkların kabul edilebilir düzeye çekilmesi. Herkesin sağlık hizmetine ulaşması anlayışı çerçevesinde.3’e düşmüştür. pratisyen hekim için 1/9’ dan 1/2. c. farklı bir anlayışla Atama ve Nakil Yönetmeliğini hazırladık. özellikle mahrumiyet bölgeleri olarak nitelendirilen beş ve altıncı hizmet bölgelerinde olmak üzere 4/b maddesine göre sözleşmeli statüde 84. hizmet alımı yoluyla temin edilen temizlik.5’ ten 1/4’ e. Alt ve üstteki uç noktalarda kalan birkaç şehirle ilgili dengeleme çalışmalarıyla. Bu şekilde. hemşire-ebe için ise 1/8’ den 1/3. personel istihdamında unvanlara göre gerçekçi standartlar belirlenerek buna göre insan gücü planlamasının yapılması. Bakanlar Kurulu tarafından yayınlanan bir yönetmelik çerçevesinde Bakanlığımız tarafından özellikle personel sıkıntısı çekilen bölge ve tesislerimizde istihdamı sağlamak için değerlendirilmiştir. diğer sağlık personeli genel hükümlere göre merkezi sınavla atanmaktadır. Kalkınmada öncelikli yörelerde özendirme çerçevesinde sözleşmeli personel istihdamı imkânını tanıyan 4924 sayılı kanunu çıkardık. personel istihdamında zorluk çekilen yerlerde görev yapmayı özendirdik.5’e. Bakanlığa bağlı sağlık kuruluşlarında görev yapan sağlık personelinin dengeli dağılımının sağlanması için. Bu sayede. uzman hekim sayısı açısından en iyi durumdaki ilimizle en kötü durumdaki ilimiz arasındaki oran. bilgi-işlem. mahrumiyet bölgelerine göre farklı süreler ve daha yüksek ücretler sağlayan daha kabul edilebilir ve sürdürülebilir yeni bir düzenleme yaptık.755 sağlık personeli Bakanlığımız bünyesinde görev almışlardır. atama ve nakillerde objektif ve hakkaniyete uygun bir sistemin kurulması olmuştur. Geçmişteki mecburi hizmet uygulamalarının eksik ve hatalı yönlerini göz önünde bulundurarak.654’e ulaşmıştır. Zaten yetersiz sayıda olan hekimler ağırlıklı olarak büyük şehirlerde çalışma isteği taşıdığından ülkenin daha az gelişmiş bölgelerinde hekim istihdamı zorlaşmaktadır. uzman tabip. Bu sayede. tabip. hekimlere teşvik edilmiş devlet hizmeti yükümlülüğü getirdik. 2002 yılında Sağlık Bakanlığı ve SSK’ya ait sağlık kuruluşlarında hizmet veren personel sayısı 256 bin iken 2010 yılı Aralık itibariyle 454.

uses. Hıfzıssıhha Mektebi bünyesindeki Uzaktan Sağlık Eğitim Sistemi (USES) üzerinden. Sağlık Bakanlığı’na bağlı tüm kurumlarda. Birinci basamak sağlık hizmetlerinde görev alacak aile hekimleri ve aile sağlığı hizmetlerinde görev alacak diğer sağlık personeline uyum eğitimleri vermekteyiz.000’e yakın sertifika verdik. Eğitim sayfasına http://www. Bu eğitimler kapsamında bugüne kadar 1. Atamaların bilgisayar ortamında hizmet puanına göre ve kura ile yapılması. alanında söz sahibi akademisyenlerin katılımıyla hazırladık ve Bakanlığımız bünyesindeki kurum ve kuruluşlarda yönetici düzeyindeki personele ve yönetici adaylarına sunmaktayız. Mazeret durumları için daha sıkı ve adil bir denetim sistemi getirdik.Personelin atama ve nakil işlemleri çalışmakta oldukları yerin özelliği ve çalıştığı süreye göre değişen ‘hizmet puanı’ esasına göre yapılmaktadır. 206 . diğer yandan başta insan gücü olmak üzere bütün kaynakların verimli ve etkili bir şekilde ve işbirliği içinde kullanılması amacıyla Hıfzıssıhha Mektebi tarafından internet üzerinden sistematik sağlık yönetimi eğitimleri yürütmekteyiz.1. Uzun sürecek olan ve büyük bölümü uzaktan eğitim yöntemiyle USES üzerinden verilecek olan ikinci dönem mesleki eğitim müfredatlarını hazırladık. bu yöndeki adaletsiz bazı uygulamalara ve söylentilere son verdi. Bir yandan teknik konularda bölgesel eğitim toplantıları düzenlerken. Bu öğrencilerden yaklaşık 6.gov.Sağlık Personeli Eğitimi Her düzeydeki sağlık çalışanlarımızın. eğitim materyallerinin büyük bir kısmını ürettik ve eğitime başladık. d. Böylece sağlık personelinin ülke genelinde daha adil ve dengeli dağılımı yönünde büyük başarılar kaydettik.000’den fazla öğrenci sistemden faydalanmıştır. Bu eğitimi.Uzaktan Eğitim Çağdaş bir teknoloji olarak internet üzerinden uzaktan eğitimle. Bugüne kadar nihai amaçlar doğrultusunda çeşitli eğitim programlarına katılan eğitilen sağlık profesyoneline toplamda 4. d. verimliliği ve hizmet kalitesini arttırmak amacıyla. Akademik bir anlayışla yüksek lisans programları esas alınarak hazırlanmış olan ve ilk uygulamasını 590 kişi içinden 256’sının başarıyla tamamladığı Sağlık Yönetimi ve İşletmeciliği Uzaktan Eğitim Sertifika Programının ikinci uygulamasına 2009 yılında başlayan 465 yeni katılımcıyla devam etmekteyiz.tr adresinden ulaşılmaktadır. yönetici adayları ve uzmanlar olmak üzere ilgili tüm sağlık personeline eğitim vermeyi hedefledik. başta yöneticiler. Eğitimle paralel olarak eğitim materyallerinin güncellenmesine de devam etmekteyiz. mevcut yöneticilerimizin ve yönetici adaylarımızın eğitimi konusuna büyük önem vermekteyiz. siyasetçilerin ve bürokrasinin üzerinde bir kambur haline gelen torpil ve adam kayırma baskılarına.000’den fazla yönetici de dâhil olmak üzere 10.000’i halen çeşitli programlarda eğitim görmektedir.

Sertifikalı Eğitim 2010 yılına kadar ülkemizde sağlık alanında çalışanlara yönelik olarak farklı konularda çok sayıda sertifikalı eğitim programı yürütülmekteydi.Hizmet içi Eğitimler Hizmet İçi Eğitim Yönetmeliğinin Güncellenmesi: 1986 yılında yürürlüğe giren “Sağlık Bakanlığı Hizmet İçi Eğitim Yönetmeliğini” güncelleyerek yeniden hazırladık. Hizmet içi eğitimlerden beklenen sonuçlara ulaşılıp ulaşılamadığının belirlenmesi için eğitim çalışmaları sırasında ve bitiminde değerlendirme yapılması esasını getirdik. Hizmet içi eğitim ve bu eğitimlerden yararlanan personel sayısını artırdık. Bu çerçevede başta Bakanlığımız ve üniversitelerimiz olmak üzere birçok kamu ya da özel kurumlarca sağlık meslek alanlarına yönelik olarak yürütülen sertifikalı eğitimlerde. Yeni yönetmelikle. Hazırladığımız yeni yönetmeliği 11. • • • Hizmet içi eğitimler.d. görevleri. Bu yönetmelikle. “Sağlık Bakanlığı Sertifikalı Eğitim Yönetmeliği”ni 21. Uygulamadaki eksiklikleri ortadan kaldırmak. Hizmet içi eğitimlerin. İl sağlık müdürlüklerinin gerçekleştirdiği hizmet içi eğitim faaliyetlerinin merkezdeki planlamaya uygun olarak yürütülmesini sağladık.12. millî kalkınma hedeflerine uygun plan ve programlara dayalı olarak Bakanlığımız amaçları. kamu kurum ve kuruluşları ile özel hukuk tüzel kişileri ve gerçek kişilerce.3.2009 tarihinde yürürlüğe koyduk. • • • d. Türk Silahlı Kuvvetleri. üniversiteler. sertifikalı eğitimlerde farklı uygulamaları önlemek ve bu eğitimlere belirli bir standart getirmek amacıyla. eğitimci nitelikleri. 207 . ilgili birimlerle etkin bir iş birliği ve koordinasyon içerisinde planlanmaya ve yürütülmeye başlanmıştır. yetkileri.08. sorumlulukları ve ihtiyaçları doğrultusunda bir plan ve programa dayalı olarak yürütülmesini sağladık. • Sağlık Bakanlığı. eğitim süreleri. Farklı birimler tarafından ayrı ayrı düzenlenen aynı konulu eğitimleri birleştirip zaman ve kaynak tasarrufu sağladık.2010 tarihinde yürürlüğe koyduk. sertifikaların yenilenmesiyle ilgili usul ve esaslarla ilgili standartlar bulunmamakta ve farklı uygulamalar görülmekteydi. sağlık alanında mezuniyet sonrası uygulanması özel bilgi ve/veya beceriye dayalı mesleki yeterlikleri kazandırmaya yönelik olarak yapılacak sertifikalı eğitimlere ilişkin usul ve esasları düzenledik.2.

Yürütülen her türlü sertifikalı eğitim programı ve eğitim merkezleri bilim komisyonları tarafından belirlenen kriterler doğrultusunda düzenli aralıklarla denetlenmektedir. gündemi takip edebilmekte ve alkışa değer bölümüyle başarı hikâyelerini bütün meslektaşlarıyla paylaşabilmektedir. eğitime yönelik) . Türkiye’de diploma veren eğitim kurumlarının bilgiye ulaşmasını kolaylaştırma amacıyla 2006 yılından itibaren Veritabanları için Ulusal Lisanslama çalışması yaparak eğitim kurumlarının bilgiye ulaşmalarında kolaylaştırma çalışmalarına başlamıştır. e. Konunun uzmanları tarafından incelenen mesajlara yönelik geri bildirimler sağlık çalışanlarına en kısa sürede ulaştırılmaya çalışılmaktadır. sorun. eğitime yönelik). usul ve esasları alanının uzmanlarından oluşan bilim komisyonları tarafından belirlenmesini sağlıyoruz. Springer . McGraw Hill Access Medicine (Kanıta dayalı. 2009 yılında 4 veritabanı ve 2010 yıllında 5 veritabanı olmuştur. kurumlar ve çalışanları arasında sadece kuralların iletildiği iletişim ortamından. sağlık çalışanlarının eleştiri. Bunlar sırasıyla UptoDate (Kanıta dayalı. ScienceDirect Journal Consult . SBN ile sağlık çalışanları doğrudan Sayın Bakanımıza ulaşabilmekte soru. öneri. iş ve kariyer imkânları. Bu Yönetmeliğe göre yapılacak eğitimler sonucunda verilen sertifikalar. çalışan güvenliği konularında da çalışanlarımızdan gelen bilgilerle harmanlanıp kendilerine sunulmaktadır. Bu hizmet 2008 yılında 9 veritabanına ulaşmış. görüş ve önerilerini kendisine iletebilmektedirler. hasta ve ilaç bilgileri ve önemli seriler) . BMJ Best Practice (Kanıta dayalı) . MD Consult (dergi.• • • • Tüm sertifikalı eğitim alanları ile sertifikalı eğitimlerin her türlü bilimsel ve teknik içerik. 360 derece iletişim ve fikir paylaşımını tesis ederek. 208 . 2011 yılı için 66 eğitim ve araştırma hastanesinde kullanıma açık 8 veritabanı bulunmaktadır. Bununla birlikte sağlık çalışanları becayiş ilanlarını güvenli bir ortamda paylaşabilmekte. görüş. daha informal ve insancıl ilişkilerin kurulabileceği bir iletişim modeline geçilmesini sağlamaktır. Sağlık hizmetlerinin daha etkili ve kaliteli sunulması amacıyla özellik arz eden sağlık hizmetlerinin sertifikalandırılmış personel tarafından verilmesini planlamaktayız. Sağlıkta Buluşma Noktası’nda (SBN) Buluşuyoruz… Amacımız.4. kitap. d. Bakanlığımız tarafından tescil edilecek ve kayıt altına alınacaktır. Wiley Cochrane (Kanıta Dayalı Tıp) ve EbscoHost’dur. TÜBİTAK ULAKBİM’in Sunmuş Olduğu Veritabanı TÜBİTAK’a bağlı olarak hizmet veren ULAKBİM (Ulusal Akademik Ağ ve Bilgi Merkezi). çalışan memnuniyetini artırmaktır. soru ve sorunlarını doğrudan Bakanlık merkezine ulaştıracak bir mekanizma ile. Aynı zamanda sağlık alanındaki kongre ve konferanslar. Sağlık Bakanlığı’na bağlı olarak eğitim çalışmaları yapan eğitim ve araştırma hastaneleri de aynı yıl bu hizmet kapsamına alınmıştır. Sağlık çalışanlarından gelen soru ve öneriler öncelikle SBN ekibi tarafından değerlendirmekte ve ilgili birimlere mesajlar iletilmektedir. atamalar.

Kanada’ da planlama bölge yönetimlerinin sorumluluğunda ancak bazı durumlarda ulusal çerçeve dikkate alınarak yapılır. Fransa’ da bölgesel hastane birlikleri. 29 Sağlık Alanı belirledik. Yaklaşımlar farklılıklar gösterse de sağlık hizmetlerinin finansman ve organizasyon sorumluluğu merkezi ve bölgesel otoriteler arasında paylaşılır. Merkezin. bölgelerindeki sağlık eğitimi. Hatta özel işletmeler faaliyet alanlarını genişletmek için de planlama kapsamında izne tabidir. Ancak genellikle merkezi hükümet esas belirleyici konumdadır. kalite standartları ve eşitlik ilkeleri çerçevesinde tüm nüfusu kapsayacak şekilde yapılandırılır. Fransa ve Almanya’ da hastane planlamaları hem kamu hem de özel hastaneleri kapsamaktadır. coğrafi yapısı. Yürüttüğümüz bölgesel planlama çalışmalarında. Sağlık Hizmet Planlaması a. il hastanesi ve bölge hastanesi şeklinde aşağıdan yukarıya tümevarım mantığı ile yapılandırılmışken bu planlama ile referans merkezi baz alarak tümdengelim metodunu benimsedik. ulaşım. ulusal ve bölgesel mevzuat çerçevesinde eyalet hükümetleri planlar. Alt alan illeri. Diğer yandan Danimarka ve İngiltere gibi ülkeler planlarını sadece kamu hastaneleri ile sınırlı tutmaktadır. Bakanlığımıza bağlı tarafından taşra teşkilatlarından görüş aldık. Bu anlayış çerçevesinde sağlık hizmet sunumu bakımından ülke genelinde belirli sağlık alanları ve her bir alan için bölge sağlık merkezi konumundaki illeri ve bu merkez illere bağlı alt alan merkezi konumundaki iller belirledik. İngiltere’ de ulusal ve bölgesel planlama yerel yöneticilerin katılımıyla merkezi hükümet tarafından yönetilir. yerelde yapmış olduğu inceleme ve tespitler. nüfus. Sağlıkta Bölgesel Planlama Gelişmiş ülkelerin çoğunda sağlık sistemleri. Sağlıkta Dönüşüm Programından önce sağlık hizmetinin sunumu sağlık evi. Bölgenin sağlık hizmeti ihtiyacı. Kanada. sağlık ocağı.2. ilçe hastanesi. sosyo-ekonomik yapısını dikkate alarak. yerel ihtiyaçlar ve mevcut sağlık envanterlerini dikkate aldık. Sağlık planlamasında Danimarka’ da yerel idareler ve belediyeler merkezi hükümetin gözetiminde sağlık alanlarını planlar. hizmet verilen nüfusun sağlık hizmetlerine olan ihtiyaç ve beklentilerine uygun olarak yeniden yapılandırma konuları da ayrıca önemlidir. merkeze uzaklık. hasta akışı. Almanya’ da hastane kapasitelerini. Referans hastaneleri / kampüsleri. güçlendirilmiş ilçeler ve bu ilçelere bağlı küçük ilçelerdeki mevcut ve yatırım planlamasında olan yataklı sağlık tesislerinin hizmet sunum rollerinin belirlenmesi önem arz etmektedir. coğrafi yapı. merkezi hükümetin belirlediği çerçeve içinde hastane hizmetlerini planlar. kurumsal rehberlik ve referans merkez olma ihtiyacını karşılamak üzere planladık. 209 . Bu rollere göre sınıflandırma. ulaşılabilirliği. kapsadığı bölge.

2010 ve 15468 düzeyinde.000 0 1995 . Projeleri il bölge öncelik ve önem sırasına göre tekrar tasnif ederek yatırım bütçelerimizin daha akılcı olarak kullanılmasını sağladık. Buna eşlik eden çağdaş yapıları oluşturarak yatırımlara devam edeceğiz. tıbbi ve teknik analizlerini dikkatle değerlendirdik. bölgesel dağılım yapmaktayız.000 4. Sağlık Yatırım. Yatırımlarda Akılcılık Sağlıkta Dönüşüm Programıyla bütün sağlık yatırımlarını gözden geçirerek detaylı bir sağlık yatırımlarına Harcanan Para (2010 yılı yatırımlarını yeniden planladık. sağlık hizmetleri için fiziki mekân.2002 2003 . b. özellikli hizmet birimlerinin (Yoğun Bakım. Donanım ve Taşıt Alımı Harcamaları (2010 yılı fiyatlarıyla .527 4.000 15.Bu planlamaları ülke genelinde nüfus oranına göre yapmakta olup.milyon TL) 16.2002 4527 2003 .468 12. Esasen Türkiye’de her 100 bin kişiye düşen yatak sayısı 285 olup bu sayı Dünyadaki yeni eğilimler çerçevesinde yeterli görünmektedir. 210 . Ancak mevcut yatakları nitelikli yataklara değiştiriyoruz.2010 Grafik 51 Kaynak : Maliye Bakanlığı Bütçe Kesin Hesapları “Hasta odaklı” yeni hastane binaları ve hastane kampüsleri yapımı için ve bazı eski yapıların revizyonu için kamu-özel ortaklığı ile yatırımlar yapılmasını sağlayacak mevzuatı hazır hale getirdik. Yatırımların envanteri oluşturduk. Yatırım planlamalarını ilçe. personel sayısı.L.000 8. Kamu sağlık Fiyatlarıyla milyon T. yerinde inceleyerek ve yerel yöneticilerle birlikte yaptık.) Sağlık finansal. 1995 . makine-teçhizat yeterliliklerini de sorgulamakta. KVC Merkezleri gibi ) bölgesel farklılıklarını da göz önünde tutarak.

844 iken son sekiz yılda eklenen yeni hasta yatağı sayısı 33 bini aştı.2002 yılları arasında 647 tesis tamamlanmışken 2003-2010 yılları arasında 1.384’ü birinci basamak sağlık kuruluşu olmak üzere 1.384 2 1 1 1. Bu dönemde yapılan hasta odalarının % 80’ i içinde banyosu.Grafik 52 2003 yılından sonra tamamlanan ve yeni başlayan yatırımlarda nitelikli yatak oranı %100’dür. 1.384 yeni tesisi tamamlayarak 1995-2002 2003-2010 hizmete sunduk. Son sekiz yılda 509’u hastane ve ek binası.893 sağlık tesisini tamamlayarak halkımızın hizmetine sunduk.893 0 1995-2002 2003-2010 211 .2002 yılları arasında 254 adet hastane ve yeni blok tamamlanmışken 2003 2010 yılları arasında 509 hastane ve yeni bloğu tamamlayarak hizmete sunduk. Birinci basamak sağlık tesislerinde de benzer bir başarıyı yakaladık. “nitelikli hasta yatağı” dır. banyosu ve tuvaleti bulunan hasta yatağı sayısının toplam hasta yatağı içindeki payı % 6’ dan. önceden başlanan. 1995 . Yıllardır bekleyen inşaatları tamamladık.7 254 509 4 3 647 1. tamamlanmaya yakın ve teknik olarak revize edilemeyen projeler nedeniyle nitelikli hasta yatağı sınıfında değildir.7 Sağlık Yatırımları Sağlık Tesisi Hastane ve Yeni Bina Birinci Basamak Sağlık Tesisi 1995-2002 2003-2010 5 Sağlık Yatırımlarının Toplam Kapalı Alanı (milyon m2) 4. Önceki sekiz yılda hizmete giren yeni hasta yatağı sayısı 7. 1995 . % 30’a yükseldi. Kalan % 20’ lik kısım. telefonu ve refakatçi koltuğu olan.0 Toplam Grafik 53 901 1. tuvaleti. Sağlık Yatırımlarının Toplam Kapalı Alanı (milyon m2) 1 4. buzdolabı. televizyonu. Böylece.

Bu çerçevede. Söz konusu bu tabloları düzenlerken aşağıda yer alan hususları göz önünde bulundurduk. hangi süre içerisinde sunacaklarına dair tabloları hazırlattık ve bu tabloları hizmet binalarının kapıları ile internet sayfalarında yayınlattık. Birimlerimizin kamu hizmet envanterlerini elektronik ortamda izlemek ve değerlendirebilmek için “Kamu Hizmet Envanteri Veri Giriş Programı” kullanıma açtık. birimlerimizin hangi hizmeti. kamu güvenliği. vatandaş beyanına güvenen. karmaşık hâle gelmekte ve sonuçta uygulama maliyetleri yükselmektedir. Bürokrasinin azaltılması ve idari basitleştirme çalışmaları. Yapmış olduğumuz düzenlemeler ile etkin. Bütün kamu kurum ve kuruluşlarında uygulanmak üzere bütün merkez ve taşra birimlerine sundukları hizmetlerin envanterini çıkardık. hesap verilebilir. Sağlık Kurumlarında Şeffaf Yönetim ve Bürokrasinin Azaltılması Çalışmaları Kamu sağlığı. toplum sağlığı merkezleri ve sağlık grup başkanlıklarının iç iş ve işlemleri ile vatandaşa yönelik olarak yürüttüğü tüm hizmetlere ilişkin bilgiler bu programda topladık. kaliteli. Ancak düzenlemeler gittikçe daha geniş alanları kapsamakta. verimli. hangi bilgi ve belgeleri isteyerek.3. sağlık grup başkanlıkları/toplum sağlığı merkezlerimiz ile hastane ve ağız diş sağlığı merkezlerimiz. özellikle doğrudan vatandaşa hizmet sunanlara sundukları hizmetlerin standardını belirlemelerini istedik. bu sürece müdahale eden. şeffaf bir kamu yönetimi oluşturularak. Bakanlık merkez. basitleştirilmiş ve düşük maliyetli bir şekilde yerine getirilmesini amaçladık. idari işlemlerin akışını hızlandıran. 212 . kamu hizmetlerinin hızlı. Bütün il müdürlüklerimiz. vatandaşların ve iş çevreleriyle kamu kesiminin düzenlemelere uyum yükünü azaltan ve aynı zamanda düzenlemelerin asıl amaçlarını koruyan bir reform sürecidir. il sağlık müdürlükleri. Bu tablolarda taahhüt edilen hizmetlerin belirtilen durum ve şartlarda sunulmaması/sunulamaması halinde hizmet talep edenlerin hangi mercilere müracaat edeceklerine dair iletişim bilgilerine de ulaşılmaktadır. kamu düzeni ve diğer devlet politikalarının uygulanabilmesi ancak yasal düzenlemeler ile mümkün olabilmektedir.

• Mümkün olan binalara asansör yap. ara kademeleri kaldır. • Asansör yapılamayacak olup üst katlarda hizmet veren birimlerden hizmet alacak özürlüler için bina girişlerine çağrı butonu koy ve bu tür talepleri karşılayacak personel bulundur. ikamet kaydı. • Başka kurumlarda olan belgeleri isteme ve o kurumlarla paylaş. • Nüfus cüzdan sureti. • Nihai işlem yapılma aşamasına kadar belge isteme. Hizmeti. yerine belge aslını gör suretini al. Etkin Bir Kamu Hizmeti Sunulması İçin Yapılan Çalışmalar: • Kurumda olan belgeleri isteme. Belge İstenmesi Yazışmalar • • • • • • • • • Yetki Devri Özürlülerin Hizmete Erişimi • Hizmet binalarına tekerlekli sandalye rampaları yap. • • • • Her kurumun sunduğu hizmetlere standart belirle. iletişim adreslerini belirle. 213 Hizmet Standartları . • Hizmet envanter ve hizmet standartlarını hizmet kapılarında ve kurumsan internet sayfalarında ilan et. Kuruma gelen evrakı talep sahibinin huzurunda incele. adli sicil kaydı. Taşrada daha alt kademelere yetki devret Bilgi. Yazışmalara süre sınırlaması getir ve uygula. • • • • Gereksiz yazışma yapma. ya da özürlü refakatçi görevlisi bulundur. örneğini kabul et. Tek kapıda hizmet imkânlarını geliştir. Gelen evrakla ilgili talebi hizmet standartlarında ön görülen sürede sonuçlandır. olumlu ya da olumsuz sonucu talep sahibine bildir. • Belge aslı yerine suretini. Hizmet akışında meydana gelecek aksaklıklar için birinci ve ikinci müracaat yerlerini. • Özür durumuna uygun yönlendirme işaretleri bulundur. Merkez birimlerinde yukarıdan aşağıya yetki devret. Yazışmalarda paraf ve imza atan görevli sayısını azalt. Sonucun olumsuz olması durumunda gerekçesini ve sonraki müracaat mercilerinin iletişim bilgilerini de bildir.Basitleştirilmiş. İstenen belgeleri açık açık belirt. • Özürlü tuvaleti ve banyosu dizayn et. • Özürlü araç park yeri ayarla. Merkez birimlerinden taşraya yetki devret. eksikliklerini hemen tamamlat. Hizmet sunum süresini taahhüt et ve bu süreye uy. Gelen evraka alındı fişi düzenle. • Noter tasdiki isteme. hizmet talep edene en yakın noktada sun. sağlık raporu isteme yerine beyan al . Yazışmaları elektronik ortamda yap. • Özürlüler için mümkünse farklı hizmet bankosu.

Sağlık Raporu. Noter Tasdiki. İnsani Tüketim Amaçlı Sular ve Peloidler için Üretim izni. Etkin Bir Kamu Hizmeti İçin Mevzuat Değişikliği: Örnekler : Değişen Yönetmelikler  Ağız ve Diş Sağlığı  Akupunktur  Ambulanslar ve Acil Sağlık Araçları  Diyaliz Merkezleri  Evde Bakım Hizmetleri  Hiperbarik Oksijen Tedavisi  Yardım İlk  Kordon Kanı Bankacılığı  Madde Bağımlılığı  Optisyenlik Müesseseleri  Organ ve Doku Nakli  Özel Hastaneler  Beşeri Tıbbi Ürün Ruhsatlandırma  Beşeri Tıbbi Ürün İmalathaneleri  Kozmetik  Sözleşmeli Sağlık Personeli Atama  Halk Sağlığı Alanında Haşerelere Nüfus Cüzdanı Sureti. ruhsat ve onay yetkileri valiliklere devredilmiştir. Etkin Bir Kamu Hizmeti İçin Ruhsatlandırmada Yetki Devri: Kaplıcalar. Doğal Mineralli Sular.Basitleştirilmiş. Belge Aslı Karşı İlaçlama  Diş Protezciliği Dalında Kalfalık Belgesi Sahiplerine Diş Protez Teknisyenliği Belgesi Verilmesi  Teftiş Kurulu  Üremeye Yardımcı Tedavi  Genetik Hastalıklar Tedavi Merkezleri ve Ayaktan Teşhis ve Tedavi Yapılan Sağlık Merkezleri 214 Beyan Esası . Adli Sicil Belgesi. İkametgah Kaydı. Basitleştirilmiş.

Tasarı ile “Yerinden yönetim” ilkesinin belirginleşmesi sonucunda denetimin anlam ve önemi de artmaktadır. sistemin işleyişine yönelik denetim anlayışını ön plana çıkardık. Kamu Hastane Birlikleri Sağlıkta Dönüşüm Programı’nın bir bileşeni olan “İdari ve mâli özerkliğe sahip sağlık kuruluşları” çerçevesinde hazırladığımız “Kamu Hastane Birlikleri Kanunu Tasarısı”. Aile hekimliği uygulamasının başlama tarihine göre aile hekimlerinin de kademeli olarak 2011 yılı içerisinde bu konudaki çalışmalarını tamamlamalarını istedik. Bakanlığımızın uygulayıcısı olduğu ikincil ve üçüncül mevzuattan 30 kadar yönetmelikte yukarıda belirtilen amaçlara hizmet edecek şekilde düzenleme yaptık. bütçe ve hedeflerini.Aile hekimlerini de bu sürece dahil ettik. geleceğe dair tasarım geliştirme. sonuç ve hedef odaklı. halkın talep ve beklentilerine daha duyarlı bir şekilde sunulmasını amaçlamaktayız. verimli. işletme giderlerini. TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu ile Sağlık. Bu tasarı ile hastane yönetimleri kapasitelerinin. verimlilik ve özellikle bütçenin ölçülü kullanımına yol açacağını beklemekteyiz. Aile. kaynakların daha akılcı yönetimi. temel amaç. Bu ve benzeri adımlarla rutin yüklerinden arındırılan Bakanlığımız. Bu Kanun Tasarısı ile kamu sağlık hizmetlerinin daha katılımcı. personel yatırımlarını. politika ve öncelikleri şekillendirme. misyon ve vizyon geliştirme. Çalışma ve Sosyal İşler Komisyonunda görüşmeleri tamamlanarak TBMM genel kurulu gündemine getirilmiştir. Bu aşamada yönetim anlayışındaki dönüşüm yansıtılarak Bakanlığımızın yeniden yapılandırılması tamamlanacaktır. stratejik düşünme. etkili. insan kaynakları geliştirme gibi esas görevlerine daha yoğun mesai ayırabilecektir. 4. Bu sorumlu otonominin. Buna uygun olarak geçmişe ve şahıslara yönelik klasik denetim anlayışından ziyade hedeflere ve performans göstergelerine. Özerk yönetim birimlerinin yetkileri ile birlikte sorumluluğu da artacak. sorun çözme değil hedef belirleme yönelimli. vatandaş merkezli bir yönetim anlayışı benimsedik. 215 . kaynaklarının kullanımında ve ekonomik şartlarını değerlendirmede daha bağımsız ve esnek davranabilecektir. kaliteli. bu yönetimler kaynaklarını. ölçülebilir başarı göstergeleri oluşturma. Yıllık tekrar sayıları binlerle ifade edilebilecek hizmet sunumunda bürokrasinin azaltılması ve idari basitleştirme işlemleri gerçekleştirdik. süratli. katılımcı. Bu çalışmalar kapsamında yandaki yönetmelik değişiklikleri ile önemli kolaylıklar sağladık. bulundukları sorumluluk alanındaki stratejik iş yükünü dikkate alarak planlamaya yönlendirilecektir. Bu tasarıda geçmiş değil gelecek.

Sağlık Bakanlığı’nın kural koyuculuk. sağlık çalışanlarının performansa göre ödüllendirmesi. döner sermaye ita amiri harcama yetkilerinin yükseltilmesi gibi birçok uygulamayı programın ruhuna uygun biçimde geliştirdik. modern kamu yönetimi anlayışının bir yansıması olarak etkili ve katılımcı yönetimi gerçekleştirmeyi hedeflemektedir. devletin sağlık sektörünü “tek elden planlama” görevini daha etkili olarak yerine getirecektir. bu yolda yönlendirmeler yapacak bir vizyon sunmaktadır. izleyen ve denetleyen bir konumda. Anayasada tanımlandığı şekliyle. denetleme gibi asli fonksiyonlarını belirginleştirecek “Yeni Teşkilat Kanunu” çalışmalarına devam etmekteyiz. verimli ve hakkaniyete uygun bir şekilde kullanılmasını sağlayacak. Bakanlığımıza politikalar geliştiren. kontrole tabi müstahzarların satış ve tüketim hareketlerinin takibinin. mesai sonrası çalışma uygulamalarının devamı veya kaldırılması kararları ile il içi personel atamalarının il yönetimlerine devredilmesi. Programın bu bileşeni. Böylece Sağlık Bakanlığı. Yerinden yönetimi teşvik edici uygulamaları hayata geçirdik: Eczane açılıp kapatılma ve ruhsat işlemleri yetkisinin. Bakanlığımıza bağlı kuruluşların yerinden yönetim ilkeleri doğrultusunda yapılandırılmasını önermekte ve bakanlığın planlama yapan stratejik bir örgüt yapısına kavuşturulacağını belirtmektedir. 216 . standartlar koyan.5. Bu anlayışın bir ürünü olmak üzere. Sağlık Bakanlığı’nı hedeflenen konuma getirmek üzere başta “Bakanlık Teşkilat Kanun Taslağı” olmak üzere yasal çalışmalar yapılırken. döner sermaye işletmelerinin sağlık hizmeti satın almasının serbest bırakılması. rehberlik. sağlık ocağı veya semt polikliniği açılması. Yeni Teşkilat Kanunu Sağlıkta Dönüşüm Programı. mevcut mevzuat yapısı içinde de bir dizi adım attık. ülkemizin sağlığa ayırdığı kaynakların etkili.

Sınır Ötesi Sağlık Hizmetleri ve Avrupa Birliği . UYGULAMA 6.D.

218 .

Dinamik ve Sağlıklı Dış İlişkiler Kültürel bağımız olan ülkeler başta olmak üzere birçok ülke ile kapsamlı ve yoğun bir işbirliğine sahibiz. • Ameliyatlar gerçekleştirilmesi gibi faaliyetleri hayata geçirmekte ve bilgi. Söz konusu işbirliği faaliyetlerine hukuki zemin kazandırılmasını teminen çeşitli ülkelerle Sağlık Alanında İşbirliği Anlaşmaları imzaladık. AYDIN. bilimsel kuruluşlar arasında doğrudan temasların sağlanması. sağlıkla ilgili tüm konularda bilgi ve deneyim alışverişi. Bakanlığımız merkez teşkilatında ve Bakanlığımız Eğitim ve Araştırma Hastanelerinde gerçekleştirilmektedir. Eğitim Çalışmaları Yukarıda belirtilen Sağlık İşbirliği Anlaşmaları çerçevesinde ya da Dışişleri Bakanlığı ve Başbakanlık TİKA Başkanlığı’nın talepleri doğrultusunda pek çok ülkenin sağlık personeline (doktor. Dr.) ülkemizde kısa ve uzun süreli eğitimler vermekteyiz. Diğer yandan Dünya Sağlık Örgütü Avrupa Bölgesine üye 53 ülkenin sağlık bakanları ve üst düzey yetkililerinin başkanlığında oluşan heyetlerle katıldığı Kopenhag’daki 56. Söz konusu personelin ülkelerine dönüşte daha başarılı ve verimli bir şeklide hizmet verdikleri. Orta Asya ve Kafkas ülkeleri olmak üzere birçok ülke ile . Ayrıca. bir kısmının bu eğitimlerden sonra mesleklerinde yükseldikleri heyetlerimizce bu ülkelere yapılan ziyaretlerde müşahede edilmektedir. teknisyen vb. Recep AKDAĞ başkanlık etti. 2002 yılında 33 ülke ile 39 adet Sağlık Alanında İşbirliği Anlaşmamız mevcut iken hâlihazırda 53 ülke ile 87 adet Sağlık Alanında İşbirliği Anlaşmamız mevcuttur. • Sağlık personelinin Türkiye’de ve ülkelerinde eğitimi. Bu eğitimler sonucu yabancı sağlık personeli ülkemizde kazandıkları bilgi ve tecrübeyi kendi halklarının hizmetine sunmaktadırlar. Recep A AKDAĞ Başkan Yardımcılığı yaptı. Yine 17-21 Mayıs 2010 tarihlerinde 193 üye ülkenin katıldığı 63. Bu anlaşmalarda sağlık personeli ve uzman değişimi. son dönemde başta Sudan. Dr. teknoloji ve tecrübemizi paylaşmaktayız. Filistin. a. • Sağlık sistemlerinin oluşturulmasında teknik destek. 1948 yılından bu yana İcra Kurulunda görev yapan dördüncü Türk bilim adamıdır. ülkemizin ev sahipliğinde ve Sağlık Bakanımızın başkanlığında İstanbul’da düzenlendi. 2006 yılında DSÖ İcra Kurulu Üyeliğine Bakanlığımız Müsteşar Yardımcısı Prof. Avrupa Bölge Komitesi Toplantısına Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanı Prof. • Kongre ve konferanslar düzenlenmesi. Balkanlar. özel sektörün ticari girişimlerinin desteklenmesi konularına ağırlık verdik. sağlık memuru. Yemen. Sabahattin AYDIN üç yıllık bir dönem için seçildi. 219 . Bu eğitimler.1. Dünya Sağlık Asamblesi Toplantısında Sağlık Bakanı Prof. Dünya Sağlık Örgütü Avrupa Bölgesi Obezite ile Mücadele Bakanlar Konferansı. Afganistan. Dr. hemşire.

belli bir kontenjan dahilinde ülkemizde ücretsiz olarak tedavi ediyoruz. ülkelerinde tedavileri mümkün olmayan hastaları. Ayrıca Dışişleri Bakanlığı’nın talep ettiği durumlarda uygun gördüğümüz yabancı uyruklu hastaları ülkemizde tedavi ediyoruz. Türkiye’den temin edilen tıbbi cihaz ve malzemeler ile yeniden donatarak 25 Haziran 2007 tarihinde tekrardan hizmete açtık. Kadın Doğum. Arnavutluk. Irak Sağlık Bakanlığı ile imzaladığımız Sağlık Alanında İşbirliğine Dair Mutabakat Zaptı ve Kosova Cumhuriyeti ile imzaladığımız Sağlık Alanında İşbirliğine Dair Anlaşma”nın yürürlüğe girmesiyle birlikte her iki ülkeden kontenjan dahilinde hastaların ülkemizde ücretsiz tedavilerini sağlayacağız. • Güney Sudan Juba Eğitim Hastanesi Güney Sudan’ın başkentinde bulunan Juba Eğitim Hastanesinin Ameliyathane. d. İlaç ve tıbbi malzeme stoklarındaki azalmanın takviyesi amacıyla Sudan’a ilaç ve tıbbi malzeme gönderilmesine ilişkin çalışmaları yürütmekteyiz. b. 220 . Tıbbı Malzeme Desteği Verilen ve İşletme Desteği Sağlanan Sağlık Kuruluşları • Sudan Kalakla Türk Hastanesi 1996 yılında ülkemiz tarafından yaptırılan Kalakla Türk Hastanesi’ni yeniden restore ettik. Sağlık Bakanlıkları ile mevcut Sağlık İşbirliği Anlaşmalarımız çerçevesinde. Yurtdışında Onarılan. Hastane’nin sağlık personeli Bakanlığımızca karşılanmaktadır. İlaç ve Tıbbi Malzeme Yardımları Başbakanlık AFAD Başkanlığı. KKTC. c. hem de bu ülkelerde Türkiye’nin tanıtımına katkı yapmaktadır. Dışişleri Bakanlığı ve Başbakanlık TİKA Başkanlığı’nın talepleri ve önerileri doğrultusunda zaman zaman yabancı ülkelere ilaç. Çocuk ve Görüntüleme bölümünü tamamen ülkemizden temin ettiğimiz tıbbi cihaz ve malzemelerle donattık. tıbbi malzeme ve tıbbi cihaz yardımında bulunmaktayız. Sudan ve Yemen. • Sudan Darfur Nyala Sahra Hastanesi Türkiye Kızılay Genel Müdürlüğünce Nyala’da Sahra Hastanesi kurulmuştur. Hasta Tedavileri Afganistan. Ayrıca. Azerbaycan.Bu tür çalışmalar hem ilgili ülkenin insan kaynakları ve altyapısının gelişmesine destek sağlamaktadır.

f. Bu itibarla. Yemen. bugüne kadar Afganistan. 221 . Bakanlığımıza bağlı teknik ekip halen bu bölgede çalışmalarına devam etmektedir. sağlık uzmanları ve sağlık profesyonelleri ilgili ülkelerde ortak konferanslar ve çalıştaylar düzenlemişlerdir. Sudan. uzmanları ve profesyonelleri karşılıklı görüş alışverişinde bulunmakta ve mevcut işbirliği potansiyelinin daha da geliştirilmesi yollarını aramaktadırlar. Nahçıvan. Bu itibarla. Söz konusu etkinlikler kapsamında bir araya gelme fırsatı yakalayan karşılıklı ülke bilim adamları. teknik ve insani yardımlar yapmaktayız. Irak ve Gökoğuz Yeri’nde Ortak Sağlık Haftaları düzenledik. Çocuk. Suriye ve Irak’a teknik destek ve danışmanlık hizmeti sunmaktayız. muhatap ülkelerle Ortak Sağlık Haftaları etkinlikleri gerçekleştirmekteyiz. Afganistan. Gökoğuz Yeri’nde bulunan Vulkaneşti. Sağlıkta Dönüşüm Programı kapsamında hayata geçirdiğimiz uygulamalarımız sonucu elde ettiğimiz tecrübe ve bilgi birikimimizi aktarmak üzere Makedonya. Sudan. e. • Pakistan Pakistan’da yaşanan sel felaketinden sonra bölgede bulunan 7 hastanenin tıbbi cihaz ve malzeme ihtiyacını Bakanlıkça temin ederek 21 ve 28 Ocak 2011 tarihlerinde uçak ile gönderdik. Görüntüleme.• Moldova Cumhuriyeti Gökoğuz Yeri Moldova Cumhuriyeti Gökoğuz Yeri Özerk Bölgesi’ne mali. Söz konusu etkinlikler kapsamında Ülkemiz bilim adamları. Komrat ve Çadır Lunga’da bulunan 3 hastanenin tıbbi cihaz ve malzeme ihtiyaçlarını ülkemizden karşıladık. • Etiyopya Etiyopya’da bulunan Black Lion Eğitim ve Araştırma Hastanesinin Kadın Doğum. Yenidoğan ve Ameliyathane bölümlerini ülkemizden temin ettiğimiz tıbbi cihaz ve malzemeler ile yeniden donattık. Yine bu Sağlık Haftaları kapsamında doktorlarımız yabancı meslektaşlarıyla ortak ameliyatlar ve sağlık kontrolleri gerçekleştirmişlerdir. Ortak Sağlık Haftaları Düzenlenmesi İmzaladığımız işbirliği anlaşmaları ve protokollere istinaden. Sağlık Sistemlerinin Güçlendirilmesi Dünya Sağlık Örgütü’nün (DSÖ) ana gündem maddelerinden birisi de ülkelerde “Sağlık Sistemlerinin Güçlendirilmesi”dir.

• Haiti’de Ocak 2010 tarihinde meydana gelen deprem sonrası. 2. • Organ. Genelkurmay Başkanlığı. 2 hastanemiz halen Pakistan’da görev yapmaktadır. tsunami. Bakanlığımız uyum çalışmalarında “Sağlığın Korunması” alanından sorumludur ve bu konuda yapılan çalışmalar aşağıda özetlenmiştir. Afet ve Acil Durumlarda Uluslararası Yardım Çalışmaları Bakanlık olarak. • Kan ve Kan Bileşenleri. proje veya eylem planları çerçevesinde. sel felaketleri vb. a. sağlık personeli. Bakanlık olarak bir mobil hastane ve sağlık personeli görevlendirmesinde bulunduk. • Tütün.) ilgili diğer kurumlarla (Kızılay. Dışişleri Bakanlığı.g. 222 . Alkol ve Madde Bağımlılığı. • Pakistan’da meydana gelen sel felaketi sonrasında sağlık hizmeti sunmak üzere 2 mobil hastane. Kızılay ekibi ile birlikte görev yapmak üzere 14 sağlık personelimizi Ocak 2005 tarihinde Endonezya’nın Aceh bölgesine gönderdik. bölgeye yönelik olarak Hükümetimizce sağlanması öngörülen destek kapsamında. Başbakanlık TİKA Başkanlığı) işbirliğinde afet bölgelerinde yaşayanlara gerekli uzman personel. Tüketicinin ve Sağlığın Korunması Faslı Tüketicinin ve Sağlığın Korunması Faslı kapsamında Bakanlık olarak mevzuat uyumu. dünyanın çeşitli ülkelerinde meydana gelen doğal afetlerde (deprem. • Bulaşıcı Hastalıklar. Başbakanlık Türkiye Acil Durum Yönetimi Genel Müdürlüğü. • Doku-Hücre. • İran’ın Bam kentine meydana gele deprem sonrasında bölgeye 26 Aralık 2003 tarihinden itibaren toplam 81 kişilik sağlık ekibi gönderdik. ilaç. tıbbi malzeme ve tıbbi cihaz desteğinde bulunmaktayız. tıbbi cihaz ve sarf malzemesi donanımı ile Ağustos 2010 tarihinde bölgede hizmet vermeye başladık. Bu çerçevede: • Güney Asya’da yaşanan deprem ve tsunami felaketleri nedeniyle. ilaç. Avrupa Birliği Müzakere Sürecinde Yürüttüğümüz Çalışmalar Katılım müzakerelerinin resmen başlamasıyla beraber sağlığı ilgilendiren konulardaki AB mevzuatına uyum çalışmalarında da yeni bir döneme girildi.

Bu çalışmalar ile hastalık bildirim sistemini güncelleyip standart bildirim için vaka tanımlarını yaptık. Bulaşıcı hastalıklara alanında AB’nin teknik destek ve bilgisinden önemli ölçüde faydalandık. a. Rehberin yayımlanmasıyla birlikte Bölge Kan Merkezleri’nin faaliyete geçmesi çalışmalarına da hız vermiş bulunuyoruz. AB ve Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) yapısında yer alan uluslararası hastalık ağlarına ilişkin çalışmalara katılım sağlanarak veri paylaşabilmek için sistemimizi uyumlu hale getirdik. Yönetmeliğini ise 2008 yılında yayımladık. böylece mevzuat uyumu tamamlandı. bu meyanda Ulusal Kan Rehberinin güncellenmesi çalışmalarına başlanılmıştır. bu alandaki Rehberini güncellemiş olup. Türkiye’nin 2009-2013 yıllarında bulaşıcı hastalıklar alanında önceliklerini belirleyen. • Beslenme ve Fiziksel Aktivite ile • Ruh Sağlığı konularında çalışmalar yaptık. 223 . AB’nin bulaşıcı hastalıkların sürveyansı ve kontrolü ile ilgili temel kurumu olan Avrupa Hastalıkları Önleme ve Kontrol Merkezi (European Center for Disaeses Prevention and Control (ECDC)) ile ilişkilerin geliştirilmesi yolunda önemli adımlar attık. Bulaşıcı Hastalıklar: Türkiye AB üyelik sürecinde bulaşıcı hastalıkların gözetimi ve kontrolü sisteminin güçlendirilmesine dair çalışmalarına hız verdi ve önemli bir mesafe kaydetti. izleyeceği yolu çizen ve gerçekleştireceği eylemleri tanımlayan “Türkiye’de Bulaşıcı Hastalıkların Sürveyansı ve Kontrol Sisteminin Güçlendirilmesine dair Stratejik Plan”ı yayınladık.1.2. 1 Elektromanyetik Alanlara ilişkin düzenleme yetkisi Başbakanlığın ilgili yazısı temelinde Çevre ve Orman Bakanlığına devredilmiştir. a. Ayrıca. Örneğin domuz ve kuş gribi gibi yeni ortaya çıkmış olan hastalıklarla mücadelede AB’nin bu alandaki temel kurumu olan ECDC’den teknik destek aldık. Kan ve Kan Ürünleri: Kan ve Kan Ürünleri Kanununu 2007 yılında. bulaşıcı hastalıkların teşhisinde vaka ve laboratuar temelli bildirimler yaparak bulaşıcı hastalıkların sınır tanımayan yapısından kaynaklanan sorunlar için AB ile gerekli veri ve teknik bilgi akışını sağladık.• Elektromanyetik Alanlar1. • Kanser. 2 Söz konusu Rehber European Directorate for Quality of Medicine and Health Care (EDQM) rehberi temelinde hazırlanmıştır. EDQM. Tüketicinin ve Sağlığın Korunması Faslı kapsamında Bakanlığımız sorumluluğunda bulunan kapanış kriterleri ile ilgili yaptığımız çalışmalar aşağıda açıklanmaktadır. Kan ve Kan Ürünleri Rehberini Temmuz 2009’da yayınlandık2.

Bakanlığımızı sınai haklar kapsamında ilaçta patent konusu ilgilendirmektedir. etiketleme. edebi ve sanatsal alanlardaki fikir ürünlerini ve bu fikir ürünlerini üretenlerin haklarını ifade eder. insanlarda uygulanacak insan doku ve hücrelerinin ve bunlardan elde edilen ürünlerin bağışlama. Yeni sistemde. Bilindiği üzere. test etme. İlaçta patent Bakanlığımızı sonuçları itibariyle ilgilendirmektedir. İlaç. işlevlerini koruyacak şekilde depolamaya hazırlama. personel ve hizmet alt yapı standartları ile denetlenmelerine ilişkin genel esasları da düzenledik. diğer ürünlere oranla daha uzun zaman alan ve daha yüksek maliyetli bir araştırma-geliştirme sürecinin sonucu bir üründür. Bakanlığımız tarafından yürütülen çalışmalar sonucunda. tedarik etme.Kan. Böylece. Doku ve Hücre: İnsan Doku ve Hücreleri ile Bunlarla İlgili Merkezlerin Kalite ve Güvenliği Hakkında Yönetmelik ile ilgili çalışmaları tamamladık. Bu Yönetmelikle. işleme ve bunlardan elde edilen ürünleri paketleme. 3. depolama ve dağıtım aşamalarının tamamında AB standartlarını kullandık. takas yöntemi yerine güvenli kana erişimin olmazsa olmaz unsuru olan gönüllü. Türk Patent Enstitüsü tarafından gerçekleştirilmektedir. Bakanlığımız da güvenli kana erişim için kapsamlı eğitimler yapmakta ve kanla ilgili tesislerin kalite sistemine dair teknik şartları düzenlemektedir. Yeni kan mevzuatıyla Bakanlığımız önemli bir adım attı ve bölge temelli kan merkezleri sistemine geçti. modern tıpta “tek kaynağı insan olan yaşamsal bir ilaç” olarak tanımlanmaktadır. faaliyetlerine. halkımızın sağlık seviyesinin artmasına doğrudan katkı yapmıştır. kayıt altına alma. Ayrıca. hayat kurtarabilen önemli bir tedavi edici yöntemdir. doku ve hücre nakli. halkımız daha ucuz ve kaliteli ilaca daha kolay erişim sağlayabilmektedir. Dolayısıyla bu çalışmalar. sınaî. halkımız modern tesislerde gönüllülük temelinde elde edilecek güvenli kana kolayca erişim sağlayabilmektedir. tesis. b.  izleme. 224 . Ülkemizde sınai mülkiyet haklarının tescil işlemleri. Böylece insan sağlığının en üst seviyede korunmasına yönelik kalite ve güvenlik standartlarını belirledik ve belirtilen işlemleri yapacak doku ve/veya hücre merkezleri. a. düzenli ve karşılıksız kan bağışı sistemine geçiş yaptık ve halkımızın nakil işleminin tüm aşamalarını kapsayan güvenli kana AB standartları temelinde kolayca erişimini sağladık. alıcıdan vericiye vericiden alıcıya kanın tüm aşamalarını izlenip ciddi ters reaksiyonlar ve olaylar Bakanlığımıza bildirilmektedir. Bu nedenle ilaç alanındaki yeniliklerin teşvik edilmesi ve geliştirilmesi için “ilaç patenti” özel bir öneme sahiptir. bilimsel. Bakanlığımız ülkemizde ilaç alanında yapılan Ar-Ge çalışmalarını ve inovatif girişimleri desteklemektedir. tedarik kuruluşları ve test laboratuarlarının açılmalarına. Böylece. Fikri Mülkiyet Hukuku Faslı Fikri mülkiyet hakları.

Ayrıca. yarısında uygulayacağız. Biyosidal Ürünler Yönetmeliği Biyosidal Ürünler konusunda 2008 yılında sona eren bir AB projesini başarıyla yürüttük ve bu proje sonrasında 2009 yılında Biyosidal Ürünler Yönetmeliği’ni yayımladık. merkez teşkilatımızda bu konuda çalışan personel sayısını da artırdık. yüzme sularının kalitesinin düzenli takibi ve gereken durumlarda lazım olan önlemlerin alınması ile ilgili Çevre ve Orman Bakanlığı ile koordineli olarak çalışmaktayız. raporlanması konusunda çalışmalar yapıyoruz. Proje sona erdikten sonra 200 biyosidal ürün denetçisine yönelik eğitimler yaptık. Aynı zamanda bu Yönetmelik kapsamında içme sularının izlenmesi. 225 .1. Çevre Faslı Bu başlık altında içme suyu. denetlenmesi. c.) ürünler ile ilgili çalışmalar yaptık. içme suyuyla ilgili AB mevzuatını uyumlaştırmıştır. c. Gerekli durumlarda Bakanlığımız yaptırımlar uygulamaktadır.2.3. Suların sağlıklı olarak tüketilmesi ile üretim tesislerinin kalitesinin fiziksel kontrolü bu Yönetmelik çerçevesinde gerçekleştirilmektedir. İçme Suyu Hakkında Yönetmelik Bakanlığımız “İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik”i yayımlayarak. Bakanlığımız içme suyu kalitesinin izlenmesi amacıyla veri tabanı kurulması ve koşullara uymayan durumların yönetimi için gerekli mekanizmaların kurulması çalışmalarına devam etmekte olup bu alanda “Halk Sağlığının Korunması için İçme Suyunda Acil Durum Yönetimi ve Risk Analizi” başlıklı AB projesini 2011 yılının 2. Ayrıca. yüzme suyu ve biyosidal (böcek öldürücüler vb gibi. Yüzme Suyu Kalitesine İlişkin Yönetmelik Bakanlığımızca“Yüzme Suyu Kalitesine İlişkin Yönetmelik” kapsamında yüzme suyu kalitesinin izlenmesinin güçlendirilmesine yönelik olarak hazırlanan proje AB tarafından kabul edilmiş olup 2012 yılında uygulamaya koyacağız. c.c.

• Türkiye’de Bulaşıcı Hastalıkların Epidemiyolojik Sürveyansı ve Kontrolü Sisteminin Güçlendirilmesi – I • Türkiye’de Bulaşıcı Hastalıkların Epidemiyolojik Sürveyansı ve Kontrolü Sisteminin Güçlendirilmesi – II • Bulaşıcı Hastalıkların Sürveyansı ve Kontrolü Projesi (III) başlıklı projeler ile bulaşıcı hastalıklar alanında müktesebata uyum yönünde önemli adımlar attık. Sağlık Bakanlığının AB’den en önemli mali destekleri temin ettiği alandır. Bu alandaki üç proje ile 14.000. AB uyumu çerçevesinde denetim kavramı yeni bir boyut kazanmıştır. denetim yapacak personelin eğitilmesi ve sertifikalandırılması. denetim yetkisini halkın sağlığını korumak amacıyla uzun yıllardır kullanmasına karşın. güvenli olup olmadığını denetlemesi faaliyetidir. 2005 ve 2008 yıllarında sunulan. 2004. PGD ile insan sağlığı ve güvenliğinin en üst seviyede korunmasını esas alan. oyuncaklar ve deterjanların denetimlerini yapıyoruz.000 Avro üzerinde AB fonu temin ettik. yetki alanında bulunan ürünlerin piyasaya arzı veya dağıtımı aşamasında veya ürünler piyasayken bu ürünlerin ilgili mevzuata uygun olarak üretilip üretilmediğini. Piyasa Gözetimi ve Denetimi (PGD) Altyapısının Geliştirilmesi Kapsamında 2003-2010 Yılları Arasında Yapılanlar Çalışmalar PGD. 226 . Bakanlığımız sorumluluğunda bulunan tıbbi cihazlar. Çamaşır suları. havuz suyunda kullanılan yardımcı kimyasallar. 25 Haziran 2007 tarihinde “Sağlık Bakanlığınca Yapılacak Piyasa Gözetimi ve Denetiminin Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik”i yayımladık. denetimlerin koordine edilmesi ve güvensiz ürünlere karşı gerekli tedbirlerin uygulanmasına ilişkin faaliyetler gerçekleştirdik. piyasadaki güvensiz ve standart dışı ürünlerden halkı korumaya yönelik ve aynı zamanda bu ürünlere karşı kısa sürede etkin tedbirler almaya imkân sağlayan bir sistem geliştirdik. e. Bu amaçla. PGD alanında bugüne kadar laboratuvar altyapısının güçlendirilmesi. hava aromatize edici ürünler. Bakanlığımız.d. AB Projelerine İlişkin Durum Sağlık Bakanlığı tarafından 2002–2010 yılları arasında AB tarafından finanse edilen ve Bakanlık olarak yürüttüğümüz projeler aşağıda belirtilmiştir: “Halk Sağlığı”. PGD kapsamında. hijyenik pedler ve çocuk bezleri gibi ürünlerde denetim faaliyetleri ile ilgili mevzuatı ise 2009 ve 2010 yılında yayımladık. yetkili kamu kuruluşlarının. kozmetikler.

Proje ile ilgili faaliyetleri ve proje çıktıları hazırladığımız internet sitesi (www.5 milyon Avro’luk katkı aldı. Refik Saydam Hıfzıssıhha Merkezi Başkanlığı (RSHMB) koordinasyonunda çeşitli üniversite ve firmaların katılımıyla 2007. 2009 yılında sunulan “Doku ve Hücrede Uyum” ve “Organ Bağışında Uyum” başlıklı projeler ile Sağlık Bakanlığı olarak 2011 yılında 6. Yine bir AB projesi olan ve PGD faaliyetleri kapasitesinin güçlendirilmesine ilişkin beş ayrı Bakanlık ile ortak yürütülen “Belirli Alanlardaki Piyasa Gözetimi ve Denetimi Faaliyetleri İçin Türkiye’de Bakanlıkların Kapasitelerinin Güçlendirilmesi Projesi” (20062008) kapsamında Bakanlığımız tıbbi cihazlar alanında AB’den 1. ithalatçı. Doku ve Hücrede Uyum Projesi ile bu alanda kalite ve güvenlik standartlarının sağlanması böylelikle uygulamalardaki enfeksiyon risklerinin en aza indirgenmesi amaçlanmaktadır.500.000 Avro bütçesi olan projeyi İspanya. Söz konusu projede. Doku ve hücre hızlı gelişen tıp uygulamaları arasındadır.000 Avro’nun üzerindeki kaynak ile ülkemiz kan alanında kalite ve güvenlik koşullarını AB normlarına yakınlaştırmak için çalışmalar yürütmüştür. özellikle oyuncak seçiminin doğru yapılması ve oyuncakların riskleri konusunda. Organ Bağışında Uyum Projesi ile de organ bağışında ve naklinde kalite ve güvenlik standartlarının temin edilmesini hedefliyoruz. bilimsel araştırmalar. aktörleri ve denetçileri. Avrupa Birliği Leonardo da Vinci Mesleki Eğitim Programı çerçevesinde desteklenen “Oyuncak Güvenliği Projesi”ni. Bu proje ile 0-14 yaş grubundaki tüketicilerin eğitiminden sorumlu eğiticileri. Birbirinden farklı beş faydalanıcısı olan “Türk Uygunluk Değerlendirme Kurumlarına Destek Projesi”nde (2002-2007) Sağlık Bakanlığı için AB mevzuatına uyum konusunda belli aşamaya gelinen deterjanlar. tıbbı cihazlar ve oyuncaklarda PGD laboratuarları için alt yapı desteğinin sağlanması ve laboratuar personelinin eğitimi amaçlanmıştır. 60 milyon Avro’luk bir bütçeye sahip “Üreme Sağlığı Programı” ile kurumsal kapasitenin artırılmasına yönelik çalışmalar yaptık ve ayrıca hibe programları ile sivil toplum kuruluşlarını da destekledik. Tedavi edilemeyen birçok hastalık için yeni fırsatlar ortaya koymaktadır.2008 yılları arasında tamamladık. raporlar ve özellikle standartlar konusunda bilgilendirdik. Portekiz ve İtalya ile ortaklaşa yürüttük. Proje kapsamında tıbbi cihazlar ve deterjan laboratuarları için ekipman desteği sağlamış ve personelimizi de konuyla ilgili eğitmiş durumdayız. oyuncak sektöründe faaliyet gösteren üretici. doku-hücre ve organ konularındaki fonlar ile devam etmiştir. sektör temsilcilerini ise teknik kılavuzlar. oyuncak güvenliği ve çocuk sağlığı konusunda bilinçlendirdik. Proje kapsamında tüketicileri.000. tıbbi cihazlar için PGD stratejisi oluşturduk ve izleme sistemi kurarak merkez teşkilatı personelini ve denetçileri eğittik. dağıtıcı vb. 2008 yılında sunulan “Kan Tedarik Sisteminin Güçlendirilmesi Projesi” ile sağlanan 3.org) aracılığıyla tüm taraflar ile paylaştık.000 Avro’nun üzerinde fon sağlayacağız.Bu alandaki destekler kan.safetyoftoys. Yaklaşık 500. 227 .

Mevzuat Uyumu Tıbbi cihazlar. bulaşıcı hastalıklar sağlık meslekleri. Proje kapsamında yeni bir mevzuat hazırladık. 2007 yılında sunulan ve 3. deterjanlar. “İyi Laboratuvar Uygulamaları (GLP) Projesi” Bakanlığımızın koordinasyonunda. GLP’ye ilişkin AB mevzuatının uyumlaştırılarak uygulanması için idari ve teknik kapasitenin güçlendirilmesidir.000 Avro’luk bir katkı sağladık. oyuncaklar. kozmetikler.Oyuncak güvenliğinin sağlanması konusunda yürüttüğümüz diğer iki proje ile de Bakanlığımıza 200. 228 . kan. laboratuar altyapısının güçlendirilmesi gibi halk sağlığı konularında AB mevzuat uyumunu gerçekleştirdik.500. f. tıbbi ürünler. bu kapsamda çocukların daha güvenli oyuncaklara erişimi için çalışmalar yaptık. doku. Diğer alanlarda da çalışmalarımız sürüyor. Çevre ve Orman Bakanlığı ile Tarım ve Köyişleri Bakanlığı tarafından ortak yürütülmüş bir projedir.000’un Avro’nun üzerinde bütçesi olan “Aşıların ve Serumların Kalite Kontrol Testleri Projesi” ile RSHMB Biyolojik Kontrol ve Araştırma Laboratuarını AB standartlarına uyumlu hale getirdik. hücre. Haziran 2006’da başlayan ve 18 aylık bir süreci kapsayan projenin amacı.

D. UYGULAMA 7. Çok Yönlü Sağlık Sorumluluğu .

230 .

Hizmet kalitesini arttırmak. ülkemizin ihtiyacı olan yeni hastane kampüslerini yapabileceğiz.085 yatak kapasiteli 76 proje ihale edilme sürecinde olup. İmzaladığımız protokolle Bakanlığımızın ihtiyacı olan tesislerin TOKİ tarafından inşasına imkân vererek hazineye yük getirmeden yeni bir kaynak oluşturduk. Bölgesel gelişimi sağlık alanında tamamlamak.692. Neden hastane kampüsleri? Ülkemizdeki sağlık hizmet etkinliğinin artırılması açısından. 1. TOKİ ile İşbirliği Başbakanlık Toplu Konut İdaresi Başkanlığı (TOKİ) ile işbirliği içinde çalışıyoruz.634 metrekarede 4. kalan 1/3’ü ise 7 yıla kadar vadeli karşılanması esası getirilmiştir. Mahsuplaşılacak arsaların bir kısmı Bakanlığımıza tahsisli. Bu protokole istinaden yapımı tamamlanan inşaatlar ile yapımı devam eden inşaatların finansmanının 1/3’ü nakit.089.945 yatak kapasiteli 68 projeyi de hayata geçirmeye hazırlanıyoruz. Bu protokol kapsamında 915. nitelikli tek ve iki kişilik hasta yatağına sahip odaları. 1. tıp ve teknolojideki hızlı gelişmelerin kullanılmasına imkân verecek akıllı binalar modeliyle inşa edilmesini hedefledik. Bu kaynakla ülkemize. 2.642 metrekarelik 10.951 yatak kapasiteli 69 projenin hâlihazırda yapımı devam etmektedir. bir kısmı ise Hazineye tahsislidir. Mevcut arsa stoku oluşturulurken kamulaştırma yoluna da gidilmektedir. 231 . 2.791..750 metrekarelik 11. Maliyet-Etkin sağlık hizmeti sunumu için. Bu model ile. 1/3’ü arsa karşılığı. Aynı protokol kapsamında yapılacak sağlık tesislerinin. İnşa edilen hastanelerimizin modern mimarisi. Bunlara ilaveten. Tedavi çeşitliliğini ülke geneline yaymak. Kamu-Özel Ortaklığı Şehir hastaneleri gibi büyük yatırımlar ve bunlarla ilişkili hizmetlerin tasarım ve yönetiminde özel sektörün sermaye ve tecrübesinden istifade ederek sağlık hizmetlerini daha etkin ve verimli sunmak amacıyla Kamu-Özel Ortaklığı modelini kullanmaya başladık.468 metrekarelik 11.1.. çağdaş hastanecilik vizyonuna uygun yapılar kazandırıyoruz.690 yatak kapasiteli 23 proje gerçekleştirdik. kapalı otopark ve çevre düzenlemeleri mevcuttur.

Hasta güvenliğinin artırılması. Çalışan açısından.. Sorunları masada değil.. Sağlık hizmet performansının geliştirilmesi için. hastane kampüsleri önem arzetmektedir. İş gücü ve hizmet kalitesinin artırılması.. Tedavi hizmetlerindeki yeni kavramların (günübirlik cerrahi. Tedavide yeni teknolojilerin tatbik edilmesi. Hasta transferinin azaltılması. Yatış sürelerinin kısaltılması. Yeterli yatak sayısı ve yatak kalitesinin uygunluğu. Hasta memnuniyetinin artırılması için.. Hastalar açısından. sahada çözme yaklaşımı… 232 . Hastane enfeksiyonlarının azaltılması..Toplumun ihtiyaçları açısından.. gün hastanesi) geliştirilmesi için. Uzmanlaşmış ekibin bölgeyi kuşatıcı hizmeti. Çalışan güvenliği ve memnuniyetinin artırılması.

3. Tıp fakülteleri ile ortak çalışıyoruz.348 7. Milli Eğitim Bakanlığı ile İşbirliği Okul çağı çocukların sağlıkları ile ilgili farkındalık oluşturacak program ve projeler yürütüyoruz.933 Birlikte insan kaynakları raporunu hazırladık. 4. Diğer taraftan “Sağlıklı Beslenme ve Hareketli Hayat Programı” kapsamında hazırlanan sağlıklı beslenme eğitim modülleri kullanılarak ilköğretim okullarında öğretmen. YÖK ile İşbirliği ve Üniversiteler Toplumun sağlık düzeyinin yükseltilmesi ve sağlıklı bir hayatın devam ettirilmesinde sağlık çalışanlarının büyük önemi vardır.348 1.109 1. Bu nedenle sağlık alanında çalışan personelin sayısı. 5. eğitimi. Bu kapsamda CD. tiyatro vb iletişim araçlarını kullanıyoruz. kitap.962 1.953 1. hem işletmecilik alanında geliştireceğiz. Bunu hem eğitim. Beslenme Dostu Okul Projesi ve Okul Diyabet Programı başlattık.072 1. hem araştırma. Bu bağlamda Bakanlığımızın. Beden Eğitimi Öğretmenleri ile obezitenin önlenmesi ve fiziksel aktivitenin teşviki ile ilgili program yaptık. eğitim aldığı mekân ve hizmet verdiği birimler büyük önem taşır. sağlıklı menülerin uygulanması programını sürdürüyoruz. Sağlık hizmetlerinin etkili ve verimli bir şekilde yürütülebilmesi için sağlık personelinin yeterli sayıda ve çağdaş kıstaslara göre yetiştirilmesi ve iyi bir planlama ile ülke çapında dengeli bir şekilde dağılımı sağlanmalıdır.350 2010/2011 Kontenjanı 8. broşür. vektörel kaynaklı ve paraziter hastalıklarla mücadele de multidisipliner bir yaklaşımla mücadele ve kontrol çalışmalarının yürütülmesi gerekmekte olup Bakanlığımız tarafından başta Tarım ve Köyişleri Bakanlığı olmak üzere ilgili kurum ve kuruluşlarla işbirliği içerisinde çalışmalar sürdürülmektedir.873 1. 2007 yılından itibaren Yükseköğretim Kurulu (YÖK) ile yürüttüğü yakın işbirliği neticesinde sağlık eğitimi ile ilgili üniversite kontenjanlarında artışlar sağlanmıştır. öğrenci ve ailelerin eğitimini sürdürüyoruz. Tablo 6 : Sağlık eğitimi üniversite kontenjanları karşılaştırma tablosu Bölüm Tıp Fakültesi Diş Hekimliği Eczacılık Hemşirelik Ebelik 2006/2007 Kontenjanı 4. Okulların hijyen kalitesini gösteren “Beyaz Bayrak Projesi” ni yürütüyoruz. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı ile İşbirliği Zoonotik. Okul Kantinlerine yönelik düzenlemeler yaptık.009 4. devam ediyoruz. 233 .

• Doğal kaynakları korumak için çevre kirleticilerinin kontrol altına alınması. Bu kapsamda birlikte mevzuat ve bilişim alt yapısı oluşturuyoruz. zamanında ve etkili bir şekilde yapılmasının sağlanması.000 askeri sağlık personeline “eğitici eğitimi” verdik. 500 bin genç erkek. • İnsan sağlığını tehlikeye düşürecek çöp. • Doğal afetlerde. Şarbon için“Türkiye’de Şarbon Yönünden Hiperendemik Bölgelerde Bacillus Anthracis İnfeksiyonunun Moleküler Epidemiyolojisi ve İzolatların Antibiyotik Duyarlılıklarının Belirlenmesi” projesi kapsamında veteriner hekimlere eğitim programları düzenledik. İşyeri Hekimliği ile ilgili düzenlemeleri makro sağlık politikalarımıza uygun şekilde beraber yapıyoruz. Çevre ve Orman Bakanlığı ile İşbirliği • Sağlıklı su temini ile su kaynaklarının korunması. Personel eğitimi konusunda ortak tatbikatlar düzenledik. Bu kapsamda er ve erbaşlara yönelik Üreme Sağlığı ve Aile Planlaması Danışmanlık Eğitimlerini yapmak üzere Türk Silahlı Kuvvetleri bünyesinde 4. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ile İşbirliği Meslek Hastalıkları ile ilgili düzenlemelerde birlikte çalışıyoruz. çevre sağlığı hizmetlerinin yerinde.5 milyondan fazla er ve erbaşa bu eğitimi verdik. • Sanayi kuruluşları ile faaliyetleri esnasında halkın sağlık ve huzurunu bozabilecek her türlü tesis ve işletmelerin sağlığa uygun hizmet vermesinin sağlanması. 6.Bu kapsamda Kırım Kongo Kanamalı Ateşi Hastalığı ile mücadelede hastalığın sirkülasyonunda ve bulaşmasında biyolojik vektör olan kene popülasyonun kabul edilebilir bir seviyeye indirilebilmesi gerekmektedir. Gıda kaynaklı zehirlenmelerin ve salgınların önlenmesinde işbirliği içinde çalışıyoruz. • Gürültü ve hava kirliliğinin önlenmesi veya azaltılması. Nisan 2004’ten bugüne kadar 3. Kuduz ile mücadelede gerek Bakanlık düzeyinde gerekse il teşkilatı düzeyinde ortak çalışmalarda bulunuyoruz.gerekli desteği sağladık. 234 . Eğittiğimiz bu personel kanalıyla tüm birliklerde üreme sağlığı eğitimlerini başlattık. üreme sağlığı eğitimi almış olarak evine dönmektedir. 7. Evcil kanatlılarda sürveyans çalışmasını sürdürüyoruz. Böylece her yıl. gübre ve vektör gibi zararlı amillerle mücadele. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı ile çiftlik hayvanlarında kene mücadelesi konusunda işbirliği yaptık -kaynak aktarımı dahil. Tularemi’nin kontrolü ve önlenmesine yönelik fare mücadelesi çalışmaları yürütüyoruz. Kuş Gribinde halk eğitimi konusunda işbirliği içerisinde ortak iletişim stratejileri ve eğitim materyali geliştirdik. Milli Savunma Bakanlığı ile İşbirliği Türk Silahlı Kuvvetleri ile yakın ilişkilerimiz dahilinde üreme sağlığı ve aile planlamasında erkeklere yönelik eğitim çalışmaları başlattık. 8.

daha iyi finansal koruma ve daha çok vatandaş memnuniyeti) ne kadar karşıladığı ve bu hedeflere ne derece katkıda bulunduğunun izlemek ve değerlendirmek gerektirmektedir. DSÖ ile İşbirliği “Sağlık sistemi işlevleri birbiri ile bağlantılıdır. sağlık sisteminin farklı unsurları arasında tutarlı ve bütünleşik bir yaklaşımı gerektirmektedir Bir bütün olarak sistemin performansı. yapıyoruz.  10. Özürlü veri bankasının düzenlenmesi ile ilgili çalışmalarda bulunduk. Sağlık Sistemi Performans Değerlendirmesi (HSPA) aracılığıyla Türkiye sağlık sistemi kapsamlı. hedeflere veya kıyas noktalara göre karşılaştırmalar) ile desteklenir. Performans göstergeleri yorumlama bakımından politika analizi. Performanstaki iyileştirmeler. Sağlık siteminin performansının değerlendirilmesi. unsurlarının her birinin performansının değerlendirilmesinin ötesine geçmelidir. DPT. 235 . Deneyimler şunu göstermektedir ki tek bir işlev veya programın önemli ilerleme veya istenilen sonuca ulaştırma olasılığı azdır” (Tallinn Charter). Maliye Bakanlığı. bölgesel veya uluslar arası karşılaştırmalar veya standartlara. sağlık hizmetlerinin yürütülmesi alanlarında ortak çalışmalar yaptık. sınıflandırması ve özürlülere verilecek sağlık kurulu raporları ile ilgili düzenlemeleri birlikte yaptık. Sistemin bir bütün olarak nihai hedefleri (daha iyi sağlık durumu. sistematik ve şeffaf olarak Dünya Sağlık Örgütü tarafından değerlendirilmektedir. SGK ve Sağlık Bakanlığı) • Sağlık Harcamalarının izlenmesi ve değerlendirilmesi • Global Bütçe işlemleri • SUT Fiyatlarının tespiti • İlaç fiyatlarının belirlenmesi • Mali durumu zayıf olan Üniversite hastanelerine hazine yardımı yapılması • Sağlık Hizmetleri Yatırım Planının Hazırlanması 11. bileşenlerinin her birinin performansının birbirine eklenmesine denk değildir. Özürlülerin sağlık kuruluşlarına erişimi ve bakım hizmetleri. Özürlüler İdaresi ile İşbirliği Özürlülük ölçütü. tamamlayıcı bilgiler (niteliksel değerlendirmeler) ve referans noktaları (zaman içindeki trendler. Sağlık Finansmanında Beşli İşbirliği (Hazine Müsteşarlığı. HSPA sürecinin diğer bir önemli özelliği de analitik olması ve performansı değerlendirmek için tamamlayıcı bilgi kaynaklarını kullanmasıdır. yerel. bu nedenle performansın geliştirilmesi için birden fazla sistem işlevi üzerinde koordineli eylemleri içeren tutarlı bir yaklaşım gerekmektedir.9.

Sağlık Sistemleri Alt Yapısı ve Sağlık İçin İnsan Kaynakları İçin Kaynak Üretimi. sözü dinlenen bazı anneleri sağlık personeli ile eğittikten sonra. Ayrıca bu kapsamda birçok sivil toplum kuruluşumuza anne destek grubu eğitimleri vererek. Bebek ve çocuklarda.5 puan daha düşük olması. UNICEF ile İşbirliği UNICEF işbirliğinde “Anne Sütünün Teşviki ve Bebek Dostu Sağlık Kuruluşları Programı” ve “İyot Yetersizliği Hastalıklarının Önlenmesi ve Tuzun İyotlanması Programı” olmak üzere iki program yürütmekteyiz. gebeler. Birinci basamağa başvuran ve bilgilerini başka annelerle paylaşabilecek bazı anneleri ya da toplumda lider olarak bilinen. bebekler ve çocuklardır. Dağıtımı ve Sürdürülebilirliğinin İyileştirilmesi Gelir Tahsili. Genel Sağlık Kapsamı ve Finansman İşlevinin İyileştirilmesi Sağlık Sisteminin Yönetimi ve Liderliğinin İyileştirilmesi • • • • 12. Kalite ve Kullanım Hizmet Sunumunda Etkinliğin Artırılması Temel Sağlık Hizmetlerinin Güçlendirilmesi Bilgi Teknolojisi. doğurganlık çağdaki kadınlar. Bu önemli sorunun ortadan kaldırılması ve toplumun % 100’ünün iyotlu tuz kullanmasını temin etmek için bilgilendirilme ve bilinçlendirilme kampanyalarına devam ediyoruz. anne sütünün desteklenmesi ile ilgili mesajlarımızın ortak bir dille diğer sektörler tarafından da iletilmesini sağladık.“Sağlık Sistemi Performans Değerlendirmesi”nin konu başlıkları şunlardır: • • • • İyi Sağlık Mali Korumada Adillik Sağlıklı Yaşam Biçimleri ve Çevre Sağlık Hizmetleri İçin Etkili Kapsam: Erişim. İyot Yetersizliği Hastalıklarının Önlenmesi ve Tuzun İyotlanması Programı: İyot yetersizliğinin en olumsuz ve yıkıcı etkilerinin gözlendiği risk grupları. büyüme ve gelişme geriliği. Anne Sütünün Teşviki ve Bebek Dostu Sağlık Kuruluşları Programı: “Anne Destek” ve bizim ülkemiz için yeni bir yaklaşım olan “Anneden Anneye Destek” grupları ile annelerimizi emzirme konusunda destekliyoruz. zeka düzeyinin akranlarına göre en az 13. bu bilgileri diğer annelere aktarmalarını sağlıyoruz. öğrenme yeteneği ve okul başarısında azalma. 236 . gebelerde düşük ve ölü doğum riskinde artma ve her yaşta guatr iyot yetersizliğin oluşturduğu önemli sağlık problemlerinden sadece birkaçıdır.

değerlendiren. 24 Saat Aktif / 24 Saat Ulaşılabilir Bir Sağlık İletişimi Sağlık Bakanlığı İletişim Koordinatörlüğü’nü alışıla gelmiş kamu iletişimi anlayışının dışına çıkarak “adil. Yenilenen. 2003 yılından bu yana Sağlıkta Dönüşüm Programı kapsamında gerçekleştirdiğimiz önemli reformları ve uygulamaları incelemiş ve “OECD Sağlık Sistemi İncelemeleri TÜRKİYE” isimli değerlendirme raporunu yayınlamıştır. hızlı ve etkili iletişim” stratejisi üzerine kurduk. izleyen. statik yapıyı daha dinamik hale getirdik. müdahil olan. şeffaflık. OECD ile İşbirliği OECD ile yakın işbirliği içinde çalışıyoruz. Bürokratik. Sağlığın Bütün Paydaşları ile Sağlıklı İletişim Yeni anlayışla tek yönlü iletişimden çok yönlü iletişime geçtik. özel kurum ve kuruluşları ve Sağlıkta Dönüşüm Programı ile hizmetin merkezine oturtulan tüm vatandaşlarımızı sistemin bir parçası olarak değerlendirdik. OECD. Gerçekleştirilen şeffaf. kamu. Halkın ve medya organlarının artık sıkıldığı klasik. gündemi belirleyen. hantal. hizmet üreten sağlık personelimizi. ulusal. 237 . sürekli bilgilendiren. izlenen ve değerlendirilen bir anlayışa geçtik. Bu amaçla yaptığımız ilk iş. Basın ve Halkla İlişkiler Yeni İletişim Yaklaşımı ve İletişim Koordinatörlüğü Sağlıkta Dönüşüm.13. Basın Müşavirliği çalışma prensiplerinden İletişim Koordinatörlüğü anlayışına geçmek ve iletişimi bir bütün olarak değerlendirmek oldu. bürokratik kamu iletişim dilini değiştirerek işlevsel hale getirdik. yerel medya çalışanlarını. 81 ilimizin en ücra köşesinde çalışan. hızlanan. genişleyen bu yeni sistemin iletişimi de farklı olmalıydı. 14. verimli iletişim stratejileriyle medyanın halk için etkili bir eğitim aracı olarak değerlendirilmesini sağladık ve koruyucu sağlık hizmetleri için ileriki dönemlerde de medya ile ortak projelere imza atmak için karşılıklı güven ortamı oluşturduk. bürokrasiyle hantallaşan sağlık sistemine çağdaş bir görünüm kazandırırken yeni iletişim yaklaşımı da kamu iletişimini farklı bakış açısıyla kurgulayıp çağdaş normlara uygun hale getirdi. Çalışmalarımızı bu anlayışla planlayıp uyguladık. Sadece gündemi takip eden bir anlayıştan. Sağlığın hayati bir konu olduğu gerçeğiyle hareket edip halktan gerçeklerin saklanmasını hem dürüstlüğe hem de meslek etiğine uymayan bir davranış olarak değerlendirdik.

Sağlık hizmetlerinin sunumunda yaşanan olumsuzluklarla ilgili haberleri. haber. Sağlığı savunabilmek. genelde sağlık konusu. internet haberciliğini ve televizyonlarımızı 24 saat izleyip sağlıkla ilgili bütün gelişmeleri anında değerlendirdik. televizyon ve bilgisayarı ile özel bir ofis tahsis ettik. alanında uzman İletişim Asistanları ile 7 gün 24 saat hizmet üreten bir iletişim ofisidir. Koordinatörlüğümüz bünyesinde sağlık muhabirlerimize telefon. Bakanlığımızın Sağlıkta Dönüşüm Programı kapsamındaki bütün icraatlarının halkımıza olduğu gibi ve tamamen mutfağımızı yansıtacak şekilde aktarılabilmesi için atılan her adıma hem destek olduk. Medyamızın. haberdar etmek” düsturu ile özetlemek mümkündür. toplumla ilgili bilgiyi karar vericilere aktarabilmek. hem de bu adımları medyamızla hızlı bir şekilde paylaştık. Medya mensuplarının rahat çalışabilmesi için gerekli düzenlemeler yaptık. Temel iletişim yaklaşımımızı ve çalışma sistemimizi “Haberdar olmak. Sistemimizi bu yaklaşıma göre yeniden dizayn ettik. sorumluluğumuzu daha da artırdığı bilinciyle hareket ettik. dokuman. özelde ise Bakanlığımızla ilgili bütün bilgi. medyaya yayabilmek. etkili iletişim yaklaşımımız oluşturdu. sağlığı destekleyen sosyal politikaları savunabilmek demektir. hem tanıklık ettik. Teknolojik altyapımızı tamamen yeniledik. konuk ve benzeri taleplerini mesai mefhumu gözetmeksizin ilgili birimlerimizle işbirliği içresinde karşıladık. şeffaf. adil.Koordinatörlüğümüzde Sağlık Muhabirleri İçin Çalışma Ofisi Medyamızın bütün unsurları ile işbirliği içinde çalışmaya özen gösterdik. Gazeteleri. 238 . Medyamızla ilişkilerimizin temelini bu samimi. Bunu yapabilmek için bilimsel bilgiyi topluma. Haberdar Olmak / Haberdar Etmek Sağlık Bakanlığı İletişim Koordinatörlüğü. Yeni iletişim teknolojilerinin ortaya çıkardığı yeni mecralara yönelik faaliyetler başlattık. toplumun ve karar vericilerin ilgisini sağlığa odaklayabilmek çok önemlidir. sunulan hizmetin niteliğinin geliştirilmesi ve aksaklıkların giderilmesi konusunda sunulmuş bir fırsat olarak gördük. Bakanlığımıza ve İletişim Koordinatörlüğümüze duyulan güvenin. sistemin aksayan yönlerinin tespit edilmesi.

Sağlıkta Stratejik Yönetim.D. Performans ve Kalite . UYGULAMA 8.

240 Türkiye Sağlık Sistemi Stratejik Haritası .

stratejik kontrol ise belirlenen stratejilerin doğru biçimde uygulanması ve hedeflenen sonuçlara ulaşılması için gerekli sistemler bütünü olarak tanımlanabilir. Stratejik yönetim kapsamında ilk olarak üst politika belgeleri ve stratejilerimizle uyumlu Bakanlığımız 2010-2014 Stratejik Planı’nı hazırladık. Yüksek amaçların stratejik planla ilişkisini kurarken ara hedefler ile hedef / alt hedef. gelişen ve değişen dış dünya ile birlikte organizasyonun da kendini ve amaç ve hedeflerini yenilemesidir. Stratejik yönetimin öğeleri de stratejik planlama (misyon. gösterge ve faaliyetleri içeren yıllık performans programları hazırladık. nihai çıktılar ile de stratejik amaç ve nihai amaç bağlantısını oluşturduk. Stratejik yönetim geleceğin bir defalığına planlanması değil. hedefler. değerlendirme) başlıkları altında bulunmaktadır. Haritada bulunan amaç ve hedefleri ölçebilecek göstergeleri belirledik. stratejik planda hedefe yönelik stratejiler ile ilişkilendirdik. faaliyet planı) ve stratejik kontrol (uygulama. sağlıklı hayat tarzları ve çevre. Türkiye Sağlık Sistemi Performans Değerlendirmesi kapsamında hazırlanan strateji haritası temel alınarak Bakanlığımız Strateji Haritasını oluşturduk. bir organizasyonun amaç ve hedeflerini belirlemesi ve tüm organizasyonun yönetilmesi olarak tanımlanabilir. ölçme. Stratejik Harita: Stratejik harita ile stratejik planın ilişkisini kurarken stratejik haritayı. Sağlıkta Stratejik Yönetim Stratejik yönetim. uygulanacak stratejilerin formüle edilmesi. Kritik başarı faktörleri ve metotları.1. vizyon. kritik başarı faktörleri. Yüksek amaçlar içinde ise. mali katkıda hakkaniyet ile iyi sağlık düzeyini ele aldık. 241 . Metotlar bünyesinde ise hizmet sunumu fonksiyonunu değerlendirdik. etkili ve kapsamlı kişisel sağlık hizmetleri. Stratejik Plan doğrultusunda planın uygulamasına yönelik performans hedef. metotlar ve yüksek amaçlar olmak üzere üç bölümde yapılandırdık. Stratejik planlama. kaynaklar ve finansman fonksiyonunu ele aldık. “stratejik planlama” ve “stratejik kontrol” gibi iki temel aşamadan oluşmaktadır. Stratejik yönetim. Kritik başarı faktörleri olarak vekilharçlık.

Sağlık hizmet süreçlerinde bilgi teknolojilerini kullanarak hız. Mevcut sağlık çalışanlarının motivasyonu ve bu alandaki profesyonellerin özendirilmesi sürdürülebilirliğin önemli bir unsurudur. donanım.Vekilharçlık Bakanlık toplumun sağlığının korunması ve geliştirilmesi alanında vekilharçlık (stewardship) fonksiyonu üstlenmiş olan üst otorite konumundadır. hizmet sunumuna ve hizmet alanlara ilişkin güvenilir veri havuzlarının oluşturulması ve politika yapıcılar için ileriye yönelik karar destek sistemlerinin geliştirmesi artan bir ivme ile önem kazanmaktadır. akılcı kaynak kullanımının ve güvenli veri akışının sağlanması. sağlık yönetim bilgi sistemlerinin ve karar destek sistemlerinin kullanılması bu görevin tamamlayıcı unsurlarıdır. izleme-değerlendirme. planlama yapma. Toplum sağlığının korunması ve ihtiyacı olanların kaliteli bir sağlık hizmeti alabilmesini temin için görev alacak olan eğitimli sağlık personelinin ülke genelinde yeterli hale getirilmesi ve dengeli dağılımının sağlanması sağlık politikalarında önemli yer tutmaktadır. Bu alanda gerekli kuralları koyma. 242 . standartlar oluşturma. sektörler arası işbirliği. ulusal ve uluslar arası karşılaştırılabilir veri standartlarının oluşturulması. Kaynaklar Kast edilen fiziki altyapı kısaca. denetleme. diğer sektörlerin sağlık konusundaki sorumluluklarının farkına varmasının ve duyarlılıklarının artmasının temini. gerekli hizmetlerin sunulması için aktif satın alma süreci içinde hizmet sunucular arasında dağıtıldığı ve bu yolda kaynak oluşturmak için yatırımlarda kullanıldığı bir alanı kapsar. kaliteli sağlık hizmet sunumunda önemli katkı sağlamaktadır. sağlık sektörünün geliştirilmesi. Bilimsel ve teknolojik gelişmelere paralel olarak beşeri farmasötik ürünler ve tıbbi cihazların ülke genelinde yeterli düzeyde olması ve dengeli dağılımının sağlanması gerekmektedir. hedeflenen düzeyde sağlık hizmet sunumunu sağlayabilmek için gerekli olan bina. fon havuzlarında birleştirildiği. Ayrıca. malzeme. kolaylık ve güvenilirliğin artırılması. gibi altyapının geliştirilmesi. Finansman Sisteminin finansmanı. araç gereç vb. gelirlerin toplandığı. Bu teknik potansiyelin güvenli ve kolay erişilebilir olması. değişen sağlık ihtiyaçları ve teknolojileri çerçevesinde gereken mevzuat değişikliklerinin yapılması. yönlendirme ve rehberlik etme bu fonksiyon çerçevesinde ele alınmaktadır. nicelik ve nitelik bakımından yeterli hale getirilmesi ve halkın ihtiyacı olan sağlık hizmetlerine erişimi ile ihtiyaçlara cevap verebilirliğin sağlanmasından ibarettir.

alkol bağımlılıklarından korunma. tarama programları. Verimlilik Verimlilik. kaliteli ve tatminkâr sağlık hizmet sunumunu garanti altına alarak finansal sürdürülebilirliğin sağlanması gereklidir. Toplumun sağlıklı hayat davranışlarını geliştirecek şekilde (tütün. topluma yönelik sağlık hizmetlerinin yaygın olarak yürütülmesi. Altyapı yatırımları ve insan kaynaklarının dağılımı. hem hizmet sunucular hem de hizmeti alanlar için cazip alan haline getirilmektedir. uygun teknoloji kullanılarak. sağlık açısından sahiplenilmesinin ve sürekli takibinin sağlanması ve birinci basamak sağlık hizmetlerinin sağlık hizmet sunumunun koordinatörü haline getirilmesi için aile hekimliği uygulaması başlatılmıştır. erişilebilir. tedavi ve rehabilitasyon sürecinde kanıta dayalı tıp uygulamalarını temel alan. akılcı ilaç kullanımı ve sağlık işletmeciliği ile koruyucu hekimlik uygulamaları esnasında kaliteden taviz vermeksizin verimlilik esaslarının gözetilmesi. hastalıkların oluşmasına engel olunması. ilgili sektörlerin bu alanlardaki işbirliğinin sağlanması toplum sağlığının önemli sorumluluk alanıdır. 243 .Sağlıkta finansman kaynaklarının geliştirilmesi ve birleştirilerek ortak veri havuzu çerçevesinde verimli bir şekilde yönetilmesi. Toplumun sağlık düzeyini yükseltmek üzere koruyucu sağlık hizmetleri (bağışıklama. hasta haklarını gözeterek. bilimsel veriye dayalı. yeterince hareketli olma alışkanlığı gibi) farkındalık oluşturulması ve bilgi düzeyinin arttırılması. kişilerin kendi sağlıkları konusunda sorumluluk alması ve karar süreçlerine katılımlarının sağlanması bu yöndeki önemli adımlardır. sağlıklı beslenme. Sağlığın aile ortamında oluştuğu gerçeğinden hareketle bireyin “aile sağlığı” kavramı çerçevesinde ele alınması. malzeme yönetimi. Hizmet Sunumu Hayatın her noktasında hemen her türlü ilişki sürecinde daha sağlıklı bir hayat yönünde davranış geliştirilmesi önemlidir. hasta ve çalışan güvenliğine odaklı. kaynakların uygun şekilde kullanılarak maliyetlerin düşürülmesi ve aynı kaynakla daha fazla hizmetin üretilmesidir. ülkemizin sağlığa ilişkin bütün kaynaklarının sistem içinde rol almasının ve entegrasyonunun sağlanması. vb) vasıtasıyla risklerin azaltılması. eldeki kaynakların hedefe yönelik olarak kullanılmasının ana unsurlarıdır. Sağlık hizmetlerinin tanı. Bu sayede birinci basamak sağlık hizmetleri güçlendirilmekte. etkili ve kaliteli bir şekilde sunumunun sağlanması öncelikli sorumluluk alanıdır. hastalıkların ilerlemesinin önlenmesi.

ihtiyaca uygun. Bu yüzden sağlığın dışındaki diğer sektörlerin de bu konudaki farkındalıklarını artırmak ve çok sektörlü sağlık sorumluluğunu harekete geçirmek gerekmektedir. bedenen ve sosyal yönden iyilik halinin devamını sağlayacak bir yaşayış tarzının benimsenmesi hedeflenmektedir. Etkili ve Kapsamlı Kişisel Sağlık Hizmeti Kişilerin sağlıklı bir hayat sürmesini amaçlayan her türlü sağlık hizmetine erişiminin sağlanması sağlık sisteminin öncelikli fonksiyonlarındandır. sağlığı doğrudan ve dolaylı olarak etkileyen faktörlerin ve sosyal belirleyicilerin iyileştirilmesi ile ruhen. sağlıklı hayat tarzını etkilemektedir. Sağlıklı Hayat Tarzları ve Çevre Tercihlerimiz. Hayatın seyrine etki edebilecek bütün faktörler bu erişime olumlu\olumsuz katkı yapma potansiyeli taşımaktadır. hizmet arzının yetersizliği veya dengesizliği. Sağlık hizmetlerinden yararlanmada farklı sosyal gruplar. Sağlıklı hayat tarzına erişimle. bölge farklılıkları. dezavantajlı grup içinde olma vb. gerekli olan hizmetlere erişimin önündeki bürokratik. 244 . gibi her türlü engelin ortadan kaldırılması.İlaç ve tıbbi malzeme üretiminden tüketimine kadar olan süreçlerde standartların belirlenmesi kalitenin öncelenmesi. bireylerin bilinçlenmesi ve kendi sağlıkları üzerinde doğru karar verebilecek bilgi birikimini kazanmaları. cepten harcamaların hane üzerindeki yoksullaştırıcı etkilerinin yok edilmesi sosyal sistemlerin önde gelen hedeflerindendir. Sağlık hizmetlerine ihtiyaç duyulduğu andan itibaren. toplum sağlığını koruyucu sağlık hizmetlerinin yanında. maliyet etkili arz yöntemlerinin geliştirilmesi ve bu ürünlere ulaşımda finansal koruma için gerekli alt yapının sağlanması gerekmektedir. sağlık göstergelerinde topyekün iyileşmenin sağlanması gereklidir. hakkaniyetli bir şekilde ve zamanında ulaşılmasının temini gereklidir. ihtiyaç nispetinde. kır-kent ve farklı coğrafik bölgeler arasındaki farklılıkların ortadan kaldırılması. finansal. Bütün yurttaşların sosyal güvenlik şemsiyesi içine alınması. ihtiyaç duyulan bütün hizmetlere. alışkanlıklarımız ve içinde bulunduğumuz çevre dahil sağlığın dışındaki pek çok faktör. hane halkının cepten harcamalarının toplam sağlık harcaması içindeki oranının azaltılması. Mali Katkıda Hakkaniyet/Finansal Riskten Koruma Sağlık hizmetine ihtiyacı olanların hizmetlerden ihtiyaçları ölçüsünde yararlanmalarının ve hizmetlerin finansmanına imkanları oranında katlıda bulunmalarının sağlanması hakkaniyetin gereğidir.

hizmeti alanların sağlık ihtiyaçlarının karşılanmasının yanında sağlık dışındaki beklentilerine de sistemin cevap verebilmesi. kişilerin mahremiyetinin korunması.İyi Sağlık Düzeyi Uygulanacak sağlık politikalarının nihai amacı. etkili iletişim ve tedavi sırasında sosyal destek ağlarına erişiminin sağlanması insan odaklı bir sistemin önemli köşe taşlarıdır. hizmet sunucusunu seçme hakkının temin edilmesi. toplumu teşkil eden bireylerin sağlık ve bununla bağlantılı olarak refah ve mutluluk düzeylerinin yükseltilmesidir. temel sağlık göstergelerinde sağlanacak ilerlemelerle ortaya konacaktır. Sistemler hizmet sunucuları veya hizmetin finansörlerinin beklentilerini karşılamaya odaklanıp düzenlemeler bu yönde gelişince. kendi sağlıkları konusundaki karar süreçlerine katılımlarının sağlanması. saygınlık. Bu amaca giderken de en öncelikli ilke insanların hastalanmasının önlenmesi ve sağlıklı hayat için beklentilerinin karşılanmasıdır. sağlık tesislerinin hizmet alanlara ve verenlere yönelik ergonomik düzenlenmesi. hizmet alanların memnuniyetini sağlayan ve sistemin başarısını gösteren önemli faktörlerdendir. bütün bu hizmetlerin varlık sebebi olan hizmet alıcının beklentileri yeterince karşılanamamaktadır. Bu amaca ulaşma. Sağlık hizmetlerinin sunumu esnasında. 245 . Sağlık hizmetlerine ihtiyaç duyulduğu andan itibaren uygun zamanda ve etkili bir şekilde müdahale. Anne ve çocuk ölümlerinin azaltılması ve doğuşta beklenen yaşam süresinin artırılması bu yöndeki en somut göstergeler olacaktır. dezavantajlı gruplar için kolaylaştırıcı yaşam alanlarının yaygınlaştırılması.

246 .Belirlenen toplam 261 göstergenin en doğru şekilde ölçümünün yapılabilmesi için “Balans Skorkart Sistemi” ve “Skor Performans Değerlendirme Sistemini” oluşturduk.

periyodik performans trendleri ve var ise alt göstergelerin başarılarını izleyebiliyoruz. Bu kurgu çerçevesinde göstergenin başarılı bir şekilde performans dönemini tamamlayabilmesi için gerekli olan faaliyetleri. Strateji Haritası’ndan hedefler bazında o hedefe bağlı göstergelerinin başarı ya da başarısızlık kaynağını sistemde tanımlanmış en alt birime. misyon ve değerleri doğrultusunda sürekli ilerlemeyi sağlamak için Vekilharçlık. Gerek üst yönetimin gerekse çalışanların hedeflere ulaşılmasına etki eden faktörlerin bilgisine kolaylıkla ulaşabilmesini ve hedeflere ulaşılması için gerekli aksiyonları belirledik. ölçüm sıklıkları. Çalışanların ortak bir sisteme bağlanarak. uygulama sürecinin başından itibaren birimleri ve kendileri ile ilgili tüm aşamaları izleyebilmelerine imkan veriyoruz. Birim performans karneleri ile ilgili birimin göstergeleri. Üst yönetim’e. kaynakları gerçek zamanlı olarak karnelere tanımlayabilmekteyiz. Tüm birimlerimizi performans karneleri bazında takip edebiliyoruz. Skor Performans Değerlendirme Sistemi ile kurumun performansını ve stratejik hedeflerin başarı düzeyini gerçek zamanlı olarak raporlar halinde takip edebilmesini sağlıyoruz. Hizmet Sunumu. belirlenen 21 stratejik hedefin başarılıp başarılmadığını ölçmek için bu hedeflere bağlı 261 anahtar performans göstergesi tespit ettik ve bu göstergelerin birim bazında performans takibini yapabilmek adına göstergeleri birimler seviyesine indirgedik. Kaynak ve Finansman olmak üzere dört perspektif. Sağlık Bakanlığı vizyon. Üst yönetimin. 247 . başarı yüzdeleri ve renkleri. Birim performansına bağlı etkileri takip etme imkânını sunduk. Strateji Haritası’nda bulunan Stratejik Hedefler’in detayına inerek. Aksiyonları başarısızlık durumunda dönem sonu gelmeden harekete geçmek ve dönem sonunda ortaya çıkabilecek performans düşüklüğünü ara dönemde fark ederek engellemek amacı ile kullanmaktayız. Her bir göstergenin hedefe ve üst göstergeye etki oranlarını belirleyerek stratejik hedefin başarı seviyesini takip edebiliyoruz. bu göstergelerin formülleri. hedef ve gerçekleşen değerleri. her bir perspektif için belirlenen üçer alt perspektif bazında Sağlık Bakanlığı stratejik hedeflerini belirledik. pozisyona ya da kişiye kadar takip edebiliyoruz.Skor Performans Değerlendirme Sistemi Skor Performans Değerlendirme Sistemi ile stratejik hedefler ve stratejik performans göstergelerinin hızlı ve kolay bir şekilde organizasyon içerisinde iletişimini sağlıyoruz.

248 Balans Skorkart Sistemi ile Yapılan Performans Değerlendirmesine Örnek : Sağlık Bakanlığı – Strateji Haritası Hizmet Sunumu 2 . acil hallere. zamanında.7 18 2547 % 96 % 95 Mevcut Başarı %100 %100 %100 %100 %100 %100 %100 %100 %100 %100 Alt Gösterge Performans Puanı: % 100 Anahtar Performans Göstergesi Sorumlu Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü Başarı Düzeyi Dönem Detay Kent merkezlerinde acil yardım çağrılarına ilk 10 dakikada ulaşma oranı Kırsal alanda acil yardım çağrılarına ilk 30 dakika içinde ulaşma oranı Tam donanımlı ambulans sayısı Ambulans uçak sayısı Kar paletli ambulans sayısı Deniz ambulansı sayısı Türkiye sağlık afet planı Mobil Acil Sağlık Müdahale Ünitesi Sertifikalı ilkyardım bilgi ve becerisine sahip nüfus oranı (Binde) Ambulans Helikopter Sayısı . afetlere ve tehditlere karşı geliştirmeye devam etmek.4 17 2 132 4 Evet 38 ‰ 2.Acil sağlık hizmetleri ve afetlerde sağlık yönetimini. etkili ve verimli şekilde ihtiyaca cevap verecek durumda tutmak Gösterge Değeri Performans Puanı: % 100 Hedef % 93 % 96 2400 2 114 4 Evet 36 ‰ 2.

− Stratejik Yönetimde kurum içerisinde ortak bir dil oluşturuyoruz. − Birimlerin performans kriterlerine hakim olarak kendi performanslarını sistemli bir şekilde takip etme ve herhangi bir eksiklik ya da yanlışlık durumunda müdahale etme şanslarının oluşması ile birimlerin öncelikle kendi performanslarını değerlendirmelerini sağlıyoruz.541 TL. Performans yönetiminde bu amacı gerçekleştirmek için farklı performans ölçütleri üzerinde durulmaktadır. daha iyi bir sağlık düzeyi elde etmek. 249 . − Sağlık Bakanlığı stratejilerinin anahtar performans göstergeleri bazında birimler seviyesine indirilerek iletişimine destek oluyoruz. Hizmet sunulan insanların mutluluğunu sağlamak (Hasta Memnuniyeti). onların daha verimli işler yapmasını sağlamak ve kaliteli hizmet sunumunu teşvik etmek için ölçülebilir hizmet tanımlamaları yapılmak zorundadır. − Geleneksel performans değerlendirme teknikleri yerine sistemli ve adil bir değerlendirme şekli olan stratejik performans değerlendirme yapısına geçişi sağlıyoruz. Performansa Göre Ek Ödeme Sağlıkta Dönüşüm Programı öncesinde. iyi tanımlanmış kaliteli bir sağlık hizmet sunum sürecine uymak. Bu tür bir katkı payı ödemesi üretilen sağlık hizmeti ile doğrudan bir ilişki içinde olmadığı için. Bu yolla tüm Sağlık Bakanlığı’nın aynı hedef ve amaçları özümseyerek hareket etmesini sağlıyoruz. Yeni uygulama ile birlikte bu matrahlar farklı meslek ve çalışma biçimleri dikkate alınarak yüzde 150 ile 800 arasında değişmektedir. teorik olarak temel maaşın yüzde 100’üne kadar katkı payı üst sınırı vardı ve bu sınıra bile yaklaşılamıyordu. 2010 yılında uzman hekimler için katkı payı ortalaması 4. Sağlık çalışanlarını motive etmek. idi.Sağlık Bakanlığı Stratejik Yönetim ilkelerini Skor Performans Değerlendirme Sistemi ile destekleyerek. 2. olmuştur. Geçmiş uygulamada.. insan ve malzeme kaynaklarında tanımlanmış normları yerine getirmek bu ölçütlerin başlıcalarıdır. − Sağlık Bakanlığı stratejilerinin bütçe ile ilişkilendirilmesini sağlıyoruz. diğer sağlık hizmetleri sınıfı personel için ise yine 2010 yılı rakamlarıyla 265 TL. diğer sağlık hizmetleri sınıfı personel için ortalama 643 TL. ölçüm sonuçları ve aksiyonlar doğrultusunda anlık olarak gözlemleyip ilerleme ve gelişimimizin sürekliliğini sağlıyoruz.. bu hizmeti sunmak için kullanılan alt yapı. hastanelerimizin ürettiği hizmetlerden elde edilen gelirlerden bu hizmette emeği geçenlere çok sınırlı bir katkı payı ödenmekteydi. kayıt altına alınması veya hizmetin karşılığının geri dönmesi sadece bir kaç yöneticinin sorunu olmaktan öte gidememiş ve genel bir kayıtsızlık durumu oluşmuştu. 2002 yılında uzman hekimler için katkı payı üst sınırı 2010 yılı rakamlarıyla 861 TL. − Gelişime açık noktaları. sağlık hizmetinin verimliliği.

• Yapılan işe karşılık ek ödeme anlamına gelen performansa dayalı ek ödemeyi. hizmet arzını ve verimliliği artıran bir teşvik aracı olarak uygulamaktayız. • Uygulama düzenli bir kayıt sisteminin oluşmasını sağladı. 250 . Performansa dayalı döner sermaye 11 2010 93 katkı payı ödenmesi sonucunda birçok hastanemizde mesai saatleri gönüllü olarak uzatıldı. öncelikle hastanelerimizde yapılan hizmetlerin ölçülebilir hale getirilmesidir. Hizmet talebi giderek 100 93 karşılanan vatandaşlarımız sebebiyle hastanelerimizde gittikçe artan hasta 80 yükünün üstesinden gelmede bu 60 uygulamanın büyük rolü oldu. • Sistemdeki kaçakların kayıt içine alınması.Sağlıkta Dönüşüm Programında performans göstergelerinin belirleneceği ve performansa bağlı ödeme sistemleri geliştirileceği hükmü yer almıştır. Bu doğrultuda geliştirilen yeni uygulama birçok açıdan değişiklikler getirmektedir. yapılan işle kazanç arasında bir paralellik kurarak. bugün bu oran %100’dür. Böylece asistan eğitimi ve bilimsel çalışmaları teşvik ettik. Eğitim hastanelerinde sadece hasta ile ilgili hizmetleri değil. asistan eğitimi ile bilimsel çalışma ve yayınları da performans ölçütleri olarak kabul ettik. Bu uygulamanın ortaya koyduğu birinci husus. • Hizmet talebinin karşılanmasında motivasyonu artıran önemli bir unsur olmuştur. Bu ek kazancın işletmede zamanın ve potansiyelin daha verimli kullanılmasını temin ettiğini gözledik. Hastanelerimizin %20’sinde otomasyon var iken. 2003 yılı başında kamu hastanelerinde 40 tam zamanlı çalışan uzman hekim oranı %11 iken bu uygulamalar 20 11 7 sayesinde oran %93’ye ulaşmıştır. ameliyathaneler daha uzun süreli kullanılmaya başlandı. İkinci husus ise. bu ölçülebilir hizmetlerin değerlendirilip hizmeti üretenlere yansıtılmasıdır. 0 Böylece ülkemizde sayıca yetersiz olan 1995 2002 2010 hekimlerimizin kamu hastanelerindeki Grafik 54 verimliliği artmıştır. Hizmeti üretenlerin katkıları oranında bunun karşılığından pay almaları hakkaniyete daha uygundur. zamanın ve potansiyelin daha verimli kullanılabileceği bir sistem oluşturduk. israfın azalması performansa dayalı ödeme sistemini büyük ölçüde sübvanse etmektedir. malzemelerin ucuza temin edilmesi. Öncelikle. Birinci basamak sağlık kuruluşlarında çalışanların bulunduğu yerin mahrumiyeti oranında Uzman Hekim Full-Time Oranı (%) ödüllendirilmesi ve koruyucu hekimlik uygulamalarının performans ölçütleri olarak öne 1995 7 2002çıkarılması bu uygulamanın önemli özelliklerindendir. Birçok uzman hekimimiz muayenehanelerini kapatarak tam zamanlı olarak hastanede çalışmayı Uzman Hekim Full-Time Oranı (%) tercih etti.

Hastanelerde Teşhis İlişkili Grup uygulamasının temel unsurları yatan hasta dosyalarındaki tıbbi veriyi oluşturan hekimlerimiz ve bu verileri kodlara çevirecek olan klinik kodlamacılardır. Örnek olarak SUT (Sağlık Uygulama Tebliği). girişim çeşitliliği temelinde veya patolojik bulgu temelinde bazen de bunların kombinasyonları şeklinde olabilmektedir. Klinik kodlama çalışması her bir hastane içerisinde tek bir birimden. Maliye Bakanlığı. 251 . Bu kapsamda üniversite ve özel hastanelere de teknik destek çalışmalarına başladık. Bu sınıflamalar anatomi temelinde. ICD 10 (International Classification of Diseases version 10) ve hatta CPT (Current Procedural Terminology) gösterilebilir. tıbbi verilerin klinik kodlar haline dönüştürülerek kaydedilebilmesi için yazılım alt yapısı geliştirilmiş ve klinik kodlamacı yetiştirilmesi amacıyla gerekli eğitimler yapılmıştır. Her bir hasta kendi risk faktörleri. Bu kapsamda. • Halk arasında “bıçak parası” diye bilinen yanlış uygulama ile mücadelemiz kolaylaştı. Gruplamada öncelikle teşhis ve ek teşhislerin üzerinden hareketle. internet üzerinden Sağlık Bakanlığı sunucuları ile bağlantıyı kuran özel bir yazılım aracılığı ile gerçekleştirilmektedir.• Bekleme süreleri önemli ölçüde azaldı. Uygulamanın üniversite ve özel hastaneleri de kapsamasını hedeflemekteyiz. • Bir üst kuruma sevk oranları makul seviyelere indi. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’ nın ortak çalışması olarak başlamış ve Hacettepe Üniversitesi tarafından yürütülen bir araştırma projesi ile 2009 yılı Kasım ayında tamamlanmıştır. Konuyla ilgili olarak Bakanlığımız bünyesinde Teşhis İlişkili Gruplar Şubesini kurduk. • Sağlık kuruluşlarının gelir-gider dengeleri hassasiyetle takip edilir hale geldi. Ülkemizde 2005 yılında Sağlık Bakanlığı. Teşhis İlişkili Gruplar (TİG) yaklaşımında ise sadece sınıflama ile kalınmamış sınıflanmış veriyi temel alan bir gruplama mantığı oluşturulmuştur. Teşhis İlişkili Gruplar (TİG) Sağlık alanında bilinen geri ödeme sistemlerinin bir çoğu sınıflama yaklaşımına göre kurgulanmıştır. tıbbi işlemler de göz önünde bulundurularak grup homojenitesi sağlanmaktadır. a. Aralık 2010 tarihinden itibaren Bakanlığımız Hastanelerinde pilot çalışmalarla TİG uygulamasını başlattık. Birçok gelişmiş ülkede uygulanan TİG. sosyokültürel ortam ile ilişkili olarak kendine has ve tekildir. Bu düzeyde çeşitliliğe sahip olan hastalar içerisinde karşılaştırılabilir sınıflamalar yapılması ve çeşitliliğin kabul edilebilir düzeylerde tanımlanmış olması TİG’ de ana yapıyı yani gruplamayı meydana getirmektedir. aile durumu. • Vatandaşa ayrılan muayene süreleri arttı.

• Hekim ilişkilerini geliştirmesi ve hekimler arası karşılaştırma aracı olarak kullanılması. • Klinik rehber ve protokollerin geliştirilmesinde destek veri oluşturulması.Robert Dredge. • Hastanelerde klinik ve finansal kararların verilebilmesi için bir araç olarak kullanılması. • Klinik faaliyetlerin ölçülmesi gibi çalışmaların gerçekleştirilmesi. • Makro ve mikro sağlık politikalarının oluşturulmasında önemli pratik bilgiler vermesi. • Kalite ve kullanım ölçümlerini gerçekleştirme yönünde iyi bir araç olarak kullanılması. 252 . • Ulusal bazda yatan hasta ve ayaktan hasta çeşitliliğinin gözlenmesi ve bölgesel dağılımlarının tespiti. Keele Universitesi (İngiltere) TİG uygulamasının sağlık sistemimize katkıları şunlardır: • Üretilen TİG’lerin finansman ve global bütçe dağıtım aracı olarak kullanılması. • Hastane içi yönetim aracı olarak kullanılması. • Hastaneler arası performans değerlendirilmesi ve karşılaştırma yapılabilmesi. Kıdemli Mali Yönetim Uzmanı. • Sağlık için ayrılan kaynakların özellikle hastalık grupları arasında nasıl dağıtılacağı konusunda tüm politika yapıcıların önüne net ve anlaşılabilir bir tablo sunması. • Hastanelerde bakım kalitelerinin karşılaştırılması.

sahiptir. Verinin Hastaneden gelen veriler klinik kodlama kağıt ortamındaki veya gönderilmektedirler. Hasta verileri kağıt/dosya ortamında veya Hasta verileri kağıt/dosya ortamında veya elektronik ortamda üretilir. Kodlama işi farklı kağıt ortamındaki veya elektronik ortamdaki dosyayı incelemesi sonucunda gerçekleşir. Klinik kodlamacılar bu faaliyeti gerçekleştirmek için en az bir Klinik kodlamacılar bu faaliyeti gerçekleştirmek için en az bir haftalık bir eğitim almak zorundadır. TİG Veri Giriş Programını kullanırlar Kullanılan yazılım birçok denetim içerir. uyumsuzlukları. uzmanlık olup bu eğitimi almış kimselerce yapılır. 253 . işlem veya tanıların cinsiyet uyumsuzlukları işlem veya tanıların cinsiyet yapmaktadır ve gibi temel gibi konularda program kontroluyumsuzluklarıbu tipkonularda konulardakontrol yapmaktadır veindirmektedir. Klinik kodlamacılar Bakanlık sunucularına veri göndermek Klinik kodlamacılar Bakanlık sunucularına veri göndermek için için TİG Veri Giriş Programını kullanır. Kodlama işi farklı bir olup bu eğitimi almış kimselerce yapılır. Yaş tanı Kullanılan yazılım birçok denetim içerir. haftalık bir eğitim almak zorundadırlar.konularda hata program hata oranlarını asgariye bu tip temel oranlarını asgariye indirmektedir.• Hastanede Üretilen Verinin Sistem İçerisinde Akışı ve Düzeni Hastaneden Üretilen Verinin Sistem İçerisinde Akışı ve Düzeni Hastaneden gelen veriler klinik kodlama ekipleri tarafından gönderilmektedir. nasıl ve ne içerikte gönderileceği klinik kodlamacının ekipleri tarafından elektronik Verinin nasıl ve ne içerikte gönderileceği klinik kodlamacının bir uzmanlık ortamdaki dosyayı incelemesi sonucunda gerçekleşir. Hangi elektronik ortamda üretilir. Hangi formatta gelirse formattakodlamacı veriyi değerlendirme yetisine gelsin gelirse gelsin kodlamacı veriyi değerlendirme yetisine sahiptir. Yaş tanı uyumsuzlukları.

Geri bildirim oluşturulması bu tür çalışmalarda elzemdir.gov.tr sayfasında dönemsel olarak yayınlanmaktadır.tr sayfasında dönemsel olarak yayınlanmaktadır. sunucudan yapılması gerekenler verinin altına alınabilmektedir. Bu analizlerin daha detaylı olması konusunda gün geçtikçe tecrübe birikimi sağlanmaktadır. tabiî ki ödeme hesaplamalarının ve simülasyonlarının yapılmasını gerektiren süreçtir. Sunucu içerisindeki Gruplama yazılımı her gelen hasta verisini uygun bir TİG’e ve arşivlenir. Analizler Analizler merkez analiz ekibi tarafından yapılmaktadır ve www. TİG TİG’ler veya belirli bir hasta düzeltmeleri deyapılmış ise bu Belirli tarihGiriş Programı aracılığıyla Programı ayrıca için bir hata desteklemektedir. Bu noktadan sonra çağrılıp düzeltilerek tekrar kayıtincelenmesi. veri Veri aralığında.Her bir hastanemizden gelen veri Bakanlığımız sunucularında o hastane adına toplanır ve Her bir hastanemizden gelen veri Bakanlığımız sunucularında o hastane adına toplanır arşivlenir.saglik. kalitesinin artırılması ve tabiî ki ödeme hesaplamalarının ve simülasyonlarının yapılmasını gerektiren süreçtir.saglik.belirliVeri Girişiçin Hastaneler ürettikleri de desteklemektedir. Geri bildirim Bu noktadan sonra yapılması gerekenler verinin incelenmesi. TİG Veri Giriş Programı ayrıca düzeltmeleriTİG’leri internet arayüzlerinden takip edebilirler.tig. Bu analizlerin daha detaylı olması konusunda gün geçtikçe tecrübe birikimi sağlanmaktadır. Analizler merkez analiz ekibi tarafından yapılmaktadır ve www. Üretilen TİG ve başarılı bir veri TİG’e atar ve verinin geldiği hastane kodlamacının önüne uyarı ekranı ve başarılı bir gönderme işlemi olduğuna dair bilgi klinikadına kayıt altına alır. kalitesinin artırılması ve oluşturulması bu tür çalışmalarda elzem bir çalışmadır. Belirli tarih aralığında. 15 254 .gov. ile gelir ve döngü bu şekilde ilerler. Üretilen TİG aracılığı ile gelir veri şekilde ilerler.tig. belirli TİG’ler sunucudan çağrılıp düzeltilerekiçin bir hata yapılmış ise bu veri Veri Giriş Programı aracılığıyla için veya belirli bir hasta tekrar kayıt altına alınabilmektedir. Sunucu içerisindeki Gruplama yazılımı her gelen hasta verisini uygun bir atar ve verinin geldiği hastane adına kayıt altına alır. ve döngü bugönderme işlemi olduğuna dair bilgi klinik kodlamacının önüne uyarı ekranı aracılığı Hastaneler ürettikleri TİG’leri internet arayüzlerinden takip edebilirler.

• Düzeltme faktörünü oluşturan bazı parametreler: ¾ Hastanenin bulunduğu bölgenin gelişmişliği. • Ana faktörü oluşturan parametreler: ¾ Kurumsal dinamizmin bozulmaması ve daha iyi hizmet verilebilmesi adına personelin ek ödemelerinin düzenli ödenmesi. 2008 raporunda. Yönetici Birim Performansı Bakanlığımıza bağlı hastanelerde başhekim. OECD. Sonuçta hizmet kalitesi. her yöneticinin performans katsayısı belirlenmekte ve belirlenen katsayılar yöneticilerin alacağı ücretlerle ilişkilendirilerek o ay alacağı ek ödemelerine yansıtılmaktadır. ¾ Bakanlıkça belirlenmiş performans hedeflerinin yerine getirildiğini gösteren kriterlerdir. hastane müdür yardımcısı ve başhemşire olarak görev yapan yöneticilerin performanslarının ölçümüne yönelik olarak mâli sürdürülebilirliği esas alan bir model geliştirdik ve Mart 2010 tarihinden itibaren uygulamaya koyduk. oluşturulan modelden diğer ülkelerin elde edeceği önemli dersler olduğu ifade edilmiştir. 255 . ¾ Hastanenin mâli (ciro) büyüklüğü göstergeleridir. Bu anlamda Yönetici Birim Performansı iki ana bölümün etkisi göz önüne alınarak değerlendirilmektedir. Birinci bölüm ana faktör olarak değerlendirilebilecek bölüm iken ikinci bölüm hastaneler ve yöneticiler arası farklılıkları ortadan kaldırmaya yönelik olarak ele alınan düzeltme faktörünü ihtiva etmektedir. Geliştirdiğimiz bu modelde mâli göstergelerin yanı sıra yöneticilerin görevlerini yerine getirirken dikkat etmeleri gereken bazı yeni idari öncelikleri de belirledik. ¾ Sunulan hizmetlerde genel kabul görmüş kalite standartlarına uygun bir yapının oluşturulması ve korunması. ek ödemelerin zamanında yapılmasının devamlılığı ile önceden belirlenmiş performans hedeflerinin yerine getirilmesi ve diğer parametreler bir bütünlük içinde ele alınarak sistematik bir değerlendirme modeli oluşturulmuştur. Bu göstergeler yöneticilerin önceliklerini de ortaya koymuştur.b. ¾ Hastanenin yaşı. Oluşturduğumuz bu modelde her ay düzenli olarak gerekli hesaplamalar yapılmakta. sürdürülebilir borç yapısı. başhekim yardımcısı. Türkiye’de bir ilk olan bu değerlendirme sistematiği önümüzdeki süreçte daha etkin ve daha olumlu sonuçların elde edilmesine katkı sağlayacaktır. hastane müdürü.

Kalite kriterlerini. problemli alanlar ve ülke koşullarını da dikkate aldık. Danimarka gibi gelişmiş ülkeleri görmek mümkündür. Hizmet Kalite Standartlarını hazırlarken pek çok değerlendiricinin. ulusal ve uluslararası kaynaklar doğrultusunda farklı kurumsal yapılanmalar. ihtiyaçlar ve Bakanlık stratejimizi temel alarak hazırladık. Kalite ve Akreditasyon Sağlıkta Dönüşüm Programının ana hedeflerinden biri de sağlık hizmetlerinde sürekli kalite gelişimini sağlamaktır. 2008 yılında yaptığımız yeni bir revizyonda ise bu kriterleri hem yapısal.450 alt bileşenden oluşan “Özel Hastaneler Hizmet Kalite Standartları”nı hazırlayıp yayımladık. Kamu ve özel hastaneler iki farklı standart seti ile değerlendirilmekteydi. Kanada. hasta memnuniyetinin ölçülmesi ve belirlenen hedeflere ulaşma derecesinin ölçümüne dayalı kapsamlı bir hastane değerlendirme sistemini hayata geçirdik.3. Hizmet Kalite Standartları adı altında toplam 354 standart ve yaklaşık 900 alt bileşenden oluşan yeni bir sete dönüştürdük. hastane kalite temsilcilerinin. Bu kriterleri uluslar arası uygulamalar. 2009 yılı içinde özel hastane ve üniversite hastanelerine yönelik olarak toplam 388 standart ve yaklaşık 1. Fransa. özel ve üniversite olarak ayırmadan hizmet standardizasyonunda yakınlık sağlamak. hem dizayn hem de metodolojik açıdan yeniden düzenledik. farklı çevrelerden çeşitli uzmanların geri bildirimlerini. öncelikleri. 2007 yılı başında yaptığımız revizyonla 150 sorudan oluşan bir set haline getirdik. İkinci bir aşama olarak da bu sisteme 2005 yılında sağlık hizmet sunumunda kaliteyi esas alan Kurumsal Performans ve Kaliteyi Geliştirme çalışması ile kalite boyutunu ekledik. kurumlar arası deneyim paylaşımı için zemin hazırlamak ve sağlıkta ulusal kalite sisteminin kurulması amacıyla kamu. hizmet alt yapısı. Performans ve Kaliteyi Geliştirme çalışmasının en önemli parametresini kalite kriterleri oluşturmaktadır. Ancak sağlık kurumlarını kamu. 2003 yılında ülkemize özgü bir uygulama olarak performansa dayalı ek ödeme sistemini geliştirdik. Ayrıca dünyada çeşitli ülke örnekleri incelendiğinde. sağlık hizmetlerinin kalitesinin artırılmasına yönelik yapılan çalışmaların artık daha çok ulusal kalite ve akreditasyon sistemleri üzerinden yürütülmekte olduğunu görmekteyiz. Ülkelerin sağlık sistemlerinin ihtiyaçları. üniversite ve özel hastanelerde pilot çalışmalar yapılarak tüm kurumları kapsayacak şekilde “Hastane Hizmet Kalite Standartları”nı hazırladık. farklı beklentileri ve uluslar arası akreditasyon sistemlerinin getirdiği mali yük gibi sebepler dünyada pek çok ülkenin sağlıkta ulusal bir kalite sistemi kurmasına sebep olmuştur. 100 sorudan oluşan kalite kriterlerini. görüş ve önerilerini aldık. Bu bağlamda Sağlıkta ulusal kalite sistemine sahip ülkeler arasında İngiltere. sağlık hizmeti sunucularına uygulamalarda yol gösterici olduğu gibi. Hizmet Kalite Standartları ile birlikte şartlarını yayımladığımız rehberler. uygulamaların yerinde değerlendirilmesi aşamasında da bir çizelge fonksiyonu görmektedir. Ülkemizde de sağlıkta ulusal bir kalite sistemi oluşturulurken. süreçlerin değerlendirilmesi. Böylece sağlık hizmetine erişim. Ayrıca. 256 .

Standartların puanlandırılmasının belli bir kural ve stratejiye göre yapılması. Standartlar dikey ve yatay olmak üzere 5 boyuttan oluşan bir model üzerine yerleştirdik ve kurumun tüm bölümlerini kapsayacak şekilde dizayn ettik. 6. 5. Bu şekilde ülkemize özgü bir boyutlandırma yapısı geliştirdik. İndikatör Yönetimi yer alırken yatay boyutta ise Hasta ve Çalışan Güvenliği bulunmaktadır. birbiri ile ilişkilendirilmesi ve kurumun tüm bölümlerini kapsaması için boyutlandırma yapısının geliştirilmesi. Boyutlandırma Yapısının Geliştirilmesi: Boyutlandırma sisteminde. Dikey boyutlarda. Bu kapsamda aşağıda yer alan hususları gözettik: 1. Standartların kurum içinde değerlendirilmesi. Belirlenen standartların geçerlilik ve güvenilirlik çalışmalarının yapılması. Bilgilendirme tablolarının oluşturulması. Tanımlar dizininin oluşturulması. 3. Kurumsal Hizmet Yönetimi Yönetim Hizmetleri Hasta Bakım Hizmetleri Enfeksiyonların Kontrolü ve Önlenmesi Tesis Yönetimi Acil Durum ve Afet Yönetimi Bilgi Yönetimi Stok Yönetimi Atık Yönetimi Poliklinik Hizmetleri Yönetimi Poliklinik Hizmetleri Acil Sağlık Hizmetleri Biyokimya Laboratuvar Hizmetleri Mikrobiyoloji Laboratuvar Hizmetleri Patoloji Laboratuvar Hizmetleri Görüntüleme Hizmetleri Klinikler Ameliyathane Hizmetleri Yoğun Bakım Hizmetleri Yeni Doğan Yoğun Bakım Hizmetleri Eczane Hizmetleri Sterilizasyon Hizmetleri Transfüzyon Tıbbi Hizmetleri Ağız ve Diş Sağlığı Hizmetleri Fizik Tedavi Hizmetleri Diyaliz Hizmetleri Doğum Hizmetleri Psikiyatri Hizmetleri Nükleer Tıp Hizmetleri Destek Hizmeti ve Yönetimi Hasta Kayıt ve Halkla İlişkiler Hizmetleri Hasta Dosya ve Arşiv Hizmetleri Mutfak Hizmetleri Çamaşırhane Hizmetleri Morg Hizmetleri İndikatör Yönetimi Kalite İndikatörü 257 . Destek Hizmeti Yönetimi. Standartların bu boyutlandırma yapısına göre hazırlanması ve dizayn edilmesi. Sağlık Hizmeti Yönetimi. 4. Kurumsal Hizmet Yönetimi. 7. 2.Hastane Hizmet Kalite Standartları Ülkemizdeki tüm sağlık kurumlarını kapsayan “Hastane Hizmet Kalite Standartları” setinde yer alan standartları hazırlarken bilimsel bir yöntem izlemeyi hedefledik. 1. Standartların izlenebilirliği ve analizi için özgün bir kodlama sisteminin geliştirilmesi.

Bilgilendirme Tablolarının Oluşturulması: Standartların uygulanması aşamasında kurumun özelliğinden ve/veya uygulamasından dolayı kurumda geçerliliği olmayan standartları belirledik. farklı hastane türünden ve farklı sektörlerden 24 hastanede pilot çalışmalar yaparak standartların geçerlilik ve güvenirliliklerini test ettik. görüş ve önerilerini aldık ve nihayetinde bugüne kadar edindiğimiz tecrübeleri de kullanarak son derece titiz bir çalışma ile standartları pilot çalışmaya hazır hale getirdik.Standartların Hazırlanması: Standartları hazırlarken mevcut kamu ve özel hastaneler Hizmet Kalite Standartları başta olmak üzere. Tanımlar Dizininin Oluşturulması: Hazırladığımız standartların uygulama ve değerlendirme sürecinde uygulayıcılar ve değerlendiriciler arasında ortak bir dil oluşturulması amacıyla tanımlar dizini oluşturduk. ulusal ve uluslararası kaynakları inceleyerek. Bu yolla standartlara verdiğimiz kodlar. ülke koşullarını dikkatle alarak ve stratejik hedeflerimizi göz önünde bulundurduk . dengeli ve ağırlıklı bir dizayn yapılması sağlanmıştır. Bu sistemde belli bir kural ve stratejiye göre puanlama yapılarak standartlar arasında birbiriyle kıyaslanma ve standartları belli bir kategorizasyona dahil ederek puanlamada bütüncül. Bu standartları değerlendirme sürecinde puanlandırmıyoruz. Kodlama Sisteminin Geliştirilmesi: Standartların hastanelerde karşılanma derecesinin belirlenmesinde istatistikî bir kayıt oluşturmak ve standartlara bir kimlik kazandırarak izlenebilirliğini sağlamak amacıyla kodlama sistemi geliştirdik ve standartları bu sisteme uygun olarak düzenledik. 7. Ayrıca niteliksel olarak standartların hasta ve çalışan güvenliği ekseninde olmakla birlikte israfı önleyen. Standartların Geçerlilik ve Güvenilirlik Çalışması: Geliştirdiğimiz standartların hastanelerde uygulanabilirliğini ve anlaşılabilirliğini değerlendirmek amacıyla farklı illerden. hastane kalite temsilcileri ve çeşitli uzmanların geri bildirimleri. 6. 5. ülke ihtiyaçlarını.2. Kodlama ayrıca dikey ve yatay boyutlara sahip olan standartların ilgili boyutları hakkında da kullanıcılara pratik bir bilgi sağlayacaktır. verimliliği ve memnuniyeti önceleyen bir kavramsal bakış açısıyla hazırlanmasını esas aldık. 258 . maliyet-etkin. Bununla birlikte sahada çalışan değerlendiriciler. verinin işlenmesine ve hastaneler arasında bir kıyaslamanın yapılmasına da imkan sağlayacaktır. 3. Puanlama Sisteminin Geliştirilmesi: Hazırladığımız standartların puanlanması için bir sistem geliştirdik. 4.

teknolojik gelişmeler. sürekli iyileştirmeyi hedefleyen. Titiz bir çalışma sonucu hazırlanan ve şu an yayınlanmış olan bu standart setinde eskiye nazaran hem etkinlik hem nitelik hem de uygulanabilirlik açısından büyük bir gelişim sergilenmiştir. standart hazırlama. Hastane değerlendirmesinde ise 480 standart ve 1. deneyimler ve ülke ihtiyaçları. çalışan güvenliği ve çalışanın yararını en az hasta güvenliği ve hastanın yararı kadar önemseyen ve ayrıca üst otoritenin rehberlik ve önderlik fonksiyonunu üstlendiği bir sistem oluşturulması yönünde büyük mesafeler kat ettik. tanımlar ve bilgilendirme tabloları özgün bir standart setinin oluşturulmasını sağlayarak standartların özgünlüğü itibariyle bu çalışmaya ilk olma özelliği de kazandırdı. amacı. tüm hizmet sunucuları için aynı yüksek kalitede hizmeti hedefleyen ve aynı değerlendirme sistemi ile kurumları periyodik olarak değerlendiren.Sonuç Bu standartlar hazırlanırken bilimsel bir metodoloji izledik.640 değerlendirme ölçütü kullanılmaktadır. geçerlilik ve güvenilirlik çalışması. kodlama. süreç içinde bu çalışmaları besleyen ve zenginleştiren unsurlar olacaktır. Bu çalışmalar sonucunda bu standart setinde toplam 295 standart ve 1. puanlama. 259 . geri bildirimler. Sonuçta Sağlıkta Ulusal Kalite Sisteminin ana eksenini oluşturan“Hastane Hizmet Kalite Standartları” hem ülkemize özgü oluşu hem de uluslar arası çalışmaların sentezini bünyesinde barındırması ile sağlık sektörüne çok önemli katkılar sunmaya devam edecektir. Bu metodoloji içinde yer alan boyutlandırma. Bilimsel ve doğru bir metodoloji izleyerek hazırladığımız ve gelişim sürecinde de aynı titizliği gösterdiğimiz bu çalışmalarda “Hastane Hizmet Kalite Standartları”nın etkinliği ve kabul edilebilirliği artmakta ve tüm paydaşların sahiplendiği ortak bir ürün olarak karşımıza çıkmaktadır. Türkiye sağlık sisteminde. hizmetin kalitesini artırarak toplum sağlığını geliştirmek olan.058 değerlendirme ölçütü yer almaktadır. Yaptığımız bu çalışmalar sonucunda sahip olduğumuz Ulusal Kalite Sistemi gelişime açık olup bugüne kadar olduğu gibi bundan sonra da. bilimsel çalışmalar.

bölüm tarafından yapılan analiz sonuçlarını değerlendirmeli. Kalite yönetim direktörü belirlenmelidir. o HKS çerçevesinde belirlenen komitelere üye olarak katılmalıdır. o Hasta ve çalışan anket sonuçlarını değerlendirmeli. hastane bilgi sistem sorumlusu ve eczacı yer almalıdır. anesteziyoloji ve reanimasyon branş uzmanı. o Transfüzyon güvenliğinin sağlanması. cerrahi branş uzmanı. o Hizmet sunumuna yönelik istatistiki bilgileri değerlendirmeli. o Radyasyon güvenliğinin sağlanması. o Hastaların doğru kimliklendirilmesi. o Çalışanlar arasında etkili iletişim ortamının sağlanması. laboratuvar branş uzmanı. o HKS çerçevesinde hazırlanan. Hasta Güvenliği Komitesinde. o Güvenli cerrahi uygulamalarının sağlanması. Kalite yönetim birimi. o HKS çerçevesinde yürütülen çalışmaların koordinasyonunu sağlamalı. Çalışanlara konu ile ilgili eğitim düzenlemelidir. o Tıbbi. Komitenin görev alanı asgari. Yazılı düzenlemelerin revizyonunu takip etmeli. Düzenli aralıklarla toplanmalıdır. Yazılı düzenlemeleri kontrol etmeli. o Güvenli ilaç uygulamalarının sağlanması. o Düşmelerden kaynaklanan risklerin azaltılması. 260 .Örnek Standartlar: STANDARTLAR KURUMSAL HİZMET YÖNETİMİ YÖNETİM HİZMETLERİ Kalite Yönetim Birimi bulunmalıdır. Hasta Güvenliği Komitesi bulunmalıdır. kalite yönetim direktörü. o Bölüm hedeflerine yönelik. dahili branş uzmanı. Kalite yönetim biriminin çalışma ofisi olmalıdır. o Tıbbi cihaz güvenliğinin sağlanması konularını kapsamalıdır. o Öz değerlendirmeleri yönetmeli. Gerektiğinde düzeltici-önleyici faaliyetleri başlatmalıdır. idari ve hemşirelik hizmetleri yöneticilerinden birer temsilci.

261 . idari ve hemşirelik hizmetleri yöneticilerinden birer temsilci. enfeksiyon hemşiresi. o Eğitimler meslek gruplarına göre düzenlenmelidir. Her yatak başında alkol bazlı el antiseptik solüsyonları bulunmalıdır. o Bölümlerde el antiseptik solüsyonlarının yeterli kullanılmadığı tespit edildiğinde iyileştirme faaliyetleri yapılmalıdır. o Eldiven kullanımı ile ilgili kuralları. El antiseptik solüsyonu iç istemleri her bölüm için düzenli olarak üç ayda bir takip edilmeli. bir hekim. güvenlik amiri. o Çalışan personelin zarar görme risklerinin azaltılması. El hijyenini sağlamaya yönelik malzeme bulunmalıdır. o El hijyeni endikasyonları. o Fiziksel ve psikolojik şiddete maruz kalınma risklerinin azaltılması. o Alkol bazlı el antiseptikleri ile ilgili alınması gereken güvenlik önlemleri konularını kapsamalıdır. o Kesici delici alet yaralanma risklerinin azaltılması. radyoloji teknisyeni) bir temsilci yer almalıdır. Çalışanlara hastane bilgi sistemi üzerinden el hijyenini hatırlatan uyarıcı mesajlar gönderilmelidir. o El hijyeni sağlama yöntemleri. Düzenli aralıklarla toplanmalıdır. Sağlık hizmeti sunulan alanlarda alkol bazlı el antiseptikleri bulunmalıdır.STANDARTLAR Çalışan güvenliği komitesi bulunmalıdır. o Gözlemler asgari yoğun bakım ve kliniklerde yapılmalı. o Riskli alanlarda çalışanlara yönelik gerekli önlemlerin alınması. Gerektiğinde düzeltici-önleyici faaliyetleri başlatmalıdır. Yılda en az bir kez çalışanlara eğitim verilmeli. o Gözlemler yoğun bakımlarda sağlık çalışanlarının tamamını kliniklerde ise en az %10’unu kapsamalıdır. “5 Endikasyon Kuralı Gözlem Formu” ile çalışanlar üzerinde haberli gözlem yapılmalı. kalite yönetim direktörü. Çalışan Güvenliği Komitesinde. o Kan ve vücut sıvılarıyla bulaşma risklerinin azaltılması. anestezi teknisyeni. Komitenin görev tanımı asgari. El hijyeni uyumunun değerlendirilmesine yönelik düzenleme yapılmalıdır. El hijyenini sağlamaya yönelik eğitim programı hazırlanmalıdır. psikiyatrist veya psikolog veya sosyal hizmet uzmanı ve diğer meslek gruplarından (laboratuvar teknisyeni. El hijyeni eğitimi. o El hijyeninin önemi. o El antiseptikleri ile ilgili genel bilgileri. Çalışanlara konu ile ilgili eğitim düzenlemelidir. o Gözlemler her üç ayda bir yapılmalı. o Sağlık taramalarının yapılması konularını kapsamalıdır. o Tıbbi.

.

D. Sağlıkta Finansal Yönetim . UYGULAMA 9.

264 .

000 60.KİŞİNİN AKTİF YEŞİL KARTI VAR Kayıt Defteri .867 46.157 34.564 15.246 49.159 2009 317.989 2010 378. Sağlıkta Dönüşüm Programı kaynakların optimum kullanımını sağlayarak etkili. Doğum Tarihi Bu tablonun oluşmasında Sağlıkta Dönüşüm Programı çerçevesinde vatandaşlarımızın Cinsiyeti Erkek ilaç ve sağlık hizmetine ulaşımındaki engellerin kaldırılmasının82 büyük etkisi vardır.000 30. 2003 yılında ilaç ve tedavi masraflarını kendi cebinden karşılayanların oranı % 32.1 Baba Adı iken 2010 yılında bu oran % 11. verimli ve hakkaniyetli bir sağlık sistemi oluşturmuştur. DAĞLIOĞLU MAN Adres İl İlçe Kızılık Soyadı ADANA MERKEZ 265 .012 21.530 2008 273.000 378.000 45. verimli ve rasyonel kullanılamadığı görülmektedir.000 Grafik 55 KİŞİ BAİLGİLERİ GÜNCELLEME EKRANI < Kullanıcı İşlemleri Kaynak: TÜİK.020 100.000 200.462 2003 119.000 Faiz Dışı Harcamalar Kamu Sağlık Harcaması 17.283 42.462 2004 141.1.020 17. Sağlık Harcamaları Sağlık hizmet sunumuna hem sayısal hem kalite olarak baktığımızda Sağlıkta Dönüşüm Programı öncesinde kaynakların yeterince etkili.987 2006 205.7’ye düşürülmüştür.246 49.000 119.925 23. *Maliye Bakanlığı.449 30. **DPT < Ana İşlemler Menüsü 2009 ve 2010 Yılı Rakamları DPT Tahminidir.564 300. Üstelik.Kişi Bilgileri (Hızlı Giriş Ekranı) Kişi Bilgileri Güncelleme TC Kimlik No 2003–2010 yılları arasında faiz Vergi Kimlik No kamu harcamalarındaki artış % 218 iken kamu dışı genel GÜVENLİ ÇIKIŞ sağlık harcamalarındaki artış % Dosya Noür.5 katına çıkmıştır.389 2005 165. Tablodaki rakamlar Sağlıkta Dönüşüm Programı 184’d Soyadı ile birlikte sağlık harcamalarınınAdaşırı arttığı iddialarının doğru olmadığını göstermektedir. Faiz Dışı Genel Kamu Harcamaları* ve Kamu Sağlık Harcamalarının ** Artış Eğilimleri 400.116 2007 235. Ana Adı Doğum Yeri Ülkemizde kişi başına ortalama hekime müracaat sayısı sekiz yılda 2.

Yüksek teknoloji kullanımının sağlık hizmetleri maliyetini artırdığı genel bir kabuldür.3 7. 2008 yılında ise bu rakam % 4. Grafik veri aralığının boyutunu Hekime Müracaat Sayısı (yıl) 7 6 5 4. İkinci ve İkinci Basamak Üçüncü Basamak Grafik 57 266 .7 1. hem kaynakları optimum kullanmaya devam etmek hem de sağlık hizmetleri için ayrılan kaynağı (ülkemizin mâli imkanları çerçevesinde) artırmakla mümkündür.8 iken 2002 yılında % Birinci Basaİkinci Basam Toplam 0.7 4.8 0.1 1. yılında aralığın sağ köşesini sürükleyin.6’ya ulaşmış. 2008 değiştirmek için ise bualtrakam1.9 3 2.3 4.4 olmuştur.1 7.3 0. 2008 yılı için bu rakam 618 ABD Dolarıdır. Radyolojik Görüntüleme Fiyatları (2010 rakamları ile TL) Grafik 56 1995 2002 2010 Kamu sağlık harcamalarının GSYİH’ya oranı 1995 yılında %1.5 1995 Birinci Basamak 2002 2010 Toplam 3 2. Sağlık hizmetlerinin nicelik ve nitelik olarak daha fazla iyileştirilmesi.5 0.3 3.9 1.8 1.0 sağlık harcamalarının payı 1995 yılında % 0. Toplam sağlık harcamaları 1.7 iken 2002 yılında % 1.3 içerisinde özel7.7 olarak gerçekleşmiştir.0 Satınalma gücü paritesine göre kişi başı kamu sağlık harcaması 1995 yılında 122 ABD Doları iken 2002 yılında 330 ABD Dolarına ulaşmıştır.6 4 3 2 1 0 1. Ancak Türkiye’de maliyet etkili politikalarımız sonucunda yüksek teknoloji kullanımı sebebiyle oluşabilecek yüksek maliyetleri önledik.8’e ulaşmıştır.

8 1.4 5.4 5.7 5.8 3.7 4.8 3.7 1.0 4.4 6.1 Kamu 0 Özel 1995 Türkiye 1995 60 25 85 79 35 114 91 36 127 107 42 149 Kamu 114 129 73 2002 75 187 204 Özel 105 49 154 Türkiye 2002 133 55 188 174 221 68 2008 89 242 310 259 123 382 301 140 441 375 178 553 20 4 1 6 Grafik 58 Kaynak: TÜİK.5 5.6 1.0 6.6 5.5 1.8 6.1 Yıllara Göre Kamu ve Özel Sağlık Harcamalarının GSYİH İçindeki Payı (%) 7 6 5 4 3 2 1 2.9 1.8 1.7 3.3.8 5.8 0.4 4. 2010 267 .7 1.5 1.6 1.4 1.1 4. 2010 700 600 500 400 300 200 85 60 1995 25 0 özel 51 66 1995 kamu 122 149 Grafik Türkiye 59 Kaynak: TÜİK.ABD Doları) 846 618 466 330 228 136 2002 özel kamu Türkiye 2008 Grafik 60 Kaynak: TÜİK.8 3. 2010 173 215 100 Kişi Başı Kamu ve Özel Sağlık Harcaması (ABD Doları) 624 456 188 133 55 168 71 179 250 83 212 295 Kamu 155 168 140 2002 240 289 302 395 Özel 457 Türkiye 442 2002 136 330 466 132 339 471 157 200 390 2008 422 547 622 234 505 739 262 552 814 2008 228 618 846 900 800 700 600 500 400 300 200 173 100 122 51 0 1995 Kişi Başı Kamu ve Özel Sağlık Harcaması (Satınalma Gücü Paritesi .

düzenlenen programdır. ekonomik ve verimli bir şekilde kullanılmasını. Gelişmeye ve değişime açık bir yapı arz eden ve üç yıllık perspektife sahip olan Program. Bu program ile kamu sağlık harcamalarına ait üç yıllık bir bütçe ortaya koyulmuştur. 2009 finansal krizi ve sonrasını başarı ile idare eden ekonomii maliye ve planlama yönetimi sayesinde Sağlıkta Dönüşüm Programı’nın finansal sürdürülebilirliği başarı ile devam etmektedir. Bu komisyon tarafından sağlık harcamalarının gelişimine ilişkin analizler yapılmakta ve bu analizler sonucunda gerek duyulması halinde yeni politikalar belirlenmektedir. kamu kaynaklarının etkili. Kamu kaynaklarının etkin ve verimli kullanılmasına yönelik alınacak tedbirler arasında sağlık hizmetlerinde kalite maliyet etkinliğinin sağlanması amacıyla sağlık harcamalarının sistematik olarak izlenmesi. b. değerlendirilmesi ve gerekli stratejilerin geliştirilmesini sağlamaya yönelik olarak Sağlık Harcamaları İzleme ve Değerlendirme Komisyonunu kurduk. hesap verebilirliği ve mali saydamlığı sağlamak üzere. Böylece kaynakların sektörler tarafından optimum kullanımı sağlanacaktır. Orta Vadeli Mâli Program Orta Vadeli Mâli Program. • Türkiye’nin son yıllarda ekonomi ve sosyal alanda kat etmiş olduğu gelişmelerin sürdürülebilirliğini garanti altına almak. yıllık uygulamaların sonuçları ve ülkedeki değişimleri dikkate alarak. Bu programın sağlıkla ilgili kısmı ise sağlık hizmetlerinin kalitesinin artarak devam etmesi ve finansal sürdürülebilirliğin garanti altına alınmasıdır. 268 . her yıl yenilenmekte. Orta Vadeli Mâli Programın Amacı: • Kaynak tahsisini stratejik amaçlar doğrultusunda belirlemek. değerlendirilmesi ve gerekli stratejilerin geliştirilmesini sağlamaya yönelik olarak hükümetçe Sağlık Harcamaları İzleme ve Değerlendirme Komisyonunu kurduk. Bu komisyon tarafından sağlık harcamalarının gelişimine ilişkin analizler yapılmakta ve bu analizler sonucunda gerek duyulması halinde yeni politikalar belirlenmektedir. Program uygulamaları ile Programı etkileyebilecek gelişmeler izlenerek değerlendirilmektedir.a. • Makro politika öncelikleri kapsamında gelişen sektörlere tutarlı amaç ve politikalar sunmaktır. Sağlık Harcamalarının Takibi Kamu kaynaklarının etkin ve verimli kullanılmasına yönelik alınacak tedbirler arasında sağlık hizmetlerinde kalite maliyet etkinliğinin sağlanması amacıyla sağlık harcamalarının sistematik olarak izlenmesi.

asılları ise geri ödeme kurumlarına kesilen faturalar ile birlikte gönderilmekteydi. faturalandırma sistemine dayanmaktaydı. Birinci basamak hizmetlerinde sosyal güvencesi olmayan vatandaşlar muayene ücretini cepten ödemek zorundaydı. tahlil ve tetkik kâğıtlarının birer fotokopisi çekilerek kuruluşta saklanmakta. birinci basamak resmi sağlık kurumuna sağlık karnesi ile birlikte vizite kağıdı veya hasta sevk kağıdı ile müracaat edebilmekteydi. tahlil ve tetkik kâğıtlarının birer fotokopisi çekilerek kuruluşta saklanmakta. 269 . Ve ayrıca fatura ve eklerini posta yoluyla geri ödeme kurumlarına göndermekteydi. ileriye dönük olarak genellikle bir mali yıl için sunulacak hizmetler karşılığı tahsil edilecek tutarı. Global bütçe. geri ödeme kurumları adına kesilen fatura eklerine belgelerin birer örneğini koyulmakta. İl Sağlık Müdürlüklerine. Faturaları zamanında incelemek neredeyse imkansız hale gelmişti. a. hasta sevk kâğıdı veya sağlık karnesi ile yapılan muayene ve tetkikleri gösteren muayene istem fişi. diğer bir bakış açısı ile de harcama sınırını ve hedefini ifade eder. Global Bütçe Öncesi Durum Hizmetin finansmanı. asılları ise aylık olarak İl Sağlık Müdürlüğüne gönderilmekteydi. Yeşil kartlı hastalar Yeşil Kartlarıyla müracaat etmekteydi.2. Sosyal Güvenlik kapsamında olan hak sahipleri. Öte yandan geri ödeme kurumlarında fatura inceleme işlemleri çok büyük iş yükü oluşturuyordu. Global Bütçenin Yönetimi Hükümet olarak Sağlık Bakanlığınca sunulan sağlık hizmetlerinin finansmanında uygulanmak üzere ilk kez 2006 yılında “Global Bütçe Modelini” geliştirdik. İkinci basamakta yapılan muayeneler sonucunda. vizite kâğıdı. İl Sağlık Müdürlüğü bu şekilde il genelindeki 1. birer örneğini de dosyada saklamaktaydı. vizite kâğıdı. Birinci basamakta yapılan muayeneler sonucunda. basamak sağlık kuruluşlarından gelen bu belgeleri kişi kişi ve geri ödeme kurumları bazında ayrıştırarak her bir kişi ve geri ödeme kurumu adına verilen hizmet bedelini hesaplayarak fatura kesmekteydi. Global bütçe ile sağlık hizmetleri için ödenecek toplam bedele bir sınır koyarak sağlık harcamalarını kontrol altında tutulmasını amaçladık. hasta sevk kâğıdı veya sağlık karnesi ile yapılan muayene ve tetkikleri gösteren muayene istem fişi.

Protokolde. Global Bütçe Uygulama Aşamaları • Global Bütçe Miktarının Belirlenmesi: Maliye Bakanlığı.426. Global Bütçeyi Aşan Alacakların Tespit Edilmesi ve Terkini: Her yıl. 270 .000. SGK ödemesinde ise peşin olarak ödenmesi sistemi ile gerçekleştirilmektedir.000 10.000.000.000.241.000.000. ¾ SGK kapsamındaki ve Yeşil Kartlı vatandaşlar ile tedavi giderleri Genel Bütçeden karşılanan diğer kişilere sunulan tedavi hizmetleri karşılığında Sağlık Bakanlığına ödenecek toplam miktar.000 2004–2010 yılları arasında Bakanlığımız kurumlarının Sosyal Güvenlik Kurumuna (Yeşil Kart dahil) verdiği hizmetin bedeli 72 Milyar TL civarında iken.000.000. global bütçe ile sağlanan mutabakat gereği tespit olunan ödeme tutarını aşan miktarın terkin edilmesini sağlamak üzere Bakanlar Kurulu Kararı çıkarılmaktadır.936.000.000 Tahsilat 5.789.000 10.301.000 10.000 Terkin 753. • Global Bütçe Uygulaması: SGK ile Sağlık Bakanlığı arasında “Götürü bedel hizmet alım sözleşmesi” imzalanmaktadır.000 11.821. Bakanlığımız kurumlarının Sosyal Güvenlik Kurumuna verdiği hizmet bedelinin son 7 yılda yaklaşık olarak %15’i terkin edilmiştir.000 7. bu bedelin 61.245. • Tablo 7: Yıllar İtibariyle Kamu Tahakkuk-Tahsilat ve Terkin Rakamları.000.233.8 milyar TL’si tahsil edilmiştir.000.000.173.000 12.000 13.759.000 1.852.000 72.000.000 12.000.629.000 6.089.670. Sağlık Bakanlığı.000 4.068.000 14.000.000.000 1. Çıkarılan Bakanlar Kurulu Kararına dayanılarak global bütçeyi aşan hizmet bedellerinin terkin edilmesine ilişkin usul ve esas imzalanmakta ve bu tutarlar Sağlık Bakanlığı Hastanelerinin alacaklarından terkin edilmektedir.000 1. ¾ Diğer (Hazine payı gibi) hususlar yer almaktadır. 2004-2010 Yıl 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 Toplam Tahakkuk 5.183.000 61.030.000.000.522.000 9.721.000 2.000.000.b.000.000.870.000 1. hangi tarihte ve ne miktarda ödeneceği. Diğer taraftan Protokolde belirlenen toplam tutar.668. ¾ Belirlenen tutarın hangi geri ödeme kurumunca.000. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (SGK) arasında protokol imzalanması ile başlamaktadır.000.000 1.000 9.231.072. ay bazında belirlenen Yeşil Kart ödeneklerinde ödeneğin serbest bırakılması.

2 milyar belge söz konusudur. Geri ödeme kurumlarına fatura ve dayanağı belge gönderme işlemine son vererek sağlık ocaklarında başlayıp. • bu işlemlerle ilgilenen personelin mesailerinde. sağlık karnesi ve faturadan oluşan kırtasiyeciliğin son bulmasını sağladık. Başvurularda herhangi bir belge istenmemesini de sağladık. birinci basamak sağlık kurum ve kuruluşlarımızca verilen ruhsatlar için alınan sağlık raporları. Global bütçe uygulaması ile maliyetlerde azalma. sürücü ehliyetleri için alınan sağlık raporları. Fatura ve ekindeki belgeyle birlikte 1. Birinci Basamakta Global Bütçe Uygulaması 08/03/2007 tarih ve 5597 sayılı Kanunun 4. Sadece muayeneleri değil. belge. Yine aynı şekilde. Bu uygulama ile kurumlarımızın finansal açıdan geleceği planlamalarını sağladık. bütçe ve ödeme işlemleri hızında çok ciddi artış sağladık. hizmet alımlarında standartların belirlenmesi gibi tedbirleri almalarını sağladık. Birinci basamak sağlık kuruluşları tarafından verilen sağlık hizmetlerinde global bütçeyi resmi olarak başlattık ve ödeyici kurumlarla doğrudan hizmet alımı sözleşmeleri imzaladık. Sosyal Güvenlik Uygulama Tebliği kapsamında olup olmadığına bakılmaksızın birinci basamak sağlık kuruluşlarında verilen tüm hizmetlerin. vatandaş için ücretsiz olmasını sağladık. 2007-2010 yılları arasında birinci basamak hizmetlerinde yaklaşık 5 Milyar 500 milyon evrak kullanımı ve 4 milyar 176 milyon fotokopi çekme işlemine son verdik. 2010 yılında %3 olarak uygulanması ve 2011 yılında %1 olarak uygulanacak olması sebebiyle işletmelerimizin giderlerini azalttık. gereksiz zaman kaybında. geri ödeme kurumlarında son bulan fotokopi. kırtasiyecilik işlemlerinden kaynaklanan. sevk kâğıdı.5 Milyar adetlik fotokopi ve kırtasiyecilik işlemine son verdik. Bu uygulama ile öncelikle vatandaşın birinci basamak sağlık hizmetine erişimini kolaylaştırdık. 271 . Global bütçeye geçilmesi ile birlikte kanunda %15 olarak belirlenen hazine payının 2009 yılında %1. • posta giderlerinde. kan gurubu tespitleri. Sağlık Bakanlığına bağlı tesislerde yılda yaklaşık 400 milyon hasta muayene edildiğini ve her hastanın tedavisinde fatura hariç en az üç belge oluştuğunu düşünürsek 1. evlilik için alınan sağlık kurulu raporları. maddesi ve 5502 Sayılı Kanuna eklenen Ek Madde-2 ile global bütçenin ilk adımını attık.c. Vatandaşlarımıza yansıyan olumlu sonuçlarla birlikte kamu kurum ve kuruluşları arasında işleyen bürokrasiyi ve kırtasiyeciliği de azalttık. • sağlık personelinin. Kurumlarımızın gelirleri kadar gider yapmaları amacıyla etkin stok yönetimi. kan şekeri ölçümleri gibi her türlü hizmeti de ücretsiz hale getirdik.2 milyar adet evrakın en az iki defa çoğaltma işlemine tabi olduğunu hesaplarsak 2.

yakıt vb. ayaktan ve yatan hasta sayıları gibi birçok parametreyi göz önünde tutarak tespit ettiğimiz oranlara göre planlama yaklaşımına geçtik. Personelin Kuruma İlave Yükü: Bu parametre. döner sermayeden çalıştırılan personel giderlerinin kurumlar arasında oluşturduğu dengesizliğin azaltılması amacıyla uygulanmaktadır. Çerçeve Alımı Yapılması: Çerçeve alımı yapmak üzere görevlendirilmiş hastanelerin teşviki amacıyla uygulanmaktadır. Satın Alma Yönünden Bağlılık: Başka kurumların satın alma işlemini yürüten hastanelerin teşviki amacıyla uygulanmaktadır. Daha önce sadece fatura üretimini dikkate alan planlamalar yapılmaktaydı. asgari giderlerini karşılamaktadır. Bu parametreler. d.• geri ödeme kurumlarında yapılan inceleme işlemlerinin bitmesinden dolayı buradaki iş gücünde çok büyük bir tasarruf söz konusudur. Bu kurumlara tahakkukunun % 1’i kadar ilave tahsilat sağlanmaktadır. • • • • • • • • • • Ayaktan Hasta Geliri: Sadece ayaktan hasta muayenesi ile gelir elde eden kurumlarımızın tahakkukunun % 75’ini tahsil etmeleri.) kurumlar arasında oluşan dengesizliğin düzeltilmesi amacıyla uygulanmaktadır. hizmet verdiği alan büyüklüğü. verdikleri hizmetten dolayı ilave bir gider oluşturduğundan istasyonların entegre edildiği kurumları desteklemek için tahakkuklarının %1’i kadar ilave tahsilat sağlanmaktadır. Hastane Rollerine Uyum: Tedavi Hizmetleri Genel Müdürlüğünce belirlenen hastane rollerine uyum gösteremeyen kurumlardan tahakkukunun % 1’i kadar kesinti yapılması öngörülmüştür. 272 . Bunun yerine. 2010 yılının Aralık ayından itibaren Bakanlığımızca geliştirilen Teşhisle İlişkili Gruplar (TİG) uygulaması dikkate alınarak yapılmaktadır. Kapalı Alan Gideri: Kapalı alana bağlı giderlerden dolayı (elektrik. Bina Bakım-Onarım Gideri: Bu parametre bina bakım-onarım giderlerinin oluşturduğu dengesizliğin giderilmesi amacıyla uygulanmaktadır. Stok Kayıt Düzeni: Kurumun stok kayıtlarının düzensiz ise tahakkukunun % 1’i kadar kesinti yapılması öngörülmüştür. Global Bütçenin Hastanelere Dağıtımı İşletmelerimizi finansal açıdan rahatlatmak için global bütçe ile belirlenen ödeneklerin planlamalarını yapmaya başladık. B1 Tipi 112 Entegre İstasyonu: B1 tipi entegre 112 istasyonları. Bundan dolayı ayaktan hasta muayenesi ile oluşan tahakkukun tahsilata oranı % 75 olarak uygulanmaktadır. Bu kurumlara bağlı hastane başına tahakkukunun binde 2’si kadar ilave tahsilat sağlanmaktadır. Yatan Hasta Geliri: 2010 yılı global bütçesinde tahsilatın tahakkuka oranı % 90 olacağından bu oran yatan hasta gelirine aynen yansıtılmaktadır. kira. hastanelerimizin personel yükü.

830.2010 BORÇ VE ÖDEME SONRASI BANKA RİSK DURUMU 4.000 2.000 6.481 112.00 0.090.969.00 0 0 AYLIK PERSONEL YÜKÜ 0.170.12.427.721.80 0.425.310.00 0.571 TL 2010 YILI TOPLAM TAHSİLAT EKM 0 0 YK TOPLAM GİDEN ÖDENEK SGK TOPLAM GİDEN 52.000 MAYIS ÖDENEĞİ 10.000 KURUMUN42.000 0 TOPLAM TAHSİLAT 0.000 12.501.578 9.000 ŞBT EK PARAMETRELER TOPLAMI 273 .03 0.471.MEDULA KODU 11060001 KURUM TİPİ ÇKYS KODU 5898 ÖDENEK DÖNEMİ 31.2009 BORÇ VE ÖDEME SONRASI BANKA MUHASEBE KODU 6555 184 BİRİM KODU 31 Mayıs 2010 Pazartesi BORÇ/THK ÖDENEK PLANMA VE TAHSİS PROGRAMI DEMO ÇALIŞMASI -24.000 KURUMUN TAHAKKUK .045.193.000 10.57 SABİT TAHSİLAT TUTARLARI (TL) TAHSİAT ORANLARI 67% Ankara Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi Ana Parametreler TAHAKKUK TUTAR (TL) ÇARPIM KATSAYISI ORTALAMA AYAKTAN TAHAKKUK 0.72 AYAKTAN SABİT TAHSİLAT 4.000 EYLÜL ÖDENEĞİ 0 YK TOPLAM GİDEN 202.10 313.67TL/M2) YEŞİL KART TAHAKKUK YEŞİL KART TAHSİLAT SGK TAHAKKUK SGK TAHSİLAT KESİNTİLİ TOPLAM TAHSİLAT TAHAKKUK 2.87 YATAN SABİT TAHSİLAT 0.203.637.47 0.05 14.830.00 0.000 0 0 0 0 1.10 9.DERECE RİSKLİ EĞT MAYIS Ankara Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi ORTALAMA AYLIK TAHAKKUK 12. ORN BAĞLI HASTANE SAYISI (SATINALMA YÖNÜNDEN) 282.160 6.884.00 205% BORÇ/THK 30. ÖDENEN ÜCRET MİK.170.000DAĞILIMI ÖDENEK 10.296 1.884 9.779 3.617.969.000 9.04.000 AYLIK DÖNER SERMAYEDEN MAAŞ ÖDEMESİ (TL) AYLIK GEN.000 THS. BÜT.000 8. İŞC.123 43.193.461.000 TEMMUZ 0 KASIM 0 11.623.000 TAHSİLAT 10.00 0.152.000 5.03 0.875 TL YATAN / AYAKTAN ORANI (TL) -8.000 HAZİRAN 0 EKİM ÖDENEĞİ 0 9.433 0 0 DİŞ PROT. (TL) 575.00 0.000 305.TAHSİLAT SEYRİ KAPALI ALAN (M2) BİNA AMORTİSMANI = ORTALAMA BİNA YAŞI X ( 1.000 STOK KAYIT DÜZENİ DÜZENLİ AYLIK İŞÇİ GİDERLERİ TOPLAMI (TL) 0.90 10.427.803.000 9.637.000 4. ORN BAĞLI HASTANE SAYISI (ÇERÇEVE ANLAŞMA YÖNÜNDEN) 61% THS.000 TL 2010 YILI TOPLAM TAHAKKUK 42.619.803 #### #### 0 0 202.625.53 SABİT TAHSİLAT TOPLAMI 5.000 9 0 0 TOPLUM TEMELLİ RUH SAĞLIĞI HİZMETİ 95% EVDE HASTA BAKIM HİZMETİ HZR OCK NSN MYS TMZ AĞS MRT EKM KSM EYL YK TOPLAM GİDEN ÖDENEK SGK TOPLAM GİDEN OCAK ÖDENEĞİ ŞUBAT ÖDENEĞİ MART NİSAN İLAÇ MALZEME DİĞER 9.402.000 TOPLAM TAHSİLAT 34% 46% 80% ORTALAMA YATAN TAHAKKUK Ankara Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi Ek Parametreler MEVCUT DURUM ROLÜNE UYGUN MALİ YAPIYI ETKİLEYEN FAKTÖRLER TAHSİLATA ETKİSİ % TUTAR (TL) MEVCUT ROLÜ BEKLENEN ROL TAHSİLAT ORANI TOPLAM TUTAR (TL) HASTANE ROL PUANI A1 EK PARAMETRELER A1 SABİT TAHSİLAT 0.000 1. KATILIM PAYI 0 TOPLAM Sağlık Bakanlığı Hastaneleri Örnek Ödenek Planlama Projeksiyonu: 19% 9.044.346.433 9.000 AĞUSTOS 0 ARALIK 0 SGK TOPLAM GİDEN OCK### ŞBT ### MRT### NSN### MYS### HZR 0 TMZ 0 #### 9.000 TL 90% KSM 0 ARLK 0 0 0 ARLK 0.000 TL 5 AYLIK THS/THK ORANI 81% AĞS EYL 0 0 0 0 58.592.714 0.

Ayrıca bu sistem üzerinden kurumlarımızda hizmet alımının konusuna göre kaç personel çalıştırıldığı. Hizmet alımları kapsamında çalıştırılacak işçi sayısının. hasta potansiyeline. gelire. hizmet sunumuna. 2009 ve 2010 yıllarında yapılan düzenlemelerle Bakanlığımıza bağlı kurumların yapmış olduğu personel ağırlıklı hizmet alımlarında yüklenicilere verilebilecek azami kar oranını önce % 8 ile daha sonra ise % 5 ile sınırlandırdık. bu personelin öğenim durumları ve verilen ücretler gibi bilgilere de anında ulaşılabilmektedir. Finansal Standart Geliştirme ve Düzenleme İşlemleri a. hizmet sunulan mekânın büyüklüğüne. kadrolu ve/veya sözleşmeli olarak çalışan mevcut personel sayısına göre değişebilen dinamik bir sistemi uygulamaya başladık. Bu veriler anında Bakanlık. b. 274 .3. Personel Ağırlıklı Hizmet Alımlarında Yüklenicilere Verilecek Kar Oranı Kamu İhale Kurumu’nca yayımlanan Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği hükümlerine göre personel ağırlıklı hizmet alımlarında işin niteliğine göre % 20 oranını geçmemek üzere yüklenicilere verilecek kâr oranını belirleme yetkisi idarelerin takdirine bırakılmıştır. bağlı bulundukları kriterler ve gösterdikleri performanslarına göre çalıştırabilecekleri işçi sayısını. Kurumlarımız bu program üzerinden. belirlenen yeni kriterler doğrultusunda sağlıklı bir şekilde hesaplanabilmesi ve bu hesaplamanın Bakanlık veya il düzeyinde izlenebilmesi amacıyla web tabanlı “İşçi Sayısının Tespit ve Takip Sistemi” programını geliştirerek kurumlarımızın kullanımına sunduk. Bu düzenleme ile kurumlarımızın işçi sayısı tespitine yönelik kurumun performansını ve hizmet sunumunu etkilemeyen sınırlamalar getirdik. Sağlıkta Dönüşüm Programı çerçevesinde geliştirilen yeni sağlık hizmeti sunumu modeline uygun. İl Sağlık Müdürlüğü ve kurumlar tarafından kontrol ve takip edilebilmektedir. altı aylık periyotlarla belirlemektedir. Personel Ağırlıklı Hizmet Alımlarında Çalıştırılabilecek İşçi Sayısının Tespiti Hizmet alımları kapsamında çalıştırılabilecek işçi sayısının tespitinde.

Kurumun Yatan Hasta Sayısı Kurumun Poliklinik Muayene Sayısı Kurumun Acil Poliklinik Muayene Sayısı Kurumun Poliklinik Oda Sayısı Kurumun A Grubu Ameliyat Sayısı Kurumun B-C Grubu Ameliyat Sayısı Kurumun D-E Grubu Ameliyat Sayısı Kurumun Yoğun Bakım 1..1 16 30.979 14.7 56 40.648 95 8. Seviye Yatak Sayısı Kurumun Yoğun Bakım 2. Devlet Hastanesi ›› 2010-2 Dönemi ›› Kurum Parametreleri Kurumun Yatak Sayısı Yatak İşgal Oranı (%) Kurumun Kapalı Alanı (m2) Kurumun Geliri Kurumun Kurumsal Performans Katsayısı.286 1.38 27.935 6 11 0 623 69 Katsayı 4 500 550000 500 9500 8500 2 500 1000 2000 7 5 3 1000 -0.2 10.1 19 0.İşçi Sayısı Tespit ve Takip Sisteminde Yapılmış Örnek Bir Hesaplama ……………. Seviye Yatak Sayısı Kurumun Yoğun Bakım 3.870 38 115 2.6 -46..2 2.67 İşçi Sayısı 22.9 2.2 0 0.941.002 287.3 1 0.2 153 155 -2 275 . Seviye Yatak Sayısı Kurumun Doğum Sayısı Kurumda Kadrolu ve/veya Sözleşmeli olarak Çalışan Personel Sayısı (Sağlık Personeli Hariç) Mevcut Çalışan İşçi Sayısı: Çalıştırılabilecek En Fazla İşçi Sayısı: Fark Veriler 180 50.016 85.

çalıştırılan işçilere hizmetin konusuna. 276 . kurumun gelir gerçekleşmeleri ve nakit akışları doğrultusunda ödeme zamanının azami 90 günü geçmemesini. Grafik 61 Bu düzenleme sayesinde 2010 yılında Sağlık Bakanlığı’nı yaklaşık 53 Milyon TL mali yükten kurtardık. öğrenim durumuna ve almış olduğu sertifikalara göre adaletli bir ücret öngörülmesi için gerekli düzenlemeleri yaptık. Yaptığımız düzenlemelerle. mali durumu iyi olan kurumların erken ödeme zamanı belirlemelerini. Ödeme Zamanının Belirlenmesi ve Ödeme Süreçlerinin Düzenlenmesi İhtiyaçların uygun şartlarla karşılanması ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlayan en önemli etkenlerden biri de ödemelerin idare tarafından ne zaman yapılacağının tedarikçiler tarafından bilinmesi ve bu ödemelerin gecikmeksizin yapılması hususudur. Hizmet Alımları Kapsamında Çalıştırılan İşçilere Öngörülecek Ücretler Kamu İhale Kurumu’nca yayımlanan ikincil mevzuata göre personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı ihalelerinde çalıştırılan işçilere brüt asgari ücret üzerinden bir ödeme yapılmaktadır. muayene ve kabul işlemleri ile tahakkuk süreçlerinde gecikmeye mahal verilmeden ödeme evraklarının ilgili saymanlıklara süratle intikal ettirilmesini sağladık. bazı kurumların ise mali yüklerini önemli derecede artırmıştır.5 olarak gerçekleşen kar oranını 2010 yılında % 4. Bakanlığımıza bağlı kurumların (aynı ilde bulunan kurumların dahi) farklı farklı ücret belirlemeleri. d. Alınan hizmetin niteliği gereği asgari ücretin üzerinde bir ücret öngörülmesi ise ihale dokümanı ve sözleşmelere gerekli hükümlerin konulması kaydıyla idarelerin takdirine bırakılmıştır. Kurumlarımız arasında uygulama birliğinin sağlanması. c. ihale dokümanlarında mutlaka ödeme zamanının belirtilmesini. bazı kurumların ise azami derecede bu ücreti belirlemeleri çalıştırılan işçiler arasında eşitsizliğe ve huzursuzluğa neden olmuş.6 ’ya düşürdük.Yapılan bu düzenlemelerden sonra 2009 yılında ortalama %7.

Ayrıca birimlerimizce yapılacak iş ve işlemlerdeki hesap verilebilirliğe ilişkin kayıt ve raporlamaları sistem tarafından otomatik olarak gerçekleştirip. belge ve cetvelleri elektronik ortamda hazırlanır 277 hale getirdik. . Optimum Stok Yönetimi 2008 yılından itibaren uygulanmakta olan bu sistem ile mali mevzuat gereğince hazırlanması gereken birçok defter.İşlemleri gibi birçok modüler yapıyı içeren kombine bir kaynak yönetim sistemi oluşturduk. 4. olası hata ve riskleri en düşük seviyeye çektik.

hesap verilebilirliğe ilişkin kayıtları ve raporları elektronik ortamda otomatik olarak hazırlamaya başladık. Böylece. Geliştirdiğimiz bu model ile Envanter Bilgi Sistemi. 2008 yılından itibaren uygulanmakta olan bu sistem ile mali mevzuat gereğince hazırlanması gereken birçok defter. belge ve cetvelleri elektronik ortamda hazırlanır hale getirdik. MKYS uygulamasından sonra tüm bu kayıtlar elektronik ortamda tutularak. mali mevzuat gereğince hazırlanması gereken birçok defter. Malzeme Girişi. akaryakıt tüketimi. olası hata ve riskleri en düşük seviyeye çektik. Ulaşım Araçları Bilgi Sistemi. Sağlık Bakanlığı merkez ve taşra teşkilatında yer alan birimlerin sahip oldukları kaynakların ( ilaç. Ambar (Depo) Bilgi Sistemi. Malzeme Kaynakları Yönetim Sistemi Uygulamaları (MKYS): MKYS. ne zaman. yedek parça mevcudu ile kimden. Halihazırda MKYS uygulamalarıyla herhangi bir kurumun ilaç veya tıbbi sarf stoku. Dayanıklı Taşınır Bilgi Sistemi. kırtasiye kalemleri. belge ve cetvelleri kullanımdan kaldırdık. MKYS uygulamasından önce tüm kamu idarelerinde olduğu gibi Bakanlığımıza bağlı kurumlarda da taşınırlara ait her türlü kayıt ve hesap işlemleri defter kayıtları üzerinden ayniyat görevlilerince takip edilmekteydi. 278 . bahse konu işlemler için defter kayıtlarının yetkin kişiler tarafından uzun süren çalışmalarla incelenmesi ve buradan temin edilen bilgilerin hesaplamaya tabi tutulması gerekmekteydi.Vatandaşlarımızın ihtiyaçlarının sağlık işletmelerince karşılanması ve böylece memnuniyetin en üst düzeye ulaştırılması amacıyla kaliteli ürün temini. Stok yönetimi kapsamında başlattığımız yeni uygulamalar şunlardır: a. ne kadar miktarda ve hangi yöntemle satın alma yaptığını detay ve konsolide edilmiş raporlar ile web üzerinden anlık takip etmekteyiz. Bu doğrultuda bir kurumun mal varlığı ile tüketim ve stok durumları gibi mali yapısına ilişkin veriler ancak dönem sonlarında hesapların kapatılması ile elde edilebilmekteydi. Tıbbi Cihaz Bilgi Sistemi. tıbbi cihaz. Ayrıca birimlerimizce yapılacak iş ve işlemlerdeki hesap verilebilirliğe ilişkin kayıt ve raporlamaları sistem tarafından otomatik olarak gerçekleştirip. düşük stok düzeyi ve düşük maliyeti temel alan stok uygulamalarını başlattık. tıbbi sarf malzemeleri ve demirbaş) verimli kullanımı ve güncel olarak takibini sağlamak üzere geliştirilen merkezi web tabanlı bir yönetim bilgi sistemidir. Ayrıca herhangi bir kurumun mal alımlarının ayrıntılı olarak incelenmesi veya daha önce alımı yapılan kalemlerin hangi birimlere çıkış yapıldığının öğrenilmek istenmesi durumunda. MKYS içerisinde kaynak kullanımı ve takibine yönelik birçok modüler yapı bulunmaktadır. Firma Bilgileri ve Sağlık Ocakları Malzeme İşlemleri gibi birçok modüler yapıyı içeren kombine bir kaynak yönetim sistemi oluşturduk.

paralelinde ödeme yükümlülüklerinin de ihtiyacı geçmeyecek ölçüde gerçekleşmesini sağlayıp. Azami Stok Miktarı (ASM) Uygulaması: Sağlığa yönelik taleplerin belirsizliği karşısında hizmet sunumunun kesintisiz olarak sürdürülebilmesi için işletmelerin belirli seviyede stokla çalışmaları gerekmektedir. Sürdürülebilir finansal yapının sağlanabilmesi amacıyla stok yönetimi alanında yeni düzenlemeler yaptık. 2008 Ocak 2008 Haziran 2008 Ekim 2009 Ocak 2009 Mayıs 2009 Ekim 2010 Ocak 2010 2010 2011 2011 Haziran Aralık Haziran Aralık Stok Seviyesi 2009 yılında 107 Milyon TL. paralelinde ödeme kontrol altına alınarak borç vadelerinin kısaltılmasını sağladık. 1 Milyarın üzerinde olan Türkiye geneli stok düzeyini 2010 yılsonunda üzerinde artış göstermekte iken. Azami stok miktarı uygulaması ile mal kabullerinin ihtiyaçlar nispetinde ve 3 aylık yükümlülüklerinin de kontrol altına alınarak borç vadelerinin kısaltılmasını sağladık. 279 . Azami stok miktarı uygulaması ile mal kabullerinin ihtiyaçlar nispetinde ve 3 aylık ihtiyacı geçmeyecek ölçüde gerçekleşmesini sağlayıp. Azami Stok Miktarı Uygulaması ve Stok Düzeylerinin Değişim Seyri 1600 1400 1200 MİLYON TL Azami Stok Miktarı Uygulaması ve Stok Düzeylerinin Değişim Seyri Azami Stok Miktarı uygulamasından önce stoklar yıllık ortalama % 20 artmaktaydı. Bu kapsamda tedarik ve stok maliyetleri ile miad ve bozulma gibi riskleri asgari düzeye indirgemek amacıyla kurumlarımızda ilaç ve tıbbi sarf malzeme tedarikinde “Azami Stok Miktarı Uygulaması”nı başlatıp en fazla 3 aylık ihtiyaçla sınırlandırdık. 15 Mayıs 2009 tarihinde başlatılan uygulama ile stok 718 Milyon TL seviyesine kadar düşürdük. artışlarını önleyip. 2010'da 157 Milyon TL azaltıldı. Tüm bu gelişmelere bağlı olarak kurumlarımızın ilaç ve tıbbi sarf stokları önemli ölçüde artış gösterdi. Grafik 62 Sağlık hizmetlerinde kaynakların etkin ve verimli kullanılmasının sağlanması amacıyla bir kısım kalemlerde azami stok miktarının 3 aydan 2 aya düşürülmesini hedefledik. 15 Mayıs 2009 düzeyleri yıllık ortalama % 20’nin Azami Stok Miktarı uygulamasından önce stoktarihinde başlatılan uygulama ile stok artışlarını önleyip. 917 803 964 982 1350 1037 1120 998 1200 875 1250 1300 1325 1000 800 600 400 200 0 792 718 650 600 15 Mayıs 2009'da başlatılan uygulama ile stok düzeyi % 31 oranında azaltılmıştır. Sağlıkta Dönüşüm Programı çerçevesinde hasta ve yakınlarının rahatı açısından ilaç ve tıbbi sarf gereksinimlerinin tamamının sağlık tesislerince karşılanmasını kararlaştırdık. Azami Stok Miktarı uygulamasından önce stok düzeyleri yıllık ortalama % 20’nin üzerinde artış göstermekte iken.b. 1 Milyarın üzerinde olan Türkiye geneli stok düzeyini 2010 yılsonunda 718 Milyon TL seviyesine kadar düşürdük.

demode olma ve bozulma riski bulunan taşınırların.000 982 875 800 718 600 437 400 355 275 200 214 600 408 338 175 275 0 İlaç Stoğu 2008 Tıbbi Malzeme Stoğu 2009 2010 2011 Projeksiyon Toplam Stok Grafik 63 c. Kurumların ihtiyaç duydukları ürünlerin piyasadan temin yerine. Kurum stoklarında üç aylık ihtiyacın üzerinde bulunan tıbbi malzeme veya ilaçlar ile çeşitli nedenlerden dolayı hiç kullanılmayacak veya miad. öncelikli olarak stok fazlası veya ihtiyaç fazlası modülde bulunan malzemelerden tedarik edilmesi amacıyla ihale öncesinde MKYS modüllerinin sorgulanmasını zorunlu hale getirdik.u Tıbbi Malzeme Stoğu Toplam Stok 55 437 982 75 408 875 14 338 718 75 275 600 Kaynakların etkin ve verimli kullanılmasını sağlamak amacıyla bir kısım kalemlerde azami stok miktarının daha da azaltılmasını hedefliyoruz. Sağlık Bakanlığına Bağlı Kurumların Stok Düzeyleri (milyon TL) 1. ihtiyacı olan kurum ve kuruluşlara bedelli ya da bedelsiz devrinin sağlanması amacıyla “Stok Fazlası Taşınır Modülü” ile “İhtiyaç Fazlası Taşınır Modülü”nü geliştirdik. İhale Öncesi MKYS Sorgulamalarının Zorunluluğu ve İl Stok Havuzu Hizmet üretim giderleri içerisinde önemli bir yer tutan ilaç ve tıbbi sarf gereksinimleri. tedarik maliyetinin yanı sıra stok maliyetleriyle de işletmelerin finansal yapıları üzerinde olumsuz etkiye sahiptir. 280 .

5 milyon TL tutarında stok fazlası malzeme devri gerçekleşmiştir.8 4.4 4.8 2010 Yılı Stok Fazlası Devir Tutarları (milyon TL) 9 8 7 6 5 4 3 2 1 0 Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık 3.5 8. 2010 yılında 64. MKYS’de stok kaydı bulunan ilaç ve tıbbi sarfların tüketim bilgilerine göre yıllık ihtiyaç miktarlarının belirlenmesi gerekmekte olup azami stok miktarı uygulamasına göre üç aylık ihtiyacın üzerinde olan ürünler sistem tarafından otomatik olarak stok fazlası modüle aktarılmakta ve diğer hastanelerin bilgisine sunulmaktadır.2 2.8 4.6 2010 Yılı İhtiyaç Fazlası Devir Tutarları (milyon TL) 9 8 7 6 5 4 3 2 1 0 Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık 0.5 Nisan 8.6 2 1.2 Haziran Temmuz Ağustos Eylül 5.6 3. Bu uygulama kapsamında 2009 yılında 128 Milyon TL olan stok fazları malzeme devrini.9 4.4 5.7 2.4 5. Örneğin.1 2.1 6.2 4. Ekim Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Kasım Aralık 3.5 milyon TL tutarında ihtiyaç fazlası malzeme devri gerçekleşmiştir.4 bat Mart 3.8 Kasım 4.1 2. Hizmet üretimi gereği tedarik edilen ancak herhangi bir nedenle ihtiyaç dışına çıkan mal veya malzemeler ihtiyaç fazlası malzeme olarak tanımlanmaktadır.6 5 4.8 4.2 5.8 3.4 4.6 2 1.4 Aralık 4.4 2.4 2.6 5 Ekim 4. bir hastanenin yıllık A ilacı ihtiyacı 1.7 3.9 Grafik 65 Not: 2010 Yılında toplam 33.4 5.5 Milyon TL’ye indirdik.8 Grafik 64 Not: 2010 yılında toplam 64.000 adet ise azami stok miktarı uygulamasına göre depoda en fazla 250 adet bulundurabilecektir.8 3.1 6.5 6. 281 . Kaynaklar verimli olarak kullanımına destek olmak üzere İhtiyaç Fazlası Taşınır Modülü’nde yer alan ürünlerin bedelsiz olarak devrini sağladık.4 Mayıs 5. Hastane A ilacından 300 adetlik bir alım yaptığında bunun 50 adedi otomatik olarak stok fazlası modüle aktarılarak ihtiyacı olan hastanelerin bilgisine sunulmaktadır.2 2.8 2.bat Mart 6.2 4.

Stok koordinasyon ekipleri. neyi.2009 yılında 88 Milyon TL tutarında. ne zaman ve ne kadara satın aldığı” bilgisi idarelerin kullanımına sunulmakta olup. atıl bekleyen kamu kaynaklarının ihtiyacı olan kurumlara devredilebilmesi ve stok düzeylerinin düşürülmesinde önemli bir araç olarak kullanmaktayız. bu doğrultuda yaklaşık maliyet hesabı ile ihalelerin karara bağlanmasının daha sağlıklı veriler üzerinden gerçekleşmesini sağladık. e.5 Milyon TL tutarında ihtiyaç fazlası malzeme devri gerçekleşmiştir. hizmet sunumunun gerekli kıldığı ilaç ve tıbbi sarf gereksinimlerinin ekonomik satın alma yöntemleriyle tedarik edilmesini sağlamaktır. İl stok havuzunda yer alan ürünlerin piyasadan teminini önlemek ve satın alma uygulamalarını analiz ederek idareler nezdinde farkındalık oluşturmak üzere faaliyet göstermektedir. Bu modül aracılığı ile “kimin. kimden. Netice olarak MKYS sorgulamalarını. MKYS satın alma modülü üzerinde takip edilen bilgiler ışığında düzenli olarak satın alma ve stok analizlerini gerçekleştirdik. Hali hazırda kurumların stok koordinasyon biriminden izin almadan piyasadan tedarik cihetine gitmemesini sağlayıp. d. ihtiyaçların öncelikle il stok havuzundan karşılanmasını zorunlu kıldık. MKYS sisteminde ihale öncesi sorgulanacak modüllerin bir diğeri “Malzeme Satın Alma Sorgulama Modülü” dür. yıllık ihtiyaç miktarlarını kontrol etmek. ekonomik satın alma uygulamalarının yanı sıra. 282 . 2010 yılında ise 33. İl Düzeyinde Stok Koordinasyon Ekiplerinin ve İl Stok Havuzlarının Oluşturulması Stok yönetimi alanında gerçekleştirilen uygulamaların devamı olarak. Stok Analizleri Stok ve satın alma analizlerinin temel amacı. il düzeyinde stok yönetiminin etkin kılınması ve kurumsal düzeyde malzeme devirlerinin koordine edilmesi amacıyla her ilde “Stok Koordinasyon Ekipleri” oluşturduk. kurumsal düzeyde stok uygulamalarını incelemek.

Sağlık kurum ve kuruluşlarının bünyelerinde yapılamayan teşhis ve tedaviye yönelik hizmetlerin diğer kamu idarelerine bağlı sağlık kurum ve kuruluşlarından karşılanabilmesi imkânını sağladık. • Mal alımlarında teminine karar verilen bir ürünün sadece. • İhtiyaç konusu mal veya hizmetin alternatif temin yöntemlerinin (bağış. diğer kurumlardan devir. Bu düzenlemeyi tüm kamu sağlık kurumlarını kapsayacak şekilde genişlettik. bu komisyonların. İhtiyaç Tespit Komisyonları’nın Kurulması Kurumlarımızda her türlü tıbbi sarf. Bu komisyon. a. kurumların finansal sürdürülebilirliğinin sağlanmasında kontrol aracı olarak çalışmalarını sağladık. hizmet alımı gibi) bulunup bulunmadığına karar vermekte olup. Kamu Hastanelerinin Birbirlerinden Mal ve Hizmet Almalarının Önünü Açtık: Bakanlığımıza bağlı döner sermayeli işletmelerce kullanılmayan veya ihtiyaç fazlası olan mal ve demirbaşların israf edilmeden kullanılması amacıyla ihtiyaç duyan işletmelere bedelsiz veya tespit edilecek bir bedel üzerinden devri ile atıl durumda kalan kaynakların ihtiyaç sahibi olan kurumlara verilebilmesi amacıyla gerekli mevzuatları yaptık. kiralama. • Hizmet alımlarında alınacak hizmetin nitelik ve kapsamına ve geri ödeme kuruluşlarınca yapılacak ödeme dikkate alınarak bahse konu hizmetin hangi fiyata kadar tedarik edilebileceğine.f. ilaç ve benzeri mal alımları ile hizmet alımlarına yönelik taleplerin yerindeliğini ve istem miktarlarını kontrol etmek üzere “İhtiyaç Tespit Komisyonları” oluşturduk. 5. 283 . alınacak miktarına değil fiyatlandırılabilir ürünlerde bunun geri ödeme kurumları tarafından ödenip ödenmediğine ve azami hangi fiyattan alınabileceğine. Söz konusu komisyon gereksiz bürokrasi oluşturmayacak şekilde çalışarak işletme ihtiyaçlarının her yönden sağlıklı bir şekilde tespit edilmesini sağlamaktadır. • Alternatif ürünleri araştırarak ihtiyacın daha düşük maliyetlerle karşılanmasının mümkün olup olmadığına. İhtiyaçların Temini İçin Geliştirilen Yeni Yöntemler Sağlık hizmeti gibi ertelenmeyen hizmetleri sunan sağlık kurumlarının ihtiyaçlarını finansal sürdürülebilirlik açısından asgari maliyetle temin etmeleri için kamu ihale mevzuatı çerçevesinde yeni yöntemler uygulamaya koyduk.

Bu düzenleme ile Bakanlığımıza bağlı hastaneler ile üniversite hastaneleri ve kamuya ait diğer hastanelerin atıl durumdaki kaynaklarını kullanılır duruma getirdik. 284 .

16 2. İlaç ve Tıbbi Malzeme Satın Alan Hastane Sayısı 1.80 Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık 2008 2009 2010 835 Grafik 66 2010 yılında bağlı kurumlar için 38.5 Milyon TL’lik ilaç ve tıbbi malzeme satın aldık. Satın almasıalma kapasitesikurumların ihtiyaçları içinihtiyaçlarının büyük Milyon TL’lik ilaç ve tıbbi malzemenin diğer kurumlarca satın alınmasını sağladık.86 3.23 Mart Nisan 2. hastanelerce karşılanması kuralını getirdik. Çerçeve Anlaşma Yöntemi ile Toplu Satın Almalar satın alan hastane sayısını 835’den 320’ye indirdik. TL’lik ilaç ve tıbbi malzemenin diğer kurumlarca satın alınmasını 19 sağladık.86 5.64 4.5 indirdik.21 2.93 4. 2010 Yılı Küçük Kurumların Büyük Kurumlardan Aldığı Tıbbı Malzeme ve İlaçların Aylık Tutarları (Milyon TL.25 5. Sağlık hizmeti sunan idarelerin sürekli biçimdeSatın alması diğer kurumlarca hizmet ihtiyaç duydukları mal veya yapılan sağlayan yasal düzenlemenin hastanelerin ihtiyaçları alımlarını.2008 Yılı 2009 Yılı 2010 Yılı b. yapılan çerçeve anlaşmalarla karşılanmasını için 2010 yılında 38. Bu düzenlemeyle kurumlarımızın satın alma işlemlerini kolaylaştırarak tedarik ve stok maliyetlerini düşürdük.42 4.5 Milyon yapılmasını sağladık.) 7 6 5 4 3 2 1 0 1. 520 320 İlaç ve Tıbbi Malzeme Satın Alan Hastane Sayısı Bu düzenlemelerle ilaç ve tıbbi malzeme c.000 835 750 520 500 320 250 0 2008 2009 2010 Grafik 67 285 . Küçük Hastanelerin İhtiyaçlarının Büyük Hastanelerce Karşılanması Bu düzenlemelerle ilaç ve tıbbi malzeme satın alan hastane yarısından itibaren 320’ye İlgili mevzuattaki düzenlemelere paralel olarak 2009 yılının ikinci sayısını 835’den düşük bütçeli ve satın bağlanan bu yetersiz olan hastanelerin 2010 yılında 38.

25 İlana Çıkılan Çerçeve Anlaşma İhale Sayıları Sağlık Bakanlığı Diğer Kamu Kurumları 626 25 Sağlık Bakanlığı. Ayrıca çerçeve anlaşma süresince (bu süre dört yıla kadar çıkabilmektedir) yapılacak alımları için her defasında ilana çıkılmamakta ve isteklilerden yeterlilik için tekrar tekrar belge istenmemektedir. İhtiyaçların çerçeve anlaşmalar yolu ile temin edilmesi yaygın bir şekilde Bakanlığımızda uygulanmaya başlanmıştır. 2009 ve 2010 yıllarında ülkemizde yapılan çerçeve alımları ihalelerinin % 96’sı Bakanlığımız tarafından yapılmıştır. Çerçeve anlaşmaların en önemli özelliği idarelere alım yapma yükümlülüğü getirmemesidir. Grafik 68 286 . Çerçeve anlaşmalar kamu idarelerinin etkin stok yönetimine katkı sağlayan ve ihtiyaçların daha önceden belirlenen tedarikçilerden hızlı bir şekilde karşılanmasını sağlayan önemli bir tedarik yöntemidir. 2009-2010 Yılı İlana Çıkılan Çerçeve Anlaşma İhale Sayıları Diğer Kamu Kurumları. yapılan çerçeve anlaşmalarla karşılanmasını sağlayan yasal düzenlemenin yapılmasını sağladık. Çerçeve Anlaşma Yöntemi ile Toplu Satın Almalar Sağlık hizmeti sunan idarelerin sürekli biçimde ihtiyaç duydukları mal veya hizmet alımlarını. 626 2009 yılında Bakanlığımızca yayımlanan genelge ile ilaç ve tıbbi malzeme alımlarının il düzeyinde toplu olarak yapılacak çerçeve anlaşmalarla karşılanmasını zorunlu hale getirerek bu alımların Sağlık Müdürlüklerinde veya il içinde satın alma kapasitesi yeterli bir hastanede oluşturulacak Merkezi Satın Alma Birimleri vasıtasıyla yapılmasını talimatlandırdık.c.

) 2008 2009 2010 İlaç ve Tıbbi Malzeme Satın Alan Hastane Sayısı 20931 16542 12521 İSağlık Bakanlığı İhale Sayıları 25.000 5. 2010 yılında yaptığımız düzenleme ile düşük bütçeli ve satın alma kapasitesi yetersiz olan 629 adet kurumun laboratuar ihtiyaçlarının İl Sağlık Müdürlüklerince toplu alım yoluyla karşılanmasını zorunlu tuttuk. Kurumlarımızın satın alma kapasitelerini artırdık. 2011 yılında isteklilerin çerçeve anlaşmalara katılımını artırıcı mevzuat düzenlemeleri ile kurumlarımızın uygulamada mevcut mevzuattan kaynaklanan sıkıntılarını giderici gerekli mevzuat değişikliklerinin yapılması sağlayarak kurumlarımızın ihtiyaçlarını çerçeve anlaşmalarla temin etme oranlarının artırılmasını hedefledik. c. Laboratuvar Hizmet Sunumu İhtiyaçlarının Toplu Satın Almalar İle Karşılanması Laboratuvar ihtiyaçlarının ekonomik ve etkin bir şekilde karşılanması amacıyla.000 12. İhale sayısını azalttık. Tedarik ve stok maliyetlerimizi azalttık.Çerçeve anlaşmaların zorunlu hale getirilmesinden sonra öncelikle 81 ilde oluşturulan merkezi satın alma birimlerinde çalışan personele ve sektör temsilcilerine. (Sadece ilan parasından yaklaşık 21 Milyon TL tasarruf sağladık.000 0 2008 2009 2010 Grafik 69 287 . Çerçeve Anlaşmalar (Münferit Sözleşmeler) kapsamında yapılan alımlarla 2010 yılında 8 Milyon TL tasarruf gerçekleştirdik. e. d.931 20.521 10. d.000 20.542 15. 2009 yılı ve 2010 yılında getirilen bu düzenlemelerle. a.000 16. İhalelerde rekabet ortamını artırdık. Ortak teknik şartnamelerin oluşturulmasını sağladık. Kamu İhale Kurumu uzmanlarının da katkısıyla çerçeve anlaşma mevzuatı ile ilgili bilgilendirme toplantıları yaptık. b.

Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe Programı Bütçe programı ile işletmelerimizin. Sağlık alanında yaptırılacak araştırma ve geliştirme hizmetleri Sağlık Bakanlığı’nca bu esaslara göre piyasadan pazarlık usulü veya doğrudan temin usulü ile. İşletmelerimizin finansal sürdürülebilirliğinin sağlanabilmesi için mevzuat yönünde yapılan düzenlemelerin yanı sıra yönetimsel doğru ve güvenilir bilgi sistemlerinin kurulması ve geliştirilmesi gerekmiştir. Tek Düzen Muhasebe Sistemi Tek Düzen Muhasebe Sistemi ile hem merkez kullanıcılarını. bütçelerini oluşturabilmelerini sağladık. Muhasebe yetkililerinin sorumluluğundaki işlemler için her türlü alt yapıyı kurduk. Özellikle bütçe uygulamasında yatırım bütçelerinin. Bütçe işlemlerinin internet üzerinden yapılması ile hastanelerimizin mal ve hizmet alımlarını hızlandırdık. Yıl içerisinde bütçe gerçekleşmelerini takip ederek işletmelerimizin bütçe gelir ve giderlerini kontrol altına aldık. kamu kuruluşlarından ve üniversitelerden ise protokol ile doğrudan alınabilmektedir. Mevcut kaynakların ve gelirlerin doğru yönetilmesi için ilk defa 2004 yılında atılan adımlarla Tek Düzen Muhasebe Sistemi kurduk ve buna paralel diğer internet tabanlı finans yönetim araçlarını geliştirdik. hem kurum ve kuruluşlarımızın yöneticilerini ve ilgili personeli hem de muhasebe birimlerini hastanelerin mali durumlarını elektronik ortamda ve anlık olarak takip edebilir hale getirdik. Ar-Ge İhtiyaçlarının Temininde Kolaylık Getirilmesi 4734 Sayılı Kamu İhale Kanununun 3’üncü maddesinin (f ) bendi kapsamında Bakanlığımız birimlerinin sağlık alanında yapacağı araştırma ve geliştirme faaliyetlerine ilişkin her türlü hizmet alımının esas ve usullerini belirledik. kısıtlı olan hastane gelirlerinin ve mevcut kaynaklarının doğru ve zamanında kullanılmasına bağlıdır. her mali yıl için gelir ve gider tahminlerinde bulunarak. Bakanlıkça ihtiyaç duyulan araştırma ve geliştirme faaliyetlerini yürütecek üniversitelere ve diğer kamu kuruluşlarına bu hizmetleri karşılığında. 6. a. her bir hizmeti için 1milyon TL’ye kadar finansman sağlanarak. ülkemizde eksikliği çok açık olarak hissedilen Ar-Ge faaliyetlerinin geliştirilmesine katkı sağlıyoruz. İşletmelerimizin borç ve alacaklarının elektronik ortamda takibini sağladık. Tek Düzen Muhasebe Sistemi ile muhasebe birimlerinin iş yükünü azalttık.e. Finansal Yönetim Bilgi Sisteminin Oluşturulması Hastanelerimizin ve diğer sağlık kurum ve kuruluşlarımızın daha iyi hizmet verebilmesi. b. kurumların mali yapılarına göre belirlenmesiyle yüksek harcama yapılmasının önüne geçtik. 288 .

elde edilen tespitleri raporlayarak iyileştirmelere yönelik önerilerde bulunabilecek sistemi 289 . Stratejik Finans Yönetim Sistemi Bakanlığımızın tüm mali iş ve işlemlerini yapacak. finansal risklerini belirleyebilecek.c. işletmelerin durumlarını inceleyecek ve analiz edebilecek.

doğru. Planlama ve projeksiyon işlerinin efektif olarak gerçekleştirebilmesi için. işletmelerin durumlarını inceleyecek ve analiz edebilecek. hızlı. Veri Entegrasyonu Medula SGK Hastane Bilgi Sistemi (HBS) Malzeme Kaynakları Yönetim Sistemi (MKYS) Tek Düzen Muhasebe Sistemi (TDMS) Temel Sağlık İstatistikleri Modülü (TSIM) Yeşil Kart Bilgi Sistemi (YKBS) Planlama ve Projeksiyon Genel Parametrelerin Girilmesi Hastane Parametrelerinin Girilmesi Tahakkuk Trend Analizi Ortalama Tahmini Tahakkukun Hesaplanması Toplam Giden Ödeneğin Hesaplanması Raporlama ve Analiz Finansal Raporlar Web MS Excel 290 . çok boyutlu. elde edilen tespitleri raporlayarak iyileştirmelere yönelik önerilerde bulunabilecek sistemi geliştirmeye başladık. Stratejik Finans Yönetim Sistemi Bakanlığımızın tüm mali iş ve işlemlerini yapacak.c. modüler altyapıyı oluşturduk. esnek. tek kaynak üzerinde gerçekleştirilebilen mevcut sistemlerin entegrasyonunu sağlayan. finansal risklerini belirleyebilecek.

hizmet üretim olarak ile borç yükümlülüklerini katı ve üzerinde olan işletmeleri birinci derecede riskli gelirleriderecelendirdik.5 ile 1 arası olan kurumlar KURUM 0 5 105 231 DERECE 1. aylık hizmet üretim gelirinin 2 katı ve üzerinde olan Mali tablolar üzerinden günlük olarak derecelendirdik. b.7. aylık hizmet üretim gelirinin 2 Risk analizi kapsamında her bir işletmeyi. DERECE 2.DERECE Risk analizi kapsamında her bir işletmeyi. Mali Analiz Raporları ve Finansal Eylem Planları esas alarak bütçe denkliği ve kaynak yönetimi açısından değerlendirmekteyiz. vatandaş memnuniyetini esas alarak. finansal koruma içerisinde ve sağlık göstergelerinde iyileşme sağlayacak şekilde sürdürebilmektir. Bu doğrultuda toplam borç yükü.Risk Yönetimi ve Mali Analiz a. Bu doğrultuda toplam borç yükü. Bu amaç doğrultusunda döner sermayeli işletmelerimizi mali veriler üzerinden üzerinden Bu amaç doğrultusunda döner sermayeli işletmelerimizi değerlendirerek finansal risk analizlerini yapmakta ve işletmelerin risklilik durumu 5 ayrı değerlendirerek finansal risk analizlerini yapmakta ve işletmelerin risklilik durumu 5 ayrı derecelendirme ile günlük takip etmekteyiz.DERECE Toplam net borcunun/ortalama tahakkuka oranı 0. derecelendirme ile günlük takip etmekteyiz. İşletmelerin Finansal Risk Yönetimi Sağlıkta Dönüşüm Programı çerçevesinde uygulamaya konulan düzenlemelerin temel amacı.5 alti olan kurumlar 697 5. Tablo 8: Aralık 2010 İtibariyle Döner Sermayeli İşletmelerin Risk Değerleri ÖLÇÜT Toplam net borcunun/ortalama tahakkuka oranı 2 ve üzeri olan kurumlar Toplam net borcunun/ortalama tahakkuka oranı 1. Döner sermayeli işletmeler olarak faaliyet gösteren kurumlarımızda bunun sağlanabilmesi hiç süphesiz kaynakların etkin ve verimli kullanılması ile mümkün olabilecektir. edilen işletmeler.DERECE 3. hizmet üretim gelirleri ile borç Toplam Kurum Sayısı   yükümlülüklerini esas alarak bütçe denkliği ve kaynak 1. 27 291 . yüksek risk işletmeleri birinci derecede riskli risk analizi ile takip derecesi oluşmadan önce tespit edilerek kurum idarecileri ile birlikte mali analiz toplantıları gerçekleştirilmektedir.5 arası olan kurumlar Toplam net borcunun/ortalama tahakkuka oranı 0. yeterli ve kaliteli sağlık hizmetini.DERECE 4.5 ile 2 arası olan kurumlar Toplam net borcunun/ortalama tahakkuka oranı 1 ile 1.038 yönetimi açısından değerlendirmekteyiz.

Bu toplantılar ile kurumların hizmet üretim performansı ve gelir-gider gerçekleşmelerini inceleyip aynı role sahip kurumlarla mukayeseli olarak analize tabi tutmaktayız. c. gerektiğinde kurum idaresiyle tekrar istişare toplantıları düzenledik.DERECE 4.DERECE 2. 292 .DERECE Grafik 70 b. Mali Analiz Raporları ve Finansal Eylem Planları Mali tablolar üzerinden günlük risk analizi ile takip edilen işletmeler.DERECE 4.DERECE 5.DERECE 5 2. Finansal Yönetim Toplantıları Mali durum değerlendirmeleri kapsamında her yıl düzenli olarak hastane yöneticilerine yönelik “Finansal Yönetim Bilgilendirme Toplantıları” düzenledik.1.DERECE 3.Yapılan toplantılar sonucunda finansal risklerin ortadan kaldırılıp. Ayrıca finansal yönetimin etkinleştirilmesi ve uygulamaya konulan düzenlemelerin takibi için İl Sağlık Müdürlerine yönelik eğitim ve bilgilendirme toplantılarını da üçer aylık periyotlarla düzenli olarak devam ettirdik.DERECE 5. Ayrıca analiz raporları ile eylem planlarında yer alan hususların takibini dönemsel gerçekleşmelerle izleyip.DERECE 3. Bu toplantılarda özellikle işletmelerin finansal sürdürülebilirliği için temel ilke olan Gelir = Gider dengesinin sağlanabilmesine yönelik mali tablolar ve uygulama sonuçları ile farkındalık oluşturmaya çalıştık. yüksek risk derecesi oluşmadan önce tespit edilerek kurum idarecileri ile birlikte mali analiz toplantıları gerçekleştirilmektedir. mali açıdan sürdürülebilirliğin sağlanması için kaynakların daha etkin ve verimli kullanılmasını sağlamak amacıyla her kuruma özel “Mali Analiz Raporları” ile “Finansal Eylem Planları (FEP)” hazırladık.DERECE Aralık 2010 İtibariyle İşletmelerin Risk Dağılımı ARALIK 2010 İTİBARİYLE İŞLETMELERİN RİSK DAĞILIMI 697 0 5 105 231 697 231 105 0 1. Bu kapsamda özellikle harcama yetkilileri olarak Başhekimler ile işletme yönetiminde önemli rol üstlenen Hastane Müdürlerine yönelik mali mevzuattaki değişiklikler ile yürürlüğe konulan yeni düzenlemeler hakkında eğitim ve bilgilendirme toplantıları gerçekleştirdik.

İç Kontrol Sisteminin Oluşturulması d1. 5018 Sayılı Kamu Mali Yönetim Kontrol Kanuna Göre Düzenleme 5018 sayılı Kamu M arası standartlar ve kapsamında Kamu m uygun bir şekilde Bütün modelini örnek alarak kurmayı amaçladık. kontrol f izleme bileşenlerini oluşturmak.2009 tarihinde yürürlülüğe koyduk. İç Kontrol Sistemi sağlamak. H verimliliği artırmak ve i 5018 sayılı Kamu Mali Yönetim Kontrol Kanunu kapsamında Kamu mali yönetim sistemimiz uluslar arası standartlar ve Avrupa Birliği uygulamalarına uygun bir şekilde model doğrultusunda 2009 yılında ilk adım olarak S Bütünleşik Kontrol Çerçevesi (COSO) modelini örnek alarak etkin bir iç kontrol sistemi kurmayı amaçladık. ve yürürlükteki kanun ve düzenlemelere uygunluğu Standartları U Bakanlığımız Merkez Harcama Birimlerinde iç kontrol sisteminin temel bileşenleri olan kontrol ortamı. uygulanması ve ge 293 oluşturduğumuz eylem planı aşağıdaki unsurları içerm . risk değerlendirme. risk değerlendirme. verimliliği artırmak ve idari ve mali raporların güvenliği ve yürürlükteki kanun ve düzenlemelere uygunluğunu ortaya koymak amacıyla bu model doğrultusunda 2009 yılında ilk adım olarak Strateji Geliştirme Başkanlığı’nda İç Kontrol Sistemi Kurulması çalışmaları yaptık. İkinci adımda ise Maliye Bakanlığı’nca hazırlanan Ka İkinci adımda ise Maliye Bakanlığı’nca hazırlanan Kamu İç Kontrol Standartları tebliği çerçevesinde Bakanlığımız İç Kontrol çerçevesinde Bakanlığımız İç Kontrol Standartları Uyum Eylem Planını 30. İç Kontrol Sisteminin Oluşturulması d. 5018 Sayılı Kamu Göre Düzenleme d1. uygulanması ve geliştirilmesini sağlamak Birimlerinde oluşturduğumuz eylem planı aşağıdaki unsurları içermektedir: tarihinde yürürlülüğe koyduk. iç kont olan kontrol ortamı. bilgi ve iletişim ile izleme bileşenlerini Bakanlığımız Merkez Harcama amacıyla oluşturmak.06. Hizmetlerin etkinliğini Kurulması çalışmaları yaptık.d. kontrol faaliyetleri.

294 30 .

31 İzleme (11) Bilgi ve İletişim (17) Kontrol Ortamı (35) Kontrol Faaliyetleri (20) Risk Değerlendirme (12) 295 2010 yılında yukarıda belirtilen iç kontrol standartlarına yönelik eylemlerin oluşturulması ve uygulanması için Bakanlığımız 21 Merkez Harcama Biriminde İç .

İç Kontrol Standartlarına Yönelik Eylemler İç Kontrol Standartlarına Yönelik Eylemler İzleme. 11 Kontrol Ortamı.423 iş akışı ve 1. Elde edilen bu veriler ile Bakanlığımız organizasyon yapısını oluşturan temel fonksiyonları. Yürütülen çalışmalarda sistemdeki mevcut yapı ve iş unvanları 296 . raporlamaya elverişli sağlıklı veri üretecek şekilde yeniden değerlendirdik. 17 Kontrol Faaliyetleri. Bilgi ve İletişim. 20 Risk Değerlendirme.086 iş tanımı oluşturduk. 12 2010 yılında yukarıda belirtilen iç kontrol standartlarına yönelik eylemlerin oluşturulması ve uygulanması için Bakanlığımız 21 Merkez Harcama Biriminde İç Kontrol Sistemi Oluşturma Projesini gerçekleştirdik. yetki ve sorumluluk dağılımı. İç Kontrol Sistemi ile Bakanlığımızdaki süreçler ele alınarak İç Kontrol Standartları ve kontrollerini sağlıklı bir şekilde oluşturup sistemdeki süreçler tanımlayıp gerekli analizleri yaptık. 35 ğının boyutunu değiştirmek için aralığın sağ alt köşesini sürükleyin. • Merkez Harcama Birimleri İç Kontrol Sistemi kapsamında proje ekipleriyle birlikte yapılan çalışmalar ile kontrol ortamı standartları genel şartlarını gerçekleştirmek üzere 1.319 iş analizi yaptık. • Kurumumuzun performanslarını artırmak için süreç ve risk yönetimi konusunda merkez harcama birimlerimizde sisteme dair 210 temel süreç ve 661 süreç tanımladık. Bu proje kapsamında Merkez Harcama Birimlerimizde 1. hesap verme sorumluluğu.

Birlikte çözmek üzere görev paylaşımı yaptık. • Bakanlık Stratejik Planında açıklanan Güçlü-Zayıf Yönler. Gidilen illere başka illerdeki sağlık idarecilerimizi de görevlendirerek hem gittiğimiz ildeki kurumları incelemelerine hem de kendi kurumlarıyla mukayese etmelerine imkân verdik. Türkiye’nin en yaygın teşkilatlarından olan Sağlık Bakanlığı çalışanlarının hizmetlerini yerinde görme imkânı sağlamıştır. Yerel yöneticilerimizle birlikte ilin sorunlarını masaya yatırdık. 297 . tüm merkez harcama birimlerinin organizasyon kitaplarını hazırladık. d2. 2006’dan bugüne yaygınlaştırılarak ve derinleştirilerek yapılan saha ziyaretleriyle bizzat Sayın Bakan ve saha koordinatörlerinin kat ettikleri mesafe toplam iki milyon kilometreyi bulmuştur. Fırsatlar-Tehditler Analizi dikkate alınarak risk yönetimi için İç Kontrol Sistemi eksenli GZFT Matrisini hazırladık. Bu emeklerimizin karşılığında vatandaşlarımızın memnuniyetinin izlenmesi bizim için iftihar kaynağıdır. Birçok ilde birden fazla değerlendirme yaptık. İl Değerlendirmeleri: Karış Karış Seksenbir İl Uygulamaların sahada görülüp değerlendirilmesini eksen alan bir anlayışla yapılan çalışmalar. dünyanın çevresinde kırk defadan fazla tur atmakla eşdeğerdir. Merkez Harcama Birimlerimizde kontrol ortamı. Bu mesafe. Bu ödeme emri ile taahhüt evrakı ve sözleşme tasarılarının incelenmesi neticesinde genel bütçe kaynaklı 2. risk değerlendirme. Seksen bir ilimizi hiçbir istisnaya tabi tutmaksızın ziyaret ettik. • Sonuçlandırılan İç Kontrol Sistemi projesi ile Bakanlığımız idari ve mali tüm iş ve işlemlere yönelik yürüttüğümüz faaliyetlerin daha etken ve etkili bir yapıya kavuşturularak uygulanabilirliğini hedefledik. • Bakanlığımız merkez birimlerince düzenlenen 216 adet ödeme emri ile 33 adet taahhüt evrakı ve sözleşme tasarısının mevzuata uygunluğunu kontrol ettik. kontrol faaliyetleri.dikkate alarak merkez harcama birimlerimize yapısal öneriler getirerek. bilgi ve iletişim ve izleme standartlarına yönelik eylem planımızdaki eylemleri gerçekleştirerek tüm çıktı ve dokümanları standarda bağladık.8 milyar TL ödeneğin mali kontrolünü gerçekleştirdik. Böylece il değerlendirme çalışmaları aynı zamanda hizmet içi eğitim fırsatı olarak değerlendirildi.

bir sonraki saha çalışmasında izleme raporlarını tanzim ederek sorguladık. hem gittiğimiz ildeki kurumları incelemelerine hem de kendi kurumları ile mukayese etmelerine imkan tanıdık.İl Değerlendirmelerinin Başlıca Faydaları: • Fikr-i Takip Saha değerlendirme çalışmalarında elde edilen tüm bilgiler ve istatistikleri raporlayarak bir sonraki il ziyaretinde alınan mesafeyi izledik.250 Ağız ve Diş Sağlığı Merkezi ziyareti. Saha Değerlendirme Çalışmalarında muhtelif zamanlarda olmak üzere Bakanlık Merkez teşkilatından 1. gerekse değerlendirme toplantılarında çalışanların önerilerine kulak verdik. • Ufuk Genişletme ve kurum taramaları Yöneticilerimizin kendi kurumları dışında da olayları değerlendirebilmeleri için yapılan gezilerde 16.100 hastane ziyareti. • Hizmet İçi Eğitim Gidilen İllere başka İllerdeki Sağlık İdarecilerimizi de görevlendirerek. • İletişim ve İstişare Ülkemizin dört bir yanındaki kurum yöneticilerinin birbirleriyle tanışmasını sağlayarak yaşadıkları sorunları çözmek için sürekli bir istişare ortamı sağladık. 1. 25. Her ilde en az iki kez yaptığımız “İl Değerlendirme Toplantıları” ile paylaşımcı ve ortak çözüm bulmaya yönelik bir anlayış tesis ettik. çözümün parçası olmaları için yüreklendirdik. Önceki ziyarette talimatlandırılan hususları. Böylece sahaya verilen talimatların lafta kalmayacağı. 298 .640 kişi ve taşradaki kurum yöneticilerinden de 2.500 kez birinci basamak sağlık kurum ve kuruluşu ziyareti gerçekleştirdik. takip edileceği fikrini yerleştirdik ve gelişmelerin hızlanmasını sağladık. • Çözüm Aramayı Teşvik Gerek ziyaretlerde. “Ortak dil” ve “ortak vizyon” oluşturduk. • Deneyim Paylaşımı Bu çalışmalar vesilesiyle sağlık idarecilerimize birbirlerine tecrübelerini aktarma imkanı oluşturduk. • Standardizasyon Benzer ölçek ve özellikteki kurumlarımıza tek başına olmadıklarını ve kendileri gibi kurumlarla ortak bir standart yakalamalarının önemini hissettirdik. Paylaşımları ve fikir beyanını teşvik ettik. Çalışanlarımızı sorunun değil. Böylece SDP İl sağlık hizmetleri Değerlendirme çalışmalarını aynı zamanda hizmet içi eğitim haline getirdik.580 kişiyi görevlendirdik.

Ayrıca. 25.Sağlıkta Dönüşüm Programı çerçevesinde 2006 yılından itibaren toplam 243 il sağlık hizmetleri değerlendirmesi yapılmıştır. toplum sağlığı merkezi gibi birinci basamak kurum ve kuruluş ziyaretleri gerçekleştirilmiş ve yerinde değerlendirmeler yapılmıştır. 299 . saha koordinatörleri tarafından 16.500 defa sağlık ocağı.350 defa ADSM. Bunlardan 154 ‘üne Sayın Bakanımız bizzat katılmıştır. aile hekimliği birimi. AÇSAP. verem savaş dispanseri. 2.100 defa hastane.

.

DEĞERLENDİRME .E.

302 .

1. Buna şimdiden ulaşmış durumdayız. 303 . 1. Doğumda Beklenen Yaşam Süresi Grafik 71 Kaynak: Dünya Sağlık Örgütü 2010 İstatistik Yıllığı Dünya Sağlık Örgütü’ nün 1998 yılı raporunda (sayfa 221) Türkiye için doğumda beklenen yaşam süresi 2025 yılında 75 yıl olarak tahmin edilmişti. Sağlıkta Dönüşüm Programının Uygulama Sonuçları A. Türkiye ekonomik olarak orta-üst gelir grubu bir ülke olmasına rağmen doğumda beklenen ortalama yaşam süresi bu grup ülkelerin ortalamasının üstündedir. Sağlık Göstergelerindeki İyileşmeler Türkiye DSÖ tarafından yapılan sınıflamada orta-üst gelir grubu ülkeleri arasında olmasına rağmen ulaştığı sağlık göstergeleri üst gelir grubu ülkelerle karşılaştırılacak haldedir.

304 . Bebek Ölüm Hızı Grafik 72 Kaynak: OECD Health Data. TNSA . OECD ülkelerinin bebek ölümlerinde 30 yılda kat ettiği mesafeyi son 8 yıla sığdırmayı başardık. 2009.2. Bebek ölümlerini 2010 yılında binde 10’a gerilettik. 2008 Dünya Sağlık Örgütü’ nün 1998 yılı raporunda (sayfa 221) Türkiye’ de bebek ölüm hızı 2025 yılı için binde 16 olarak tahmin edilmişti.

hamileler için hastane yakınında doğum öncesi bakımevlerinin kurulmasını ve acil obstetrik vakalarda uzman kadrolar tarafından sağlanan uygun ve kaliteli bakıma ulaşmak için ücretsiz kara ve hava ulaşımının sağlanmasını içerir”. 305 . Avrupa Sağlık Raporu 2009 (Sayfa 18): “…Bu ilerleme. Grafik 73 Kaynak: OECD Health Data 2009. buna göre finansman ayırmak. Dünya Sağlık Örgütü.3. anne ölümlerini politik bir öncelik olarak belirlemek. Bu başarıyı DSÖ teyit etmektedir. Bu hizmetler. Sağlık Bakanlığı (*)DSÖ ve UNICEF’ in Türkiye için 2000 yılı anne ölüm tahmini yüzbinde 70 olup 2003 yılı Sağlık Bakanlığı tarafından projekte edilmiştir. Anne Ölüm Hızı Anne ölümlerinin azaltılması önemli sağlık göstergelerindendir. hizmet ve politikaları kültürel hassasiyetlere göre düzenlemekle sağlanmıştır. OECD ülkelerinin anne ölümlerini azaltma hususunda 23 yılda kat ettiği mesafeyi son 8 yıla sığdırmayı başardık.

4. 306 . Rutin Aşılama Hızı Türkiye bebek aşılamalarında hem aşı çeşitliliği hem de aşılamada yakaladığı oran bakımından dünyada örnek ülkelerden biri haline gelmiştir. üst gelir grubunda bulunan ülkelerin ortalaması %95’tir. Grafik 74 DSÖ 2010 yılı raporuna göre.

5. Kızamığın Avrupa´da elimine edilmesinin ilanı için diğer ülkeleri bekliyoruz. 307 . Kızamık Türkiye orta-üst gelir grubunda olmasına rağmen üst gelir grubu ülkelerin aşılama oranlarını geçmiştir. Grafik 75 2008 yılından beri ülkemizde yerli kızamık vakası görülmüyor.

308 .6. Sıtma Grafik 76 Yürüttüğümüz ciddi çalışmalar sonucunda 2002 yılında 10 binlerde olan sıtma vaka sayısını 31 Aralık 2010 tarihi itibariyle sıfıra düşürdük. Sıtma hastalığında eliminasyon dönemine girmiş bulunuyoruz.

309 .7. 2010 2002 yılında yüzbinde 40 olan tüberküloz insidansını 2009 yılında 29’a düşürdük. Verem Grafik 77 Kaynak: DSÖ. DSÖ Avrupa Bölgesi’nin ortalamasından daha başarılı bir grafiği yakalamış bulunuyoruz.

belediyeler ve il özel idareleri ile yakın işbirliği geliştirerek.960 20.390 15.000 24.Tifo Vaka S 1995 20960 2002 24390 2010 51 8.000 25. 310 . Diğer taraftan KÖYDES projesi ile içme suyu ve yolu olmayan köylerin altyapı yatırımlarının tamamlanması bu başarıyı artıran başka bir faktör olmuştur. İçişleri Bakanlığı.000 10. Tifo Tifo Vaka Sayısı 30.000 51 1995 2002 2010 0 Grafik 78 Bu başarıya ulaşmak için Çevre ve Orman Bakanlığı. içme sularının mikrobiyolojik güvenliğinde önemli gelişmeler sağladık.000 5.000 20.

yenidoğan.B.2 26.9 14.7 14 7 0 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 Kaynak: TÜİK “Yaşam Memnuniyeti Araştırması 2010” 1 Grafik 79 Acil ve yoğun bakım tedavilerini kamu ve özel tüm hastanelerde ücretsiz vermeye başladık.1 28 21 19 16. diyaliz ve kalp damar cerrahisi işlemlerinden ilave ücret alınmamasını sağladık. doğumsal anomaliler.7 11. organ nakilleri.1 28. Böylece vatandaşımızın sağlık hizmetine ulaşımını koruma altına aldık. 311 . Bunun yanısıra özel hastanelerde yanık. Vatandaşı Finansal Riskten Koruma İlaç ve Tedavi Masraflarının Karşılanması: İlaç ve Tedavi Masraflarını Kendi Karşılayanların Oranı (%) 35 32.5 14. kanser.

Türk sağlık sisteminin eşitlik ve mali koruma bakımlarından oldukça iyi işlediği görülmektedir.OECD Sağlık Sistemleri İnceleme Raporu 2008 TÜRKİYE (sayfa 65): “Ulusal Sağlık Hesapları ve Hane Halkı Bütçe Araştırması’ndan elde edilen genel bilgiye dayanarak. hem mutlak şartlar açısından hem de diğer ülkelere göre.” .

6 puan artarak 2010 yılında % 73.9 50 48.7 39.0 73.2 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 Kaynak: TÜİK Grafik 80 313 . Sağlık Hizmetlerinden Memnuniyet TÜİK yaşam memnuniyet araştırmasına göre 2003 yılında % 39.1 65 61.5 57.C.7 45. Kamu Hizmetlerinden Memnuniyet Oranı (%) 80 78.1 olmuştur.5 olan sağlık hizmetlerinden memnuniyet oranı 33.5 35 37.

2 65 55 49.0 35 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 Kaynak: TÜİK. Hastane ve Muayenehane Hizmetlerinden Memnuniyet (%) 75 74.8 olmuştur.7’den % 39’a düşmüştür.TÜİK yaşam memnuniyet araştırmasına göre 2003 yılında %41 olan Devlet hastanelerinden memnuniyet oranı 33.8 puan artarak 2010 yılında % 74.3 46.8 66. 2010 Grafik 81 314 .7 45 41. Aynı zaman diliminde muayenehanelerden memnuniyet oranı ise % 46.0 39.

” 315 . daimi bir süreçtir. Sağlıkta Dönüşüm Programı.“Sağlık sistemi reformu. Uygulamanın ilk safhalarında Türkiye’nin bu devasa reformu etkili şekilde hayata geçirebilen birkaç orta gelirli ülkeden biri olduğu görülmektedir. hem Türkiye’nin sosyal yardım sisteminde önemli bir iyileşme kaydettiğini yansıtmakta hem de aynı meselelerle mücadele etmekte olan diğer ülkelere iyi bir uygulama örneği teşkil etmektedir.

periodicals and statistical databases. Rapor son olarak sistemin güçlendirilmesi için nerelerde ek politikalara ihtiyaç olabileceğine değinmektedir. SDP kapsamında uygulamaya konan başlıca reformları anlatmaktadır. or write to us iSbn 978-92-64-05108-9 81 2008 15 1 P -:HSTCQE=UZVU]^: Türk Sağlık Sistemi İncelemesi. TURKEY nges and sets out policy suggestions aimed at addressing them. sağlığın iyileştirilmesi. partly as a result of higher health mprovements to the health system. OECD Reviews of Health Systems. Ardından sistemin performansını. Sağlıkta Dönüşüm Programının 5. Raporlar 1.2. paranın karşılığı ve mali sürdürülebilirlik olarak özetlenebilecek temel sağlık politikası hedefleri bakımından değerlendirmektedir. Sarbani Chakraborty. Genel Sağlık Sigortası (GSS) kapsamına geçiş ve bu geçişin muhtemel etkileri de dahil olmak üzere yakın tarihte yapılan reformları değerlendirmektedir. Türkiye Yayın Yılı: 2008 OECD Reviews of Health Systems Systems ly in Turkey in recent decades. 316 . Hükümet’in Sağlıkta Dönüşüm Programı’nı (SDP) 2003 yılında uygulamaya koymasından önceki süreçte sistemin belli başlı özelliklerine değinerek başlamaktadır. OECD/Dünya Bankası tarafından müştereken yapılmıştır. Turkey OECD Sağlık Sistemi İncelemeleri. including ation Programme and ensuring that the new health system ys affordable. Sağlıkta Dönüşüm Programının 2008 yılına kadarki değerlendirmesine ve 2009-2013 yılları arasında SDP’nin nasıl tamamlanacağına ilişkin olarak raporda yer alan tespitler şu şekildedir: SDP’nin Bugüne Kadarki Değerlendirmesi Aşağıda yer alan SDP’ye ilişkin değerlendirmeler. including the introduction ation Programme in 2003.C. ward-winning service and free trials ask your librarian. Sağlık Bakanlığı’nın talebi üzerine gerçekleştirilmiştir. Peter Scherer. • Bu sonuçların elde edilmesine bağlı olarak maliyetlerin en aza indirilmesi. OECD Reviews of Health Systems TURKEY ble on line via this link: sues/9789264051089 ooks on line should use this link: 4051089 library of books. Daha sonra. This brought universal health insurance the process of public hospital reforms and the rolling out of ghout the country. erişim ve hakkaniyet. Challenges remain. kullanıcılara cevap verebilirlik. yılının bitiminde reform sürecinin uluslararası kuruluşlar gözüyle değerlendirilmesi amacıyla T. Yayınlayan Kuruluş: OECD. İnceleme. George Schieber Türkiye Sağlık Sistemi’ne yönelik gerçekleştirilen bu inceleme. Dünya Bankası Yazarlar: Jeremy Hurst. Sağlıkta Dönüşüm Programının Uluslararası Yansımaları A. sağlık politikasının üç temel hedefine dayandırılmıştır: • Sağlık sonuçlarının ve kullanıcılara cevap verebilirliğin en üst düzeye getirilmesi. however.

Ayrıca. Bu güçlü yönler arasında şunlar sayılabilir: Son on yılda yoksul kesimi hedefleyen Yeşil Kart uygulamasına geçiş. “resmî” sigorta kaydı verilerinin. Aslında SGK ve SB. 2003 ve 2007 yılları arasında Yeşil Kart sahiplerinin sayısında %7. Bunun sebebi ise birinci basamak sağlık hizmeti ve hastanede acil servis hizmetine yönelik hiçbir engel bulunmamasıdır. nüfusun sağlık durumunda iyileşme. hastanede yapılan. bu dönemde önemli bir artış göstermiştir. Bu değişiklikler. Ayrıca. sistemin temel zayıf noktalarını bertaraf etmek üzere kapsamlı bir projeyi temsil etmektedir. eski sistemin güçlü yönlerine dayandırılarak tasarlanmıştır. Olumlu bir gelişme olarak Hükümet bu artışları. Birçok açıdan SDP’nin içeriği.5 SSK mensuplarının sayısında ise yaklaşık %33 oranında bir artışla ilişkilendirilmektedir. 2008 itibarıyla sağlık hizmetlerine önemli ölçüde ihtiyaç duyan birçok Türk vatandaşının hizmetlerden makul derecede yararlanabildiği düşüncesini taşımaktadır. büyük kayıt dışı ve cepten harcamalara yol açacak şekilde hekimlerin çift yönlü (kamuda ve özelde) çalışmalarını teşvik etmiş ve etkililik amaçlı teşvikleri sınırlamıştır. Türkiye’de 2003 öncesinde var olan sistemin zayıf yönlerini gidermeyi hedeflerken bu sistemin güçlü yönlerine dayanan bir sağlık sistemine yönelik bir dizi reforma ait “ders kitabı” gibi görünmektedir. Söz konusu sistem. yeni teknolojilerin getirilmesini sınırlamış. Eski sistem – birçok diğer orta gelirli ülkelerde ve bazı OECD ülkelerinde olduğu gibi – sağlık sigortasında aşırı bölünmeler ve eksik bir sigorta kapsamı ortaya koymuş. SDP’yi yürütmek için atılan adımlar. Benzer şekilde SSK mensupları da 2004’te tüm hastaneler ve özel eczanelerden yararlanma hakkını elde etmiştir. Türkiye’nin bu dönemdeki güçlü ekonomik büyümesi sayesinde karşılayabilmiştir. canlı bir özel sektör. kullanıcıların kendi ceplerinden yaptıkları ödemeler azalırken genel olarak sağlık harcamalarının düzeyi. Bunlardan ikincisi bir dereceye kadar ilaç fiyatlarındaki indirimlerle dengelenmiştir. Bu değişiklikler. kapsam 317 . Ayrıca SDP/GSS reformları. Sağlık sigortası incelendiğinde. ayrıca hastanelere erişim ve ilaca yönelik kişi başına düşen harcama miktarında bu gruplar için hızlı artışlara da yol açmıştır. hak sahibi olmayanların sahtecilik yoluyla sağlık karnelerini kullanmalarına ek olarak Bağ-Kur mensubu ve Yeşil Kart sahibi olmak için geriye doğru seçim olması sebebiyle. Yeşil Kart’ın kapsamının 2005’te ayakta tedavi hizmetleri ve ayakta tedavi gören hastalara reçete yazılmasını içine alacak şekilde genişletildiğini görüyoruz. yüksek maliyetli tedavi hizmetlerine odaklanmıştır. sistemin işleyişinde önemli gelişmeler oluşturmuş gibi görünmektedir.• Beklenmeyen katostrofik sağlık harcamalarına karşı mali koruma sağlanması ve sağlık hizmetlerine erişim açısından hakkaniyetin gözetilmesi. özellikle de devletin bundaki payı. Önceki bölümde de belirtildiği gibi. nüfusun tüm kesimlerinin – özellikle de yoksul kesim ve diğer az hizmet alan gruplara – kaliteli hizmete erişimini sağlamayı taahhüt eden bir hükümet ve SB. Türkiye’nin birçok bölgesinde devletin sunduğu makul düzeyde kaliteye sahip uzmanlık hizmetleri. SDP/GSS reformları. yoksul kesimin ve kırsal kesimde yaşayanların sağlık hizmetlerine erişiminde ciddi ölçüde hakkaniyetsizlik yaratmış ve niteliksiz sağlık hizmeti sunmuştur.

hekime yapılan başvuru sayısı keskin bir şekilde artmıştır. Bu bakımdan. aile hekimliği sistemini uygulayan illerde 2008’de birinci basamağa başvuran kişi sayısı %51. kamu sektöründe çalışıp atanmaya tabi tutulmaktansa artık kısa dönemli sözleşmelerle çalıştırılmaktadır. hâlihazırda yapılmakta olan geniş çaplı değerlendirmelerin sonucunu beklemektedir. Türkiye’de bu reformlardan önce karşılanmayan ihtiyaçlar olduğu düşünüldüğünde bunların sağlayacağı sonuçlar. yukarıda bahsedilen değişikliklerin. Yeni sisteme geçen illerde birinci basamak sağlık hizmeti kuruluşlarına yapılan başvuru sayısı %27 oranında artış gösterirken bu sistemi henüz benimsememiş illerde %23’lük bir artış görülmüştür. Nüfusun yaklaşık %20’si. SB’nin yayımladığı son veriler. 2008). SB kuruluşlarında tam gün çalışan hekimlerin sayısının 2003’te %11’den 2008’de %73’e yükseldiğini göstermektedir. kamu sektöründe uzmanların tam gün çalışması ve hastane faaliyetlerinde önemli artışa yol açtığı görülmektedir.dışı nüfusun %10 ila 15 olduğunu öngörmesine karşın. sağlık hizmetleri için artan 318 . Hastanelere yapılan başvurular. ayakta tedavi hizmetlerinin büyük oranda “yanlış” yerde – yani hastane polikliniklerinde – yaygınlaşması konusu tartışmaya açık olsa da. Çalışanların birçoğu. aile hekimliği sisteminin uygulanmaya başlanmasından önce % 58 oranındayken aile hekimliği sisteminin benimsenmesiyle bu oran %41’e gerilemiştir. bu oranı 2009’un ilk çeyreği itibarıyla %50’ye yükseltmeyi planlamaktadır. SB. hasta memnuniyeti. Özellikle. işin hizmet sunumu yönünden de desteklenmiştir. önemli ihtiyaçları olan nüfusun büyük bir kesimi devletin karşıladığı sağlık hizmetlerinden yararlanmaktadır. ikinci basamağa başvuran kişi sayısı ise %49 olmuştur. uygulamaya konan katkı payı kuralları ile birinci basamağa başvurma oranını %60’a çıkarmayı planlamaktadır. SB. SB hastanelerinde destek hizmetleri konusunda dışarıdan kaynak temini oldukça artmıştır. performans yönetim sisteminin uygulamaya konmasının ve tam zamanlı çalışmaya yönelimin ardından. Ağustos 2008 tarihi itibarıyla 23 ilde uygulanmaktadır ve 2009 yılı sonu itibarıyla 59 ili kapsayacaktır. Kapasite ve üretkenlik alanlarında gelişmeler yaşanmasaydı. sağlık hizmetleri kullanımını. özellikle de hemşireler.Şubat 2005’ten itibaren eski SSK hastanelerini de kapsayacak şekilde SB kuruluşlarına performans yönetim sisteminin getirilmesinin yanında danışmanlık imkânlarında yaşanan gelişmelerin. kapsam konusundaki gelişmeler. Yeni aile hekimliği sistemi. Yeni sistemin sonuçlar üzerindeki etkileri. Bu ilk değerlendirmelere göre sistem. Sevk sistemi cezalarının durdurulmasına karşın. Akdağ. kapasite ve üretkenlik açısından iyileşme oluşturduğu görülmektedir. aile hekimliği sistemini uygulayan illerde artış göstermiştir. Bu arada. en azından önceden bu hizmetlere erişimi engellenmiş insanlar açısından daha iyi erişim ve hakkaniyet olacaktır. Bu değişiklikler hekimlerin Türkiye’deki coğrafi bölgelere dağılımında kaydedilen ilerlemelerle. birinci basamak sağlık hizmetlerini almak üzere aile hekimlerine kaydolmuştur. Pilot projelerle ilgili birtakım değerlendirmeler yapılmaktadır ve belirli sonuçlara ilişkin ilk sonuçlar da alınmaya başlanmıştır. birinci ve ikinci basamak sağlık hizmeti kapasitesinde yeniden dağılımın hakkaniyetli yapılması ve bu hizmetlere erişimin sağlanmasıyla eşleştirilmiştir. Arz söz konusu olduğunda. ikinci basamaktan birinci basamağa kaydırarak hasta memnuniyetini artırmıştır (Aile Hekimliği Daire Başkanlığı. Örneğin.

GSS Yasası.talep. Finansman açısından.000 tane yeni aile hekiminin eğitilmiş ve çalışır durumda olmasıdır). Erişim ve personel gelirlerindeki iyileştirmelerin maliyetleri. yeni personelin eğitilmesi ve mevcut personelin yeniden eğitilmesi gibi konularda karşılaşılan kaçınılmaz gecikmeler. 1999 ve 2003 yılları arasında yaklaşık bir puan artmış olmakla beraber. sosyal güvenlik yasasının GSS ile ilgili bölümleri. Başlangıç yıllarında SDP’ye ait harcamaların karşılanabilir olduğu görülmektedir. SGK harcamalarının en hızlı büyüyen bileşeni olduğundan ve büyük ihtimalle 2008 yılında SGK’de bir bütçe açığı oluşturacağından büyük önem taşımaktadır. TBMM’den ancak Nisan 2008’de geçebilmiştir. henüz SGK tarafından bütünüyle benimsenmemiştir. ekstra faturalandırmayı %30 ile sınırlandıran yeni taslak kuralların uygulanmasını beklemektedir. özel sağlık hizmetleri kuruluşlarına yapılan harcamalar. Katkı payı ödemesi oranlarıyla ilgili kararlar. Sağlık harcamalarındaki artış. DRG’ler gibi teşvik ödeme sistemlerinin oluşturulması. Yeşil Kart uygulaması. 2009-2013 SDP’nin. Sağlık hizmetleri için ayrılan kamu harcamaları. SGK’nin kamu sağlık hizmetleri kurumlarıyla (SB ve Üniversite) global bütçe uygulamasına gideceğini belirtmesine karşın SGK’nin özel sağlık hizmeti kuruluşlarıyla nasıl çalışacağı kesinlik kazanmamıştır. Bu. GSYİH içinde toplam sağlık harcamalarının payı. insan kaynakları ve tesis yetersizliği sebebiyle karşılanamazdı. GSYİH büyümesiyle paralel gitmiştir. Benzer şekilde. ancak bunun 2009 itibarıyla başarılabilmesi için planlar yapılmıştır. Ayrıca. büyük miktardaki yeni ödemelerin yapılabilmesi için SGK’nin kapasitesinin artırılması. özel hastanelerin ekstra faturalandırmalarına ilişkin tavan oranlarla ilgili kararlar. 2003 ve 2006 arasında güçlü ekonomik büyüme sebebiyle neredeyse sabit kalmıştır. Yeşil Kart almaya hak kazanmak için tanımlanan gelir düzeyinin fazlasına sahip birçok Türk vatandaşı kayıt dışı sektörde çalışmakta ve birçoğunun sosyal güvenlik kaydı bulunmamakta ya da sağlık sigortası için prim ödemesi yapmamaktadır. Yeşil Kart almaya hakkı olanlar ve önceden sigortası olmayanlar için SGK’nin nasıl para ve mal varlığı soruşturması yapacağına ilişkin yeni prosedürler henüz belirlenmemiştir. verimliliğin artması ve ilaç fiyatlarının düşmesi ile kısmen de olsa telafi edilmiş görünmektedir. en azından. 2003-2006 arasında yılda ortalama %7 civarında ve 19992004 arasında yıllık %10 artış göstermiştir. özel hizmet sunucuların ekstra faturalandırma yapması ve bütçeye sınırlamalar koyulması gibi zorlu politika seçimleri. 2008’de henüz tamamlanamamış olması şunlara bağlıdır: Reformlar konusunda yasal gecikmelere yol açan TBMM ve mahkemeler arasında uyuşmazlıklar. SDP’nin Tamamlanması. kendi kararları üzerine ve uygun düşmeyecek biçimde başvurularda bulunanların ödeyeceği katkı payı oranlarının daha yüksek olacağı öngörülmektedir. Başvuru sistemiyle ilgili önemli konular askıda kalmıştır. GSS Yasası’nın geçmesinin ardından ikincil mevzuatı beklemektedir. 319 . Ne var ki bir Aile Hekimi’nin sevki olmadan hastane polikliniklerine yapılan başvurular da dâhil olmak üzere. Aile hekimliği sisteminin tamamlanmasını beklemektedir (SB’ye göre bunun anlamı 30.

Bu da en sonunda Türk nüfusu için sağlık durumunun. Ayrıca Bakanlık. yukarıda da söz edildiği üzere aile hekimliği hizmetleri Türkiye’deki 81 ilin 23 tanesine yayılmış durumdadır. SB. SB hastaneleri için SGK’den SB hastanelerine akan döner sermayeyi de içeren bütçeler ve aylık ödemelerle ilgili kararları halen SB vermektedir. tıp fakültelerine kabul edilecek öğrenci sayısının yılda 4500’den yaklaşık 6000’e çıkartılacağı duyurusunu yapmıştır. Ayrıca Türkiye’nin bazı bölgelerinde doktor ve hemşireler arasında. Son olarak. SGK. Yukarıdaki Kutu 2. mali korumanın ve kullanıcıya cevap verebilirliğin geliştirilmesi konusunda GSS’nin etkinliği. halen son ayrıntıların belirlenmesi için bekleyen pek çok kilit politika kararı bulunmaktadır ve bunların bazıları uzun yıllar sürecektir (örneğin hekim sayısının artırılması). henüz işlerlik kazanmamıştır. Rapordan Kesitler: “Türkiye’deki sağlık durumunun iyileşmesini sağlayan pek çok unsur olmakla birlikte. tahsisatın ve teknik verimliliğin geliştirilmesi ve gereksiz hizmetlerin önünü keserek genel maliyetleri kontrol altına alıp makro verimliliğin sağlanması için. Hükümet. henüz alacaklarını yeterli oranda işleme koyma ya da yenilikçi teşvike dayalı ödeme sistemlerini tasarlayıp uygulamaya sokma kapasitesine erişememiştir. genişleyen kapsamın getirdiği artan talep ve hareketli özel sektör tarafından tetiklenen kapasite sıkıntıları da ortaya çıkmaya başlamıştır. Devlet hastanelerinde henüz önemli ölçüde bir özerklik sağlanamamıştır ve satın alıcı . Bu sebeple.” Sayfa 13 320 . hastane faaliyetlerini artırmış olsa da PDEÖ Sistemindeki teşviklerin (bk. yani DRG’ler uyarınca paranın hastaların peşinden gitmesinin sağlanması. Hem hekimlerin hem de kurumsal üretkenliğin artırılması. devlet hastanelerindeki bütçelerde bu eksik unsurların tamamlanması gerekmektedir. SDP’de öngörülen yönetişim değişiklikleri henüz tamamlanmamıştır. sevk ve idare eden rolünü benimsemektense halen yoğun bir biçimde birinci ve ikinci basamak hizmetleri temin etme ve bunların bütçesini oluşturma konularıyla ilgilenmektedir. SGK fonları.Hizmet sunumu açısından. bu iyileşmelerin önemli bir kısmının sebebi olarak görülebilir. sağlık hizmetlerine yapılan harcamaların daha yüksek ve daha etkili olması. SDP’de öngörülen yeni ödeme sistemi. harcamalarının karşılanabilirliği ve sürdürülebilirliğini tespit edecektir.1) önerilen DRG sistemi doğrultusunda uygulanması gerekmektedir.hizmet sunucu ayrımı. henüz SB hastanelerinde tam işlerlik kazanmamıştır. Hastane performansı standartları. SB hastanelerine sunulan hizmetler karşılığında verilen faturalardan çok SB kararlarına göre aylık olarak tahsis edilmektedir. 2008’in ilk aylarında da yeni planlama yönetmelikleri yayımlayarak kamu sektörünün ve özel sektörün ortak kapasitesini akılcı hale getirmek üzere yeni özel hastaneler ile ayakta hasta klinikleri ve tedavi merkezleri için standartlar belirlemiştir. Hastane hizmetlerinde DRG’lerin oluşturulması halen tasarım aşamasında olmakla beraber denenmeye hazırdır ve bunun için 47 hastanede keşif amaçlı projeler yapılmıştır. kamu hastanelerindeki çalışanların maaşlarının bir bölümünü ve yeni aile hekimliği projelerini de içerecek şekilde birinci basamak ve kamuya ait sağlık hizmetleri için gerek duyulan fonları ödemektedir.

hekim (bordrolu çalışanlar) başına düşen bildirilmiş muayene sayına bakıldığında. dikkatle planlanmış hizmet sunumu reformlarıyla tamamlanmıştır. bu üç alanda da önemli ilerlemeler kaydedildiğini ortaya koymaktadır. daimi bir süreçtir. Cepten yapılan harcama payı oldukça düşüktür ve cepten yapılan harcama oranı progresif olup orantısız bir biçimde zenginler tarafından gerçekleştirilmektedir. özellikle personel verimliliğini artırmak üzere performansa dayalı ödeme sisteminin kullanılması konusunda. Ciddi finansman reformları ile birlikte hükümetin güçlü taahhüdü ve liderliği. Türk yetkililerin halen üstünde çalışmakta oldukları zorlu politika ve uygulama kararlarına bağlı olacaktır. Türk sağlık sisteminin eşitlik ve mali koruma bakımlarından oldukça iyi işlediği görülmektedir. Türkiye diğer OECD ülkeleri ile arasındaki performans açığını kapatmakta ve genel maliyetler dahil bir dizi konuda kıyaslanabileceği diğer üst orta gelir grubuna giren ülkelere oranla daha iyi bir performans göstermektedir.” Sayfa 124 321 . Türkiye’nin hekimlerin üretkenliğini artırmak amacıyla performansa dayalı ödeme sisteminin kullanılması konusundaki belirgin başarısından – henüz sağlık sonuçları üzerindeki etkisi belli olmamakla ve daha detaylı araştırmalar halen yapılmakla beraber – diğer OECD ülkelerinin öğrenebileceği dersler olabilir. Aslında diğer ülkelerin Türkiye’deki sağlık reformlarından. Uluslar arası tecrübelere göre. Türkiye’de hem faaliyet hacminde hem de hekim üretkenliğinde büyük artışlar olduğu görülmektedir. mali koruma ve hasta memnuniyetinin tüm yönleri üzerindeki etkisini değerlendirmek için henüz çok erken olsa da mevcut verilerden elde edilen ilk göstergeler. SDP. SDP’nin. uzun vadede sağlık sisteminin mali sürdürülebilirliğini sağlamak ve Türk insanının sağlık durumu ve refahının sürekli olarak iyileşmesini temin etmek için doğru politikalar seçilmesi ve bu politikaların etkili bir şekilde uygulanması gerekecektir.” Sayfa 65 “Performansa dayalı ödemenin başlatılmasından beri.” Sayfa 84 “Sağlık sistemi reformu.“SDP. 2006 itibariyle. Fakat programın nihai başarısı ve sürdürülebilirliği. hem mutlak koşullar açısından hem de diğer ülkelere göre. hem Türkiye’nin sosyal yardım sisteminde önemli bir iyileşme kaydettiğini yansıtmakta hem de aynı meselelerle mücadele etmekte olan diğer ülkelere “iyi bir uygulama” örneği teşkil etmektedir. Katastrofik sağlık harcaması nedeniyle meydana gelen yoksullaşma düzeyi de düşüktür. GSS’nin hayata geçirilmesi gibi önemli sağlık sektörü reformlarının geliştirilmesi ve uygulanmasında “iyi uygulama”nın nasıl olacağını pek çok açıdan yansıtmaktadır. Uygulamanın bu ilk safhalarında Türkiye’nin “devasa” bir reformu etkili bir şekilde hayata geçirebilen birkaç orta gelirli ülkeden biri olduğu görülmektedir.” Sayfa 14 “En son Ulusal Sağlık Hesapları ve Hane Halkı Bütçe Araştırması”ndan elde edilen genel bilgiye dayanarak. sağlık durumu. OECD’deki ortalama düzeyi %25 geçen seviyelere ulaşmıştır. öğrenebileceği pek çok şey olabilir. bildirilen hekim başı muayene sayısı.

) • GSS’ye kayıtların ve katkı ödemelerinin artırılması. verimlilik ve maliyet etkililik konularına daha fazla ağırlık vermek üzere performans yönetimi sisteminin reforme edilmesi  Uygun yönetim kapasitesine sahip hastanelere daha fazla özerklik verilmeye devam edilmesi  Karar alma için daha güçlü bilgi teknolojileri (BT) sistemlerine yatırım yapılması  Sağlık teknolojileri değerlendirmesini üstlenmek. ödeme gücünün dikkatle izlenmesi • Bakanlıklar arasında kapsamlı halk sağlığı konularının ele alınması • SB’nin kılavuzluk kapasitesinin geliştirilmesine devam edilmesi 322 . sağlık reformlarını izlemek ve değerlendirmek üzere kapasite geliştirilmesi  Türkiye’deki hemşire sayısının ve hemşirelerin görevlerinin artırılması • Yeni sağlık sistemini. orta ve uzun vadede doktorluk mesleğine girişin kontrol altına alınması • Önümüzdeki beş yılda SDP’nin uygulanmasına devam edilmesi  Aile hekimliği hizmetlerinin yaygınlaştırılmasına devam edilmesi  Aile hekimliği hizmetlerinin yanı sıra halk sağlığı hizmetlerinin geliştirilmesi ve koordine edilmesine devam edilmesi  Hastane ve birinci basamaktan sağlık hizmetlerinin satın alımı işlerinin. yönetim kapasitesi uygun olduğunda SGK’ye devrinin tamamlanması  DRG ve toplu ayakta tedavi ödeme sistemlerinin tamamlanması ve risklerin hizmet sunuculara yönetilen bakım ilkelerine dayalı olarak devredilmesi için yeni sistemler geliştirilmesi  DRG ödemesini desteklemek.Kitapta yer verilen kilit önerilerin özeti şu şekildedir: • Sağlık hizmetleri alanındaki toplam kamu harcamaları üzerinde SGK tarafından sıkı bir üst limit uygulanması • Sevk olmadan hastanelerin ayakta tedavi birimlerine yapılan başvurular için katkı payı ödemesinin uygulanması • İlaç fiyatlarında daha fazla indirim yapılmaya çalışılması ve akılcı ilaç reçetelendirme uygulamasının hayata geçirilmesi • Şu an ihtiyaç duyulan doktor sayısı artışının sağlanmasının ardından. sağlık hizmetlerine erişimdeki coğrafi hakkaniyeti iyileştirme konusunda desteklemek üzere arz yönlü harekete geçilmesi (Muhtemelen bölgelere göre ağırlıklı “kişi başı ödeme” hedefleri vasıtasıyla bilgilendirme yapılarak.

• Bu düşüş köylerden şehirlere doğru hızlı bir nüfus değişimi. yeni doğan canlandırması ve çocuk sağ kalımı üzerine odaklanmış geniş kapsamlı ve etkili halk sağlığı kampanyaları bebek ölüm oranlarının akabinde de beş yaş altı ölüm oranlarının düşmesine önemli katkı sağlamıştır. Bu değerlendirme yer alan dikkate değer hususlar şunlardır: • Türkiye’de 1990’dan bu tarafa 5yaöo’da hızlı bir düşüş gözlenmektedir. İlave olarak bu rapor Türkiye’deki trendlere ilişkin yorumlar sunmakta ve anne ve çocuk sağlığını iyileştirme hususunda Türkiye tecrübesini özetlemektedir. Prof. sağlık personeli nezaretinde doğum yapan kadın sayısında artış. • Doğum öncesi bakımda artış. Dr. Bu her iki bileşendeki belirgin düşüş halk sağlığı alanında ve sağlık hizmetleri sisteminde yaşanan geniş kapsamlı iyileşmelerin bir neticesidir. 323 . aile planlaması. yeni doğan yoğun bakım hizmetlerinin nicelik ve nitelik yönünden gelişmesi gibi faktörler doğrudan yeni doğanların ve çocukların sağ kalımına katkı sağlamıştır.2. aşılamalar. Timothy De Ver Dye. buna tekabül eden kişi başı gayri safi milli hâsılada büyük bir artış. azalmış aile nüfusları ve kadınlarda artan eğitim seviyeleri bağlamında gerçekleşmiştir. sağlık kuruluşlarında doğum yapan kadın sayısında artış. Bununla birlikte Türkiye’nin Milenyum Kalkınma Hedefi 4’e erişmede elde ettiği tecrübenin önemle altı çizilecektir. Bu büyük ölçüde bebek ölüm oranlarının her iki bileşenindeki (erken yeni doğan ve geç yeni doğan) hızlı düşüşe bağlıdır. Bu raporun amacı Türkiye’deki beş yaş altı çocuk ölüm oranlarındaki (5yaöo) azalmanın tanımlanması ve analiz edilmesidir. programlara ve epidemiyolojik değişimlere değinilecektir. • Sağlık stratejileri ve planlaması üzerine odaklanma. Bunu yaparken özellikle 1990’dan bu tarafa gözlenen ve Türkiye’nin 5YAÖO’larını azaltmada gösterdiği hızlı ilerlemeyi açıklayabilecek politikalara. Decline in the Under-5 Mortality Rate (u5mr) in Turkey: A Case Study Türkiye’de 5 Yaş Altı Ölüm Oranında Düşüş: Bir Vaka Çalışması Yayın Yılı: 2010 Yayınlayan Kuruluş: UNICEF Yazarlar: Dr Lilia Jelamschi.

324 . Ancak. doğumsal anomaliler ve sepsis gibi belli başlı bebek ölümü nedenlerinden olup büyük ölçüde önlenebilir olan durumlara dikkat kesilinirse Türkiye’deki bebek ölümleri daha da azalacaktır. bu fark daralmaktadır. en düşük gelir grubunda olan ve çok doğum yapmış kadınların bebek ve çocuklarıdır.• Tüm bu gelişmelere karşın. • Bebek ölümlerinde keskin bir azalmadan söz ediyoruz. Türkiye’de halk sağlığı programlarında etkileyici bir genişleme olmuş ve sağlık sistemi güçlenmiştir. • Türkiye’nin sağlık sistemlerine ve halk sağlığı programlarına yaptığı yatırımların bir neticesi olarak ve toplumun genel manada daha güçlü bir sosyo-ekonomik statüye kavuşması ile 1990’dan bu tarafa beş yaş altı ölüm oranlarındaki düşüş dünyanın en yükseklerinden bir tanesidir. Bununla beraber hala yüksek ve düşük risk grupları arasında sağlıkta eşitsizlikler yönünden bir fark mevcuttur. Toplum temelli bir perinatal veri sistemi TNSA’dan yararlanmayı daha da geliştirecek ve beş yaş altı ölümleri daha fazla azaltma hedefinde gerçek zamanlı izleme. düşük doğum ağırlığı/prematürite. fırsatları ve ilerlemeyi değerlendirmek adına eşsiz bir kaynaktır. Ancak. toplumun bazı kesimleri bebek ve beş yaş altı ölümleri için hala risk altındadır. Bunlar doğu bölgelerinde ve kırsalda yaşayıp hiç temel eğitim almamış. Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması (TNSA) riskleri. Muhtemelen 1990 ile 2007 arasında % 70’den fazla bir düşüş yaşanmıştır. değerlendirme ve araştırma yapma fırsatı sunacaktır.

Washington DC. kapsamlı Sağlık Sistemi Güçlendirilmesi reformu zaman almaktadır ve Türkiye deneyimi böyle bir stratejiyi uygulamaya koymada esnek ve sonuç odaklı yaklaşımın başarılı olacağını göstermektedir. 2009. Öğrenilen Temel Dersler: • Kapsamlı bir Sağlık Sistemleri Güçlendirilmesi programının tanımlanması ve kilit paydaşlarla erken ortaklık oluşturulması Hükümetin Türkiye’de önemli reformları gerçekleştirmesi için zemin hazırlamıştır. Definition of Health Systems Strengthening. 2003’ten bu yana. Lack of insurance and under1 What is HSS and Why is it Important? Health Systems Strengthening (HSS) is currently at the top of the World Bank’s health agenda. HSS can be defined as “an array of initiatives and strategies that improves one or more functions of the health system and leads to better health through improvements in access. elements and actors within a health system. contributing to inefficiency and inequity.”1 The Bank’s HSS approach recognizes that isolated policy and program interventions are less likely to help countries achieve better health outcomes or strengthen health insurance coverage for populations and improve the responsiveness of the health systems. In addition. 325 . countries have much to benefit from exchanging knowledge on this topic. • Türkiye’den alınan dersler politik kararlılık ve esnek.3. Kilit mesajlar: • Sağlık Sistemlerinin Güçlendirilmesi. There were multiple social insurance schemes covering formal sector workers and the self-employed. • Turkey has been successfully implementing HSS reforms since 2003.and middle-income countries. or efficiency. The objective of this Knowledge Brief is to describe the design and implementation of successful HSS reforms in Turkey and highlight the key lessons for low. Sağlık Sistemlerinin Güçlendirilmesi çalışmalarının ne kadar başarılı çalıştığına ve sağlık sistemlerinin performansı üzerindeki etkisine ilişkin ülke kanıtları şimdiye dek yetersiz kalmıştır. sağlık sigortası kapsamının genişletilmesi (özellikle yoksul kesim için). resultsoriented approach. Yet. Sağlık Sistemlerinin Güçlendirilmesinin uygulanması teknik ve operasyonel detaylar arasında bir denge gerektiren karmaşık bir süreçtir. sağlık hizmetlerine erişimin iyileştirilmesi (özellikle kırsal kesimde) ve Sağlık Sisteminin Güçlendirilmesi Reformlarının sürdürülmesi için kurumsal kapasitenin inşası alanlarında dikkat çekici başarı elde etmiştir. the Government of Turkey launched an HSS reform called the ‘Health Transformation Program’ (HTP). şu anda. The country has achieved considerable success in expanding health insurance coverage for its population (especially poor people). the health financing system was fragmented. it was facing significant challenges in 2003. HSS interventions can be successfully implemented to have an important impact on the performance of the health sector. Global evidence on the implementation of HSS by different countries is limited. so far. While the country’s health system had evolved considerably since its formal establishment in 1920. Turkey lagged behind other OECD and middle-income countries on health indicators. Health Systems Action Network. Ülke. 2009 Sağlık Sistemlerinin Güçlendirilmesi: Türkiye’deki Deneyimden Öğrenilen Dersler. Health Systems Strengthening: Lessons from the Turkish Experience. and regional and urban-rural disparities were significant. Key Messages • Health Systems Strengthening (HSS) is currently at the top of the World Bank’s health agenda and is critical for countries to achieve good health outcomes. sonuç odaklı yaklaşım ile Sağlık Sistemi Güçlendirilmesi müdahalelerinin sağlık sektörü performansına önemli ölçüde etki etmek için başarı ile uygulanabileceğidir. many of whom are Bank clients. Background on HSS in Turkey In 2003. Although health insurance coverage had expanded significantly. The approach calls for a more comprehensive design that focuses on the different functions. • The lessons from Turkey are that with political commitment and a flexible. quality. there was a social assistance program covering health insurance for the poor and vulnerable (the Green Card program). 2009 Yayın Yılı: 2009 Yayınlayan Kuruluş: Dünya Bankası Health Systems Strengthening: Lessons from the Turkish Experience Sarbani Chakraborty Yazarlar: Sarbani Chakraborty “Health Systems Strengthening: Lessons from the Turkish Experience” başlıklı bu yazı Dünya Bankasının “Knowledge Brief ” isimli dokümanının 12. coverage. Dünya Bankasının sağlık gündeminin en üst sırasında yer almakta olup. supported by the World Bank through a lending program and policy dialogue. Country evidence on how well HSS works and impacts health systems’ performance. ülkelerin başarılı sağlık çıktıları elde edebilmeleri için büyük önem taşımaktadır. is weak. improving access to health services (especially in rural areas) and building institutional capacity to sustain the HSS reforms. • Türkiye. Dünya Bankası tarafından da bir kredi programı ve politika diyalogu aracılığıyla desteklenen Sağlık Sisteminin Güçlendirilmesi Reformunu uygulamaktadır. Bununla beraber. sayısında yer almıştır. Implementing HSS is a complex process that requires a balance of technical and operational details.

Yine de. Yine de. Bu da reformlara destek ve Hükümet’e yönelik güven oluşmasına yardımcı olmuştur. • Hastane özerkliği veya devlet hastanelerinin özelleştirilmesi birçok ülkede politik olarak en çok tartışmalı reformlar arasında yer almaktadır. başta yoksul kesim olmak üzere halka daha iyi sağlık hizmeti sunmak için oldukça etkili olmuştur. hizmet sunumu üzerine (özellikle yoksul kesim için) büyük ve hızlı etkisi olan kademeli değişiklikler gerçekleştirirken. Sağlık Sistemleri Güçlendirilmesinin önemli bir öğesi tamamlanmamış olacaktır-bu durum kalite. Bundan dolayı. Sağlık Sistemlerinin Güçlendirilmesinde bu tarz devasa (big-bang) reform ihtiyaçlarını kademe kademe ilerleyen bir yaklaşımla dengelemek birçok ülke için bir realitedir ve bu iki yaklaşımın nasıl dengeleneceğine dair Türkiye’den öğrenilecek birçok husus vardır. bu önemli Sağlık Sistemleri Güçlendirilmesi reformunda ülkelerin çok az ilerleme kaydetmesi bir sürpriz değildir. kamu hastane reformu olmadan. kamu hastane reformuna uzun vadeli bakmak mümkündür. Hükümet önemli yasal değişikliğe gerek duymadan uygulanabilecek birkaç ilave kritik reform belirlemiştir. sunulacağı ve düzenleneceği gibi konularda temel yasal ve kurumsal değişiklikler için bastırırken.Türkiye’de sağlık hizmetlerinin nasıl finanse edileceği. verimlilik ve hakkaniyet hedeflerinin elde edilmesini etkilemektedir. Türkiye tecrübesi göstermektedir ki. 326 . bu değişiklikler.

Making Reform Happen Lessons fRoM oeCD CountRies Raporun 7. or write to us at on ts nment iro marke nt ma enviro y envir ts env onme rkets marke l polic y envir lic services ma vices bl s socia lic ser ets pu l polic pub rvice icy pub mark policy ial pol blic se ial p ment social ent soc ent soc ets pu nment viron ironm ironm mark ts env licy en ts env ment s soci marke cial po services marke viron vices rvice se s so y en se lic lic ser lic onme rvice public public icy pub icy pub l polic icy pub envir blic se policy ial pol ial pol ial pol rkets socia pu soc soc s social ent soc nt ma nment nment s soc rvice rkets nment ironm onme enviro enviro nt ma enviro blic se ts env service poli rkets y envir rkets onme marke es ma ets pu public social servic l polic lic services ma mark y envir public services rkets nment public s socia ic l polic nt ma enviro icy pub policy policy rvice public onme ic serv ial pol s socia social social policy blic se rvice ent soc s publ y envir li nment ial pu se nm rket enviro icy pub ent soc enviro l polic rkets public rkets ial pol nt ma ironm rkets nt ma es ma s socia p ts env es ma onme ent soc servic onme rvice marke servic ironm rkets y envir public vices ts env y envir policy public blic se nt ma lic ser marke l polic onme l polic ets pu social vices icy pub social s socia socia mark lic ser ial pol y envir vices markets nment ment service ial policy pub ent soc enviro l polic on ser nm ts soc enviro marke socia public envir public rk nt ma ets pu blic se rvice s socia es servic marke iro ts env nm enviro ial ent soc publ rkets policy public ic serv servic rke es ma iro ts env nment policy social ices so cial po public vi licy en r social po ma ment servic es ma 628-9 05 1 P -:HSTCQE=U][W]^: Bu raporda 9 bölüm halinde mali konsolidasyon. OECD ülkelerinde sağlık sistemleri reformlarına yardımcı olan. eğitim. çevre. Birinci kısım sağlık sisteminde reform yapılması ihtiyacına odaklanmıştır. reform çalışmalarında etkin kılınacak ya da etkisizleştirilecek faktörler belirlenmiştir. Kore. 327 . reform uygulamalarının başarı ya da başarısızlığını belirleyen faktörleri ortaya koyan genel bir çerçeve sunulmuştur. Bu hususta aralarında Türkiye’nin de olduğu 5 ülkenin sağlık reformu tecrübelerine yer verilmiştir. rekabet ve düzenlemeler alanlarında OECD üyesi ülkelerde yürütülmüş ya da yürütülmekte olan reform çalışmalarından söz edilmektedir. brarian. Sağlık sistemi reformlarının yönetimini ve hükümetlerin kontrolü altında olan. vergilendirme. istihdam. taking full account of h these reforms were ential solutions that hold cross-national policy mark enviro Yayınlayan Kuruluş: OECD Yazarlar: Jeremy Hurst (Bölüm 7) lic se global financial and restore public finances to mix of fiscal policies and ng such a policy mix will enting them. Bu değerlendirme. sağlık. Bu bölüm 2 kısımdan oluşmaktadır. Burada. Meksika. n reform work today and icy icy pub y ial pol ial pol l polic ironment ent soc ent soc nt ironm env ironm ts env onme rkets ts env public marke nt ma es ma es ma marke y envir vices rkets servic onme vices lic ser l polic nt ma public lic ser y envir icy pub publ onme s socia social policy icy pub ial pol l polic ial pol rvice rkets y envir ent soc nment ent soc s socia nt ma blic se ironm l polic enviro enviro ironm onme ts env service ets pu rkets rkets socia ts env rke vir blic es ma es ma mark es ma marke ci licy en servic servic vices servic ets pu ment public ices so public lic ser public cial po mark viron rv icy icy nt s so icy pub y en ial pol ial pol blic se onme rvice ial pol l polic ent soc ent soc envir ets pu ent soc blic se ironm s socia rkets environm ironm mark ts env ets pu ts env rvice marke ment ma mark marke vices vices viron blic se ment lic ser lic ser ets pu licy en viron icy pub icy pub mark ial pol ial pol cial po licy en soc s so l po ent soc nment service s socia rkets environm enviro public ma service es vices rkets servic public lic ser nt ma public icy pub onme policy l pol isocia social y envir nment l polic enviro socia rkets es ma nment social ets po licy public service s socia servic policy ubli policy social public public servic abases. İkinci kısımda ise reform çalışmalarına örnek teşkil etmek üzere. Bölümünde “Effective ways to realise policy reforms in health systems” başlığı altında sağlık reformlarına değinilmektedir. Raporun temel amacı bu reformlar hususunda farklı ülkelerin tecrübelerinin paylaşılması. kamu yönetimi. kolaylaştıran ya da mani olan faktörler anlatılmaktadır. görüşlerin aktarılması ve uygulamaların mukayese edilmesidir. Making Reform Happen Lessons from OECD Countries Reformun Gerçekleştirilmesi OECD Ülkelerinden Dersler Yayın Yılı: 2010 Making Reform Happen Lessons fRoM oeCD CountRies in fields as diverse as t? And why have reforms nalyses the reform er to identify lessons. OECD Sağlık Sistemi İncelemeleri Raporları baz alınarak yapılmıştır (Finlandiya.4. İsviçre ve Türkiye). Bu sayede büyük yapısal reformlara yeltenen ülkelere bu tecrübeyi yaşamış olanların görüşlerinin ışık tutması hedeflenmektedir. 5 farklı OECD ülkesindeki reform çalışmaları değerlendirilmiştir.

sağlık hizmetlerine erişimde ciddi miktarda coğrafi eşitsizlikler vardı. çalışanların ve onların bakmakla yükümlü olduğu nüfusun farklı kısımları için bir dizi sosyal sağlık sigortası türünün bileşimiydi: Farklı sigorta programları. 2003 öncesinde Türkiye’de sağlık durumunda kısmi iyileşmeler olsa da. Genel Sağlık Sigortası. AK Parti’nin 2002 yılında elde ettiği güçlü seçim hâkimiyetini. sosyal güvenlik programlarının Yeşil Kart ile birlikte. nüfusun %20’sine yayılmıştı. kapsamlı bir reform süreci olup yeni atanan Adalet ve Kalkınma Partisi Hükümeti tarafından 2003 yılında başlatılmıştır. “Sağlıkta Dönüşü Programı” Verimlilik ve Hizmet Kalitesine Çözüm Arayışında “Sağlıkta Dönüşüm Programı” (SDP). sağlık sektöründe sorumluluğu olan birçok farklı bakanlığın iş birliğini gerektirmektedir. 2007 yılında yinelemesi gerekiyordu. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı. Türkiye’de birinci basamak sağlık hizmetlerinde hasta memnuniyeti. Bunlar arasında Sağlık Bakanlığı. Maliye Bakanlığı ve Devlet Planlama Teşkilatı sayılabilir. Örneğin. Sağlık Bakanlığı altında birleştirilmişti ve performans yönetimi sistemi. Yeni aile hekimliği uygulaması. birinci basamak hizmetleri. 328 . var olan sosyal güvenlik türlerini ve Yeşil Kart yönetimini. personelin teşviki için kullanılmaya başlanmıştı. Sosyal Güvenlik Kurumu altında birleştirilmesi ile 2008’de başarılmıştı. SDP’nin. 2003’ten çok daha önce düşünülmeye başlanmıştı. bu ülkelerin ortalamasının altında ve bebek ölümleri bu ülkelerin ortalamasının üstünde idi. Temel amaçlarından birisi. Yoksullar için sosyal yardım programı (Yeşil Kart) uygulanmaktaydı. kişi başına ödemeler ve kapı tutuculuk özelliğiyle Türkiye çapında uygulanacaktır. 2003 öncesinde sistem. Ayrıca. Çıktılar hakkında kısıtlı veri mevcuttu. on Avrupa ülkesinin oluşturduğu grubun ortalamasının oldukça altındaydı. Aile hekimliği. bu reform. Kamu hastaneleri. Türkiye’nin merkezî bir yönetim yapısı olmasına rağmen. Her ne kadar. Dahası. Çalışanlara ve bilişim sistemine yatırım yapılacaktır. çeşitli sınırlarda sağlık hizmeti sunmaktaydı. karşılaştırılabilir yaşam standardı olan ülkelerle kıyaslandığında. Genel Sağlık Sigortası’nı sağlayacak olan tek bir kurum altında toplamaktır. 2008’de OECD/Dünya Bankası takımı. Bu önlemlerin çoğu. Bu düzenlemelerde. 2003’ten beri derin bir yapısal değişim geçirmektedir.Raporda Türkiye’deki sağlık reformlarının anlatıldığı bölüm şu şekildedir: Türkiye: Artan Kalite ve Verimlilik Türk sağlık sistemi. eylemi geciktirdi. doğuşta beklenen yaşam süresi. Atılım yapılması ve reformun gerektirdiği siyasi iradenin sağlanması için. Türkiye sağlık sistemini gözden geçirdiğinde SDP’nin henüz yarısı tamamlanmıştı. yani sigortalı kişiler bile her zaman uygun hizmetlere erişememekteydi. sunum kısmında ciddi problemler mevcuttu. Bir satın alıcı/ hizmet sunucu ayrımı kurulacaktır ve kamu hastanelerine otonomi verilecektir. ancak 2000-2001 büyük krizi. hem çakışmalar hem de boşluklar bulunmaktaydı. genellikle kalabalık olan hastane polikliniklerinin aşırı kullanımına yol açacak şekilde zayıftı. 20032013 yılları arasında uygulanması planlanmaktadır.

sağlık sisteminden memnuniyette. • Türkiye. 329 . GSYİH’deki büyümeden hızlı değildi. Sağlık harcamalarında keskin bir artış söz konusuydu. Türkiye tecrübesi. ancak bu artış. hem birinci basamakta hem de hastane hizmetlerinde büyük bir artış gerçekleşmişti. uluslararası karşılaştırmalarla bilgi edinmiştir. “performansa dayalı ek ödeme sistemi” altında aldığı ek ödemelerin başlatılması konusunda da büyük reformlar yapılmıştır. Aile hekimliği uygulamasına başlanılan illerde birinci basamak sağlık hizmetlerinden memnuniyet büyük bir hızla yükselmeye başlamıştı. doktor başına verimlilikte gözle görülür bir artış ve hastalar tarafından bildirilen. sağlık personelinin ve kamu hastanelerindeki diğer hastane personelinin. kamu sektörü hizmet sunucularının reformu desteklemesi için motive edilmesi ihtiyacını da hesaba katmaktadır.Kamu hastaneleri henüz önemli derecede otonomi kazanamamış olsa da satın alıcı/hizmet sunucu ayrımı başlatılmıştı. bu bölümde belirtilen politik ekonomi derslerinin çoğuna örnek teşkil etmektedir. her ne kadar final değerlendirmeyi yapmak için çok erken olsa da. SDP’nin planlanma ve ilk uygulama safhasında Türkiye’de var olduğu görülmektedir. • SDP kapsamında. kendi sağlık sisteminin performansındaki zayıflıklar konusunda. ve temel sağlık sistemi reformlarının geliştirilmesi ve uygulanmasında ve temel göstergelerde “iyi uygulama” örneği sergilediği sonucuna varmıştır. reformların yasal süreçte sürdürülmesi ve sonuçların uygulanması için uzun bir dönem -on yıl. başarılı bir sağlık sistemi reformu için gerekli koşulların çoğunun. • Tartışmaya açık olan yapısı. Sonuç olarak. SDP’nin başarılı olduğu. hastane hizmetlerinden memnuniyette büyük ölçüde iyileşme görülmüştür. Kalkınma Planı’nda da belirtilmiştir. Bunun ve diğer ilgili değişikliklerin sonucu olarak. Bunlar daha sonra 1996-2000 yılları arasını kapsayan 7. Bu bölümün ilk kısmında ana hatlarıyla verilmiş olan. OECD ve DSÖ verileri aracılığıyla) • SDP altında uygulanan reformların benzerleri daha önce. Ayrıca. Reform ayrıca. • Yeni Sağlık Bakanı tarafından güçlü bir liderlik sergilenmiştir. hastane hizmetlerindeki artış. aile hekimliği hizmeti konusunda Avrupa ülkelerinde çalışmalar yürütülmüştür. (örneğin. Özellikle de. Sağlık Bakanlığı ve DPT’nin sağlık reformu çalışmalarını izleyen dönemde. OECD/Dünya Bankası İncelemesi. 2003 ve 2005 yılları arasında doktorların aldığı ödeme oranlarında ciddi artışlar gerçekleşmiştir. kamu hastanelerinde daha önce yarı zamanlı çalışan uzmanların tam zamanlı çalışmaya başlamasında artışlar gerçekleşmiştir.ayrılmıştır.1990’da Ulusal Sağlık Politikası adı altında planlanmıştı. nüfusun bütününde genel bir artış söz konusuydu. karmaşıklığı ve önerilen reformların olası maliyetleri nedeniyle.

Bu arada. birinci basamak doktorlarına daha büyük ödeme ve otonomi vermiş. sağlık sigortası kapsamının genişlemesi. Burada Türkiye ile ilgili özetle şu değerlendirmelere yer verilmiştir: • Birçok vaka çalışması -özellikle Kore. Türkiye’de 20022006 yılları arasındaki güçlü ekonomik büyüme. sağlık sistemlerinde güçlü yapısal reformlar yapmak için politik “fırsat pencerelerini” ele geçirdiğini kanıtlamaktadır. Türk Tabipler Birliği’nin gürültülü ve yoğun muhalefetine karşın. teşviklerde iyileştirme ve hizmetlerdeki artış gibi uygulamalara kaynak sağlanması açısından reform sürecinin gerçekleştirilmesine yardımcı olmuştur. muayenelerin hastane polikliniklerinden aile hekimlerine göreceli olarak kaydırılması ve birinci basamak hizmetlerinden hasta memnuniyetinde keskin artış gözlemlenmiştir. Raporun devamında “Vaka Çalışmaları Bize Ne Anlatıyor?” başlığı altında bir sentez yapılmıştır. yeni performans teşvikleri ile birlikte doktor maaşlarındaki önemli prospektif artışlar.• Aile hekimliği uygulamasının başlatılması. birçok doktorun bireysel olarak ve gönüllülük esasına dayalı şekilde reformlar konusunda işbirliği yapmasını sağlamıştır. • Türkiye’de. 330 . Meksika ve Türkiye için.güçlü liderlik ve güçlü popüler halk desteği olan yeni seçilen yönetimlerin.

Sağlık Bakanlığı İlgili Uzmanları Bu rapor Türkiye’deki sağlık sisteminin krizlere hazırlık düzeyini tarif etmekte ve sebebi her ne olursa olsun. Rapor. Türkiye’de krize hazırlık alanında siyasal kararlılık üst düzeydedir ve ulusal ve uluslararası afetlere müdahale kapasitesi kanıtlanmıştır. sevk merkezleri vb. acil durum tedarik malzemeleri ve modern tıp teknolojisi açısından hastaneler büyük bir kapasiteye sahiptir. eğitimli personel mevcudiyeti. ülkedeki risk önleme ve zarar azaltma girişimlerini de incelemektedir.5. Türkiye Supported by The European Commission T Assessment of health systems’ crisis preparedness Yayın Yılı: 2011 Yayınlayan Kuruluş: DSÖ Yazarlar: DSÖ Avrupa Bölgesi. Acil durum müdahale sistemi güçlü bir yasal çerçeveye sahip olup. Avrupa Komisyonu Sağlık ve Tüketiciler Genel Müdürlüğü ve TC. Toplumun ve personelin eğitimi ve farklı kurumlarda müşterek tatbikatlar/araştırmalar gibi hazırlık faaliyetleri sürmektedir. yönetmelikler ve ayrıntılı talimatlar koordinasyonda bulunacak teşekkülleri. Her hastanenin acil duruma hazırlık için özel bir odak noktası ve bir acil durum müdahale planı bulunması şart koşulmuştur. Ancak. yetki tanımlarını ve acil durum gereksinimlerini belirlemektedir. Turkey Sağlık Sistemlerinin Krize Hazır Olma Durumlarının Değerlendirilmesi. Yeni sistem –neyse ki– henüz gerçek hayatta ulusal düzeyde test edilmemiştir. bölgesel düzeydeki kriz yönetim kapasitesi ve kamu kurumları ile bağlantılar da bir ölçüde dikkate alınmıştır. ambülânsları (çoğu tam resüsitasyon kapasitesine sahip). ile iyi kaynaklara sahiptir. ADYS personeli. krizlerle başa çıkmak için mevcut düzenlemeleri değerlendirmektedir. sağlık tesislerinde ek kapasite ve Acil Durum Yönetim Sistemi (ADYS) her düzeyde (ulus. Tüm idari düzeylerde acil ve beklenmedik durumlara yönelik özel tahsis edilmiş fonlar mevcuttur. Ulusal ve bölgesel düzeylerdeki. 331 . Her ne kadar öncelikle ulusal düzeye odaklanıyorsa da. Yatak sayısı. ekipmanların erişilebilirliği. vilayet ve yerel ölçekte) hizmete hazır durumdadır. Raporun sonuç kısmında yer alan tespitler: Turkey UR October 2010 1 Türkiye afet ve acil durum yönetim sistemini özellikle 1999’daki yıkıcı depremden edindiği dersler üzerine kurmuş ve yönetim ve koordinasyon yapısında çarpıcı iyileşmeler kaydetmiştir. personel sayısı yeterli ve donanım açısından iyi durumdadır. aktüel değişikliklerin kurumsal hale getirilmesi açısından halen geçiş evresindedir. Assessment of Health Systems’ Crisis Preparedness. acil durum. Müdahale kaynakları.

Acil durumlarda bir risk iletişimi ve halkı bilgilendirme stratejisi mevcuttur. DSÖ ayrıca afet durumlarında ölü ve kayıplara ilişkin kilit meseleler üzerine bir ulusal çalıştay düzenlenmesine de yardımcı olabilir. Küresel ekonomideki yavaşlama göz önüne alındığında T. DSÖ ulusal ve uluslararası yöneticiler için halk sağlığı ve acil durum yönetim dersleri geliştirme alanındaki deneyimini Sağlık Bakanlığı ile paylaşabilir. Bu bağlamda Sağlık Bakanlığı. bunun da en büyük etkeni ülkedeki hızlı ekonomik büyüme olmuştur. toplam kamu harcamaları ve sağlık harcamaları 2003’ten bu yana paralel seyretmiştir (25). Bu deneyim DSÖ Avrupa Bölgesinde paylaşılmalı ve müşterek kapasite artırma faaliyetleri için kullanılmalıdır. tam ölçekli bir Acil Duruma Hazırlık Programının bir parçası olabilir. 332 . ileride Sağlık Bakanlığı ve DSÖ tarafından ortaklaşa yürütülecek projelerde öncelikli alanların belirlenmesinde kullanılabilir. Türkiye.Toplum düzeyinde sağlığı desteklemeye yönelik faaliyetlere acil duruma müdahale ve bilinçlendirme çalışmaları da dâhil edilmiştir. Sağlık Bakanlığı’nın bu gelişmiş ve tam teçhizatlı afet ve acil yönetim sisteminin finansmanını sürdürülebilir biçimde devam ettirme konusunda güçlükler yaşayabileceği düşünülebilir. Büyük çaplı bir depremle ilgili eldeki senaryolar kitlesel ölümleri de içerdiğinden. ileri derecede gelişmiş ve donatılmış afet ve acil durum yönetimi sisteminin sürdürülebilir biçimde finanse edilmesi açısından sorunlar yaşayabilir ve kısa ila orta vadede masrafların kontrolü öncelik haline gelebilir. çok sayıda uluslararası ve ulusal operasyonu ile afet hallerinde tıbbi yardım sağlamak açısından devasa bir deneyim geliştirmiştir. özellikle Türkiye’yi de etkilemekte olan küresel ekonomik yavaşlama bağlamında. Sağlık Bakanlığı. Türkiye Sağlık Bakanlığı. Ayrıca.C. kritik sağlık tesislerinin yapısal olmayan ve işlevsel zarar görebilirliklerini değerlendirme kapasitesini güçlendirmeyi ve olaydan sonraki ilk 24 saat içinde ilgili karar verme süreci için bir kilit yönetim unsuru olarak Hızlı Sağlık İhtiyaçları Değerlendirmesi yapmayı düşünebilir. Bu raporda ana hatlarıyla özetlenen bulgular ve öneriler. Türkiye. Türkiye’nin ekonomik göstergelerine bakıldığında görülmektedir ki. Böylelikle. DSÖ’den temel Uluslar arası Sağlık Tüzüğü (UST) kapasitelerinin uygulanması ve hastanelerin yapısal olmayan ve işlevsel güvenliğinin değerlendirilmesi için Hastane Güvenliği Endeksi: değerlendirmeciler için rehber (24) aracının kullanılması konularında katkı isteyebilir. büyük çaplı afet deneyimi ve böylesine gelişmiş bir afet ve acil durum yönetimi sistemi ile sahip olduğu benzersiz konum sayesinde küresel düzeyde afet riskinin azaltılmasına yönelik eğitim ve araştırmalarda lider rol üstlenebilir. Ancak. Bu. her ne kadar sağlık harcamaları 2003 yılından bu yana hızla artmış olsa da toplam ve sağlığa yönelik kamu harcamaları karşılanabilir orandadır (24).

Sağlık Bakanlığı. etkili hizmet kullanımını sağlayan. Fazı için (2009) izleme ve değerlendirme kapasitesi oluşturulmasını kritik bir mesele olarak belirlemiştir. İzleme ve değerlendirme. 333 .C.Sağlık Bakanlığı’nın SSPD’ye ilişkin sistematik bir yaklaşım benimsemesinin güçlü bir nedeni vardır. Dünya Bankası Yazarlar: DSÖ Avrupa Bölgesi.6. tüm sektörlerin (özellikle de sağlık) beş yıllık ve yıllık stratejik planlar ve bütçeler oluşturmasını gerekli kılan mevcut kamu sektörü reformu çalışmalarının da bir parçasıdır. SDP’nin 2. TC. Sağlık Bakanlığı. Dünya Bankası. DSÖ Avrupa Bölge Ofisi ve Dünya Bankası SSPD’yi sağlık sistemindeki başarıları ve iyileşmeleri izlemeye ve zorlukları tespit etmeye yardım eden. Türkiye Yayın Yılı: 2011(Yayına Hazırlanmaktadır) Yayınlayan Kuruluş: DSÖ. sistem içinde üretilen/toplanan verilerden gerektiğince yararlanılmasına imkan veren. T. Sağlık Bakanlığı İlgili Uzmanları Genel manada Sağlık Sistemi Performansı Değerlendirmesi’nin gayesi ulusal sağlık sisteminin mevcut performansını artırmak ve iyi sağlık hedefine ulaşma noktasında kaynakların maksimum etkililik ve verimlilikte kullanılmasına yardımcı olmaktır. Bu büyük çaplı reform programının başarısının devamı programın sağlık çıktıları. etkinlik ve kalitesini iyileştirmeyi amaçlayan Sağlıkta Dönüşüm Programı’nı (SDP) uygulamaktadır. Turkey Sağlık Sistemi Performans Değerlendirmesi.C. sağlık sistemi içerisindeki tüm aktörlerce bilgi ve kapasite geliştirme çalışmalarını destekleyen ve daha yüksek hedeflere ulaşmada sektörler arası işbirliğini teşvik eden etkili bir rehberlik aracı olarak değerlendirmektedir. SB. sonuçları ve yapıları üzerindeki etkisinin izlenmesine bağlıdır. Türk sağlık sektörünün yönetişimi. SB Stratejik Planı 2010-2014 ‘in oluşturulmasının ve SB’nin önümüzdeki iki yıl içinde performansa dayalı bütçelemeye geçme gerekliliği görmesinin ardından daha da önem kazanmıştır. Bu çalışma. Bulgular: T. Health System Performance Assessment.

(Sivil toplum kuruluşları ve belediyelerin önemli birer rol oynadığı sağlık hizmetleri ile sosyal hizmetlerin bileşimi. Bunlar.” Son yirmi yılda. insidans ve hastalığın şiddeti gibi genel risk faktörlerinin etkisini de ortaya koymaktadır. erken yaşlardaki ölümlerde özellikle de beş yaş altı ölümlerde ciddi azalma sağlanması ile kayda değer bir sağlık kazanımı haline gelmiştir. farklı hizmet basmaklarındaki müdahalelerin etkiliğinin yanı sıra. Ulusal bağışıklama programı çerçevesinde. Türkiye’de Bulaşıcı Hastalık Sürveyansının ve Kontrolünün Güçlendirilmesine Yönelik Ulusal Stratejik Plan (2009-2013) yayımlanmıştır. Görülen vakalar yurtdışı kaynaklıdır. 2006’dan bu yana 4 yeni antijen eklenmiş ve 3. Sağlığın tıbbi olmayan diğer belirleyicilerinin de (eğitim gibi) sağlık durumu üzerinde ciddi etkilere sahip olduğu yönünde kuvvetli kanıtlar mevcuttur. Bu da Türkiye’nin Avrupa bölgesindeki performans ortalamasını geçmesini sağlamıştır.Temel sonuçlar ve politika tavsiyeleri Bu kısımda SSPD göstergeleri. Doğumda beklenen yaşam süresi ile 65 yaşta beklenen yaşam süresi toplum sağlığı ile ilgili iki önemli göstergedir. risk faktörleri. daha iyi sağlık hizmetlerinin Türkiye’nin tam sağlık potansiyeline ulaşmasında tek başına yeterli olması mümkün görünmemektedir. Sıtma eliminasyonunda büyük ilerleme sağlanmış olup son beş yılda ölüm vakası kaydedilmemiştir. STK’ler ve SB arasındaki sektörler arası eylemin ve işbirliğinin daha iyi sağlık çıktılarına nasıl katkı sağladığının güzel bir örneğidir. Yeni tespit edilen ve laboratuar teyitli tüberküloz vakaları arasındaki tedavi başarı hızı 2000’de % 73’ten 2008’de % 92’ye yükselmiştir. kapsam ölçeği büyük olup (hem ulusal hem de kentsel düzeyde) bebekler ve çocuklar 11 antijen içeren aşılarla bağışıklanmaktadır. Şu anda inovatif DOTS modellerinin pilot çalışmaları yapılmaktadır. Her iki gösterge de 1990’dan bu yana istikrarlı bir iyileşme göstermektedir.SSPD Raporu . uygulanan politikalar ve performans boyutlarına ilişkin temel bulgular bir araya getirilerek sürecin “öyküsü” ortaya konmaktadır.) Bunların başarısı yerel makamlar. Ancak. kullanım etkililiği Sağlık Bakanlığı Stratejik Planı 2010-2014 şu ifadeye yer vermektedir: “Tüm Türk vatandaşları sağlıklı ve müreffeh bir yaşam sürmelidir. İyi sağlık. özellikle de SDP’nin uygulamaya konmasını takip eden son sekiz yılda toplum sağlığı alanında ciddi iyileşmeler sağlanmıştır. Bu raporda yer alan veriler bulaşıcı hastalıkların kontrolünde çok iyi neticeler alındığını göstermektedir. 2003-2004 ve 2007-2008 döneminde kırsal ve kentsel alanda kanalizasyon altyapısı güçlendirilmiştir. Doz DTP aşısı alan illerin oranı %90’dan 2009’da % 98’e ulaşmıştır. Doğumda beklenen yaşam süresi. 334 . 2006’dan bu yana DOTS konusunda atılan etkileyici adımlar 2008’de genel kapsamın (% 100) oluşturulmasını sağlamıştır. sağlıklı yaşam tarzı ve çevre. 2003 ve 2005’te yürütülen kızamık kapmanyaları ile rutin bağışıklama ve kızamık ile kızamıkçığa yönelik güçlendirilmiş sürveyans sayesinde ülke eliminasyon düzeyine yaklaşmıştır.

Tütün karşıtı tedbirler iyi durumdadır.7’ye düşmüştür (Küresel Tütün Erişkin Araşırması). Özellikle kadınlardaki obezite (4/10) alarm vermektedir. Sıradadır (erkekler arasındaki hız OECD listesininin 2. Bunlar hafifçe iyileşme gösterse de halk sağlığına yönelik tehditlerdir. çok sektörlü müdahaleler geliştirilmelidir. Sınırlı örnekler üzerindeki çalışmalar can sıkıcı bir eğilimi göstermektedir. Sırasındadır). 335 . Yine de Türkiye’deki sigara kullanım hızı 2007’de OECD’de 2.Sonuçlar kaynaklara göre değişmektedir (hanahalkı veya nüfus ve sağlıkaraştırması) ama hepsi nüfusun çeyreğinin kırsalda daha evvel sahip olmadıkları kanalizasyon altyapısına kavuştuğunu göstermektedir. Sağlık Bakanlığı’nın Herkes İçin Sağlık’taki rolü uyarınca kısa ve uzun vadede adımlar atılmalıdır. Bu Avrupa’da ve tüm dünyada ciddi bir halk sağlığı sorunudur. Hızlı sanayileşme ve nüfus artışının getirdiği bir diğer sorun hava kirliliğidir. BOH’lar 2000’deki tüm vakaların % 70’inin mortalite nedenleridir. Ülkede her gün sigara kullanan 15+ yaş bireylerin oranı 1990’ların ortasındaki %47 ‘den 2008’de %27 ve 2010’da %24. Bu da sağlığın teşviki. 20082010’da kadınlar ve erkekler arasındaki fark azalmış olsa da hala mevcuttur. Sağlık hizmetlerinin kalitesindeki artış ve hizmet erişimindeki iyileşme KKH prevelansındaki artışa rağmen KKH mortalitesindeki düşüşe dikkat çeker. erken tanı. Bu da OECD ülkeleri arasındaki en büyük düşüştür. Ölçümlerin çok yüksek çıktığı kentlerin sayısındaki azalma kentler arasında daha az varyasyona yol açmıştır ama tek tek kentler bazında sonuçlar ciddi farklılık gösterir. Sorunla mücadelede risk faktörlerinin ve kapsamlarının iyice anlaşılması gerekir. 19 Temmuz 2009’da sigara yasağı ile Türkiye tüm sosyal yeme içme mekanları ve toplu taşıma araçları dahil kapalı alanlarda sigara içilmeyen bir ülke haline gelmiştir. Ama bulaşıcı olmayan hastalıklar (BOH) ile ilgili durum üzücüdür. tedaviye erişim ve sektörler arası işbirliği dahil daha kapsamlı bir yaklaşımı gerektirir. Türkiye’deki BOH’ların prevalansı. insidansı ve risk faktörlerine ilişkin veriler süre ve kapsam açısından sınırlı çalışmalara dayanmaktadır. Bunların izlenmesi için bir bilgi sistemi geliştirilmelidir. Risk faktörleri izlenmeli. Resmi istatistik kaynaklarından güvenilir hayati kayıtlar ve yaralanma verileri alınamamaktadır. 2008’den bu yana pasif içiciliğe maruz kalanların oranı da azalmıştır (Türkiye Erişkin Tütün Araştırması – 2010). Son veriler erişkinlerdeki obezitenin de (BMI >30) hızla arttığını (2000’de 1/5 iken 2010’da 1/3) göstermektedir. Ülkedeki koroner kalp hastalığı (KKH) prevalansı Avrupa’dakinden halen yüksektir. Atmosferdeki küçük partiküllerin varlığı devam etmektedir. Sigara kullanımı ile koroner kalp hastalığı kaynaklı yüksek mortalite tütün karşıtı kampanyalarının önemini gösterir. koruma.

TÜİK ve Sağlık Bakanlığı’nın 2009 ve 2010 değerlendirmelerine bu gözle bakılmalıdır (2009’da 13. Anne ve çocuk sağlığı göstergeleri kent ve kır arasında eğitim düzeyine göre ciddi şekilde değişmektedir. 2010’da 10.yy’da halk sağlığı önceliği olmuştur.erkek arası farklılıklar azaltılmalıdır. Milenyum Kalkınma Hedefleri (MDG) uyarınca yoksulluğun azaltılması ve eşitsizliklerin giderilmesi odak noktadır. tanı hizmetlerinin ve temel sağlık hizmetlerinin kapsamı iyileşmiştir. kanser tarama. 336 . 2000’de 36/1000 ve 2009’da 18/1000). Beş yaş altı mortalitede MDG hedefine ulaşılmış. yüksekokul ve üniversite eğitimi alanlarda %20). Anne mortalitesi azalmıştır. iyileşen yanıt verirlik ((hasta memnuniyeti) ve artan hizmet arzı (SAİK. bağışıklama hızı. Kadınlar için doğumda beklenen yaşam süresi Avrupa’dakinden azdır. hedef geçilmiştir.1 ve 14 bebek ölümü/ 1000 canlı doğum. Kırılgan nüfusta çifte epidemi riski (obezite ve malnutrisyon) ele alınmalıdır. bodurluk ve obezite sosyoekonomik kategorilerle uyumludur. Kardiyovasküler hastalıklar ve obezite konusunda kadın-erkek farkı büyüktür. Sağlık hizmetlerine erişim ve yoksulların korunmasında iyileştirmeler olsa da sağlık eşitsizlikleri hala mevcuttur.9 bebek ölmü/ 1000 canlı doğum). Anne ve çocuk mortalitesi bölge ve iller arasında gelir durumuna ve eğitime bağlı değişmektedir. Hassaskırılgan nüfusa yönelik. hizmet kalitesi-verimliliği ve sağlık altyapıları) ile sağlanmıştır. Toplum sağlığında daha fazla iyileşme için kadın . Çocuklardaki dengesiz/ yetersiz beslenme. Cinsiyet farkına yönelik müdahaleler gereklidir. Başarı son 20 yıldaki sosyoekonomik iyileştirmeler ve politika girişimler ile bağlantılıdır. antenatal bakım ve yenidoğan tarama buna örnektir. Sosyoekonomik düzeye göre bölgeler arası eşitsizlikler hala var olsa da iyileşme görülmektedir. bu da kadınların ekonomik durumunun hele ki gelişmekte olan ülkelerde belirleyici olduğunu gösterir. Ancak kadınlardaki oran eğitimle birlikte artmaktadır (eğitimsizlerde %4. annelerin çocuklarını düzenli sağlık kontrollerine götürmeleri karşılığında verilen şartlı nakit transferi ve TB hastalarına yönelik sosyal hizmetler bunlar arasındadır. Azalma karşılaştırılan diğer ülkelerde son beş yılda kaydedilenden çok daha fazladır. Ayrıca acil akut durumlara yanıt için çağrı süresi olan 15 dk yurtçapında genelleştirilmiştir. Ama çocuk ve bebek mortalitesini tahminde kullanılan uluslar arası bazı yöntenmler SDP kapsamında elde edilen başarıların etkilerinin tam olarak yantısılmasına izin vermemektedir. Erkeklerde sigara kullanımı ile eğitim arasında ters ilişki vardır. erkekler için benzerdir. Tüm göstergelerde özellikle de bebek ölümlerinde belirgin iyileşmeler vardır (1990’da 69/1000. Bunlar iyileştirilen mali koruma (hassas nüfusun Yeşil Kart ile korumaya alınması).Anne ve çocuk sağlığı 21. Koruyucu hizmetlerin.

çalışanlar) diğer orta gelir grubu ülkelerin gerisinde iken . Türkiye’deki aile hekimliğinin bir özelliği de herkesin belirli bir aile hekimine kaydolma zorunluluğudur. obezite ve dengesiz beslenmenin azaltılması ile fiziksel aktivitenin önemine dikkat çekmektedir. Türkiye’de sağlık çalışanı sayısı çok azdır. SDP-II sağlığın teşvikine ve hastalıkların önlenmesine odaklıdır. Mevcut durumu değerlendirme çalışmaları sürmektedir ama ilk bulgular olumludur. Bu sistem hem kurumsal hem de bireysel verimliliği iyileştirmeyi amaçlar. Bu çalışmalarda daha fazla muayene ve üst basamaklara daha az sevk ile TSH’nin güçlendirildiği görülmektedir. kaynak üretimi BOH. Böylelikle hasta ile hekim arasında kişisel yakınlık kurulur. Arz tarafında ise. Yakın zamanda yayımlanan Türkiye Kardiyovasküler Hastalık Önleme Kontrol Programı tütün tüketimi ve pasif içicilikteki azalma. Çalışma 2005’de başlamış 2010’da tamamlanmıştır. Bu durum SB bütçe tahsisinde de görülmektedir: mutlak rakamlar ve kişi başına rakamlarda bu oran artmış ama SB’nin genel bütçesi olarak fazla değişiklik olmamıştır. hizmetin devamlılığı ve hasta memnuniyeti iyileştirilir. verimlilik.ekipman. Sağlık hizmetlerine erişim arttıkça nüfusun kamu sağlık hizmetlerine güveni ve bu hizmetlerin kullanımı da artmıştır. Bu da koruyucu hizmetler ile tanı hizmetleri ve TSH’yi kapsam olarak büyütmüştür.bu nedenle temel yatırımları mali ve mali olmayan teşviklerle birleştiren adımlar atılmış ve sağlık çalışanlarının verimliliği ve tatmini iyileştirilmiştir. Çalışmalar şu anda DSÖ Avrupa tarafından değerlendirilmektedir.Hizmet sunumu. Sağlık hizmetleri ve farmasötiklerin kalitesi ve güvenliği ile ilgili güçlü izleme ve raporlama mekanizmaları oluşturulmalıdır. SDP-1 öncesinde. özellikle kardiyovasküler hastalıklardaki artış SB’nin öncelikli konusudur.bugün nitelik ve nicelikte ciddi iyileşmeler görülmektedir. Kamu hastanelerinde uygulanan Performansa Dayalı Ödeme Sistemi bunların merkezindedir. Temel Sağlık Hizmetlerinin (TSH) güçlendirilerek diğer hizmet basamakları ile bütünleştirilmesi Türkiye’de uygulanan aile hekimliğinin kilit önceliğidir. verimlilik. sağlık sistemi altyapısı ve işgücünde iyileştirmeler yapılmıştır. Kesin sonuç için SGK da dahil bütçelemenin detaylı analizi gereklidir. Türkiye’nin sağlık hizmeti kaynakları (kurumlar. Sistemle birlikte yarı zamanlı özel muayenehane sayıları azalmış ve uzmanların gelirleri artmıştır. Ombudsmanlık ve hasta memnuniyeti araştırmaları gibi mekanizmalar hastaların sesini duyurmaktadır. 337 . verimliliği prestijle birleştirir. Hizmet talebindeki artışın sağlık hizmetleri üzerinde meydana getirdiği baskıya yanıt vermek için kapasite ve verimlilik konusunda çok hızlı adımlar atılması gerekmiştir. kalite (normlar) ve çalışma şartları (ayrı muayene odaları) konusunda iyileştirmeler yapar. yataklar.

TİG’lerin uygulamaya geçirilmesi. • Satınalma düzenlemeleri konusunda ilerleme kaydedilmiştir. somut sonuçlar vermiştir. devletin sağlık politikalarına verdiği önemi ve önceliği kanıtlar. 2008). (OECD Sağlık Sistemleri İncelemeleri – Türkiye. Sağlık Bakanlığı ve üniversite hastaneleri ve özel hastaneler ve sağlık kuruluşlarıyla yapılan sözleşmeler vasıtasıyla Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK)’nu sağlık hizmetlerinin kilit alıcısı yapması bekleniyordu. • SGK. Şu anda daha az aile katastrofik sağlık harcamalarıyla ve sonrasında yoksullaşma riskiyle karşılaşmaktadır. Şu anda bütün Sağlık Bakanlığı hastanelerinde performansa dayalı ödeme düzenlemeleri vardır. mali koruma SDP’nin 2003’te uygulamaya konmasından önce Türkiye’de sağlık finansmanında dört temel sorun vardı: (i)benzer gelire sahip diğer ülkeler ve OECD ortalamarına kıyasla kamu sağlık harcaması düşüktü. engeldi. (iii) parçalı risk havuzları verimsizliğe neden oluyordu. Genel devlet harcamasının yüzdesi olarak kamu sağlık harcaması istikrarlı şekilde artmaktadır – 2000’de % 8’den 2008’de % 13’e (on yılda %50’lik artış). Gelişmeler şöyle özetleneblir: • Kamu sağlık harcaması GSYİH’ye paralel arttı (mali sürdürülebilirlik sınırlarında). Bu benzer harcama düzeyine sahip OECD ve AB ülkeleri ile karşılaştırılabilirdir. Devletin katkıda bulunması gereken haller hariç (Yeşil Kart) herkes sağlık sigortası sistemine kaydolmak ve katkı sağlamak zorundadır. özellikle de gayrı resmi sektörden. SDP sağlık finansman politikasının tüm boyutlarını ele aldı. Vatandaşlarına genel kapsam sağlanmasına yönelik hükümetin çabaları. özellikle yoksullar için. Bu bağlamda dönüştürülmüş ve geçişken alım düzenlemeleri ortaya çıkmıştır. ilaçlar). • Önceden parçalı olan sağlık finansman havuzları birleştirildi. ayaktan tedavi. Fakat bu konsolidasyon beklenenden fazla sürmüştür ve halen sürmektedir. Bu. 2004 yılında % 85’e ulaşmış ve daha sonra hızla artarak 2010 yılında tam kapsama yaklaşmıştır (% 98). Sağlık Bakanlığı. tıbbi prosedürlere yönelik fiyatları standardize edecek ve hastanelerde daha yüksek verimliliği teşvik edecektir. 338 . Farklı sosyal sigorta kuruluşları SGK çatısında birleştirildi.Sağlık finansmanı. (ii) sağlık sigortası kapsamı artmıştı ama özellikle yoksullara yönelik farklılıklar vardı. ve (iv) büyük miktardaki cepten ödemeler erişimin önünde. İlgili yasanın son hali herkes için aynı fayda paketini sağlamaktadır (kamu ve özel sektör hekimlerine erişim. tanı ile ilişkili gruplara (TİG) dayalı olarak vaka bazlı ödemeler uygulamaya başlamaktadır. prim toplamak için çeşitli stratejiler geliştiriyor. 2000 yılında % 70 olan sosyal koruma kapsamındaki nüfus. Risk havuzlarının konsolidasyonunun.

Sağlık sigorta sistemi vasıtasıyla genel kapsamı artırmaya çalışan ülkeler. (i) sağlık sistemine yatırım yapmak (kapasite oluşturmak üzere kaynak oluşturmak). Güçlü ve istikrarlı liderlik. bunların tutarlı ve koordineli bir biçimde ele alınıyor olması ve reform programının dikkat çekecek derecede kısa bir sürede uygulanmış olmasıdır. Türk deneyiminden önemli dersler çıkartabilir. Dar. 2004 yılında Yeşil Kart (hassas nüfusa yönelik katkı planı değil) kapsamına alınmıştır. Türk ulusal sağlık sisteminde kullanım. daha yüksek performanslı sağlık sistemlerine doğru hareketi mümkün kılacak ortak bir hesap verebilirliği teşvik edecek bir şekilde sağlık sistemlerini yönetme konusunda hükümetler kilit bir zorlukla karşılaşmaktadır. Bu sonuçlar. tutarlı bir yaklaşım ve koordine eylem gerektirir. 2011). istenen değişimlere katkıda bulunmaları için bu bileşenlerin görev ve sorumluluklarını kucaklamalarını destekleyecek ve daha iyi. (ii) sağlık çalışanları için teşvikler geliştirmek (altyapının daha verimli şekilde kullanılması için). Örneğin ayakta hasta teminatları ve ayakta hasta ilaçları. değerleri ve yol gösterici ilkeleri belirleyecek vizyon ve liderliğin önemi ve politika uygulamasını sürdürme kararlılığıdır“ (Baris ve ark. etkinlik ve sağlık sonuçları alanında büyük iyileşmeler oluşturan önemli reformların uygulanmasına imkân tanımıştır. Bütün bileşenlerin değişime yönelik vizyon ve öncelikleri tam olarak anlamasını sağlayacak. Liderlik ve yönetişim ”SDP’nin uygulanmasına yönelik başarı faktörlerinden bir tanesi. 339 . hastane bazlı bir paket yeterli kapsam sağlamaz ve ilaçlar genelde hane harcamalarının büyük bir kısmını oluşturur. bu sağlık finansmanı dönüşümlerini: (i) SGK kapsamındaki risk havuzlarının konsolidasyonunu tamamlamak ve (ii) SGK’yi tüm alım işlevlerini üstlenme konusunda teşvik etmek yoluyla ilerletmektir. Bu nedenle kapsamın derinliğini iyileştirmek kritik önem arz etmektedir. (iii) temel sağlık hizmetlerine yönelik talebi teşvik etmek amacıyla (sağlık sistemine duyulan güven ve inancın artması ve en hassas nüfusu ele alan hedefe yönelik müdahaleler vasıtasıyla) alınan ve bir yandan da (iv) koruma ve sağlığın teşvikinin önemini kabul ederek ve sektörler arası eylemi destekleyerek uygulanan çeşitli tedbirler sayesinde elde edilmiştir. SDP’nin önündeki zorluklardan birisi.Esasında sadece kapsam açısından değil kapsam derinliği açısından da önemli iyileşmeler olmuştur – özellikle yoksul haneler için. Sağlık Bakanlığı’nın da takdir ettiği üzere sağlık sistemi işlevlerinin birbirine bağımlı olması. Her politika tedbiri önem arz eder ancak Türkiye ortamında kilit özellikler.

Bu ilerlemeler. 340 . Bilhassa sonuçları. 2008). uluslararası sağlık turizminin ilgisini çekecek uluslararası tanınmayı elde etmek amacıyla uluslararası işbirliğini geliştirerek. bölgesel farklar veya il farklarının gözlemine dayalıdır. disiplin ve maliyet etkinliğin teşkil edilmesine yardımcı olmalıdır.SDP için yol gösterici ilkeler. (hane halkı anketi verilerine dayalı birkaç gösterge haricinde) cinsiyet. kamu sektöründe hesap verebilirlik. Örneğin. Bu amaçlar. DSÖ Genel Direktörü’nün Küresel Sigara ile Mücadele 2010 Yılı Özel Ödülü’nü almıştır. merkeziyetçilikten uzaklaşma ve rekabetçiliktir. Tallinn Şartı: Sağlık ve Refah için Sağlık Sistemleri (DSÖ. uluslararası kalkınmayı destekleyerek ve Türk sektöründe sağlanan kalite iyileşmesini devam ettirerek bu hususta Türkiye’de ve uluslararası alanda liderlik yapma ihtiyacının farkındadır. Kamu mali yönetiminin yeniden yapılandırılması. en üst düzeyde güçlü taahhüt gösterilmesiyle sağlanmıştır –2010 yılında Sayın Başbakan Recep Tayyip Erdoğan. bazı göstergelerin toplanmasını çok zorlaştıran bilgi sistemindeki parçalı yapının ve boşlukların altını çizmiştir. insan odaklı bir yaklaşım. Türkiye SSPD raporunu hazırlama süreci. çoğulculuk. Sağlık Bakanlığı. Sağlık Bakanlığı. kaynakların daha verimli tahsisi ve kullanımını sağlamak üzere sağlık hizmetlerinin sunumunun ve finansmanının ayrılması ve teknik verimliliği iyileştirmek ve yönetimi güçlendirmek üzere kamu hastanelerine yönelik mali ve idari özerkliğin artırılması vasıtasıyla yönetim mekanizmalarında radikal bir yeniden yapılanma olmasını öngörmektedir. tüm sektörlerde sağlık sorumluluğuna dair farkındalığı artırmanın ve iyileşmiş sağlığa doğru sektörler arası eyleme liderlik etmenin öneminin farkındadır. mali şeffaflık. SDP’nin iki fazı esnasında büyük yatırımların yapıldığı Türkiye’de bu durum çok net biçimde görülmektedir ve Sağlık Bakanlığı performansa dayalı bütçelemenin uygulanması için pilot bir kuruluştur. güçler ayrımı. Yukarıdaki sınırlı ama önemli gözlemlerde belirlenen sağlık ve cinsiyet borçluklarını ele almak amacıyla kapsamlı bir sağlık ve cinsiyet eşitliği sürveyans sisteminin kurulmasının gerektiği tavsiye edilmektedir (CSDH. 2008)’nin temel mesajı ile sağlık harcamalarına yönelik kamu taahhüdünü sürdürme yeterliği arasında çok önemli bir bağlantı bulunmaktadır – sağlık sistemlerinin iyi performans göstermesi gerekir. Sağlık Bakanlığı performansa dayalı bütçeleme ve Stratejik Planlama faaliyetlerini başlatmış olan pilot kuruluşlardan biridir. Bu SSPD’ye yönelik olarak yapılan dağıtım analizinin büyük kısmı. tütün kontrolü alanında kapalı alanlarda sigara içilmesinin tamamen yasaklanması ve tütün ürünlerindeki verginin artırılması gibi önemli adımlar hali hazırda uygulamaya geçirilmiştir. Sağlık Bakanlığı’nın görev ve sorumluluklarının “daha çok yönlendiren ve daha az kürek çeken” şeklinde yeniden tanımlanması. gelir dilimi veya eğitime göre ayrıştırmak mümkün olmamıştır.

bu çalışma göstermektedir ki hizmet alımı uygulamaları destek hizmetlerden hastanelerin idari ve klinik işlevlerine doğru yayılmaktadır. Sağlık Bakanlığı hastanelerinin satın aldığı hizmetlerin sıklığı. Younis’tir. Recep Akdag. Hakan Oguz Ari. Hasan Gokhun Oncul. ulusal ve uluslararası kuruluşlar için kuşkusuz yeni pazar fırsatları ortaya çıkacaktır. eğer Türk hizmet firmaları hızlı bir biçimde kendilerini hastaneler için cazip hale getirmezlerse kimse diğer ülkelerden hizmet firmalarının sağlık piyasasına girmelerine şaşırmamalıdır. Sağlıkta Dönüşüm Programı’nın ayrı bir prensibidir. Sağlık Bakanlığı hastanelerinde destek hizmetlerin satın alınmasına kıyasla ana hizmetlerin satın alınmasına daha az rastlanmaktadır. Burada yapılan çalışmanın temel amacı Türkiye’de Sağlık bakanlığı hastanelerindeki hizmet alımı uygulamalarını tanımlamaktır. Sahin Kavuncubasi. Almanya’daki vaka ile de ilişkili bir biçimde. Hakkı Gursoz. Lakin klinik hizmetlerin satın alınmasının hızla büyümesi beklenebilir çünkü Sağlık Bakanlığı hizmette devamlılık ilkesinden hareketle yöneticileri hastane içinde hastaların tüm ihtiyaçlarını karşılamaya yönlendirmektedir. Yazarları Salih Mollahaliloglu. Bu stratejinin yüksek kalitedeki hizmetleri en düşük fiyatlarla sunmada kamu ve özel hastaneler arasında bir işbirliği tesis etmesi beklenebilir. teşhis ve tedavi hizmetlerinin hizmet alımı genişlemektedir. hastaneler hastaları Türkiye’nin çoğunlukla büyük şehirlerinde olan ikinci ya da üçüncü basamak hastanelerine sevk etmek yerine kendi hastalarına uzmanlık hizmetlerini hizmet alımı yoluyla sağlamalıdırlar. Journal of Healthcare Finance. Outsourcing Profile in the Turkish Health Care System. türü ve muhtevası son on yılda kayda değer bir biçimde artmıştır ve tahminlere göre de artmaya devam etmektedir. Ismail Agirbas. Sağlık Bakanlığı Türkiye’de bir Kamu-Özel Ortaklığı stratejisi uygulamayı planlamaktadır. and Mustafa Z. 341 . Bu nedenle. Hizmet alımı uygulamalarındaki mevcut gidişat göstermektedir ki. 2009 Türk Sağlık Sisteminde Kurum Dışından Hizmet Alımı Uygulamaları Türk Sağlık Sistemi’nde Kurum Dışından Hizmet Alımı konulu bu makale 2009 yılında Journal of Healthcare Finance’de yayınlanmıştır.B. Diğer çalışmaların sonuçları ile de uyumlu olacak biçimde. Diğer yandan. Augurzky ve Scheuer’in de not ettiği gibi. Makaleler 1. Sonuçlar ve Politika Üzerindeki Etkileri: Bu çalışmanın temel amacı Türkiye’de Sağlık Bakanlığı hastanelerindeki hizmet alımı uygulamalarını tanımlamaktır. KÖO hastalara yüksek maliyetli ve düşük hacimli hizmetleri sunma noktasında hizmet alımı için kolaylaştırıcı ve hızlandırıcı olabilir. Hizmette devamlılık politikasına göre. Özetle. hizmet alımı hastane yöneticileri için cazip bir seçenek haline gelmektedir.

DBT.2. Lakin. 2002 yılında yaşanan hükümet politikalarındaki değişim ve Aşı Danışma Kurulu ile yakın işbirliği Bağışıklama Programında sadece aşıların kalitesi ve aşılama oranları noktasında değil kapsanan patojenlerin sayısı itibarıyla da iyileşme meydana getirmiştir. Hali hazırda Türkiye’nin bağışıklama programı diğer Avrupa ülkelerine eşit ya da daha iyi bir konumdadır. Recent Improvements in the Turkish Childhood National Immunization Program. Çocuk Felci ve Polio gibi temel aşıları içermekte idi. Prof.Dr. aşılamayı devletin sağlık politikalarının önceliği ve değişmez bir parçası haline getirmek sürdürülebilirlik için bir gerekliliktir. Bununla beraber. Sağlık Bakanlığı tarafından yürütülen Türk Bağışıklama Programı 2005 yılına kadar BCG. Özet: Çocukluk Çağı Ulusal Bağışıklama Programı temel sağlık hizmetlerinin ana unsurlarından bir tanesidir ve ulusal sağlık durumuna dair önemli bir rolü vardır. Türkiye’nin çocukluk çağı bağışıklama programına ilişkin tespit ve değerlendirmelere yer verilmektedir. Politik kararlılık. Mehmet Ceyhan tarafından kaleme alınmıştır. çok sektörlü işbirliği ve farkındalılık hayati konulardır. 2010 Türkiye Çocukluk Çağı Ulusal Bağışıklama Programındaki Son Gelişmeler Makale 2010 yılında Turkish Journal of Pediatrics’te yayınlanmıştır. The Turkish Journal of Pediatrics. 342 .

yanıt verebilirlikte ve adil finansmandaki açıkların kapatılmasında da bu değişim ve dönüşüm yaşandı. şu anda orta gelirli ülkelerde duyulmamış bir hız ve düzeyde sağlık çıktılarını iyileştiren ve sağlıkla ilgili bin yıl kalkınma hedeflerini 2015 son tarihinden önce yakalayacak bir başarı öyküsü olarak bahsedilmekte ve bu öyküye işaret edilmektedir. Özet: “Yaklaşık on yıl önce. diğer yüksek orta gelirli ülkeler tarafından da geri kalmış olarak değerlendirilmekteydi. 17 hava ambulansı yüksek riskli gebeleri ve hasta çocukları daha donanımlı kent kuruluşlarına taşıyarak coğrafi olarak uzak bölgelerde rutin hizmetler sunmaktadır. Genel sigorta kapsamı yüksek düzeyde politik kararlılığın bir sonucu olarak sağlanmıştır. İlave 111. 2011 Türkiye’de Sağlık Hizmetleri: Geri Kalmışlıktan Liderliğe Bu analiz yazısı Enis Barış. 343 . Yetersiz hizmet alan bölgelerde önleme ve temel sağlık hizmetlerinin yaygınlaştırılmasına tahsis edilen bütçe de reel oranda %58 artmıştır.3. Genellikle Türkiye’den. Tüm vatandaşların sağlık hizmetlerine eşit erişimine ilişkin anayasal haklar ve gerçekler arasında fark bulunmaktaydı. Açık bir ders. Türkiye’de sağlık sistemi sadece Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD)’nün diğer ülkeleri tarafından değil. Salih Mollahaliloğlu ve Sabahattin Aydın tarafından kaleme alınmış ve 2011 yılı Mart ayında British Medical Journal’da yayınlanmıştır. yalnızca OECD’nin geri kalanının ve Avrupa Birliği’nin olumlu kıyaslaması açısından değil. sağlık sistemlerine yatırım yapılması ihtiyacıdır. Sağlık sistemlerine yatırım yaparak bu kadar kısa bir süre içinde sağlık çıktılarının iyileştirilmesinin gerçekten mümkün olabileceğine dair giderek artan uluslararası kabul de aynı oranda önemlidir. önemli idi.7 olmak üzere kamu sağlık bütçesinin büyük bir kısmını yatırıma tahsis etmektedir.000 sağlık çalışanı istihdam edilmiştir. Sağlık. OECD ülkeleri arasında Türkiye. Bugün. aynı zamanda sağlık çıktılarında. Bugün yıkıcı sağlık harcamaları. BMJ. Yakın tarihli Türkiye deneyimi. ama yine de politik gündemde nadiren ele alınmaktaydı. şehirlerin yanı sıra kırsal kesimde de hizmet vermektedir. Türk halkının yalnızca %0.4’ünü yoksullaştırmaktadır. 112 acil telefon hattı. 2003 yılında başlatılan Sağlıkta Dönüşüm Programı’nı anlatacağız. yaklaşık %7. diğer yüksek orta gelirli ülkeler için en az üç ders sağlamaktadır. Türkiye’de sağlık sistemi dönüşüm geçirdi. Healthcare in Turkey: from laggard to leader. bir yetersizlik öyküsü aksine. artık sadece bir özlem değildir. (OECD ülkelerinde %4.” Başarılar ve Dersler: Türkiye’de herkes için sağlık. başarılarının arkasındaki sebepleri inceleyeceğiz ve alınan dersleri paylaşacağız.2 ortalama).

000 km yol kat ettikleri ve çoğu kez yılda bir defadan fazla olmak üzere tüm 81 ili ziyaret ettikleri kaydedilmiştir. Ayrıca 2008 yılında kızamık bağışıklama oranı. ulusal ve uluslararası tahminler arasındaki büyük farklara son vermiş olup gelecek ilerlemenin hangi alanlara yöneleceğine de ışık tutmaktadır. annelerin ve çocuklarının düzenli olarak sağlık kuruluşlarını ziyaret etmeleri için her ay hamile kadınlara 17 TL ödenmek suretiyle koşullu nakit transferi uygulaması ve buna ek olarak doğumlarını kamu hastanelerinde yapmaları halinde yaklaşık 55TL ek ödeme uygulamasını başlatmıştır. şu anda.Sağlık iş gücü artık en yoksullar arasında hizmete erişimde eşitsizliğin azaltılmasının sağlanması ile sonuçlanan daha eşit dağılıma sahiptir. hamilelerin. Bunun sonucunda kızamık vaka sayısı.9 iken. 2002 yılında %82 iken %96’ya yükselmiştir. Bir perspektif değişikliği hastayı veya vatandaşı tüm politika hedeflerinin ve performans değerlendirmesinin merkezine yerleştirmiştir.509 iken 2008 yılında yalnızca 4 vaka olarak kaydedilmiştir. tercihlerinin ve hasta memnuniyetinin referans alınması. 2004 yılında Türkiye. performansa dayalı olan ve düzenli olarak hasta memnuniyeti anketleriyle ölçülen çeşitli ek ödeme planlarının göstergeleri olarak devreye sokulmuştur. raporlarda ve halka açık konuşmalarda açık bir şekilde yer almıştır. politika belgelerinde. 2006 yılında tüm ülke genelinde gerçekleştirilen anne ölümlerine dair bir anket. Üçüncü ders değerlerin ve kılavuz ilkelerin belirlenmesi için vizyon ve liderliğin önemi ve politika uygulaması ile kararlılığın sürdürülmesidir. ehil sağlık personeli tarafından gerçekleştirilen doğumlar ve kızamık bağışıklama kapsamı açısından 1:1’dir. 2001 yılında 30.7’ye yükselmiştir. Ekim 2008 tarihinde programın başlamasından bu yana yaklaşık 7000 gebe ücretsiz doğum öncesi hizmetten yararlanmıştır. Bunun sonucunda en az 4 doğum öncesi kontrole müracaat eden gebe sayısı 2003 yılında %53. artık rutin hâle gelmiştir. Son olarak. düzenli hasta anketleri başladığından bu yana en yüksek düzeye ulaşmış olup hizmetten yararlanma oranı tüm zamanların en yüksek seviyesine ulaşmıştır. kimi zaman bizzat Sağlık Bakanınca. Hastaların ihtiyaçlarının. Ayrıca bunlar. Halkın memnuniyeti. Uzak alanlarda yaşayan hamile kadınlara doğumdan bir ay öncesine kadar şehirlerde ücretsiz konaklama hizmeti sunulmaktadır. İkinci ve daha geri plandaki ders ise sosyo-kültürel engellerin azaltılması ve finansal teşvikler sunulmasıyla zaruri sağlık hizmetlerine talebin teşvik edilmesinin önemidir. Ölüm sebebinin belirlenmesi ve düzeltici önlemlerin alınması amacıyla tüm anne ölümleri. Ayrıca ehil sağlık personeli tarafından gerçekleştirilen doğumların oranı da %83’den %91. artık incelenmektedir. Yerinde incelemeler.3’e yükselmiştir. bunlara cevap vermek için sürekli olarak incelenmesi ve değerlendirilmesi. 344 . Bu bağlamda Bakan ve saha koordinatörlerinin 600. kalitesinin ve zamanlılığının iyileştirilmesine önemli yatırım yapılmaktadır. Kırsal/kentsel ve zengin/yoksul arasındaki oranlar. 2008 yılında %73. hane halkı ve kullanıcı anketleri ile tamamlanmak suretiyle veri elde edilebilirliğinin.

Artık önemli zorluk. Bunlar diğer OECD ve AB üye ülkelerinin bugün karşı karşıya oldukları sorunlarla aynı sorunlardır. giderek artan iddialı vatandaşlık. demokratik ve çoğulcu devlet yapısına bağlı olarak değişen ihtiyaçlar ve tercihlere nasıl adapte edileceğidir. sağlıklı davranış. Tüm bu faktörler çok daha iyi hâle gelen sağlık sisteminin. Ülkenin özellikle Batı kesiminde yaşayan ve hızla yaşlanan nüfus. Örneğin.Bitmemiş Gündem: Beşeri kalkınmada iyileştirme ve fırsat eşitliğinde eş zamanlı iyileşme olmadan sağlık sistemleri. Okula daha az gitmeleri. zaruri hizmetler için genel sağlık kapsamını sağlayabilmiş ve sağlık çıktılarını önemli ölçüde iyileştirmiştir. tüm aile ve toplum temelli temel sağlık hizmetlerinde hastalık önleme ve sağlık teşviki hizmetlerinin oluşturulması. iyileşen erişime dayalı olarak hâlihazırda hizmetleri daha sık kullanmakta. 345 . sağlıksız yaşam biçimleri nedeniyle bulaşıcı olmayan hastalıklar artış göstermektedir: Türkler hâlâ sigara içmekte ve hızla kentleşmeye bağlı olarak fiziksel açıdan daha az aktif ve daha obez hâle gelmektedir. daha komplike bir sağlık sisteminin nasıl doğru yöne yönlendirileceği ve verimlilik ve finansal sürdürülebilirliği iyileştirirken. kadınların ve kızların öğretim ve çalışma hayatına daha az katılmasına bağlı olarak geniş bir cinsiyet farkı devam etmektedir. Bu husus. Beliren sorunlar artık daha programatik ve daha az yapısaldır. değişmekte olan sağlık ve sağlık hizmeti ihtiyaçlarına sürekli olarak adapte olması gerektiği anlamına gelmektedir. Sonuç: Sadece yedi yıl içinde Türkiye’de Sağlıkta Dönüşüm Programı. daha kaliteli hizmet ve daha kullanıcı dostu bakım talep etmektedir. sağlıklı yaşam ve yaşlanma ile ilgili halkın bilgisinin iyileştirilmesi. tek başına sağlığı iyileştirmek için çok da fazla bir şey yapamayabilir. Sosyoekonomik farklılıklara bakılmaksızın. başta sağlığın çevresel ve davranışsal belirleyicileri ile ilgili olmak üzere sağlığın tüm politikalara dâhil edilmesi. gelir eşitsizliğinin arttığı ve okuma yazma oranının henüz tam olarak evrenselliğe ulaşmadığı Türkiye için de kısmen geçerlidir (Tablo 2).

M. B. Yüksel. Ceyhan. mantıksal elektronik sağlık kaydı yapısının tasarlanması ve elektronik sağlık kayıtlarında ortak enformasyonun yeniden kullanılmasının artırılması için kullanılmıştır. Haziran 2010 tarihinde kamu hastanelerinin %99’u ve özel hastanelerin ve üniversite hastanelerinin %71’i hasta elektronik sağlık kayıtlarının günlük beslemeleri ile USES-T’ ye bağlanmıştır. Akdağ tarafından kaleme alınmış ve 2011 yılında Journal Methods of Information in Medicine’da yayınlanmıştır. Sonuçlar: USES-T 15 Ocak 2009 tarihinde hizmete girmiştir. E. Yöntemler: UN/CEFACT Çekirdek Bileşenlerin Teknik Özellikleri Metodolojisi. hastaların elektronik sağlık kayıtlarına erişebilecektir. İlk olarak. elektronik sağlık kayıtlarının paylaşılması için ülke genelinde bir altyapı olan Türkiye Ulusal Sağlık Enformasyon Sistemi’nin geliştirilmesinde kullanılan teknikleri anlatmaktır. Mollahaliloğlu. Uygulamanın ikinci aşamasında ve yasal çerçeve tamamlandığında. USES-T ile sağlayıcı temelli çözümlerin hızla sağlam bir şekilde entegrasyonunu geliştirmiştir. Electronic Health Record Interoperability as Realized in the Turkish Health Information System. şu sıralar geliştirilmekte olan kişisel sağlık kayıt sistemi ile uygun hasta rızası mekanizmaları kullanılır hâle gelecektir. Atbakan ve R. Bu durumda da ikinci ve üçüncü basamak sağlık hizmetleri sistemindeki sağlık hizmeti çalışanları. S. Dogaç. Z. yalnızca pratisyen hekimler hastalarının elektronik sağlık kayıtlarına erişebilmektedir. 346 . bir otomatik test platformu aracılığıyla sağlayıcı temelli hastane enformasyon sistemlerinin USES-T ile uygunluğu ve birlikte işlerliğinin kapsamlı testi. A. daha komplike elektronik sağlık kaydı şemalarının geliştirilmesi ve bu şemaların anlaşılmasını kolaylaştıran UN/ CEFACT CCTS yaklaşımı uygulanmıştır. Özet: Hedefler: Bu çalışmanın hedefi.4. Yazı Türkiye Ulusal Sağlık Enformasyon Sistemi’nin (USES-T) gelişimini konu edinmektedir. Sonuç: USES-T’nin başarılı şekilde uygulanmasına bir dizi faktör etki etmiştir. Eryılmaz. Hülür. 72 milyon Türk vatandaşının 43 milyonu için hâlihazırda USES-T’ de elektronik sağlık kaydı oluşturulmuştur. 2011 Türkiye Sağlık Enformasyon Sistemlerinde Gerçekleştirildiği Üzere Elektronik Sağlık Kayıtlarının Birlikte Çalışabilirliği Bu yazı A. Avcı. Son olarak. tüm paydaşlar spesifik standartları kabul etmiştir. Journal Methods of Information in Medicine. Şu anda. Ü. İkinci olarak.

bu işbirliği neticesinde bugüne kadar elde edilen ilerlemeleri göstermek ve Türkiye’nin genel sağlık sigortası kapsamına erişmesi. Mektupta NICE ile Türk Sağlık Bakanlığı’nın 2008 yılından bu tarafa birlikte çalışmakta olduğu. 347 . Sağlık sonuçlarını iyileştirmek ve maliyet–etkili ve kanıta dayalı sağlık politikaları üretmek isteyen liderleri ve karar vericileri desteklemek amacıyla tertiplenen bu konferansa tecrübe paylaşımı için NICE ve BMJ tarafından Sayın Bakanımız ana konuşmacı olarak davet edilmektedir. Mektuplar 1. NICE Direktörü Sir Andrew Dillon’un Mektubu National Institute for Health and Clinical Excellence (NICE) Direktörü Sir Andrew Dillon’un Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanı Prof. kanıta dayalı sağlık politikası yapması gibi konularda küresel ölçekte bir farkındalılık oluşturmak adına bu konferansın bir vesile olabileceği belirtilmiştir.C. Türkiye modelinin vatandaşlarına daha kaliteli ve etkili bir sağlık hizmeti sunma çabaları olan ve benzer güçlükleri yaşayan birçok ülkeye uyacağı ifade edilmektedir.Dr. Recep Akdağ’a gönderdiği 20 Aralık 2010 tarihli bir mektupta Sayın Bakanımıza “Global Health 2011 – Policy for Sustainable and Effective Healthcare” konulu uluslar arası konferansta ana konuşmacı olma yönünde davet yapılmıştır.

sigara içme oranları ve aşılama kapsamı gibi alanlarda çok etkileyici iyileşmeler meydana getirmektedir.2. DSÖ Genel Direktörü Sayın Dr. süregelen işbirliğimizin devamını diliyorum. Bu Hükümetin toplumun sağlığına yönelik olarak ortaya koyduğu güçlü taahhütlerin bir delilidir.” 348 . … DSÖ’nün hali hazırda Türk Hükümeti ile var olan mükemmel ilişkilerini ve şahsınızın küresel sağlık konularındaki kişisel gayretini takdirle karşılıyor. Chan’in Mektubu Dünya Sağlık Örgütü Genel Direktörü Sayın Margaret Chan Sayın Bakanımıza gönderdiği 4 Mayıs 2011 tarihli mektubunda özetle şunları söylemektedir: “Sayın Bakan. 2003 yılında temel halk sağlığı sorunlarına yönelik olarak uygulamaya başlanan “Sağlıkta Dönüşüm Programı” özellikle anne ve bebek ölüm hızları. Değişik vesilelerle ülkenizi ziyaret etme fırsatı buldum. Bu ziyaretler esnasında Türkiye’nin son 8-10 yılda sağlık alanında elde ettiği sıra dışı ilerlemeden çok etkilendim.

Türkiye Sağlık Sistemi Performans Değerlendirmesi konulu çalışmanın yönetici raporunu okudum. sağlık çalışanlarına teşvikler sağlamak ve temel sağlık hizmetleri için talebi teşvik etmek (özendirmek) olarak özetlenebilir. Bu vesile ile ulusal sağlık sisteminizde gerçekleştirdiğiniz sağlık sonuçlarında. DSÖ Avrupa Bölgesi Direktörü Sayın Zsuzsanna Jakap’ın Mektubu Dünya Sağlık Örgütü Avrupa Bölgesi Direktörü Sayın Zsuzsanna Jakap Sayın Bakanımıza gönderdiği 4 Mayıs 2011 tarihli mektubunda özetle şunları söylemektedir: “Sayın Bakan. sağlık sistemlerine yapılan yatırım.. 349 . Bu çok aşikar ki. sağlığın teşviki ve sektörler arası işbirliğinin geliştirilmesi de daima hatırda tutulmuştur.. etkilikte ve kullanımda belirgin iyileşmeler meydana getiren köklü reformlar için saygı ve minnettarlığımı belirtmek isterim. Bunlar. Türkiye Talin Şartında ortaya konan prensipleri ve değerleri hayata geçirmiş. Bu başarı hikâyesi bir takım tedbirlerin bir bileşimi olarak husule gelmiştir. Bu arada sağlığı korumanın önemi.3. . Talin Şartı’nın takip raporlarında Türkiye tecrübesine yer vermemiz adına mektubumun ekinde belirtmiş olduğum bu başarıları siz de doğrularsanız çok memnun olurum.

Hükümetin politik gündemine “iyi olma ve sağlığı” taşıdığı için Sağlık Bakanı’nın kararlılığına ve güçlü vizyonuna teşekkür ederim. Hakikaten. Bunun için uyumlu bir birliktelik ve kapsamlı bir yaklaşım gerekmektedir. diğerlerinin yanında sağlık sistemlerini daha da güçlendirmenin yolu bir ilk temas noktası olarak ve diğer basamaklara ayaktan hasta başvuru oranlarını dengeleyici olarak birinci basamağın kullanımıdır. temel sağlık kazanımları ve Türkiye için hala belirgin olan sağlık ve cinsiyet farklarının azaltılması tek başına sağlık sektörü ile başarılamaz. Sağlık reform programı dikkate değer ölçüde kısa bir zamanda uygulanmıştır. Bu sayede.” 350 . Bu sadece “Sağlık ve Refah İçin Talin Şartını” uygulamakla kalmıyor.Ayrı ayrı ele alındığında her politik tedbir önemlidir ancak Türkiye modelindeki temel özellik tüm bunların birbiri ile tutarlı ve koordineli olmasıdır. İlave olarak. süre giden izleme için sağlam kanıt temellerinin oluşturulması. Türkiye’nin eşsiz ve değerli tecrübeleri DSÖ’nün diğer üye ülkeleri ile de paylaşılabilecektir. Türkiye anlamıştır ki. Türkiye’de sağlık sisteminin dönüşümü örnek teşkil edecek niteliktedir. Bu reformların sonuçlarının ve elde edilen tecrübelerin dokümante edilmesi bunun için de bilgi sistemlerinin geliştirilmesi. derinlemesine analizler ve sürekli gelişim noktalarında DSÖ gerek Sağlık Bakanlığı ile gerekse de daha geniş ölçekte Türk Hükümeti ile ortak çalışma istek ve arzusundadır. bir adım daha ileriye giderek Dünya Sağlık Örgütü Avrupa Bölgesince geliştirilmekte olan “Yeni Avrupa Sağlık Politikası. Bulaşıcı olamayan hastalıkların tüm bölgede büyüyen epidemisi ile mücadelenin öneminin farkındayız. Bu köklü reform süreci sadece en üst düzeyde politik kararlılıkla başarılabilirdi. Sağlık 2020” nin değer ve ilkelerini de yansıtmaktadır.

3. Büyük çaplı ve kapsamlı bir reform programı olan Türkiye Sağlıkta Dönüşüm Programında bu husus hassasiyetle göz önüne alınmış ve reformları farklı açılardan değerlendiren bilimsel çalışmalar planlanmıştır. Sağlıkta Dönüşüm Programı ile İlgili Diğer Bilimsel Değerlendirmeler İyi tasarlanmış program ve projelerde en az planlama ve uygulama kadar izleme ve değerlendirme de önem taşır. 351 . Bu çalışmalar Bakanlığımız Birimlerinin desteğinde alanında uzman akademisyenlerce yürütülmektedir. Bir kısmı tamamlanmış bir kısmı da halen devam etmekte olan bu çalışmalara ilişkin takip cetveli bir sonraki sayfada sunulmuştur.

TÜRKİYE’DE YÖNETİMİ VE SONUÇLARI ● ● 2 SAĞLIK ACİL YARDIM HİZMETLERİNİN ORGANİZASYONU VE GELİŞİMİ ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● 3 ULUSAL BAĞIŞIKLAMA PROGRAMININ GELİŞİMİ VE SONUÇLARI 4 LOT TEKNİĞİ İLE AİLE HEKİMLİĞİ OLAN VE OLMAYAN İLLERDE AŞILAMA ORANLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● 5 AİLE HEKİMLİĞİ UYGULANAN VE UYGULANMAYAN İLLERDE KORUYUCU SAĞLIK HİZMETLERİNE YAKLAŞIM 6 KIRIM KONGO KANAMALI ATEŞİ (KKKA) HASTALIĞI YAYGINLIĞI. RİSKİ VE YÖNETİMİ 7 TÜRKİYE’DE BULAŞICI HASTALIKLARIN KONTROLÜ 8 PANDEMİ HAZIRLIĞI VE YÖNETİMİ ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● 9 KAMU AĞIZ DİŞ SAĞLIĞI HİZMETLERİNE ERİŞİM VE ADSM HİZMETLERİNİN YAYGINLAŞTIRILMASI 10 KAMU HASTANELERİNE YENİ YAKLAŞIM VE SONUÇLARI ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● 11 HASTANELERDE YENİDEN YATIŞLARIN (READMİSSİON) DEĞERLENDİRİLMESİ 12 PERFORMANSA DAYALI ÖDEMELERİN (PDÖ) BİRİNCİ BASAMAK VE HASTANE HİZMETLERİNE ETKİSİ 13 KAMUDA TIBBİ MALZEME YÖNETİMİ 14 YENİ DOĞAN YOĞUN BAKIM HİZMETLERİNİN ORGANİZASYONU VE GELİŞİMİ ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● 15 16 17 ANNE ÖLÜMLERİNİN AZALTILMASINA YÖNELİK UYGULANAN POLİTİKALAR VE SONUÇLARI BEŞ YAŞ ALTI ÇOCUK ÖLÜMLERİNİN AZALTILMASINA YÖNELİK UYGULANAN POLİTİKALAR VE SONUÇLARI ANNE VE ÇOCUK SAĞLIĞI ALANINDA GELİŞTİRİLEN MÜDAHALELERİN DEĞERLENDİRİLMESİ .352 İHALE AŞAMASI FİNAL RAPOR SÖZLEŞME AŞAMASI BAŞLANGIÇ BAŞLANGIÇ RAPORU RAPORU GERİBİLDİRİM AŞAMASI BAŞLANGIÇ RAPORU ONAYLANMASI MAKALE ONAY FİNAL FİNAL RAPORU RAPORU GERİBİLDİRİM ONAYLANMASI AŞAMASI MAKALE YAYIN KABUL AŞAMASI SDP ÖLÇME DEĞERLENDİRME ÇALIŞMALARI TAKİP FORMU SIRA NO PROJE 1 TÜTÜN KONTROL PROGRAMI.

16 ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● 17 SONUÇLARI BEŞ YAŞ ALTI ÇOCUK ÖLÜMLERİNİN AZALTILMASINA YÖNELİK UYGULANAN POLİTİKALAR VE SONUÇLARI ANNE VE ÇOCUK SAĞLIĞI ALANINDA GELİŞTİRİLEN MÜDAHALELERİN DEĞERLENDİRİLMESİ 18 TÜRKİYE’NİN NÜFUS VE SAĞLIK AÇISINDAN GELİŞİMİ 19 SEZERYAN DOĞUMLARDA MEVCUT DURUM VE AZALTILMASI ÇALIŞMALARI ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● 20 VATANDAŞIN SAĞLIKTA DÖNÜŞÜM PROGRAMINA (SDP) BAKIŞI. SDP KAPSAMINDA SAĞLIK BAKANLIĞINA VE HİZMETLERİNE BAKIŞI 21 HASTANELERDE HASTA MEMNUNİYETİNİN ÖLÇÜMÜ 22 İLAÇTA GERİ ÖDEME VE FİYAT POLİTİKALARI 23 TIBBİ CİHAZDA PİYASA GÖZETİMİ VE DENETİM MEKANİZMALARININ DEĞERLENDİRİLMESİ ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● 24 SAĞLIK HİZMETLERİNDE YOLSUZLUKLA MÜCADELE 25 SAĞLIKTA HASTA.SAĞLIK PERSONELİ İLİŞKİLERİ VE İLETİŞİM 26 TÜRKİYE’DE TIP VE SAĞLIK EĞİTİMİ ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● 27 HASTANE ENFEKSİYONLARINI KONTROL ÇALIŞMALARI 28 KANSER KAYIT VE TARAMA PROGRAMLARI İLE KETEM’ LERİN ROLÜ 29 SITMAYLA SAVAŞ PROGRAMI ● ● 30 VEREMLE SAVAŞ PROGRAMI 31 TÜRKİYE’DE SAĞLIK BİLİŞİM SİSTEMİ ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● 32 SAĞLIKTA ULUSLARARASI YARDIM PROGRAMLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ 33 SAĞLIKTA DÖNÜŞÜM PROGRAMININ FİNANSAL SÜRDÜRÜLEBİLİRLİĞİ ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● 34 GLOBAL BÜTÇELEMENİN HASTANE YÖNETİMİNE ETKİSİ 35 TÜRK SAĞLIK SİSTEMİNDE KURUM DIŞINDAN HİZMET ALIMI UYGULAMALARI ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● 353 .

.

SAĞLIKTA DÖNÜŞÜM PROGRAMI’NIN KRONOLOJİSİ .

356 .

357 . • Toplam Kalite Yönetimi’ni (TKY) SB’nda uygulamaya başladık.• Hastanelerde rehin kalmaya son verdik. • 112 Acil hizmetlerini tamamen ücretsiz hale getirdik. • Ücretsiz gezici sağlık hizmetlerini tüm kırsala yaygınlaştırmaya başladık. Böylece hekimlerin hastanelerde tam gün çalışmasını sağlayarak vatandaşlarımızın özel muayenehanelere gitme mecburiyetini büyük ölçüde azalttık. • Performansa dayalı ek ödeme sistemi getirdik. banyosu tuvaleti içinde olan oda sistemine geçmeye başladık. • Hastanelerde koğuş sisteminden. • Sağlık Bakanlığına bağlı tüm sağlık tesislerinde her hekime bir muayene odası uygulamasına başladık. • Vatandaşlarımızın sağlık sigortalarıyla özel hastaneler ve tıp merkezlerinden hizmet almasını sağladık.

• Şartlı nakit transferi uygulamasına başladık. • Hekim seçme hakkını SB hastanelerinde uygulamaya koyduk. yeşil kart alamadan hastalanan vatandaşlarımızın geçmişe dönük sağlık giderlerinin devlet tarafından karşılanmasını sağladık. • Müstahak olduğu halde. 358 . • Eğitim ve kuruluş işlemlerine 2003 yılında başlanan Ulusal Medikal Kurtarma Ekibi’nin (UMKE) kuruluş aşaması tamamlandı. • Bireysel performansa dayalı ödeme sistemini SB kuruluşlarında uygulamaya başladık. • Yeşil Kart sahiplerini ayakta tedavi kapsamına aldık. • Ücretsiz kanser tarama eğitim merkezleri (KETEM) açmaya başladık.• Bebeklere ve hamilelere ücretsiz demir ilacı ve D vitamini dağıtmaya başladık. • İlaçta Referans Fiyat Sistemi uygulamasına geçtik. • Mahrumiyet bölgeleri için sözleşmeli personel uygulaması getirdik. • Sağlık Bilgi İletişim Merkezi’ni (SABİM) hizmete soktuk.

359 . kamu sağlık hizmetlerinden faydalanabilmesini ve ilaçlarını istedikleri eczaneden alabilmelerini sağladık. • Düzce ilinde Aile Hekimliği pilot uygulamasını başlattık. • Bakanlığımıza bağlı tüm hastanelerde Hasta Hakları birimi kurduk. tıpkı diğer sigortalılar gibi. • Kurumsal kriterleri ve kalite kriterlerini SB kuruluşlarındaki performansa dayalı ek ödeme sistemine ekledik.• Kamu hastanelerini tek çatı altında birleştirerek 37 milyon SSK’lının kamu hastanelerinden hizmet almasını sağladık. • Yeşil kartlı vatandaşlarımızın.

• Kızamık. 360 . • Hipotiroidi Tarama Programını başlattık. • 5502 sayılı kanunun (Sosyal Güvenlik Kurumlarının entegrasyonu) uygulanmasına başladık. • Verem hastaları için Doğrudan Gözetimli Tedavi (DGT) uygulamasını tüm yurda yaygınlaştırdık.• SB hastaneleri için global bütçe uygulamasına başladık. kabakulak ve kızamıkçık aşılarını rutin aşılama programına dahil ettik. • Kamu Özel Ortaklığı (KÖO) Kanunu Meclis’te kabul edildi.

361 . • SSK ve Bağkur için SB Hastanesinden Üniversite hastanesine sevk zorunluluğunu kaldırdık. diş çekimi ve protezi. • Ambulans hizmetlerinin kışın erişimi zor alanlarda daha erişilebilir olması için kar paletli ambulans temin ettik. gözlük ve acil tedavi giderlerini ödeme kapsamına aldık. • SGK ile sözleşmeli hastanelerin yatan hastalar için ilaç ve tıbbi malzemeleri ücretsiz sağlaması uygulamasına başladık.• Tüm vatandaşlarımızın birinci basamak sağlık hizmetlerini ücretsiz almasını sağladık. • SGK ile sözleşmeli tüm SB hastaneleri. ilaç. • Kronik rahatsızlığı olan hastaların önce hekim onayı olmadan eczanede tekrar reçete yaptırabilmesini sağladık.10’a dayalı ayakta ve yatan hasta prosedürlerine yönelik toplu (sabit fiyat) ödemesi getirdik. • Yeşil kartlıların ayaktan tedavilerinde muayene. üniversite hastaneleri ve özel hastanelerde CPT ve ICD . tetkik-tahlil. • SGK ile sözleşmeli hastanelerin yatan hasta ilaç ve tıbbi malzemeleri (sigorta kapsamında) sağlaması ve hastadan ücret alırsa cezalandırılması uygulaması getirdik.

• Hava ambulans sistemini uygulamaya koyduk. • 18 yaşın altındaki tüm nüfusu ve eğitim görenleri sosyal güvence aranmaksızın GSS kapsamına aldık. yenidoğan. • SSK’lı ve Bağ-Kur’luların sağlık hizmeti alabilmeleri için prim ödeme süresini 30 güne indirdik. kanser.• Acil ve yoğun bakım tedavilerini kamu ve özel tüm hastanelerde ücretsiz vermeye başladık. • Sağlığın Teşviki ve Geliştirilmesi Programı’nı başlattık. • Ulaşım problemi olan yerlerde anne adaylarını doğum öncesi misafir ederek sağlıklı doğum yapmalarını sağlamak amacıyla Misafir Anne Projesini başlattık. • Pentavalan aşıları rutin bağışıklama programına aldık. • Yurt içinde tedavisi mümkün olmayan hastalıklarda tüm sigortalılar için yurtdışında tedavi olabilme imkanını getirdik. organ nakilleri. • Açık ve kapalı kamu alanlarında sigara içilmesini yasaklayan Tütün Ürünlerinin Zararlarının Önlenmesi ve Kontrolü hakkında kanun Mecliste kabul edildi. • Toplum temelli ruh sağlığı hizmetlerini başlattık. doğumsal anomaliler. 362 . salgın hastalık. diyaliz ve kalp damar cerrahisi işlemleri. • Özel hastanelerde aşağıdaki hizmetlerden ilave ücret alınmamasını sağladık: Yanık. • Sigortalı olsun veya olmasın herkesin acil durumlarda. iş kazası ve meslek hastalığı durumlarında her türlü sağlık yardımlarından ücretsiz yararlanmasını sağladık. • Biyotinidaz tarama programını başlattık. • Özel sağlık tesislerinin hekim ve bazı tıbbi cihaz planlamalarının Bakanlığımız tarafından düzenlenmesine başladık.

363 . ürünün fiyatı mevcut fiyatın %66’ sını geçemez (hem orijinal hem de jenerik ürün için)” kuralını getirdik. • Eczane bulunmayan kırsal bölgelerde yaşayan halkın ilaca ulaşımını kolaylaştırmak için mobil eczane uygulamasını başlattık.• İlaç Takip Sistemi (İTS) pilot uygulamasına başladık. • “Orijinal bir ürünün jeneriği piyasaya çıktığında. • Merkezi Hastane Randevu Sistemi (MHRS) pilot uygulamasına başladık.

• Evde sağlık hizmetleri vermeye başladık. • Teşhis İlişkili Gruplar (TİG) ödeme sistemini uygulamaya başladık. • Aile Hekimliği uygulamasını tüm yurda yaygınlaştırdık. 364 . • Yeşil Kartlı vatandaşlarımızın diş kanal ve dolgu tedavisi hizmetlerinden ücretsiz faydalanmalarını sağladık. • Hava ambulans filomuza uçak ambulanslarımızı dahil ettik. • İlaç Takip Sistemini (İTS) uygulamasın tüm yurda yaygınlaştırdık.• Yeşil kartlı vatandaşlarımızın özel hastanelerin acil servis ve yoğun bakım hizmetlerinden ücretsiz faydalanmalarını sağladık. • Bürokrasinin azaltılması ve idari basitleştirme çalışmalarına başladık. • Üniversite ve Sağlık personelinin tam gün çalışmasına dair Tam Gün Yasasını hazırladık.

SAĞLIKTA DÖNÜŞÜM DEVAM EDİYOR. ..

366 .

bürokrasinin ve kırtasiyeciliğin azaltılması. kaliteli. (D) ve (E) olmak üzere beş sınıfa ayrılacak. Kamu Hastane Birlikleri Kanunu Hizmetin yerinden yönetilmesi. Sağlık Bakanlığına bağlı ikinci ve üçüncü basamak sağlık kurumları (Ağız ve Diş Sağlığı Merkezleri de dahil il bünyesindeki tüm hastaneler) hasta ve çalışan memnuniyeti. hizmet altyapısı. organizasyonu. katılımcılığın sağlanması ve hizmetten faydalananlara en yakın yerde hesap verilebilir ve kolay erişilebilir bir yönetim mekanizması oluşturulması maksadıyla Kamu Hastane Birlikleri şeklinde bir yapılanmaya gidilmektedir. kolay erişilebilir şekilde sunulmasını sağlamak üzere kamu hastane birlikleri kurulması ve çalıştırılması ile ilgili esasları belirlenmiştir. Sağlık Bakanlığının bilgi. Bu Kapsamda Bakanlığımızca hazırlanan ve TBMM Plan ve Bütçe Komisyonunda kabul edilerek Genel Kurula sevkedilen Kamu Hastane Birlikleri Kanunu Tasarısı ile. Önümüzdeki Dönemde Yapacağımız Mevzuat Düzenlemeleri A. Yönetim kurulu birliğin karar organı olup oluşumunda mahalli talep ve beklentileri yansıtacak. kalite ve verimlilik gibi konularda Bakanlıkça değerlendirmeye tabi tutulacak ve puanlar verilecek. Altı aydan az. Vali •• Bakanlıkça belirlenen tıp öğrenimi görmüş bir üye. Birlikler il ölçeğinde kurulabileceği gibi. •• tarafından belirlenen bir üye. (B). Bu şartları taşıyanlar arasından Bakanlığın teklifi ve Bakanlar Kurulu kararı ile Birlik kurulabilecektir. bir yıldan fazla olmayan sürelerle değerlendirme yenilenecek ve bu puanlara göre hastaneler (A). yüksek lisans veya İl doktora öğrenimi yapmış bir üye ile yeminli mali müşavir veya serbest muhasebeci mali müşavir veya finans ve bankacılık sektöründen bir üye olmak üzere toplam iki üye. genel sekreterlik ve hastane yöneticiliklerinden oluşmaktadır. ikinci ve üçüncü basamak sağlık hizmetlerinin katılımcı. Bakanlar Kurulunun belirleyeceği illerde. halkın ihtiyaç ve beklentilerine uygun. hakkaniyete. Birliklerin organları yönetim kurulu. Birlikler kamu tüzel kişiliğini haiz ve Sağlık Bakanlığının ilgili kuruluşu statüsünde faaliyet göstereceklerdir. kaynakların etkin ve verimli kullanılması suretiyle. (C). sağlık sektöründen bir üye ve il sağlık müdürü veya yardımcıları arasından bir üye olmak üzere toplam üç üye. politika ve tecrübelerini yansıtacak temsilcilerine de yer verilmiştir. Yönetim kurulu birliğin en üst karar organıdır ve •• genel meclisi tarafından belirlenen hukuk alanında lisans. Birliğe dönüştürülecek hizmet alanında (E) sınıfı hastane bulunmaması kaydıyla ağırlıklı ortalaması (C) ve üzeri olan hastaneler grubu birliğe dönüştürülebilecektir. bununla beraber eğitimi ve mesleği itibarıyla katkı sağlayabilecek yerel temsilcilerinin yanısıra. 367 .1. büyük illerde birden çok birlik kurulması da mümkün kılınmaktadır.

Hastane hizmetleri. Bakanlık.•• Ticaret ve sanayi odası veya bunların ayrı kurulmuş olması halinde ticaret odası tarafından belirlenen yatırım ve işletme konusunda deneyimli bir üye olmak üzere. Bakanlığın ülke genelinde birlik hizmetlerini izleme-değerlendirme. idari hizmetler ve mali hizmetler olarak ayrılmakta. hukuki. strateji. Başarısız olanlar maiyetindeki ekibiyle birlikte görevden alınabilecektir. sağlık alanında mevzuat hazırlama. Bakanlıkça belirlenen hedef. Ekip çalışması öngörülmektedir. Hali hazırda hastanelerin başhekimin sorumluluğunda yürütülen idari. mali ve hukuki konularda iş yükü önemli ölçüde hafifleyecek ve tıbbi hizmetler üzerinde yoğunlaşmaları sağlanacaktır. her yöneticinin görev tanımları yapılacak. işinde ve mesleğinde uzman olanlara verilmektedir. stratejik plan ve mevzuata göre Birliğin yönetimi ile ilgili genel nitelikli kararlar alacaktır. mevcuttan bir adım daha ileriye gidilerek sağlık çalışanlarının yanında yönetici ücretleri de performansa dayalı hale getirilecektir. yetersizliği gibi durumlarda geçici yönetim kurulu oluşturabilecektir. Birliklerin idarî ve teknik denetimini yapacaktır. mal ve demirbaş devri gibi esnek hareket edebilme imkanı sağlanmıştır. 368 . hedef ve politika belirleme. tıbbi hizmetler. Diğer taraftan Yönetim Kurulu. politika. bunların yürütülmesi. Sağlık Bakanlığı personelinin almakta olduğu ek ödemeden aynı şekilde birliğe aktarılan personel de yararlanacaktır. Bunların çalıştıkları birim ile haklarının korunması güvence altına alınmıştır. planlama yapma gibi büyük ölçekli görevleri devam etmektedir. borç verme. performans kriterleri belirlenecektir. Yöneticiler bakımından performans kriterleri getirilerek hesap verilebilirlik sağlanmakta ve somut başarı değerlendirilmesi yapılabilmektedir. Birliğe dönüştürülen hastanelerde çalışan diğer personel mevcut statüleri ile görev yapmaya devam edeceklerdir. en az lisans mezunu ve mesleklerinde beş yıl tecrübesi bulunan 7 kişiden oluşacaktır. Ülke düzeyinde sağlık personelinin dengeli dağılımını sağlamak amacıyla birliklerin kadro ve sözleşmeli sağlık personeli pozisyonlarına yapılacak atama ve nakillerle ilgili planlama yapma ve yerleştirme yetkisi Bakanlığa aittir. Başarıyı ödüllendiren performansa dayalı ücret ödemesinde. mali ve teknik tüm iş ve işlemleri yönetim kurulu kararları doğrultusunda genel sekreterlikçe yürütülecek ve böylece hastanelerin idari. Yöneticilik belli bir süreye bağlanmakta ve yöneticiler sözleşmeli çalıştırılmaktadır. birbirlerinden ve Bakanlık kurumlarından hizmet alabilme. Hastane yönetimi profesyonel yöneticilere bırakılmaktadır. toplu alım yapma. Birliğin gelirleri ve giderleri belirlenmiş. birlikler arası ilişkileri düzenleme. Bu sistemde yönetim başarı hedefi üzerine oluşturulacak. Yönetim kurulunun başarısızlığı. İcra işi genel sekreter ve hastanedeki diğer yöneticiler tarafından gerçekleştirilecektir.

AB normları ile uyumlu bir kanun yapmayı planlıyoruz. Bu kanun ile aşağıdaki faydaların elde edilmesini beklenmektedir: •• Bakanlığın stratejik planlama ve politika geliştirme kapasitesi ve kabiliyetinin artırılması.B. •• Hizmet sunumuna daha fazla odaklanma. •• Denetim anlayışının personel odaklı değil. Temel Sağlık Kanunu: Halen yürürlükte olan sağlıkla ilgili kanunlar (bilimsel ve teknolojik gelişmelere bağlı olarak) günümüz ihtiyacına tam cevap verememektedir. düzenlenmesi ve denetlenmesi. •• İnsan ve mali kaynakların mevcut yapıya göre daha etkin kullanımı. •• Yerinden hizmet sunumu yoluyla etkin. •• Başarıya-performansa odaklı bir sistem olması sebebiyle olumsuz günlük siyasi müdahalelerin ortadan kaldırılması. Teşkilat Kanunu İkinci ve üçüncü basamak sağlık hizmetlerinin sunulmasını sağlamak üzere kurulan kamu hastane birlikleri dışında kalan sağlık hizmetlerinin organizasyonunu sağlamaya yönelik olarak da Sağlık Bakanlığı yeniden yapılandırılmaktadır. Önümüzdeki dönemde sağlık sektörünün tün paydaşlarının ihtiyacına cevap verecek. 369 . sistem ve hizmet odaklı hale gelmesi. •• Sağlık yöneticiliğinde profesyonelliğe geçilmesi suretiyle sağlık personelinin kendi işine odaklanması. •• Kurumsal uzmanlaşmayı teşvik etmesi. verimli ve hızlı sağlık hizmeti sunumu. •• Kamu ve özel sağlık hizmetlerinin daha etkin planlanması. •• Bürokrasinin azalması ile sorunların daha hızlı ve etkin bir şekilde çözülmesi. Diğer taraftan sağlıkla ilgili mevcut kanunlar parçalı bir yapıda olup bilimsel ve çağdaş hukuki metodoloji ve algoritmadan uzaktır. •• Katılımcılığı artırması. C.

Bu oranı da hiç görülmemiş bir hızla düşürdük. 2019’da 2.550 nüfusa bir aile hekimi planlıyoruz. 2015 yılında ortalama 3. 2023’te binde 5’in altına indireceğiz.600 nüfusa bir aile hekimi istihdam ediyoruz.2. 2019’da binde 6. Göreve geldiğimiz 2002 yılı sonunda bu sayı ancak 7 olmuştu. • 2003 yılında bir yaşına gelmeden kaybettiğimiz bebeklerin oranı binde 29 idi. OECD ülkelerinin 30 yılda geldiği yere 8 yılda ulaştık. doğum. Vatandaşlarımızın hamilelik. Halen 3. Yakaladığımız bu oranı sürdüreceğiz. Bugün 11 çeşit aşılama yapıyoruz. • Aile hekimliği uygulamasını tüm Türkiye’de 2010 yılında uygulamaya başladık. • Çocuk aşılamada %97 rakamını yakaladık. sağlık sorunlarına en hızlı ve en etkili çözüm sunulan bir Türkiye hedefliyoruz. 370 . • 2015 yılına kadar koruyucu ağız diş sağlığı hizmetlerini stratejik eylem planı çerçevesinde devam ettirecek ve aile diş hekimliğine geçiş sürecini başlatmış olacağız. insanımızı birbirinden ayırmadan ülkemizin birinci sınıf vatandaşı olarak görmeye devam edeceğiz. 2023’te yüz binde 6’nın altına indireceğiz.4 olan hamileliğe bağlı anne ölüm oranını 2015’te yüz binde 10’un. Bugün binde 10. • 2003 yılında hamileliğe bağlı oluşan anne ölüm oranı yüzbinde 61 iken bu oranı hiç görülmemiş bir hızla düşürdük. ergenlik. 2023 yılında tamamı uzman aile hekimlerinden oluşan ve ortalama 2 bin nüfusa bir aile hekiminin düştüğü yapıyı gerçekleştireceğiz. Aşılamadaki son yenilik ve teknolojileri çocuklarımıza ulaştırmaya devam edeceğiz. Bölge temelli sağlık hizmetleri organizasyonunu sürdürerek bölgeleri kendi içerisinde yeterli sağlık alanları haline getireceğiz. • Toplum temelli sağlık hizmetlerini geliştirmeye devam edeceğiz. • Maddî durumu ne olursa olsun. 2019’da 8’in. yani hayatları boyunca sağlıklarını adım adım takip edeceğiz. 2015 yılına kadar en az iki yeni aşıyı daha ilave ederek bu rakamı 13’e çıkaracağız. 1980 yılında ülkemizde 6 çeşit rutin aşılama yapılıyordu. Bugün yüzbinde 16. gençlik ve yaşlılık dönemlerinde. OECD ülkelerinin 23 yılda geldiği yere 8 yılda ulaştık. çocukluk.200. • İnsan sağlığına yönelik çevresel tehditleri asgariye indirerek halkımızın daha huzurlu yaşayacağı kentler ve köyler oluşturacağız. Bu oran üst gelir grubu ülkelerinin bile üzerindedir. Sağlıkta 2023 Vizyonu • Fert ve toplum sağlığının en üst düzeyde korunduğu.1olan bebek ölüm oranını 2015’te binde 7.

2023’te % 15’in altına yani yarıya indireceğiz. • Afetler için oluşturduğumuz 4. uyuşturucu ve diğer madde kullanımlarını azaltmak için bunlara sebep olan risk faktörleri ile mücadeleye devam edeceğiz. • Bulaşıcı hastalıkların sağlığımız. yıllara hayat katacağız. Beden ve ruh sağlığı yüksek seviyede gelişmiş bir toplum yapısını geliştireceğiz. alkol. 2019’da %25’in. • Sağlıkta Dönüşüm Programı uygulamaları ile kızamığı ve sıtmayı elimine ettik. Bunun yanı sıra 3 yaş üstü ambulansları sistemden çıkararak 2. 2023’te %20’nin altına indireceğiz. Ülkemizde AIDS dâhil cinsel yolla geçen bulaşıcı hastalıkların görülme sıklığı Avrupa ortalamalarının çok altındadır. Halen 15 yaş üstündeki her 100 insanımızdan 27’si sigara içiyor. sosyal ve ekonomik durumumuz üzerindeki zararlarını en aza indireceğiz ve dünyanın en gelişmiş ülkelerinin seviyesine indireceğiz. • Kanser. Obeziteyle mücadeleyi küçük yaşlarda ve okul çapında başlatacağız. donanım ve teknolojimizi geliştirmeye devam edeceğiz. afetler ve krizlerin sağlığımız üzerindeki etkilerini en aza indirecek tıbbi ekipman.• Mevcut haliyle acil sağlık hizmetlerine cevap verebilecek kapasiteye ulaşmış olan 2. 2019’da %19’un. şarbon gibi diğer bulaşıcı hastalıkların görülme sıklığını ise 2015 yılına kadar Avrupa ortalamalarına düşüreceğiz. Sağlığın Teşviki ve Geliştirilmesi Programı” ile tütün ve alkol kullanımı. yüksek kan basıncı ve yüksek kolesterol ile kararlılıkla mücadele etmeye devam edeceğiz. kalp hastalıkları. Dengeli beslenme.750 ambulanslık genç bir filoya sahip olacağız. Biz bunu 2015’te %23’ün. • Acil durumlar. • Vatandaşlarımızın kendi sağlıklarıyla ilgili farkındalıklarını artırarak hayata yıllar. aşırı kilo. tifoda rakam sıfıra yaklaştı. Şu anda %32 olan obezite (şişmanlık) oranını 2015 yılında % 30’un. diyabet ve astım gibi bulaşıcı olmayan hastalıklara bağlı sağlığın bozulması ve erken ölümleri önlemek amacıyla geliştirdiğimiz ülke programlarını kararlılıkla uygulamaya devam edeceğiz.500 kişilik Avrupa’nın en büyük Ulusal Medikal Kurtarma Ekibini 2015 yılı sonunda 6. meyve-sebze tüketimi ve fiziksel aktiviteyi teşvik edeceğiz. • Tütün. Bu hastalıkların görülme sıklığını düşürmeye devam edeceğiz.500 araçlık 112 filomuza 2015 yılına kadar 800 adet tam donanımlı 112 ambulans daha ilave edeceğiz. brusella. 371 . Bu husustaki bölgesel yapılanmayı sağlamlaştıracağız. Hepatit A.000 kişilik bir yapıya ulaştıracağız.

şiddet ve yaralanmalardan dolayı ortaya çıkan hastalık. ruhsal bozuklukları. • Kızılay’la birlikte geliştirdiğimiz uygulamaları yaygınlaştırarak kan ve kan ürünleri teminini yüzde 60’tan yüzde 100’e çıkaracağız. Kapsamlı tanı ve tedavi imkânı sunan onkoloji merkezi sayısını 18’den 50’ye çıkaracağız. Yeni dönemde “Kanser Enstitüsü”nü de kuracağız. • Sağlık. sakatlık ve erken ölümleri önlemede dünyanın en gelişmiş ülkelerinin seviyesine ulaşacağız. kişinin kendi evi ve aile ortamında yapılmasını ve hastanede kalış sürelerinin kısaltılmasını hedefliyoruz. Yani 2012 yılı sonuna kadar ülkemizde vatandaşımızın “kan arama” problemi kalmayacak. • 2002 yılında hastanelerimizdeki nitelikli yatak oranı %6 iken bugün %30’dur. • İlaç ve tıbbi malzeme yönetimini geliştirmek için “İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu”nu kuracağız. 2015 yılına kadar sağlık kuruluşlarımızdaki tüm hasta odalarını en fazla iki yataklı. 2011 yılında 70 bin kişiye ulaşmayı planlıyoruz. Bakıma muhtaç bu hastaların hastane dışında yapılması mümkün olan tıbbi bakım ve rehabilitasyonlarının. 372 .• Tamamı dönemimizde kurulan 123 adet Kanser Erken Teşhis. Tarama ve Eğitim Merkezi (KETEM) sayısını 250’ye çıkarmayı hedefliyoruz. Gereken hallerde yaşlılarımıza kendi evlerinde hizmet veriyor olacağız. • Bulaşıcı olmayan sürekli tıbbi problemleri. Yaşlılarımıza bakım hizmetlerini dünya standartlarının üzerine çıkaracağız. • Yaşlı insanlarımıza çok kaliteli bir sağlıklı hayat imkanı sunacağız. Hedefimiz 2015 yılında ülkemizde evde bakım hizmeti ihtiyacı duyanların tamamına (150 bin kişi) bu hizmeti ulaştırmaktır. Yaşlılarımız daha aktif ve sağlıklı olacak. Böylece insanımıza yakışır çağdaş ve kaliteli sağlık hizmeti vermeye devam edeceğiz. sosyal ya da ekonomik şartları nedeniyle özel ihtiyacı olan kişilerin. 2015 yılında bu oranı %70’e çıkarmayı hedefliyoruz. özellikle özürlülerin ihtiyaç duydukları sağlık hizmetine daha kolay ulaşmasını sağlayacağız. 2010 yılında uygulamaya başladığımız evde sağlık bakımı hizmeti ile 10 bin hastaya ulaştık. • Akılcı ilaç kullanımı politikası çerçevesinde sağlık hizmetlerinin nitelikli ve ekonomik olarak sunulmasına yönelik çalışmalarımıza devam edeceğiz. Kanser taramalarında hedef kitlenin %20’sine ulaştık. banyolu ve tuvaletli hale getireceğiz.

Bu sayıyı 10 bine. Afrika. Orta Asya ve Rusya bölgesinin merkezi olacağız. Ortadoğu.B. bölgesel gelişimi sağlık alanında tamamlamak.M. • Vatandaşımıza daha etkili.• Kamu-Özel Ortaklığı (KÖO) modeli ile sağlık tesisleri. TÜRKAK ile işbirliği içinde sağlık kurumlarının akreditasyonuna ilişkin bir sistem geliştireceğiz. • Sağlık turizminde Avrupa. sağlık sistemleri yönetimi başta olmak üzere ARGE faaliyetlerini güçlendireceğiz. sağlık bilimleri üniversitesi ve büyük rekreasyon alanlarının bir arada bulunduğu dev kampüsler oluşturuyoruz. yüksek teknoloji merkezleri. çevre dostu kurma yönünde adımlar atıyoruz. Tedavi çeşitliliğini ülke geneline yaymak. hizmet kalitesini arttırmak. • Aşıyla başlattığımız offset uygulamalarını yaygınlaştıracağız. yeşil hastane projelerini hayata geçirerek. • Yapısını geliştirdiğimiz Hıfzıssıhha Mektebi’ni “Türkiye Sağlık Enstitüsü”ne dönüştürecek adımları atarak. süratli ve kaliteli sağlık hizmeti sunulmasını temin için hazırladığımız ve T. planlama ve denetleme rolünü daha da güçlendireceğiz.M.500’den 7.’ye sunulan “Kamu Hastane Birlikleri Kanunu” ile ülkemiz şartlarına uygun. verimli. • Hazırlıklarını tamamladığımız “Teşkilat Kanunu” ile Sağlık Bakanlığı’nı yeniden yapılandırarak. özerk hastane birlikleri oluşturacağız. sosyal yaşam alanları. 373 . LEED sertifikalı.500’e çıkardık. düzenleme. KÖO çerçevesinde. • 2015 yılına kadar çağdaş normlarda uluslar arası standartlara uygun “Ulusal Referans Laboratuarı” kuracağız. AR-GE birimleri. maliyet-etkin sağlık hizmeti sunumu için başlattığımız sağlık kampüslerini ülkemizin dört bir tarafında geliştireceğiz. 22 ilimizdeki toplam 30 kampüste 38 bin yeni yatak oluşturacağız. • Sağlıkta insan gücü eksiğini kapatmak amacıyla tıp fakültesi kontenjanını 4. hemşirelik kontenjanını ise 20 bine çıkarmak için YÖK ile yaptığımız işbirliğini sürdüreceğiz.

2023’te 2. 374 . 2019’da 853 bine. o Tüm sağlık kurumlarımız Merkezi Hastane Randevu Sistemi (MHRS) ile sağlık hizmeti verir hale gelecek. o Kuracağımız elektronik hasta kayıt sistemi ile hastanelerimizde kâğıtsız hasta takip dönemini başlatacağız. Sosyal Güvenlik Kurumu ve özel sağlık kuruluşlarının elektronik ortamda koordinasyonunu geliştirmeye devam edeceğiz. • Hastaların muayene süresi ortalama 20 dakika olacak.Hekim sayısı arttıkça özel sektörde daha çok hekim istihdamına imkân verilecek. Bugün 120 bin olan doktor sayısını 2015’te 130 bine. o Hastaneler arasında bilgi ve iletişim teknolojilerinin kullanımı ile bize uzaktan tanı. Böylece vatandaşımızın hak ettiği kalitede sağlık hizmetini sürdürülebilir kılacağız. • Önümüzdeki dönemde e-sağlık uygulamaları kapsamında: o Sağlık Bakanlığı. Şu anda163 bin olan ebe hemşire sayısını 2015’te 238 bine. 2019’da 310 bine. o Güvenlik ve mahremiyete riayet edilir şekilde kişisel sağlık kayıtlarının tutulduğu e-sağlık kartı sistemine geçeceğiz. Yüksek sağlık teknolojisini Türkiye’ye cezbedecek teşvik ve satın alma uygulamalarını yaygınlaştıracağız. 2023’te 200 bine yani yaklaşık 2 katına çıkaracağız. • Vatandaşımız geliştirilen en yeni tıbbi teknolojileri en ucuza kullanmaya devam edecek. Toplamda 650 bin olan sağlık sektöründe çalışan sayısını da 2015’te 715 bine.5 katına yani 400 bine çıkaracağız. üniversite. o Avrupa Birliği ülkeleri ile sağlık verilerini ortak paylaşıma açacağız. o İnternet üzerinden tıbbi danışmanlık (e-aile hekimliği) hizmeti vereceğiz. 2019’da 155 bine. takip ve değerlendirme imkânları sunan “Tele-Tıp” ile tüm Türkiye’de radyolojik görüntü paylaşımına geçeceğiz. 2023’te yaklaşık 2 katına çıkararak 1 milyon 100 bine ulaştıracağız. tedavi.

2023’te 3 katına çıkacak. • Gayri Safi Yurtiçi Hasıla içinde sağlığa ayrılan payı 2015’te %7 nin. • Vatandaşımız sağlık ile ilgili her türlü hizmetleri alabilecek.• Bilimin sağlıkla ilgili güncel gelişmelerini yakından takip ederek vatandaşlarımızın istifadesine sunacağız. sinir mühendisliği. Fakat bu artış vatandaşımıza yük getirmeyecek. hücre mühendisliği. Bu kapsamda sağlık nanoteknolojisi. daha az harcama ile daha kaliteli bir hizmet vereceğiz. Çünkü son 8 yıldır sağlık reformları ile kamusal alanda elde edilen verimlilik artarak devam edecek. 2019’da %7. 2023’te %8’in üzerine çıkaracağız. Yani benzer kalitede hizmet sunan ülkelere kıyasla. en çağdaş. 375 . Dünya ile sağlık alanındaki işbirliğimizi geliştirerek artıracağız. 2019’da binbeşyüz. En kaliteli. • Türkiye artık dünya çapında özgün bir model olan “Sağlıkta Dönüşüm”ü daha da geliştirerek küresel sağlık gündemini oluşturmada liderler arasında yer alacak. • Bugün için finansal sürdürülebilirliğini sağladığımız sağlık sistemimizin yapısını kuvvetlendirerek yola devam edeceğiz. 2 bin dolar olacak.5 in. küresel değişime ayak uyduran değil. doku ve organ mühendisliği gibi uygulamalardan vatandaşlarımızın yararlanmasını sağlayacağız. insana hizmeti amaç edinerek küresel değişime öncülük eden bir Türkiye’yi hedefliyoruz. • Sonuç olarak. Hiçbir vatandaşımızın parasal sebeplerle sağlık hizmetinden mahrum kalmadığı bir sağlık sistemini sürdürebilir kılacağız. en hızlı ve en yaygın hizmetlerin geliştirilmesi ile kişi başına yapılan sağlık harcaması 2015’te bin dolar.

.

TÜRKİYE SAĞLIKTA DÖNÜŞÜM PROGRAMI KAYNAKLAR .

378 .

WHO: Copenhagen: WHO Publications.H. Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Dergisi. Medipolitan Eğitim ve Sağlık Vakfı Yayınları İstanbul. Sağlık Bakanlığı. inek sütü. 2002 Lozoff B. WONCA. 2004 Aydın S. Sağlık Bakanlığı – Hacettepe Üniversitesi. Cumhuriyet Dönemi Sağlık Politikaları ve Sağlıkta Yeniden Yapılanma. Ankara. İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi. Halk Sağlığına Giriş. 2008 Çetin E. Hacettepe Üniversitesi Yayını. Pediatrics. 1998 Evliyaoğlu N. Kılıç A. Behavioral and developmental effecs of preventing iron-deficiency anemia in healthy full-term infants. formül mama ile beslenenlerde demir durumu. Sağlık Bakanlığı Yayınları. Ankara Üniversitesi Basımevi. 1982 224 Sayılı Sağlık Hizmetlerinin Sosyalleştirilmesi Hakkında Kanun Gerekçe Metni. 1961. 1997 Demir eksikliği araştırması. 2000 Herkese Sağlık. Çocuklarda demir eksikliği anemisinin epidemiyolojisi. Altıntaş D. 1946-1960 Arası Sağlık Politikaları ve Sağlıkta Planlama. 224 Sayılı Sağlık Hizmetlerinin Sosyalleştirilmesi Hakkında Kanun Metni. 2008. Eur J Pediatr. 1985 Genel Sağlık Sigortası ve Sağlık Bakanlığının Değişen Rolü. Ankara Demirel H. Atıcı A. Türkiye’nin Hedef ve Stratejileri-Sağlık 21. Sağlık Bakanlığı. Castillo M. Türkiye Sorunlarına Çözüm Konferansı-II “Cumhuriyet’in Kazanımları” 26-28 Ekim 1998 Ankara. 2001 ÖSYM Yıllıkları Özkan B ve ark. Yüzyılda Herkese Sağlık. 2008 Özsarı S.Türkiye Cumhuriyeti Anayasası. 2003 OECD Health Data. 21. Ankara. OECD Publications. 1961. Medipolitan Eğitim ve Sağlık Vakfı Yayınları İstanbul. 2001 Improving Health Systems: The Contribution of Family Medicine. Andraca I. 2000 379 . 2007 Gökçay G. Hayata Yüksekten Bakabilmek. Ankara. Anne sütü. 2008 Dünya Sağlık Örgütü. Prevalance of vitamin deficiency rickets in the eastern part of Turkey. İstanbul’da yaşayan çocuk ve adolesanlarda anemi prevalansının araştırılması (Tez). Aile Hekimliği Türkiye Modeli. Türkiye Klinikleri Pediatri Dergisi 1996-5 Fişek N. Smith B.

Sağlık Bakanlığı. Yurdakök K. Ankara. Ankara 2005 Türkiye Cumhuriyeti Dokuzuncu Kalkınma Planı 2007-2013. Sağlık İstatistikleri Yıllığı 2008. 2008 İlerleme Raporu. Sağlık Bakanlığı. Ankara. Sağlık Bakanlığı. UNICEF-Sağlık Bakanlığı. 1996 380 . Sağlık Bakanlığı Faaliyet Raporu. Ankara. 2006 Ulusal Sağlık Hesapları. Ankara. Sağlık Bakanlığı. Hsiao W. Özmert E. Ankara. Ankara. 2010 Yataklı Tedavi Kurumları İstatistik Yıllığı 1996. 2008 Türkiye›de Sağlık Eğitimi ve Sağlık İnsangücü Durum Raporu. Türkiye Sağlıkta Dönüşüm Programı. 1997 Yataklı Tedavi Kurumları İstatistik Yıllığı 1997. Sağlık Bakanlığı Faaliyet Raporu. 2004 Sağlık 2004. Kasım 2002-2008. 2008 Sağlık 2003. Ankara. Sağlık Bakanlığı. 2005 Sağlık 2005. Ankara. Getting Health Reform Right. Pediart Int. Ankara. 2010 Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı. 2007 Sağlıkta Dönüşüm Programı. Ankara. 2010 Türkiye Sağlıkta Dönüşüm Programı ve Temel Sağlık Hizmetleri. Sağlık Bakanlığı. Sağlık Bakanlığı. Açıkgöz D. Haziran 2010. 1998 Sosyal Sigortalar Kurumu 1996 yılı İstatistik Yıllığı. Ankara. Ankara. Sağlık Bakanlığı. Sağlık Bakanlığı Faaliyet Raporu. Sağlık Bakanlığı. Ankara. Sağlık Bakanlığı. Short-term developmental outcome of iron prophylaxis in infants. Sağlık Bakanlığı. 2003 Sağlıkta e-Dönüşüm. Sosyal Sigortalar Kurumu Genel Müdürlüğü. Sağlık Bakanlığı. Sağlık Bakanlığı. Ankara. 2004 Sağlık Bakanlığı Stratejik Plan 2010-2014. Ankara. Sağlık Bakanlığı Faaliyet Raporu. 1997 Sağlık İstatistikleri 1997. Ankara. Sosyal Sigortalar Kurumu Genel Müdürlüğü. Sağlık Bakanlığı.Roberts M. Ağustos 2008. 2006 Sağlık 2006. 1997 Sosyal Sigortalar Kurumu 1997 yılı İstatistik Yıllığı. Ankara. YÖK. Ankara. DPT. Ankara 2007 Sağlıkta Performans Yönetimi ve Performansa Göre Ödeme Sistemi. 2003 Yalçın SS.J. 1998 Türkiye’de Anne ve Çocukların Durum Analizi1996. Sağlık Bakanlığı. 1998 Sağlık İstatistikleri 1996.

gov. http://www.gov.saglik. 7.asp Dünya Sağlık Örgütü web sayfası www.byegm. OECD.tr/hukumetler/60hukumet Acil Eylem Planı.tr/sirasayi/ donem23/yil01/ss493. 2010 Türkiye’de Verem Savaşı 2010 Raporu. 2008 Making Reform Happen. Ankara. 5.gov.akparti. http://www.tr 58. Sağlık Bakanlığı. Lessons from OECD Countries.tr/hukumetler/58hukumet 59. 3. WHO. Kamu Hastane Birlikleri Kanunu Tasarısı.gov. Hükümet Programı http://www. OECD-Dünya Bankası.who.byegm.pdf 381 . http://www.gov. 4.tr/sirasayi/ donem22/yil01/ss349m 8. 2010 The European Health Report 2009.tr/hukumetler/59hukumet 60. 6. www.tbmm.tr/acileylem. 2.gov. www.int Kamu Yönetimi Temel Kanunu Tasarısı. Hükümet Programı http://www. Health and Health Systems.tbmm. Hükümet Programı. 2010 İnternet Kaynakları 1.org.byegm.OECD Sağlık Sistemi İncelemeleri TÜRKİYE.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful