TÜRKİYE SAĞLIKTA DÖNÜŞÜM PROGRAMI

İÇ KAPAK

DEĞERLENDİRME RAPORU (2003-2010)

Prof. Dr. Recep AKDAĞ

1

Editör Prof. Dr. Recep AKDAĞ

2

İçindekiler
SUNUŞ ................................................................................................................................................. 9 ÖNSÖZ .............................................................................................................................................. 11 AÇIKLAMALAR ............................................................................................................................. 13 GİRİŞ .................................................................................................................................................. 15 DÜNDEN BUGÜNE SAĞLIK POLİTİKALARIMIZ......................................................... 17 1920-1923 Yılları Arası Sağlık Politikaları ................................................................................... 19 1923-1946 Yılları Arası Sağlık Politikaları ................................................................................... 19 1946-1960 Yılları Arası Sağlık Politikaları ................................................................................... 20 1960-1980 Yılları Arası Sağlık Politikaları ................................................................................... 23 1980-2002 Yılları Arası Sağlık Politikaları ................................................................................... 23 2003 - 2010 ...................................................................................................................................... 25 SAĞLIKTA DÖNÜŞÜM PROGRAMININ ANATOMİSİ ................................................ 27 A-TEŞHİS............................................................................................................................51 1. Finansman .............................................................................................................................. 54 2. Ödeme .................................................................................................................................... 56 3. Organizasyon ......................................................................................................................... 57 4. Düzenleme ............................................................................................................................. 58 5. Davranış.................................................................................................................................. 60 B-POLİTİKA GELİŞTİRME .............................................................................................61 C-POLİTİK KARAR ..........................................................................................................69 D-UYGULAMA ..............................................................................................................75 1. Koruyucu ve Temel Sağlık Hizmetleri ...................................................................................... 75 1. Birinci Basamak Sağlık Hizmetlerinde Yeni Dönem: Aile Hekimliği.............................. 78 2. Anne ve Çocuk Sağlığı ........................................................................................................... 86 a. Cinsel Sağlık ve Üreme Sağlığı Programı ................................................................ 86 b. Kadınlar Gebeliğe ve Anneliğe Hazırlanıyor .......................................................... 87 c. Geleceğimizin Teminatı Anne ve Çocuklar ............................................................. 89 d. Yenidoğan Taramaları İle Engelleri Aşıyoruz.......................................................... 92 e. Yenidoğan Bebeklerin Yoğunbakımı ......................................................................... 93 3. Bağışıklama Programları: Aşılar ........................................................................................... 96

3

4. Bulaşıcı Hastalıklarla Etkili Mücadele ...............................................................................101 5. Kırım Kongo Kanamalı Ateşi (KKKA) ............................................................................108 6. Kronik Hastalıklarla Mücadele...........................................................................................109 a. Türkiye Kalp ve Damar Hastalıklarını Önleme ve Kontrol Programı ...............111 b. Türkiye Diyabet Önleme ve Kontrol Programı ....................................................113 c. Türkiye Kronik Hava Yolu Hastalıklarını Önleme ve Kontrol Programı ..........115 d. Kanser Savaşında Yeni ve Etkili Yaklaşım: Erken Teşhis Hayat Kurtarır .........116 e. Akıl ve Ruh Sağlığı ...................................................................................................120 f. Yaşlı Sağlığı ................................................................................................................126 7. Sağlığın Teşviki .....................................................................................................................127 a. Tütün, Alkol ve Madde Bağımlılığı ile Mücadele ..................................................130 b. Sağlıklı Gelecek İçin Sağlıklı Beslenme ve Fiziksel Aktivite................................133 8. Acil Sağlık Hizmetlerinde Yeni Dönem.............................................................................136 9. Ağız Diş Sağlığı ....................................................................................................................141 10. Sağlıklı Çevre Sağlıklı İnsan..............................................................................................143 11. Çalışanların Sağlığı.............................................................................................................144 12. İklim Değişiklikleri ............................................................................................................145 2. Teşhis ve Tedavi Hizmetleri .......................................................................................147 1. Kamu Hastanelerinin Tek Çatı Altına Alınması .............................................................149 2. Özel Hastane Kapılarının Herkese Açılması ...................................................................150 3. Hastanelerde Yerinden Yönetim ........................................................................................150 4. Hastane Hizmetlerinde Yeniden Yapılanma .....................................................................151 5. Hasta Hakları .......................................................................................................................154 6. Hastane Rollerinin Kurum Bazlı Belirlenmesi ve Gruplandırılması..............................157 7. Acil Servislerde Seviyelendirme ve Tescil ..........................................................................158 8. Yanık Tedavisinde Yeni Yapılanma......................................................................................159 9. Hastane Enfeksiyonlarının Önlenmesi ..............................................................................159 10. Merkezi Hastane Randevu Sistemi (MHRS) ................................................................161 11. Evde Sağlık Bakımı Hizmetleri .......................................................................................161 12. Kardiyovasküler Cerrahi (KVC) Merkezleri Planlaması ..............................................162 13. Kan Hizmetleri ..................................................................................................................163 14. Organ Nakli ........................................................................................................................164 15. Doku Hücre Nakli .............................................................................................................165 16. Replantasyon.......................................................................................................................168

4

3.İlaç ve Eczacılık .........................................................................................................169 1. İlaç Fiyat Politikalarında Yeni Dönem ...............................................................................171 2. Eczanelerin Herkese Açılması.............................................................................................172 3. İlaç Tüketimi .........................................................................................................................172 4. İlaç Takip Sistemi (İTS) ......................................................................................................173 5. Akılcı İlaç kullanımı .............................................................................................................174 4. Sağlık Bilgi Sistemi .....................................................................................................177 1. Sağlık-Net .........................................................................................................................180 2. Aile Hekimliği Bilgi Sistemi (AHBS) ...............................................................................181 3. Hastane Bilgi Sistemleri (HBS) .........................................................................................182 4. Web Ortamında Sunulan Hizmetler .................................................................................183 5. Merkez Teşkilatına Yönelik Bilişim Çalışmaları ...............................................................183 6. Yeşil Kart Bilgi Sistemi (YKBS) .........................................................................................184 7. Organ Bilgi Sistemi (OBS) .................................................................................................184 8. Özürlü Bilgi Bankası ...........................................................................................................185 9. Doküman Yönetim Sistemi (DYS) ....................................................................................185 10. Çekirdek Kaynak Yönetim Sistemi (ÇKYS) ..................................................................185 11. Karar Destek Sistemi .........................................................................................................185 12. Uluslararası Projeler ve Gelişmeler ..................................................................................185 5.Kurumsal Yapılanma ve Kapasite Geliştirme .........................................................................187 1. Sağlık İnsan İşgücü ..............................................................................................................189 a. İnsan Kaynakları Durum Tespiti ve Çözüm Planlaması .....................................189 b. Kamuda Sağlık İnsan Kaynağı İstihdamında Hamle ..........................................204 c. Personel Atamalarında Şeffaflık .............................................................................205 d.Sağlık Personeli Eğitimi ..........................................................................................206 e. Sağlıkta Buluşma Noktası’nda (SBN) Buluşuyoruz…........................................208 2. Sağlık Hizmet Planlaması...................................................................................................209 a. Sağlıkta Bölgesel Planlama .....................................................................................209 b. Yatırımlarda Akılcılık ..............................................................................................210 3. Sağlık Kurumlarında Şeffaf Yönetim ve Bürokrasinin Azaltılması Çalışmaları...........212 4. Kamu Hastane Birlikleri......................................................................................................215 5. Yeni Teşkilat Kanunu ...........................................................................................................216 6. Sınır Ötesi Sağlık Hizmetleri ve Avrupa Birliği .........................................................217 1. Dinamik ve Sağlıklı Dış İlişkiler ........................................................................................219 2. Avrupa Birliği Müzakere Sürecinde Yürüttüğümüz Çalışmalar .....................................222

5

7. Çok Yönlü Sağlık Sorumluluğu ...................................................................................229 1. TOKİ ile İşbirliği .................................................................................................................231 2. Kamu-Özel Ortaklığı ..........................................................................................................231 3. YÖK ile İşbirliği ...................................................................................................................233 4. Milli Eğitim Bakanlığı ile İşbirliği .....................................................................................233 5. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı ile İşbirliği............................................................................233 6. Çevre ve Orman Bakanlığı ile İşbirliği ...............................................................................234 7. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ile İşbirliği ..........................................................234 8. Milli Savunma Bakanlığı ile İşbirliği..................................................................................234 9. Özürlüler İdaresi ile İşbirliği ..............................................................................................235 10. Sağlık Finansmanında Beşli İşbirliği ..............................................................................235 11. DSÖ ile İşbirliği.................................................................................................................235 12. UNICEF ile İşbirliği .........................................................................................................236 13.OECD ile İşbirliği ..............................................................................................................237 14. Basın ve Halkla İlişkiler ....................................................................................................237 8.Sağlıkta Stratejik Yönetim, Performans ve Kalite .......................................................239 1. Sağlıkta Stratejik Yönetim ..................................................................................................241 2. Performansa Göre Ek Ödeme ............................................................................................249 a. Teşhis İlişkili Gruplar (TİG) .................................................................................251 b. Yönetici Birim Performansı ....................................................................................255 3. Kalite ve Akreditasyon ........................................................................................................256 9.Sağlıkta Finansal Yönetim ...........................................................................................263 1. Sağlık Harcamaları ..............................................................................................................265 a. Orta Vadeli Mali Program.......................................................................................268 b. Sağlık Harcamalarının Takibi .................................................................................268 2. Global Bütçenin Yönetimi ..................................................................................................269 a. Global Bütçe Öncesi Durum...................................................................................269 b. Global Bütçe Uygulama Aşamaları .......................................................................270 c. Birinci Basamakta Global Bütçe Uygulaması ........................................................271 d. Global Bütçenin Hastanelere Dağıtımı ................................................................272 3. Finansal Standart Geliştirme ve Düzenleme İşlemleri....................................................274 a. Hizmet Alımlarında Çalıştırılabilecek İşçi Sayısının Tespiti .............................274 b. Hizmet Alımlarında Yüklenicilere Verilecek Kar Oranı......................................274 c. Hizmet Alımları Kapsamında İşçilere Öngörülecek Ücretler ............................276 d. Ödeme Zamanı ve Ödeme Süreçlerinin Düzenlenmesi......................................276

6

4. Optimum Stok Yönetimi....................................................................................................277 a. Malzeme Kaynakları Yönetim Sistemi Uygulamaları (MKYS) .........................278 b. Azami Stok Miktarı (ASM) Uygulaması ..............................................................279 c. İhale Öncesi MKYS Sorgulamaları ve il Stok Havuzu ........................................280 d. Stok Analizleri ..........................................................................................................282 e. Stok Koordinasyon Ekipleri ve Stok Havuzları ....................................................282 f. İhtiyaç Tespit Komisyonları’nın Kurulması ...........................................................283 5. İhtiyaçların Temini İçin Geliştirilen Yeni Yöntemler ....................................................283 a. Hastanelerinin Birbirlerinden Mal ve Hizmet Almaları ....................................283 b. Küçük Hastanelerin İhtiyaçlarının Büyük Hastanelerce Karşılanması ............285 c. Çerçeve Anlaşma Yöntemi ile Toplu Satın Almalar.............................................286 d. Laboratuvar İhtiyaçlarının Toplu Satın Almalar İle Karşılanması ....................287 e. Ar-Ge İhtiyaçlarının Temininde Kolaylık Getirilmesi ........................................288 6. Finansal Yönetim Bilgi Sisteminin Oluşturulması ..........................................................288 a. Tek Düzen Muhasebe Sistemi ...............................................................................288 b. Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe Programı .......................................................288 c. Stratejik Finans Yönetim Sistemi ..........................................................................290 7. Risk Yönetimi ve Mali Analiz ............................................................................................291 a . İşletmelerin Finansal Risk Yönetimi.....................................................................291 b. Mali Analiz Raporları ve Finansal Eylem Planları ..............................................292 c. Finansal Yönetim Toplantıları .................................................................................292 d. İç Kontrol Sisteminin Oluşturulması ...................................................................293

7

............................................................................311 C......................304 3............................................................ Sağlıkta Dönüşüm Programı’nın Uluslararası Yansımaları ........................................................316 A.........................................................................................351 SAĞLIKTA DÖNÜŞÜM PROGRAMININ KRONOLOJİSİ ................ Bebek Ölüm Hızı .....................370 KAYNAKLAR ................................................................................................................377 8 .... 301 1................................................... Kızamık ............................................. Sağlıkta Dönüşüm Programı ile İlgili Diğer Bilimsel Değerlendirmeler .............................. Mektuplar ..................................................................................................E......................................................................................................................................................316 ................ Tifo ................................................310 B...........................................313 2...367 2.......................... Raporlar B............................................................. Rutin Aşılama Hızı ...... Sağlık Hizmetlerinden Memnuniyet.......................................................................................................................................... Doğumda Beklenen Yaşam Süresi ................307 6.....................................305 4.............................................................................. Anne Ölüm Hızı .............................................................................................................................. Sağlık Göstergelerindeki İyileşmeler .............................306 5......................................................309 8.303 1............................................... Önümüzdeki Dönemde Yapacağımız Mevzuat Düzenlemeleri ..... Sıtma ............................................................308 7.......................................................................... Verem..................................................... Sağlıkta Dönüşüm Programı’nın Uygulama Sonuçları ................................. 365 1..................................................................347 3............................ DEĞERLENDİRME ...........................................303 2....................................303 A....... Makaleler ....................................... 355 SAĞLIKTA DÖNÜŞÜM DEVAM EDİYOR.....341 C........................................................... Sağlıkta 2023 Vizyonu .................... Vatandaşı Finansal Riskten Koruma .............

Sunuş Halkımızın etkili. halkımıza kaliteli. eşini. şefkatini doya doya yaşadığı bir Devleti olsun istedik. Hükümet olarak biz. Devletine güvenmesini. güler yüzlü bir hizmet sunulabilmesi için bütün imkânlarımızı seferber ettik. çocuğunu. hakkaniyetli. 9 . Sağlıkta Dönüşüm Programını uygulamaya koyduk ve bu alanda hizmetimize kesintisiz bir şekilde devam ediyoruz. Böylelikle vatandaşımızın. anne-babasını tedavi ettirirken onur duyabileceği. ulaşılabilir ve kaliteli bir sağlık hizmeti alabilmesi için Hükümet Programımız ve Acil Eylem Plânımızda taahhüt ettiğimiz işleri birer birer hayata geçirdik. kolay erişilebilir. ezilmeden ve üzülmeden sağlık hizmeti alabilmesini her zaman önceledik ve önemsedik. Sağlık hizmetlerinin bir ülkeyi yaşanılır kılan en önemli kriterlerden biri olduğunu bilerek. halkımızın en çok incinebilir olduğu sağlık alanında.

asli görevimiz olarak idrak ettik. milletim adına şükranlarımı sunuyorum. getirilmeye de hızla devam edilmektedir. Biz bütün bunları başarırken.. Çünkü milletimizin her hizmetin en iyisine layık olduğunu biliyor ve “önce insan” diyerek yolumuza devam ediyoruz. Hastanelerimiz daha modern hale getirilmiş. Çünkü bizim için siyasetin de icraatın da temeli insandır. kararlılık ve titizlikle uyguladığımız içindir ki. Recep Tayyip ERDOĞAN Başbakan 10 . bu hizmeti sunan bütün sağlık çalışanlarının her bir ferdini de mevcut imkânlarımız ölçüsünde memnun edecek yeni düzenlemeleri cesurca gerçekleştirdik. Annelerin sağlıklı bebekler doğurması. devlet yaşasın” felsefesi en önemli düsturumuzdur. ilaçlarını temin edebilmektedir. Sevgi ve saygılarımla.Sağlıkta Dönüşüm Programı’nı ciddiyet.. sorumluluğumuz. Sağlıkta Dönüşüm Programı’nın uygulanmasına emeği geçen herkesi gönülden kutluyor. vatandaşlarımıza hakları olan çağdaş ve nitelikli sağlık hizmeti sunulabilmesini bir lütuf olarak değil. diğer alanlardaki çabalarımızı sağlık hizmetleri ile taçlandırmayı sürdürmek en önemli hedefimizdir. Sağlıklı bir toplumun inşası yolunda. artık bütün vatandaşlarımız hiçbir ayrıma tabi tutulmadan bu ülkenin eşit ve onurlu vatandaşları olarak diledikleri sağlık kurumundan hizmet alabilmekte. evlatların anne-babalarının sağlıklarından emin olmaları için çabalarken. “İnsanı yaşat ki.

eşit ve çağdaş bir sağlık hizmeti sunabilme gücünün var olduğuna inanarak yola çıktık. Biz 58. 59 ve 60. Bu dönüşümle ana amacımız. Sağlıkta Dönüşüm Programı ile sağlık alanında sekiz yıl içinde önemli bir dönüşüm gerçekleştirdik. Cumhuriyet Hükümetleri olarak. Devletimizin vatandaşlarına insanca. Hükümetlerimizin kararlılığı ve Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin desteğiyle uygulamaya koyduk. 11 Önsöz . Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nin sağlık sistemini 21. merkezinde bizzat insanımız olan bir Türkiye Modeli olarak Sağlıkta Dönüşüm Programı’nı geliştirdik. Bu inancımızı Cumhuriyetimizin kuruluşundan başlayarak sağlık alanında ortaya konan bütün gayretleri değerlendirerek güçlendirdik. Bu modelin bütün bileşenlerini milletimizden aldığımız güçle. ülkemizde devraldığımız mirasla birleştirdik ve kendimize mahsus. Başbakanımızın talimatları. yüzyıl vizyonuna uygun hale getirmek ve insanımızın hakkı olan kaliteli sağlık hizmetini almasını sağlamaktır. Dünyanın birçok gelişmiş ülkesinde sağlık sistemlerini yerinde inceleyip değerlendirerek.Bildiğiniz gibi.

yarın çok daha iyi olacak.Bugün bu programın sağlıklı hayata katkılarını ve en önemli sonuçlarını hep birlikte yaşıyoruz.. ebesi. hekimi. Yarın çok daha iyisini başaracağımıza da inanıyoruz. şoförü velhasıl bütün sağlık camiamıza bu vesile ile şükranlarımı sunuyorum. gidecek çok yolumuz var. Tabii ki biz gelinen noktayı yeterli görmüyoruz. Geldiğimiz noktanın tespiti ve vizyonumuzun tüm paydaşlarımıza aktarılması sorumluluğu bu ilerleme raporunu sizlerle paylaşmamızı sağladı. verecek hizmetimiz. Prof. teknisyeni. Yaşadığımız bu verimli süreç sonunda geriye dönüp baktığımızda hükümetimizin aldığı mesafe net olarak görülmektedir. Sevgi ve hürmetlerimle. Dr. Yapacak daha çok işimiz. Sağlıkta dönüşümün ruhunu kavrayarak insanımızın sağlığı için gece gündüz demeden fedakârca gayret gösteren herkese. memuru. Recep AKDAĞ Sağlık Bakanı 12 .. hemşiresi... Dün böyle değildi.

personel gibi bütün rakamlar dahildir.Açıklamalar Kıyaslamaları yapabilmek için kitapta kullanılan 1995 ve 2002 yıllarına ait verilere Sağlık Bakanlığı’nın 2005’te devraldığı kamu kurum ve kuruluşlarına ait tesis. Sağlıkta Dönüşüm Programının Anatomisi adlı bölüm Marc Roberts’in “Getting Health Reform Right” adlı kitabından modifiye edilmiştir. 13 .

14

Giriş

Cumhuriyet tarihi boyunca ülkemizde uygulanan sağlık politikaları bazı temel değişim dönemleri geçirmiştir. Refik Saydam dönemi (1923), Behçet Uz dönemi (1946), Prof. Dr. Nusret Fişek’in öncülüğünde sağlık hizmetlerinde sosyalizasyon uygulamasının başlangıcı (1963) önemli dönüm noktalarıdır. Sağlıkta Dönüşüm Programı (2003), bu dönüm noktalarındaki son halkayı oluşturmaktadır. Diğer taraftan, bütün dünyadaki insanların sosyal ve ekonomik yönden verimli bir hayat sürdürebilmesi için hükümetlerin üstlenecekleri rollere 1977 yılındaki Dünya Sağlık Asamblesi’nde dikkat çekilmiş, 1978 yılında Alma Ata Konferansı’ nda “21. Yüzyılda Herkese Sağlık” politikasının temelleri atılmıştır. 1984 yılında “Dünya Sağlık Örgütü Avrupa Bölgesi Herkese Sağlık Stratejisi ve Hedefleri”, kabul edilmiştir.

15

Ülkemiz için bu küresel politika ve hedeflerin uygulamaya geçirilmesi 20 yıl boyunca ne yazık ki siyasi bir temenni olarak kalmıştır. 2003 yılından itibaren uygulamaya başladığımız “Sağlıkta Dönüşüm Programı”, bugüne kadar yapılmış bütün çalışmaları dikkate alan katılımcı ve demokratik karar süreçleri ile en uygun çözümler üretmeyi amaçlayan kapsamlı bir programdır. Dönüşümle sağlık hizmetlerinin etkili, verimli ve hakkaniyete uygun bir şekilde organize edilmesi, finansmanının sağlanması ve sunulması amaçlanmaktadır. Sağlıkta Dönüşüm Programı, sayılan gayelere ulaşırken Dünya Sağlık Örgütü’nün “21. Yüzyılda Herkese Sağlık” Politikasını, Avrupa Birliği tarafından açıklanan “Katılım Ortaklığı Belgesi”ni ve diğer uluslararası tecrübeleri de dikkate almaktadır. Sağlıkta Dönüşüm Programı’nın merkezinde insan yer almaktadır. Kişinin sağlığının toplumla birlikte korunması esastır. Bu sebeple “Herkes için ulaşılabilir, nitelikli ve sürdürülebilir sağlık hizmeti” bu programın ana fikridir. Sağlıkta Dönüşüm Programının amaçlarıyla uyumlu olarak 2006 yılında hazırlanan 9. Kalkınma Planı, sağlık hizmetlerine erişimin kolaylaştırılması, hizmet kalitesinin artırılması, Sağlık Bakanlığı’nın planlama ve denetleme rolünün güçlendirilmesi, sağlık bilgi sistemlerinin geliştirilmesi, akılcı ilaç ve malzeme kullanımının sağlanması ve genel sağlık sigortası sisteminin tesisini düşünmektedir. Sağlıkta Dönüşüm Programı’nın uygulanmaya konulduğu 2003 yılından bu yana, bu düşünüş ve hedeflerin büyük kısmına ulaşılmış bulunmaktadır. Programın en önemli bileşenlerinden olan genel sağlık sigortası, sağlık hizmetlerine erişimin kolaylaştırılması, hizmet kalitesinin artırılması gerçekleştirilmiş durumdadır. Sağlık bilgi sistemleri, akılcı ilaç ve malzeme kullanımı, Sağlık Bakanlığı’nın planlama ve denetleme rolünün güçlendirilmesi konularında alınan mesafeler oldukça önemlidir. Bu konulardaki detaylı bilgiler raporun ilgili kısımlarında yer almaktadır. Bu eksende yürütülen Sağlıkta Dönüşüm Programı, ulusal politikanın bütünleyici bir parçasıdır. Bu programın gerçekleşmesi ile sağlık hizmetleri, geleceğin hızla değişen ve dönüşen sağlık önceliklerini karşılayabilecek dinamik bir zemin kazanmaktadır. Yakın dönem sağlık politika çalışmalarından yola çıkılarak özgün bir Türkiye Modeli olarak geliştirdiğimiz Türkiye Sağlıkta Dönüşüm Programı ile katettiğimiz mesafeyi geçtiğimiz yıllarda örneklerle dikkatinize sunmuştuk. Daha önce “Nereden Nereye: Türkiye Sağlıkta Dönüşüm Programı”, “Türkiye Sağlıkta Dönüşüm Programı, İlerleme Raporu, Ağustos 2008” ve “Türkiye Sağlıkta Dönüşüm Programı İlerleme Raporu, Eylül 2010” adlarıyla yayınladığımız başarı hikâyelerini güncellenmiş olarak ve yeni eklerle bu kitapta bulacaksınız.

16

DÜNDEN BUGÜNE SAĞLIK POLİTİKALARIMIZ

18

Selçuklu-Osmanlı tıp geleneğinin sürekliliği yanında, sağlık hizmetlerinin organizasyonunda da bir kültür birliğinin varlığı göze çarpmaktadır. Genç Cumhuriyetimizin kuruluşu ile birlikte bu yapı geliştirilirken, bütün kurumları ile devlet örgütlenmesi ve hizmet politikalarının oluşturulmasında daha çok batıya dönük bir yol izlenmiştir. Sağlık politikaları bu süreçte, dünyadaki eğilimlerden bağımsız kalamayarak, temel tercih değişiklikleri göstermiştir. 1920-1923 Yılları Arası Sağlık Politikaları Sağlık Bakanlığı, Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin açılışını takiben 3 Mayıs 1920 tarihinde 3 sayılı Kanun ile kurulmuştur. İlk Sağlık Bakanı Dr. Adnan Adıvar’dır. Bu dönem sağlıkla ilgili düzenli bir kayıt fırsatı olmamış; daha çok savaş yaralarının sarılmasına ve mevzuat geliştirmeye odaklanılmıştır. Burada dikkat edilmesi gereken nokta, varolma mücadelesinin en çetin günlerinde, daha cumhuriyet kurulmadan teşkilatlanan genç devlette, ilk kurulan bakanlıklardan birinin Sağlık Bakanlığı olmasıdır. TBMM Hükümeti, çetin savaş yıllarında bile sağlık hizmetlerinin kurumsal düzenlemeleri için çalışmasını sürdürmüştür. Bu dönemde, 38 sayılı Tababet-i Adliye Kanunu (1920) çıkartılmıştır. 1923-1946 Yılları Arası Sağlık Politikaları Cumhuriyetin ilanı sonrası Sağlık Bakanı olan Dr. Refik Saydam, 1937 yılına kadar süren bakanlığı süresince, ülkemizin sağlık hizmetlerinin kuruluşunda ve gelişmesinde önemli katkılar sağlamıştır. Günümüze ulaşan verilere göre 1923 yılında, ülkemizde sağlık hizmetleri hükümet, belediye ve karantina tabiplikleri, küçük sıhhiye memurlukları, 86 adet yataklı tedavi kurumu, 6.437 hasta yatağı, 554 hekim, 69 eczacı, 4 hemşire, 560 sağlık memuru ve 136 ebe ile veriliyordu. Bu dönemde, - 992 sayılı Bakteriyoloji ve Kimya Laboratuvarları Kanunu (1927), - 1219 sayılı Tababet ve Şuabatı Sanatlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun (1928), - 1962 sayılı İspençiyari ve Tıbbi Müstahzarlar Kanunu (1928), - 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu (1930), - 3153 sayılı Radyoloji Radyum ve Elektrikle Tedavi ve Diğer Fizyoterapi Müesseseleri Hakkında Kanun (1937) gibi halen yürürlükte olan kanunlar çıkarılmıştır.

19

Refik Saydam döneminde sağlık politikaları şu dört ilke ile belirlenmiştir: 1- Sağlık hizmetlerinin plan ve programı ile yönetiminin tek elden yürütülmesi, 2- Koruyucu hekimliğin merkezi yönetimin, tedavi edici hekimliğin ise yerel yönetimlerin hizmet alanı olarak ayrışması, 3- Sağlık insan gücü ihtiyacını karşılamak üzere tıp fakültelerinin cazibesinin artırılması, yatılı tıp talebe yurtları açılması, mezunlarına mecburi hizmet konulması, 4- Sıtma, frengi, trahom, verem, cüzzam gibi bulaşıcı hastalıklarla mücadele programlarının başlatılması. Bu ilkeler ışığında; - Sağlık hizmetleri, “geniş bölgede tek amaçlı hizmet / dikey örgütlenme» modeli ile yürütülmüştür, - Yasal düzenlemelerle, koruyucu hekimlik kavramı geliştirilmiş, yerel yönetimlerin hastane açmaları teşvik edilmiş, her ilçede hükümet tabipliği kurulmuştur, - Nüfusun çok olduğu yerlerden başlayarak 1924’te 150 ve 1936’da 20 ilçe merkezinde muayene ve tedavi evleri açılmış, hekimlerin serbest çalışmaları yasaklanmıştır, - İllere rehber olmak üzere ilk olarak 1924’te Ankara, Diyarbakır, Erzurum, Sivas Numune Hastaneleri ve 1936’da Haydarpaşa, 1946’da Trabzon ve 1970’te Adana Numune Hastaneleri açılmıştır. 1946-1960 Yılları Arası Sağlık Politikaları Ülkemizin Cumhuriyet dönemi ilk sağlık planı olarak da adlandıracağımız “Birinci On Yıllık Milli Sağlık Planı” 1946 tarihindeki Yüksek Sağlık Şurası’nca onaylanmıştır. Bu plan Sağlık Bakanı Behçet Uz tarafından 12 Aralık 1946’da açıklanmıştır. Ancak yoğun bir çalışmayla hazırlanan bu plan kanunlaşamadan, Behçet Uz Sağlık Bakanlığından ayrılmak durumunda kalmıştır. Yaklaşık bir buçuk yılda kanun tasarısı haline gelen Milli Sağlık Planı, Dr. Behçet Uz, Hasan Saka hükümetinde de (10.8.1947/10.6.1948) Sağlık Bakanı olunca Bakanlar Kurulunda ve TBMM’nin dört komisyonunda görüşülüp kabul edildiği halde, hükümet değişikliği nedeniyle kanunlaşamamıştır. Yeni Sağlık Bakanı olan Dr. Kemali Bayazit tarafından plan geri çekilmiştir. Milli Sağlık Planı ve Milli Sağlık Programı yasal metin haline getirilerek tümüyle uygulanamamış olsa da, içerdiği düşüncelerden büyük kısmı ülkemizin sağlık yapılanmasını derinden etkilemiştir. Temel yapı olarak, o güne kadar yerel yönetimlerin denetiminde olan yataklı tedavi kurumları merkezden yönetilmeye başlanmıştır.
20

658’e. Samsun.1955 yıllarında 43. Özellikli hizmet alanlarından çocuk hastaneleri.214’e. her 40 köy için 10 yataklı bir sağlık merkezi kurularak tedavi edici hekimlikle koruyucu sağlık hizmetlerinin birlikte verilmesi sağlanmaya çalışılmıştır. Balıkesir. Bu dönemde çocuk ölümleri ve enfeksiyonlara bağlı ölümlerin çok yoğun olması. 1950 yılıyla 1960 yılı karşılaştırıldığında hekim sayısı 3. ebe sayısı da 1. Konya. doğumevleri ve enfeksiyon hastalıklarına yönelik sağlık tesisleri ve sağlık insan kaynakları gelişimi konusunda önemli mesafeler alınmıştır. Seyhan.6 yıl. Sakarya. Bu çerçevede sağlık merkezleri. Erzurum. Diyarbakır. Her 3 meslek grubunda da 10 yıl içinde % 100’den fazla artış sağlanmıştır. nüfus artırıcı politikaların hassasiyetle uygulanmasına yol açmıştır. Bu merkezlere iki hekim.285’ten 3. Birleşmiş Milletler Çocuklara Yardım Fonu (UNICEF) ve Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) gibi milletlerarası teşekküllerden işbirliği ve yardım temin edilerek. Bursa. İzmir. İstanbul. Hastane ve sağlık merkezlerinin sayısı da artırılarak. Sivas. Doğumda beklenen yaşam süresi ortalama olarak. 1970 . 1960 yılında 283’e yükseltilmiştir. Diyarbakır. Elazığ. 1955’de 181’e. Birinci On Yıllık Milli Sağlık Planı’nın devamı niteliğinde olan ve 8 Aralık 1954 tarihinde Sağlık Bakanı Dr. 1960 .9 yıl olarak gerçekleşmiştir. 21 .1975 yıllarında 57. 1950 . doğumevleri ve verem hastaneleri sayısında da gelişmeler sevindirici olmuştur. İnsan kaynakları altyapısı oluşturulması maksadıyla İstanbul ve Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi’nden sonra Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi 1955 yılında öğrenci alımına başlamıştır. Behçet Uz tarafından açıklanan “Milli Sağlık Programı ve Sağlık Bankası Hakkında Etütler” ülkemizin sağlık planlamasının ve organizasyonun temel yapı taşlarından olmuştur. Seyhan). İzmir.Milli Sağlık Planı’nda köy ve köylülerimizi sağlık teşkilatına kavuşturmak ilkesi çerçevesinde. Ankara’ da 1953’ te bir Ana ve Çocuk Sağlığı Tekâmül Merkezi tesis olunmuştur.020’den 8. Erzurum. Milli Sağlık Programında ise 16 sağlık bölgesi yapılanması öngörülmüş ve bu çerçevede planlama yapılmıştır (Ankara. bir ebe ve bir ziyaretçi hemşire ile onar köylük gruplarda çalışacak köy ebesi ve köy sağlık memurları atanmaya çalışılmıştır. bir sağlık memuru. hemşire sayısı 721’den 1. Samsun. 1945 yılında 8 adet olan Sağlık Merkezi sayısı. 1950 yılında 22’ye.219’a yükseltilmiştir. Eskişehir.1965 yıllarında 52. aynı çerçevede yatak sayılarında da artışlar sağlanmıştır. Milli Sağlık Planında ülkemiz yedi sağlık bölgesine ayrılıyor. Antalya. Van).1 yıl. her bölgeye bir tıp fakültesi kurularak hekim ve diğer sağlık personeli sayısını artırılması düşünülüyordu (Ankara. Sağlık Bakanlığı bünyesinde 1952 yılında Ana Çocuk Sağlığı Şube Müdürlüğü kurulmuştur. Trabzon.

Türkiye’de il ve ilçe merkezlerinde tüberküloza bağlı ölüm hızı 1946 yılında yüzbinde 150 iken.6643 sayılı Türk Eczacıları Birliği Kanunu (1956) 22 . 1950 yılında yüz bin kişiye 9 yatak düşerken. Emekli Sandığı’nın kuruluşuyla ilgili çalışmalar da bu dönemde yapılarak sosyal güvenlik kapsamı genişletilmeye başlanmıştır. Bu dönemde sivil toplum örgütlerinin ve bazı tıp mesleklerinin hukuki altyapılarını günümüze taşıyan mevzuat da oluşturulmuştur: .6283 sayılı Hemşirelik Kanunu (1954) . Bebek ölüm hızı 1950 yılında binde 233 iken. Verem hastalığından ölümler bu dönemde ciddi ölçüde azaltılmıştır.6197 sayılı Eczacılar ve Eczaneler Kanunu (1953) . Her ne kadar bu rakamlara yerel idarelere ait hastanelerin merkezi idarenin eline alınması etki etmiş olsa da.6’ya çıkmıştır. Sağlık kurumları ve yatak sayılarımızda bu olumlu gelişmeler olurken. Bu çerçevede 1947 yılında Refik Saydam Hıfzıssıhha Merkezi Başkanlığı bünyesinde Biyolojik Kontrol Laboratuvarı kurulmuş ve bir aşı istasyonu hizmete açılmıştır. ilaç. süt ve mama gibi çocuk besinlerini sağlayacak sanayi kuruluşlarını oluşturmak gibi hedefler bulunmaktaydı. Boğmaca aşısı ise. Bebek ölüm hızında da iyileşmeler görülmüştür. ülkemizde ilk olarak 1948 yılında üretilmeye başlanmıştır.1950 yılında Sağlık Bakanlığı’na bağlı 118 kurumda 14.398 yatak sayısına ulaşılmıştır. Hem Milli Sağlık Planı ve hem de Milli Sağlık Programında. Yine bu çerçevede İşçi Sigortaları İdaresi (Sosyal Sigortalar Kurumu) 1946 yılında kurulmuş ve 1952 yılından itibaren sigortalı işçiler için sağlık kuruluşları ve hastaneler açılmaya başlanmıştır. yüz bin kişiye düşen yatak sayısı oranına baktığımızda. 1960 yılına gelindiğinde 442 kurumda 32. bir sağlık bankası kurarak sağlık harcamalarının finansmanını buradan sağlamak. halkı bir ücret karşılığında sigortalamak. sağlık göstergelerimizde de yüz güldürücü iyileşmeler meydana gelmiştir. Bu yıldan itibaren deri içi yolu ile uygulanan BCG aşısı üretimine geçilmiştir.6023 sayılı Türk Tabipleri Birliği Kanunu (1953) . serum ve aşı gibi tıbbi malzemelerin üretimini denetim altına almak. 1960 yılında yüzbinde 52’ye inmiştir. 1960 yılına gelindiğinde bu oran 16.581 yatak sayısı var iken. sigortası olmayan ve tedavi giderlerini ödeyemeyenlerin masraflarını özel idare bütçesinden sağlamak. 1960 yılında binde 176’ya düşürülmüştür.

Beş Yıllık Kalkınma Planı’nda Genel Sağlık Sigortasının kurulması tekrar öngörüldü. “Pro-natalist” (nüfusu artırıcı) politikadan “anti-natalist” (nüfus artış hızını sınırlayıcı) politikaya geçildi. Kamu personeli olan doktorların muayenehane açması yasaklandı. bu hakkın gerçekleşmesinin devletin sorumluluğunda olduğuna yönelik hükümler içermektedir. Yaygın. 1974 yılında Meclis’e tekrar sunulan taslak görüşülmedi. il içinde bütünleşmiş bir yapı anlayışıyla sağlık evleri. sürekli. maddesi “Herkes sosyal güvenlik hakkına sahiptir ve Devlet bu güvenliği sağlayacak gerekli tedbirleri alır ve teşkilatı kurar” demektedir. entegre.1960-1980 Yılları Arası Sağlık Politikaları 1961 yılında 224 sayılı Sağlık Hizmetlerinin Sosyalleştirilmesi Hakkındaki Kanun çıktı. Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne gönderildi fakat kabul edilmedi. 23 . Aynı maddede “Genel Sağlık Sigortası kurulabileceğine” dair bir hüküm de yer almıştır. Dikey örgütlenmeler kısmen azaltılıp farklı nitelikte sağlık hizmetleri veren yapılar sağlık ocağı bünyesinde entegre hale getirildi. Ayrıca Anayasanın 56. 1967 yılında Genel Sağlık Sigortası için bir kanun taslağı hazırlandıysa da. bu görevini kamu ve özel kesimdeki sağlık ve sosyal kurumlardan yararlanarak. Sosyalizasyon fiilen 1963 yılında başladı. Devlet. bütünüyle uygulama imkânı bulunamamıştır. 1987 yılında 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu çıkarılmıştır. 1969 yılında 2. 1965’te 554 sayılı Nüfus Planlaması Hakkında Kanun çıktı. “Geniş bölgede tek yönlü hizmet” ilkesinin alternatifi olan “dar bölgede çok yönlü hizmet” anlayışı geldi. 1980-2002 Yılları Arası Sağlık Politikaları 1982 Anayasası vatandaşların sosyal güvenlik hakkına sahip olmalarının yanı sıra. kademeli. insan ve madde gücünde tasarruf ve verimi artırarak. beden ve ruh sağlığı içinde sürdürmesini sağlamak. onları denetleyerek yerine getirir” hükmü getirilmiştir. 1978’de “Sağlık Personelinin Tam Süre Çalışma Esaslarına Dair Kanun” çıktı. maddesinde “Devlet. 1980 yılında 12 Eylül İhtilali’nin hemen ertesinde “Sağlık Personelinin Tazminat ve Çalışma Esaslarına Dair Kanun” ile bu kanun yürürlükten kaldırılarak tekrar muayenehane açma serbestliği getirildi. işbirliğini gerçekleştirmek amacıyla sağlık kuruluşlarını tek elden planlayıp hizmet vermelerini düzenler. sağlık ocakları. ilçe ve il hastaneleri şeklinde bir yapılanmaya gidildi. 1971’de Genel Sağlık Sigortası Kanun Taslağı. herkesin hayatını. Ancak bu kanunun uygulanmasına yönelik düzenlemeler yapılamadığı ve bazı maddeleri Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edildiği için. Anayasanın 60. Bakanlar Kuruluna sevk edilemedi.

Ulusal Sağlık Kongresi 1992 yılında toplanmıştır. 1990’lı yıllarda yürütülen Sağlık Reformu çalışmalarının ana bileşenleri şunlardı: 1. yaşam biçimi. 1993 yılında Sağlık Bakanlığı tarafından hazırlanan “Ulusal Sağlık Politikası”. 2. sınırlı da olsa. sağlıklı Türkiye hedefleri olmak üzere başlıca beş ana bölümü içermekteydi. “Sağlık Sandığı” adı altında tanımlanan bir kanun tasarı taslağı bakanlıkların görüşüne gönderilmiş ancak bu da sonuçlanmamıştır. verilen bir hizmetin bedeli bazı kurumlarca ödeme listesinde bulunurken bazılarınca ödenmemiştir. 2000 yılında. sağlık sektörü ile ilgili bir temel plan hazırlatılmış ve bu plan doğrultusunda 1. sağlık sigortacılığı içine alınması sağlanmıştır. 24 . Genel Sağlık Sigortası ile ilgili olarak. 3.Hastanelerin özerk sağlık işletmelerine dönüştürülmesi. 1992 yılında 3816 sayılı Kanunla sosyal güvenlik kapsamında olmayan düşük gelirli vatandaşlar için yeşil kart uygulaması başlatılmıştır. “Kişisel Sağlık Sigortası Sistemi ve Sağlık Sigortası İdaresi Başkanlığı Kuruluş ve İşleyiş Kanunu Tasarısı” adı altında.Sağlıkta finans yönetiminin öneminin artmasıyla genel sağlık sigortası 1987 yılında tekrar gündeme gelmiş. çevre sağlığı. Görüldüğü gibi bu dönem önemli teorik çalışmaların yapıldığı ancak bunların yeterince uygulama alanının bulunamadığı bir dönem olmuştur. 1998 yılında Genel Sağlık Sigortası. Sağlık Bakanlığı ve Devlet Planlama Teşkilatı tarafından yürütülen bu “Sağlık Sektörü Master Plan Etüt Çalışması” bir anlamda sağlık reformlarının ele alındığı bir sürecin başlangıcını oluşturmuştur. Bu gelişmenin en dikkat çekici sonucu olarak. aynı sağlık hizmetine her üç kurumun farklı yaklaşımları ve fiyatlandırmaları gündeme gelmiş. ancak bu konudaki hukuksal düzenlemeler gerçekleştirilemediği gibi 1986 yılında Bağ-Kur sigortalılarına da ayrı sağlık yardımları yapılmaya başlanarak kamu sağlık sigortacılığında 3 başlı bir yapı oluşmuştur. sağlık hizmetlerinin sunumu. ancak kanunlaşamamıştır. Böylece sağlık hizmetlerine erişim konusunda yeterli ekonomik düzeyden mahrum olan ekonomik gücü zayıf insanların. Bakanlar Kurulu’nca TBMM’ye sunulmuş.Birinci basamak sağlık hizmetlerinin aile hekimliği çerçevesinde geliştirilmesi. 1990 yılında Devlet Planlama Teşkilatı (DPT) tarafından.Sosyal güvenlik kurumlarının tek çatı altında toplanarak Genel Sağlık Sigortasının kurulması. sağlık reformunun teorisi çalışmalarına hız verilmiştir. 1992 ve 1993’de Birinci ve İkinci Ulusal Sağlık Kongreleri yapılarak. destek. 4.Sağlık Bakanlığı’nın koruyucu sağlık hizmetlerine öncelik veren sağlık hizmetlerini planlayıp denetleyen bir yapıya kavuşturulması.

Bu dönemde vatandaşımızın hayatını kolaylaştıran adımlar cesaretle ve kararlılıkla atıldı. Sağlık Bakanlığı. 25 . İlaçtaki KDV oranı düşürüldü ve ilaç fiyatlandırma sistemi değiştirildi. istasyon sayısı arttırılıp. hizmet sunumundan finansmanına. Bu düzenlemeler. Bebek ölüm hızında gelişmiş ülkelerin 30 yılda kat ettiği mesafeyi ülkemiz son sekiz yıla sığdırmayı başardı. Yalnızca şehirlerde değil.2010 Dünya Sağlık Örgütü’ne göre bir ülkenin sağlık sistemi. sağlık hizmetlerinin sosyalleştirmesi başta olmak üzere geçmiş birikim ve tecrübelerden. insan gücünden bilgi sistemine kadar ilgili birçok alanda köklü değişikliklere gidilmesini gerekli kılmaktaydı. yarını da ciddi anlamda etkileyeceği ve sağlık alanında amaçlanan hedeflere ulaşılmasında önemli bir mihenk taşı olma özelliğini taşıyacağı kuşkusuzdur. İlaç harcamalarının hem kamu hem de vatandaşa olan yükü büyük ölçüde hafifletildi. herkese gerekli olan sağlık hizmetinin yüksek kalitede verilmesini sağlayacak şekilde tasarlanmalıdır. Bu amaçla 2003 yılında Sağlıkta Dönüşüm Programını uygulamaya koyduk. çağdaş sağlık anlayışının temel unsurları arasında yer alan aile hekimliği uygulaması başlatıldı ve tüm ülkeye yaygınlaştırıldı.2003 . son dönemde yürütülen sağlık reformu çalışmalarından ve dünyadaki başarılı örneklerden ilham alarak hazırladık. Yeşil-Kart sahiplerinin “ayakta tedavi” kapsamında görecekleri sağlık hizmetleri ile ilaç giderleri de devlet tarafından karşılanır oldu. bu programın uygulanması ve sağlık alanında arzulanan noktaya ulaşılması hususundaki kararlılığını göstermiş ve birçok uygulamayı hayata geçirmiştir. Dar gelirli kesimlere yönelik olarak yeşil kartlı vatandaşlarımızın hakları genişletildi. Başta koruyucu sağlık ve ana-çocuk sağlığı hizmetleri olmak üzere birinci basamak sağlık hizmetleri güçlendirildi. Bu anlayış içinde. ambulanslarımız en son teknolojilerle donatıldı. Programın sadece bugünü değil. ilaca erişimin yaygınlaştırılmasında önemli rol oynadı. hava ve deniz taşıma araçları eklendi. Programı. başta SSK hastaneleri olmak üzere diğer kamu kurumlarının hastaneleri Sağlık Bakanlığı’na devredildi. 2002 yılı sonunda Türk sağlık sisteminin içinde bulunduğu durum. Sisteme. karşılanabilir maliyette ve toplumca kabul gören tarzda olmalıdır. Bu hizmet etkili. köylerde de “112 Acil Sağlık” hizmeti sunulmaya başlandı. Aynı başarı. Böylece ilaç fiyatlarında önemli oranda indirim sağlandı. Her ülkenin bu faktörleri göz önünde tutarak kendi özgün sağlık sistemlerini geliştirmesi önerilmektedir. anne ölüm hızında da gösterdi ve OECD ülkelerinin anne ölümlerinde 23 yılda kat ettiği mesafeyi ülkemiz yine son sekiz yıla sığdırdı.

893 yeni sağlık tesisi hizmete sunuldu. ekipman ve sağlık personelinin eksik olduğu bölgeler öncelikli kabul edilerek. belirli hastalıklar için ulusal programlar planlandı ve uygulamaya konuldu. kararlılık ve birikimimiz mevcuttur. bundan sonra yapılacakların ve yapılabileceklerin habercisidir. Bina. Yapılanların bu denli yaygın ve etkili olması. 2010 yılı sonunda %73. Aynı dönemde hizmet alımıyla birlikte kamu sağlık tesislerinde çalışan personel sayısı net olarak 191 bin kişi artarak 447 bin kişiye ulaştı. Bulaşıcı hastalıklardaki göstergelerimiz ise Sağlıkta Dönüşüm Programı’ nın uygulanmaya başlanmasından sonra gelişmiş ülkeler düzeyine ulaştı. güven ve beklenti oluştu. kronik solunum yolları hastalıkları. Nihayetinde 2010. böbrek yetmezliği başta olmak üzere.5 olan sağlık hizmetlerinden memnuniyet oranı. 2003 yılında %39. felç. Buna rağmen. 2003–2010 yılları arasında faiz dışı genel kamu harcamalarındaki artış % 218 iken kamu sağlık harcamalarındaki artış sadece % 184 olmuştur. bu konudaki dengesizlikler büyük ölçüde ortadan kaldırıldı. Son sekiz yılda dünyanın takdir ettiği geniş kapsamlı bir dönüşüm programı uygulandı. 2011 ve 2012 yıllarını içine alan orta vadeli mâli plan ile birlikte mâli sürdürülebilirlik teminat altına alındı. kanser. diyabet. 26 .1’e ulaştı.Bulaşıcı olmayan hastalıklara bağlı olarak sağlığın bozulmasını ve erken ölümleri önlemek için kapsamlı programlar hayata geçirildi. Sağlıkta Dönüşüm Programı ile kamu kaynakları verimli kullanılmaya başlandı. başlatılan hizmetlerin tamamlanması ve yeni atılımların yapılması gerekmektedir. Bu memnuniyetle daha iyi düzeyde sağlık hizmeti talep eden halkımızda. Bunu sağlayacak azim. Bu kapsamda kalp-damar hastalıkları. Son sekiz yılda 509’ u müstakil hastane ve yeni hastane binası olmak üzere 1. Bu beklentiyi karşılayacak şekilde.

SAĞLIKTA DÖNÜŞÜM PROGRAMI’NIN ANATOMİSİ .

28 .

Neredeyse bütün ülkelerde. Dünya Sağlık Örgütü’ne göre bir ülkenin sağlık sistemi. 2. Adalet ve hakkaniyet ilkelerine uygun olarak. attığımız her adımda. Ekonomiler ilerledikçe beklentiler artmaya devam etmekte. ülkeler daha demokratik hâle gelmekte ve dünya çapında medya temelli imajlar yayılmaktadır. Aldığımız her nefeste. mümkün olduğu kadar genç ve sağlıklı kalmak ve sağlık hizmetlerinden daha çok yararlanmak istemektedir. gelişen hastalık yapılarına ve yeni teknolojiye bağlı olarak artmaktadır. karşılanabilir maliyette ve toplumca kabul gören tarzda olmalıdır.) bu talepleri artırmaktadır. televizyon ve internet vb. Ülkeler geliştikçe. vatandaşları sağlık konusunda daha fazla harcama yapmayı istemektedir. hayatın bütün değişkenleri bu temel yapının içinde saklıdır. sosyal statü ve sosyal sınıf gibi hiçbir ayırım sağlık hizmetinden yararlanmaya engel teşkil etmemeli. Bu özgün sistem kurulurken her ülke kendi daimi dönüşüm sürecini de başlatmak zorundadır. Bir ömür boyu yaşadığımız her detay bu değişmez paydaya göre hesaplanır. Sağlık doğuştan kazanılan bir hak olduğu için sağlık hizmetlerinin herkese eşit olarak ulaştırılacak bir biçimde örgütlenmesi zorunludur. sağlık hizmetleri için ödeyebilecekleri para ile sağlık sektöründe sağlamak istedikleri düzey arasındaki boşlukla karşı karşıyadır. Sağlıkta Dönüşüm Programının Yapılmasını Zorunlu Kılan Sebepler: 1. en yeni teknolojileri ve ilaçları istemesine yol açmıştır. Birçok ülkedeki sağlık sistemi. Bununla birlikte sağlıkta dönüşümün doğru şekilde yapılmasının gerçekten de kompleks bir sosyal fenomen olduğu kabul edilmektedir. Sağlık Hizmetleri Sunumundaki Maliyet Artışları: Bugün birçok ülke. sağlık hizmetleri kolay erişilebilir olmalı. Bu artan beklentiler hem bakım hem de tedavi için daha fazla ve daha maliyetli hizmetlerin kullanılmasını gerektirmektedir. Her ülkenin bu faktörleri göz önünde tutarak kendi özgün sağlık sistemini geliştirmesi önerilmektedir. Vatandaşın Beklentilerinin Artması: İnsanlar. Bu hizmet etkili. bu hedefleri gerçekleştirme yönünde giderek artan bir baskı altındadır. herkese sağlık güvencesi sağlanmalı. 29 . herkese gerekli olan sağlık hizmetinin yüksek kalitede verilmesini sağlayacak şekilde tasarlanmalıdır. değişen demografik özelliklere. hayatımızın en temel yapı taşıdır. Küresel sosyal gelişmeler (filmler. sunulan sağlık hizmetleri çağdaş düzeyde ve etkili olmalıdır.Sağlık. Artan beklentiler. Öyle ki. sağlık hizmetleri maliyetleri. hastaların en son ve en iyi hizmeti. bütün bir ömürde sağlık değişmez paydamızdır. Sağlıkta Dönüşüm Programları ile ilgili dünyada sürekli yeni fikirler ortaya çıkmaktadır. cinsiyet.

sağlık hizmetlerine hakkaniyet içinde erişmelerini gaye edinen ahlâki anlayış üzerine bina edilmektedir. çizilen etik çerçeve içinde yürütülen bu politikaların sonuçları değerlendirilmektedir. sorunu çözmeye yönelik politikalar geliştirilmekte. sivil toplu kuruluşlarının sayısının artması. medya. Buna göre önce sorunlar tanımlanmakta ve bu sorunlara zemin oluşturan şartlar analiz edilmekte. sağlık hizmetleri sisteminin içindeki hizmet sağlayıcıları gelirlerini muhafaza etmek için mücadele etmektedir. Sonuçta ekonomik süreçler. 3. internet gibi faktörler kamudaki yönetim anlayışının vatandaş tarafından her geçen gün daha çok sorgulanmasına neden olmaktadır. 30 . istenilen düzeyde hizmeti verememesi artık vatandaş tarafından daha çok irdelenmeye başlanmıştır. Kamu sektörünün. Devamında. bütün vatandaşların ülkenin eşit haklara sahip kişileri olarak. Kişilerin sağlık sorunu için gerekli olmadığı halde. aşamalı. bu politikaları hayata geçirecek politik kararlar verilmekte. sağlık politikalarının değişim sürecinin sağlıklı işlemesini sağlayacak. kendi yerel sağlık merkezleri veya daha küçük hastanelerdeki hizmet kalitesi konusunda daha şüpheci olmuştur. Sağlıkta Politika Çemberi Sağlıkta Dönüşüm Programı. süreklilik arzeden bir politika döngüsü tasarlanmaktadır. Programın politik ve metodolojik hazırlıkları yapılırken. artan maliyetler ve beklentilerin ortaya çıkardığı talepleri karşılama konusunda baskı altındadır. Kamudaki Yönetim Anlayışının Vatandaş Tarafından Sorgulanmaya Başlanması: Kamudaki kötü yönetim. 4. Aynı zamanda. yetersiz politikalar ve kısıtlı kaynakların boşa harcanması kamu sektörü hakkında şüpheciliği ortaya çıkartmıştır. siyasi baskılarla kesişmekte ve bir ülkenin sağlığa tahsis etmeye karar verdiği para miktarını etkilemektedir. ardından bu kararlar uygulanmaktadır. Demokratikleşme. bölgesel merkezler ve üniversite hastaneleri tercih edilmeye başlanmıştır.Başka yerde bu imkânların bulunduğunu bilen insanlar. Kamunun Ödeme Kapasitesinin Sınırlı Olması: Hükümetler. sağlık hizmetleri için daha fazla finansmanın temin edileceği anlamına gelse de genellikle sağlık sektöründeki maliyetler ve talep daha da hızlı bir şekilde büyümektedir. Ekonomik büyüme.

Ancak bu veriler tek başına sağlık reformunun sorunlarını ve önceliklerini tam olarak tanımlayamamaktadır. hem bilim hem de etik temele dayanmalıdır. hangi sosyal süreçlerle şekillendirilmektedir? Dönüşüm programcılarının sorun tanımını hangi faktörler belirlemektedir? Çıkar gruplarının sorunun tanımlanması ve çözüm önerileri konusunda bakış açıları nedir? Bazı sağlık sektörü planlayıcıları sorunları tanımlamak için gerekli olan tek şeyin iyi veriler olduğunu öne sürmektedir. Sorunun tanımlanması sürecinde verilerin önemli bir kullanımı da kıyaslamadır. Sağlık sektörü reformunda kıyaslama. uluslararası kıyaslamalar performans sorunlarının tartışılması için faydalı bir başlangıç noktası olabilir. Bu nedenle dönüşüm programı sorumlularının dönüşüm için neyin önemli olduğunun anlaşılmasında özel bir sorumluluğu vardır. Aksi takdirde ideoloji ve grup çıkarları tartışmaya hakim olacak ve yönlendirecektir. Herhangi bir politik karar. Ülkeler arasındaki farklılıklara rağmen. Veriler tartışmanın daha dürüst bir şekilde yapılmasını sağlar. 31 . bir ülkenin gelir ve harcama düzeyine benzer düzeylere sahip sağlık performansı yüksek ülkelere bakması anlamına gelmektedir. Sorunlar nasıl algılanmakta. Bunun kamu politikasının düzeltmesi gereken bir eşitsizliği temsil edip etmediği sadece verilerle belirlenemez. Örneğin birçok ülkede kadınlar erkeklerden daha uzun yaşamaktadır.Dönüşüm süreci aşağıdaki döngü ile tanımlanabilir: ETİK Sağlıkta Politika Çemberi A-Teşhis: Sağlıkta dönüşüm programları uygulanırken göz ardı edilen ancak en önemli adımlardan birisi sorunun tanımlanmasıdır.

ötesinde ve altındaki nedenleri araştırmak için “beş kere ‘neden’ diye sorulması” gerektirdiğini söylemektedir. Teşhise ilişkin olarak.  Davranış. Bu basit bir görev değildir. Ünlü bir kalite geliştirme uzmanı teşhis sürecinin açık olarak gözükenin arkasında. • Pozisyon: Oyuncunun politikayı destekleme veya reddetme gücü ve bunun için harcayabileceği kaynak oranı. Sistemin neden belli bir şekilde davrandığını anlamak için daha derinleri incelemek lazımdır. sağlıkta dönüşüm programları içinde bir teşhis yolculuğu yapılması gerekir. • Güç: Her bir oyuncunun siyasi oyundaki (her bir oyuncunun elinde bulunan imkânlara göre) göreceli gücü. Bu da sağlık sektörünün beş kontrol düğmesi adını verdiğimiz unsurlar incelenerek yapılır.Sorunların tanımlanmasında dönüşüm programı politikalarının içeriğini ve uygulanışını etkileyecek dört faktör dikkate alınmalıdır: • Paydaşlar: Reform sürecine dâhil veya politikanın kaderi üzerinde tartışmaya girebilecek olan şahıs ve grup kümesidir. Geliştirmek istediğiniz performansın yetersizlik sebepleri keşfedilene kadar “neden” diye sormaya devam edilir.  Organizasyon. Sağlık sektörünün beş kontrol düğmesi. • Algılama: Sorunun ve çözümün tanımlanmasının özel ve kamusal algılanışı. temel strateji “geriye doğru çalışmaktır”.  Ödeme.  Düzenleme. Teşhis için başarısız sonuçların nedenleri belirlenmeye çalışılır. Sorunlar sağlık sistem performansının üç hedefine odaklı olarak tanımlanmalıdır: • Sağlık göstergeleri • Vatandaşı finansal riskten koruma • Vatandaşın verilen sağlık hizmetlerinden memnuniyeti Sağlık sistemi performansına odaklı olarak sorunlar tanımlandıktan sonra tıpkı bir doktorun semptomlardan sebeplere ilerlemesi gibi. 32 .  Finansman.

hangi kaynakların ne ölçüde kullanılacağıdır. 33 . Her bir ülkenin karar vermek zorunda olduğu konu. sağlık sisteminin sonuçlarını belirleyen ve değiştirmek için kullanılabilecek faktörleri de ortaya çıkarır.Bu beş düğme. Finansman. bir sağlık sisteminin performansı üzerinde son derece önemli bir etkiye sahiptir. Beş kritik kontrol düğmesi konusundaki teşhisimiz.  kadar paranın kullanılabilir olduğunu.  kimin katastrofik tıbbi harcamalardan dolayı yoksullaşmaya karşı korunduğunun ve  nüfusun sağlık durumunun tespit edilmesine yardımcı olur. Sağlıkta Dönüşüm Programında Kullanılan Beş Kontrol Düğmesi: 1-Finansman: Sağlık sektöründeki faaliyetler için ödenen paraların toplanmasını sağlayan tüm mekanizmaları ifade etmektedir. mali  fonları kimin kontrol ettiğini.  risklerin nasıl havuzlandığını ve  sağlık hizmetleri maliyetlerinin kontrol edilebilir olup olmadığını belirler. Ne  yükü kimin taşıdığını. Finansman sorunları için sihirli bir çözüm yoktur. Bu faktörler. dönüşüm programcılarının sistem performansını geliştirmek için ayarlaması gereken mekanizmaları ve süreçleri kapsamaktadır. Herhangi bir finansman yöntemi aracılığıyla toplanan tüm paralar doğrudan veya dolaylı olarak vatandaşlardan gelir.  kimin hizmete erişimi olduğunun.

Hakkaniyet isteniyorsa kamu harcaması yoksulları hedef almalıdır (şu anda çoğu düşük ve orta gelirli ülkede durum böyle değildir). sosyal sigortalar kendi kapsamına alırsa. Diğer önemli faktörler de vergi gelirleri. Yoksul haneler sağlık hizmetleri için ödeme yapmaya güç yetiremeyebilir. temel ve koruyucu sağlık hizmetlerini vergi ile desteklemelidir. Gelir. • Yeterli para toplandığı müddetçe sosyal sigorta programları insanları finansal riskten yüksek oranda korur. Bu şekilde sağlık hizmetlerinin kalitesini artırabilir ve tıbbi harcamalara bağlı yoksullaşmayı azaltabiliriz. istihdam edilenlerin ve yoksul hane halkının sayısıdır. Eğer bunların hizmete erişimi isteniyorsa hükümet bunları desteklemelidir. Finansman Stratejisini Seçerken Değerlendirilecek Noktalar: • Sosyo-Ekonomik Gelişme: Bir ülkenin fonları mobilize etme kapasitesi büyük ölçüde kişi başı geliri ile korelasyon halindedir. hane halklarının sağlık hizmetleri için ödeme yapma kapasitesini ve talebini belirler. • Kırsal alanlarda yaşayan yoksul halk için özel finansman programları geliştirilmelidir. Ulusal gelir arttıkça hükümetler genel vergi gelirlerinden yardım sağlayarak bu kapsamı genişletebilir. Sağlık finansman sisteminin sürdürülebilirliği tartışılırken bu konu üzerine odaklanılmalıdır. • Mali Kapasite: Bir finansman stratejisi için anahtar soru şudur: Sağlık sektöründe istenilen harcama düzeyini karşılayacak şekilde yeterli para seferber edilebilmekte midir? Sağlık sektörü harcamasını artırmak için. • Özel sigortalar kapsamında olmayan hizmetleri. diğer alanlardan ne kadar vazgeçilecektir? Bu yüzden finansman stratejisi ile hedefleri arasında eşleştirme yapmak gerekir. özel sigortalar daha iyi hizmet kalitesi sağlamak yönünde sosyal sigorta için tamamlayıcı bir rol alabilir.Finansman kontrol düğmesinin en etkili şekilde ayarlanması için uluslararası deneyimlerin ışığında siyasi ve ekonomik teorilere dayalı bazı spesifik öneriler dikkate alınmalıdır: • Yoksulluk tek başına temel bir finansal kısıtlama teşkil etmektedir. • Bir ülke sağlık durumunu en üst düzeye çıkartırken kaynak tahsisinin maliyet etkili olmasını istiyorsa. Bu tür programlar. 34 . mevcut harcamayı çok daha verimli ve etkili bir şekilde kullanmamızı sağlar.

ne kadar harcanacağına ilişkin kararlar hükümet gücünün temel ifadesidir.• Uygulanabilirlik: Uygulanabilirliğin anahtar yönü bir ülkenin idari kapasitesidir. Halkın meşru olarak gördüğü programların kullanılmasının başarılı olma ihtimali çok daha yüksektir. Finansman sisteminin birkaç özelliği bu hesap verme sorumluluğunu etkilemektedir. bazılarını etkilerken diğerlerini etkilememektedir. Ülke bir finansman programını etkili bir şekilde uygulamak için gerekli idari sistemlere ve insan kaynaklarına sahip midir? Uygulanabilirlik aynı zamanda bir finansman programının sosyal olarak kabul edilebilirliğine bağlıdır. vatandaşların süreç üzerinde uygun şekilde kontrole sahip olmasına izin verilmelidir. Diyabeti olan hastalar daha sık sağlık hizmetlerine ihtiyaç duymaktadır. 2. Finansman süreci üzerinde yetkiye sahip olan bir kişi demokratik süreçle seçime tabi midir? Eğer tayin edilmiş bir bürokrat ise hesap verme sorumluluğuna sahip midir (idari mahkemeler gibi)? • Hakkaniyet: Finansman doğrudan sağlık hizmetlerinin maliyetinin dağılımını etkilediği için mali yükü kimin üstleneceği önemlidir. Gönüllü uyumluluk düzeyleri hem ülke içinde hem de uluslararası düzeyde oldukça farklılık göstermektedir. Dikey hakkaniyet: Yükün zengin ve yoksullar arasında dağılımı. Demokratik siyaset açısından bakıldığında.  Özel grup sigortası sadece bir grup sağlık riskini kapsamaktadır. Yük ve faydanın dağılımının değerlendirilmesinde iki boyut bulunmaktadır. Hastalığın belirsizliği risklerin havuzlanabileceği bir finansman stratejisi oluşturmayı zorunlu kılmaktadır.  Zorunlu sosyal sigorta kapsamı evrensel olması kaydıyla önemli risk havuzlaması sağlayabilmektedir. 1.  Hastaların cepten ödemeleri de risk havuzlaması sağlamaktadır. • Risk Havuzlaması: Sağlık hizmetlerinin maliyetleri toplum içinde eşit şekilde dağılmamaktadır. • Siyasi Hesap Verme Sorumluluğu: Demokrasilerde paranın nasıl. Yaşlı insanların gençlere göre daha fazla hastalık ve engellilik durumları vardır. Fonların nasıl kullanıldığı doğrudan sağlık hizmetlerinin dağılımını etkilediği için hizmetten kimin faydalandığı önemlidir. Yatay hakkaniyet: Aynı gelir düzeyindekiler arasındaki adalet. Kanser hastalığı. 35 .

• Yüksek ve orta gelirli ülkeler için teşhisle ilgili gruplandırma (DRG) ödemesi arzu edilen teşvik etkilerine sahiptir. Bu avantaj özellikle uzmanlar için geçerlidir. sağlık hizmetleri maliyetinin artışını teşvik eder. Ülkeler aksini yapma konusunda önemli nedenleri olmadığı sürece bu yöntemden kaçınmalıdır. • Temel sağlık hizmetleri için kişi başı ödeme yöntemi dönüşüm programına destek olabilir. hiçbir ödeme yönteminin mükemmel olmadığıdır (hepsinin hem pozitif hem de negatif yanları bulunmaktadır). istihdam fırsatları ve iş gücü arzını teşvik etmek veya caydırmak üzerinde farklı etkileri olacaktır. sisteminin dört ana özelliğine odaklanması gerekmektedir: • Sağlık hizmetleri sağlayan organizasyonların karışımı • Bu organizasyonlar arasında faaliyetlerin bölümü • Bu organizasyonlar arasındaki ilişkiler ve bunların siyasi ve ekonomik sistem ile ilişkileri • Bu organizasyonların idari yapıları 36 . Öncelikle bilinmesi gereken. Bu yüzden kısa ve uzun dönemde ekonomik faaliyetlerin düzeyini etkileyecektir. Maaş + ikramiye ödeme yöntemi. Ülkeler sağlık sistemi hedefleri ve şartları bakımından farklılık gösterse de uluslararası deneyimler ödeme kontrol düğmesine ilişkin beş kritik derse dikkat çekmektedir: • Ödeme yöntemine ilişkin kararlar. 2-Ödeme: Ücretler.• Ekonomik Etkiler: Farklı seçeneklerin yatırım. fonksiyonlarını ve kullandıkları mekanizmaları ifade etmektedir. üretkenliği artırmak ve hizmet kalitesini geliştirmek yönünde motive edebilir. Organizasyon kontrol düğmesini uygulamak isteyen dönüşüm programcısının. sistemin nasıl organize olduğu bağlamında değerlendirilmeli. organizasyon ve ödeme birbirlerini tamamlamalıdır. • Maaş + ikramiye ödeme yöntemi. sadece maaşa dayalı ödeme sisteminden üstündür. sağlık çalışanlarını. • Hizmet başı ödeme. 3-Organizasyon: Sağlık hizmetleri piyasalarında hizmet sağlayıcıların rollerini. kişi başı ödeme ve bütçe gibi paraların sağlık hizmeti sağlayıcılarına transfer edilmesi için kullanılan yöntemleri ifade etmektedir.

37 .Yeniden yapılanmanın dönüşüm programının performansını nasıl etkileyeceğini anlamak için “Organizasyonel Performansın Altı Anahtarı”nı incelemeliyiz: • Organizasyon İçin Teşvikler:  Organizasyonun hayatta kalmak ve büyümek için ihtiyacı olan kaynakları elde etmek için ne yapması gerekir?  Rakiplerden. • Yöneticiler İçin Teşvikler:  Yöneticiler nasıl ödüllendirilmekte veya cezalandırılmaktadır?  organizasyonun performansı ile nasıl bağlantılıdır? Bu. desteklenmeli ve ödemeleri yapılmalıdır. satın alma. yöneticilere performansı artırma yönünde güçlü teşvik vermektedir. • Yöneticilerin Becerileri ve Tutumları:  Yöneticiler beceri ve tutum bakımından işlerine ne kazandırmaktadır?  Bunların seçimi. konularında ne gibi kararlar verebilir?  alıp işten çıkartabilirler mi? İşe  Yatırım kararları verebilirler mi. fiyatlar. denetim ve hesap verme sorumluluğu kanalları mevcuttur?  Mevcut organizasyonların dışındaki potansiyel kariyer yolu nedir? Etkili dönüşüm programları. üretim süreçleri. eğitim ve iş deneyimi nasıl şekillendirilmektedir?  Yöneticiler işlerini nasıl görmektedir? Sorumluluklarına ilişkin görüşleri nelerdir? Etkili dönüşüm programı yapabilmek için yöneticiler arasında dönüşümü geliştirebilecek girişimcilik ve sosyal sorumluluk oluşturulmalıdır. Gerçek hesap verme sorumluluğu oluşturan raporlama ve denetim sistemleri hazırlanmalıdır. satın alma ve diğer önemli konulara ilişkin yetkisinin olması gerekmektedir. strateji seçebilirler mi? Yöneticilerin personel. kullanıcılardan. Yöneticiler becerileri ve yönetici performanslarına bağlı olarak seçilmeli. Daha iyi performans sergileyen bölgelere veya kurumlara teşvik verilebilir. personel vs. Finansman birkaç yolla performansa bağlanabilir. Ayrıca yönetici eğitimi programları belli işler için bir ön şart haline getirilebilir • Yöneticilerin Yetkisi:  Yöneticiler. Örneğin bütçeler sağlanan hizmetin kalitesi ve miktarına bağlı olarak farklı olabilir. düzenleyicilerden ve bütçeyi hazırlayanlardan gelecek ne gibi kısıtlama veya fırsatlar bulunmaktadır? Etkili dönüşüm programları için performansa dayalı güçlü teşvikler oluşturmalıdır.  Hangi raporlama.

• Çalışanlar İçin Teşvikler:  Çalışanların aldığı ödüller ne ölçüde performanslarına veya organizasyonun performansına göre değişmektedir?  Çalışanlara yapılan ödemeyi ve terfi etmeyi ne belirlemektedir?  Parasal olmayan teşvikler bulunmakta mıdır? Eski personel sistemi ve bunun oluşturduğu zayıf teşvikler dikkate alınmalıdır. • Çalışanların Becerileri ve Tutumları:  Çalışanlar beceri ve tutum bakımından işlerine ne kazandırmaktadır?  Çalışanların seçimi.Sağlık Hizmetleri Sektörünün Düzenlenmesi B. eğitim sistemleri ve personel uygulamaları revize edilmelidir.Sağlık Sigorta Sisteminin Düzenlenmesi A.1-Sağlık Hizmet Sektörünün Çalışabilmesi için Temel Şartların Sağlanması: • Özel mülkiyet haklarının ve patentlerin tanımlanması ve korunması • Sağlık hizmeti kurumlarının finansal durumlarının yönetimi • Hastaların haklarının korunması A. İşe alma yapıları. Sağlık Sektöründeki Düzenleme Türleri: A.Sağlık Hizmetleri Sektörünün Düzenlenmesi: A. sigorta şirketleri ve hastalar gibi aktörlerin davranışlarını değiştirmek için devletin yaptırımda bulunmasını ifade etmektedir. Personel sistemleri performansı ödüllendirecek ve siyasi etki ve himayeyi sınırlandıracak şekilde değiştirilmelidir.2-Özel Sektörün Yapamayacaklarının Sağlanması (Hakkaniyetli Erişim için): • Gerektiğinde hekimlerin mecburi hizmete tabi tutulması • Hastaların acil hizmet haklarının temini 38 . 4-Düzenleme: Sağlık sisteminde bulunan hizmet sağlayıcıları. eğitimi ve iş deneyimi nasıl şekillendirilmektedir?  Çalışanlar organizasyonun başarısı konusunda ne ölçüde kararlıdır? Dönüşüm programı uygulayıcıları çoğu defa çalışanın becerilerini ve tutumlarını göz ardı ederler. Bu hataya düşülmemelidir.

3-Sağlık Hizmet Sektörü Başarısızlıklarının Düzeltilmesi: • Harici Etkilerle Başa Çıkmak  Ücretsiz veya destek programların doğrudan hükümet tarafından sağlanması (aşılama ve sağlık eğitimi vb. hemşirelerin ve eczacıların lisans eğitimlerinin düzenlenmesi  Laboratuvarların ve hastanelerin akreditasyonu  Süreci düzenlemek  Klinik kılavuz uygulanması  Hasta geri bildirimleri  Çıktıları düzenlemek  Her türlü tıbbi raporun standartlarını oluşturmak  Klinik denetim sistemleri kurmak  Sağlık mesleklerinin icrasından kaynaklanan sorunların meslek birliklerince değil.) • Vatandaşlara Bilinçli Seçim Yapma Konusunda Yardımcı Olmak  Doğru reklamcılığın düzenlenmesi  Doktorlara reklam kısıtlaması • Kalitesiz Hizmetten Vatandaşı Korumak  Girdileri düzenlemek  Gıda hijyeni ve ilaçların ( bitkisel ilaçlar dahil) kontrol ve kullanımına ilişkin standartlar  Doktorların. devlet tarafından düzenlenmesi  Malpraktis sorumluluğu • Sağlık Hizmet Sunucularının Oluşturduğu Talebin Düzenlenmesi  İnsan gücünün düzenlenmesi  Doktor ve hemşire açığının kapatılması  Yabancı tıp fakültesi mezunlarının teşviki  Sermaye yatırımının düzenlenmesi  Yeni teknoloji ve yeni tesis inşaatının teşviki  Ekipman ithalatının kontrolü 39 .A.

sağlıklı olanlar ve daha az sağlıklı olanlar arasında havuzlamak için kullanılmaktadır.• Tekel Karşıtlığı  Kamu veya özel sektörün sağlık hizmet sunumunda tekelleşmesinin engellenmesi  Tekelci fiyatların düzenlenmesi  Kamu ve özel sağlık tesisleri için kullanıcı ücretlerinin belirlenmesi  İlaçlar için referans fiyatlarının belirlenmesi A. • Tekelci Fiyatlandırma: Sağlık hizmetlerinden faydalanmak için asgari bir prim yüzdesi ödenmesi.  Finansman ve Faydalarda Hakkaniyet Sosyal sigortada maaşların yüzdesine dayalı prim. 3-Sağlık Sektörü Başarısızlıklarının Düzeltilmesi: • Risk Seçimi: Özel sigortaların sağlıklı insanları sigortalamak ve daha az sağlıklı olanları reddetmek için risk seçimine gitmesi. • Ters Seçim: Zorunlu sigorta ters seçimi caydırmak ve riskleri yaşlılar ve gençler.Özel Sektör Anlayışına Terkedilemeyecek Konuların Düzenlenmesi: • Sigara satışları • Kan transfüzyonu • Organ transplantasyonu • Kürtaj • İlaç suiistimali • Ötenazi B. 40 .Sağlık Sigorta Sisteminin Düzenlenmesi 1-Özel Sağlık Sektörü için Temel Şartların Belirlenmesi: • Özel sigorta şirketlerinin finansal düzenlemeleri • Özel sigorta şirketlerinin satış ve pazarlama uygulamaları 2-Özel Sağlık Sektörünün Yapamayacağı Düzenleme (Hakkaniyetli Dağıtım): • Risk Havuzlaması  Sigortanın primleri toplum temelinde belirlemesini zorunlu kılmak.4.  Ödeme gücü olan hane halklarının sigorta planlarına dahil olmasını sağlamak.

inançta. Sağlık sistemi performansı ve sağlık durumu birçok şekilde bireysel davranıştan etkilenir. Hayat tarzı ve hastalıktan koruyucu davranışlar 1. Tedavi Arama Davranışları: Ne zaman. Sağlık Çalışanlarının Davranışları: Sağlık çalışanlarının davranışlarından önemli olanlar arasında tedavinin mahiyeti. Hasta uyumu davranışları 4. koruyucu tedaviye verilen ağırlık. sağlık tesisinin seviyesi (örneğin birinci basamak sağlık tesisine karşı üniversite hastanesi). Tedavi arama davranışları 2. tedavi yeri (kamu hastanesine karşı hizmet sağlayıcının özel muayenehanesi) ve hastanın sevk edilmesi vardır. Tedavi arayışı ile ilgili bu kararlar arasında hizmet alınacak sağlık çalışanı türü (örneğin. Kısacası bireysel davranış hem bireyin sağlığı üzerinde hem sağlık sistemi performansı üzerinde önemli etkiler yapabilmektedir. Sağlıkta dönüşüm programları kapsamında davranış değişikliği düğmesi nerede kullanılabilir? Burada dört bireysel davranış kategorisinin düşünülmesi önemlidir: 1. Hastaların ilaçlarını muntazam şekilde alıp almadıkları tüberküloz kontrol programlarının başarısını etkiler. Aşılamalar yeni doğan mortalitesini etkiler. uzmana karşı pratisyen hekim). Diğer taraftan davranışın aynı zamanda kültürde. 41 . Sürücü alışkanlıkları ve emniyet kemeri kullanımı trafik kazalarında ölüm vakalarını etkiler. alışkanlıklarda. tutumda ve fikirlerde temelleri vardır. • Maliyet Etkililik Zorunlu sigortanın fayda paketini düzenlemek. nerede ve nasıl tedavi olunacağına dair vatandaş kararları sağlık sistemi performansının iyileştirilmesi bakımından önemli bir alandır. sosyal yapıda. 2. tedavi zamanı ve yeri ve bitkisel ilaçlara karşı kimyasal ilaçların kullanımı konuları olabilir. Doktorların antibiyotikleri reçetede yazma alışkanlıkları mikrobik direnç gelişmesini etkiler. 5-Davranış: Hem hastalar hem de hizmet sağlayıcılarının sağlık ve sağlık hizmetleri ile ilişkili olarak nasıl hareket ettiğini açıklar.4-Sağlık Sektöründe Kabul Edilemeyecek Riskin Düzeltilmesi: • Sigortasızlar Tüm nüfusun sosyal sigortaya dahil olmasını zorunlu kılmak. Sağlık çalışanlarının davranışları 3.

Bazı hallerde uyum sağlanması için davranış değişikliği stratejileri bireysel davranışın doğrudan düzenlenmesi ile birlikte uygulanabilir. Bireysel davranışın değiştirilmesi için uygulanan yaklaşımlar. sadece bilgilendirme gibi az zorlayıcı yaklaşımlarından. gebeliği önleyici hap ve aletlerin kullanımı gibi bireysel kararlar bulunmaktadır.3. Sağlıkta dönüşüm programlarının etkili olabilmesi için farklı davranış değişikliği yaklaşımlarının bir arada kullanması gerekmektedir. Hayat Tarzı ve Hastalıktan Koruyucu Davranışlar: Hastalıktan korunmada önemli etkiye sahip hayat tarzı ve alışkanlıklarla ilgili vatandaş kararlarıdır. antibiyotiklerin tam olarak alınması konusunda hastaların teşviki (buradaki amaç antimikrobik direncin gelişmesini azaltmaktır). Çözmeye çalıştığınız sorunla yüzleşen veya sorun hakkında düşünen ilk kişi olma ihtimaliniz yoktur. Mevcut değerlerin içerisine yeni kavramları çekme yollarını aramak gerekir. OECD gibi. Bu kategorideki davranışlar arasında ilaçların kullanımı. Hasta Uyumu Davranışları: Hastaların kendilerine verilen tedavi talimatına uyup uyumamak konusunu kapsar. Özellikle de satacak bir şeyleri olanlardan gelen önerilerde (yüksek maliyetli bir bilgisayar programı gibi). Bu alanda davranış değişikliği stratejilerine örnekler arasında. annelerin emzirme konusunda ikna edilmesi için de uygulanmaktadır. sevk talimatının yerine getirilmesi ve tedaviyi takip konusu vardır. • Öneri Alın: Literatürü ve diğer ülkelerin deneyimini gözden geçirmenizde size yardımcı olacak ulusal ve uluslararası uzmanlık mevcuttur. Ancak öneriler hakkında şüpheci olun. sağlık çalışanları hastanın ilaçlarını almasını izlerler ve bu şekilde doğru ilaç kombinasyonunun doğru zamanda alınmasını sağlarlar. İlgili literatürü belirlemek ve literatüre aşina olmak için zaman ayırın. Bu kategoride gıda tüketimi. Böyle bir uygulama tüberküloz vakalarında Doğrudan Gözetimli Tedavide (DGT) mevcuttur. Sağlık sektörünün beş kontrol düğmesini inceleyerek elde ettiğimiz verileri verimli kullanabilmek için şu dört yol izlenmelidir: • Literatürü Bilin: Uluslararası yayınlar ve internet aracılığıyla güncel bilgilere erişmek giderek daha kolay hâle gelmektedir. Davranış değişikliği stratejileri. tütün kullanımı. Doğrudan gözetimli tedavide. 42 . Hasta uyum davranışını değiştirmeye yönelik birçok strateji ilaçlar ile ilgilidir.yasak gibi çok zorlayıcı önlemlere kadar değişmektedir. kronik sağlık sorunları olan hastaların ilaçlarını düzenli olarak ve zamanında almalarının teşviki yönündeki gayretler bulunmaktadır. Önemli bir konuya ilişkin güvenilir tahminler elde etmek için hızlı ve ucuz yöntemler olabilir. Dünya Sağlık Örgütü. 4. • Hızlı Değerlendirmeler Gerçekleştirin: Birçok soru önemli bir araştırma projesini gerektirmez. Bu tahminler politik amaçlara ulaşmak için yeterli olabilir.

kötü bir şekilde tasarlanmış politikalara neden olabilir. planlama ve kaynak gerektirdiği için eğer verilere gerçekten ihtiyacınız varsa gerekir. atladığı noktalar ve varsayımları bilmesi gerekmektedir. Bu sadece enerjiyi yanlış yönlendirmekle ve bir fırsatı kaçırmakla kalmayacak aynı zamanda dönüşümün güvenilirliğine de zarar verecektir.• İyi Araştırmaları Destekleyin: Düşük kalitede çalışma ve değerlendirmelerde sorunlar ortaya çıkabilir. Veriler. Şahıslar bir şeyi yaptıklarını iddia edebilir ve uygulamada başka bir şey yapıyor olabilir. Çoğu düşük ve orta gelirli ülkeler sağlık sistemleri araştırmasına yatırımı yetersiz yapmaktadır. kritik hedeflerin performans değerlerinden. Veriler. Bu süreç her zaman açık değildir. Burada açık ve şüpheci bir analiz gerekmektedir. Sayılarla belgelenemeyen sorunlarını göz ardı etmeniz de düşünülemez. Ne yazık ki teşhis sürecine kısa devre yaparak atlamak az rastlanır bir durum değildir. ön yargılara ve zamanından önce verilen kararlara ilişkin bir kontrol noktası olabilir. • Hızlı sonuçlara atlamayın: İdeoloji veya önyargılara dayalı olarak sorunun ne olduğuna erken aşamada karar vermek çekicidir. Güvenilir araştırmalar güvenilir kanıtlar sağlar. Açık ve şüpheci bir zihin ve genellikle üst düzey enerji ve meraklılık gerekmektedir. • Sayıları kullanın: Sağlıkta dönüşüm programı yapmak için önemli olan her şeyin sayılara indirgenebilmesi mümkün değildir. dikkatli ve deneyimlerden bir şeyler öğrenmeye istekli olmalısı zorunludur. Mesela en yoksul ve kötü durumdaki alanlardan hiç veri alamayabiliriz. 43 . Sonuç olarak iyi teşhis için. Konu ne kadar fazla olursa hata yapmak da o kadar maliyetli olacaktır. Sağlıkta Dönüşüm Programı’nı yürüten ekibin teşhisten politika geliştirme safhasına geçerken şu dört şeyi yapması gerekir: • Manipüle edilebilir değişkenleri belirleyene kadar “neden” diye sorun: Sağlık sektöründe teşhis. Ancak bu araştırmalar zaman. meraklı. Bu yüzden teşhis sürecinde tarafsız kalmak önemlidir. • Bilimsel olun yargısal değil: Kurumlar veya şahıslar bizim onaylamadığımız şekilde hareket ederse sorunun onlar olduğu konusunda karar verme eğiliminde oluruz. Bütün bunlara rağmen veriler çok yardımcı olabilir. Politikalar amaçlanmayan sonuçlara neden olabilir ve kötü yönetilebilir. bu sonuçları neyin ürettiğine doğru gitmektedir. dönüşüm programcılarının verilerin nereden geldiği. sınırları. bilimsel bir tutumun desteklenmesine yardımcı olabilir. sağlıkta dönüşüm ekibinin iyi hazırlıklı. Bilgileri akıllıca kullanmak için. Kaldı ki bir analistin isteyebileceği iyi kalitedeki verilerin tamamına sahip olabilme imkanı da yoktur. Yanlış nedenlerin belirlenmesi.

Ayrıca bu ilke. yöntem. Çıkar çatışmasına dayalı bir uygulama yerine. standartlar ve denetim mekanizmalarında birlik sağlanması ve tarafların buna uyması hedeflenmektedir. • Sürekli kalite gelişimi: Vatandaşlara sunulan hizmetlerde ve elde edilen sonuçlarda ulaşılan noktayı yeterli görmeyerek. Uluslararası tecrübelere bakılmakta ve başarılı örnekler ülkenin şartlarına uyarlanmaktadır. Sistemde hizmet üreten ve hizmet alan kesimlerin zoraki değil. İdeolojik yaklaşımlara ve bireylerin veya grupların menfaatlerini öne çıkaracak olan uygulamalara karşı ihtiyatlı olunmaktadır. birey veya kurum ayırımı yapmaksızın sistem içerisinde yer alacak bütün birimlerin belirlenen amaçlara yönelik davranmalarını sağlama yöntemidir. Bu evrensellik çerçevesinde her toplum kendi şartlarını gözeterek politikalarını geliştirmektedir. • Gönüllülük: Hizmette arz veya talep eden. yapıcı bir tartışma ortamı sağlayacak platformların oluşturulmasıdır. Aslında üzerinde çalışılan politikalar çok çeşitlilik arz etse de. Politika Geliştirirken Kullanılan Temel İlkeler Şunlardır: • İnsan merkezlilik: Bu ilke. potansiyeller ve idari hukukla ilgili konularda ) dikkate alınmaktadır.B-Politika Geliştirme: Dönüşüm programlarında sorunların tanımlanmasını. • Katılımcılık: Sistemin geliştirilmesi ve uygulanması sırasında. Ülkenin politik. temelde sorunların üstesinden gelmeye ve belirlenen hedeflere ulaşmaya yönelik olduğundan evrensellik arz etmektedir. Muhtemel uygulama problemleri (kaynaklar. hakkaniyet ve verimlilik kavramları oldu. Türkiye Sağlıkta Dönüşüm Programı çerçevesinde politika geliştirirken öncelik insan merkezci yaklaşımla erişim. talep ve beklentilerini esas almayı ifade etmektedir. sağlık sektörünün bütün bileşenlerinin sistemin kapsamı içine alınarak uygulamada kaynak birliğinin sağlanmasını amaçlamaktadır. bireyin ihtiyaç. Sağlığın aile ortamında üretildiği gerçeğinden hareketle birey “aile sağlığı” kavramı çerçevesinde ele alınmaktadır. 44 . • Uzlaşmacılık: Demokratik bir yönetimin gereği olarak sektörün farklı bölümleri arasında karşılıklı çıkarları gözeterek ortak noktalarda buluşma arayışlarıdır. sistemin kendi kendisini değerlendirerek hatalarından öğrenmeyi sağlayacak bir geri bildirim mekanizması oluşturulmasını ifade etmektedir. ilgili tüm tarafların görüş ve önerilerinin alınmasını. teşvik edici önlemler doğrultusunda gönüllü bir şekilde yer almaları şarttır. kalite. sistemin planlamasında ve hizmetin sunumunda hizmetten faydalanacak bireyi. hep daha iyiyi aramayı. • Sürdürülebilirlik: Geliştirilecek olan sistemin ülke şartları ve kaynakları ile uyumlu olması ve kendini besleyerek bir devamlılık arz etmesi ilkesini ifade etmektedir. bu sorunların üstesinden gelebilecek politikaların geliştirilmesi takip etmektedir. ekonomik ve kültürel gerçekleri daima hesaba katılmaktadır.

Kapsamlı bir sağlıkta dönüşüm programının tasarlanması karmaşık bir teknik süreçtir. Bu gruplar genellikle iyi organize olmamıştır ve siyasi bağlantıları azdır. • Hizmette rekabet: Sağlık hizmet sunumunun tekel olmaktan çıkarılıp belli standartlara uygun farklı hizmet sunucularının yarışmasının sağlanması ilkesidir. Dönüşüm programcıları genellikle sistemin birçok parçasını aynı zamanda geliştirmeye çalışmakta. 45 . Böylece sürekli kalite gelişimi ve maliyet azalmasına yönelik bir teşvik ortamı oluşacaktır. Birçok parça birbiri ile ilişkilidir ve birçok sonuç ortaya çıkabilir (hem amaçlanan hem de amaçlanmayan). Teknik sorunların. Düşük gelirli gruplar arasında dağılan maliyetler siyasi desteğin mobilize edilmesini zorlaştırabilir. denetimi üstlenen ve hizmeti üreten güçlerin birbirinden ayrılması ilkesidir. Gruplar çıkarlarını korumak için dönüşüme karşı siyasi engeller oluşturmaya çalışabilir. C-Politik Karar: Sağlık sektörü reformu politikasını zor bir süreç haline getiren (diğer tüm politika reformu türlerinden daha zor hâle getiren) belli sistematik özellikleri bulunmaktadır: • Teknik Karmaşıklık/Zorluk : Sağlık sektörünün düzenlenmesi kolay değildir. planlamasını yapan. daha verimli ve daha kaliteli hizmet sunumu sağlanacaktır. • Organize Olmamış Gruplar İçin Yapılan Harcama : Sağlıkta dönüşüm programları genellikle yeni faydaların dezavantajlı olan gruplara (örneğin yoksullar veya kırsal kesim sakinlerine) odaklanmasına çabalamaktadır. İdari ve mali yönden özerk işletmeler hızlı karar ekanizmalarına sahip olacak ve kaynakları daha verimli kullanabilecektir. Değişip gelişen şartlara ve çağdaş anlayışa uygun olarak yerinden yönetimin hayata geçirilmesi hedeflenmektedir. Çünkü sağlık reformcuları beş kontrol düğmesini farklı yönlerde çevirmektedir. • İyi Organize Olmuş Grupların Mali Durumlarındaki Değişimler : Sağlıkta dönüşüm programı çabaları genellikle doktorlar veya ilaç endüstrisi gibi güçlü gruplar için istenmeyen maliyetlere neden olmaktadır. Üstelik bu değişiklikler her bir şahıs için aynı faydayla sonuçlanmaz. bu da programın hem ayrıntılarının hem de genel etkisinin uzman olmayanlar tarafından anlaşılmasını zorlaştırmaktadır. Bu şekilde çıkar çatışması olmayacak. •Desantralizasyon: Kurumlar.• Güçler ayrılığı: Sağlık hizmetlerinin finansmanını sağlayan. sektör üzerindeki etkisi ve kamusal algıda karmaşıklığı sebebiyle siyasi sorunlar ortaya çıkabilmektedir. merkezi yönetimin oluşturduğu hantal yapıdan kurtarılmalıdır.

ilgisine.• Sağlık Bakanlığı dışında diğer hükümet aktörlerinin dönüşüm programı üzerindeki rolleri:  Maliye Bakanlığı: Özellikle reform sağlık hizmetlerinin finansmanında değişiklikleri ve Sağlık Bakanlığının bütçesindeki değişiklikleri içeriyorsa. aynı zamanda etkili bir politika stratejisi oluşturma sorunudur. bitkisel ilaç vb.  Ekonomi veya Planlama Bakanlıkları: Reform teklifi. • Programların geliştirilmesi ve koordine edilmesi. piyasa gözetim denetim.  Sosyal Güvenlik Kurumu: Reform teklifi sağlık hizmetleri sunumunda değişiklikleri ve devlet sağlık tesislerinin yeniden organizasyonunu içeriyorsa. • Geri bildirimin sağlanması. Sağlıkta Dönüşüm Programının hayata geçişi. D-Uygulama: Sağlıkta Dönüşüm Programı’nın uygulanması organizasyonel görevleri içermektedir: • Uygulama planının geliştirilmesi. Sağlıkta Dönüşüm Programı kapsamında birçok köklü değişikliğin hayata geçirilmesi ve bunların başarılı olmasında politik kararın arkasında Sayın Başbakanın durmasının büyük payı oldu. • Uygulayıcıların motivasyonu. Dönüşüm için atılacak her adımda bütüncül yaklaşıma özen göstermek zorundayız. 46 . Uygulamanın ardındaki otoritenin.  Yerel veya Bölgesel Yönetimler: Reform teklifi desantralizasyonu içeriyorsa.. uygulayıcıların ve dönüşümden etkilenenlerin dönüşümü benimsemelerini kolaylaştırır. genel ekonomik büyüme veya borç affı konusunda kararlar içeriyorsa. her bir bileşeni ile ilgili temel olarak dört aşama gerçekleşmektedir. Sağlık sektöründe dönüşümün kabul görmesi yalnızca siyasal irade ile ilgili değildir. Özellikle hükümet başkanlarının desteği büyük önem arz etmektedir.  Eğitim Bakanlığı: Okul sağlık politikaları ve tıp fakültelerini etkileyen politikalar Milli varsa. politik gücün duruşu. tütün.  Sanayi ve Ticaret: Patent. becerisine ve kullandıkları siyasal stratejilere bağlıdır. Sağlık sisteminin bütün aktörlerini dikkate alarak ve fotoğrafın bütününü görerek politika ve program geliştirmemiz gerekmektedir. Bir reform teklifinin kabul edilip edilmeyeceği taraftarlarının istekliliğine.  Tarım Bakanlığı: Zoonotik hastalıklar. • Planı gerçekleştirmesi için bir takımın toplanması ve bunlara görevlerin verilmesi. ilgili ise. tıbbi teknoloji politikaları vb.

Doğal olarak. aynı zaman dilimleri içersinde gerçekleşmesi gerekli değildir. 3. Birbirini beklemeden ilerleyecek kısımlar olduğu gibi. ülke genelinde uygulamaya geçiştir. Ülke Geneline Yaygınlaştırma Dördüncü aşama. faz farkı ile arkadan gelecek olan ikinci aşama“yasalaşma” sürecidir. Kavramsal netliğe kavuşmuş ve mevzuat (yasa. Kavramsallaşma Birinci aşama “kavramsallaştırma” aşamasıdır. ilkeler. bakanlar kurulu kararı gibi) ihtiyacı gösteren alanlarda gerekli düzenlemeler yapılmaktadır. 47 . Her bileşenin bütün aşamalarının.1. kavramsal olarak ortaya konmakta. Gereksiz ve düzensiz veri bilgi kirliliğine yol açar. Kontrollü Yerel Uygulamalar Programı bir paket olarak hayata geçirmenin gerçekçilikten uzak bir yaklaşım olduğu bilinmektedir. yönetmelik. Programla ilgili amaçlar. geliştirme. Uygulamadan önce dayanak olacak veriler toplanmalı ve değerlendirme yapacak idari sistemler oluşturulmalıdır. En kolay değerlendirme yaklaşımı. 2. konunun ulusal ve uluslararası uzmanları ile tartışılarak netleştirilip geliştirilmektedir. uygulama süreci. önce ve sonra karşılaştırmasıdır. Yasalaşma Kavramsallaşmaya paralel olarak. her bileşen için bu dört aşamadan geçmek gerekli olmayabilir. Delillere dayalı değerlendirme yapılmalı ve buna uygun veri toplanmalıdır. 4. E-Değerlendirme: Yeni bir programın değerlendirilmesi. birbirini beklemek zorunda olan bölümler de vardır. Bu aşamada program çerçevesinde oluşturulan bazı yeniliklerin ve iyileştirmelerin ülke geneline yayılmadan önce sınırlı ve kontrollü uygulamaları yapılmaktadır. Veri toplama yöntemi ve verinin çeşitliliği sürekliliğe zarar vermeyecek derecede sade olmalıdır. Veri önceden standardize edilerek ve gerektiği kadar toplanmalıdır. bu programı tamamen uygulayıncaya kadar bekleyemez. Elde edilen veri mutlaka değerlendirilerek politikanın devamında kullanılmalıdır.

Sağlıkta Dönüşüm Programı’nın amaçları sağlık hizmetlerinin etkili. sağlık sektörü politikalarının önemli bir gayesi ve sağlık reformu politikalarının önemli odak noktasıdır. Gerek farklı sosyal gruplar. Sağlık göstergelerindeki iyileşmeler Toplumun sağlık durumu. İnsan kaynaklarının dağılımı. Sağlık hizmetinin sunumundaki en büyük hedef hastaları tedavi etmek yerine insanların hastalanmasının önlenmesi olmalıdır. bireyin hastalandığı zaman maddi açıdan zorlanmaksızın tedavi olabileceği bir güvence kast edilmektedir. onların günlük hayatını etkileyecek ve kendilerini fakirleştirecek bir maddi yük altına sokmayacağı güvenceler var olmak zorundadır. Sağlık Politikalarının analitik zeminini bu rakamlar oluşturur. Ülkenin tüm sektörel kaynaklarının sistem içine alınması ve entegrasyonunun sağlanması verimliliği artıracaktır. kaynakları uygun şekilde kullanarak maliyeti düşürüp. Etkililik.batı arasındaki sağlık hizmetlerine erişim ve sağlık göstergeleri ile ilgili farklılıkların azaltılması. aynı kaynakla daha fazla hizmetin üretilmesidir. Hakkaniyet. Vatandaşı finansal riskten koruma Bu husus. Bu koruyuculukla. epidemiyolojik göstergelerde sağlanacak ilerlemelerle gösterilecektir. sağlık işletmeciliği ve koruyucu hekimlik uygulamaları bu esas çerçevesinde değerlendirilmelidir. verimli ve hakkaniyete uygun bir şekilde organize edilmesi. bütün insanlarımızın sağlık hizmetlerine ihtiyaçları ölçüsünde ulaşmalarının ve hizmetlerin finansmanına mali güçleri oranında katkıda bulunmalarının sağlanmasıdır.Değerlendirmeye esas olan konu Sağlıkta Dönüşüm Programı’nın amaçlarıdır. uygulanacak politikaların halkımızın sağlık düzeyini yükseltmesi amacını ifade etmektedir. akılcı ilaç kullanımı. hakkaniyetin hedefi kapsamında yer almaktadır. gerekse doğu . 48 . Sağlıkta Dönüşüm Programı’nın amaçlarına uygun bir şekilde yapılan uygulamaların değerlendirmesi üç performans hedefi ile ölçülür: 1. Bu güvenceler farklı modeller altında meydana getirilebilmektedir. finansmanının sağlanması ve sunulmasıdır.kent. Anne ve çocuk ölümlerinin azaltılması ve doğuşta beklenen yaşam süresinin artırılması bu amaca ulaştığımızın en somut kanıtı olmaktadır. bizim ilk performans hedefimizdir. Hiçbir hastalığın. 2. Bu amaca ulaşıldığı. Bu korunma. Kişilerin maddi imkânsızlıklara bakmaksızın yeterli hizmet alabilmelerini temin ve hatalı tıbbi uygulamalar yüzünden maddi kayba uğramaları ihtimallerine karşı onları tazmin etme gibi hedefler göz önüne alınarak riskten korunmanın kapsamı çizilebilir. Verimlilik. Sağlık göstergelerinin diğer ülkeler ve geçmiş yılara göre analizi mutlaka yapılmalıdır. gerek kır . malzeme yönetimi. sektörün finanse ediliş şeklinden büyük ölçüde etkilenmektedir. hasta olan kişi veya yakınlarını.

Vatandaşın verilen sağlık hizmetlerinden memnuniyeti Vatandaşın. onun beklentilerine cevap vermeyen bir sistemin de sonuç alabilmesi mümkün değildir. Bu yüzden memnuniyet temel kıstaslar arasında kabul edilerek vatandaşların kendilerine sunulan sağlık hizmetlerini nasıl değerlendirdikleri dikkate alınmak suretiyle politika geliştirilir.3. hastalara ayrılan süre. bilgi verilmesi gibi hususlar bu değerlendirmelerde dikkate alınır. Ancak vatandaşa odaklanmayan. hastane işlem ve süreçlerinin karmaşıklık derecesi. sürece katılımını sağlayacak ve çok daha hızlı bir şekilde sonuç almaya yardımcı olacaktır. sağlık sektörü tarafından kendisine sunulan hizmetlerden ne derece memnun olduğudur. Gerçekte sağlık hizmetinin etkililiğini veya kalitesini tek başına göstermeyeceği yönünde yaygın kabul vardır. Hizmet talep edenlerin başvurduğu kurumlardaki bekleme süreleri. 49 . Hizmetleri vatandaşların beğenerek kabullenmesi.

50 .

TÜRKİYE SAĞLIKTA DÖNÜŞÜM PROGRAMI A.TEŞHİS .

.

son dönemde yürütülen sağlık reformu çalışmalarından ve dünyadaki başarılı örneklerden ilham alarak hazırladık. planlı ve sürdürülebilir bir Türkiye modeli olarak hazırladık. Cumhuriyetimizin kuruluşundan bugüne kadar sağlıkta atılan bütün adımları değerlendirdik. ülkemizin sosyoekonomik gerçeklerine uygun. Türkiye Sağlıkta Dönüşüm Programı. Bu temel gerçeklerden yola çıkılarak 2003 yılında Sağlıkta Dönüşüm Programını uygulamaya koyduk. Yerine göre birçok menfaat odağının da reforma karşı önünüzde duracağının bilinmesi gerekir. sağlık hizmetlerinin sosyalleştirmesi başta olmak üzere geçmiş birikim ve tecrübelerden. Böyle zamanlarda yanınızda duran. hizmet sunumundan finansmanına. “Sağlıkta Dönüşüm Programı”nı. insan sevgisiyle çalışmalarıdır. İşin en az bunun kadar önemli bir yönü de sağlık çalışanlarının bu dönüşümün ruhuna ve gerekliliğine inanarak. Program.2002 yılı sonunda Türk sağlık sisteminin içinde bulunduğu durum. küresel gelişmeleri gözeten. bir meclisin olması elzemdir. Eğer bir ülkede sağlık sistemlerinin iyileştirilmesi hedefleniyorsa önce o ülkedeki siyasi otoritenin desteğinin sağlanması gerekir. sizi cesaretlendiren bir başbakanın. daha önce Bakanlık bünyesinde yürütülen proje çalışmalarını gözden geçirdik ve geçmişin olumlu mirasına sahip çıktık. bir kabine yönetiminin. bu gerçekten hareketle kurgulanmıştır. İşin mali ve toplumsal boyutları hesaba katılmalıdır. sizi destekleyen. insan gücünden bilgi sistemine kadar ilgili birçok alanda köklü değişikliklere gidilmesini gerekli kıldı. yapısal. 53 . Aksi takdirde başarılı olunamaz. bir devlet başkanının.

bu hususta doğru verilere ulaşmak imkansızdı. DPT ve Hazine ) uyum ve koordinasyon yoktu. • Sağlık harcamalarındaki artış hızı ile milli gelir artışı hızı arasında korelasyon yoktu. 54 . Finansman: • Çoklu ve parçalı yapıda bir sağlık finansmanı mevcuttu. Maliye Bakanlığı. • Sağlık Finansmanı ile ilgili birimler arasında (Sağlık Bakanlığı. • Sağlık finansmanı hesaplamaları yapılırken sadece sağlık bakım maliyetleri hesaplanıyor. • Sağlık hesaplarının rutin olarak tutulmasını ve izlenmesini sağlayan bir “ulusal sağlık hesabı sistemi” olmadığından. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı. 1.Yapısal Türkiye Modeli İnsan Odaklı Planlı Sürdürülebilir Programı bütün vatandaşların ülkenin eşit haklara sahip kişileri olarak sağlık hizmetlerine hakkaniyet içinde erişmelerini gaye edinen ahlâki anlayış üzerine inşa ettik. • Kamu kaynaklarının etkin ve verimli kullanılmasını sağlamak üzere oluşturulmuş performans esaslı bütçeleme olmadığı için kamu sağlık hizmetleri finansmanında mali disiplin.makro ve sosyal refah maliyeti göz ardı ediliyordu. hesap verebilirlik ve mali saydamlık yoktu. • Aktüeryal dengeler tamamen bozulmuştu. mikro. • Sağlık finansmanı politikaları üzerinde siyasi hesap verme sorumluluğu olmayan IMF bürokratları etkindi.

diş çekimi. gözlük ve acil tedavi giderleri ödenmiyordu. • Birinci basamak sağlık hizmetleri dahil olmak üzere sigortalı vatandaşların bile çoğunluğu sağlık hizmetine ulaşamıyordu. özel sigorta ve cepten ödeme) ne matematik ne de etik değerlerle bağdaşıyordu. Sağlık hizmetini sunan da.• Sağlık finansmanında ne dikey hakkaniyet (yükün zengin ve yoksullar arasında dağılımı) ne de yatay hakkaniyet (aynı gelir düzeyindekiler arasındaki adalet) mevcuttu. Kişi başı hekime müracaat sayısı yılda sadece üç kerenin altındaydı (2. tetkik ve tahlilleri dahil. doğumsal anomali. • Muayenehanecilik ve özel muayenehane işletme had safhadaydı. • Sağlık finansmanı stratejisinin en önemli unsurlarından olan risk havuzlaması (zorunlu sosyal sigorta. sigortasız tüm vatandaşlara ücretli idi. kalp-damar cerrahisi vb. Mevcut sağlık finansmanı sistemi hasta ile hekimi hem karşı karşıya getiriyor hem de çaresiz bırakıyordu. • Koruyucu ve temel sağlık hizmetleri için ayrılmış bütçe çok yetersizdi.) ailelerini fakir hale düşürecek sağlık harcaması yapmak zorunda idi.7). • Yeşil kartlı vatandaşlarımızın ayaktan tedavilerinde muayene. • Tüm nüfusu kapsayan bir sosyal güvence sistemi olmadığı gibi sigortasız çocuklar da tamamen kaderlerine terk edilmişti. • Çok az sayıda vatandaşımız özel hastane ve tıp merkezlerinden yüksek ücretler ödeyerek faydalanabiliyordu. alan da sistemin mağduru idi. • 112 acil hizmetleri sigortalı. • Hastanede yatan hastalar (sigortalılar dahil) ilaç ve tıbbi malzemeleri kendileri temin etmek zorunda idi ve bunun için çoğu defa ilave ücret ödemeleri gerekiyordu. organ nakli. • Yüksek gelir grubunda bulunmayan vatandaşlar ciddi sağlık sorunu ile karşılaştıklarında (kanser. 55 . Yalnız gelir düzeyi yüksek vatandaşın kaliteli sağlık hizmetine erişimi mümkündü.

• Temel ve koruyucu sağlık hizmetlerinin sağlıklı yürütülebilmesi için düzenlenmiş bir ödeme modeli yoktu. • Kaynak israfı hastanelerde kamu işletmeciliğinin normal bir bileşeni kabul ediliyordu. Emekli Sandığı) farklı geri ödeme mekanizmaları vardı. • Kamu hastanelerinde kayıt dışılık normal kabul edilmeye başlanmıştı. Hem hastanelerin ürettiği faturalar hem de bunların kontrolü rasyonaliteden tamamen uzaklaşmıştı. Ödeme: • Sağlık hizmeti sunan ve alan kurumların bütçeleri hiçbir stratejik plana dayanmadan el yordamıyla oluşturuluyordu.2. Ortak bir model ve stratejileri yoktu. • Performansa göre ödeme yoktu (hem çalışanlar. hem yöneticiler için). • Kamu hastaneleri sürekli nakit sıkıntısı çekiyor. • Uygulanan vaka başı ödeme sistemi bürokrasinin hantallığına teslim edilmişti. Bağ-Kur. bu da işletme maliyetlerini sürekli artırıyordu. • Sağlık personeline işin niteliğine ve niceliğine bakılmaksızın sabit ödeme yapılmaktaydı. 56 . • Kırsal alanda yaşayan vatandaşlar için düzenli gezici sağlık hizmet uygulaması çok yetersiz olduğundan (nüfusun sadece %20’si) buralarda yaşayanlar temel sağlık hizmetlerine erişim için bile ceplerinden harcama yapmak zorundaydı. Hastanelerin ne düzenli muhasebe sistemleri vardı ne de düzenli mali takipleri yapılıyordu. • Farklı sosyal güvenlik kurumlarının (SSK. • Kamu sağlık tesislerinde rasyonel bir geri ödeme mekanizması olmadığı için gereksiz sevkler rutin bir işlem haline dönmüştü. • Sigortalı vatandaşların bile tedavi ve ilaç masraflarını tamamen cepten karşılaması hatta bıçak parası vermesi ödeme sisteminin bir parçası haline gelmişti. • Sağlık hizmeti sunan kurumlar ile geri ödeme kurumları arasında metodolojisi ve süresi belirlenmiş ödeme takvimi yoktu. • Yeşil-Kartlıların tedavilerinde usulsüzlük sıradan hale gelmişti.

• Kırsala düzenli gezici sağlık hizmeti verilme oranı çok düşük olduğundan buraların koruyucu ve temel sağlık hizmetlerine ait göstergeleri dramatik rakamlara ulaşmıştı. kırsalda ise hiç yoktu. satınalma ve personel üzerindeki etkileri sınırlı idi. • Kamu hastaneleri bakımsız ve tamamına yakını koğuş tipi odalardan oluşuyordu. • Vatandaşlar sağlık hizmetini birinci basamaktan alma konusunda isteksiz ve doğrudan hastaneye gitme eğilimindeydi. İçinde tuvaleti ve banyosu bulunan odalar hastanelerde adeta parmakla gösteriliyordu. • Acil sağlık hizmetleri kentlerde son derece yetersiz ve koordinasyonsuz. • Kamu ve özele bağlı hastanelerde yoğun bakım. 57 . • Yöneticilere hesap verme sorumluluğu oluşturan raporlama ve denetim sistemleri yoktu.3. • Hastane yöneticilerinin yönetim süreci. Daha önce Verem Savaş Dispanseri. özellikle de büyük şehirlerde sağlık ocağı alt yapısı yetersizdi. sosyo-ekonomik durum ve uzmanlık beklentileri nedeniyle kendi hizmetlerine yeterince odaklanamamaktaydı. • Kentsel alanlarda. sağlık yöneticilerinin girişimci olmalarına ve inisiyatif almalarına müsaade etmiyordu. • Mevcut sağlık sistemi. • Kamu hastaneleri tıbbi cihaz fakiri idi. Organizasyon: • Birinci basamak yeterince güçlü olmadığından koruyucu ve temel sağlık hizmetleri yetersizdi. Eğitim ve Araştırma hastaneleri bile ne yazık ki aynı kaderi paylaşıyordu. Aile Planlaması ve Ana Çocuk Sağlığı Merkezi gibi özel amaçla kurulmuş birçok birinci basamak sağlık kuruluşları ya görevlerini tamamlamış ya da gereken önemi korumada yetersiz kaldıkları için atıl duruma düşmüşlerdi. • Birinci basamakta çalışan hekimler bu alanda hizmet vermek üzere yönlendirilememişti. Birinci basamaktaki yetersizlikler hastanelerde yığılmalara sebep olmakta ve hizmet maliyetlerini yükseltirken hizmet kalitesini düşürmekteydi. • Hastanelerin yönetim ve organizasyonunda performans ve kaliteye ait kavramsal düzeyde bile yaklaşım yoktu. yanık ve yenidoğan gibi birimler hem nitelik hem de nicelik olarak yok denecek noktadaydı. Birinci basamak sağlık hizmetlerinde görev alan pratisyen hekimlerimiz içinde bulundukları çalışma şartları.

hasta kayıt sistemlerindeki dağınıklık ve her kurumun kendi sistemini oluşturmaya çalışması karmaşık bir yapıya yol açmıştı. epidemiyolojik verileri toplayıp analiz edecek bir hastalık kayıt ve bildirim yapısı da oluşturulamamıştı. Düzenleme: • Sağlık sektörünün “Stratejik Yönetim”i yoktu. 58 . Sonuçta bu veriler bilgiye çevrilmemiş ve yönetim amacıyla kullanılamamıştı. • Önemli bir halk sağlığı sorunu olan sigara kullanımı konusu. • Koruyucu ve temel sağlık hizmetleri ülke ihtiyaçlarına cevap vermekten çok uzaktı. • Sağlık sisteminin parçalı yapısı. • Sağlık Bakanlığı sektörün bütününe bilgi sağlamak yerine. Sağlık Bakanlığı. üniversite hastaneleri. sadece kendi kurumları ile ilgili istatistik üretmekteydi. analiz edilmesi. Ülkemiz 1980 yılında rutin aşılama programında altı çeşit aşıya sahipken 2002 yılında bu rakam sadece yedi olmuştu. kurum hastaneleri ve özel hastaneler arasında etkili bir koordinasyon olmadığından. • Sağlık sektöründe insan gücümüzdeki sayısal yetersizliklerin yanında. sigara sektörünün inisiyatifinde yürüyordu. • Bireylerin sağlık kayıtları birçok yerde poliklinik kartı düzeyini aşamamakta. Birinci basamaktan başlayarak bireylerin sağlık kayıtlarının düzenli ve sürekli tutulduğu bir tıbbi kayıt sistemi mevcut değildi. hizmet ve yatırım planlamaları toplumsal ihtiyaçlarla paralel yapılamamaktaydı. SSK. Bu durum.• Kamu hastanelerinde organize ve koordineli çalışan tek faaliyet. • Kamu hastanelerinin verimliliğe dayanan finansal yönetim modeli yoktu. daha çok kendi kurumlarında hizmet vermeye yoğunlaştığından politika geliştirme ve sektöre yön vermekte yetersizdi. yaygın muayenehanecilik ve sigortalı vatandaşlar da dahil olmak üzere cepten para ödeme zaruriyeti idi. • Bilgi sistemlerinin kullanımı tamamen kayıt toplama ve depolama aşamasında kalmış ve böyle olduğu için de bilgi sistemlerinin asıl fonksiyonu olan verinin bilgiye dönüştürülmesi. personelin ülke geneline yayılmasındaki dengesizlikler vardı. Veri toplanmasında ve akışında yeterli organizasyon ve denetim sağlanamadığı için istatistiki sonuçlar güvenilir değildi. hastanelerde tutulan düzensiz dosyalar da bazen arşivlerde kaybolmaktaydı. • Bakanlık. 4. Bireylerin sağlık kayıtlarının tutulacağı bütüncül bir sistem olmadığı gibi. bu bilginin kullanılması ve yönetime destek olması gibi faydaları sağlanmamıştı. bilgi sistemlerini genellikle bir iş yükü haline getirmişti.

59 . • Vatandaşlarımıza sunulan hizmetlerin ve elde edilen sonuçların değerlendirilmesi yapılamıyordu. • Dünyanın bazı gelişmiş ülkelerinde de hakkaniyetli erişim sağlamak amacıyla hekimler için başarıyla uygulanan “zorunlu hizmet uygulaması” tam bir fiyaskoydu. Emekli Sandığı. • Sağlık Bakanlığı ve SSK hastanelerinde merkeziyetçi yapı vardı. • Bir tarafta “zorunlu hizmet” uygulanmaya çalışılırken diğer tarafta hekim eksikliğinin farkında olunmadığı için YÖK’le geleceğe ait bir planlama yapılmıyordu. SSK üyeleri gibi farklı sosyal güvenlik kapsamı altındaki kesimlerin. Bununla ilişkili olarak. BAĞ-KUR. • Personel atama ve nakillerinde şeffafiyet ve hakkaniyet yoktu. istihdam Sağlık Bakanlığı ve SSK) ancak bunlar arasında etkili bir koordinasyon sağlanamamakta idi. esnek ve akılcı olmayan malzeme ve personel yönetimi esnek ve akılcı değildi.• Sağlık Bakanlığı ve SSK hastaneleri adeta iki farklı ülkenin sağlık hizmeti sunucuları gibi davranıyordu. Kamu vatandaşa sağlık hizmetini bir lütuf gibi görerek sağlık hizmet sunumunu tamamen piyasa şartlarına terk ediyordu. eğitim üniversiteler. • Kamu sağlık hizmet sunumundaki aşırı bürokratik süreçleri hem vatandaşı hem de sağlık çalışanlarını bezdirmişti. • Sağlık hizmet sunumunda kamu hastaneleri hasta ile hekim arasında paratoner gibi kullanılıyor. ruhsatlandırma ve akreditasyonla ilgili kavram kargaşası vardı. kirlenmeden korunmak mümkün değildi. • İnsan kaynaklarının planlanması. • Organ ve doku transplantasyonu konusu vatandaşın tamamen kaderine terk edildiği bir alandı. özel sektör ise bir avuç insana hitap ediyordu. • Kamuda çalışan her dört hekime bir muayene odası düşüyordu (diğer üç hekimle hastaların buluşması mümkün olmuyordu). Diğer taraftan o muayene odasına ulaşıp birkaç dakika muayene olabilmek için vatandaşlar saatlerce bekliyordu. • Hemen her paydaş hekim sayısı ve hemşire sayısının yeterli olduğundan-bazen fazla olduğundan bahsederek yanlış yaklaşım içindeydi. hizmet süreci ve hizmetin sonuçlarının ölçülmesi yolunda somut adımlar atılamamıştı. • Vatandaşın isteklerinin ve şikayetlerinin değerlendirildiği hiçbir organizasyon yoktu. • Özel sağlık hizmeti sunucularının kuruluş aşamasında uyması gereken bazı standartlar olmasına rağmen. eğitimi ve kullanımı ayrı ayrı kuruluşlar tarafından yapılmakta (Planlama DPT. Vatandaş sistemin çaresizliğine terk edilmişti. sistemde temelde sadece belirli hastane gruplarından hizmet alabiliyor olması verimsizliği arttırıyordu. • Kamu ve özel sağlık tesislerinin hizmet sunumu karşılığında alacağı ücretlerle ilgili rasyonel bir düzenleme yoktu. Atamalarda siyasi inisiyatif rol oynuyordu.

• Kamu sağlık hizmet sunumunda vatandaşın hiçbir tercih hakkı yoktu. • Sağlık yöneticilerinin ve çalışanlarının mesleki algı ve davranışlarını değiştirecek eğitim programları bulunmuyordu. hastane yönetimi ile ilgili yeterli bilgi ve becerilerle donanmış yöneticiler ve bunları yetiştirmeye yönelik eğitim programları nicelik ve nitelik bakımından yok denecek kadar azdı.• Merkez ve taşra yöneticilerinin sağlık hizmet ağının yönetiminde koordinasyonsuzluk ve başı boşluk mevcuttu. kamu hastanelerinden faydalanabilmek için muayenehaneden geçmeyi sistem olarak kabul etmişlerdi. • Sağlık politikası geliştirme. • Sağlık hizmet sunumunun en önemli bileşenlerinden biri olan “hasta uyumunu değiştirici programlar” yoktu (anne sütünün teşviki. aynı kaynakla daha fazla hizmet üretme çabası yetersizdi. evde bakım hizmeti yoktu. tanıtımı. bireyin ihtiyaç. • Sağlık çalışanlarının vatandaşa karşı olumsuz davranışları adeta “hasta hakkı” kabul ediliyordu. talep ve beklentileri dikkate alınmıyordu. Davranış: • Sağlık hizmetinin sunumundaki en büyük hedef hastaları tedavi etmek yerine insanların hastalanmasının önlenmesi iken bu prensibin tam aksi uygulanmaktaydı. • Mevcut sistemden dolayı başta hekimler olmak üzere sağlık çalışanları meslek onurunu ve hasta haklarını yeterince koruyamadığı için motivasyonları zayıflamış durumdaydı. Vatandaş hangi hekime muayene olacağını bile kendisi belirleyemiyordu. • İlaca erişimde zorluk vardı. sağlık yönetimi. • İlaçların ruhsatlandırılması. • Sigortalılar dahil olmak üzere vatandaşlar. üretimi. fikri mülkiyet haklarıyla ilgili kamunun haklarını koruyacak çağdaş ve rasyonel düzenlemeler yoktu. • Hastaların her türlü problemde ikinci veya üçüncü basamak sağlık kurumuna yönelme alışkanlığı vardı. satışı. doğrudan gözetim tedavisi gibi). • Hekim seçme hakkı. hasta hakları birimi. • Yöneticilerin kaynakları uygun şekilde kullanarak maliyeti düşürüp. • Kamu sağlık hizmeti sunumunda. araştırma geliştirme faaliyetleri. 60 . kontrolü. Sağlığın aile ortamında üretildiği gerçeğinden hareketle birey “aile sağlığı” kavramı çerçevesinde değerlendirilmiyordu. hizmetten faydalanacak birey. ihracatı. • Kamu sağlık tesislerinde hasta sevki işlemini (adeta tedavinin bir parçasıymış gibi) hem vatandaş hem de hekimler içselleştirmişti. fiyatlandırılması. • Kamu sağlık hizmet sunumunda hayat tarzı ve hastalıktan koruyucu davranış değişikliği programları yoktu. 5.

POLİTİKA GELİŞTİRME .TÜRKİYE SAĞLIKTA DÖNÜŞÜM PROGRAMI B.

.

• 5754 Sayılı “ Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu” SSK’lı ve Bağ-Kur’luların sağlık hizmeti alabilmesi için 120 gün olan prim ödeme süresini 30 güne indirdik. iş kazası ve meslek hastalığı durumlarında her türlü sağlık yardımlarından ücretsiz yararlanmasını. 63 .  Yurt içinde tedavisi mümkün olmayan hastalıklarda tüm sigortalılar için yurt dışında tedavi olabilme imkânını sağladık.• Yaptığımız Kanunlar İle: • 5283 sayılı “Bazı Kamu Kurum ve Kuruluşlarına Ait Sağlık Birimlerinin Sağlık Bakanlığı’na Devredilmesine Dair Kanun” ile Kamu hastanelerini tek çatı altında birleştirerek 37 milyon SSK’lının kamu hastanelerinden hizmet almasına imkân verdik. • 5510 Sayılı “Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu” kapsamında:  Vatandaşlarımızın sağlık sigortalarıyla özel hastaneler ve tıp merkezlerinden hizmet almasını.  Sigortalı olsun veya olmasın herkesin salgın hastalık.

• 5947 Sayılı “Üniversite ve Sağlık Personelinin Tam Gün Çalışmasına ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun” ile kamuda çalışan sağlık personelinin çalışma esaslarını yeniden düzenleyerek hem vatandaşımızın sağlık hakkına erişebilirliği hem de sağlık personelinin mesleki saygınlığına kavuşması yönünde düzenlemelerde bulunduk. • 5396 Sayılı “ Sağlık Hizmetleri Temel Kanununa Bir Ek Madde Eklenmesi Hakkında Kanun” ve 5683 Sayılı Sağlık Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Karanamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun” ile ülkemizdeki sağlık hizmet etkinliğinin artırılması açısından. kamu sağlık hizmetlerinden faydalanabilmesini. tedavi çeşitliliğini ülke geneline yaymak. gözlük ve acil tedavi giderlerinin ödeme kapsamına alınmasını. yeşil kart almadan hastalanan vatandaşlarımızın geçmişe dönük sağlık giderlerinin devlet tarafından karşılanmasını sağladık. • 5258 Sayılı “Aile Hekimliği Pilot Uygulaması” kanunu ile çağdaş dünyada yaygın olan Aile Hekimliği uygulamasını Türkiye’de hayata geçirdik. • 5371 Sayılı “Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu. bölgesel gelişimi sağlık alanında tamamlamak. • 4924 Sayılı Eleman Temininde Güçlük Çekilen Yerlerde Sözleşmeli Sağlık Personeli Çalıştırılması ile Bazı Kanun Ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun ve 657 sayılı Devlet Memurluğu Kanunun 4/b maddesi.  Müstahak olduğu halde.  İlaçlarını istedikleri eczaneden alabilmelerini. diş çekimi ve protezi. • 5502 Sayılı “Sosyal Güvenlik Kurumu Kanunu” ile tüm vatandaşlarımızın birinci basamak sağlık hizmetlerini ücretsiz almasını sağladık.  Ayaktan tedavilerinde muayene. Sağlık Personelinin Tazminat ve Çalışma Esasları” Kanunu ile sağlık çalışanlarının tazminat ve çalışma esaslarını düzenledik. ilaç. tetkik-tahlil. tıpkı diğer sigortalılar gibi.• 5222 Sayılı Kanun “Ödeme Gücü Olmayan Vatandaşların Tedavi Giderlerinin Yeşil Kart Verilerek Devlet Tarafından Karşılanması Hakkında Kanunda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun” ve 5489 Sayılı “Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu” ile:  Yeşil Kartlı vatandaşlarımızın. hizmet kalitesini arttırmak. 5382 ve 5413 Sayılı Eleman Temininde Güçlük Çekilen Yerlerde Sözleşmeli Sağlık Personeli Çalıştırılması ile Bazı Kanun Ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunlar ile mahrumiyet bölgeleri için sözleşmeli personel uygulaması getirdik. maliyet-etkin sağlık hizmeti sunumu için hastane kampüsleri uygulamasına başladık 64 .  Diş kanal ve dolgu tedavisi hizmetlerinden ücretsiz faydalanmalarını sağladık.

• Ayrıca. eczanelerin açılıp kapatılma ve ruhsat işlemleri yetkisi. kontrole tâbi müstahzarların satış/sarf hareketlerinin takibi ve personel özlük işlemleri gibi). Yayımladığımız yönetmeliklerle: • Uçak ambulans. • Sağlık Bakanlığına bağlı tüm sağlık tesislerinde her hekime bir muayene odası prensibini getirdik. kar paletli ambulans. • Tüm Türkiye’de “Su ve Besinlerle Bulaşan Hastalıklar Sürveyansı Takip Sistemi”ni kurduk. • Tüm vatandaşlarımızın birinci basamak sağlık hizmetlerini ücretsiz almasını sağladık. hasta kabinli kar aracı.• 5624 Sayılı “Kan ve Kan Ürünleri Kanunu” kan ve kan ürünleri ihtiyacının karşılanmasına yönelik düzenlemelerde bulunduk. deniz ambulansı ve motosiklet ambulans uygulamalarına geçtik. helikopter ambulans. • Ücretsiz gezici sağlık hizmetlerini tüm kırsala yaygınlaştırdık. • 5634 Sayılı “Hemşirelik Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun” ile hemşirelik eğitimini yeniden düzenledik. kabakulak ve konjuge pnömokok ). Başbakanlık “Kriz Yönetim Merkezi Yönetmeliği” kapsamında Sağlık Afet ve Acil Durum Koordinasyon Merkezi (SAKOM) kurarak 81 il ve yurtdışındaki ekiplerle kesintisiz haberleşme sistemleri tesis ettik. 65 . kızamıkçık. Bakanlar Kurulu Kararı ile: • İlaçta Referans Fiyat Sistemi uygulamasına geçtik. • Toplumun en yoksul %6’lık kesimine gebe ve çocuk takiplerini yaptırmaları kaydıyla nakit para yardımında bulunduk. • Aşılama programına dünyanın en gelişmiş ülkelerinde kullanılan aşıları dahil ettik (hemofilus influenza tip B. • Bakanlık Taşra teşkilatlarına birçok yetkiyi devrettik (birinci basamak sağlık kuruluşlarının açılıp kapatılması. • Avrupa’nın en büyük Ulusal Medikal Kurtarma Ekibini (UMKE) kurduk. Yayımladığımız genelgelerle: • Hastanelerde rehin kalmalara son verdik. • İlaçta tek geri ödeme komisyonu kurduk.

• İlacı geçtiği her aşamada izleyen İlaç Takip Sistemi (İTS) kurduk. • Sağlık Uygulama Tebliği ile hastanelerin. Böylece hekimlerin hastanelerde tam gün çalışmasını sağlayarak vatandaşlarımızın özel muayenehanelere gitme mecburiyetini büyük ölçüde azalttık. Vatandaşımızın Sağlık Bakanlığı Hastaneleri ile Ağız . • Hastanelerde koğuş sisteminden. • Tüm hastanelerimizde performans esaslı bütçelemeye uygulayarak hedef odaklı yönetime geçtik.Diş Sağlığı Merkezleri için 182 Çağrı Merkezini arayarak canlı operatörlerden istedikleri hastane ve hekim için randevu aldıkları bir uygulamadır. Suiistimal ve spekülasyonları engelledik. • Hizmet alımı yoluyla tüm sağlık tesislerinin verimliliğini artırdık. 80 yılda kamu hastanelerinde odasında banyo olan 7 bin yatak varken 8 yılda bu tarzda 30 bin yeni yatak yaptık. yatan hastalar için ilaç ve tıbbi malzemeleri ücretsiz sağlaması uygulamasına başladık. • Sağlık Bakanlığına bağlı tüm hastanelerde hekim seçme hakkı getirdik. • Sağlık Bakanlığı’nın tüm hastanelerini tam otomasyona geçirdik.• Halkımızı kanserden korumak ve erken teşhis etmek amacıyla 81 ilde 123 KETEM (Kanser Erken Teşhis Tarama Eğitim Merkezi) kurduk. takip ve tedavilerinin gerektiğinde evde sağlık hizmetleri uygulamasına entegre bir şekilde yaşadıkları ortamda sunulmasını sağlamak için bunu yapıyoruz. • Sağlık-Net’ uygulaması ile sağlıkla ilgili tüm bilgiler görülmekte ve kurulan “karar destek sistemi”‘ndeki 200‘e yakın analiz ve istatistik raporu içinde değerlendirilerek sağlıklı kararlar alınabilmektedir. hiçbir ücret ödemeden tedavi olabilmesine imkan tanıdık. Ağır ruhsal bozukluğu olan hastalara. • Toplum temelli ruh salığı hizmetleri başlattık. Bağışlanan organları hiç beklemeden uygun hastaya ulaştırıyoruz. özel hastaneler dahil. • Hastanelerimizde “Merkezi Hastane Randevu Sistemi” uygulamasına başladık. • Performansa dayalı ek ödeme sistemi getirdik. • 112 Acil hizmetlerini tamamen ücretsiz hale getirdik. psikososyal destek hizmetlerinin verilmesi. 66 . • “Ulusal Organ Nakli Bekleme Sistemi” kurduk. banyosu tuvaleti içinde olan oda sistemine yani nitelikli oda sistemine geçtik. • Verem hastaları için “Doğrudan Gözetim Altında Tedavi” uygulamasına başladık.Bununla birlikte köylere de 112 acil hizmetini götürdük. • Tüm vatandaşlarımızın acil ve yoğun bakım gerektiren hallerde.

500 bin askere üreme sağlığı eğitimi vermeye başladık. Başhekim Yardımcısı.Yayımladığımız yönergelerle: • Hastane yöneticilerini (Başhekim. Amacımız halkın doğru sağlık davranışları göstermesinin sağlamaktır. Bu kapsamda şu programları yürütüyoruz:  Fiziksel aktivitenin arttırılması  Obezitenin önlenmesi  Tütün kullanımının önlenmesi  Alkol kullanımının önlenmesi  Kişisel temizlik  Ağız diş sağlığı 67 . • Misafir anne projesi ile ulaşım problemi olan yerlerde anne adaylarını doğum öncesi misafir ederek sağlıklı doğum yapmalarını sağladık. Müdür Yardımcısı ve Başhemşire) kapsayan “yönetici performansı” uygulamasına başladık. ev ortamında yapılması ve hastanede kalış sürelerinin kısaltılması amacıyla “Evde Sağlık Hizmeti” uygulamasına başladık • Yatağa bağımlı hastaların evde yapılabilecek tıbbi bakım ve rehabilitasyonlarının • Sağlık Bakanlığına bağlı tüm hastanelerde “Hasta Hakları Birimi” kurduk. • Sağlık yönetimi eğitimleri kapsamında internet üzerinden uzaktan eğitim sistemine geçtik Bakanlık içi düzenlemeler ile: • Anne ve çocuk sağlığını ilgilendiren çağdaş tarama programları başlattık:  “Demir gibi Türkiye Programı”  Vitamini Yetersizliğinin Önlenmesi Programı” “D  “Tuzun İyotlanması Programı”  “Hipotiroidi Tarama Programı”  “İşitme Taraması Programı”  “Biyotinidaz Tarama Programı”  “Hemoglobinopati Kontrol Programı” • Türkiye Üreme Sağlığı Programı kapsamında TSK’da her yıl. Müdür. • Dünyanın en gelişmiş ülkelerinde bulunan “Health Promotion” sistemini yani “Sağlığın Teşviki ve Geliştirilmesi Programı”nı başlattık.

68 . • “Kimyasal Biyolojik Radyoaktif ve Nükleer Tehlikeli Maddeler” ile ilgili laboratuvar kurduk • ALO SABİM 184 ile 7/24 kesintisiz olarak vatandaşların taleplerini direk bakanlığa iletebilmesini sağladık • Eczane bulunmayan kırsal bölgelerde yaşayan halkın ilaca ulaşımını kolaylaştırmak için mobil eczane uygulamasını başlattık. Bu hizmet için herhangi bir ücret istenmiyor. Kazaların önlenmesi  Akılcı ilaç kullanımı  Ruh sağlığı  Kadın ve üreme sağlığı  Sağlıklı doğum  sağlığı ve sağlıklı işyerleri İşçi  Sağlıklı okullar  Sağlıklı çevre  Sağlık okuryazarlığı  Sağlıklı yaşlanma • Kronik hastalıklarla ilgili mücadele programları geliştirdik:  Türkiye kalp damar hastalıklarını önleme ve kontrol programı.  Solunum yolu hastalıklarına karşı küresel ittifak programı  Türkiye obezite ile mücadele ve kontrol programı  Türkiye diyabet kontrol programı  Türkiye Ruh Sağlığı Politika Stratejisi • Ulusal Grip Strateji Planı hazırladık. • Her ile en az bir tane Ağız ve Diş Sağlığı Merkezi(ADSM) açtık. aile durumu. sosyokültürel ortam ile ilişkili olarak dikkate alan Teşhis İlişkili Gruplar (TİG) ödeme sistemimi uygulamaya başladık. • Personel istihdamına şeffafiyet getirilmiştir (kuralar noter huzurunda çekilmektedir). • Her bir hastayı kendi risk faktörleri. • Sağlık Uygulama Tebliği kapsamında diyaliz hastaları evinden alınıp hizmet verilerek evine bırakılıyor.

POLİTİK KARAR .TÜRKİYE SAĞLIKTA DÖNÜŞÜM PROGRAMI C.

Dönüşüm sadece teknik değil, aynı zamanda siyasi bir süreçtir. Siyaset dönüşüm döngüsünün tüm aşamalarına yayılmaktadır. Bu, dönüşüm programının arkasında politik kararlılığın olmasını ve politik strateji geliştirmeyi zorunlu kılmaktadır. Etik, çıkarlar ve inançlardaki farklılıklar kaçınılmaz olarak dönüşüm programı hakkında farklı görüşlere neden olmaktadır. Bu anlaşmazlıkları çözmek için şu veya bu politik süreçler, kaçınılmaz olarak kullanılmaktadır. Dönüşüm sürecinin döngüsel yapısı nedeniyle, dönüşüm politikası sürekli olarak gelişmektedir. Dönüşüm programı bazı çıkar gruplarını güçlendirecek, bazılarını zayıflatacaktır .Çıkar grupları, dönüşüm politikasının uygulanışını ve yeniden tasarımını etkilemeye çalışır.Yeni harici şoklar meydana gelebilir. Bunlar, siyasi algılamaları değiştirebilir. Dönüşüm programını oluşturanların kendi teknik analizlerini yeniden değerlendirmeleri gerektiği gibi, dönüşüm süreci ilerledikçe siyasi analizlerini yeniden yapmaları gerekmektedir. Bu yüzden başarılı dönüşüm programı, siyasi beceri ve kişisel taahhüt konusudur. Bu kararın uygulanabilmesi ancak başbakan ve hükümetlerin tam desteği ile mümkündür. Politik kararı isteklilik, beceri ve siyasal stratejiler belirler. Sağlıkta Dönüşüm Programı’nın Siyasi Stratejisini belirleyen faktörler: • İNSAN… • ÖNCE İNSAN… • “İNSANI YAŞAT Kİ DEVLET YAŞASIN”
71

Sağlıkta Dönüşüm Programı uygulama sürecinde politik kararlılığımızı ortaya koyan birkaç örnek:
• Göreve geldiğimizde 37 milyon SSK’lı vatandaşımız devlet hastanelerinden

hizmet alamıyordu. Yıllık muayene sayısı 58 milyon, bir SSK’lının yıllık hekime başvuru sayısı sadece 1,5 idi. Üstelik SSK’lıların muayene olabilmek için ulaşabileceği 8 bin doktor vardı ve bunların 2.500’ü muayene odasına sahipti. Hekim başına günlük ortalama 93 hasta düşmekteydi. Sonuçta Devletin SSK’lı vatandaşlarına sağlık hizmetleri için yılda sunabileceği sadece 8 dakikası vardı. Vatandaşın yazılan reçetesini alabilmesi için 148 hastane eczanesi mevcuttu. Vatandaş ilaç kuyruklarında beklemeye mahkûm idi. Çok az sayıda vatandaşımız hekimin reçete ettiği ilaçların aynısına ulaşabiliyordu. Kamu Sağlık Kurumlarını tek çatı altında toplayacak hukuki düzenlemeye gittiğimizde bu birleşmeye engel olmak isteyenler, süreci kamu yararı amacına yönelik olmadığı, sosyal güvenlik hakkı ile uyuşmadığı gibi gerekçelerle Anayasa Mahkemesine taşıdılar. Mahkeme bu itirazı kabul etmedi. Bugün 37 milyon SSK’lı, bütün vatandaşlarımız gibi 2.330 hastane ve tıp merkezi ile birlikte 6.336 Aile Sağlığı Merkezinden hizmet alabilmektedir. Dün 148 eczaneden hizmet alabilen SSK’lı vatandaşlarımız bugün 25 bin eczaneden dilediğinden ilacını temin edebilmektedir.
• “Aile Hekimliği Pilot Uygulaması” kanunu ile çağdaş dünyada yaygın olan Aile

Hekimliği uygulamasını Türkiye’de hayata geçirdik. Aile Hekimliği sisteminin ülkemiz koşullarında uygulanmasının, “sağlık hizmetine ulaşmayı toplumun çok büyük bir kesimi için olanaksızlaştıracağını, eşitsizlikleri daha da artıracağını, sağlık çalışanlarının özlük haklarını ortadan kaldıracağını, işsizleştireceğini” iddia eden Türk Tabipleri Birliği (TTB) uygulamaya karşı çıktı. Türk Tabipler Birliği bu iddialarına siyasi destek de bulabiliyordu. 2005 yılında başlattığımız Aile Hekimliği Sistemini kararlı bir şekilde uygulayarak 2010 yılı itibariyle tüm ülke sathına yaygınlaştırdık. Yetmiş dört milyon nüfusa 20 bin 500 aile hekimiyle hizmet veriyoruz. Artık istediğinizde kapısını çalabileceğiniz, istediğinizde telefonla danışabileceğiniz üstelik hiçbir ücret ödemeyeceğiniz ailenize özel doktorlarınız var. Böylece herkesin sağlık kayıtları düzenli olarak takip edilecek, hastanelerimizle entegre bir sağlık sistemi ve uygun sevk zinciri geliştirilebilecektir. Bu uygulama ile vatandaş ve sağlık çalışanı memnuniyetinin önemli ölçüde arttığını tespit etmiş durumdayız.

72

• Uygulamaya koyduğumuz “Sağlıkta Dönüşüm Programı”ndan önce Türkiye’de

hekimlerin muayenehane çalıştırma oranı %90 idi. Halk cebinden harcama yapmadan kamuda çalışan hekimlere ulaşamıyordu. Bu durum hekimlerin doğal hakkı, hastaların ise kaderi kabul ediliyordu. Vatandaşlarımızın özel muayenehanelere gitme ihtiyacını ortadan kaldırmak amacıyla Sağlık Personelinin Tam Gün Çalışmasına yönelik kanun çıkardık. Bu kanun ile kamuda çalışan sağlık personelinin çalışma esaslarını yeniden düzenleyerek hem vatandaşımızın sağlık hakkına erişebilirliği hem de sağlık personelinin mesleki saygınlığına kavuşması yönünde düzenlemelerde bulunduk. Peki, bu kanun ile neyi hedefledik? Tam Gün Uygulaması ile:
 Sayıca yetersiz olan sağlık personelinin üzerindeki iş yükünü daha

dengeli hale getirmeyi,
 Hekimlerimiz ile hastaları arasında doğrudan para ilişkisini ortadan

kaldırmayı,
 Vatandaşlarımız

ile

hekimlerimiz

arasındaki

güven

ilişkisini

güçlendirmeyi,
 Hastaların sağlık hizmetine erişimini kolaylaştırmayı hedefledik.

Tam Gün Uygulaması vatandaşımıza ve sağlık çalışanlarına ne getirdi?
 Sağlık çalışanlarının ek ödemelerini artırdık,  Sağlık personelinin mesai saatleri dışında çalışmaları halinde kendilerine

ek ödeme yaparak daha fazla gelir elde etmelerini sağladık,
 Malpraktis’e karşı sigorta sistemi getirdik,  Sağlık Bakanlığı ile üniversiteler arasındaki işbirliğinin geliştirilmesinin

önünü açtık,
 Sadece parası olanın değil tüm vatandaşlarımızın “Hekim Seçme

Hakkı”na kavuşmasını yaygınlaştırdık,
 Devlet ve Üniversite hastanelerinde hastaların bekleme sürelerini

azaltacak tedbirler aldık,
 Vatandaşlarımızın her zaman ve her yerde hizmetin en özelini

alabilmesinin yolunu açtık.
73

Meclisimizden geçen bu yasa, Anayasa Mahkemesi’ne götürüldü ve bazı maddeleri iptal edildi. Hukuki açıdan konuyu yakından takip ettik ve etmeye devam edeceğiz. İnanıyoruz ki yürüttüğümüz bu hukuk mücadelesi sonucunda büyük ölçüde azalttığımız ikili çalışma sistemini halkımızın lehine tamamen ortadan kaldıracağız. • Tütün Ürünlerinin Zararlarının Önlenmesi ve Kontrolü Hakkında Kanun’da yaptığımız değişikliklerle vatandaşımızın sağlığını korumak üzere sigara ve tütün ürünleri kullanımına ilişkin yeni düzenlemeler getirdik. 19 Mayıs 2008 tarihinden itibaren uygulanmaya başlayan ve pasif içiciliğin önlenmesini hedefleyen tedbirler halkımız tarafından % 95 oranında destek gördü. Lokanta, kahvehane, kafeterya ve birahane gibi eğlence hizmeti verilen işletmelerdeki düzenlemeler ise 19 Temmuz 2009 tarihinde başladı. Eğlence ve ikram sektörü örgütleri yasanın iptali veya esnetilmesi amacıyla Danıştay’da dava açtı. Danıştay da konuyu Anayasa Mahkemesi’ne götürdü ve Anayasa Mahkemesi yasa lehinde karar verdi. Başta Sayın Başbakanımızın konuyu sahiplenmesi, sergilediğimiz kararlı duruş ve attığımız adımlar süratle sonuç verdi. Yasa öncesi 2006 yılında %33,4 olan 15 yaş üstü sigara içme oranı yasanın yürürlüğe girmesini müteakip 2008 yılında %31,2’ye, 2010 yılında ise %27,1’e geriledi. 2 yıl gibi kısa bir sürede %4,1’lik sigara bırakma oranı gerçekleşti. Bu, kararlılığımız sayesinde ortaya çıkan dünyada örneği görülmemiş bir başarı tablosudur.

74

TÜRKİYE SAĞLIKTA DÖNÜŞÜM PROGRAMI

D. UYGULAMA 1. Koruyucu ve Temel Sağlık Hizmetleri

76

Sağlıkta Dönüşüm Programı, temel sağlık hizmetlerinin kurumsal konumunu diğer hizmet düzeyleri üzerinde yetki ve kontrol sahibi olacak bir yapıya kavuşturmayı hedeflemektedir. Genelde toplumu oluşturan bireylerin, özelde ise hastaların ve sağlık çalışanlarının durumlarını iyileştirmek bu konuda yapılacak yeniliklerin hareket noktasını oluşturmaktadır. Program, sağlık hizmetlerinin sunumunda temel sağlık hizmetlerini esas almaktadır. Bu bakış açısıyla hareket edilerek temel sağlık hizmetleri alanında çok sayıda yenilik gerçekleştirildi, çok yönlü bir program yürütüldü. Yeni düzenlemeler gerçekleştirilirken mevcut işleyiş ihmal edilmedi, bunlar için de yaygın bir şekilde iyileştirme çalışmaları yapıldı. Sağlıkta Dönüşüm Programının en belirgin özelliği, dönüşümü gerçekleştirirken mevcut mirasa sahip çıkmak ve onu olabildiğince ileriye götürmektir. Bu dönemde koruyucu ve temel sağlık hizmetlerinde seferberlik yapıldı ve 2002 yılında 928 milyon TL olan koruyucu ve temel sağlık hizmetleri bütçesi, 2010 yılında 4 milyar 136 milyon TL’ye ulaştı. Böylece 2010 yılı fiyatlarıyla (reel olarak) koruyucu ve temel sağlık hizmetlerine ayrılan kaynak 2002 yılına göre yaklaşık iki katına çıktı.
Temel Sağlık Hizmetlerine Ayrılan Kaynak Reel (2010 yılı fiyatlarıyla milyon TL)
5.000 4.136 4.000

3.000 2.169 1.512 1.000

Koruyucu ve temel sağlık hizmetleri için 2011 yılında ise

2.000

6 milyar 424 milyon TL
bütçe ayrıldı.

0 1995 2002 2010

Grafik 1

77

1. Birinci Basamak Sağlık Hizmetlerinde Yeni Dönem: Aile Hekimliği

Birinci basamak sağlık hizmeti, sağlığın teşviki, koruyucu sağlık hizmetleri ile ilk kademedeki teşhis, tedavi ve rehabilitasyon hizmetlerinin bir arada verildiği, bireylerin hizmete kolayca ulaşabildikleri, düşük maliyetle etkin ve yaygın sağlık hizmeti sunumudur. Ülkemizde 60’lı yıllardan bu yana birinci basamak sağlık hizmeti sağlık ocakları ve sağlık evleri üzerinden verilmiştir. Özellikle anne ve çocuk sağlığı alanında önemli kazanımlar sağlayan bu uygulama, bölge tabanlı bir uygulama şeklinde sürdürülmüştür. Ancak zamanla yapılması gereken iyileştirmeler yapılamadığından, artan hizmet ihtiyacına cevap veremez hale gelmiştir. 2003 yılından itibaren uygulanmaya başlanan Sağlıkta Dönüşüm, vatandaş merkezli bir program olup birinci basamak sağlık hizmetinin planlanması ve sunumunda bireylerin ihtiyaç, talep ve beklentilerini esas almaktadır. Bu programın önemli bileşenlerinden biri, birinci basamak sağlık hizmetinin çağdaş uygulama şekli olan aile hekimliğidir. Aile hekimliği; bireyleri biyo-psiko-sosyal çevreleri ile birlikte doğumdan ölüme kadar bir bütün olarak ele alan, bireylere seçme ve tercih etme hakkı tanıyan, sağlık çalışanlarına ise daha fazla mesleki doyum imkânı veren motive edici ve gelişmelere açık bir uygulamadır. Aile hekimi, anne karnındaki bebekten, ailenin en yaşlı bireyine kadar ailenin bütün fertlerinin sağlığından ve her türlü sağlık sorunlarından sorumludur. Sorumluluğunu üstlendiği kişinin hastalıklardan korunması için gerekli tedbirleri alır. Hastalık halinde bilgi ve tecrübesi çerçevesinde tedaviyi gerçekleştirir.
78

Çözümü uzmanlık veya özel donanım gerektiren sağlık problemlerinde yapacağı danışmanlık hizmetleriyle kişiyi diğer uzman hekimlere, diş hekimlerine, veya ikinciüçüncü basamak sağlık kurumlarına yönlendirerek koordinatör görevi üstlenir. Dolayısıyla aile hekimi kendisine kayıtlı kişilerin aynı zamanda sağlık danışmanı, sağlık konularında onlara yol gösteren ve onların haklarını savunan kişi konumundadır. Aile hekimi, genellikle aile bireylerinin ikâmetlerine yakın ve kolay ulaşılabilir konumdadır. Hizmet verdiği toplumu her yönüyle tanır; aile, çevre ve iş ilişkilerini değerlendirir. Ailenin bütün bireylerinin sağlık durumlarını, hayat şartlarını, koruyucu sağlık hizmetlerinin ve sağlık eğitiminin bu bireylere nasıl uygulanabileceğini en iyi bilen kişidir. Aile hekimi, kendi sorumluluğu altındaki bireyleri yalnızca bir hastalık çerçevesinde değil, bütüncül bir yaklaşımla, sağlık açısından ortaya çıkabilecek riskler, mevcut sağlık şartları, psikososyal çevre ve varsa diğer akut veya kronik sağlık sorunları ile birlikte bir bütün olarak değerlendirir. Ülkemizde 1960’lı yıllarda birinci basamak sağlık hizmetlerinin düzenlenmesinde önemli katkısı olan Prof. Dr. Nusret Fişek aile hekimliğini şöyle ifade etmektedir: “Kişiye yönelik koruyucu hekimlik hizmetleri ile ayakta ve evde hasta tedavisi hizmetleri bir arada yürütülmelidir. Entegre örgütlenme modelinin en basiti çağdaş aile hekimliğidir. Çağdaş aile hekimi, ailedeki çocukların periyodik muayenelerini ve aşılarını yapar. Annelere çocuk bakımını öğretir. Yaşlıların –ve varsa gebelerin- periyodik muayenelerini yapar ve gereken önerilerde bulunur. Aile bireylerine sağlık, ev hijyeni ve kişisel hijyen konularında eğitim verir. Evde hasta varsa onları tedavi eder veya gerekiyorsa bir uzmana veya hastaneye gönderir.” Aile hekimleri, bireylerin ve hizmet sunucuların zaman kaybına yol açacak yanlış yönlenmeleri, düzensizlikleri ve gereksiz sağlık harcamalarını önleyici etkiye sahiptir. Bu sebeple sağlık harcamalarında israf önlenmekte, ikinci basamakta gereksiz yığılmalar ve hasta mağduriyetleri engellenmektedir. Ülkemizde birinci basamak sağlık hizmetlerinin çağdaş bir yaklaşımla yeniden düzenlenmesi ve tüm bireyler tarafından tercih edilebilir şekilde sunulması için bu çağdaş hizmetin özgün bir modelini oluşturduk. Modeli oluştururken birçok ülke uygulamasını yerinde inceledik, yapılan çalışmaları dikkate aldık ve ülkemizin ihtiyaçları ve şartlarını da gözeterek titiz bir çalışma ortaya koyduk. Yoğun hazırlıklardan sonra hazırlanan aile hekimliği kanunu 2004 yılı sonunda gerçekleşti. İlk uygulamaya 15 Eylül 2005 tarihinde Düzce ilinde başladık. 13 Aralık 2010 tarihi itibarıyla ülkemizin tamamında aile hekimliğine geçtik. Uygulama ile bireysel koruyucu sağlık hizmeti ile ilk kademedeki teşhis, tedavi ve rehabilitasyon hizmetlerini aile sağlığı merkezlerinde, toplumsal koruyucu sağlık hizmetlerinin koordinasyonun da yer aldığı diğer görevleri toplum sağlığı merkezlerinde topladık.
79

Aile hekimliği öncesinde birinci basamak sağlık tesislerinde 17.800 hekim görev yaparken, geçiş sonrasında 31 Aralık 2010 tarihi itibariyle, 6.367 aile sağlığı merkezinde 20.185, 961 toplum sağlığı merkezinde 2.167 hekim olmak üzere toplam 22.352 hekim görev yapmaya başladı. Böylece vatandaşlarımızın hekime daha kolay ulaşabilmesini sağladık.
Birinci Basamakta Çalışan Hekim ve Yapılan Muayene Sayısı
22.000 17.800 16.500 Hekim sayısı 12.183 11.000 100 200 20.185 150 200

74 5.500 43

Muayene sayısı (milyon)

50

0 1995 2002 2010

0

Grafik 2

2010 sonu itibariyle 3.600 kişiye bir aile hekimi hizmet vermektedir. Yıllar itibariyle aile hekimine kayıtlı kişi sayısını kademeli olarak azaltmayı planladık. 2023 yılı hedefimiz 2.000 kişiye bir aile hekiminin hizmet vermesidir. Aile hekimliği hizmetini, kişilerin sağlık sigortası olup olmamasına bakmaksızın herkes için tamamen ücretsiz vermekteyiz. Sağlığı teşvik edici ve koruyucu hizmetler, muayene, müdahale, birinci basamakta yapılan tetkikler, taramalar, aşılamalar, gezici sağlık hizmeti ve evde bakım hizmetini kapsayan bu paket için katkı payı da almıyoruz. Aile hekimliği uygulamalarının ülke genelinde yaygınlaştırılmasına devam ederken, bir yandan da mevzuat düzenlemeleri ve hizmet kalitesinin artırılmasına yönelik çalışmaları dinamik olarak sürdürdük. Bu sebeple uygulama ve ücret yönetmeliklerinde çeşitli değişiklikler yaptık. Aile hekimliğini gönüllülük esaslı bir ekip çalışması şeklinde yapılandırdık. Hekimler gönüllü olarak ilan edilen pozisyonlara başvurmakta ve hizmet puanı esasıyla yerleştikleri aile sağlığı merkezi için kendileriyle sözleşme imzalanmaktadır. Uyum içinde çalışacakları bir aile sağlığı elemanı ile anlaşmakta ve bu kişiyle ayrıca sözleşme yapmaktadırlar. Ebe, hemşire ve sağlık memurları (toplum sağlığı) aile sağlığı elemanı olabilirken, 2010 yılında yaptığımız değişiklikle acil tıp teknisyenlerine de bu imkânı tanıdık.

80

Ayrıca kırsal bölgede kayıtlı nüfusu olan aile hekimlerini sağlık evi ebeleriyle desteklemekteyiz. Laboratuvar tetkikleri ve görüntüleme hizmetleri sağlık müdürlüklerince organize edilmektedir. Psikolog, diyetisyen, sosyal çalışmacı, fizyoterapist, çocuk gelişimci gibi spesifik alanlarla da aile hekimlerinin desteklenmesini planlamış bulunmaktayız. Aile hekimleri kırsal bölgede yaşayanlara periyodik aralıklarla gezici sağlık hizmeti vermektedir. 2010 yılında yaptığımız değişiklikle, huzurevi, cezaevi ve çocuk bakımevi gibi yerlerde yaşayanlara yerinde sağlık hizmeti, yatalak hastalara ise evde bakım hizmeti vermeye başladık. Ayrıca, Eylül 2009’dan itibaren Sağlık Bakanlığı ve Türk Eczacıları Birliği ortaklığı ile yapılan protokol gereği yaşadıkları bölgede eczane bulunmayan halkın tedavisi için hekim tarafından yazılan ilaçların temin edilmesine imkan sağlayan mobil eczane uygulamasına başladık. Eczane bulunmayan bölgelerde yaşayan halkın ilaca ulaşımını kolaylaştırarak halk sağlığına hizmet etmek ve deontolojiye uygun şekilde kamu kaynaklarını verimli kullanarak ilaç temininin sağlanmasını hedefliyoruz. Aile hekimi ve aile sağlığı elemanı olarak göreve başlayan kişiler dönmek istedikleri takdirde eski görevlerine dönebilmektedir. Bu görevlerini sürdürürlerken terfi, tayin, emeklilik süresi gibi haklardan faydalanmaya devam etmektedirler. Aile hekimliği uygulamasında görev alanlara motive edici bir ücret ödemekteyiz. Aile hekimlerinin iş ve ofis yönetiminde inisiyatif kullanabilmelerini sağladık. Asgari standartları tanımlanan aile sağlığı merkezlerinin sabit giderlerinin ödenmesi, fiziki şartlarının geliştirilmesi için aile hekimlerine ücretleri dışında teşvik edici ödemeler yapmaktayız. Bu uygulamalarla çalışanlar ve hizmet alanlar daha iyi çalışma şartlarına kavuştular. Kişilerin aile hekimlerine ilk kayıtları ikâmetlerine en yakın konumdaki bir aile sağlığı merkezine yapılmakta, daha sonra kişiler zaman ve bölge sınırlaması olmaksızın aile hekimlerini seçerek değiştirebilmektedirler. Aile Hekimlerinin Eğitimleri Aile hekimliğini dünyada pek çok ülkede olduğu gibi ülkemizde de nihayetinde birinci basamak uzmanlığı şeklinde yapılandırdık. Aile hekimliği hizmetinin sunumu için en uygun kişiler aile hekimliği uzmanlarıdır. Ancak ülkemizde genel olarak hekim eksikliği olduğu gibi, aile hekimliği uzman sayısı da oldukça yetersizdir. Sağlıkta Dönüşüm Programı çerçevesinde aile hekimliği modeli kurgulanırken bazı Avrupa Birliği ülkelerinde olduğu gibi pratisyen hekimlere doğrudan aile hekimliği yapma yetkisi verilebilmesi de mümkündü. Ancak, vatandaşlarımıza verilecek sağlık hizmetinin kalitesini yüksek tutabilmek için çok daha zor bir yolu tercih ederek aile hekimliği yapacak hekimlerin standart bir eğitimden geçirilmesine karar verdik.
81

Sağlıkta Dönüşüm Programının bu önemli hedefini gerçekleştirmek üzere yoğun bir çalışma yürüttük. Meslek örgütleri ve akademisyenlerin katılımı ile Aile Hekimliği Danışma Kurulu oluşturduk. Bu kurul düzenli ve disiplinli bir çalışma sonucunda aile hekimliği uygulamasında görev alacak pratisyen hekimlerin eğitim müfredatını hazırladı. İki aşamalı olmasına karar verilen eğitimin ilk aşamasında aile hekimliği uygulamasında yer alacak hekimler (aile hekimliği uzmanları hariç) 10 günlük, yardımcı sağlık personeli ise 3 günlük uyum eğitimine alınmaktadır. Eğitimleri konunun uzmanı akademisyenler gözetiminde aralıksız olarak sürdürmekteyiz. 2010 yılı sonu itibarı ile yaklaşık 45.000 hekim ve 25.000 yardımcı sağlık personeli bu eğitimleri başarı ile tamamlayarak sertifikalarını aldılar. İkinci aşama eğitimini, mesleki bilgilerin güncelleştirilmesi ve geliştirilmesini hedefleyen daha uzun süreli bir eğitim olarak planladık. Bu plan dâhilinde birinci aşama uyum eğitimlerini tamamlayan hekimler 1 yıllık ikinci aşama eğitime tabi tutulmaktadır. İkinci aşama eğitimini, klinik içerikte 37 bilgi modülü ve 3 adet uygulamalı beceri geliştirme modülü şeklinde planladık. İkinci aşama eğitimi, internet üzerinden uzaktan eğitim ve yüz yüze eğitimden oluşan karma bir eğitim yöntemi ile vermekteyiz. Uygulamaya geçmiş ilk 11 ilde ikinci aşama eğitimlerine başladık. 3.500 aile hekimi ilk 7 modüllük eğitimi almaktadır. İkinci aşama eğitimlerle, 2013 yılına kadar 1. aşama eğitimi alan ve aile hekimi olarak çalışmakta olan tüm hekimlerin klinik bilgi düzeylerinin yeterlilik düzeyine ulaşmasını hedeflemekteyiz. Bir yandan daha fazla aile hekimi uzmanı yetişmesini teşvik ederken, öte yandan klinik rotasyonlar şeklinde yürüyen aile hekimliği uzmanlık eğitimini 2010 yılında yeniden ele alarak, uluslararası standartlara uygun bir şekilde eğitimin yarısının sahada verilmesi şeklinde değiştirdik. Toplum Sağlığı Merkezleri Aile hekimlerince verilen bireye yönelik koruyucu sağlık hizmetleri, tanı ve tedavi hizmetleri ile rehabilitasyon hizmetleri dışında kalan temel sağlık hizmetlerinin daha etkili ve verimli bir şekilde yürütülmesi için toplum sağlığı merkezleri oluşturduk. Bu merkezler içme suları başta olmak üzere çevre sağlığı, okul sağlığı, işyeri sağlık hizmeti gibi hizmetleri yürütürken, aile hekimleri için aşı ve diğer malzeme tedariki, kurallara uygunluk denetimi ve rehberlik, istatistiklerin toplanması ve yorumlanması gibi çeşitli görevleri de yürütmektedirler. Böylece, aile sağlığı ile toplum sağlığı uygulamalarını bütünleştirerek entegre bir birinci basamak yapılanması oluşturduk. Toplum sağlığı merkezleri için ilgili uzmanların katkılarıyla ‘Birinci basamak sağlık hizmetleri uygulama ve veri seti rehberi’ çalışmasını tamamladık. Bu rehber uygulayıcılar ve karar vericiler açısından oldukça yararlı olacaktır.

82

Süreç içinde aile sağlığı merkezlerinde aile hekimliği uzmanlarının, toplum sağlığı merkezlerinde de halk sağlığı uzmanlarının görev yapmasını hedeflemekteyiz. Ağırlıklı olarak halk sağlığı anabilim dalı öğretim üyelerinden oluşan bir bilim kurulu oluşturarak, TSM personelinin bilgi ve birikimlerinin geliştirilmesini hedefledik. Bilim kurulunun yaptığı çalışmalar sonucunda TSM personelinin aşamalı bir eğitim sürecinden geçirilmesine karar verdik. 2008 yılı Aralık ayında başlayan TSM 1. aşama eğitici eğitimleri sonrasında 540 TSM sorumlu hekimine eğitim verilmiş olacaktır, 2011 yılı içinde 961 TSM sorumlu hekiminin tamamına bu eğitimi sağlamış olacağız. Vatandaş memnuniyeti: Sağlıkta Dönüşüm Programı, insan odaklı olup vatandaşlarımızın verilen sağlık hizmetinden memnuniyetini önemli görmektedir. Aile hekimliği uygulaması ile aile hekimlerinin çalışma ortamları ve vatandaşlarımızın hizmet aldığı fiziki ve teknik şartları iyileştirdik. Aile sağlığı merkezlerine başvuran vatandaşlarımız, güler yüzle ve daha iyi eğitim almış personelle karşılaşmakta ve daha kaliteli sağlık hizmeti almaktadır. Bunun yansıması olarak da aile hekimliği uygulamasına geçilen illerde, vatandaşlarımızın birinci basamak sağlık kuruluşlarını tercihi tüm muayeneler içinde 2002 yılında % 38’den 2010 yılında % 51’e çıkmıştır. Vatandaşlarımızın sağlık hizmetini birinci basamaktan alma talebi giderek artmaktadır.

83

Aşılamalar. Finansal sürdürülebilirliğin olduğunu gördüğümüzden tüm ülkeye yaygınlaştırılmasına karar verdik. 84 . Uygulama ile bebek ve gebe izlemlerinde artış oldu. Hekim seçme hakkı ve hekimlerin hastalarına sahip çıkma arzusu bu sürece önemli katkı sağladı. belli yaş gruplarına yönelik periyodik sağlık kontrolleri. saygı ve güler yüz temelinde şekillenmektedir. aile hekiminin yönlendirmesiyle ihtiyaç duydukları 2. • Sağlık kayıtlarının bütünlüğünü ve dinamik bir şekilde güncellenebilmesini sağladık. Artık sağlık hizmetlerinin sunumunda kişileri. daha kolay iletişim sağlayabildikleri. tarama programları. Vatandaşlar Açısından Aile Hekimliği: • Bölge tabanlı sistemden nüfus tabanlı birinci basamak sağlık hizmetine geçtik. • Vatandaşın yaşadığı yere yakın. katılım payı ödemeden aile hekiminden kolayca hizmet almaktadır. • Vatandaşlar herhangi bir belge sunmadan. sağlık taramaları gibi koruyucu sağlık hizmetine sağlıklı hayatın teşviki programlarını da ekledik. bebek ve gebe izlemleri. • Aile hekimleri vatandaşlarımıza ücretsiz sağlık danışmanlığı yapmaktadırlar. yatırımların daha verimli ve gerekli alanlara yönlendirilmesine imkân tanıdık. anne ve bebek ölümlerinin azaltılmasına katkı sağlandı ve aşılama oranları %97’lere çıktı. Motive edici ve verimliliği arttırıcı olan bu uygulama. Hekimler artık kendilerine kayıtlı kişilerin düğün ve cenaze gibi merasimlerine katılmaya ve aile fotoğraflarında yer almaya başladılar. • Sağlık hizmeti alırken zaman ve iş kaybını asgariye indirdik. • Sağlık hizmetlerine erişimi ücretsiz hale getirdik. • Hekim hasta iletişimi güven. Vatandaşlar aile hekimlerinden randevuyla da hizmet alabilmekte. Aşılama. 15–49 yaş kadın izlemleri. D vitamini ve demir desteği. ikinci basamak sağlık hizmeti ihtiyacının azalmasına. toplumun herhangi bir elemanı olmak yerine doğrudan birey olarak kabul etmekteyiz. Vatandaşlarımızın doğumdan itibaren sağlık kayıtlarının güncel şekilde tutulması ve ihtiyaçları doğrultusunda sağlık hizmeti alabilmelerine imkân tanıdık. ulusal hastalık kontrol programları gibi birçok koruyucu sağlık hizmetini aile hekimlerinin sorumluluğunda yürümekteyiz.Uygulamanın temel sağlık göstergelerine etkisi: Bu önemli gösterge. Kişiler. uygulamaların sağlık istatistiklerine yansımasını ve özellikle koruyucu sağlık hizmetlerinin kalitesini ve yaygınlığını göstermede oldukça önemlidir. güvendikleri ve kolay erişebildikleri hekimi tercih edebilmektedirler. kolay ulaşılabilir sağlık kuruluşları oluşturduk. • Bireysel tercihleri dikkate alarak vatandaşların hekim seçme ve değiştirebilme hakkına kavuşmalarını sağladık. Uygulamanın finansal açıdan sürdürülebilirliği: Uygulama ile hekimler ve aile sağlığı elemanlarına önceki durumlarına göre daha iyi mali haklar sağladık. • Aile hekimliği ile koruyucu sağlık hizmetinin kapsamını genişlettik. gebe ve bebek takipleri. basamak sağlık hizmetine en kısa yoldan ulaşabilmektedirler.

gebe ve bebek izlem sorumluluğunu doğrudan aile hekimlerine verdik. Aile hekimliği uygulamasında bu görevi iyi yapmayan hekimlerin ücretlerinde kesinti yapılması ve uyarılara rağmen bu tutumu sürdürmeleri halinde sözleşmelerinin feshedilmesi söz konusudur. evlilik.) periyodik aralıklarla yerinde sağlık hizmeti vermekteyiz. Yatalak olup evde bakım alması gereken kişilere verilecek sağlık hizmeti aile hekimleri tarafından koordine edilmektedir. kalp ve damar hastalığı başta • • • • • • • • • • • olmak üzere kronik hastalıkların önlenmesi ve erken tespiti uygulamaları gibi programları sağlık hizmetleri kapsamına aldık. İşe giriş. gebelohusa ve bebeklerin takibini yapmakta. Koruyucu sağlık hizmetlerinin etkili ve verimli bir şekilde sunulması vatandaşlarımızın hastalıklardan korunmasını sağlamakta. Ayrıca gereksiz hastane müracaatları giderek azalmaktadır. diyabet. 85 . için gerekli raporlar aile hekimleri tarafından verilmektedir. Tam süreli çalışma ve bireyin daha iyi tanınması sebebiyle hastalara daha fazla zaman ayrılması mümkün olmaktadır. Hekime ulaşmakta sıkıntı çekilen kırsal bölgelere periyodik aralıklarla gezici sağlık hizmeti vermekteyiz. huzurevi. sürücü belgesi. gerekli eğitimleri vermekte ve ihtiyacı olan vatandaşların tanı ve tedavilerini sağlamaktayız. Bu hizmetler için performans esaslı kontrol yapılarak performansı düşük olan aile hekimlerinin ücretlerinde %20’ye kadar kesinti yapılmaktadır. Gerekli durumlarda ev ziyaretleri yapılmaktadır. bölgenin sağlık sorunlarını değerlendirmekte. Bu hizmetler daha çok ebeler üzerinden yürümekteydi. beklenen yaşam ömrünü uzatmakta ve sağlık açısından kaliteli bir hayat sürdürülmesine katkıda bulunmaktadır. defin ruhsatı vb. Artık aile hekimleri bu alanlarda farkındalık oluşturulması. Sağlık ocaklarına göre daha sevimli ve fonksiyonel aile sağlığı merkezleri oluşturulmaktadır. çocuk bakımevleri vb. Aşılama. obezitenin önlenmesi. tutum ve davranış değişikliği geliştirilmesi için çalışmalara katılmaktadır. Bu ziyaret sırasında aşı zamanı gelmiş bebekler aşılanmakta. okul. Aile hekimleri yılda en az bir defa hizmet verdikleri kişilere ulaşarak sağlık kayıtlarını güncellemektedir. Asgari standartları belirlenen bu merkezlerin üst standartlara ulaşmalarını teşvik etmekteyiz. Aile hekimine ulaşma zorluğu olan gruplara (cezaevi.• Tütünle mücadele.

• Hekim-hasta ilişkisinde paranın yer almaması. • Kalitede rekabet.050’e.730. 6. • Gönüllülük esaslı ekip çalışmasına imkan vermektedir.260.000 3. • İş ve ofis yönetiminde inisiyatif kullanabilme-özerklik. • Kendisine kayıtlı kişileri tanıması ile işinin kolaylaşması.000 0 1995 2002 2010 Grafik 3 86 . Cinsel Sağlık ve Üreme Sağlığı Programı Ülkemizde cinsel sağlık ve üreme sağlığı alanında hizmetlerin kullanılabilirliği ve erişilebilirliğinin artırılması. • Geçici görevlendirmeleri ortadan kaldırması. 2002 yılında Bakanlığımıza bağlı sağlık kuruluşlarından üreme Üreme Sağlığı Hizmeti Alan Çift Sayısı (bin) sağlığı hizmeti alan çift sayısı 7. • Motive edici ücretlendirme.420’ye ulaştı.Sağlık Çalışanları Açısından Aile Hekimliği: • Çağdaş birinci basamak sağlık hizmeti (Bölge tabanlı sistemden nüfus tabanlı birinci basamak sağlık hizmetine geçiş). • Prestij artışı.730 3. Avrupa Birliği işbirliğinde Türkiye Cinsel Sağlık ve Üreme Sağlığı Programını yürütmekteyiz.000 4. • Birinci basamak sağlık hizmetinin bir uzmanlık alanı haline gelmesi.183 2.545. 2010 yılı sonunda ise 7. 2. 2007 yılında bu sayı 8.260 2.000 5. Anne ve Çocuk Sağlığı a.000 iken. • Daha iyi çalışma şartları. • Görev tanımlarının netleşmesi. • Sürekli tıp eğitimi. hizmet kalitesinin yükseltilmesi amacıyla Bakanlığımızın yürütmekte olduğu çalışmalara doğrudan destek ve sivil toplum kuruluşlarıyla olan işbirliğinin güçlendirilmesini sağlamak amacıyla. • Uygulamaya gönüllü katılım. • Mesleki doyum.

3 olarak gerçekleşti.. loğusa izlemini ve güvenli koşullarda tüm doğumların hastanede gerçekleştirilmesini sağlayarak anne ve bebek ölümlerini azaltmak amacıyla Anne Dostu Hastane Programını başlattık.912 kişiye evlilik öncesi hemoglobinopati tarama testi uyguladık. Kadınlar Gebeliğe ve Anneliğe Hazırlanıyor. evlilik öncesinde kadın ve erkeklerin akraba evliliği ve kalıtsal hastalıklar konusunda gerekli eğitimi almasını da sağlamaktayız. 15. Bu illerde evlilik öncesi tarama oranımız %84.5 62. riskli durumları saptamak.4 50 1993 1998 2003 2008 Hazırlanan “Doğum Öncesi Bakım Grafik 4 Yönetim Rehberi”’ne göre gebelerin herhangi bir riski yoksa en az 4 kez izlemi sağlanmaktadır. Bu kapsamda Epilepsi. Gebelikte artan demir ihtiyacının karşılanması için her gebeye gebeliğinin 16. 2003 TNSA’da doğum öncesi bakım oranı %80. 2010 yılı Ulusal Veri Sistemimize göre bu oran %94’tür. Gebe. Belirlenen 10 kriteri yerine getiren hastane Anne Dostu Hastane ünvanı alacaktır. sezaryen oranlarının makul düzeylerde olmasını sağlamak ve eşitsizlikleri ortadan kaldırmak amacıyla tüm hastane doğumlarını ve sezaryen oranlarını izlemekteyiz. erken dönemde gebelik tespitini yapabilmek. Her gebenin sağlıklı ve güvenli olarak hastanede doğum yapmasını. Gebelik öncesi dönemde yapılan bu izlemlerde. Diabetes Mellitus. hemoglobinopatiler (kalıtsal kan hastalıkları) açısından riskli illerde evlenecek çiftlerin taramalarının gerçekleştirilmesi. aile planlaması yöntem kullanımları hakkında bilgi vermek ve kadın sağlığı ile ilgili konularda danışmanlık yapmak amacıyla yılda en az iki kez birinci basamak sağlık kuruluşları ve aile hekimleri tarafından izlenmektedir. 100 Doğum Öncesi Bakım Hizmeti Alanların Oranı (%) 92. haftasından başlayarak doğumdan sonra da 3 ay süreyle 40-60 mg/gün demir desteği sağlamaktayız. 2008 TNSA’ya göre %92’dir. b. 87 . Astım Riskli Gebe Protokolleri hazırladık.9. muhtemel risklerin tespiti.Ayrıca. 2010 yılında gebelerin %90’ına ücretsiz demir desteği sağladık.0 80.. anne gebeliğe hazırlanmaktadır. 2010 yılında talasemi hastalığının sık görüldüğü 33 ilde 562.49 yaş arasındaki tüm kadınlar. doğurganlık davranışlarına dair bilgi vermek. Anneler Anneliklerini Yapabilecek. Ayrıca Riskli Gebelik protokolleri de hazırlanmaktadır.9 75 67.

sektörler arası işbirliği komponentleri ile devam etmektedir. güvenli kan nakli. 88 . tek kişilik birimler haline dönüştürüyoruz. Üreme Sağlığı Programı kapsamında oluşturulan ve program sonrası 81 ile yaygınlaştırılan Üreme Sağlığı Eğitim Merkezi ile Üreme Sağlığı Bölgesel Eğitim Merkezinde. preklampsi.eklampsi ve enfeksiyon gibi nedenlerle meydana gelen anne ve bebek ölümlerini önlemek amacıyla Doğum Sonu Bakım Yönetim Rehberi oluşturduk. 2008 TNSA oranı %90’dır. 2003 TNSA verilerine göre hastane doğum oranı %78 iken. İlk kez 2008 TNSA’da sorgulanan doğum sonu bakım oranı %84. Üreme Sağlığı Modül Eğitimleri ile sağlık personelinin hizmet içi eğitimlerini sürdürmekteyiz. nitelikli hizmet sunumunu sağlamak amacıyla.Hastanede Yapılan Doğum Oranı 1993 64 1998 69 2003 78 2008 90 100 Hastanede Yapılan Doğum Oranı (%) 90 90 80 78 70 64 60 1993 69 1998 2003 2008 Grafik 5 Ayrıca doğum salonlarını ve travay odalarını hasta mahremiyetine saygılı. Acil Obstetrik Bakım programı çalışmalarımız da obstetrik komplikasyonlarda anneye ve bebeğe müdahale. Postpartum dönemde kanama. istenmeyen gebeliklerin önlenmesi. annelerin iki yıldan kısa aralıklarla gebe kalmalarının önlenmesi önemlidir. güvenli sevk. Anne ölümlerini önlemede. Aile planlaması için gerçekleşen ve yöntem uygulanan kişilere ait ziyaret sayısı 2003 yılı için dört milyona yakın iken 2010 yılı sonunda sekiz milyona yaklaşmıştır.5 olarak saptanmıştır.

Projenin başladığı 2004 yılından 2010 yılı sonuna dek 7. Bu sayede daha çok bebek yaşama sağlıklı bir başlangıç yapabilme şansını elde etti. Bebeklerimizi ve gebelerimizi kansızlıktan korumak amacıyla gebelere ücretsiz demir desteği vermeye başladık. Basamak sağlık kuruluşlarımız. 2008 yılında bu oran neredeyse ikiye katlanarak % 41. bu ilkeyi başarı ile uygulayabildikleri oranda “bebek dostu sağlık kuruluşu” unvanı ile. bunu il genelinde sağlayabilen illerimiz ise “bebek dostu il” unvanı ile ödüllendirilmekte.8 iken. 600 400 200 141 56 1995 2002 2010 0 Grafik 6 Artık doğum yapılan her hastanemiz bebek dostudur.1995 2002 2010 Bebek Dostu Hastane Sayısı 56 141 784 Bebek Dostu Hastane Sayısı 800 784 c. Her yıl yaklaşık 1 milyon gebe bu hizmetten faydalanmaktadır.6 oldu.5 milyonu aşkın bebeğe demir desteği verdik. 89 . 31 ilimiz ise çalışmalarını bir adım öteye taşıyarak “altın bebek dostu il” oldu. Anne sütünün teşviki amacıyla başlatılan “Bebek Dostu Hastane” sayısı 2002’de 141 iken 2010 yılı sonunda 784’e ulaşmıştır. Artık doğum yapılan her hastanemiz bebek dostudur. Geleceğimizin Teminatı Anne ve Çocuklar Bebeklerin ilk 6 ay sadece anne sütüyle beslenmesi. Anne sütü her bebeğin hakkıdır… UNICEF işbirliğinde temel amacı emzirmenin korunması. 2003 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması sonuçlarına göre 6 ay sadece anne sütü ile beslenme oranı % 20. Bebek dostu hastanelerimizde doğan her bebek anne sütü ile beslenerek hayata sağlıklı bir başlangıç yapmaktadır. 1991-2002 yılları arasında 141 hastanemiz ve sadece 1 ilimiz bebek dostu unvanı almaya hak kazanmışken. Bu kapsamda doğum yapılan hastanelerimiz ve daha sonra anne ve bebeklerimizin izlemlerini gerçekleştiren 1. bugün itibarıyla toplam 784 hastanemiz ve 78 ilimiz bebek dostu unvanına sahiptir. 6ncı aydan sonra ek gıdalarla birlikte anne sütüne 2 yaşına kadar devam edilmesi bebek ölümlerini %20’ye yakın oranda önlemektedir. özendirilmesi ve desteklenmesi olan “Anne Sütünün Teşviki ve Bebek Dostu Sağlık Kuruluşları Programı”nın temel ilkesi “ilk 6 ay sadece anne sütü verilmesi ve 6ncı aydan sonra uygun besinlerle beraber emzirmenin 2 yaşına kadar sürdürülmesi”dir.

emzikli kadınların %50’sinde görülmekteydi. dünyadaki gebe kadınların ise yarısından fazlasında demir eksikliği anemisi olduğu tahmin edilmektedir. Bu yaşlar çocukların büyüme ve gelişmesinin en hızlı olduğu dönemdir. kapsamı genişlettik. 2005 yılı Mayıs ayından 2010 yılı sonuna dek 7 milyon 300 binden fazla bebeğe D vitamini desteği sağladık.5 milyonu aşkın bebeğe demir desteği sağladık. yapılan çeşitli araştırmalarda elde edilen sonuçlara göre. bebeklerin ilk altı ay anne sütü alması ve altıncı ayın sonunda uygun ve yeterli miktarda ek besine geçilerek. Çocuklarda demir eksikliği anemisi en sık 6-24 ay arasında görülmektedir.4 olmuştur.Sadece 2010 yılı içinde demir desteği verilen bebek sayısı 1 milyon 245 bindir. genel olarak 0-5 yaş grubu çocukların ortalama %50’sinde. okul çağı çocuklarının %30’unda. Gazi Üniversitesi’nin Mart 2011’de yaptığı araştırmada bu oran %6. Ülkemizde de çok yaygın görülen demir eksikliği anemisi. 2010 yılı içerisinde anne ve anne adaylarımıza ise 3 milyon kutu demir preparatı temin ettik. Demir Gibi Türkiye programının ardından Gebelerde Demir Destek programını da başlatarak. fiziksel ve sosyal gelişmeleri üzerine olumsuz etkiler yapmaktadır.8’e inmiştir. dünya nüfusunun yaklaşık %30’unda. 2010 yılında gebelere 3 milyon kutu demir preparatı dağıttık. Bu araştırmanın sonuçlarına göre 12-23 aylık çocuklarda anemi sıklığı %30’lardan % 7. Demir gibi Türkiye programının etkilerini incelemek maksadıyla Bakanlığımız ve Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Sosyal Pediatri Anabilim Dalı işbirliğinde Mart-Nisan 2007’de “Demir Eksikliği Araştırması” yapıldı. Demir Gibi Türkiye Dünya Sağlık Örgütünün verilerine göre. 4-12 ay arası her bebeğe koruyucu amaçlı ücretsiz demir desteği sağlanması ve 13-24 ay arası anemisi olan bebeklere demir tedavisi önerilmesi amacıyla “Demir Gibi Türkiye Programı”nı başlattık. Bebeklerimizin daha sağlıklı olmaları ve bilişsel açıdan potansiyellerine erişme yolunda katettiğimiz mesafe bu sonuçlarda açıkça görülmektedir. 90 . Bu olumsuz etkilerin ortaya çıkmasını önlemenin en kolay yolu çocukları demir eksikliği anemisinden korumaktır. Bebeklerimizin kemik gelişimini destekleyen D vitaminini ücretsiz dağıtmaya başladık. Sağlıkta Dönüşüm Programı başlatılmadan önce. Bu dönemde ortaya çıkan beslenme bozuklukları ve demir eksikliği çocukların ileri dönemdeki zihinsel. emzirmenin 2 yaşına kadar sürdürülmesi. Program başlangıcından bugüne kadar 7. 2010 yılında toplam 2 milyon 500 bin kutu D vitaminini ücretsiz olarak dağıttık. Bu önemli halk sağlığı sorununun çözümü için ülke düzeyinde. toplumun demir yetersizliği konusunda bilinçlendirilmesi.

91 .595 uygulayıcı kursunda doğumhanede çalışan 32.282 sağlık personeline ulaşmış durumdayız. Bu kapsamda oksijensizliğe bağlı ölümlerin ve sakatlıkların önlenmesi için. Doğumun ardından soluk almakta güçlük çeken bir bebeğe. eğitilmiş en az bir sağlık personelinin bulunmasının amaçlandığı Yenidoğan Canlandırma Programını (NRP) 1998 yılında başlatıldı.100 kadar olan eğitimli sağlık personeli sayısı 8 yılda 8 kat arttı. Önlenebilir sebeplerle tek bir bebek bile kaybedilmeyinceye dek bu yolda yürümeye devam edeceğiz. Yenidoğan bebeklerimize ilk dakikalarda gereken yardım ve bakımın sağlanması. 1998 yılında 4 uygulayıcı kursunda 103 kişinin eğitimiyle başlayan bu yolculukta bugün 1.Atatürk Üniversitesi Tıp Fakültesi tarafından Doğu Anadolu Bölgesi’nde yapılan çalışmalarla 1998 yılında 0-3 yaş arası çocuklarda vitamin D eksikliğine bağlı Raşitizm (VDER) insidansı binde 61 iken bu oran 2008 yılı şubat ayında binde 1 olarak tespit edildi. Eğitilen kişiler arasında Bakanlığımız personeli dışında üniversiteler. Artık doğum yapılan tüm birimlerimizde eğitimli personel mevcuttur. her doğum salonunda mutlaka. 2002 yılına dek 4. yaşamın ilk birkaç dakikasında yapılan girişimlerin sonuçları yaşamın niteliğini doğrudan etkileyerek tüm bir yaşam boyunca sürecek sonuçlar doğurur. temel canlandırma uygulamalarının yerleştirilebilmesi ancak bu konuda eğitim almış ve standart uygulamaya sahip personelin yetiştirilmesiyle gerçekleşebilir. Grafik 7 Hayat başlarken ilk soluğa destek… Doğumu izleyen dakikalar bebeğin anne karnı dışındaki yaşama uyum sağlamasına yardım edilmesi gereken kritik dakikalardır. askeri hastaneler ve özel hastanelerden de katılımcılar bulunmaktadır.

Taramaların daha da yaygınlaştırılması amacıyla henüz tarama yapmayan 200 hastaneye işitme taraması cihazı temin edilmesi için alım gerçekleştiriyoruz. biyotinidaz eksikliği taramasını 100 ise 2008 yılı sonunda başlattık.282 d.000 30. Yenidoğan İşitme Taraması Ünitelerinin kurulmasını tamamladık. Grafik 8 Tüm illerimizde.000 25.5’ine ulaştık. Yenidoğan Taramaları İle Engelleri Aşıyoruz! Genetik geçişli bazı hastalıklar erken tespit edilmediği taktirde özellikle beyin dokusunu etkileyerek ömür boyu devam edecek kalıcı hasarlara neden olmaktadır. 451 hastanede. 92 . 1998 103 2002 4100 2010 32282 Yenidoğan Canlandırma Eğitimi Almış Personel Sayısı 35. Fenilketonüri ve hipotiroidi 1995 2002 2010 taramalarında hedef nüfusun %96.000 10. Yenidoğan döneminde yapılan taramalarla bu hastalıklar erken tespit edilmekte ve uygun tedavilerle engellilik önlenebilmektedir. 59 ancak gözden kaçırıldığında telafisi 50 imkansız sonuçlar doğurarak zihinsel 23 ve bedensel gelişme geriliğine yol açan 25 fenilketonüri ve konjenital hipotiroidi’den bebeklerimizi büyük ölçüde korumuş 0 olduk. Çocuklarımızın özellikle nörolojik Fenilketonüri Tarama Oranlar (%) gelişimi açısından hayati öneme sahip olan konjenital hipotiroidi taramasını 2006 yılı 97 sonunda.000 15.Yenidoğan Canlandırma Eğitimi Almış Personel Sayısı Artık doğum yapılan tüm birimlerimizde eğitimli personeller hazır bulunmaktadır.000 20. Daha önce başlatılmış olan fenilketonüri taramasını yaygınlaştırdık.100 Yenidoğan bebeklerin hayata sağlıklı başlayabilmelerini sağlamak amacıyla ülke düzeyinde yenidoğan tarama programlarını genişlettik.500’ünde işitme kaybı tespit ederek onları tedavi programına aldık.000 5.222 bebeğin taramasını yaptık. 2. Yenidoğan Tarama Grafik 9 Programı kapsamında yıl içinde doğan 1. işitme taramalarına başladık.000 0 103 1998 2002 2010 32. 2010 yılında. Bu bebeklerden 1.244. 4. 2010 yılı içerisinde 766 bin bebeğimize işitme taraması yaptık. Taramalar sonucunda 205 bebeğe fenilketonüri.550 bebeğe konjenital hipotiroidi (geçici vakalar da dahildir) ve 190 bebeğe biyotinidaz eksikliği tanıları koyarak tedavilerine başladık. Böylece 75 yakalandığında kolayca önlenebilen.

000 3.811 5. 36 Üniversite Hastanesi olmak üzere toplam 451 Yenidoğan İşitme Taraması SB 55 665 2544 Diğer 166 426 3267 Ünitesi kurulmuş.544 2. Yenidoğan Yoğun Bakım Yatak Sayıları 6. 208 Devlet Hastanesi ve 1995 2002 2010 152 Özel Hastane.9).000 5. Bu bebeklerden 1. hastalık ve ölüm nedenleri örüntüsündeki ve sağlık hizmetlerinin içeriğindeki değişim ile endüstrileşmenin artmasının dünyadaki sakat kişi oranlarını değiştireceği tahmin edilmekte. Nüfusun yaş dağılımındaki.000 221 166 55 1995 SB 2002 Diğer Türkiye 426 665 0 2010 Grafik 10 93 . Tarama oranımız 2010 yılı için %59. sağlıksız şartlarda yapılıyordu. Bununla birlikte zihinsel.1091 5811 Türkiye 221 e.5’e ulaşmıştır.267 3. Transport kuvöz sayısını 158’ den 540’a. Bakanlığımıza bağlı 4 Çocuk Hastanesi. 2003 Yılında doğumların yaklaşık dörtte biri evlerde.544’e ulaştırdık. 51 Doğum Çocuk Bakımevi.091 1. Yenidoğan Bebeklerin Yoğun Bakımı Sağlık Bakanlığı hastanelerinde 2002 yılında 665 olan yenidoğan yoğun bakım yatak sayısını. Özürlülük nedenleri içinde Türkiye’de akraba evliliğine bağlı olarak sık rastlanan doğumsal metabolik hastalıklar ve yenidoğan işitme kayıpları önemli yer tutmaktadır. ventilatör sayısını 252’den 684’ e çıkardık.Bebeğiniz sizi duyuyor mu? Dünya Sağlık Örgütü’nün verilerine göre dünya nüfusunun yaklaşık %10’unu özürlüler teşkil etmektedir. erken tanı için çok kullanılan ve en iyi sonuç veren yöntemlerdir.000 4. 2010 yılı sonu itibariyle 2. Sakatlıklardan korunma da taramalar. sosyal ve ruhsal gelişimi yavaşlar.500’ünde işitme kaybı tespit ederek tedavi programına aldık. Programı devraldığımız 2005 yılında 24 ilimizde 36 merkezde tarama yapılırken (tarama oranı %6. 2010 yılı içerisinde toplam 766 bin bebeğe işitme taraması yaptık. bugün yani 2010 yılında geldiğimiz noktada tüm ilerimizde tarama merkezimiz vardır. Yenidoğan işitme taraması programı “İşitme kaybıyla doğan ya da doğum sonrası dönemde işitme kaybı ortaya çıkan çocuklarda işitme kaybının çocuğun konuşma gelişimini etkilemeden.000 1. İşitme engeli ile doğan ve bu engeli fark edilmeyen bebeğin dil gelişimi durur. Program Başbakanlık Özürlüler idaresi tarafından 2000 yılında pilot proje olarak başlatılan ve 2004’de ulusal programa dönüşen program 2005 yılında Bakanlığımız sorumluluğuna geçmiştir.000 2. işitme taraması çalışmaları yapmaktadır. psikolojik ve sosyal açıdan sağlıklı bir birey olarak toplumdaki yerini almasını sağlayacak şekilde erkenden saptanması ve bu konuda sağlık personelinin ve toplumun bilinçlendirilmesi” için planlanmıştır.

Daha düne kadar vatandaşımız sağlık kuruluşlarının kapısından çevrilirken bugün. 94 .4 olarak gerçekleşti. Ülkemizde 2010 rakamı ise yüzbinde 16. doğum ve doğum sonrası bakımları yapılarak ulaşım şartlarının uygun olduğu zamanda evlerine götürülmektedir. maternal (lohusa) ve neonatal (yenidoğan) tetanoz hastalığının ülkemizden elimine edildiği Mayıs 2009’ da Dünya Sağlık Örgütü tarafından resmen ilan edilmiştir. Yataklı tedavi kurumlarında doğum yapan bütün annelere ulaşmak amacıyla 2004 yılında “Bilinçli Anne. Sağlıkta Dönüşüm Programı ile başlatılan uygulamalardan biri de “Misafir Anne Projesi” dir.Sağlık Bakanlığı verilerine göre 2010 yılında hastanede yapılan doğum oranı %93 olarak gerçekleşti. Doğumların hastane ortamında ve hijyen şartlarına riayet edilerek yapılması sonucunda. 1960 Yılında OECD anne ölüm hızı ortalaması yüzbinde 60’tır. ailelere bebeklerin sağlıklı gelişimine yönelik temel bakım ve sağlık bilgilerini veriyor ve annelere “Bilinçli Anne Sağlıklı Bebek Rehberi” dağıtıyoruz. Sağlıkta Dönüşüm Programı’ ile anne ölüm hızını aynı gelir grubu ülkelerle karşılaştıramayacak kadar iyileştirdik (2010 yılı Dünya Sağlık Örgütü istatistiklerine göre yüksek. OECD ülkelerinin anne ölümlerinde 23 yılda kat ettiği mesafeyi son sekiz yıla sığdırmayı başardık. toplumun en yoksul %6’lık kesimindeki ailelere. Programın başladığı 2004 yılı Mart ayından 2010 yılı sonuna kadar yaptığımız toplam ödeme miktarı 2 milyar TL’ yi aştı. Hedefimiz 2015 yılına kadar doğumların %99’unun hastanelerde yapılmasıdır.229 anne adayımıza bu hizmeti verdik. Bu uygulama kapsamında Riskli Gebelerin Güvenli Ortamlarda Misafir Edilmesine başladık.orta gelir grubu ülkelerde anne ölüm hızı yüzbinde 91’dir). 2010 yılı döneminde 6. Bebeklerin doğdukları ilk anlarda. Bu program ile annelerin hastaneden ayrılmadan kendilerinin ve bebeklerinin sağlıklarını ilgilendiren temel konularda bilgilendirilmelerini amaçlıyoruz. gebe ve çocuklarının sağlık takiplerini yaptırmaları şartıyla her gebelik ve her bir çocuk için aylık 17 TL nakit para yardımı yapmaktayız. Uygulama ile mevsim şartları itibarıyla riskli bölgelerde ikamet eden gebeler doğum yapmalarına dört hafta kala tıbbi bakım ve barınma imkanı sağlamak üzere “Anne Otelleri / Misafirhaneleri” ne davet edilmekte ve daveti kabul edenler doğum öncesi. Sağlıklı Bebek Programı” başlattık. gebelere ayrıca 55 TL yardımda bulunuyoruz. Başlangıcından bu güne kadar beş milyona yakın anneye ulaştık. Doğumlarını sağlık kuruluşlarında yaptırmaları halinde.

615 doğum yapılan hastanesinde anne ölüm kayıtlarının izlenmesiyle yalnızca hastane ölümlerinde yüzbinde 49 rakamına ulaşılmıştı. 2005 Türkiye Anne Ölümü Araştırması’nın ardından.Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması sonuçlarına göre 2003 yılında binde 28. Bu oranın hastane dışı ölümler de göz önüne alındığında yüzbinde 70 olduğu hesaplanmıştı. Bebek ölüm hızı bugün binde 5’in altında olan gelişmiş ülkelerin 1960 yılındaki rakamlarının binde 30’larda olduğu bilinmektedir.5 olduğu tespit edilmiştir. Bu güvenilir verilerle 2010 yılı anne ölüm hızı yüzbinde 16. Ortalama olarak Afrika kıtasında yüzbinde 870. Türkiye’de anne ölüm oranlarına ilişkin bilgiler son yıllara kadar yetersizlik göstermekteydi. 53 ilin..5 olan bebek ölüm hızı. hem de anne ölümlerini azaltmadaki başarısını Avrupa ortalamasına çok yakın bulunan anne ölüm hızıyla ortaya koydu. Sonuçları 8 Aralık 2006 tarihinde kamuoyu ile paylaştık.. Bu özelliği ile anne ölümlerinin oranı çok boyutlu bir kalkınma göstergesi olarak kullanılmaktadır. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) tarafından yapılan hesaplamalara göre dünyada yılda 529 bin anne ölümü meydana gelmektedir.4’tür. 1997-1998 de bir yıl süreyle. Veriler mevcut ulusal düzeyi yansıtan oranlar olarak nüfus araştırmaları içinde elde edilmişti. sağlık hizmetlerinden faydalanma ve bu hizmetlerin kalitesi ile. Anne ölüm hızında dünya ortalaması yüzbinde 400’dür. Gebelik süresince.. Türkiye’de anne ölüm hızının tespiti amacıyla Türkiye Anne Ölüm Araştırması’nı 1 Haziran 200531 Mayıs 2006 tarihleri arasında gerçekleştirdik. araştırmadaki sistem baz alınarak revize edilen anne ölümü veri sistemi ile 81 ilden 12-50 yaş kadın ölümleri içinde yer alan anne ölümlerine ait veriler toplanmaktadır. toplumsal cinsiyet eşitliği ve sosyal şartlar anne ölümlülüğü ile ilişkilidir. 95 . Söz konusu çalışma bilimsel yeterlilik anlamında Cumhuriyet Döneminin ilk çalışmasıdır. doğum. 2008 yılında binde 17. Anneler Anneliklerini Yapabilecek. doğum sırasında ve sonrasında sağlık hizmetlerine erişme. Japonya hariç tutulduğunda Asya ülkelerinde yüzbinde 380 olan anne ölüm hızı. daha geniş çerçeveden bakıldığında kadının eğitimi. Türkiye hem ilk kez geniş boyutlu bir saha araştırmasıyla anne ölümlerindeki güncel ve gerçek rakamlara ulaştı. OECD ülkelerinin bebek ölümlerinde 30 yılda kat ettiği mesafeyi ülkemiz son sekiz yıla sığdırmayı başardı.1 olarak gerçekleşti. DSÖ Avrupa bölgesinde yüzbinde 24’tür. Hedefe Adım Adım. Anne ölümlerinin % 99’u gelişmekte olan ülkelerdedir. DSÖ üst orta gelir grubu ülkelerinde yüzbinde 91.. Bu araştırma ile 2005-2006 yıllarında anne ölüm hızının yüzbinde 28.1 ve 2010 yılında binde 10. Sağlık Bakanlığı verilerine göre 2009 yılında binde 13. Anne ölümleri gebelik. doğum sonrası 42 günlük dönemde meydana gelen kadın ölümlerini kapsamaktadır. Anne Ölümlerini Önleme Yolunda.

Aşılama Oranları (%) 100 97 90 80 78 70 67 60 50 1995 2002 2010 Grafik 11 Türkiye’de etkin ve sürekli aşı uygulamaları 1930 yılında çiçek aşısı uygulanmasını zorunlu kılan yasa ile başlamıştır. çocukları ya da erişkinleri enfeksiyona yakalanma riskinin en yüksek olduğu dönemden önce aşılayarak bu hastalıklara yakalanmalarını önlemek amacı ile yürütülen önemli bir temel sağlık hizmetidir. Bulaşıcı hastalıklara karşı savaşta. Bağışıklama Programları: Aşılar 2002 Bağışıklama hizmetleri. dolayısıyla bu hastalıklardan 2010 kaynaklanan ölümleri ve sakatlıkları önlemektir. önceleri araç-gereç ve personel yetersizliği nedeniyle il ya da ilçe merkezlerinde kurulan ekiplerle yürütülen aşılama çalışmaları.Seri 1 1995 67 84 79 81 79 80 82 78 68 85 90 93 95 96 96 97 3. 96 . 1963 yılında sağlık hizmetlerinin sosyalleştirilmesi ile yaygın sistematik aşı uygulamalarına dönüşmüştür. Bağışıklama hizmetlerinde temel amaç. aşıyla korunulabilir hastalıkları ve bu hastalıklardan ölümleri azaltmak amacıyla Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) tarafından “1990 yılına kadar çocukların aşı ile korunulabilir altı hastalığa karşı bağışıklanması” hedefinin gerçekleştirilmesi için “Genişletilmiş Bağışıklama Programı” benimsenmiştir. bebekleri. İlerleyen yıllarda. başta bebek ve çocuklar olmak üzere toplumda aşı ile korunabilir hastalıkların ortaya çıkışını engellemek.

Gelir Gruplarına Göre Ülkelerin Aşılama Oranları (%) 100 82 75 75 92 95 97 50 25 0 Düşük Gelirli Ülkeler Orta Alt Gelir Grubu Ülkeler Orta Üst Gelir Grubu Ülkeler Üst Gelir Grubu Ülkeler Türkiye Türkiye Grafik 12 Aşılama hizmetlerine ayrılan kaynak 1995-2002 döneminde reel olarak sadece 2. Bakanlığımız bünyesinde aşıyla ilgili alanlardaki akademisyenlerden oluşan Bağışıklama Danışma Kurulu’nun (BDK) bilimsel desteği ve önerileri doğrultusunda geliştirilmekte ve yürütülmektedir.6 kat 1995 2002 artmışken. Düşük Gelirli Ülkeler 75 Son yıllarda elde ettiğimiz bu oranlar DSÖ Avrupa Bölgesi ülkeleri ile kıyaslandığında bir çok ülkeyi geride bıraktığımız görülmektedir. doğan her bebeğin aşı takvimine uygun olarak yukarıda sayılan hastalıklara karşı bağışık hale getirilmesidir. Güneydoğu’ a 82 2002 yılında hedef çocuk nüfusununÜlkeler d Orta Üst Gelir Grubu Ülkeler 92 Üst Gelir Grubu Ülkeler 95 bazı illerimizde bu oran %50’nin bile altına inmişti.5 42. 2002-2010 yılları arasında 9. Ayrıca aynı gelir düzeyi grubunda (orta-üst gelir grubu) yer aldığımız ülkelerin karma aşı üçüncü dozundaki aşılama oranı %92‘dir. Sağlık Bakanlığı Aşı Harcaması (2010 Fiyatlarıyla 15. GBP ihtiyaç duyulan aşıların programa eklenmesi ile genişleyen bir dinamizme sahiptir. bu dönemde % 85’in üstünde başarı elde ettik.Genişletilmiş Bağışıklama Programı (GBP): GBP’nin temel amacı. 2010 yılında aşılamada yurt genelinde Türkiye 97 % 97 oranını yakaladık. BDK yılda en az iki kez toplanarak güncel gelişmeleri görüşmekte ve önerilerde bulunmaktadır. Aşılama Orta Alt Gelir Grubu aşılama oranı yurt genelinde %78 idi. Geçmişte aşılama oranları en düşük olan illerimizde bile.5 kat arttı. “Genişletilmiş” deyimi ise aşısız veya eksik aşılı bebek ve çocukların tespit edildiği anda aşılanmasının sağlanması ve bu uygulamanın ülke genelinde her yerde eşit olarak yapılmasıOranları (%) anlamındadır.Ulaştığımız oran üst gelir grubu ülkelerinin oranından (%95) yüksektir.2 2010 397 Sağlık Bakanlığı Aşı Harcaması (2010 fiyatlarıyla milyon TL) 400 397 300 200 100 16 0 1995 2002 2010 42 Grafik 13 97 .

2008-2009 yıllarında orta öğretim kohortu ve 2009 yılından beri tanımlanan risk gruplarına destek aşılama aktivitelerini gerçekleştirdik. Böylelikle daha az sayıda enjeksiyon ile daha çok aşının uygulanmasına imkân sağladık. Ayrıca Türkiye’de bu son teknolojiye sahip üretimin dolum aşamasının yapılmasını sağladık. Kızamıkçık. Teknoloji transferi ile bu aşının da kademeli olarak etiketleme. 98 . hepatit-B. tetanoz. Aşılama takviminde 2010 yılında yaptığımız son yenilik ise ilköğretim çağında yaygın olarak görülen boğmaca vakalarını engellemek üzere ilköğretim birinci sınıflara asellüler boğmaca aşısını da içeren dörtlü karma aşıyı uygulamaya başlamamızdır. boğmaca. Ayrıca bu değişiklikle birlikte tam hücreli boğmaca aşısından asellüler boğmaca aşısına geçtik ve daha önce oral polio aşısı (OPV) uygulanırken buna ilaveten inaktif polio aşısını da (IPV) programa ekledik. Bir yaşına kadar 7 antijenle 15 enjeksiyon şeklinde aşı yapılması gerekirken bu sayıyı 11 antijenle 12’ye düşürdük. Ayrıca bir çok ülkeden farklı olarak aşılama hizmetlerini tamamen ücretsiz olarak sunmaktayız. Böylelikle 1992-1998 arasında doğanların 3 doz aşı ile aşılanmalarına yönelik aşılama faaliyetimizi tamamladık.Sağlıkta Dönüşüm Programı öncesi 7 hastalığa (difteri. 2008 yılı başından itibaren DaBT-İPA-Hib aşılarını (difteri. asellüler boğmaca. verem) karşı aşılama yapılmaktaydı. 2006 yılında ise bütün sağlık kuruluşlarında Hemofilus İnfluenza tip b (Hib). Aşı takvimine yeni aşıların eklenmesi ile ilgili değerlendirmelerimiz halen devam etmektedir. 2005-2008 yıllarında ilköğretim kohortu. Yürüttüğümüz ek çalışmalar ile 18 yaş altı grubun hepatit B ve kızamıkçık aşılamalarını da tamamladık. paketleme. Şubat 2009’da DSÖ danışmanlığında Şırnak ilinde gerçekleştirdiğimiz validasyon çalışması sonucunda. 1994 yılında başlatılmış ve 2005 yılında tekrar gözden geçirilmiş olan Maternal Neonatal Tetanoz (MNT) Eliminasyonu Programı kapsamında. Konjuge pnömokok aşısında 7 bileşenli aşıdan 13 bileşenli aşıya geçtik. çocuk felci. Dünyanın önce gelen aşı firmalarıyla ilave aşıların takvime eklenmesi sürecinde bu aşıların Türkiye’de üretimini temin edecek girişimleri yürütüyoruz. tetanoz. Böylelikle DSÖ Avrupa Bölgesinde 18 yaş ve altı grubun (yaklaşık 25 milyon kişi) Hepatit B aşılamasını büyük oranda tamamlayan ilk ülke olduk. Böylelikle dünyada aşılama takvimi ve oranları açısından değerlendirildiğinde en önde gelen ülkeler grubunda yer aldık. 2006-2007 yılları arasında “Tetanoz Aşı Günleri Programı”nı gerçekleştirdik. kızamık. Kabakulak aşıları yapmaya başladık. Bu şekilde bir seferde 5 hastalığa karşı aşılama yapılmasını sağladık. Son olarak. ülkemizin MNT’yi elimine ettiği onaylandı. dolum ve formülasyon aşamalarını ülkemizde gerçekleştireceğiz. inaktif polio ve Hib aşısı) tek enjektör içine doldurulmuş olarak kullanıma hazır bir şekilde temin ettik.

ayın sonu 6. 2005 yılına kadar polio dışı diğer aşı ile önlenebilir hastalıkları klinik tanı olarak toplamaktayken bu tarihte bulaşıcı hastalıkların sürveyansının güçlendirilmesi çalışması kapsamında laboratuvar desteği ile kesin vaka olarak toplamaya başladık. Tetanoz.ayın sonu İlköğretim İlköğretim I Doğumda 18–24 ay 1. Kabakulak Oral Polio Difteri. Kızamıkçık.Türkiye’de yürütmekte olduğumuz Ulusal Bağışıklama Programına ilişkin şema aşağıda sunulmuştur: Tablo1: Çocukluk Dönemi Aşılama Takvimi ( Aralık 2010) 1. Erişkin aşılamalarının yaygınlaştırılmasına yönelik çalışmalar yapmaktayız.ayın sonu 2.sınıf 12.sınıf 8.ayın sonu 4. grip. İnaktif Polio. İnaktif Polio (Dörtlü Karma Aşı) Erişkin Tipi Difteri-Tetanoz R: Rapel (Pekiştirme) I II I I I II II III III III R Aşı ile önlenebilir hastalıkların sürveyansında gelişmeler sağladık. 99 . aselüler Boğmaca. Tetanoz. aselüler Boğmaca. Hemofilus influenza tip b (Beşli Karma Aşı) Konjuge Pnömokok Kızamık. Erişkin pnömokok. hepatit A ve suçiçeği belirlenmiş risk gruplarına Sosyal Güvenlik Kurumu Sağlık Uygulama Tebliği kapsamında aşı temin etmekteyiz. ay R I I II I R Hepatit B BCG Difteri.

kullanılan aşılar itibariyle de arttı. 2002 yılında 7 antijene (1980 yılında 6 antijen kullanılıyordu) karşı korunma sağlanırken bu sayıyı modern aşıları da takvime ekleyerek 11 antijene yükselttik. Tablo2: Türkiye’de Yıllara Göre Uygulanan Aşı Antijenleri 1995 Difteri Boğmaca Tetanoz Kızamık BCG Oral Polio (6 antijen) 2002 Difteri Boğmaca Tetanoz Kızamık BCG Oral Polio Hepatit B (7 antijen) 2010 Beşli kombine aşı •Difteri •Aselüler Boğmaca •Tetanoz •Polio •Hemofilus influenza tip B Üçlü kombine aşı •Kızamık •Kızamıkçık •Kabakulak Konjuge pnömokok BCG Hepatit B (11 antijen) 2011 Beşli kombine aşı •Difteri •Aselüler Boğmaca •Tetanoz •Polio •Hemofilus influenza tip B Üçlü kombine aşı •Kızamık •Kızamıkçık •Kabakulak Konjuge pnömokok BCG Hepatit B Suçiçeği? (12 antijen) 100 .Sonuç olarak son yıllarda ülkemizde aşılama yüzdeleri sadece sayısal olarak artmakla kalmadı. Ülkemizde yürürlükte bulunan aşı takvimini gelişmiş ülkeler düzeyine getirdik. Kaliteli ve güvenilir ürünlerin kullanımına özen göstermekteyiz.

8 sayılı “Dünya Sağlık Asamblesi Kararı ve Tüberkülozu Durdurma Stratejisi” (Stop TB Strategy) çerçevesinde. Türkiye 2005 yılından itibaren “çok ilaca dirençli vakalarını iki yıl boyunca takip edip tedavi sonuçlarını raporlayabilen” bir ülke haline geldi. Sağlıkta Dönüşüm Programı çerçevesinde verem savaşı mücadelesinde yaptığımız başarılı çalışmalar ile 2015 yılı gelmeden “Bin Yıl Kalkınma Hedefleri” ve “Tüberkülozu Durdurma Stratejisi Hedefleri”ni yakaladık. 2015 yılına kadar insidans hızı artışının durdurularak geriye çevrilmesidir. Diğer taraftan 2002 yılında yüzbinde 39 olan prevalans hızını 2009 yılında yüzbinde 25’e düşürdük. DSÖ Avrupa Bölgesi ve Türkiye TB İnsidansları (yüzbinde) 60 50 40 30 29 20 10 0 1995 2002 2009 58 54 54 47 40 DSÖ Avrupa Bölgesi TÜRKİYE Grafik 14 Bin Yıl Kalkınma Hedefleri. DSÖ’nün tüberküloz insidansı ile ilgili hedefi. ülkemizde ise aynı standartlarda ve paralelde bir Ulusal Tüberküloz Kontrol Programı uygulanmaktadır. 101 .Bulaşıcı Hastalıklarla Etkili Mücadele Verem (Tüberküloz) Tüberküloz kontrolü için Dünya Sağlık Örgütü tarafından küresel bir kontrol programı.4. Sonuç olarak Türkiye. DSÖ 44. DSÖ tarafından 2015 için ortaya konulan hedeflere 2005 yılından itibaren ulaştı ve üzerine çıktı. “Dünya Sağlık Örgütü Küresel Tüberküloz Kontrolü 2010 Raporu” verilerine göre ülkemizin de içinde yer aldığı DSÖ Avrupa Bölgesi’nde 2009 yılı tüberküloz insidansı yüzbinde 47 iken. Türkiye’nin tüberküloz insidans hızı. Türkiye’nin tüberküloz insidansı yüzbinde 29’dur. yıllara göre azalmakta olup 2002 yılında yüzbinde 58 iken 2009 yılında yüzbinde 29’dur. tüberküloz kontrolü için tüm dünyada ulaşılması gereken hedefler olarak belirlenmiştir. Ayrıca.

Bu oranı %95’in üzerinde sürdürmeyi hedeflemekteyiz. Böylece eliminasyon dönemine geçtik. 2010 yılından sonra Türkiye dışından gelecek yeni kızamık virüslerinin Türkiye’de yerleşmesini önlemek ve kızamığa bağlı ölümleri engellemekti. 2009. %97 ve %98 olarak gerçekleştirdik. 2008. 2006 ve 2007 yıllarında sırasıyla 34 ve üç kızamık vakası görülmüştür. Programın amacı Türkiye’de kızamık ve kızamıkçık hastalıklarını elimine etmek. Eliminasyon açısından en önemli stratejilerden olan rutin aşılamada önemli gelişmeler sağladık ve yıllardır %80’lerde seyreden aşılama oranlarını %90’ların üzerine çıkardık. 102 . KKS’yi önlemek ve bu düzeyleri sürdürmektir. %96. %97. Hedefimiz. 2006. 2008. Kızamık vaka sayısı 2001 yılında 30. 2010 yılı sonuna kadar Türkiye’de yerli virüs geçişini durdurmak. Bu kampanya. 2007. 2002-2010 yıllarını kapsayan “Kızamık ve Kızamıkçığın Eliminasyonu ve Konjenital Kızamıkçık Sendromunun (KKS) Önlenmesi Programı”nı hazırladık. Türkiye’de kızamığa bağlı morbidite ve mortalitenin yüksekliğini ve Dünyada ve Avrupa bölgesinde son yıllarda kaydedilen gelişmeleri ve tecrübeleri de dikkate alarak. 2010 yıllarında ve 2011 ilk altı ayında ise Ülkemizde yerli vaka sayısı sıfırdır. Son 3. 2009 ve 2010 yıllarında kızamık aşılama oranlarını sırasıyla %98. Türkiye’deki kızamık epidemiyolojisini göz önüne alarak 2003 – 2005 yıllarında 9 ay – 14 yaş arası tüm çocukları ek doz kızamık aşısı ile aşıladık ve %96’lık bir aşılama kapsayıcılığına ulaştık.5 yılda tespit edilen toplam 115 vakanın tamamı importe (ülkemiz dışından gelmiş) ya da importe vakayla ilişkili vakalardır. Destek aşılama çalışması sonrasında vaka temelli ve laboratuvar destekli kızamık sürveyansına geçtik.Kızamık Türkiye. uyguladığımız aşılama çalışmaları ile azaldı. Dünya Sağlık Örgütü Avrupa Bölgesinin Kızamık Eliminasyon hedefine paralel olarak 2010 yılı sonuna kadar kızamık ve kızamıkçığı elimine etmeyi ve konjenital kızamıkçık sendromunu kontrol altına almayı hedef olarak benimsedi ve çalışma programına aldı.509 iken. Şu andaki hedefimiz Türkiye dışından gelecek yeni kızamık virüslerinin Türkiye’de yerleşmesini önlemektir. Cumhuriyet tarihinin ve Avrupa’nın en büyük hedef nüfusa sahip aşılama çalışmasıdır.

Bu nedenle eliminasyon hedefine ulaşan ülkemiz.2008) 9.217.015 DSÖ 2010 İstatistiklerine Göre Kızamık Vaka Sayıları (Üst Gelir Grubu Ülkelerden Örnekler . 103 .617 1.JAPONYA İSVİÇRE İTALYA İNGİLTERE ALMANYA FRANSA TÜRKİYE* DSÖ 2010 İstatistiklerine Göre Kızamık Vaka Sayıları (Üst Gelir Grubu Ülkelerden Örnekler .509 kızamık vakası görülmüşken 2008 yılından itibaren yerli kızamık vaka sayısı sıfırdır.000 6.000 3. Son yıllarda Avrupa’da bir çok ülkede görülen kızamık salgınlarını göz önünde bulunduran Dünya Sağlık Örgütü. Bu kapsamda 2003-2005 yıllarını kapsayan büyük bir aşı kampanyası yaptık.022 1.445 917 604 FRANSA 0 JAPONYA İSVİÇRE İTALYA İNGİLTERE ALMANYA 3 TÜRKİYE* Grafik 15 (*) : Türkiye’deki vakaların hepsi yurtdışı kaynaklı (“importe” vaka)’dır.000 11. Bundan sonraki hedefimiz Türkiye’de yerli virüs görülmesini engellemektir. ilkokul birinci sınıflar ve 6-14 yaş arası okula devam etmeyen çocuklar hedef alındı.2008) 11015 2022 1617 1445 917 604 3 12. 2003 yılı içinde Okul Aşı Günleri kapsamında ilköğretime devam eden tüm öğrenciler. Cumhuriyet tarihinin ve Avrupa’nın en büyük hedef nüfusa sahip aşılama çalışmasıdır. belgelendirme için. Kampanya. Avrupa Bölgesi eliminasyon hedefini 2015 yılı sonuna ertelemiştir. 2005 yılı içinde okul çağı öncesi tüm çocuklar. Kampanya çerçevesinde 18. Dünya Sağlık Örgütü Avrupa Bölgesi’ndeki diğer ülkeleri beklemektedir. Kızamıksız Türkiye Dönemi Kızamıkla mücadele kapsamında Dünya Sağlık Örgütü’nün “Kızamığın Kökünün Kazınması” hedefini ülkemizde gerçekleştirdik. Kampanya ve sonrasında yapılan aşılama çalışmalarının sonucunda ülkemizde 2001 yılında 30.000 çocuğumuzu aşıladık.000 2. Bu kampanyada aşılama oranı %97 olarak gerçekleşti.

Yıllarca vektör mücadelesi amacı ile kullanılan insektisit gruplarını değiştirerek.Sıtma Bulaşıcı hastalıklar alanında yürütmekte olduğumuz yoğun çalışmalar sonucu çarpıcı başarılar elde ettik. 2010 yılında sıfıra düşürdük. daha önce 36 olan bildirimi zorunlu bulaşıcı hastalık sayısını 51 olarak yeniden belirledik.224 olan sıtma vaka sayısını 2010 yılı sonu itibariyle sıfıra düşürdük. DSÖ stratejileri ve Bakanlığımız politikaları çerçevesinde cesaretli ve akılcı adımlar attık. bulaşıcı hastalıklar içerisinde Sıtma hastalığını AIDS ve tüberkülozdan sonra önem sırasına göre üçüncü sıraya koymaktadır. Türkiye’nin bu başarısını Avrupa Bölge Ofisi Sıtma Raporu 2011’de “Başarı Hikayesi” olarak kaleme alacaktır. Eski Soruna Yeni Çözümler: Sıtmayı Hatırlamamak Üzere Unutmak İçin Dünya Sağlık Örgütü. Ortak çalışma ve bilgi paylaşımları oluşturduk. Sıtma tanısı alan hastaların birebir tedavilerini yaptık. Türkiye DSÖ Avrupa Bölgesinde Tacikistan ile birlikte en başarılı ülke seçilmiştir. Sıtma hastalığını ülkemiz için ciddi bir sorun olmaktan çıkardık ve eliminasyon (yok etme) sürecine girdik. 2002 yılında 10 binin üzerinde olan sıtma vaka sayısını. Bu program ile 2012 yılına kadar Ülkemizden yerli sıtmanın elimine edilmesini hedefliyoruz. Ülkemizde de geçmiş yıllarda önemli bir halk sağlığı sorunu olan sıtma hastalığını gündemimizden düşürmek için. Bu programların kontrolünü düzenli olarak yaptık. Sürveyans ve tedavi hizmetlerini güçlendirmek amacı ile mobil ekiplerin oluşturulmasına büyük önem verdik. daha etkili ve uygun ilaçların alınmasına özen gösterdik. Sıtma yoğun illerde koordinasyon sağladık. Yaptığımız ve geliştirdiğimiz etkili mücadele ile 2002 yılında 10. Belediyeler ve ilgili kamu kuruluşları ile işbirliği içerisinde çalıştık. 104 . Bildirim sistemi içerisinde yer alan hastalıklar ve bildirim şekillerini yeniden düzenledik. Bulaşıcı Hastalıklar İhbarı ve Bildirim Sistemi Bulaşıcı Hastalıkların İhbarı ve Bildirim Sistemini yeniden belirledik ve 2005 yılından itibaren uygulamaya başladık. • Bildirime esas bulaşıcı hastalıklar listesini güncelledik. Böylece 2010 yılında “Sıtma Eliminasyon Programı”na başladık. DSÖ. Sıtma hastalarının bulunması amacı ile sürveyans çalışmalarına ağırlık verdik. Sıtmanın olmadığı veya az olduğu bölgelerden sıtma yoğun bölgeye sıtma sezonu boyunca geçici işçiler görevlendirdik. Bu çalışma ile. Sıtma ile savaşta büyük bir başarı sağladık. Vektör kontrolü amacıyla sıtma yoğun bölgelerde özel çalışma programları hazırladık.

• Standart vaka tanımları getirdik. Laboratuvarların doğrudan ve dolaylı olarak sistem içinde rol almasını sağladık. Su ve besinlerle bulaşan hastalıkların takip edilmesi amacı ile erken uyarı ve yanıt sistemi (EUYS) çalışmalarını başlattık. 105 . Bu gruplar ve bildirim özellikleri aşağıda yer almaktadır. Hekimler tarafından standart vaka tanımına ve laboratuvar kriterlerine göre tanı konulan hastaların bildirimi. • Bildirim sistemi içerisinde su ve besinlerle bulaşan hastalıkların etkenlerinin tespit edilerek bildiriminin sağlanması amacı ile D grubu bildirimi zorunlu etkenler arasında yer almasını sağladık. B Grubu Hastalıklar: Başta DSÖ’nün 1969 tarihli Uluslararası Sağlık Düzenlemeleri (International Health Regulations) olmak üzere çeşitli kararlar uyarınca. daha ziyade laboratuvardan elde edilmiş somut bulgulara (evidence based) ve yayınlanmış olan rehberde yer alan vaka tanımları kriterlerine uygun olmasını sağladık. • 2010 yılından itibaren yıl boyunca ishalle seyreden hastalıkların günlük sürveyansına başladık. • Bildirimi zorunlu bulaşıcı hastalıkları A. bildirim sisteminde yer alan algoritmaya göre yapılacaktır. kuşku duyulduğu anda ihbarı zorunlu olan hastalıklara yer verdik. laboratuvarların ilk kez. “enfeksiyon etkenleri”nin bildirimini tarif etmektedir. Avrupa Birliği uyum sürecinde bulaşıcı hastalık bildirimlerinin AB müktesebatına uyumlu hale getirilmesi amacıyla hazırladığımız “Bulaşıcı Hastalıklar Sürveyans ve Kontrol Esasları Yönetmeliği”ni 30 Mayıs 2007 tarihli Resmi Gazete’de yayımladık. • • Bazı enfeksiyon etkenlerini de bildirim listesine dahil ettik. C Grubu Hastalıklar: İkinci basamak ve üzerinde yer alan sağlık kurumları tarafından bildirimi yapılması gereken hastalıklara bu grupta yer verdik. doğrudan bildirim sistemine dahil olmalarını gerektiren önemli bir yeniliktir. Amaç. halen halk sağlığı sorunu olarak önemini koruyan bazı bulaşıcı hastalıkların etyolojik ajanları hakkında veri elde edilmesi ve gerektiğinde bunların ileri epidemiyolojik araştırmalarının yapılabilmesidir. Bu. Belirlediğimiz enfeksiyon etkenlerinin ilgili laboratuvarlardan bildirimlerinin yapılmasını sağladık. enfeksiyon hastalığı bildiriminin klinik gözleme dayalı (opinion based) değil. Hastalıkların bildiriminde bazı özelliklere göre gruplandırmalar yaptık.C ve D olmak üzere dört grup olarak sınıflandırdık. A Grubu Hastalıklar: Birinci basamaktan itibaren sağlık sisteminde yer alan tüm kurumlar tarafından bildirilmesi gereken hastalıklardır.B. Su ve Besinlerle Bulaşan Hastalıklar Su ve besinlerle bulaşan hastalıkların kontrolü ve salgınların önlenmesi amacı ile. D Grubu Hastalıklar: Diğer gruplardan farklı olarak.

Gerek interpandemik dönemde. tedavi ve izlem protokolleri konularında teknik ve bilimsel destek sağlamak. Ayrıca HIV/AIDS’e ilişkin koruyucu ve önleyici hizmetlere erişimin arttırılması. Rehberler hazırladık. Pandemik İnfluenza Ulusal Faaliyet Planı’nın hazırlanması Dünya Sağlık Örgütü’nün üye ülkelere tavsiyeleri ve rehberliği doğrultusunda ülkemizde muhtemel influenza pandemisine hazırlık çalışmalarını 2004 yılından bu yana yürütmekteyiz. Proje kapsamında özellikle HIV/AIDS hastalarının ağırlıklı olarak bulunduğu illerde çeşitli çalışmalar yürüttük. Bilim Kurulu’nun amacı. İl Sağlık Müdürlüklerince İl Pandemi Planları’nın hazırlanması aynı yıl içerisinde tamamlandı.tr internet sitesini oluşturduk.grip. “Sürveyans”. gov.Cinsel Yolla Bulaşan Hastalıklar ve HIV/AIDS Küresel Fon Merkezi ile Bakanlık olarak. Gönüllü Danışmanlık ve Test Merkezleri kurduk. Pandemiye Hazırlık Amacıyla Yapılan Çalışmalar a. Cinsel Yolla Bulaşan Enfeksiyonların kontrolüne yönelik yürütülen faaliyetlere bilimsel destek sağlamak amacıyla. “Ulusal Eylem Planı. Bu kapsamda akademisyenler ve birçok kurum ve kuruluşu temsil eden uzmanlardan oluşan 60 kişilik bir kurul mevcuttur. “Gönüllü Danışmanlık ve Test Merkezleri”. CYBE ile mücadelede güncel gelişmelerin ulusal politikalarımıza yansıtılmasını sağlamak. İl Pandemi Planlarının Hazırlanması ve Pandemi Hazırlık Tatbikatı Yerel planların hazırlanması için bir çerçeve işlevi de gören Pandemi Planında öngörüldüğü gibi.5 yıllık bir proje gerçekleştirdik. gerekse pandemi döneminde iletişimin güçlendirilmesi ve Bakanlığımız politika ve uygulamalarının etkin biçimde anlatılabilmesi için www. “İzleme Değerlendirme ve Toplumda Farkındalık Oluşturulması” konu başlıklarında çalışmak üzere alt çalışma grupları oluşturduk. Ulusal Hedef ve Stratejilerinin Güncellenmesi. Mevzuat Güncellemesi”. b. Ulusal Pandemi Planımız Avrupa Bölgesindeki en kapsamlı ve iyi hazırlanmış örneklerden biridir. bilinçlendirme ve bilgilendirmeye yönelik eğitim projeleri yürüttük. tanı. ilk kez 2010 yılı içerisinde “Cinsel Yolla Bulaşan Enfeksiyonlar (CYBE) Bilim Kurulu”nu oluşturduk. toplumsal farkındalığı artırıcı çalışmalar önermek ve ayrıca HIV/AIDS alanında Ulusal AIDS Komisyonuna tavsiyede bulunmaktır. 2005 yılında Türkiye HIV/AIDS Önleme ve Destek Programı (HÖDP) adında 2. Bu merkezlerde görev yapan sağlık personeline danışmanlık ve test eğitimleri verdik. Bilim Kurulu içerisinde “HIV/AIDS ve diğer CYBE Standart Tanı ve Tedavi”. 106 .

Aldığımız bu 6 milyon doz aşı için toplam 32 milyon Euro ödeme yaptık. broşür hazırlanması ve dağıtımı. yeni laboratuvarlarla tanı kapasitesinin artırılması yoluyla hastalığın etkilerinin sınırlandırılması çalışmalarını yürüttük. Pandemi İzleme Kurulunu toplayarak durum değerlendirmesi yaptık. toplumun %15-25’inin hastalıktan etkilendiğini göstermektedir. H1N1 Virüsü Mücadele Çalışmaları 2009 yılı Mart ayında Meksika’da görülen şüpheli grip vakalarının bildirimi üzerine çalışmalara başladık. Böylece 2008 yılına kadar tespit edilen birçok başka hayvan mihrakı olmasına rağmen yeni insan vakalarının oluşmasının önüne geçtik. Pandemi Bilim Kurulu içerisinden. Bunun dışında herhangi bir ödemede bulunmadık. poster. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı ile birlikte yaptığımız çalışmalarla hastalığın vatandaşlarımızı etkilemesinin önüne geçtik. Fakat 3 milyon doz aşı kullandık. hastalığın ülkemize girişini geciktirici önlemleri uygulamaya koyduk. Bu süreçte Tarım ve Köyişleri Bakanlığı ile işbirliği içerisinde yaptığımız çalışmalar. Bu kapsamda kara. uluslararası sağlık otoritelerince yakından takip edildi ve örnek çalışmalar olarak takdirle karşılandı. d. pandemik H1N1 aşısı teminine yönelik görüşmeler yaptık ve ilgili firmalarla 43 milyon dozluk aşı temini konusunda ön anlaşmalar yaptık. bu süreçte tespit edilen 12 kuş gribi insan vakasından 4’ü maalesef hayatını kaybetti. 2006 yılının ilk günlerinde Ağrı’da tespit edilen ağır solunum yolu enfeksiyonu vakalarının kuş gribine bağlı olduğu belirlendi. H1N1 polikliniklerinin oluşturulması.c. ülkemizde yapılan pandemi hazırlık çalışmalarının başlıca gerekçelerinden biri olmuştur. Pandemik H1N1 vakalarının görülmeye başlanmasıyla birlikte. Kuş Gribiyle Mücadele Çalışmaları 90’lı yılların sonlarından itibaren dünya gündemine giren kuş gribi. Önemli bir zaman kazandıran söz konusu çalışmalarla birlikte. Sonbahar aylarıyla birlikte ülkemizde de tırmanışa geçen H1N1 vakaları ile mücadeleye devam ettik. Gerek pandemi döneminde. Yaz ayları boyunca da bu önlemleri sürdürerek ülkemizde görülen vaka sayısının en alt düzeyde olmasını sağladık. 107 . hızlı karar verme süreçlerinde daha sık aralıklarla çalışma yürütmeleri amacıyla bir Pandemi Yürütme Kurulu oluşturduk. bilgilendirici kliplerin hazırlanması ve ulusal kanallar yoluyla vatandaşımıza ulaştırılmasını sağladık. Vaka yönetimi algoritmasının hazırlanması. Bu kapsamda vatandaşlarımızı bilgilendirici afiş. gerekse pandemi sonrasında yaptığımız modelleme ve seroprevelans çalışmaları. Yapılan tüm çalışmalara rağmen 656 vatandaşımız maalesef pandemik H1N1’e bağlı olarak hayatını kaybetmiştir. Ülkemizde ilk kanatlı hayvan mihrakı 2005 yılında Balıkesir/Kızıksa’da tespit edildi. aldığımız etkin önlemleri geliştirdik. yoğun bakım kapasitelerinin artırılması. hava ve deniz sınır kapılarında sağlık kontrolleri başlattık. İlave 3 milyon doz aşıyı da tedbir amaçlı olarak stokladık.

havaların ısınmaya başlaması ile birlikte hastalığın taşıyıcısı ve bulaştırıcısı olan kenelerin aktif hale gelmesi sonucu. 108 . Kırım Kongo Kanamalı Ateşi (KKKA) Hastalığı 2003 yılında şüpheli klinik tablo ile seyreden vakaların bakanlığımıza bildirilmesi üzerine olgulardan aldığımız kan ve serum örneklerinin analizlerini Pastör Enstitüsü’nde yaptırdık. yaşlı bakımevi ve huzurevinde kalan kişilerin. Analizler sonucunda hastalığın KKKA olduğu kesinlik kazandı. Hastalığın belirlenmesinden sonra Bakanlığımız bünyesinde Kırım-Kongo Kanamalı Ateşi Bilim Kurulu oluşturarak hastalıkla ilgili almamız gereken önlemleri ve bundan sonra yapılacak çalışmaları belirledik. Kırım Kongo Kanamalı Ateşi Hastalığı. Korunma konusunda kene-insan temasının önlenmesi önemlidir. Son yıllarda hastalığın görüldüğü alan genişlemiş olup hemen hemen ülkemizin her bölgesinden sporadik vaka bildirimi yapılmaktadır. Yine aynı komisyon her yıl belirli dönemlerde toplanarak gerekli değerlendirme ve planlamalara ilişkin tavsiyelerde bulunmaktadır. ilk tespit edildiği 2003 yılından bugüne kadar. astım dâhil kronik pulmoner ve kardiyovasküler sistem hastalığı olan erişkin ve çocuklar. kronik renal disfonksiyonu. Nisan-Ekim ayları arasında ülkemizde önemli bir halk sağlığı sorunu oluşturmaya devam etmektedir. 5.Mevsimsel Grip Kontrol Çalışmaları 2006 yılından itibaren influenza yönünden yüksek riskli olan sağlık çalışanlarının aşılanması için her yıl aşı alımı ve illere dağıtımı ve ücretsiz olarak uygulamasını gerçekleştirdik. Halkın bu kartı kullanmasının keneyi vücudundan hemen çıkarma konusunda duyarlılığını artıracağını ön gördük. Sevk edilecek hastalar için 16 ilde bölge merkezleri oluşturduk. Hastalık riskinin bulunduğu yerlerde kene popülasyonunu kabul edilebilir bir seviyeye indirgenmesi çalışmaları çerçevesinde Tarım ve Köyişleri Bakanlığı tarafından sığırlar başta olmak üzere çiftlik hayvanlarında periyodik olarak ilaçlama çalışmaları sürdürülmektedir. hemoglobinopatisi veya immün yetmezliği olan veya immünsupresif tedavi alan erişkin ve çocuklar ile 6 ay18 yaş arasında olan ve uzun süreli asetil salisilik asit tedavisi alan çocuk ve adolesanların bu kapsamda aşılanabilmelerini sağladık.  Hastaların daha yakından takip ve tedavi gerektiren durumlarda bir üst basamak sağlık kuruluşuna sevk edilmeleri gerekmektedir. Ayrıca grip aşısının Sağlık Uygulama Tebliği kapsamına alınması ve 65 yaş üstündekiler. diabetes mellitus dâhil herhangi bir kronik metabolik hastalığı. KKKA ile mücadele kapsamında:  Kene tutunması durumunda kullanılmak üzere kene çıkarma kartı dağıttık.

 KKKA hastalığının bildirimi için Web tabanlı bildirim sistemi oluşturduk. Bu çalışmanın sonuçlarına göre serumun kullanımının yaygınlaştırılmasını hedefliyoruz. beslenme alışkanlıklarının değişmesi. 6. Kronik Hastalıklarla Mücadele Yirminci yüzyılda dünyada eğitim ve gelir düzeyindeki yükselme. Herhangi bir önlem alınmaz ise 388 milyon kişinin gelecek 10 yıl içinde kronik hastalıklardan öleceği tahmin edilmektedir. Dünyanın her yerindeki erkek ve kadınlarda tüm yaşlarda meydana gelen kronik hastalık ölümlerinin çoğu bu risk faktörleri ile açıklanabilmektedir. aynı zamanda bulaşıcı olmayan hastalıklarda (kronik hastalıklar) artışa sebep olmuştur. En Yoksul Ülkeler En Çok Etkilenenlerdir: Kronik hastalıklardan meydana gelen ölümlerin sadece %20’si yüksek gelirli ülkelerde ortaya çıkarken. Yaşlı nüfusun çocuk nüfusa oranında artış. bulaşıcı hastalıkların kontrolü gibi etkenler doğuşta beklenen yaşam süresinin artmasına sebep olmuştur. Bu çalışmanın hazırlıkları sürmektedir.  Vaka görülen yerleri tespit ederek bu bölgelerdeki kene popülasyonunu araştırdık. Bu risk faktörlerinin önde gelenleri şunlardır: • Sağlıksız beslenme. • Tütün kullanımı. Hastaların tedavisinde kullanılmak üzere immün serum oluşturduk. Risk Faktörleri Çok Yaygındır: Sık görülen ve önlenebilen risk faktörleri temel kronik hastalıkların altında yatan sebeplerdir. hastalık etkenini taşıyan kenenin Hyalomma soyuna ait olduğunu tespit ettik. Yaşam süresinin uzaması istenen bir şey olmakla birlikte. Bu çalışma kapsamında bazı hastaların tedavisinde kullanmaktayız. Kronik Hastalıklar Hemen Bütün Ülkelerde Ölümün En Temel Sebepleridir: 2005 yılında 35 milyon kişinin kronik hastalıklardan öldüğü tahmin edilmiştir. • Yetersiz fiziksel aktivite.  Ribavirin adlı ilacın etkinliğini araştırmak üzere bir çalışma grubu oluşturduk. kronik hastalıklardan meydana gelen ölümlerin %80’i dünya nüfusunun çoğunluğunun yaşadığı düşük ve orta gelirli ülkelerde ortaya çıkmaktadır. 109 .  Ayrıca bu verilere dayanarak ülkemizin kene ve vaka haritasını çıkardık. Vaka bazlı sürveyans yürütmekteyiz. toplumdaki sağlık sorunlarının çocukluk çağı hastalıklarından yaşlı nüfusta görülen bulaşıcı olmayan hastalıklara kaymasına yol açmıştır. Tüm ölümlerin %60’ı kronik hastalıklardan meydana gelmektedir.

’de 14 milyon kardiyovasküler hastalık ölümü önlenmiştir. Bu yüzden de önerilerde bulunmak kolay. tütün kullanımının azaltılması gibi uygulamalar tüm sektörlerin katılımını gerektirmektedir. bu hastalıklara bağlı işgücü kayıpları ve ölümlerin de azalması ile sağlık durumunun ve ekonomik yükün iyiye gitmesine katkıda bulunacaktır. sigara kullanımını terk etmek gibi davranışlar doğruluğuna inanılsa da. Avustralya. Bulaşıcı olmayan hastalıklar toplumun tüm katmanlarının gündeminde yer almalıdır. Polonya gibi orta gelirli ülkeler de son yıllarda oldukça ilerleme kaydetmiştir.’de son otuz yıl içinde kalp hastalığı ölüm hızları %70’lere kadar düşmüştür. sigaranın bırakılmasından iki yıl sonra kalp ve damar hastalığı riski %50 azalmaktadır. Kronik hastalıklara sebep olan risk faktörleri ile mücadele. Tüm bu risk faktörleri ekonomik. fiziksel hareketliliğin yaygınlaştırılması. ancak ulusal politikalar ve uzun soluklu stratejiler yoluyla başarıya taşınabilir. Risk faktörlerinin kontrol altına alınması ve diğer temel önlemlerle hastaneye yatış.B. düzenli fiziksel hareketlilik. 110 . fakat önlemlerin yaşama geçirilmesi zordur. Kanada.B. Mesela. hem tüm topluma hem de bireylere yönelik olan ve altta yatan sık görülen risk faktörleri ile özel bazı hastalıklara odaklanan kapsamlı ve entegre yaklaşımların uygulanması ile gerçekleştirilmiştir. İngiltere ve A. cinsiyet ile davranışlardan etkilenmektedir.Bu hastalık grubunda çok sayıda hastalık bulunmasına rağmen çoğunun risk faktörleri ve korunma stratejileri ortaktır.D. Bu sebeple sağlığın geliştirilmesi (health promotion) çalışmaları önemlidir. değiştirilmesi zor alışkanlıklar arasındadır. DSÖ’nün tahminlerine göre 1970’den 2000 yılına kadar sadece A. maddi ve manevi maliyetlerin yüksekliği düşünüldüğünde yaşam tarzını değiştirmeye yönelik programların önemi daha iyi anlaşılacaktır. tuz tüketiminin azaltılması gibi önlemlerle kan basıncı ve kolesterol yüksekliği önlenebilmektedir. Böylesi kazanımların sağlanması büyük oranda. Ayrıca yine sağlıklı beslenmenin teşvik edilmesi. sosyal ve politik çevreden. Sağlıklı beslenme. Var olan bilginin uygulanması çeşitli ülkelerde orta ve yaşlı kişilerin yaşam beklentisi ve yaşam kalitesinde büyük ilerlemeler kaydedilmesini sağlamıştır. Sağlıklı beslenme.D. pahalı tedavi edici ve cerrahi işlem gerektiren hastalıkların azalması. Bulaşıcı olmayan hastalıklarla mücadelede koruyucu hekimlik yaklaşımı etkili bir yaklaşımdır. Sağlığın korunması ve geliştirilmesi çalışmalarında bütün sektörlerin rol ve sorumluluğu bulunmaktadır. Kronik hastalıkların yaşam süresi ve kalitesine etkisi. Bu kazanımlar sayesinde kurtarılan yaşamların toplam sayısı çok büyüktür. Örneğin.

2008 yılında. fiziksel hareketsizlik ve zararlı alkol kullanımı için paylaşılan değiştirilebilir ana risk faktörlerini azaltmak için müdahalelerin artırılması. bölgesel ve küresel seviyelerde gelişimin değerlendirilmesi. Dünya Sağlık Örgütü. Dünya Sağlık Örgütü kan basıncı.Dünya Sağlık Örgütü. bulaşıcı olmayan hastalıkların önlenmesi ve kontrolü için 2008-2013 yıllarını kapsayan bir plan tasarısı kabul etti ve aşağıdaki hedefleri belirledi: Hedef 1: Küresel ve ulusal seviyelerde kalkınma işi içinde bulaşıcı olmayan hastalıklara tanınan öncelikleri artırmak ve tüm hükümet birimlerinin politikaları ile bu tür hastalıkların önlenmesi ve kontrolünü bütünleştirmek. Hedef 5: Bulaşıcı olmayan hastalıkların önlenmesi ve kontrolü için ortaklıkların teşvik edilmesi. Hedef 6: Bulaşıcı olmayan hastalıkların ve belirleyicilerinin izlenmesi ve ulusal. Avrupa Bölgesi’ndeki kalp damar hastalıkları yükünü önemli ölçüde azaltmak ve hastalık yüklerinde ülke içinde ve ülkeler arasında bulunan hakkaniyetsizlik ve eşitliksizlikleri azaltmak amacıyla “Avrupa Kalp Sağlığı Sözleşmesi”ni imzaya açmıştır. kronik hastalıklara yönelik yapılanmamızı gözden geçirerek kronik hastalıklar ve sağlığın teşviki ve geliştirilmesi konularında çalışmak üzere iki yeni daire kurduk. Bu noktadan hareketle. a. Avrupa Birliği ve DSÖ. Hedef 3: Bulaşıcı olmayan hastalıklar. kronik hastalıkların hızla arttığını ve gelecekte sağlık sistemleri önünde en büyük iş yükünü oluşturacağını söylemektedir. tütün kullanımı. Türkiye Kalp ve Damar Hastalıklarını Önleme ve Kontrol Programı Kalp ve damar hastalıklarından ölümler gelişmiş batılı ülkelerde azalma eğilimi gösterirken gelişmekte olan ülkelerde artmaktadır. Ancak toplumların yaşlanması ve beklenen yaşam süresinde görülen uzama ile gelişmiş ülkelerde kalp ve damar hastalığı sayısı artmakta ve bunlara bağlı yük ise azalmamaktadır. 111 . Kronik hastalıklar kontrol programı kapsamında sağlığın korunması ve erken ölümlerin önlenmesi amacı ile eylem planlarını ve mücadele yaklaşımlarını geliştirip kalp-damar hastalıkları. Hedef 2: Bulaşıcı olmayan hastalıkların önlenmesi ve kontrolü için ulusal politikalar ve planlar oluşturmak ve güçlendirmek. sağlıksız beslenme. obezite. kronik solunum yolları hastalıkları başta olmak üzere ulusal programları planlayarak uygulamaya koyduk. Bulaşıcı olmayan hastalıkların oluşturduğu hastalık yükünde önemli bir payı olan kalp ve damar hastalıkları açısından olumlu olan husus büyük ölçüde “önlenebilir” olmalarıdır. diyabet. Hedef 4: Bulaşıcı olmayan hastalıkların önlenmesi ve kontrolü için araştırma yapmaya teşvik etmek. kolesterol ve sigara içiminin kontrolü ile kalp ve damar hastalığı görülme sıklığının yarıya indirilebileceğini bildirmektedir.

cerrahi. acil tedavi hizmetleri. Bu çerçevede Bakanlığımız.Avrupa Kalp Sağlığı Sözleşmesi’nin ulusal imza töreni Ankara’da 25 Aralık 2007 tarihinde yapıldı ve sözleşme Sağlık Bakanı Prof. rehabilitasyon. kapsamlı bir kalp ve damar hastalıklarını önleme ve kontrol programının ikincil ve üçüncül korumaya yönelik insangücü planlaması. • Sağlıksız beslenme alışkanlıklarının ve şişmanlığın önlenmesi ve fiziksel hareketsizliğin giderilmesi. Recep AKDAĞ ve dokuz uzmanlık derneği başkanı tarafından imzalandı. başlıca risk faktörleri konusunda olumlu ve kalıcı davranış değişiklikleri oluşturmak suretiyle insanların sağlık açısından kalitesi yüksek bir hayat sürdürmelerini sağlamaktır. 112 . kalp ve damar hastalıkları ile mücadelede başlıca risk faktörlerinin azaltılması yolu ile kalp ve damar hastalıklarını önlemek ve bu alanda kontrolü sağlamaktır. Bu çerçevede yapılması gereken. ilgili Sivil Toplum Kuruluşları işbirliği ile öncelikle üç temel risk faktörüne (tütün. yüksek risk stratejisi yaklaşımları içermesi gerekmektedir. obezite ve fiziksel hareketsizlik) yönelik olarak tasarlanan ve entegre toplum tabanlı bir program olan “Türkiye Kalp ve Damar Hastalıklarını Önleme ve Kontrol Programı. • Toplumsal farkındalığı artırmak. “Türkiye Kalp ve Damar Hastalıklarını Önleme ve Kontrol Programı. sürveyans ve araştırmalar. Risk Faktörlerine Yönelik Stratejik Plan ve Eylem Planı”nı hazırladı ve bunu uygulamaya koydu. Dr. teknoloji. tıbbi cihaz yönetimi. • Kalp ve damar hastalıkları konusunda toplumun bilgilendirilmesi. Risk Faktörlerine Yönelik Stratejik Plan ve Eylem Planı”nı tamamladıktan sonra kalp ve damar hastalıklarına dair ikincil ve üçüncül korumaya yönelik diğer yaklaşımları da içeren ulusal bir programa ihtiyaç duyduk. finansman ve sektörlerarası işbirliği ve geleceğe yönelik uygulamalar da dahil. Planın kapsamı Türkiye’de kalp ve damar hastalıkları için başlıca risk faktörlerini önlemeye yönelik olarak . “önlenebilir” nitelikteki kalp ve damar hastalıklarından korunma stratejilerini geliştirmek. • Sigara ve diğer tütün ürünlerinin kullanımının azaltılması. hasta olanlar için tedavi imkânları sağlamanın yanısıra. palyatif tedavi ve evde bakım hizmetleri. Risk Faktörlerine Yönelik Stratejik Plan ve Eylem Planı” ile amacımız daha sağlıklı bir Türkiye için. ilaç yönetimi. birey ve toplum için planlar yapmaktır. “Türkiye Kalp ve Damar Hastalıklarını Önleme ve Kontrol Programı. Hazırlanan ilk planın tamamlayıcısı olmak üzere ikincil ve üçüncül korumaya yönelik yüksek risk stratejilerini içeren “Kalp ve Damar Hastalıklarında İkincil ve Üçüncül Korumaya Yönelik Stratejik Plan ve Eylem Planı”nı hazırladık. Ayrıca.

Risk Faktörleri. 2010 yılı tahminlerine göre tüm Dünya’da 20-79 yaş arası erişkin nüfusta diyabet prevalansı %6. Cihaz Yönetimi 6. bugün bulaşıcı olmayan hastalık grupları önem kazanmıştır. Rehabilitasyon. DSÖ.Bu plan şu başlıklardan oluşmaktadır: 1. Serebrovasküler Hastalıklar-(İnme) 9. b. Palyatif Tedavi ve Evde Bakım Hizmetleri 10. acil olarak harekete geçilmezse. Uluslararası Diyabet Federasyonu (IDF). değişen yaşam şartları ve stres faktörü. Pediatrik Kardiyoloji 7. 113 . beslenme alışkanlıkları ve diğer çevresel faktörler bulaşıcı olmayan hastalıkların morbidite ve mortalitesini artırmıştır. İzleme ve Değerlendirme “Risk Faktörlerine Yönelik Stratejik Plan ve Eylem Planı”nı da bu çalışma kapsamında güncelleyerek “Kalp ve Damar Hastalıklarında İkincil ve Üçüncül Korumaya Yönelik Stratejik Plan ve Eylem Planı” içinde yeniden düzenledik. Beklenen yaşam sürelerinin uzaması. Her yıl ortalama 7 Milyon kişinin diyabetli hasta nüfusuna eklendiği göz önüne alınırsa. bu rakamın önümüzdeki 10 yılda 350 Milyon’un üzerine çıkması beklenmektedir. Diyabetten ölümlerin %80’i düşük veya orta gelirli ülkelerde meydana gelmektedir. İlaç Yönetimi 5. Araştırmalar ve Geleceğe Yönelik Uygulamalar 11. Koruma ve Önleme 2. Örgütlenme. Sürveyans.8 olacağı hesaplanmaktadır.6 dır. Ülkemizde de artan gelişmişlik düzeyi ile birlikte hastalık görünümleri de değişime uğramaktadır. Acil Tedavi Hizmetleri ve Kardiyopulmoner Resusitasyon (CPR) 4. Türkiye Diyabet Önleme ve Kontrol Programı Dünya Sağlık Örgütü dünya genelinde 180 milyondan fazla insanın diyabetli olduğunu ve 2005 yılında 1. Bu değerin 2030 yılında %7. Sektörler Arası İşbirliği 12. 20-30 yıl öncesinin sağlık gündeminde bulaşıcı hastalıklar çok daha öncelikli iken.1 milyon kişinin diyabet nedeniyle öldüğünü tahmin etmektedir. diyabetten ölümlerin önümüzdeki 10 yıl içerisinde %50’den fazla artacağını belirtmektedir. Dünya’da 285 Milyon diyabet hastası olduğunu tahmin etmektedir. Kardiyovasküler Cerrahi 8. İnsangücü ve Eğitim 3.

ülkemizde tip 2 diyabet prevalansı 20 Yaş Üzeri Diyabetli Oranı (%) %7. 114 . Oranın bu şekilde yükselmesi problemin önemini ve büyüklüğünü açıkca ortaya koymaktadır. Ordu ve Van) diyabet poliklinikleri/merkezleri kurduk. Bu nedenle diyabeti hem bir kronik hastalık hem de bir risk faktörü olarak görmek doğru bir yaklaşım olacaktır. Niğde. Malatya. Erzincan. ilgili tüm sektörlerin aktif katılımları ile hazırladık. Aynı yıl “Ulusal Diyabet-Obezite-Hipertansiyon Kontrol Programı”nı da yayımladık.Diyabet kronik bir hastalık olması yanında pek çok kronik hastalığın ana sebeplerindendir. Edirne. Muğla. Aksaray. İçel. 8 6 4 2 0 1998 2010 7. Bartın. Kahramanmaraş. Kırıkkale. Kayseri. “Türkiye Diyabet Önleme ve Kontrol Programı Stratejik Plan ve 1998 2010 20 Yaş Üzeri Diyabetli Oranı (%) 7.2 13 Eylem Planı”nı. Nevşehir. 2010 yılında yaptığımız 14 TURDEP-II çalışmasının ön 13 sonuçlarına göre erişkin nüfusta 12 da diyabet sıklığının %13’e ulaştığı 10 görüldü. Diyabetin kontrolü hedefine yönelik strateji metni ile orta ve uzun vadeli eylem planlarına yönelik düzenlediğimiz çalıştayları 15-20 Şubat 2010 tarihleri arasında geniş katılımla tamamladık ve Mart 2010 tarihinde sonuç raporunu oluşturduk. Balıkesir. Bu program diyabete yönelik mücadele ve diyabet yönetimi politikalarının. DSÖ’nün ilgili strateji ve eylem planlarına paralel ve günümüzün mücadele tekniklerine uygun olarak yeniden düzenleme çalışmasının bir sonucudur. 1998 yılında yapılan Türkiye Diyabet Epidemiyoloji Çalışmasında (TURDEP I).2 bulundu.2 Grafik 16 Diyabetle Mücadele Alanında Yapılan Çalışmalar “Ulusal Diyabet Programı” kapsamında 2003 yılında 15 ilde (Afyon.

Hipertansiyon. Hastalık gelişiminin önlenmesi kapsamında “Türkiye’nin Hava Kirliliği ve İklim Değişikliği Sorunlarına Sağlık Açısından Yaklaşım” kitabını hazırlayarak basım ve dağıtımını yaptık.tr/ GARD adresinde bir web sayfası hazırladık. çalışmalarına başladılar. • 115 . Türkiye Kronik Hava Yolu Hastalıklarını (Astım-Koah) Önleme ve Kontrol Programı (2009–2013) Eylem Planı-GARD Kronik solunum yolu hastalıkları ile savaşmak amacıyla DSÖ liderliğinde oluşturulan “Solunum Yolu Hastalıklarına Karşı Küresel İttifak”a (GARD . Kronik solunum hastalıklarına yönelik farkındalığı artırmak amacı ile hazırladığımız kısa filmleri televizyonlarda yayınladık.gov.The Global Alliance Against Chronic Respiratory Diseases) ülkemizde konu ile ilgili bütün kurum ve kuruluşlarla birlikte süratle katılım sağladık. Programı beş ana başlıkta yürütmekteyiz: • Oluşturulan programın kamuoyuna benimsetilip.saglik.Sivil Toplum Kuruluşları ile İşbirliği İçinde Gerçekleştirdiğimiz Çalışmalar • • • • • • Türkiye Diyabet. Dünya GARD Genel Kurulu 3031 Mayıs 2008 tarihlerinde İstanbul’da yapıldı. 3. kamu ile sivil toplumu etkin bir mücadele platformu altında buluşturması nedeniyle de örnek bir uygulama durumundadır. GARD Türkiye yapılanması. Obezite ve Endokrinolojik Hastalıklar Prevalans Çalışması (TURDEP-II) İleriye Dönük Kentsel ve Kırsal Epidemiyolojik Çalışma Türkiye Ayağı – PURE Çalışması (Prospective Urban and Rural Epidemiological Study: PURE) Türkiye Diyabet Kontrol Projesi (Diyabete Siz Yön Verin Kampanyası) Diyabette Güncelleme ve Olgu Tartışması Eğitimleri Diyabet Sohbetleri Eğitimi Projesi Diyabet 2020: Vizyon ve Hedefler Projesi c. Programı özellikle Ulusal Tütün Kontrol Programı ile koordineli bir şekilde yürütmekte ve KOAH ve Astım hastalıklarının kontrolü için stratejik eylemler yürütmekteyiz. Bu toplantıda taslağını sunduğumuz “GARD Türkiye Eylem Planı” bu konuda Dünya’da hazırlanmış ilk eylem planı olup bu planı aktif olarak uygulamaya devam etmekteyiz. GARD Türkiye yapılanmasını tamamlamak üzere GARD İl kurullarını oluşturduk. tanıtılması çalışmaları kapsamında Bakanlığımız web sayfasından ulaşılabilecek şekilde www.

Ayrıca hekimlerde kronik solunum yolu hastalıkları farkındalığı ve sigara kullanım çalışması ile halkta kronik hava yolu hastalıkları farkındalığı araştırmalarını yaptık. 17 milyon insan aynı yıl hayatını kanser sebebiyle yitirecektir. Analiz çalışmaları devam etmektedir. Tütün ile mücadelenin başarıyla yürütülmesi ile akciğer kanseri başta olmak üzere larinks. 2011 yılı içerisinde yapmayı planladığımız ulusal kronik hastalıklar araştırması için ön hazırlıkları tamamladık. Birincil korunma ile önlenebilen en önemli kanser olan akciğer kanserleri ülkemizde ve dünyada en sık görülen kanserlerdir. mesane. Kanserle mücadele konusunda 2009-2015 yılları arasını kapsayan bir ulusal kanser kontrol programı yaptık. Basamak Hekimler İçin Hizmet İçi Eğitim Modülü . d. 2030 yılında 1 milyona yakın vatandaşımız kanserle yaşıyor olacaktır. Olağan Genel Kurulu’nu 16-17 Aralık 2010 tarihinde Ankara’da yaptık ve eylem planını güncelledik. İl temsilcileri ve tüm paydaşların katıldığı II. serviks. komplikasyonların gelişiminin önlenmesi. 116 . evde bakım hizmetlerinin organizasyonu ve yaygınlaştırılması çalışmaları kapsamında 24-26 Kasım 2010 tarihlerinde Evde Bakım Çalıştayı yaparak çalışma raporu hazırladık. 2030 yılında 75 milyon insan kanserle yaşıyor olacaktır. 2011 yılı için hizmet içi eğitim planları yaptık. İkiyüzelli bin vatandaşımız aynı yıl hayatını kanser sebebiyle yitirecektir. Benzer şekilde 2000’li yılların başında Türkiye’de yılda yüzelli bin insan kansere yakalanırken bugünkü artış hızıyla devam ederse 2030 yılında dörtyüz bin insan kansere yakalanacaktır.Eğitimci Rehberi” hazırlayarak bastırdık. Özellikle ortaya çıkışının önlenebildiği. Dünya Sağlık Örgütü yetkilileri ile işbirliği içerisinde yürütülen bu programın 5 ana başlığı vardır ve bu başlıklarda gerçekleştirilen ilerlemeler aşağıda özetlenmiştir. 2000’li yılların başında dünyada yılda altı milyon insan kansere yakalanırken bugünkü artış hızıyla devam ederse 2030 yılında 24 milyon insan kansere yakalanacaktır. Hastalıkların etkin tedavisi. • Bütün bu çalışmalar izleme ve değerlendirme başlığı altında aktif olarak izlenmekte olup gerek çalışma grubu faaliyetleri gerekse izleme değerlendirme çalışmaları yıllık olarak Genel Kurulda ele alınmaktadır. bu hastalıklara yönelik rehabilitasyon hizmetleri sunulması. Kanser Savaşında Yeni ve Etkili Yaklaşım: Erken Teşhis Hayat Kurtarır Kanser hem dünyada hem de ülkemizde kardiyovasküler hastalıklardan sonra ikinci ölüm sebebi olması açısından önemli bir toplum sağlığı problemidir. farinks ve ağız boşluğu kanserleri büyük ölçüde yok edilebilecektir.• Hastalıkların erken dönemde tespiti ve ilerlemesinin önlenmesi çalışmaları içerisinde “Astım ve Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığının Tanı ve Tedavisinde I. pankreas. taramalarla ölümün yok edilebildiği ve erken tedavinin yaşam kalitesine çok şey katabildiği kanser türlerini göz önüne alırsak korunmanın önemi artmaktadır.

Avrupa ve dünyanın gelişmiş pek çok ülkesi ile karşılaştırıldığında belirgin seviyelerde bir artış göstermektedir. 2008 yılında sekiz ilde kurduğumuz aktif kanser kayıt merkezi sayımız. d. Kanser Kayıtçılığı Kanser kaydında etkili olmadığı ortaya konmuş olan her kanseri her yerden kaydederek ülke verisi oluşturma yöntemini terk ettik. Bu kapsamda Bakanlığımızın ülke çapında ve bölgesel bazda yürüttüğü çalışmalar vardır: • Ülke Çapında Kanserden Korunma Aktiviteleri: Ülkemiz kapalı alanlarda sigara kullanımı ve tütün kontrolüne yönelik çalışmalar neticesinde Dünya Sağlık Örgütü’nün önerdiği MPOWER startejisini en iyi ve en önde uygulayan ülkelerden biri oldu.2.1. Kanser verilerimizin kalitesi her yıl rutin değerlendirmeye alındı ve uluslararası standartlara yükseltildi. Kanser sıklığımız. 2010 itibari ile 10’a çıkarılmış ve böylece tüm nüfusun yaklaşık %25’ini kanser gelişimi açısından aktif takibe aldık. 117 .d. İki merkezimiz Dünya Sağlık Örgütünün Uluslararası Kanser Araştırma Kurumu (IARC) tarafınca da akredite oldu. yani kanser yapıcı etkenin ortadan kaldırılmasıdır. Bu kapsam alanı ile Türkiye aktif kanser kayıtçılığında bölgesinde ve dünyada önemli bir ülke haline gelmiştir. Ülkemizin değişik bölgeleri arasında da kanser sıklığı açısından bir fark yoktur. Kanserden Korunma: Kanser konusunda en etkin kontrol politikası birincil korunmadır. Yeni bölgesel temsil özelliklerine göre kayıt merkezleri oluşturduk ve kanser insidansı tesbitinde son birkaç yılda ciddi düzelme elde ettik. veriler 5 Kıtada Kanser İnsidansı kitabında yayınlandı. kanser kayıtları konusunda gelinen noktayı takdirle karşılamış ve Türkiye’yi diğer pek çok ülkeye örnek bir model olarak gösteren bilimsel bir çalışma yayınlamaya karar vermişlerdir. Öte yandan bazı gelişmekte olan ülkeler kanser kayıt sisteminde geldiğimiz nokta itibari ile Türkiye’yi kendilerine örnek almaktadır. Bu konuda John Hopkins Kanser Enstitüsü Halk Sağlığı Uzmanları Kasım 2010’da yerinde ziyaret yapmış.

Önemli bir diğer sorun da obezitedir. Son yıllarda önemli oranda tartışılan bir diğer konu elektromanyetik dalgalar. Türkiye Sularında Ağır Metal Birikimi Araştırmaları. toplumun sağlık düzeyini yükseltmek. 1995 0 d. Vatandaşlarımızın bu konudaki tereddütlerine son vermek üzere 5 bakanlığın işbirliği içerisinde bir yönetmelik yayınladık. Mide Kanserlerinin Erken Teşhisine Yönelik Araştırmalar ve Onkogram Geliştirilmesi çalışmalarımızı sayabiliriz. Bu kapsamda tüm KETEM’lerde obezite taramaları başlattık. Danışmanlık hizmetleriyle birlikte vatandaşlarımıza ücretsiz sigara bıraktırma ilaçları sağlıyoruz.2010 yılında tütünle mücadele konusunda Bakanlığımızın gerçekleştirdiği önemli bir aktivite. Bunlar arasında Kocaeli Dilovası Kanser Takip Çalışmaları. Ayrıca halkımıza en doğru bilgileri kısa sürede ulaştırılabilmek için Bakanlığımız bünyesinde bir elektromanyetik dalgalar danışma kurulu oluşturduk. Doğu Karadeniz Çernobil Sonrası Kanser Araştırmaları. Hekimlerin sertifikalı eğitimlerini tamamladık. Ne yazık ki. • Bölgesel ve Bilimsel Faaliyetler: Ülke çapında kanser kontrol aktiviteleri ile beraber. Nevşehir Mezotelyoma Erken Tanı Çalışmaları. bölgesel düzeyde de kanser kontrol aktivitelerimiz hem bilimsel hem de kurumsal olarak devam etmektedir. bu açıdan Türkiye Avrupa ülkeleri arasında ön sıralarda yer almaktadır. kolorektal ve deri kanserlerine bağlı ölümleri azaltarak. Kanser Erken Teşhis. cep telefonları ve baz istasyonlarıdır. Biberonlarda Bifosfenol Araştırılması. Tarama ve Eğitim 0Merkezleri (KETEM) 2002 2010 123 KETEM’ler “Erken teşhis hayat kurtarır!” prensibiyle yola çıkarak meme. Taramanın hedef grubu olan sağlam kadın ve erkeklere kanserle ilgili bilgiler ulaştırarak toplumun kanserle ilgili farkındalığını artırmak.3. köşesini sürükleyin. Ülkemizin her ilinde en az bir tane olan KETEM’lerde (Kanser Erken Teşhis. Tarama ve Eğitim Merkezleri) sigara bıraktırma poliklinikleri kurduk. rahim ağzı ve kolorektal kanserler ile ilgili tarama ve halk eğitimi programları yürütmektedir. Grafik veri aralığının boyutunu değiştirmek için aralığın sağ alt KETEM Sayıları Hedeflerimiz: • Meme. 140 KETEM Sayıları 123 105 • 70 35 0 0 1995 0 2002 2010 Grafik 17 118 . serviks. sigara bıraktırma üniteleri ve sigara bırakma tedavilerinin bakanlığımızca karşılanmaya başlanmış olmasıdır.

Bakanlığımız Kanser Danışma Kurulu içerisine entegre ettik. • Taramaya katılan kişi sayısını artırmak. Halkımızın merak ettiği tüm sorulara cevap bulabileceği “kansernedir.net” isimli bir web sitesi de oluşturduk. • Toplumda farkındalık artışını sağlamak. • İleri evrede tanı alan kanser olgularını azaltmak.5. Bunun yanı sıra. yurdun dört bir köşesinde “Hasta Okulları” adı verilen yüze yakın eğitim verdik. d. Bu kapsamda önümüzdeki 10 yıl için yapılacak tüm yatırımları Onkoloji Vizyon Çalışması içerisinde belirttik. 2011 yılında sertifikalı palyatif bakım hemşireliği kurslarına başlayacağız. 2011 yılında aile hekimliğinin entegrasyonu ile devam edecektir. d. Palya-Türk adıyla yeni başlayan uluslararası bir projemiz bugün pek çok yabancı kurum tarafınca ilgi ile takip edilmektedir. 119 . Bu merkezlerde ödeme gücü olmayan vatandaşlarımıza hizmetleri ücretsiz vermekteyiz. Yıllardır ülkemizde birinci basamakta palyatif bakım hizmetleri göz ardı edilmiştir. kanseri yeneceğiz” sloganı ile bir yıldır yürütmekte olduğumuz ulusal farkındalık çalışması tüm yurtta geniş ses getirdi. kanser farkındalık çalışmalarımıza hız verdik. Sağlıkta Dönüşüm Programı kapsamında. Kansere Karşı El Ele Platformu adında çalışan bu federasyon yetkililerini. Bakanlığımız desteği ile 24 kanserli hasta ve hasta yakınları derneği bir araya gelerek bir federasyon haline ulaştı.• Hedef nüfus içinde taramaya katılan kişi yüzdesini yükseltmek. 2009 yılında evde bakım üniteleri ile başlayan bu proje. Hasta Savunuculuğu ve Farkındalık Programları: Hasta haklarına son yıllarda ciddi önem vermekteyiz. Böylece federasyon yetkililerine her türlü sıkıntılarını doğrudan Bakanlık yetkililerine iletme imkanı sağladık.4. Kanser Tedavisi ve Palyatif Bakım: Ülkemizde kanser tedavisi konusunda gelişmiş ülkelerde mevcut her türlü modern ve üst düzey imkan mevcuttur ve artık kanser tedavisi için yurt dışına gidilmesi gerekmemektedir. Bu şekilde sağlık politikalarının geliştirilmesinde hastalar aktif rol alır hale gelmiştir. Ülkemizde kanserli hastaların tüm tedavilerini ücretsiz yapmaktayız. Sağlık Bakanlığı olarak artık her türlü yatırım için tüm birimlerin işbirliği ile yapılan detaylı planlamalar kullanılmaktadır. “Farkındayız. • Yeni kanser vakalarını azaltmak. Bu eğitimlerde “Kanser Nedir? Kanserde Nasıl Beslenmelidir? Kemoterapi Nedir?” gibi birçok soru cevabı işin uzmanları tarafından cevaplandı.

Merkeze devamı sağlanan hastaların psikiyatrik ve sosyal profillerinin sosyodemografik veri formu ve ölçeklerle belirlenmesi ve hizmetin sona ermesinden sonra hasta dosyalarının ilgili mevzuata uygun olarak arşivlenmesini sağlıyoruz. Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu il müdürlükleri ve diğer kurum ve kuruluşlar tarafından tutulmakta olan kayıtları da kullanarak tespit ediyor ve kendi veri tabanını oluşturuyor. merkezin hizmet vereceği bölge ile sınırlı olmaktadır. hizmet vereceği nüfusun demografik yapısı ve epidemiyolojik özellikleri dikkate alarak belirliyoruz. 2008 yılında Ortadoğu Kanser Konsorsiyumu (MECC) başkanlığı ve 2010 yılında da. takip ve tedavilerinin gerektiğinde evde sağlık hizmetleri uygulamasına entegre bir şekilde yaşadıkları ortamda sunulmasını sağlamaktır. Merkezin faaliyeti.Farkındalık çalışmalarımızı uluslararası platformlarda da devam ettiriyoruz. Türkiye IARC’ın Doğu Avrupa Bölgesinde Araştırma Merkezi olacaktır.1. Aynı yıl içerisinde Bakanlığımız Dünya Kanser Örgütü’nün (UICC) de resmi üyesi oldu. Akıl ve Ruh Sağlığı Ruh sağlığı hizmetlerinin iyileştirilmesi amacıyla 2006’da hazırlanmış olan “Türkiye Ruh Sağlığı Politikası” doğrultusunda ruh sağlığı eylem planı hazırladık. Karadeniz Ülkeleri Meme ve Servikal Kanser Önleme Konsorsiyumu Eş Başkanlığı’nı yürüttük. ruh sağlığı uzmanın sorumluluğunda faaliyet göstermek üzere merkezler oluşturmaya karar verdik. Öte yandan Uluslararası Kanser Araştırmaları Derneği (IARC) üyeliğimiz de gerçekleşti. psikiyatri klinikleri. aile hekimleri. Merkez. psikososyal destek hizmetlerinin verilmesi. Merkezleri. kaymakamlık. ağır ruhsal bozukluğu (bilişsel. e. Bu amaçla Bakanlığımıza ait ruh sağlığı hastaneleri ve bünyesinde psikiyatri kliniği veya ruh sağlığı uzmanı bulunan genel hastanelere bağlı olarak.Toplum Temelli Ruh Sağlığı Hizmetleri: Toplum temelli ruh sağlığı hizmetinin amacı. Türkiye 2010 yılında Asya Pasifik Kanser Önleme Derneği Başkanlığını yürüttü. e. İhtiyaç duyulan illerde birden fazla merkez kurabiliriz. yönetsel ve sosyal beceri alanlarındaki yıkıcı etkisi nedeniyle yeti yitimi ile giden şizofreni ve benzeri psikotik bozukluklar ve duygudurum bozuklukları gibi kronik ruhsal hastalıkları) olan hastalara. Asya pasifik ülkelerinde yürüyen kanser problemleri ve kanser kontrol aktivitelerinin anlatıldığı “Uluslararası Kanser Önleme Kitabı 2010”u yayımladık. 120 . hizmet verdiği bölgede ikamet eden ağır ruhsal bozukluğu olan hastaları.

Gerekli müdahale ve hizmet planlamalarını yapabilmek amacıyla hizmet verilen nüfusun demografik yapısını dikkate alarak gerekli verileri toplayıp değerlendiriyoruz. idari ve teknik personel. 121 • • . ilgili uzman tabip tarafından evde ziyaret edilerek değerlendiriliyor ve değerlendirme sonucuna göre ya merkeze davet ediliyor ya da evde sağlık hizmeti birimi ile gerekli koordinasyon sağlanarak evde takip programı belirleniyor. Merkez tarafından gezici hizmet vermek üzere görevlendirilen ekibin ulaşımı ile gerektiğinde hastaların nakli için kullanılmak üzere bir hasta nakil aracı tahsisi yapıyoruz. Merkez hizmetlerinden yararlanmak için. Merkezde hizmet alacak kişinin durumu ve sunulacak hizmet belirleniyor. Evde ziyaret programına göre ekipte yer alan hekim dışı personelin görev saatleri ve uygulayacakları işlemler belirleniyor. Merkezde ruh sağlığı ve hastalıkları uzmanı. Başvuru ve hastanın merkeze kabulü: • • • • • • Merkez. Halihazırda 12 merkezi hizmete soktuk. iş uğraş terapisti ve/veya usta öğretici. Takip edilen hastanın bir başka toplum ruh sağlığı merkezinin sorumlu olduğu bölgeye taşınması durumunda gerekli bilgi ve belgeyi bu merkeze gönderiyoruz. şoför. psikolog. Bu konuda açılacak merkezlerin işleyişine dair bir yönerge hazırladık. Takip ve tedavi planı oluşturularak hizmeti alacak hasta ve hasta yakınları bilgilendiriliyor. güvenlik görevlisi çalışıyor. Merkez ve uygulamalar konusunda bilgilendirme yapılarak hasta merkeze davet ediliyor. hemşire. tıbbi sekreter. hastanın bizzat kendisi veya hasta yakınları tarafından talep yapılabiliyor. görev dağılımı yapılarak ilgililere tebliğ ediliyor. Evde ziyaret edilmesine rağmen merkeze gelmesi sağlanamayan hasta. Merkeze gelemeyecek durumda olan hastalar evde ziyaret ediliyor ve durumları belirlenerek merkeze davet ediliyor. Bu çerçevede Bolu İzzet Baysal Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Hastanesinde toplum temelli ruh sağlığı hizmet modeline geçişte örnek teşkil etmek üzere Mayıs 2008’de bir toplum ruh sağlığı merkezi açarak sistemi oluşturma çalışmalarına başladık. kendisine bağlı bölgedeki ağır ruhsal rahatsızlığı olan hastaları tespit ediyor ve bu hasta veya ailesi ile telefon yoluyla irtibat kuruyor. temizlik elemanı. Söz konusu merkezlerin ülke geneline yaygınlaştırılma süreci tamamlandığında her 150-200 bin nüfusa bir toplum ruh sağlığı merkezinin hizmet vermesini planlıyoruz. Pilot projenin olumlu sonuçlarına dayanarak toplum temelli ruh sağlığı modelinin ülke geneline yaygınlaştırılmasına karar verdik. sosyal çalışmacı. Hastalarımızın sosyal güvenlik kapsamında bu hizmetleri alabilmesi için SGK ile çalışmalar yürüttük.

Merkezce önerilen tedavi planının hastanın kendisi veya yakını tarafından kabul edilmemesi durumunda. Merkeze kabulü uygun görülen hastanın bu durumu sağlık kurulu raporuyla belgeleniyor. merkezde verilen hizmetlere uygunluğu ve tedavi sorumluluğu açısından hastanın durumu. Yazılı beyan verilmemesi halinde bu durum ilgili personel tarafından tutanak altına alınıyor. Buna rağmen hizmet kabul edilmiyor ise yazılı beyan isteniyor. süresi ve hizmetin plan ve programı sorumlu tabibin başkanlığındaki tedavi ekibince karara bağlanıyor ve hizmeti alacak hasta veya hasta yakınları bilgilendiriliyor. tedavi planının uygulanmaması halinde oluşabilecek riskler hastanın kendisine veya hasta yakınlarına anlatılıyor. • • • • • 122 . Merkezde verilecek hizmetin kapsamı.• Bu durumda. Merkeze kabulü yapılan hasta ile ilgili aile hekimine bilgi veriliyor. tanısını koyup. tedavisini planlayan ruh sağlığı ve hastalıkları uzmanı tabip veya merkezde görevli uzman tabip tarafından değerlendiriliyor. Başvuru sahibi hastalara veya aile bireylerine başvuru sonucu menfi olduğunda gerekçeli açıklama yapılıyor.

En küçük ilde en az 5 yatak olmak üzere psikiyatri kliniklerinin açılmasını sağladık. başarılı ve kapasiteli bireyler yetiştirmek. Bu yönde yatak planlamasını yaptık ve ülke genelinde ruh sağlığı yataklarını artırma çalışmalarına başladık. ruhsal sorunlar yaşayan hastalara genel hastaneler içinde hizmet verme stratejisini ülke stratejimiz olarak belirledik. beynin hızlı gelişim döneminin önemini fark etmeli ve bu dönemde çocuklarının gelişimini desteklemelidir. Bu hassasiyet ve ihtiyaçları göz önünde tutarak çocuk ve ergen sağlığının geliştirilmesi.Toplum ruh sağlığı merkezlerinin açılmasının yanında izole ruh sağlığı hastaneleri oluşturmama. çocukların ve ergenlerin ruh sağlığını desteklemek. İnsanın yaşam boyu bedensel. beyninin gelişimiyle yakından ilişkilidir. bireyler. ruhsal ve sosyal sağlığı. ruh sağlığı sorunlarının önlenmesi ve bu hizmetlerin Birinci Basamak Sağlık Hizmetlerine entegre edilmesi amacıyla 2005 yılında “Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi Şube Müdürlüğü”nü kurduk. İnsanın yaşam boyu kullanacağı becerileri. Bu kapsamda Bakanlığımızca özel gruplara yönelik programlar yürütülmektedir. artan şiddet ve suçluluğu azaltmak. zeki. çevreyle ilişki yetenekleri ve kişiliği de beyin gelişimi ile birlikte büyük ölçüde bu yıllarda gelişir. Bu çalışmaların sonucunda daha önceki yıllarda 8 bölge hastanesi temelinde verilen ruh sağlığı hizmetlerine halkımız kendi yaşadığı ilde rahatlıkla ulaşmaya başladı. Bu kapsamda her ile psikiyatri uzmanı atadık. öğrenme kapasitesi. Bireylerinin yaşam boyu sağlığını korumak. 123 . Çocuk İstismarı ve Çocuk İhmali ile Mücadele Hizmetleri Yetişkinlik döneminde yaşanan risklerden belki de daha öncelikli olarak çocukluk döneminde karşılaşılan durumlar yetişkin ruh sağlığı bozukluklarının önemli habercileri olarak görülmelidir. Dolayısıyla.2. e. Beyin gelişimi büyük oranda gebelik döneminde ve yaşamın ilk beş yılında oluşur. toplum ve sağlık sistemleri için uzun dönemde yararlar sağlayacaktır. Ruh sağlığı hizmetlerinin önemli bir bölümünü özellikle riskli gruplara yönelik olmak üzere koruyucu ruh sağlığı hizmetleri oluşturmaktadır. sosyoekonomik eşitsizlikleri makul düzeylere indirmek için toplum öncelikle. daha yetenekli.

gelişim gerilikleri. Söz konusu programın eğitimlerini birinci basamakta çalışan ebelere. 124 . Çocuğun sağlığı. Riskli olgu tespit eden ebe/hemşire tespit etmiş olduğu riskli olguları hekime yönlendirir. 22. anne/baba ruhsal bozuklukları. Çocuklarımızın her açıdan korunması. Program kapsamında 2006-2010 yılları arasında birinci basamakta çalışan 8.023 ebe/hemşireye eğitim verdik. 1. 0-6 yaş dönemine yönelik hizmet vermek amacıyla başlatılan “Çocuğun Psikososyal Gelişimini Destekleme (ÇPGD) Programı”nın ülke geneline yaygınlaştırılması çalışmalarını 2005 yılında başlattık. gelişimin en hızlı olduğu gebelik ve 0-6 yaş döneminde çocuğu destekleyip ruhsal. Bakanlık olarak. Programla yine aynı dönemde 623.026. ihmal edilen veya istismara uğrayan çocuklara verilen hizmetler alanındaki eksiklikleri gidermek amacı ile çalışmalara başladık ve ilk aşama olarak da cinsel istismara uğrayan çocukları ele aldık.Bursa ilinde pilot olarak yürütülen. zihinsel veya cinsel gelişimlerini engelleyen ya da beden veya ruh sağlığına zarar veren. Eğitim alan ebe/ hemşireler gebelik döneminden itibaren anne ve baba ile görüşmeler yaparak çocuğu izlemekte ve görüşme ile beslenme. bakmakla yükümlü kimseler ve diğer yetişkinler tarafından fiziksel. fiziksel veya psikolojik gelişimi için gerekli ihtiyaçların karşılanmaması ise “çocuk ihmali” olarak tanımlanmaktadır. duygusal. gebe ve çocuğu birinci basamakta biyopsikososyal bakış açısı ile izlemekteyiz. Program kapsamında bu döneme yönelik izlenen risk faktörleri.737 çocuk ve 373. birinci basamak sağlık hizmetleri içine çocuğun ruhsal ve sosyal gelişimini izleme ve destekleme boyutlarını entegre ederek. 1. Bilindiği gibi bebek ve çocuk.415 bebek. psikososyal gelişimi destekleme yöntemlerini birinci basamak sağlık hizmetlerine entegre ederek. şiddet. Çocukluk döneminde maruz kalınan ihmal ve istismar çocukları en çok örseleyen travma alanlarının başında gelmektedir.040 gebe. aile planlaması. Eğitimler devam etmektedir. sosyal ve bedensel olarak sağlıklı nesiller yetişmesini sağlamaktır. geleceğimize yönelik en büyük yatırımdır. kaza sonucu olmayan durumlarla karşı karşıya bırakılmasına çocuk istismarı denmektedir.467. hemşirelere ve hekimlere vermekteyiz. zihinsel ve psikolojik bozukluklar ile bireylerde yaşam boyu iş gücü yitimi. riskleri gözlemlemektedir. Çocuk istismarı ve ihmali gerçek boyutları iyi bilinmeyen çok ciddi toplumsal bir sorun olmanın yanı sıra yol açtığı bedensel. Bütün aile hekimleri ve aile sağlığı elemanları 2012 sonuna kadar bu eğitimleri almış olacaktır. beslenme yetersizliği düzeyinde yoksulluk. çocuğa yönelik ihmal/istismar gibi risk faktörleridir. gelişim döneminde bazı risk faktörleriyle karşı karşıya kalabilmektedir. Bu programın amacı. Çocuğun. Hekim tedavi planını uygulayarak gerekli durumlarda ikinci basamağa veya destek alabileceği kurumlara yönlendirir. uzun süreli ve yineleyici tetkik ve tedaviler nedeniyle topluma önemli ekonomik yük getiren bir sağlık sorunudur.502 babaya hizmet verdik.374 hekime. sigaranın zararları konusunda temel bilgiler vererek. Programla.

bu değerlendirmeler esnasında çocuk. 3 Sosyal Hizmet Uzmanı. belirtileri taramaktayız. 1 Psikolojik Danışman ve 1 Hemşire bulunmakta ayrıca savcı ve baro tarafından görevlendirilen bir avukat vakayı merkezde değerlendirmektedir. adli merciler ve sağlık kurumları tarafından ayrı ayrı değerlendirilmekte. bu kurumlara hizmet etmek ve bunu yaparken kurumları çocuğun ayağına getirerek kurumların tüm gereksinimlerini karşılarken.Bilindiği üzere ülkemizde istismara uğrayan çocuklar kolluk kuvvetleri. sosyal inceleme de dahil olmak üzere çocuğa yönelik çalışmalar bu merkez üzerinden yapılmaktadır. “Çocuk İzlem Merkezi”nin amacı. Bu aksaklıkları gidermek üzere Bakanlığımız koordinatörlüğünde. hemşire ve doktorlarımıza. Milli Eğitim Bakanlığı. 2 Psikolog. bu şekilde sekonder örselenme en aza indirgenmektedir. Söz konusu merkez.3. Ayrıca yine “çocuğun psikososyal gelişimini destekleme programı” çerçevesinde anneler ve çocuklar ile çok yakın çalışan birinci basamaktaki ebe. Etiyolojisi bilinmeyen otizmli hastaların tedavisinde erken dönemde yoğun bir özel eğitim programı önerilmektedir. Ankara’da pilot olarak “Çocuk İzlem Merkezi”(ÇİM) kurduk. Ayrıca bu kurumlarda çocukla görüşme yapan kişiler çoğu zaman çocuğun ruhsal durumunu gözetebilecek bir görüşme yapabilmek için eğitim almamış kişiler olmaktadır. çocuğu da sistem içinde ikincil örselenmeden korumaktır. Bu modülde göz teması kurma gibi otizmde erken tanıyı sağlayabilecek. 125 . Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu. Bu merkezdeki yapıyı geliştirerek 2011 sonuna kadar ülke geneline yaygınlaştıracağız. e. cinsel istismar olgularının toplumsal kurumlardaki yönetimi sırasında. istismara ilişkin mükerrer sorulara maruz kalmakta ve ruhsal açıdan bu durumdan olumsuz etkilenmektedir. Erken tanılama aşamasında halkımızın yaygın olarak kullandığı birinci basamak hizmetleri önem taşımaktadır. Adalet Bakanlığı. SHÇEK’in ve kolluk kuvvetlerinin temsilcileri de merkezde bulunmakta. Bunun için 0-6 yaş arası tüm çocuklarımızın belirli standartlar içinde izlemlerini sağlamak amacı ile oluşturduğumuz çocuk izlem protokollerinin içine otizmin erken tanılanmasını da sağlayacak “gelişimi izleme ve destekleme rehberi” modülü yerleştirdik. 18 Ekim 2010 tarihi itibariyle hizmet vermeye başladı. otizmi de içeren herhangi bir gelişimsel bozukluğu erken tespit edebilmeleri için eğitim vermekteyiz. Otizm üç yaşından önce başlayan. Çocuk adli süreç içinde başka bir kuruma yönlendirilmemekte.Otizm ile Mücadele Hizmetleri Bir diğer çalışma alanımız çocukluk döneminde başlayan ve çocuğun gelişimini önemli ölçüde etkileyen otizm ile mücadeledir. İçişleri Bakanlığı ve Diyanet İşleri Başkanlığı’nın da katılımı ile 2010 yılı Ocak ayında bir çalışma başlattık. Merkezde 1 Adli Tıp Uzmanı. sosyal etkileşim ve iletişimde önemli ölçüde bozulma ve ilgi ve etkinliklerin belirgin sınırlılığı gibi özelliklerle ortaya çıkan gelişimsel bir sendrom olarak tanımlanmaktadır.

2010 ADNKS sonuçlarına göre ise %7’sini. vakanın sadece psikiyatrik değerlendirilmesini değil aynı zamanda işitme. f. Yaşlı Sağlığı Ülkemiz 2000 yılı verilerine göre 65 yaş üzeri nüfus genel nüfusun %5.5 kadınlarda 76. genetik sorunlar gibi birlikte bulunabilecek sorunlar açısından da değerlendirmesini sağlayabilecek.7 yıla uzadı. Yaşlılarımızın sağlık eğitimlerinde kullanılmak üzere “Eğiticiler İçin Yaşlı Sağlığı Rehberi”.1 olmak üzere toplamda 73. Sağlık açısından özel ihtiyaçları bulunan yaşlılarımıza yönelik sağlık hizmetlerinin kalitesini artırmak. 126 . Rehabilitasyon-eğitim alanlarında ise Sağlık Bakanlığı ve Milli Eğitim Bakanlığı’nın koordinasyonu gerekmektedir. Merkezde çalışacak personelin eğitimlerini tamamlamış durumdayız. bu ihtiyaçları birinci basamak sağlık hizmeti kapsamında karşılamak üzere ülkemizde bu alanda çalışan uzmanların katkılarıyla birinci basamak hekimlere yönelik olarak hazırlanan “Yaşlı Sağlığı Tanı Tedavi Rehberi” ile DSÖ tarafından geliştirilen “Yaşlı Dostu Birinci Basamak Sağlık Hizmetleri İçin Materyalin (Age-friendly Primary Health Care -PHC. Otizm tanısı almış çocukların erken çocuklukta (2-6 yaş) yoğun bir rehabilitasyon-eğitime tabi tutulması ile ileride yaşıtları ile örgün eğitime devamının sağlanmasını hedeflemekteyiz. 2000 yılında 70.37’sini. Bu konuda Milli Eğitim Bakanlığı ile ortak çalışmalarımıza devam ediyoruz. Bakanlığımız aynı zamanda Devlet Planlama Teşkilatı ve SHÇEK önderliğinde hazırlanan “Türkiye’de Yaşlıların Durumu ve Yaşlanma Ulusal Eylem Planı”nın aktif paydaşlarından birisidir. Bu nedenle bu alanda eğitim verebilecek.4 yıl olan doğumda beklenen yaşam süresi 2009 yılı için erkeklerde 71. bunun yanında rehabilitasyon süreçlerinde çok önemli olan konuşma terapisi gibi hizmetleri tek çatı altında yürütecek Türkiye’nin ilk “otizm mükemmeliyet merkezi”ni açtık. Merkez aynı zamanda bir eğitim kliniği olarak da faaliyet göstermektedir. Teşhis alanında kat ettiğimiz bir diğer gelişme de Dünya’da bu hastalıkların tanılanmasında altın standart olarak kabul edilen tanı testlerini (ADI ve ADOS) Türkçe’ye kazandırmamızdır.Birinci basamakta riskli veya şüpheli tanı olarak değerlendirilen vakaların zaman kaybetmeden ilgili uzmanlar tarafından değerlendirilmesi gerekmektedir. 60 yaş üzeri nüfus ise %10’nu oluşturmaktadır (TÜİK).Centres Toolkiti)” Türkçe basımını yaptık ve dağıttık. yaşlılarımızın sağlıklı beslenmeleri konusunda bir rehber olan “Yaşlılarda Beslenme” kitaplarını da hazırladık. Türkiye’de doğumda beklenen yaşam süresi giderek artmaktadır. Zira otizmde etkinliği gösterilmiş en önemli tedavi rehabilitasyon aracı erken özel eğitimdir.

7. Sağlığın teşviki ve geliştirilmesi faaliyetleri: • Erken yaşta ölümlerin ve maluliyetin azaltılmasına yardımcı olur. Bakanlığımızın 2010 – 2014 arası yıllardaki hedeflerini gösteren Stratejik Planında ilk stratejik amaç “Sağlığa yönelik risklerden toplumu korumak” olarak yer almaktadır. ekonomik ve çevresel tabanda verilen tüm desteklerin bileşimi Sağlığın Teşviki ve Geliştirilmesi (Health Promotion) olarak adlandırılmaktadır. hijyen. bilgilendirme ve bilinçlendirme faaliyetlerini desteklemekteyiz. Bireylerin bilinçlenmesi ve kendi sağlıkları üzerinde doğru karar verebilecek bilgi birikimini kazanmaları ve sağlığı doğrudan ve dolaylı olarak etkileyen faktörlerin ve sosyal belirleyicilerin iyileştirilmesi ile ruhen. düzenli hareket eden. 127 . bedenen ve sosyal yönden iyilik halinin devamını sağlayacak bir yaşayış tarzının benimsenmesini hedeflemekteyiz. İyi ve doğru beslenen. insanların kendi sağlıkları üzerindeki kontrollerini artırmalarını ve sağlıklarını geliştirmelerini sağlama sürecidir. Sağlığın teşviki ve geliştirilmesi kapsamında risk faktörlerinden korunma programlarıyla. Toplumda sağlıklı hayat davranışlarını geliştirecek şekilde (tütün ve alkol kullanımının azaltılması. • Sağlığı geniş ölçekli kalkınma gündeminin merkezine yerleştirir. sağlıklı beslenme alışkanlığı vb. kişilerin kendi sağlıkları konusunda sorumluluk alması ve karar süreçlerine katılımlarının sağlanması bu yöndeki önemli adımlardır. Sağlığın geliştirilmesi. Sağlığın Teşviki ve Geliştirilmesi Sağlıklı bir hayat sürmek için bireyin sağlıklı yaşam alışkanlıkları edinmiş olması gerekmektedir. • Sürdürülebilir sağlık sistemlerinin güçlendirilmesine yardım eder. vatandaşların kendi sağlıkları üzerinde kontrol yeteneklerini artırma ve sağlıklarını etkileyebilecek konularda bireylerin karar süreçlerine aktif katılımlarını sağlamak hedefleri vurgulanmıştır. • Önde gelen risk faktörleri ve altta yatan sağlık belirleyicilerine hitap eder. obezitenin önlenmesi. sağlığına zarar verebilecek kötü alışkanlıklardan kaçınan ve sağlığının korunması için sağlık kontrollerini yaptıran birey sağlığını daha iyi koruyup geliştirebilecektir. tanıtım. Sağlığın korunması ve geliştirilmesine yönelik davranış değişikliği oluşturmak amacı ile verilen sağlık eğitimi ile örgütsel. Hayatın her noktasında daha sağlıklı bir hayat yönünde davranış geliştirilmesi önemlidir. fiziksel aktivitenin teşviki. Bu stratejik amacın alt maddesinde birey sağlığının korunması ve sağlık düzeyinin yükseltilmesi için.) farkındalık oluşturması ve bilgi düzeyinin arttırılması.

doğru sağlık davranışlarının geniş halk kitlelerince uygulanmasının sağlanmasıdır. çözüm önerileri geliştirilmesi ve çıktıların ilgili tüm sektör ve paydaşlarla paylaşımı. Sağlık Bakanlığının “Sağlığın Teşviki ve Geliştirilmesi” kapsamında yürüttüğü çalışmalar: • Adolesan sağlığı. • “Sağlığın Geliştirilmesi” göstergeleri başta olmak üzere Sağlık Bakanlığı tarafından geliştirilen veriler izlenerek. eğitim ve kapasite geliştirme. hizmet arzının yetersizliği veya dengesizliği. ilaç. hiperglisemi vb. sağlığı teşvik eden iş yerleri. Bu amaca ulaşma. fiziksel aktivite. kişilerin. temel sağlık göstergelerinde sağlanacak ilerlemelerle gösterilecektir. finansal. gerekli araştırmaların planlanması. ruh sağlığı. risk faktörleri dâhil. ağız ve diş sağlığı. ihtiyaç duyulan bütün hizmetlere. Bu yüzden sağlığın dışındaki diğer sektörlerin de bu konudaki farkındalıklarını artırmak ve çok sektörlü sağlık sorumluluğunu harekete geçirmek gerekmektedir. fiziksel inaktivite. Sağlık hizmetlerine ihtiyaç duyulduğu andan itibaren. kolesterol yüksekliği. alkol kullanımı. etkili iletişim ve tedavi sırasında sosyal destek ağlarına erişiminin sağlanması insan odaklı bir sistemin önemli köşe taşlarını oluşturmaktadır. • Sağlığın Geliştirilmesi alanında. üreme sağlığı. Uygulanacak sağlık politikalarının nihai amacı. obezite. sağlıklı okullar.) ve risk faktörleri (tütün. Bu kapsamda sağlığı geliştirme uygulamaları.) dâhil.Hayatın seyrine etki edebilecek bütün faktörler sağlıklı hayata erişime olumlu/olumsuz etki yapma potansiyeli taşımaktadır. analizi. halkla ilişkiler ve halkı bilgilendirme kampanyaları. yürütülmesi. sağlıklı beslenme. dezavantajlı grup içinde olma gibi engellerin ortadan kaldırılması. 128 . obezite. araştırma ve değerlendirme. ana-çocuk sağlığı. bölge farklılıkları. yaşlı sağlığı vb. sağlıksız beslenme. Anne ve çocuk ölümlerinin azaltılması ve doğuşta beklenen yaşam süresinin artırılması bu yöndeki en somut göstergelerdir. kişisel seçim ve sosyal sorumluluklarını geliştirerek kendi sağlıklarını geliştirmelerini sağlayacak süreci ifade etmektedir. sağlıklı şehirler. öncelikli sorunlar ve öncelikli grupların tespit edilmesi. alkol. sağlıklı davranış geliştirme. gerekli tarama programlarının planlanması ve yürütülmesinin sağlanması. saygınlık. Bu amaca giderken de en öncelikli ilke insanların hastalanmasının önlenmesi ve sağlıklı hayat için beklentilerinin karşılanmasıdır. toplumun sağlık ve bununla bağlantılı olarak refah ve mutluluk düzeylerinin yükseltilmesidir. sağlığı teşvik eden hastaneler. gerekli olan hizmetlere erişimin önündeki bürokratik. ilaç bağımlılığı. yüksek tansiyon. ihtiyaç nispetinde. tütün mamulleri kullanımı. Fertlerin kendi sağlıkları konusundaki karar süreçlerine katılımlarının sağlanması. ihtiyaca uygun. raporlanması. hakkaniyetli bir şekilde ve zamanında ulaşılmasının temini gereklidir. Sağlığın geliştirilmesindeki amaç.

• Kamu kurum ve kuruluşları. sivil toplum örgütleri vb. • Sağlık tedavi harcamalarıyla ilgili yönleri de dahil. ulusal/ uluslararası kurumlar. • Uluslararası kuruluşlarla (Dünya Sağlık Örgütü. raporlanması ve sonuçların tüm sektör ve paydaşlarla paylaşılması  • Sağlığın Geliştirilmesi alanında kanıta dayalı politikalar ve kapsamlı sağlık stratejileri geliştirmek. işbirliği ve ortak sağlığın geliştirilmesi programları yürütülmesinin sağlanması. sivil toplum örgütleri. sosyal pazarlama teknikleri ile toplum ve hastaların eğitilmesi ve yetkilendirilmesine yönelik faaliyetlerde bulunulması.) koordinasyon. gerektiğinde kitlesel medyayı da kullanarak. yerel yönetimler.• Sağlığın Geliştirilmesi göstergeleri başta olmak üzere Sağlık Bakanlığı tarafından geliştirilen veriler izlenerek kabul edilmiş hedefler bağlamında. 129 . Amerikan Hastalıkların Kontrolü ve Önlenmesi Merkezleri (CDC) vb. • Sağlıklı davranışları teşvik edecek ulusal. uygulanmasının ve önlemler alınmasının savunulması ve desteklenmesi. OECD. kamu kurum ve kuruluşları. sivil toplum örgütleri vb. toplum sağlığının iyileştirilmesi ve korunmasına yönelik çeşitli programların etkisini içeren “etki değerlendirme” çalışmalarının planlanması. yürütülmesi. için danışmanlık hizmeti sağlamak. üniversiteler ve diğer örgün eğitim kurumları. • Sağlık çalışanlarına ve halka yönelik bilgilendirme kampanyaları yürütülmesi. ile işbirliği içerisinde ulusal sağlığın geliştirilmesi programları yürütülmesi. Avrupa Birliği. bölgesel. ile gerekli iletişimi sağlayarak katılım ve hedef kitleye uygun erişimin sağlanması. Ulusal planlar ve politikaların ne kadar benimsendiğinin ve uygulamaya konulduğunun düzenli olarak değerlendirilmesi. • Sağlığın Geliştirilmesi alanında Sağlık Bakanlığı birimleri ve diğer ilgili bakanlıklar. işyerleri vb. • Sağlığın teşviki ve geliştirilmesi alanında farkındalığı artırmak için geniş tabanlı toplumsal koalisyon geliştirip. yerel ve uluslararası düzeylerde politikalar geliştirilmesinin. • Sağlığın Geliştirilmesi alanında yapılan çalışmaların izlenmesi için ulusal ve uluslararası sağlık örgütleri ve sivil toplum örgütleri ile işbirliği sağlamak. • Sağlık ve Sağlığın Geliştirilmesi alanlarındaki çalışmalar kapsamında medya. yerel yönetimler.

Dr. Dünya Sağlık Örgütü 2008 yılında T. tütün kontrol çalışmaları ve mevcut yasal düzenlemelerin kapsayıcılığı açısından dünyada altıncı. Tütün. Dünya Sağlık Örgütü tarafından hazırlanan ve halen 171 ülkenin imzaladığı “Tütün Kontrolü Çerçeve Sözleşmesi” (TKÇS) Sağlık Bakanı Prof.C. a. başta kanserler olmak üzere pek çok hastalığın ortaya çıkmasında en önemli role sahiptir. Tütün tüketimi. Başbakanı’na “Sigarayla Mücadele Ödülü” verdi. çocuk ve erişkinlikte ölüme kadar götüren ellinin üzerinde sağlık problemine yol açmaktadır. Önlenebilir hastalık ve ölüm sebeplerinin en önde gelenlerinden biridir. Ülkemiz tütün tüketimi açısından Avrupa’da üçüncü dünyada yedinci sırada bulunmakta. Avrupa’ da ise üçüncü ülke olup örnek gösterilmektedir. bu doğrultuda hazırlanan “Ulusal Tütün Kontrol Programı” Aralık 2007’de Sayın Başbakanımız tarafından açıklanmıştır. Dumansız Hava Sahası Ülkemizde sigara önemli bir halk sağlığı sorunudur. Alkol ve Madde Bağımlılığı ile Mücadele Risk Faktörlerine Karşı Savaşta En Büyük Adım. 19 Mayıs 2008 tarihinden itibaren uygulanmaya başlayan ve pasif içiciliğin önlenmesini hedefleyen tedbirler halkımız tarafından % 95 oranında destek görmüştür.C.Program gereğince 4207 sayılı Tütün Ürünlerinin Zararlarının Önlenmesi ve Kontrolü Hakkında Kanun’da yapılan değişikliklerle sigara ve tütün ürünleri kullanımına ilişkin yeni düzenlemeler getirilmiş.000 kişi tütün kullanımına bağlı hastalıklar nedeniyle hayatını kaybetmektedir. Recep Akdağ tarafından 2004 yılında imzalanmış. Sağlık Bakanı’na. 2010 yılında da T. Sigara.3 milyar kişi ülkemizde ise 16 milyon kişi sigara içmektedir. 130 . dünyada 1. yetişkin erkeklerde bağımlılık oranı %50 civarında hesaplanmaktadır. Günümüzde %80’i gelişmekte olan ülkelerde olmak üzere. Ülkemizde her yıl yaklaşık 100.7. Ülkemiz. doğum öncesi dönemden başlayarak.

sigara bırakma polikliniklerinin kurulması ve sayılarının artırılması. • Kamusal alanlarda %57 . üst solunum ve alt solunum yolu enfeksiyonu olmak üzere 11 hastalığın başvuru oranları Marmara Üniversitesi uzmanlarınca incelendi. 131 .4 karşılaştırıldığında  toplum genelinde sigara kullananların oranı %33. tütün ve tütün ürünlerine başlamayı önleyici tedbirler almanın yanında mevcut sigara bağımlılarına yönelik. 15 Yaş Üzeri Nüfusun Sigara içme Oranı (%) Halk Sağlığı Uzmanları Derneği (HASUDER) tarafından 2010 yılında Ankara’da 112 Acil Sağlık Hizmetlerine sigara kaynaklı hastalıklara bağlı başvurular incelenmiştir. Sigara içenlerin ortalama %7’si sigarayı bırakmış olup tütün ve ürünlerini 27. İstanbul’da Bakanlığımıza bağlı hastanelere astım krizleri.2 %31.4’ten 31. sigara bırakma tedavilerinde kullanılan ilaçların doktor kontrolünde ücretsiz olarak dağıtılması gibi çalışmalar da yürütmektedir. Kanunun uygulamasından sonra beklendiği gibi özellikle erkeklerde kalp ve solunum hastalıkları ve felç nedeni ile acil başvurular azalmıştır. Kadınlarda da kalp ve solunum hastalıkları nedeni ile olan başvurularda azalma olmuştur.%90 arasında azalma tespit edilmiştir. Ekim 2010 tarihinde ALO 171 sigara bırakma danışma hattının faaliyete geçirilmesi. Solunum yolu enfeksiyonu ve astım krizi nedeniyle başvurularda %20 civarında azalma tespit edildi. 25 Çalışanların %44’ü mesai saatlerinde 2006 2008 2010 daha az sigara tüketmeye başlamıştır.Bakanlığımız.1 kullanmayı bırakma eğilimi gençler arasında daha yaygın bulunmuştur.2 azalmıştır. 2010 yılında sigara kullananların oranı %27. Yapılan ölçümlerde kapalı ortam havasındaki partikül miktarında.1’e düşmüştür. Küresel Yetişkin Tütün Araştırması 2010 yılında tekrarlanmıştır. 19 Temmuz 2009 – 1 Temmuz 2010 arasında.%97 • Hastanelerde %75 • Alışveriş merkezlerinde %89 • Özel işletmelerde %78 . TÜİK tarafından 2006 ve 2008 yıllarında yapılan Küresel Yetişkin 35 Tütün Araştırması sonuçları 33. Grafik 18 Kaynak : TÜİK 2010 Yasak olmamasına rağmen sigara kullananların %19’u evde sigara içmeyi bırakmıştır.2’ye düşmüş sigara kullanım 30 oranları %2.

belirtildi. Çocuk ve gençlerin alkolün zararlı etkilerinden korunması Sağlıkta Dönüşüm Programı’nın stratejik hedefleri arasında bulunmaktadır.   Ülkemiz MPOWER stratejisinin tüm unsurlarını hayata geçirebilmiş öncü ülkelerden biri konumundadır. tütün kontrolü çalışmalarında ülkelere yol gösterici olması amacıyla uluslararası deneyimler ışığında DSÖ tarafından hazırlanmıştır. Türkiye Alkol Kontrol Programı’yla özellikle çocuk ve gençlerin alkolün zararlı etkilerinden korunması için toplumu bilinçlendirmeyi hedeflemekteyiz. Türkiye tütün kontrolü konusundaki başarılı uygulamaları ile takdir topladı. Alkol: Birçok Toplumsal Sorunun Sebebi Alkol. paketini tamamlayan ilk ülke olmayı hedefliyoruz. alkol ürünleri satışıyla ilgili düzenlemelerin de hayata geçirilmesini planlıyoruz. alkollü araç kullanımı gibi sosyal problemlerin temel sebeplerinden biridir. Şu an itibariyle 100 alt başlıklı MPOWER politika paketinin 98 alt başlığını tamamlamış 100 alt başlıklı MPOWER politika paketinin 98 alt başlığını tamamlamış Şu an itibariyle durumdayız. Bu konuda Türkiye Alkol Kontrol Programı ve Eylem Planını hazırladık.“MPOWER Tütün Salgınını Kontrol Etmeye Yönelik Politika Paketi.2011 yılı sonuna kadar eksik eksik iki alt başlığı dabaşlığı da (sigara paketleri 2011 yılı sonuna kadar kalan kalan iki alt (sigara paketleri üzerinde durumdayız. 132 . 60 farklı hastalığın sebebidir ve intihar. – 29 Mart 2011 tarihlerinde Amsterdam’da yapılan Avrupa Tütün Kongresi sırasında 27 – 29 Mart 2011 tarihlerinde Amsterdam'da yapılan Avrupa Tütün Kongresi sırasında European Cancer League'in danışmanı olanolan Belçika’lı uzman Luk Joossens tarafından European Cancer League’in danışmanı Belçika'lı uzman Luk Joossens tarafından yapılan değerlendirmede Türkiye’nin 30 Avrupa ülkesi arasında dördüncü olduğu belirtildi. Ayrıca bağımlılığı olanların tespiti ve tedavisi. Türkiye yapılan değerlendirmede Türkiye’nin 30 Avrupa ülkesi arasında dördüncü olduğu tütün kontrolü konusundaki başarılı uygulamaları ile takdir topladı. üzerinde resimli uyarıların en az %50 oranında yer alması ve bir olan “marka olan “marka resimli uyarıların en az %50 oranında yer alması ve bir reklâm türü reklâm türü paylaşımının” yasaklanması) tamamlamayı veve ülke olarak Dünyada MPOWER politika paylaşımının” yasaklanması) tamamlamayı ülke olarak Dünyada MPOWER politika paketini tamamlayan ilk ülke olmayı hedefliyoruz. aile içi şiddet.

pek çok faktöre bağlı kronik bir hastalıktır. Söz konusu konferans başta sağlık olmak üzere tarım. sosyal güvenlik gibi diğer ilgili Bakanlar ve devlet sektörlerinin üst düzey yetkilileri.b. Erkeklerde bu oranının %25. kadınlarda ise %30’un üzerine çıkması durumunda obezite gelişmektedir. eğitim. bireyleri ve toplumları etkileyen başka bir hastalık bulunmamaktadır. Genellikle dengesiz beslenme ve fiziksel aktivite yetersizliği sonucunda ortaya çıkan obezite dünyada önlenebilir ölümlerin. ikinci sırada en sık sebebi olarak kabul edilmektedir. sivil toplum kuruluşlarının temsilcileri. uzmanlar ve uluslararası kuruluş temsilcileri ve basın mensupları olmak üzere yaklaşık 500 kişinin katılımıyla gerçekleştirilmiştir. Ülkemizde görülme sıklığı giderek artan ve çocuklarımızı ve gençlerimizi etkileyen bu hastalıkla etkin şekilde mücadele etmek. Obezite ile ilgili sağlık harcamaları gelişmiş ülkelerde tüm sağlık harcamalarının %2-7’sini oluşturmaktadır. Program ile ülkemizdeki çalışmaların geliştirilerek belirli bir plan dahilinde gerçekleştirilmesi. ölçülebilir. Giderek artan obezite salgınına rağmen. Ülkemizde çeşitli kamu kurum ve kuruluşları. pek çok kurum ve kuruluş tarafından obezitenin önlenmesine yönelik çeşitli programlar. ulaşım.7. spor. Dr. Recep AKDAĞ ve DSÖ Avrupa Bölge Direktörü Sayın Dr. kas-iskelet sistemi hastalıkları gibi) görülme sıklığını azaltmak amacıyla “Türkiye Sağlıklı Beslenme ve Hareketli Hayat Programı”nı hazırladık. Marc DANZON katılımcı ülkeler adına “Avrupa Obezite İle Mücadele Belgesi”ni imzalamıştır. DSÖ Avrupa Bölge Ofisi tarafından ülkemiz ev sahipliğinde 15-17 Kasım 2006 tarihinde İstanbul’da “DSÖ Avrupa Obezite İle Mücadele Bakanlar Konferansı” düzenlenmiş ve konferans süresince obezite salgını ile ilgili çözüm önerileri tartışılmıştır. sigaradan sonra. sivil toplum kuruluşları vb. Türkiye Cumhuriyeti Başbakanı Sayın Recep Tayyip ERDOĞAN’ın da katıldığı konferans sırasında Sağlık Bakanı Sayın Prof. Yetişkin erkeklerde vücut ağırlığının %15-18’i. üniversiteler. diyabet. kadınlarda ise %20-25’ini yağ dokusu oluşturmaktadır. hipertansiyon. Obezite yaşam kalitesini düşüren. Bu nedenle obezite ile mücadele konusunda tüm dünyada politikalar geliştirilmekte. Sağlıklı Gelecek İçin Sağlıklı Beslenme ve Fiziksel Aktivite Obezite ile Mücadele Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) tarafından obezite “Sağlığı bozacak ölçüde yağ dokularında anormal veya aşırı yağ birikmesi“ olarak tanımlanmıştır. Dünya’da obezite adeta bir salgın gibi gittikçe artmaktadır. 133 . özel sektör. projeler ve eğitim çalışmaları yapılmıştır. izlenebilir olması ve eşgüdümün sağlanmasını amaçlamaktayız. ulusal eylem planları hazırlanmaktadır. Günümüzde tüm dünyada bu kadar hızlı artan. toplumun obezite ile mücadele konusunda bilgi düzeyini artırarak bireylerin sağlıklı beslenme ve düzenli fiziksel aktivite alışkanlığı kazanmalarını teşvik etmek ve böylece ülkemizde obezite ve obezite ile ilişkili hastalıkların (kalp-damar hastalıkları.

4 27.2 Normal 57.5 33.8 Çok Şişman Kaynak: Türkiye Beslenme Sağlık Araştırması 2010 134 . Aile Hekimliği Bilgi Sistemi içine bireylerin obezite durumunun belirlenmesi amacıyla Obezite İzlemi ile ilgili verileri de dâhil ettik böylece bireylere ait Beden Kitle İndeksi (BKİ). koruyucu sağlık hizmetleri kapsamında toplumun farklı araçlar kullanılarak obezite.7 Şişman 8. Söz konusu program kapsamında. 11 amacı. Ulusal Programın 4 başlığı. 21 hedefi.4 34. • Bakanlığımız bünyesinde Obezite ile Mücadele Yürütme Kurulu. bel çevresi. Türkiye genelinde beslenme ve sağlık alanında mevcut durumu ayrıntıları ile ortaya koyacak yerel ve bölgesel farkları değerlendirme imkanı verecek ve sürdürülecek programlarda bir referans noktası oluşturacak “Türkiye Beslenme ve Sağlık Araştırması”nın saha çalışmalarını tamamladık. Bilim Danışma Kurulu ve Koordinasyon Kurulu ile 81 ilde Valilikler bünyesinde Yeterli ve Dengeli Beslenme ve Hareketli Yaşam Kurulu oluşturduk. yeterli ve dengeli beslenme ve fiziksel aktivite konularında bilinçlendirilmesi. • • Tablo3: Tüm Yaş Gruplarında Beden Kitle İndeksi Yüzdeleri Çok Zayıf 0-5 yaş 6-18 yaş 19 ve üzeri 5.“Türkiye Sağlıklı Beslenme ve Hareketli Hayat Programı” geniş tabanlı ve çok sektörlü bir yaklaşımı benimsemektedir.9 14.9 Zayıf 10. Araştırmanın ön raporuna göre TURDEP ile paralel sonuçlar elde ettik. 37 stratejisi ve 115 aktivitesi bulunmaktadır. obezitenin teşhis ve tedavisine yönelik önlemlerin alınması. izleme ve değerlendirme çalışmaları bu programın kapsamını oluşturmaktadır.7 58.0 2. Ulusal ve yerel düzeyde politik istek ve kararlılığın sağlanması. Ayrıca Sağlık Müdürlükleri bünyesinde Obezite Birimlerini kurduk.5 8.3 14.4 Hafif Şişman 17. kalça çevresi gibi verilere ulaşma imkânı sağladık.8 2.6 3.

Sağlıklı beslenme açısından önem taşıyan tam buğday unundan ekmek üretiminin ve tüketiminin artırılması yönündeki çalışmalarımıza başladık. Beslenme ile ilgili olarak topluma yönelik bilgi kaynağı oluşturmak üzere bilimsel gerçekler temelinde hazırlanmış olan www.beslenme. TURDEP II (2010) Çalışması 135 .• Yeterli ve dengeli beslenmenin bir göstergesi olarak “Türkiye Okul Çağındaki Çocuklarda Büyümenin İzlenmesi Projesi”ni ilgili Bakanlık ve üniversiteler ile işbirliği içinde ilköğretim okullarında gerçekleştirdik. aşırı tuz tüketimi yüksek kan basıncı artışına neden olmakta ve başta kalp hastalıkları. Vatandaşlarımız buradan beslenme ile ilgili en doğru ve güncel bilgilere rahatlıkla ulaşabilmektedir. Halk sağlığının korunması ve hastalıkların oluşumunun önlenmesinde multidisipliner bir yaklaşım ile toplumumuzda tuz tüketimin kademeli olarak önerilen seviyelere düşürülmesi için tuz tüketiminin azaltılmasına yönelik ulusal bir programı 2010 yılı içinde başlattık. böbrek hastalıkları.tr internet adresini faaliyete geçirdik. • • • Grafik 19 Kaynak: TURDEP I (1998). Bu konudaki raporun yayınlanması planlıyoruz.saglik. inme olmak üzere osteoporoz.gov. Tuz tüketiminin önerilen değerden 3 katı kadar fazla olduğu ülkemizde. mide kanseri gibi birçok hastalığın oluşumunda önemli bir risk faktörü olarak yer almaktadır.

Ayrıca büyük kazalar veya kitlesel olaylarda en az 4 yaralının yatarak nakledilebileceği çoklu hasta taşıyan 15 adet ambulansı ekiplerimize dahil ettik. Halen 50 adet motosiklet ile metropol illerimizde hizmet vermekteyiz. köylerde de yaygın olarak verdiğimiz bir dönemi yaşıyoruz. Dünyanın en gelişmiş ülkelerinde sunulan hava ambulans hizmetini hiçbir ücret almadan sunuyoruz. Sadece gelişmiş ülkelerde bulunan hava ambulans sistemini ülkemizde bir ilk olarak 2008 yılından itibaren faaliyete geçirdik. yerinde ilk müdahaleyi yapmak ve kişiyi gerekiyorsa en kısa sürede ihtiyacı olan sağlık yardımını alabileceği bir merkeze ulaştırmak önemlidir.547’ye ulaştırdık. Bugün. Âcil hastalarda her geçen saniyenin önemli olduğunun bilincindeyiz. Âcil veya yoğun bakım gerektiren hastalıklar için ise özel hastaneler dâhil hiçbir sağlık kuruluşunda vatandaşımızdan ücret talep edilmiyor.8. Bunların yanında. Bu ekiplerde ileri motosiklet sürüş eğitimleri alan tecrübeli personeller görevlendirdik. 2002 yılı sonunda 618 olan tam donanımlı 112 ambulansı sayısını 2010 yılı sonu itibarıyla 2. Çanakkale. Ambulanslarımız sadece nicelik yönünden değil. Artık şehirlerimizde vakaların % 93’üne ilk on dakikada. Ülkemizin her noktasında 112 acil hizmeti verir duruma geldik. nitelik yönünden de gelişme kaydetmiştir. Balıkesir ve Gökçeada’ da hizmet vermeye devam etmektedir. Acil Sağlık Hizmetlerinde belirlediğimiz hedeflerş aştık. sokak darlığı ya da trafik yoğunluğu gibi sebeplerle özellikle standart ambulansların ulaşamadığı durumlarda hizmet vermek üzere motosikletli âcil müdahale ekipleri oluşturduk. 2002 yılı sonunda 481 olan 112 istasyon sayısı ise sekiz yıl içinde 1. 2007 yılında hizmete başlayan dört adet deniz ambulansı İstanbul. Son sekiz yılda âcil hasta taşıma hizmetleriyle ilgili gücümüz altı kat gelişti. Âcil hastalık ve yaralanma hallerinde en kısa sürede bir sağlık ekibiyle birlikte olay yerine ulaşmak. Tüm ambulanslarımız donanım ve özellikleri ile aynı zamanda Avrupa Birliği standardı da olan TS-EN 1789’ a uygun hale geldi. üzerinde önemle durulması gereken bir halk sağlığı konusudur. Haziran 2011 itibariyle coğrafî ve iklim şartları sebebiyle ulaşımda güçlük çekilen bölgelerde 194 adet “kar paletli ambulans” halkımıza hizmet vermektedir.460’a çıktı. kırsal alanda vakaların % 96’sına ilk otuz dakika içinde ulaşabiliyoruz. 136 . “112 Âcil” hizmetini sadece şehirlerde değil. Haziran 2011 itibariyle ülke geneline hizmet verecek şekilde 19 ambulans helikopteri 15 il merkezine konuşlandırdık. Âcil Sağlık Hizmetlerinde Yeni Dönem Âcil sağlık hizmetleri.

137 .

başta deprem olmak üzere yaşanabilecek muhtemel afetler için hayata geçirdik. acil vakaların hastaneler arasında naklinde. Turbo jet ambulans uçağı 5. 138 . Aralık 2010 itibariyle ambulans helikopterlerin 14. Yurtdışında da müdahale yapabilecek kabiliyetlere sahip bu ekipler.758 saat uçuşu ile taşınan hasta sayısı ise 606 olmuştur. her iki uçak da iki hastanın yatarak naklini sağlayabilecek ve yoğun bakım şartlarında her türlü tıbbi müdahaleyi yapabilecek tıbbi ekipman ile donatılmıştır. turboprob ambulans uçağı 3. 112 Acil hizmetlerinden yararlanan kişi sayısı 2002 yılında 350 bin iken.440 gönüllü sağlık personelimize temel ve tamamlayıcı eğitimler verdik. Ambulans uçaklarla Aralık 2010 sonu itibarıyla yurtdışından 38 vatandaşımız ülkemize getirilmiş.1 milyon kişi bu hizmetten yararlanmıştır. Afetlerde en kısa sürede medikal kurtarma hizmetlerinin sunulması. Halen Avrupa’ nın en büyük ulusal medikal kurtarma ekibi gücüne sahibiz. 2010 yılında 2.229. Ayrıca uçaklarda bulunan transport kuvözleri ile yenidoğan bebeklerin yoğun bakım şartlarında nakli yapılabilmektedir. diğeri de turboprop pervaneli (kısa pisti olan havaalanlarına da inebilecek yapıda) iki adet ambulans uçak ile yurtiçi ve yurtdışından acil hasta veya yaralı vatandaşlarımızın naklini gerçekleştirmeye başladık.525 saat uçuş ile taşınan hasta sayısı 7. Bakanlığımız kontrolünde bütün illerde oluşturulan “Ulusal Medikal Kurtarma Ekipleri” (UMKE) mensubu 4. Proje kapsamında. hasta veya yaralı naklinin en hızlı ve güvenli şekilde sağlanması ve bütün bu işler için gerekli profesyonel yönetim organizasyonunda görev alacak iyi eğitilmiş ve ihtiyaca uygun donatılmış ekipler teşkil ettik. 2002 yılında kırsalda yaşayan vatandaşlarımızın sadece %20’si 112 acil hizmetlerinden yararlanıyordu. Ambulans helikopterler ise 450 km uçuş menziline sahip olup. Türkiye nüfusunun %95’inin deprem kuşağında bulunduğu gerçeği. bugün ise kırsalda yaşayan vatandaşlarımızın tamamı bu hizmetten yararlanmaktadır.500 km uçuş menziline sahip olup. 2 yabancı uyruklu turist ise kendi ülkelerine nakledilmiştir. trafik kazalarında otoyollara inerek olay yerinde müdahale ve doğrudan hastaneye naklinde ve dağda mahsur kalan bir çok acil yardıma ihtiyaç duyan vatandaşın kurtarılmasında önemli görevler yapmaktadır.300 km.Ayrıca 2010 yılı Nisan ayından itibaren birisi turbojet ve uzun mesafeli. 2011 yılı sonuna kadar üç uçağı daha filomuza dâhil ediyoruz. Afetlerde Sağlık Organizasyonu ve Ulusal Medikal Kurtarma Ekipleri (UMKE) Afetlerde Sağlık Organizasyonu Projesini yurdumuzda. ambulans uçakların 1. Böylece 2002 yılına göre altı kat artış sağladık. bu alanda uzmanlaşmanın ve hazırlıklı bulunmanın önemini ortaya koymaktadır. İran ve Pakistan depremleri ile Endonezya depremi ve tsunami faciası ile son olarak Haiti depremi ve Pakistan sel felaketinde ülke olarak iftihar ettiğimiz düzeyde görevler ifa ettiler.

UMKE Eğitimlerinde Başlıklar: • Triaj • Afet Psikolojisi • Stres Yönetimi • Enkaz Çalışması • Alternatif Ateller • Crush Sendromu • Afetlere Genel Bakış • Afet Epidemiyolojisi • Sedyeleme ve Taşıma • İletişim ve Haberleşme • Temel ve İleri Yaşam Desteği • NBC Saldırılarından Korunma • Stratejik Ekip ve Çatışma Yönetimi • Psikolojik Destek ve Şoklara Müdahale • Uluslararası İşaretler ve Sinyalizasyon • Hasta/Yaralı Sabitlenmesi. Tespiti. Paketlenmesi • Medikal Ekibin Görev Tanımı ve Hukuki Boyutları 139 .

Avrupa’nın En Büyük Medikal Kurtarma Ekibi Başta deprem olmak üzere yaşanabilecek muhtemel afetlerde iyi eğitilmiş ve ihtiyaca uygun olarak donatılmış gönüllü ekipler aracılığıyla en kısa sürede medikal kurtarma hizmetlerinin sunulması. temel teorik ve istasyon eğitimlerinin yanı sıra düzenlenen tatbikatlarla her zaman göreve hazır şekilde çalışmalarını sürdürmektedir.643 personelin temel eğitimlerini gerçekleştirdik. Medikal kurtarma ekipleri. Kurulduğu günden bu yana ülkemizin haklı gururu olan Ulusal Medikal Kurtarma Ekiplerimizin yurt içi ve yurtdışında görev aldığı çalışmaların başlıcaları şunlardır: Yurtdışı İran Bam Depremi (2003) Pakistan Depremi (2005) Sudan İnsani Yardım Organizasyonu (2007) Afganistan Sel ve Toprak Kayması (2007) Konya-Taşkent Balcılar Bina Çökmesi (2008) Endonezya Depremi ve Tsunamisi (2009) Haiti Depremi (2010) Pakistan Sel Felaketi (2010) Irak’tan yaralıların nakilleri İsrail’den yararlıların nakilleri Yurtiçi Konya Zümrüt Apartmanı Yıkılması (2004) Diyarbakır Askeri Lojmanlarında Patlama (2006) Bursa İntam Binası Çökmesi (2006) Rize Sel Felaketi (2010) Konya Taşkent Balcılar Bina Çökmesi Afet durumlarında en önemli unsurlardan biri afet etkilerinin azaltılmasına yönelik faaliyetlerde kurtarma ekipleri ve kurumlar arası koordinasyondur. Bu ihtiyaçtan hareketle 2009 yılı sonunda Bakanlığımızda. nakil sonrasında acil tedavi ünitelerinin ve hizmetinin temini ve tüm işler için gerekli profesyonel yönetim organizasyonunun oluşturulması yoluyla afetlerde ölüm ve sakatlıkların kabul edilebilir sınırlara çekilmesi amacıyla 2004 yılında “Afetlerde Sağlık Organizasyonu Daire Başkanlığı” kurduk. tüm kurumlar ile koordinasyonu sağlayarak ölüm ve sakatlıkları en aza indirebilmek amacıyla Sağlık Afet Koordinasyon Merkezini (SAKOM) kurduk. internet üzerinden son dakika haberleri izlemekte ve Kandilli Rasathanesine bağlı olarak deprem monitörünü 24 saat takip etmekteyiz. 2010 yılı sonu itibariyle toplam 4. İki yıl içinde gönüllülük esasına göre 81 ilimizde oluşturulan Ulusal Medikal Kurtarma Ekiplerinde görev alan 2. afet ve her türlü olağandışı olaya anında müdahale edebilmek.440 UMKE personeline eğitim verdik. en hızlı ve güvenli şekilde hasta/ yaralı naklinin sağlanması. Bu sistem ile yurtiçi ve yurtdışı haber kanallarından oluşan 16 adet yayını aynı anda takip etmekte. 140 . Son teknoloji ürünü ekipmanlarla donatılan merkezde HF telsiz sistemleri ile uzak mesafe görüşmeleri yapabilmekte iller ile görüntülü haberleşmeyi sağlayan video telekonferans yöntemi ile canlı görüşme yapabilmekteyiz. Bu merkezde 24 saat yurt içi ve yurtdışında meydana gelen afet ve olağandışı olayların takibini yapmakta ve bunlara anında müdahale etmekteyiz.

Afet ve olağan dışı durumlara hazırlık kapsamında. Ağız ve diş sağlığı korunmadığında birçok hastalığı beraberinde getirmektedir. Her bir ünitenin toplam kullanım alanı 400 m2’dir. soruna toplumsal bir boyut kazandırmaktadır. İçerisinde kimyasal olaylarda ihtiyaç duyulan dekontaminasyon ünitelerinin de bulunduğu bu hastaneler bölge merkez illerimize tahsis etmeye başladık. Toplum ağız ve diş sağlığı bilincinin iyileştirilmesi için düzenli diş hekimi kontrolleri ve koruyucu diş hekimliği uygulamalarının bir yaşam tarzı olarak kabul görmesinin sağlanmasını hedefliyoruz. 141 . Ağız ve Diş Sağlığı Hizmetleri Koruyucu Ağız Ve Diş Sağlığı Stratejik Eylem Planı Ağız ve diş sağlığı. Bu ünitelerin her biri en fazla 10 dakikada şişirilerek kurulmakta ve 15 dakikada ilk hastayı kabul edebilmektedir. Ağız ve diş sağlığı konusunda bireylerin yeterince bilinçli olmaması. Koruyucu yöntemlerin etkin bir şekilde uygulanması ile diş çürüğü ve diş eti hastalıklarının azaltılması mümkündür. Diş çürüğü ve diş eti hastalıkları. düzenli takibinin yapılarak sağlıklı bir birey olarak topluma kazandırılması ve periyodik diş hekimi kontrolünün sağlanmasında birliktelik olması amacıyla koruyucu diş hekimliği izlem planını hazırladık. Diş çürüğü ve diş eti hastalıkları hayat boyu maruz kalınabilen bir hastalık olduğu için koruyucu yöntemlerin de hayat boyu devam etmesi gerekmektedir. Toplumda ağız ve diş sağlığı bilincinin oluşturulabilmesi için anne adayından başlayarak gebelik döneminde annenin ve anne rahmindeki bebeğin ergenlik dönemine kadar ağız ve diş sağlığının izlenmesi. toplum ağız ve diş sağlığının önemli bir problemi olup bütün yaş gruplarının yaşam kalitesini etkilemektedir.Ayrıca hava ve deniz araçlarından alınan acil çağrı sinyalleri ile dağcılar ve arama kurtarma ekipleri tarafından gönderilen acil çağrı sinyallerini anlık tespit ederek konum ve yer tespiti yapabilen bir sistem kurduk. Bu nedenle en etkili koruma yöntemi. 9. Ayrıca ağır iklim şartlarında hizmet verebilecek 6 adet sahra hastanesi çadırı temin ettik. 32 adet Mobil Acil Müdahale Ünitesi temin ettik. Koruyucu ağız ve diş sağlığı hizmetleri kapsamında. bireyin vücut sağlığını doğrudan etkileyen bir faktördür. toplum bazında gerçekleşen birincil koruma hizmetidir. her biri 8 çadırdan oluşan. koruyucu önlemlere ağırlık verilmesi genel kabul görmektedir. Tüm sağlık konularında olduğu gibi ağız ve diş sağlığı ile ilgili hastalıklarda da tedaviden çok. Temmuz 2011 yılı içerisinde 6 adet üniteyi daha hizmete sunarak ülke genelinde afetlere hazırlık kapasitemizi artırıyoruz.

ağız hijyeni-beslenmeçürük ilişkisinin öneminin anlaşılması ve gerekenler için uygulanması.000 106 0 1995 2002 2010 4. koruyucu diş hekimliği uygulamalarının ve düzenli diş fırçalama alışkanlığı edinilmesinin önemi hakkında vatandaşın bilgilendirilmesi. ağız ve diş sağlığı konusunda düzenli takibinin yapılması. diş çürüğü ve yapılan diş tedavisi oranın en aza indirilmesi amacıyla “Koruyucu Ağız ve Diş Sağlığı Stratejik Eylem Planı ve Uygulama Programı”nı hazırladık.000 2.000 3.000 400 Kanal Tedavi Sayıları (bin) 800 752 4. • Yeterli ve dengeli beslenme alışkanlıklarının kazandırılması.000 4. Bu hedefe ulaşabilmek için aşağıdaki uygulamayı yürütüyoruz: • Ağız ve diş sağlığının öneminin anlaşılması ve toplum bilincinin iyileştirilmesi. • Kişilerin kendi sağlıklarının ve sorunlarının bilincinde hareket etmeleri ve ağız hijyenine önem vermelerinin sağlanması (doğru ve düzenli fırçalama alışkanlığının edinilmesi.Ağız-diş sağlığı. • Koruyucu diş tedavi uygulamalarının (Flor uygulaması ve fissur örtücülerin) öneminin anlaşılması.000 1. hedef kitlenin ağız ve diş sağlığı izleminin sağlanarak.000 4. gebelik döneminde annenin ve bebeğin. Sabit Protez S 1995 106 2002 349 2010 4362 Dolgu Sayısı (b 1995 221 2002 371 2010 4636 1995 Sabit Protez S 18. eğitilmesi.000 3.989 752. diş ipi kullanımının yaygınlaştırılması).206 Sabit Protez Sayısı (bin) 5. • Koruyucu ağız ve diş sağlığı hizmetlerinde etkinliğin ve ulaşılabilirliğin artırılması.000 1. • Diş hekimi kontrollerinin düzenli hale getirilmesi.969 2002 2010 31.000 221 0 1995 2002 2010 200 349 371 0 19 1995 32 2002 2010 Grafik 20-21-22 142 . • Koruyucu ağız ve diş sağlığı hizmetlerinde anne adayından başlayarak. Koruyucu ağız ve diş sağlığı hizmetleriyle genel olarak diş çürüğü olmayan bir toplum hedefliyoruz.636 600 2.362 Dolgu Sayısı (bin) 5.

582 3. Ülke genelinde diş hekimliği hizmetine ulaşımın eşit ve hakkaniyetli olması ilkesi ile açılan ikinci ve üçüncü basamak kurumların yanı sıra bu birimlerde çalışan diş hekimi sayısını 6.378 125 100 75 4. su deposu varlığı ve uygun sağlık ve emniyet şartlarına sahip olma durumu.Ağız Diş Sağlığı Merkezi Sayısı 1995 4 2002 14 2010 123 Sağlık Bakanlığında Çalışan Diş Hekimi Sayısı 1995 2582 2002 3211 2010 6378 Ağız Diş Sağlığı Merkezi Sayısı 123 Sağlık Bakanlığında Çalışan Diş Hekimi Sayısı 7.000 2. toprak. köyde sağlığı etkileyen önemli sağlık sorunlarının olup olmadığını. Köy halkının sağlığını. köyün mesken. özürlülük. Şebeke ve isale hattı bulunma durumu. kentsel alanların yanında köylerde de oluşmasının sağlanması amacıyla “Sağlıklı Köyler Projesi”ni başlattık. varsa bu sorunlardan kaynaklanan hastalık. geçim kaynakları. Sağlıklı Çevre. ölüm durumlarının ve meydana gelen zehirlenmelerin nedenlerini sorgulayarak inceledik. Söz konusu proje ile köylerin mevcut durumlarının tespit edilmesini ve tespit edilen gerçek sağlıklı veriler üzerinden köylerin sorunları hakkında ilgili kurum ve kuruluşlarla birlikte politikalar gerçekleştirmeyi amaçladık.000 3.110 köyü kapsayan “Köylerinin Sağlık Profili” araştırmasını yürüttük. arazi ve iklim özellikleri. kaynak koruma alanının varlığı ve uygunluğu. köyün sağlık kuruluşu durumu. Sağlıklı İnsan • Türkiye Köylerinin Sağlık Profili Araştırması Koruyucu Sağlık Hizmetlerinin temel unsuru olan çevre ve toplum sağlığı için gerekli şartların.000 6.000 5.000 2. doğal afetlere maruz kalma durumu.000 0 1995 2002 2010 0 2002 2010 Grafik 23-24 2002 yılında 14 olan Ağız ve Diş Sağlığı Merkezi sayısını 81 ilimizde 123’e ulaştırdık. klorlama durumu gibi birçok konuyu inceledik. 10. suların gerekli analizlerinin yapılma durumu. Araştırmada köy arazisinin meyil durumu. 143 . Ülkemiz genelinde 34.378’e yükselterek nüfusa düşen diş hekimi sayısının artmasını sağladık. Köyün sahip olduğu içme ve kullanma sularının durumunu da ayrı bir soru grubu içinde değerlendirdik. bataklık-çöplük varlığı.211 50 25 4 1995 14 1.000 6. mevsimsel göç durumu. köyde çalışan kamu personeli durumu. mevsimsel göçün varlığı ve mevsimsel göç yerlerindeki sağlık şartlarını tespit ettik.

Ülkemizde çalışanların önemli bir çoğunluğu temel iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerine yeterince erişememektedir. Ancak. 11. İçme-kullanma suyu için oluşturulan veri toplama sisteminde suyun kalitesi denetim izlemesi ve kontrol izlemesi şeklinde değerlendirilir. işyeri hekimliği. Bu amaçla çalışanların sağlığı ve güvenliği önlemlerinin geliştirilerek çalışma sağlığı ve güvenliğine ilişkin ölçüm. yaygın ve erişilebilir hale gelmesini temin etmek üzere mevcut sağlık hizmetleri sunumuna iş sağlığı hizmetlerinin entegre edilmesi gerekmektedir.Araştırma bünyesinde köylerde bulunan umumi yerlerin durumunu da yapılış. Ancak. Uygunsuzluk durumlarında tüketicileri bilgilendiriyor. dünyada her yıl yaklaşık 250 milyon kişi iş kazaları. İçme sularını kaynaktan dağıtım noktalarına kadar bir bütün olarak görerek. 144 . insan sağlığı için vazgeçilemez olan suyun temiz ve güvenilir olmaması hâlinde insan sağlığı tehlikeye girebilmekte ve büyük halk sağlığı problemleri ortaya çıkabilmektedir. denetim izlemesinde radyoaktivite dahil yaklaşık 52 parametre yer almaktadır. 160 milyon kişi meslek hastalıkları sonucu ortaya çıkan zararlara maruz kalmaktadır. uygun kullanım. İçme suları insanın yaşamını sürdürebilmesi için hayati önem taşımaktadır. meslek hastalıklarının ortaya çıkartılması. Denetleme ve kontrol izlemesi parametrelerinden herhangi birinin uygunsuzluğu durumunda düzeltici önlemlerin ve kullanım sınırlamalarının yapılması için gerekli tedbirleri aldırıyoruz. arıtımı. Çalışanların Sağlığı Uluslararası Çalışma Örgütü verilerine göre. gerekli uyarıları yapıyoruz. bakım ve temizlikleri açısından araştırdık. Uygun çıkmayan analiz sonuçlarını halkın bilgisine sunmak amacıyla il sağlık müdürlüklerinin internet sitelerinde yayınlıyoruz. dağıtım şebekesini. ısıtma. aydınlatma. Her iki izleme şeklinde de kimyasal. su depolarını ve su borularını da içerisine dahil edecek şekilde izlenmesi amacıyla “Su Kalitesi İzleme Programı”nı oluşturduk. meslek hastalıkları hastaneleri. eğitim hizmetleri. fiziksel ve mikrobiyolojik parametreler yer almaktadır. Dünya Sağlık Örgütü’nden alınan bilgilere göre her yıl dünyada 11 milyon yeni meslek hastalığı vakası oluşmakta bu vakaların 700 bin’i meslek hastalıkları nedeniyle hayatını kaybetmektedir. muslukları. • Su Güvenliği İnsanlar için hayati önemi haiz maddelerin en önemlilerinden birisi sudur. danışmanlık. denetim gibi hizmetlerin yeniden yapılandırılarak geliştirilmesi Ulusal iş Sağlığı ve Güvenliği alanında politika olarak yer almaktadır. havalandırma. Bu nedenle iş sağlığı hizmetlerinin etkin.

Bu hedeflerin başlıkları şunlardır. endüstride. Bu rapor doğrultusunda iklim değişikliğinin sağlık etkilerini en aza indirmek amacıyla “İklim Değişikliği Sağlık Eylem Planı”nı oluşturduk. aşırı sıcakların neden olduğu ve etkilediği hastalıklar açısından ciddi tehdit oluşturmaktadır. Dünya Sağlık Örgütü ile işbirliği içinde “Temel İş Sağlığı Hizmet Modeli”ni geliştirdik. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ile birlikte Bakanlığımızca çıkarılan yönetmelikle. bu nedenle oluşan su ve yiyecek kalitesinde. Ayrıca halk sağlığı için de çok ciddi tehdit oluşturmaktadır. Hedef 2. ekosistemde. Meslek hastalıkları mortalite ve morbiditesini azaltmak. erişilebilir. İklim Değişiklikleri İklim değişiklikleri son yıllarda dünyanın karşı karşıya kaldığı en önemli küresel sorunlardan biridir. 2010 yılı Nisan ayında Sağlık Bakanlığı ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı arasında “İş Sağlığı ve Güvenliği” alanında işbirliği protokolü imzalandı. bulaşıcı hastalıklar. sel. Hedef 3. İklim değişikliğinin Türkiye’de halk sağlığı üzerindeki etkilerini değerlendirmek üzere “Türkiye’de İklim Değişikliğinin Sağlık Üzerine Etkileri” başlıklı bir rapor hazırladık. Protokol kapsamında öncelikli olarak koruyucu iş sağlığı hizmetleri. Hedef 1.İş Sağlığı alanında 2010–2014 yılları arasında yürüteceğimiz hizmetler hakkında bir eylem planı oluşturduk. İş sağlığı hizmetleri kapsamını ülkemizdeki tüm çalışanları içine alacak şekilde genişletmek. Ayrıca bu eylem planından bazı maddeleri de Bakanlığımız stratejik planına aldık. meslek hastalıklarının önlenmesi ve erken tespiti konularında ulusal politika ve eylem planı oluşturulması konusunda işbirliği yapıyoruz. tarımda. Türkiye’de iş sağlığı sorununun gerçek boyutunu saptamak. nitelikli bir şekilde sürdürülmesi ve yaygınlaştırılması. mevcut sağlık hizmetleri sunumuyla bütünleştirilmesi için. vektörlerin yol açtığı hastalıklar. fırtına ve deniz seviyesinin yükselmesi gibi şiddetli iklimsel olaylardan doğrudan etkilenmekte. İş sağlığı hizmetlerinin etkili. Bütün dünyada olduğu gibi. Bu maruziyet halk sağlığı üzerinde. yerleşim yerlerinde ve ekonomide meydana gelen değişikliklere ise dolaylı olarak maruz kalmaktadır. ülkemizde yaşayan insanlar da iklim değişikliği nedeniyle meydana gelen aşırı sıcaklık. 12. Son dönemlerde yapılan çalışmalar iklim değişikliğinin küresel hastalık yükü ve ölümlerin artışına yaptığı etkinin yüksek olduğunu göstermektedir. Toplum Sağlığı Merkezlerin kurumsal olarak işyeri hekimliği hizmeti verebilmesine imkân sağladık. 145 .

.

UYGULAMA 2. TEŞHİS VE TEDAVİ HİZMETLERİ .D.

148 .

ülkemizin bütün sektörel kaynaklarının sistem içine alınması ve entegrasyonunun sağlanması yoluyla verimliliğin artırılacağı belirtilmiştir. Bu dönemde SSK hastaneleri Sağlık Bakanlığına devredilerek hastane kapılarında vatandaşlarımızın önüne konan engelleri kaldırdık ve vatandaşlarımız arasındaki ayrımcılığa son verdik. aynı kaynakla daha fazla hizmetin üretilmesi” olarak tanımlanmıştır.Koruyucu hizmetler önemlidir. BAĞ-KUR’lu. Sağlık hakkı vazgeçilemez. Sağlıkta Ayrımcılığın Kaldırılışı: Kamu Hastanelerinin Tek Çatı Altına Alınması Sağlıkta Dönüşüm Programının hedeflerinden biri olan verimlilik. SSK’lı. Ancak hastaların da yerinde. devlet memuru. “kaynakları uygun şekilde kullanarak maliyeti düşürüp. Grafik 25 149 . vatandaşlarımıza tercih imkanının sunulmasının yanında primini ödeyen. zamanında gerekli tedaviyi alması önemlidir. Kamuda sağlık hizmetine erişme güçlüğü çeken birçok vatandaşımız hizmet alma imkanına kavuştu. SSK Hastanesi . Yukarıdaki çerçevede hastanelerin tek çatı altında birleştirilmesi ile sağlık hizmeti sunumunda rol alan bütün kaynaklarımızı halkın hizmetine seferber etmeyi hedef aldık. emekli ya da Yeşil Kartlı ayrımı yapmaksızın dengeli biçimde bütün vatandaşlarımıza hizmet eder hale geldi. 1. sağlık güvencesi altında olduğu halde hakkını elde edemeyen kişilerin hizmete erişiminin sağlanması açısından çok hakkaniyetli bir uygulama oldu. malzeme yönetimi. akılcı ilaç kullanımı. Programda insan kaynaklarının dağılımı. sağlık işletmeciliği ve koruyucu hekimlik uygulamalarının bu esas çerçevesinde değerlendirileceği vurgulanarak. ertelenemez bir insanlık hakkıdır.Devlet Hastanesi ayrımcılığının ortadan kalkması. Böylece daha önce dengesiz yükler altında kalan hastanelerimiz.

Kamu hastanelerinin geçmişte mevcut olan hantal yapısını değiştirmek gayesiyle. Aynı zamanda. kendi kaynaklarını kullanma serbestliği verilmesi ve bunlarla birlikte çalışanlara döner sermayeden performansa göre ek ödeme yapılması verimliliği arttırdı. 150 . Sektör daha dikkatli denetlenmeye başlanmıştır. Bunun sonucunda üretilen değerler üzerinden kamuya ayrılan paylarda artışlar olmuştur. Böylece sağlık hizmetlerinde büyük ölçüde kamuda olan yük kısmen. Devlet hastanelerimiz hizmet için gerekli donanıma sahip olmak için yıllarca ödenek beklemekten kurtarıldı. Devlet hastanelerinin özel sektörle rekabet içinde hizmet sunması. yönetim esnekliği. Diğer yandan özel sağlık sektörü bu uygulamayla yeni ivme kazanmıştır. hastalarımızın kendi sosyal güvenceleri kapsamında buralardan yararlanmasına fırsat verilmesidir. Özel Hastane Kapılarının Herkese Açılması Sağlıkta Dönüşüm Programında ülkemizin sağlıkla ilgili bütün sektörel kaynaklarının sistem içine alınarak birbiriyle uyumun sağlanması ve böylece verimliliğin arttırılması öngörülmektedir. özel sektörün gerçekleştirdiği yatırımların sisteme katılarak. Son 5 yıl içinde hastanelerimizin tamamı bilgi işlem alt yapısını kurarak bütün hizmetlerini kayıt altına aldı. İşletme modelleri arasındaki farklılık ve yönetim zaafları SSK hastaneleri ile diğer kamu kurumlarına ait hastanelerin Sağlık Bakanlığının çatısı altında toplanması ve gerçekleştirilen yeni uygulamalarla son buldu. yenidoğan. 3. Bu alanda önemli ölçüde yatırım gerçekleşmiştir. Özel hastanelerde yanık. Acil ve yoğun bakım tedavilerini kamu ve özel tüm hastanelerde ücretsiz vermeye başladık. Özel sektörden hizmet satın alma imkanı sağlandı. Hastanelerin tek çatı altında birleştirilmesi bu amacın hayata geçirilmesinin somut bir adım oldu. Hastanelerde Yerinden Yönetim Hastanelere yetki devri. Özel sağlık kurum ve kuruluşlarının kapılarını kamu sigortası kapsamındaki vatandaşlarımıza açması devlet hastanelerinin iş yükünü de azaltmıştır. bu etki gittikçe daha fazla fark edilecektir. özel sağlık kuruluşları ile paylaşılarak sağlık hizmetlerinin sunulması kolaylaştırılmıştır. Artık kamu ve özel ayrımı yapılmaksızın ülkemizin bütün kaynakları vatandaşlarımızın hizmetine sunulmaktadır. başta görüntüleme hizmetleri olmak üzere birçok tıbbi hizmet için özel sektörden hizmet alınmasının önü açıldı ve hastane hizmet yapıları hızla gelişmeye başladı. Vatandaşı korumak üzere. kanser. özel sağlık sektöründe kayıtlı çalışma artmıştır. Bu son uygulamalar özel hastanelerin büyük çoğunluğunu giderek halk hastaneleri olma yönünde bir değişime yönlendirmektedir. özel hastanelerin alabileceği ilave ücretlere de kısıtlamalar getirdik. doğumsal anomaliler. Sağlık kuruluşlarımız hasta odaklı hizmet kurumlarına dönüştü. organ nakilleri. Özel sağlık kuruluşları bu sürece uyum aşamasındadır. Böylece özellikle görüntüleme ve diğer tetkiklerde gereksiz bekleme süreleri büyük ölçüde azaltıldı. sağlık hizmetlerinde kalitenin topyekün artmasında etkili olmuştur.2. Önemli bir diğer adım ise. diyaliz ve kalp damar cerrahisi işlemlerinden ilave ücret alınmamasını sağladık.

8 6 9.7 12 12.352’ye çıktı.7 9 7. 151 . Devlet hastanelerimizde kamu .6 1995 OECD 2002 Türkiye 2010 0 0.8 3 8 4 4. Grafik 26-27 Bir Milyon Kişiye Düşen MR Cihaz Sayısı 12 11. Bu konu Sağlıkta Dönüşüm Programı’na muhalefet edenlerce.0 21.7 1. 121 olan bilgisayarlı tomografi (BT) cihazı sayısı 375’e.1 Bir Milyon Kişiye Düşen Bilgisayarlı Tomografi Cihaz Sayısı 24 20 16 12. 4.özel ortaklığı şeklinde hizmet alımına başladık. özelleştirme emellerinin ön adımı olarak gösteriliyorsa da Sağlıkta Dönüşüm Programı’nın böyle bir amacı yoktur.Şimdi kamuya yatırım yükü getirilmeden hizmet araçları sağlanmakta ve bedeli kurumun kazancı ile ödenebilmektedir. 2002’ de tüm devlet hastanelerinde 18 olan manyetik rezonans görüntüleme (MR) cihazı sayısı 2010’da 247’ye.8 0 2002 Türkiye 2010 Grafik 28-29 Rakamlar OECD Health Data 2010 verilerinden hesaplanmıştır. * Türkiye rakamı 2010 SB rakamlarını gösterir. 495 olan ultrasonografi (USG) cihazı sayısı 1. Hastane Hizmetlerinde Yeniden Yapılanma Sağlıkta Dönüşüm Programı çerçevesinde kamu hastanelerini teknolojik olarak yeniledik ve kapasitelerini artırdık.6* 20.7* 3.2 1995 OECD 0. Benzeri artış özel sektör ve üniversite hastanelerinde de gerçekleşti. Her geçen gün daha fazla yetki devredilen ve bugün bile büyük oranda yerinden yönetilen kurumlar haline gelen hastanelerimiz yerinden yönetilen kamu kurumları olma yolundadır.

255 olan hasta sayısını 2010 sonu itibariyle 49. 152 . Bu gün Türkiye’nin her tarafında diyaliz hastaları evinden alınıyor. evine bırakılıyor ve bu hizmet için hiçbir ücret ödemiyorlar. Böylece Türkiye’de kronik böbrek hastalarının yaşam süreleri büyük ölçüde uzadı. Hemodiyaliz ihtiyacı olan hastalarımızın düzenli ve yeterli tedavi almalarını sağladık. Hemodiyaliz cihaz sayısını yaklaşık 3 kat artırdık.510 olan hemodiyaliz cihaz sayısını 2010 yılı sonu itibariyle 4.996’ya yükseltti. Bu durum diyaliz programındaki 2002 yılında 23.247 ye çıkardık. Bu olumlu gelişmeyle birlikte böbrek nakli ihtiyacı da büyük ölçüde artmış oldu.Grafik 30 2002 yılında kamuda 1.

Tablo4: Türkiye’de Yüksek Teknoloji Ürünü Tıbbi Cihaz Sayıları 2002-2010 Karşılaştırması   2002 2010 Cyberknife SB Diğer 0 0 3 4 Toplam 0 7 Robotik Cerrahi SB Diğer 0 0 3 9 Toplam 0 12 Hastanelerimizi tıbbi cihaz fakiri olmaktan kurtardık. Modern tıbbın hizmetine giren son teknoloji cihazları birçok gelişmiş ülkeyle aynı zamanda vatandaşlarımızın hizmetine sunduk. Ülkede toplamda yoğun bakım yatak sayısını 8 kat artırdık.239’a çıkardık. 153 . Yoğun bakımlardaki hizmetleri seviyelendirerek verilen hizmet kalitesinde çok önemli iyileştirmeler gerçekleştirdik. Grafik 31-32 2002 yılında kamuda 869 olan yoğun bakım yatak sayısını 10 kat artırarak 2010 yılı sonunda 8.

154 . İllerdeki Sabim Çözümleyicileri tarafından da en hızlı ve en doğru şekilde çözümlenmektedir. Başvuruların % 90’ ını ilk 24 saatte çözüyoruz. Hasta Hakları a. 52 operatörle 7 gün 24 saat hizmetinizdeyiz. Şimdi Hizmet Hakkınız ALO SABİM 184 ile Sağlık Bakanlığına doğrudan ulaşabilirsiniz. SABİM Sağlık sisteminde yaşanan sorunları yerinde ve eş zamanlı tespit ederek. ilgili illere sevk edilmektedir. Sağlık sisteminin herhangi bir aşamasında yaşanan bir sorun için 184 SABİM hattının aranması özdenetim mekanizmasını harekete geçiriyor.5. en hızlı şekilde çözmek için 2004 yılında SABİM’i hizmete soktuk. Her yıl SABİM’e yapılan bir milyon başvuruyu sonuçlandırıyoruz. SABİM Operatörleri tarafından kayıt altına alınan başvuru. SABİM Çözümleyicilerince değerlendirilerek. Çözümü hemen mümkün olmayan durumlarda konuyu neticelendirip vatandaşımıza bilgi aktarıyoruz.

her aşamada bilgilendirildiği ve onayının alındığı.b. Personelden istenen bilgiler en geç bir gün içinde Kurul üyelerine ulaştırılır. Kurumda yetki almış sendika temsilcisi İşleyişi: Hasta Hakları Birimi’ ne gelen şikayetler bir gün içinde kurul üyelerine dağıtılır. Vatandaşımız hizmet alma hakkını temin için oluşturduğumuz hasta hakları birimlerine sözlü veya yazılı olarak ihtiyaçlarını iletiyor. Bu amaçla ilgili mevzuat doğrultusunda devlet hastanelerimizin tamamında Hasta Hakları Birimini faaliyete geçirdik. Personel 2 gün içinde kurula cevap verir. Hasta Hakları Birim Sorumlusu’ nca hastaya iletilir. Alınan bu görüşler bir gün içinde kurul üyelerine tekrar dağıtılır. kendisine gerekli yardım ve düzeltici işlemler yapılıyor. Tarafların dışındaki kişilerin görüşleri gerekirse Kurul Başkanının görevlendireceği bir kişi tarafından alınır. 155 . hiçbir ayrım yapılmadan her türlü tedaviyi aldığı. Hasta Hakları Kurul Üyeleri: • Kurul Başkanı Başhekim Yardımcısı • Hasta Hakları Birim Sorumlusu • Şikayet edilen personelin Birim Sorumlusu • Hasta hakları konusunda faaliyet gösteren Sivil Toplum Kuruluşu temsilcisi • Valiliğin belirlediği bir vatandaş • İl Genel Meclis üyesi • Varsa hastanın avukatı • 4688 sayılı Kamu Sendikaları Kanununa göre. hekimini. mahremiyete hassasiyetle uyulan bir sağlık hizmeti hedefledik. Kurul kararları gizli oylama ve oy çokluğu ile alınır. Hastane Hasta Hakları Kurulu tarafından kusurlu bulunan personel hakkında ilgili mevzuata göre idari işlem yapılır. Daha sonraki yasal süreç ve yapabilecekleri hakkında bilgi verilir. Alınan karar. Şikayet edilen personelden bir gün içerisinde bilgi istenir. Hasta Hakları Birimi Hastaların haklarının ihlal edilmediği. kurumunu seçebildiği.

• Poliklinik girişlerine hekimlerin isim ve uzmanlık alanlarının bulunduğu panolar asıyoruz. • Polikliniklerdeki sekreterler vasıtasıyla vatandaşı hekim seçme hakkında bilgilendiriyoruz. • Hastanenin internet sayfalarında hekimlere ait bilgileri bulunduruyoruz. 156 . • Poliklinik kapısındaki ekranlarda hasta sıralarının yer alması sağlıyoruz.c. Hekim Seçme Hakkınız En temel hasta haklarından olan Hekim Seçme Hakkını Eylül 2004’te 11 hastanemizde başlattık. 2010 yılı sonu itibariyle tüm hastane ve ADSM’lerimizde Hekim Seçme Hakkı uygulamasına geçtik. Grafik 33 Hastalar Hekimini Nasıl Seçiyor • Vatandaşın hekimlerin poliklinik yapacağı gün ve saat hakkında bilgilenmesini sağlayacak listeler yapıyoruz.

A-2 Grubu Hastaneler olarak adlandırılır. 24 saat esasına dayalı olarak dahili branş acil havuz nöbeti ve cerrahi branş acil havuz nöbeti tutulabilmesi.2 Grubu Dal Hastaneleri: Eğitim ve araştırma hastanesi statüsünde olmayan tüm dal hastaneleri A-2 grubu dal hastaneleri olarak adlandırılır.Grubu Genel Hastaneler: C grubu hastaneler. A-1 Gurubu Dal Hastaneleri: Aşağıdaki kriterleri haiz eğitim ve araştırma hastanesi statüsündeki dal hastaneleri bu gruba girer. A. eğitim-araştırma statüsü bulunmayan ve aşağıdaki kriterlere uygun olan genel hastaneler. İl merkezinde veya güçlendirilmiş ilçe merkezi konumunda olan ilçelerde faaliyet göstermesi. 2. 157 . A. 4. 1.Hizmet verdiği uzmanlık alanının gerektirdiği 3. basamak yoğun bakım ve/veya yeni doğan yoğun bakım ünitesinin bulunması.Eğitim ve araştırma statüsünün bulunması. eğitim araştırma faaliyetlerinin yürütüldüğü ve aynı zamanda uzman ve yan dal uzman tabiplerinin yetiştirildiği genel dal yataklı tedavi kurumları A-I Grubu hastaneler olarak adlandırılır.2 Grubu Genel Hastaneler: Bölge sağlık merkezi statüsündeki illerde veya bu merkezlere bağlı illerde faaliyet gösteren. 3. il merkezlerindeki genel hastaneler ile güçlendirilmiş ilçelerde faaliyet gösteren ve aşağıdaki kriterlere uygun olan genel hastaneler B. B. 3. Güçlendirilmiş ilçelerde veya sağlık hizmet sunumu bakımından sağlık bölge planlaması kapsamında güçlendirilmiş ilçe merkezleri ile irtibatlandırılmış ilçelerde faaliyet göstermesi.Grubu hastaneler olarak adlandırılır. C. 2. aşağıdaki kriterlere göre gruplandırılan genel hastanelerdir.Hizmet verdiği uzmanlık alanının gerektirdiği branş ve / veya branşlarda üçüncü seviye acil servis hizmeti verilmesi. Bünyesinde en az ikinci seviye acil servis ve ikinci basamak yoğun bakım ünitesi bulunması gerekir.Bünyesinde Eğitim Planlama ve Koordinasyon Kurulu oluşturulabilmesi gerekir. üçüncü basamak tedavi ve rehabilitasyon hizmetlerinin verildiği. 1.6.Grubu Genel Hastaneler: A-1 ve A-2 Grubu hastaneler dışında kalan. Hastane Rollerinin Kurum Bazlı Belirlenmesi ve Gruplandırılması A-1 Genel Hastaneler: Bakanlığımızca ilgili mevzuata göre en az beş branşta eğitim yetkisi verilmiş ve buna göre eğitim kadroları tamamlanmış. 1.

4. Tebliğ doğrultusunda. Bünyesinde. hasta yatağı sayısı 25 yatağın altında olan entegre ilçe hastaneleridir. Acil servislerde hasta triyajı ve renk kodu sistemini uygulamaya koyduk. Teşhis ve tedavi hizmetleri ile birlikte birinci basamakta sunulan sağlık hizmetlerinin de aynı yapı içinde sunulduğu sağlık tesisleridir. Tebliğde acil servislerin asgari personel ve hizmet kriterlerini. Acil sağlık hizmetlerinin birinci seviye acil servis yapılanması içerisinde sunulabilmesi. 7. belirleyerek yeniden yapılanma sürecini başlattık. Haziran 2011 itibariyle Sağlık Bakanlığı. Mevcut uzmanlık dallarında uzman düzeyinde poliklinik muayene hizmetleri verilebilmesi ve yatırılan hastaların uzman düzeyinde takip ve tedavisinin sağlanabilmesi. ameliyathane. 158 . acil poliklinik ve üniteleri kapsamaktadır. Acil Servislerde Seviyelendirme ve Tescil “Yataklı Sağlık Tesislerinde Acil Servis Hizmetlerinin Uygulama Usul ve Esasları Hakkında Tebliğ”i 16 Ekim 2009 tarihli ve 27378 sayılı Resmi Gazete’de yayımlayarak yürürlüğe koyduk. monitörlü gözlem odası bulunması. D. Türkiye genelindeki tüm acil servisleri seviyelendirme ve standartlara uygunlukları yönünden tescil işlemlerine başladık. 1. Tebliğ kamu ve özel sektöre ait yataklı sağlık tesisleri bünyesinde hizmet veren tüm acil servis. Bünyesinde en az birinci basamak yoğun bakım ünitesi ve birinci seviye acil servis bulunması gerekir. 3. Bünyesinde.2. malzeme ve tıbbi teknolojik donanıma ait asgari standartlarını. dört ana branşta uzman tabibin hizmet vermesi ve ilave olarak diğer branşlardan en az ikisinden uzman tabip bulunması.Grubu Hastaneler: E grubu hastaneler. diş polikliniği. 3. özel ve üniversitelere ait yataklı sağlık tesislerinin %87’sini tescil ettik. her branş için en az bir uzman tabip planlanmasının yapılmış 2. 112 Acil Sağlık Hizmetleri ile hastane acilleri arasında etkin bir koordinasyon sağladık. olması ve aile hekimi dahil olmak üzere birden fazla uzman tabibin mevcut olması. ameliyat sonrası bakım odası. Dört ana branşta. 5. E. doğumhane. Diyaliz biriminin ihtiyaca göre yapılandırılabilmesi gerekir. fiziki şartlarını ve ulaşım şartlarını.Grubu Genel Hastaneler: Aşağıdaki kriterlere uygun olarak güçlendirilmiş ve sağlık bölge planlaması kapsamında güçlendirilmiş ilçelerle irtibatlandırılmış ilçelerde faaliyet gösteren en az 25 hasta yatağı bulunan genel hastanelerdir. Acil servislerde 24 saat kesintisiz uzman düzeyinde hizmet verilmesi için acil nöbet hizmetlerine ilişkin düzenlemeler yaptık.

Bu konuda gelişmiş ülkelerde son 50 yıldır ciddi çalışmalar yapılmasına rağmen. Çalışmalarımızı bu Yönetmelik temelinde yürütmekteyiz. 9. ziyaretçiler.2005 tarihli ve 25903 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmesiyle yıllardır ihtiyaç duyulan yasal desteği sağlamış olduk. 2011 yılı sonuna kadar tescil işlemlerini bitirmeyi hedefliyoruz. Yanık Tedavisinde Yeni Yapılanma Yanık hastalarının enfeksiyon ve diğer ikincil sorunlara açık olması. Yataklı tedavi kurumlarında sağlık hizmeti ilişkili enfeksiyonların önlenmesi ve kontrolü alanında çalışmaları yürüten enfeksiyon kontrol komitelerinin görev yetki ve sorumluluklarına ilişkin usul ve esasları düzenlemek amacıyla hazırladığımız “Yataklı Tedavi Kurumları Enfeksiyon Kontrol Yönetmeliği”nin 11. Hastane Enfeksiyonlarının Önlenmesi Grafik 34 Tıp alanındaki gelişmelere rağmen hastane enfeksiyonları tüm dünyada önemli bir sağlık sorunudur. 8. Sağlıkta Dönüşüm Programı’ nın başlangıç döneminde bakanlığımız hastanelerinde sadece 35 yanık yatağı mevcuttu. 159 . Türkiye’ de bir ilk olarak 2009 yılında İstanbul’ da Bakanlığımıza ait Kartal Yanık Tedavi Hastanesi’ni faaliyete geçirdik. Hastaların hastanede yatış süresini uzatıp ülke ekonomisine de mâli yük getiren hastane enfeksiyonlarının sıklığını önlemler alarak azaltmak mümkündür.08. Sağlık Bakanlığı bünyesinde bu alandaki çalışmalara Eylül 2004’te başladık. bu hastalara özel bir ilgi ve bakım gösterilmesini gerekli kılmaktadır. Yanık yatağı sayısı 2002 yılına göre Sağlık Bakanlığı’na bağlı hastanelerde dokuz kat artmış durumdadır. Hastane enfeksiyonları ülkemiz için de önemli bir sorundur. Hastane Enfeksiyonları Bilimsel Danışma Kurulu görüşleri doğrultusunda yürütmekteyiz. Çalışmalarımızı.Mevcut koşullarda giderilebilecek eksikleri bulunan tesisler ile fiziki koşullarının yeniden yapılandırılması için süre isteyen tesislerin tescil süreci devam etmektedir. Ciddi seyrederek ölümlere sebep olabilen hastane enfeksiyonları başta hasta güvenliği olmak üzere sağlık personeli. Bakanlığımız öncülüğünde değişik tıp fakültesi ve eğitim araştırma hastanelerinden alanında uzman kişilerden oluşan. 2010 yılı sonu itibariyle yanık yatağı sayısını 320’si Bakanlığımıza bağlı hastanelerde olmak üzere toplamda 476’ya yükselttik. ülkemizde ilgili uzmanlık alanlarının çalışmaları dışında konuyla ilgili çalışmalar ve idari destek çok yetersizdi. sağlık dışı personel ve halk sağlığı için bir tehdittir.

Bakanlığımızın Dünya Sağlık Örgütü ile birlikte yürüttüğü ‘Türkiye Sağlık Sistemi Performans Değerlendirmesi’ çalışmaları kapsamında veri kalitesine göre seçilen 42 göstergeden biri cerrahi alan enfeksiyon hızları olmuştur. 160 . Elde ettiğimiz veri kalitesi Amerika Birleşik Devletleri verileri ile karşılaştırılabilir düzeydedir. Kaliteli sağlık hizmeti sunumunun geliştirilmesinde önemli araçlardan biri hizmet sunumunun gerektirdiği özelliklere uygun insan gücü yetiştirmektir. Ayrıca hastanelerimizdeki mevcut ve yeni açılacak Parenteral Nütrisyon ünitelerini standardize ederek hastane enfeksiyonlarının azaltılmasına yardımcı olmak ve kurumun hizmet kalitesini arttırmak amacıyla “Total Parenteral Nütrisyon için Güvenli Uygulamalar Rehberi”ni yayımladık. Bugün Avrupa Birliği ülkeleri içerisinde en gelişmiş sürveyans sistemine sahibiz. Bu şekilde Bilimsel Danışma Kurulunun desteğiyle “Hastane Enfeksiyonları Sürveyans Standartları”nı belirledik ve tüm hastanelere duyurduk. 2007 yılından bu yana verdiğimiz enfeksiyon kontrol eğitimleri sayesinde 2010 yılı sonu itibariyle 421 enfeksiyon kontrol hekimine ve 1. İlgili Yönetmelik gereği tüm yataklı tedavi kurumları bin yatak için (tercihen ulusal/uluslararası sertifikaya sahip) bir enfeksiyon hastalıkları ve klinik mikrobiyoloji uzmanını enfeksiyon kontrol hekimi. Bilimsel Danışma Kurulu çalışmaları ile“Hastanelerde Havalandırma ve Kontrolü Kılavuzu”nu hazırladık. Hastane enfeksiyonu verilerinin tek merkezde toplanıp analiz edilmesi. Hastaneler UHESA’ ya Bakanlığımız tarafından verilen şifrelerle erişerek hastane enfeksiyonu sürveyans verilerini girmekte. İlgili Yönetmeliğe göre hastane yönetimleri her yılın en geç Şubat ayının sonuna kadar hastane enfeksiyon hızları ve sürveyans sonuçlarını içeren yıllık faaliyet raporlarını Bakanlığa bildirmekle yükümlüdür. Bakanlığımız bünyesinde geliştirip Ağustos 2007 tarihinde ulusal kullanıma açtığımız web tabanlı Ulusal Hastane Enfeksiyonları Sürveyans Ağı (UHESA) ile uluslararası standartlarda güncel hastane enfeksiyonu verilerini toplayıp analiz etmekteyiz. dirençli mikroorganizma sıklıklarına erişmekteyiz.Bugün tüm yataklı tedavi kurumlarımızda enfeksiyon kontrol komiteleri Yönetmeliğe uygun olarak faaliyetlerini sürdürmektedir. Bugün UHESA üzerinden gün hastaneleri haricinde 1045 yataklı tedavi kurumunun hastane enfeksiyonu hızlarına. her iki yüz elli yatak için Bakanlıkça sertifikalandırılmış enfeksiyon kontrol hemşireliği sertifikasına sahip bir hemşiresini enfeksiyon kontrol hemşiresi olarak görevlendirmekle yükümlüdür. hastane enfeksiyonlarının kontrolüne ve önlenmesine yönelik politikaların geliştirilmesi amacıyla Bakanlığımız “Ulusal Hastane Enfeksiyonları Sürveyans Sistemi”ni geliştirmiştir. Sağlık Bakanlığı’na bağlı yataklı tedavi kurumlarının UHESA’ ya katılımını Mayıs 2008’de zorunlu hale getirdik. Son beş yılda katettiğimiz yol gelişmiş ülkelerin yaklaşık elli yılda geldiği noktadır. kendi hastane enfeksiyonu bilgilerine ulaşabilmektedir. Hastane enfeksiyonları alanında yürüttüğümüz ciddi çalışmalar sonucunda 2006 yılından bu yana ulusal verilere ulaşıp ulusal politikalar geliştirebiliyoruz.053 enfeksiyon kontrol hemşiresine ulusal sertifika verdik. analizlerin değerlendirilerek geri bildirimlerin yapılması.

makine ve teçhizat kullanımının etkin ve verimli uygulanması) suretiyle. 2011 yılı içerisinde bu hizmeti bütün ülkeye ulaştırmış olacağız. ve hastanelerde gereksiz beklemelerin sonlandırılması. Evde Sağlık Bakımı Hizmetleri Evde sağlık hizmetleri uygulaması kapsamında yatağa bağımlı hastalarımızın yaşadıkları ev ortamlarında kaliteli. ulaşılabilir ve güvenli sağlık hizmeti almasını sağlıyoruz. verim ve kalitesinin artırılması. vatandaşların Sağlık Bakanlığı Hastaneleri ile Ağız ve Diş Sağlığı Merkezleri için 182 Çağrı Merkezini arayarak gerçek zamanlı operatörlerden istedikleri hastane ve hekim için randevu aldıkları bir uygulamadır. etkin. Kurumsal Yapılanma 161 . sağlık hizmetleri sunumunun. Aynı zamanda hastane yataklarının gereksiz yere kullanımının önüne geçerek sağlık hizmetlerine ait maliyetleri azaltıyoruz.10. MHRS’ nin hedefleri şunlardır: •• Hastanelerde daha iyi bir kaynak planlanması (iş gücü ve teçhizat kullanımının etkin ve verimli planlanması) yapılarak vatandaş/hasta memnuniyetinin artırılması. sağlık politikaları geliştirilmesine yardımcı olunması. •• Hastanelerde kaynak kullanımının ve dağıtımının ölçülmesi (iş gücü. •• MHRS verileriyle. Merkezi Hastane Randevu Sistemi (MHRS) MHRS. • 2010 yılı sonu itibariyle 9 ilde 89 hastanemizde günde ortalama 7 bin vatandaşımız randevu alarak muayene oluyor. 11.

Evde Sağlık Hizmeti Birimlerince Verilen Hizmetler: •• Muayene ve Konsültasyon Hizmeti. 162 . Bu sebeple Ulusal Kalp Sağlığı Politikası doğrultusunda ulusal plan oluşturulması çalışmalarını sürdürmekteyiz. Eğitim ve Destek Hizmetleri. •• Hemşirelik Hizmetleri. kardiyoloji ve KVC hizmetlerinin geliştirilmesini ve nitelikli hizmet verilmesini hedefliyoruz. •• Sağlık Kurulu Raporu ile Alınması Gereken İlaçların Reçete Edilmesi. 12. Kardiyovasküler Cerrahi (KVC) Merkezleri Planlaması 2023 yılında nüfusumuzun %13 artacağı tahmin edilmektedir. •• Rehabilitasyon. Bu kapsamda. kalp-damar hastalarının sayısının artacağı öngörülmektedir. •• Laboratuar Hizmetleri. Koroner kalp hastalığı için risk grubu olarak kabul edilen 40 yaş ve üstü nüfusun artış oranının ise yaşlanan nüfusumuz nedeniyle % 40 olacağı tahmin edilmektedir. •• Evde Sağlık Hizmetleri Kapsamındaki Hastalara İhtiyaç Duydukları Ağız ve Diş Sağlığı Hizmetleri. •• Sağlık Kurulu Raporlarının oluşturulması .Süresi Dolan Raporların yenilenmesi. Bu dinamiklere göre. •• Tıbbi Cihaz ve Malzemelerin Temini ve Zimmet Karşılığı Hastaların Kullanımına Tahsis Edilmesi.

Tüm Türkiye’de bölgesel yapılanma. 26 ilde kardiyoloji ve kalp damar cerrahisi merkezi kurmayı planladık. Kan bağışının öneminin vurgulanması ve vatandaşlarımızda kan bağışı duyarlılığının arttırılması için. belirlediğimiz yedi koordinatör hastanenin desteği ile başlattık. 13. Son derece değerli olan kan ürünlerinin kullanılmama dolayısıyla boşa gitmesini de önledik. Hastalarımız artık kendi yaşadıkları yere en yakın merkezde KVC gibi son derece ileri teknoloji ve ekip gerektiren hizmetleri alabilir hale gelmişlerdir. 15 Bölge Kan Merkezi ve 56 Kan Bağış Merkezi oluşturarak güvenli kan teminini hastanelerimiz bünyesinde açılmış olan Transfüzyon Merkezleri aracılığıyla karşılamaktadır.337 ünite olan kan bağışını Kızılay’la birlikte yaptığımız çalışmalar. Bu yapılanma içinde acil durumlar dışındaki kanın toplanması ve dağıtılması görevini Bakanlığımız Kızılay’a vermiştir. Kan hizmet birimlerinin denetimi ve Kan ve Kan Ürünleri Kanununun uygulanabilirliği açısından. Kan Hizmetleri 2007 yılında yaptığımız 5624 sayılı Kan ve Kan Ürünleri Kanunu ile Türkiye’de kan hizmet birimleri ile ilgili yapılanmayı başlattık. KVC Merkezlerinde en az 6 kalp damar cerrahisi uzman doktoru görev yapmakta. Bunun yanında hasta yoğunluğu çok yüksek olan 84 hastanemizde kan merkezleri oluşturduk. kalp krizi geçiren hastaya en erken dönemde tanı koymak ve 90 dakika içinde kardiyolog veya dâhiliye uzmanı ile buluşturmayı hedefliyoruz. Çalışmalarımızı. 2010 yılı sonu itibariyle 21 ilimizde kurduğumuz 40 merkezde kardiyovasküler cerrahi hizmeti vermekteyiz. ülke çapında tüm il sağlık müdürlüklerinden ve kan bankacılığı yapmış hekimlerden oluşan 213 kişilik sağlık çalışanına Denetçi Eğitimi verdik.015. Söz konusu 26 ilde çalışan ilgili personeli eğitime aldık ve eğitimlerimizi büyük ölçüde tamamladık. Kalp hastalıklarına bağlı ölümleri en az indirmek için. Basamak) ve 10 yataklı servis bulunmaktadır.000 üniteye çıkardık. Yakaladığımız bu başarıyı devam ettirmeyi ve 2011 yılı sonuna kadar 1 milyon 350 bin ünite kan bağışına ulaşmayı hedefliyoruz. Yapılan çalışma. Bu sayede. ülkemizde ilk defa vatandaşlarımızın acil durumlarda kan ya da kan ürünü bulabilmek için kapı kapı dolaşmalarının önüne büyük ölçüde geçtik. sivil toplum örgütleriyle birlikte kampanyalar düzenledik.Bölgesel sağlık planlaması kapsamında. Bakanlığımızın da desteğiyle Kızılay tarafından sürdürülmektedir. Buralarda da hastalarımızın ihtiyacı olan kan ve kan ürünlerinin teminini sağlamaktayız. eğitim ve bilgilendirmelerle 2010 yılında 1. eğitim ve bilgilendirmeler sayesinde 2002 yılında 326. olmak üzere 5 yataklı yoğun bakım (3. Kızılay. 163 .

akciğer. Bazı kronik karaciğer ve kalp rahatsızlıklarında ise durum üzücü olup. karaciğer. Ankara. yerine koyma tedavileri içinde en yararlısı ve bazı organlar için tek tedavi biçimidir. Daha önceden Organ Nakli Ulusal Koordinasyon Merkezi (UKM) tarafından bu kayıtlar esas alınarak sadece böbrek nakli bekleyen hasta işlemleri ve kadavra donör dağıtım işlemleri gerçekleştirilmekte idi. Organ naklinde bekleme süresini kısaltmak için en etkin yollardan biri beyin ölümü bildirimlerinin ve kadavra organ bağışı sayısının artırılmasıdır. Bakanlığımız Ulusal Organ Nakli Bekleme Listesi Programına kaydedilmektedir. 16 hastanede ise KalpAkciğer Nakli Merkezini ruhsatlandırarak hizmete açtık. Organ Nakli Hizmetleri Ülke genelinde böbrek nakli yapılan tüm merkezlerde nakil olmak isteyen kişilerin bilgileri.14. kalp. Bu durum organ ve doku nakli hizmetlerinin sunumunda organ bağışının ve kadavra organ temininin arttırılmasının önemini ortaya koymaktadır. diyaliz gibi yardımcı tedavileri olmadığı için hastalar organ bulamadıkları takdirde hayatlarını kısa sürede kaybetmektedir. Diyarbakır. 164 . İzmir. bölge koordinasyon merkezleri (BKM) ve UKM takip etmektedir. 34 hastanede Karaciğer Nakli Merkezi. pankreas ve ince barsak) Grafik 35 organ nakilleri ile organ bekleyen hasta bilgilerini içeren yeni Ulusal Organ Nakli Bilgi Sistemi oluşturduk. Ülke genelinde canlı ve kadavradan gerçekleşen tüm (böbrek. Bu sistemi öncelikle organ nakil merkezleri. 59 hastanede Böbrek Nakli Merkezi. Antalya. Kadavradan temin edilen organların nakledileceği hastalara ulaştırılmasında Bakanlığımızın ambulans uçaklarını da kullanmaktayız. Adana. Samsun. Organ nakli. Erzurum ve Bursa illerinde olmak üzere 9 Bölge Koordinasyon Merkezi bağlı oldukları Ulusal Organ ve Doku Nakli Koordinasyon Merkezi ile kadavradan organ dağıtımında bağlantılı olarak çalışmaktadır. İstanbul.

Ülke nüfusumuza oranla yılda yaklaşık 4 bin olması gereken kemik iliği nakli sayısı uygun verici bulunamadığından. yılda yaklaşık 800-900 kişiyle sınırlı kalmaktadır. 165 .15. Türkiye’deki kemik iliği verici sayısının 40 binin altında olması sebebiyle uygun iliğin bulunabilmesi için yurt dışı taramaları gereklidir. Yurt dışı verici taramalarında bulunan uygun iliğin Sosyal Güvenlik Kurumunca bedeli ödenerek temini ihtiyaç sahiplerinin işini kolaylaştırdı. Böylece tüm Türkiye genelinde Doku Tipleme Laboratuarı sayısını 32’ye yükselttik. Ankara Üniversitesi’nde izin verdiğimiz bir çalışma ile spinal kord yaralanmalarında kök hücre nakli deneysel tedavisi 10 hasta üzerinde gerçekleştirildi. Haziran 2011 itibariyle 14 pediatrik. Kemik iliği nakillerinde vericilerin çoğu akraba dışı kişilerdir ve iliklerin çoğu yurt dışından temin edilebilmektedir. göz bankalarının sayısını 16’ya çıkarttık. Kök hücre konusunda Graft Versus Host Disease (GVHD) vakalarında mezenkimal uygulamalara bilimsel kriterler doğrultusunda izin vererek bu alanda dünyanın önde gelen ülkeleri arasında yer aldık. Ve her göz bankasına doku kaynağı merkezi bağlanması planını hayata geçirerek kadavradan elde edilen kornea dokusu sayısını artırdık. Her bölgede aktif nakil merkezi olması ve hizmet sunumunun iyileştirilmesi amacıyla yeni merkezlere ruhsat ve faaliyet izni vererek nakil merkezlerinin sayısını artırdık. Organ ve Kemik İliği Nakli hizmetlerinde büyük öneme haiz Doku Tipleme Laboratuarları sayısının artırılması ve her bölgede hızlı doku tipleme yapılabilmesi amacıyla yeni ruhsatlandırmalar yaptık. 31 erişkin olmak üzere toplam 45 nakil merkezimiz mevcuttur. Yılda 3 binden fazla kişi nakil için sıra beklemektedir. Kornea bekleyen hasta sayılarımızın azaltılması ve kadavra donörlerden elde edilen kornea sayısının arttırılması amacıyla yaptığımız çalışmalar doğrultusunda. Doku ve Hücre Nakli Hizmetleri Ülke genelinde organ ve doku nakli hizmetleri alanında çalışan kurum ve kuruluşlar için gerekli doku teminini sağlamak amacıyla Kemik Bankasının (Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi) Kas-İskelet Sistemine yönelik Doku Bankasının (Ankara Üniversitesi) açılmasını sağladık.

üniversite. yurt dışındaki bankalardan en kısa sürede hematopoetik kök hücre temini için koordinasyonun sağlanması. •• 2013’e kadar toplam 50.500 ve üzerinde nakil yapılması. vakıf ve özel doğum hastanelerinden kordon kanı bağışı). •• Ulusal Akraba Dışı Kordon Kanı Bankası ve kordon kanı toplama merkezlerinin kurulması (Bakanlığımız.000 kordon kanı bağışının kazanılması. TÜRKÖK Projesi ile: •• Hematopoetik kök hücre nakli ile ilgili merkezlerin koordinasyonunun bir çatı altında toplanması. çeşitli HLA tiplemesine sahip 250. •• 2013’e kadar Türkiye’nin coğrafi olarak birçok bölgesinden. •• Merkezlerin sayı ve kapasitesinin artırılmasına yönelik çalışmaların yapılması. •• Merkezlerden düzenli veri akışının sağlanması. •• Hedeflenen gönüllü verici sayısına ulaşabilmek için ilk aşamada 29 sağlık bölgesinde “Bölge Koordinasyon Merkezi”nin kurulması.Türkiye Kök Hücre Koordinasyon Merkezi (TÜRKÖK) Son yıllarda giderek önem kazanan kök hücre ve kök hücre tedavileri konusunda karmaşayı engellemek için 16.2008 tarih ve 22739 sayılı Makam Oluru ile Türkiye Kök Hücre Koordinasyon Merkezi’ni (TÜRKÖK) kurarak faaliyete geçirdik. hematopoetik kök hücre temini için koordinasyonun sağlanması. •• Her bölgede. •• Ulusal Kemik İliği Bankasının kurulması ile hematopoetik kök hücre nakli yapılacak hastalar için imkanların artırılması. 166 . •• Avrupa Birliği standartlarının yakalanması ve idari kapasitenin güçlendirilmesi •• Yurt içinde çeşitli HLA tiplemesine sahip gönüllü vericilerden ve Ulusal Akraba Dışı Kordon Kanı Bankasına bağışlanan kordon kanlarından yapılacak tarama ile nakil bekleyen hastalara. •• Merkezlerin kalite kontrol ve standartların belirlenmesine yönelik çalışmaların yapılması.06. •• Yurt içinde gönüllü verici bulunamayan nakil bekleyen hastalara. •• Toplanan verilerin analizi ve merkezlerin eksiklerinin tespitinin yapılması. •• Yılda 2. Bölge Koordinatörlerinin tespitleri doğrultusunda ihtiyaç duyulan sayıda “Gönüllü Verici Merkezi”nin kurulması.000 kayıtlı gönüllü vericinin kazanılması.

işletme maliyetlerini ek bir ödenek almadan karşılayabilecek duruma gelmesi. •• 2013’e kadar kuruluş maliyetlerini karşılayıp. •• Hematopoetik kök hücre nakli ile ilgili merkezlerin Avrupa Kemik İliği Donör Bilgi Sistemi (EMDIS).•• Yurt içi ve yurtdışı merkezler arası koordinasyonun sağlanması ile nakil gereken hastaların en kısa sürede ve en yüksek nitelikte tedavi olma şansının artırılarak nakil için bekleyen hasta sayısının ve ölümlerin azaltılması. •• Gelirleri ile yurt içi ve yurt dışı bilimsel projelere sponsor olması. 167 . teknik destek vermesi. entegrasyon ve koordinasyonun sağlanması. Dünya Kemik İliği Birliği (WMDA). Dünya Kemik İliği Donörleri (BMDW). Avrupa Kan ve Kemik İliği Transplantasyonu Grubu (EBMT) gibi uluslararası kuruluşlarla akreditasyon sürecinin başlatılması. •• Tüm merkezlerde çalışan personellerin eğitim ve sertifikasyonlarının tamamlanması.

168 . Replantasyon Uygulamaları Uzuv ya da uzuvların bir parçasının kazalar ve benzeri sebepler sonucu kopması durumunda kopan kısımlarının erkenden yerine dikilebilmesi için zaman ile yarışılmakta ve işlemin gerçekleştirilmesi saatlerce sürebilmektedir. Replantasyon uygulamalarının tedavi ve rehabilitasyon açısından yetersiz ve yetkilendirilmemiş merkezlerde yapılmasının uzuv kayıpları gibi olumsuz sonuçları olmaktadır. Bu uygulamayı 2011 yılı sonuna kadar aşamalı olarak ülke geneline yaygınlaştıracağız. Bu algoritmanın uygulanmasından ve aksaksız olarak yürütülmesinden 112 Acil Komuta Merkezi’ni yetkili ve sorumlu kıldık. acil komplike el yaralanmaları ve ampütasyon vakaları için bir yönlendirme algoritması geliştirdik ve ilk aşamada İstanbul ilinde uygulamaya koyduk.16. Komplike el yaralanmaları ile birlikte yapılan mikro cerrahi uygulaması sayısı 1. replantasyon yapabilen kamu ve özel sektöre ait merkezlerin listesini çıkarttık. vakayı doğru merkeze yönlendirmede sağlık kurumları arasındaki koordinasyonsuzluk ve organizasyonda yaşanan aksaklıklardan kaynaklanmaktadır. 112 ambulanslarıyla sevk edilen hastalar ise uygun merkezin bulunmasında yaşanan sıkıntılardan dolayı vakit kaybı yaşamakta idiler. Replantasyon uygulamalarındaki sorun. Replantasyon uygulamalarının ülke genelinde yaygın ve etkin bir şekilde yürütülebilmesi için bölge merkezli planlamalar yaptık. Ortaya çıkan zaman kaybı hastanın ameliyata alınmasında gecikmelere ve bu koordinasyon eksikliği hastanın sakat kalması sonucuna varan geri dönülmez kayıplara neden olmakta idi.500 civarında olmaktadır. üniversiteler ve özel sektöre ait hastanelerde komplike el yaralanmaları ve ampütasyon vakalarını tedavi edebilecek kapasite oluşturduk. Bu gün ülkemizde yıllık ortalama 750 civarında replantasyon yapılmaktadır. Bu konuda aktif çalışan uzman tabip sayısı 75 civarındadır. Yaptığımız çalışmalar sonucunda. Bu merkezlere yönelik. Plastik cerrahi ve ortopedi uzmanlarına el cerrahisi alanında yan dal uzmanlığı verilmesi ile ilgili çalışmalar tamamlandığında bu sayının 300’e çıkarılmasını planlıyoruz. Eskiden komplike el yaralanması veya amputasyon nedeniyle kendi imkanları ile hastaneye başvuran hastalar bilgilendirilmemeleri ve stabil hale getirilmeden sevk edilmeleri sebebiyle hastane hastane dolaşmakta. Bu gün 22 il merkezinde Sağlık Bakanlığı.

UYGULAMA 3.D. İlaç ve Eczacılık .

170 .

Bu sayede ilaç fiyatlarında önemli derecede ucuzlamalar elde ettik. sepetin dışında kalan bazı ilaçların firmaları.1. “Tek Geri Ödeme Sistemi” imkânı sağladık. bine yakın üründe %1 ilâ %80 arasında değişen fiyat düşüşleri gerçekleştirdik. Kamu Maliyesinin yükünü hafifletmek üzere Maliye Bakanlığının başkanlığında Geri Ödeme Komisyonu oluşturarak. Hükümet olarak aldığımız tüm bu kararlar sonucunda gerçekleşen bütün kazanımları vatandaşımızın sağlığı için yatırıma dönüştürdük. Bu uygulama ile birlikte. ürünün fiyatı mevcut fiyatın %66’ sını geçemez (hem orijinal hem de jenerik ürün için)” kuralını getirdik. Gerçekleştirdiğimiz 2004 tarihli “Beşeri Tıbbî Ürünlerin Fiyatlandırılmasına Dair Karar” ile. ilaç ve eczacılık hizmetleri ile ilgili norm ve standart belirlemek ve bu doğrultuda denetimleri yapmak. ilgili diğer kurum ve kuruluşlar ile işbirliği yaparak ilaçların akılcı kullanımını teşvik etmek yetki ve sorumluluğundadır. Geri ödeme kurumlarımızın ortak kararı ile reçetelenen ilaçlar için en ucuz eşdeğer ilâcın % 15 fazlasına kadar olan ürünlerin karşılığının ödenmesi kuralı getirdik. Fiyatları Avrupa’da mevcut en düşük düzeylere çektik. Sonuçta kamu maliyesi için önemli tasarruf sağladık. eski dönem ilaç fiyatlandırmaları ve fiyat artışlarının delile dayalı bir temele oturmaması gelmektedir.2010 yılları arasında 200 defadan fazla fiyat düşüşünü ülkemiz fiyatlarına yansıttık. Referans ülkelerdeki fiyat değişikliklerini üç aylık periyotlarla takip etmekte ve varsa fiyat düşüşlerinin ülkemizdeki fiyatlara yansıtılmasını sağlamaktayız. tüm tarafların üzerinde mutabakat sağlayacakları bir yöntem geliştirilmesine olan ihtiyaç programda açık şekilde vurgulanmıştır. 171 . Sağlık Bakanlığı kamu adına. İlaç Fiyat Politikalarında Yeni Dönem Sağlıkta Dönüşüm Programın oluşturulurken ilaçla ilgili tespitlerin başında. İlâçta %18 olan KDV oranını %8’e düşürerek ilâç fiyatlarında önemli bir düşüş daha sağladık. Sosyal Güvenlik Kurumu’nun ilaç alımlarında sağladığı iskontolar da kamunun ilaç için yaptığı ödemeleri azalttı. fiyat indirimini mümkün hale getirdik. Buna ilave olarak “referans fiyat takibi” ile süreçte. İlaç fiyatlandırmasıyla ilgili olarak. ülkemizde bugüne kadar var olan kargaşa ve olumsuzlukları ortadan kaldırdık ve ilaç fiyatlandırmasına kamu yararı ve şeffaflık getirdik. “Orijinal bir ürünün jeneriği piyasaya çıktığında. 2009 yılında Beşeri İlaçların Fiyatlandırılması Hakkında Kararname’de oldukça radikal bir değişiklik daha yaparak. Bu yöntemle 2004 . kamunun ödeme kapsamına girebilmek için fiyatlarını gönüllü olarak ayrıca düşürmüşlerdir.

172 . ilaca düşük fiyatla ve kolayca ulaşılabilmesi yönünde atılan kararlı adımların sonuçlarını vatandaşımız yakından görmekte. sağlık sisteminde geçmişte vatandaşlara uygulanan ayrımcılığı ortadan kaldırdık. başta SSK ve Yeşil Kart’lılar olmak üzere vatandaşlarımızın ilaca erişiminin önündeki engelleri cesaretle kaldırdık. bizzat yaşamaktadır. Daha önce ilaçlarını sınırlı sayıdaki hastanelerden almak zorunda kalan. İlaçta sağlanan bu tasarrufu yukarıda zikredildiği gibi vatandaşımızın ilaca erişimini kolaylaştırmada kullandık. Sağlıkta Dönüşüm sürecinde. İlaç Tüketimi Grafik 36 2010 yılında tüketilen ilaç kutu sayısı 1 milyar 570 milyon kutu olmuş ve 2002 yılına göre % 125 artmıştır. Bütün bu uygulamalarla. Aynı dönemde kamunun ilaç harcaması ise 2010 yılı fiyatlarıyla 12 milyar 720 milyon TL’ den 15 milyar 400 milyon TL’ ye çıkmış ve sadece % 21 artmıştır. Yeşil Kart mevzuatında yaptığımız değişikliklerle Yeşil Kart sahibi hastaların ayaktan tedavilerini kapsam dahiline aldık ve yine bu vatandaşlarımızın da serbest eczanelerden ilaçlarını almalarını sağladık.2. bir kısmı da bu yüzden ilacını SSK’dan alamayan ve bedelini cebinden ödemek zorunda kalan SSK’lı vatandaşlarımızın diğer vatandaşlarımız gibi serbest eczanelerden ilaç alabilmelerini sağladık. 3. Eczanelerin Herkese Açılması İlaç fiyatlarında sağlanan avantajları doğrudan vatandaşımıza yansıtarak.

ilaçlara uygulanmış halidir. Ürünlerin tekilleştirilmesini (serialization) sağlayan karekod ile ürünlerin işaretlenmesi (track) sağlanırken. literatürde “Track & Trace (İşaretle ve Takip et)” olarak tanımlanan yapının. İlaç Takip Sistemi öncelikle ilaç kalitesinde meydana gelebilecek sorunlara yerinde tespit ve hızlı müdahale amacına katkıda bulunabilmek için tasarlanmıştır. ürünün geçtiği her noktadan merkezi veritabanına yapılacak bildirimler ile de takibi (trace) sağlanmaktadır. İlaçların kaliteli ve güvenilir üretimi. kutu bazında bir takip numarası ile kayıt altına alınmakta ve üretimden itibaren tüketilinceye kadar her aşamada takibi sağlanmaktadır. sonradan oluşabilecek ve toplum sağlığını tehdit edecek durumlarda hangi ilacın nerede bulunduğu noktasal olarak bilinecek ve kolayca toplanması sağlanmaktadır. İlaç Takip Sistemi (İTS) Kısa adı İTS olan “İlaç Takip Sistemi” Türkiye’de ilaçların her bir biriminin izlenmesi için kurulan bir altyapıyı tanımlar. 173 . Bu sayede küpür yolsuzluğu diye bilinen sahtecilik önlenmekte ve piyasada sahte ve kaçak ilaçların bulunması hemen hemen imkânsız hâle gelmektedir.4. İlaç Takip Sistemi. Geliştirilen sistem ile piyasada bulunan tüm ilaçlar. Ayrıca piyasaya sürülmüş olan ilaçlarda. dağıtımı depolanması ve tüketiciye ulaştırılması Bakanlığımızın görevleri arasındadır.

• Birden çok ilaç kullanılacaksa etkileşimlerini değerlendirmek. orta ve geniş vadeli olmak üzere planladık. Ürünler İTS sistemine bildirilerek satılmaya başlandı. “kişilerin klinik bulgularına ve bireysel özelliklerine göre uygun ilacı. • Tedavi başarısını değerlendirmek. 5. 174 . Ancak ne yazık ki Dünya Sağlık Örgütünün sıkça dile getirdiği gibi tüm ilaçların yaklaşık % 50’si uygunsuz şekilde reçetelenmekte. Akılcı ilaç kullanımı ilkelerinin ülke çapında yaygınlaştırılmasına yönelik olarak 2010 yılında Akılcı İlaç Kullanımı Şube Müdürlüğü’nü kurduk. yan etkileri ve hastanın uyumunu izlemek. sosyal ve ekonomik sebeplere bağlı olarak sürekli şekilde arttığı dikkate alındığında kaynak kullanımını etkin kılacak stratejiler gerekmektedir. Gerçek anlamda ilaç ancak doğru kullanılırsa etkilidir. Dünya Sağlık Örgütünün tanımlamasına göre akılcı ilaç kullanımı. Bu nedenle akılcı ilaç kullanımı konusunda halkın ve sağlık çalışanlarının bilinçlendirilmesi ve eğitilmesi son derece önemlidir. 1 Ocak 2010 tarihinden itibaren üretilmiş olan tüm ilaçların üzerinde karekod bulunması ve üretici/ ithalatçıları tarafından sisteme bildirilmesi mecburiyetiini getirdik. Ayrıca ilacın geçtiği noktalardan olan hastaneleri de takip kapsamına aldık ve hastanelere giren ürünleri de takip etmeye başladık. Maalesef birçok ülkede ilaç kullanımının izlenmesinde de ciddi sıkıntılar mevcuttur. en düşük fiyata ve kolayca sağlayabilmeleri”dir. Toplum çapında farkındalık oluşturmak ve hem sağlık çalışanlarının hem de halkın bu konuda bilgi sahibi olmasını sağlamak için uygulanacak yöntemleri. Sağlık harcamalarının demografik. 1 Temmuz 2010 tarihi ile de eczanelerde küpür kesme devrini kapattık. uygun yoldan ve tedavi san’atı ile sunmak ve yeterli süre kullanmak. Bu da doğru bilgiye erişmeyi güçleştirmektedir. Tüm geri ödeme kurumları ilaç ödemelerini sistem üzerinden kontrol ederek yapmaya başladı. satılmakta veya uygulanmaktadır. • Tasarlanan tedavinin gerçekleşebilirliğini ve mâliyetini dikkate almak. gereken dozunu. Akılcı İlaç Kullanımı Tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de yanlış ve gereksiz ilaç kullanımı tedavi maliyetleri ve halk sağlığını etkileyen ciddi bir sorun olarak devam etmektedir. • Uygun ilacı seçmek. Buradan akılcı ilaç kullanımının ilkelerini şu şekilde çıkarabiliriz: • Doğru teşhise dayanmak. Tüm hastaların yarısından fazlası da doğru şekilde ilaç alamamaktadır.Türkiye’de uygulamaya koyduğumuz İlaç Takip Sistemi Dünya’da ilk defa ortaya konulan “Merkezi Veritabanı”na bağlı bir sistem olarak literatürdeki yerini aldı. kısa. uygun süre ve dozajda.

kamu sağlığının olumlu yönde gelişmesi de temin edilecektir. Tanımda yer alan diğer hususlarda kat etmemiz gereken mesafeler bulunmaktadır. 8. Uygulanacak yöntemlerin geçerliliğinin tespitini sağlamak amacı ile periyodik ölçme ve değerlendirme yapılması. İlköğretim ders programında akılcı ilaç kullanımının yer alması. 175 . 3. Teşhis tedavi kılavuzlarının hazırlanması. 5.Yürütülecek projeler ile sağlık harcamalarında tasarruf sağlanırken. Bu konuda hızla yol almayı hedefliyoruz. Akılcı İlaç Kullanımında Stratejilerimiz: 1. Güncellenmiş Teşhis ve Tedavi Rehberlerinin e-rehbere dönüştürülmesi. 7. Türkiye İlaç Rehberi’ne web tabanlı erişimin sağlanması. Yapılacak tıbbî kongrelerde Akılcı İlaç Kullanımı prensiplerinin korunması ve bu konuda bir oturuma yer verilmesi. Şu an Türkliye’de. 4. DSÖ’nün akılcı ilaç kullanımı tarifinin ögelerinden olan ilaca “en düşük fiyata ve kolayca erişim” hedefini gerçekleştirmiş durumdayız. 6. Akılcı İlaç Kullanımını sağlayacak anlayışın oluşturulabilmesi için öncelikle bu alanda sorumlulukları olan kişilerin yeterince bilgi ve fikir sahibi olması gerekmektedir. Tıp fakülteleri ve eczacılık fakültelerinin müfredatlarında akılcı ilaç kullanımına yönelik bir programın yer alması. Toplum bilincinin artırılması ve farkındalığın oluşturulması. 2.

176 .

D. UYGULAMA 4. Sağlık Bilgi Sistemi .

178 .

• karar destek sistemleri ile desteklenmiş. • tüm bireylerin de kendi kişisel verilerine erişebildiği. Sağlık bilgi sistemleri. ilaç ve tıbbi malzeme kodlarını ve kurum kodlamaları gibi sistemleri belirledik. • tele tıp ve tele sağlık uygulamalarının pratikte kullanımını temel alan Ulusal Sağlık Bilgi Sistemini kurmaktır. • yüksek bant genişliği olan ve tüm ülkeyi kapsayan bir omurgada paylaşılabilen. doktorların veri bankasını.dünya ölçeğinde kullanılan standartlar olmasına dikkat ettik. • güvenlik ve mahremiyete riayet ederek. Bu süreçte toplanan ve oluşturulan tüm sağlık verilerinin Avrupa Birliğinde ve hatta – standart hale gelmişse . e-Sağlık vizyonumuz. Ülke çapında etkin hizmet verecek sağlık bilgi sistemlerinin hayata geçirilmesi için ulusal ve uluslar arası bilişim standartları. uluslar arası kabul edilmiş hastalık sınıflandırmalarını. erişim hakları ve yetkileri tanımlanmış kişi ve kurumlarca ulaşılabilen. Bunları sektörün kullanımına sunduk. teknolojik yatırımlardan çok daha önemlidir. Sağlıkta Dönüşüm Programının içerdiği e-sağlık vizyonu çerçevesinde sağlık hizmeti veren tüm kurumların standart tanımlarını. sınıflandırma ve terminolojilerinin belirlenmesi gerekmektedir. Hatta bu gereklilikler. kişilerin rızasını almak şartıyla. yalnızca teknolojik yatırımlarla gerçekleştirilecek çalışmalar değildir. • ulusal ve uluslar arası standartlarda ve yeterli kalitede oluşturulan sağlık verilerine. 179 . Bunun yanı sıra sağlık personelinin gündelik iş yapma kriterlerinin arasına bu sistemleri dâhil etmesinin sağlanması da gerekmektedir.e-Sağlık Dönüşümü (2003-2010) 2003 yılında sağlıkta dönüşüm programı ile birlikte e-sağlık alanında vizyon geliştirme ve alt yapı çalışmalarını başlattık. kodlama.

180 . Sağlık-Net Sağlık kurumlarında üretilen her türlü sağlık verisini. 2009’da devreye giren Sağlık-Net sayesinde hastanın doğumdan-ölüme tüm sağlık bilgilerini kapsayacak şekilde toplamaya başladık.1. elektronik hasta dosyalarına dönüştürerek yurdumuzun her yerinden hasta menfaatine olacak nispette erişilebilir hale getirecek ilk adımları attık. Sağlık hizmeti sunulan kurumların %85’ini sisteme entegre olmuş ve veri gönderebilir duruma getirdik. standartlara uygun şekilde toplayıp raporlar üreterek kişisel ve kamusal olarak maksimum fayda sağlamayı hedefleyen bilgi ve iletişim platformunu çalışır hale getirdik. Vatandaşların elektronik sağlık kayıtlarının sağlık kurumları arasında paylaşılabilirliğinin temelini de Sağlık-Net sayesinde atmış olduk. Elektronik hasta kayıtlarını tutmak için yaptığımız çalışmalar ve standart kodlama sistemlerini mecbur hale getirerek ülke genelinde dağınık duran hasta dosyalarını. Önceden sadece istatistiki ve matbu form olarak toplanan verileri. kişi bazında. doğrudan üretildikleri yerden.

AHBS uygulaması. Bakanlığımızın kurduğu veri merkezine göndermesini sağladık. her bir bireyin sağlığıyla ilgilenerek birincil sağlık hizmetini sunan bir Aile Hekiminin varlığı prensibi üzerine kurulmuştur. Bu sistem.2. Bu dosyalardan üretilen istatistikleri karar süreçlerinde kullanmak üzere yöneticilerimize sunduk. doğum yöntemi ve doğumuyla ilgili diğer bilgiler AHBS vasıtasıyla kaydedilir ve aile hekiminin gözetimi altındaki bilgi bankasına. bir bireyi doğumundan önce takibe alır ve sağlığıyla ilgili bilgileri düzenler. sağlık kayıtları da onunla birlikte büyür. Her vatandaşımızın Elektronik Sağlık Dosyasını oluşturduk. geliştirip ücretsiz olarak sunduğumuz Aile Hekimliği Bilgi Sistemi aracılığıyla ülke standartlarına uygun kodlamalarla. Bu bireyin anne karnındaki gelişimi. kişinin ömür boyu sağlık kaydının ilk bilgi parçaları olarak yer alır. Aile Hekimliği Bilgi Sistemi (AHBS) Aile Hekimlerimizin verdiği her bir hizmeti. Kişinin hayatı boyunca. 181 .

182 . Bilgi ve iletişim teknolojilerini hastanelerimizin her noktasına ulaştırarak hastane işleyişlerine ivme kazandırdık. 3. Sevk oranları 5. Gebe izlem başarı oranları 2. 1. Gezici (Mobil) hizmete tabi kişi sayısı gibi çok sayıda hizmetin ayrıntılı rapor ve değerlendirmesini yapılabilir hale geldik. Aşılama başarı oranları 4. Hastane Bilgi Sistemleri (HBS) Bakanlığımıza bağlı hastanelerde 2002 yılı sonunda %20’lerde seyreden bilgisayarlaşma oranını 2006 yılı sonunda % 100’e ulaştırdık. Zaman ve bilgi tasarrufu sağladık. Bebek izlem başarı oranları 3.Sistem sayesinde.

Merkezi etki alanı (Domain) sistemi kurarak tüm kullanıcıların bir merkezden yönetilmesini. Web Ortamında Sunulan Hizmetler Bakanlık birimlerimiz ve üst yönetimin güncel ihtiyaçları doğrultusunda ihtiyaç duydukları idari ve mali verileri. Vatandaşlarımıza Bakanlığımız faaliyetlerinin güncel olarak duyurulmasını sağladık. Bakanlık Merkez teşkilatı ve ek birimlerinde genel bilişim destek mekanizmalarını oluşturduk. hızlı ve güvenli bir şekilde kamu ve özel tüm kurumlardan. Merkez Teşkilatına Yönelik Bilişim Çalışmaları Merkez Teşkilatında 2002 yılı sonu itibariyle hizmet sunum sürecinde 500 civarında bilgisayar kullanılmakta iken bugün bu sayıyı 3500’ün üzerine çıkardık. Merkez teşkilatında çalışan personelin tamamına bilgisayar okuryazarlığı ve temel bilgisayar kullanımı becerisi kazandırdık. 2. 183 . 5. Kullanıcıların gelişen bilgi teknolojilerine adaptasyonunu sağlamak amacıyla merkez teşkilatı birimlerindeki tüm bilgisayarlara en son sürüm işletim sistemi ve ofis programlarını lisanslı olarak kurduk. kaynağından ve internet aracılığıyla toplayan 22 ayrı web uygulaması geliştirdik. yazıcı ve diğer aygıtların rahatlıkla ağ üzerinden paylaştırılmasını ve kullanılmasını sağladık. Topladığımız verileri kanuni yetki ve sorumluluklar çerçevesinde diğer kurumlarla çok hızlı ve etkin bir şekilde paylaşmaya açtık. Bu süreçte.4. Bakanlığımız resmi web sitesinin devamlılığını sağladık. 1.

6. Yeşil Kart Bilgi Sistemi (YKBS) Yeşil kart reçetelerinin serbest eczanelerden temin edilebilmesine imkân sunmak üzere 2004 yılında Yeşil Kart Bilgi Sistemini (YKBS) kurduk. 2004 ten bu yana 23.000 eczanemizin ve ödeme yapan sağlık müdürlüklerimizin sorunsuzca kullanmasını sağladık. Başbakanlık Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Genel Müdürlüğü(SYDGM) tarafından nüfusun en muhtaç kesimine dâhil olan ailelerin çocuklarının ve anne adaylarının temel sağlık hizmetlerine tam olarak erişimini hedef alan bir uygulama olan “Şartlı Nakit Transferi (ŞNT)” ile maddi yardımların adil ve hakkaniyetli bir şekilde yerine ulaştırılması amaçlanmıştır. Bu amaçla kurumlar arası koordinasyonu sağladık ve SYDGM ‘nün Yeşil Kart Bilgi Sistemimiz ile eşgüdüm içerisinde çalışmasını sağladık.

7. Organ Bilgi Sistemi (OBS) Organ nakli bekleyen hastalara adil, sağlıklı ve hızlı bir şekilde uygun organ temini amacıyla bu hastaların sağlık ve kimlik bilgilerinin yer aldığı bir bilgisayar programını kendi ekibimiz ve imkânlarımız ile 2006 yılında hazırladık. Bu tarihten itibaren kullanılan sistem ile kadavradan alınan böbrek ve karaciğer nakillerini başarı ile yürütmekteyiz. Kalp, akciğer, pankreas, kalp kapağı, kemik iliği, deri, ince bağırsak nakillerinin de takibini sağlayacak düzenlemeleri 2011 yılında faaliyete geçiriyoruz.

184

8. Özürlü Bilgi Bankası Türkiye’de yaşayan tüm özürlü vatandaşları tek elde kayıt altına alan ve veri tabanına kaydederek çeşitli raporlar sunan Özürlü Bilgi Bankasını kurduk. Özürlü Raporlarına Elektronik ortamda Türkiye’nin her yerinden kanunlarla verilen yetkiler çerçevesinde erişilebilmekte, özürlü vatandaşlarımız kendilerine sunulan her türlü haklara, hakkaniyetli ve hızlı bir biçimde erişebilmektedir. 9. Doküman Yönetim Sistemi (DYS) Doküman/evrak kaybı ve tahrifatını önlenmek, evrakların elektronik ortamda hangi aşamada olduğunu izlemek, yetkili olmayanların belgelere erişimini engellemek, doküman arama ve işleme sürelerini azaltmak, verimliliği artırmak, iyi ve düzenli bir yedekleme ve arşiv ile belgelerin sağlıklı ve güvenli bir ortamda saklanmasını sağlamak için güçlü bir Doküman Yönetim Sistemi (DYS) kurduk. Doküman Yönetim Sistemi kapsamında e-imza / mobil imza kullanmaya başladık. 10. Çekirdek Kaynak Yönetim Sistemi (ÇKYS) Ülkemiz sağlık Sistemine ait bütün kaynakların kayıt, takip ve planlamalarını yapmak üzere kurulan, ancak uzun seneler geçmesine rağmen etkin kullanılamayan ÇKYS projesini ayağa kaldırdık, kullanılır hale getirdik. Bu sistem ile kamuya ait sağlık tesislerinin bina, araç, gereç, tıbbi cihaz, tıbbi sarf malzeme ve finans kaynakları, özel sektöre ait bina tesis, hizmet ve insan kaynaklarını kayıt altına aldık. Bu sayede sağlık hizmetine erişimde bölgeler arası farklılığı gidermeye yönelik planlama çalışmalarında karar destek analizleri sunabilen bir yapı elde ettik. Ülke genelinde global bir insan ve malzeme kaynakları yönetimini uygulayabilir hale geldik. İsrafı minimuma indirip yeni sağlık yatırımlarının ihtiyaca uygun bölgelere yönlendirilmesini sağladık. 11. Karar Destek Sistemi Değişik Bilgi sistemlerinden gelen verilerin istatistik tekniklerle raporlanarak isteklilere sunulması amacıyla, önceden belirlenmiş değişik parametrelere göre 400’den fazla rapor tasarladık ve ihtiyaca göre sürekli revize ediyoruz. Raporları kullanıcıların erişim yetkilerine göre hizmete sunduk. Sistemden günde ortalama 145.000 rapor çekilmektedir. 12. Uluslararası Projeler ve Gelişmeler 2005 yılında Avrupa Birliğinin 2010 kapsamında başlattığı hareket sonucunda e-sağlık alanında sağlık hizmet sunumunda elektronik sağlık uygulamalarının, sağlık hizmet kalitesinin arttırılması ve hizmet sunumunun yaygınlaştırılması alanında kullanılmasına karar verilmiştir. 2005-2008 yılları arasında sağlık bilişim teknolojileri alanında özellikle Avrupa’daki gelişmeleri yakın takibe aldık. 2008–2011 yıllarında bu çalışmalara aktif olarak katılarak Avrupa ve Dünya ölçeğinde standartların oluşmasında katkıda bulunduk.

185

Hayata geçirmiş olduğu sağlık bilişimi projelerinden bazılarının pilot uygulamaları dahi, kapsadığı nüfus ve yürütülen iş hacmi bakımından, bazı Avrupa ülkelerinin nüfusundan fazla olduğundan, uygulamalarımız ve standartlarımız, Avrupa ülkeleri tarafından dikkatle izlenmektedir. Hukuki ve teknik alt yapının tamamlanması amacıyla gerekli kanuni düzenlemeleri, tüm paydaşlarla birlikte çalışarak hazırladık, TBMM‘ne sevk ettik. Kanunlaşmasından hemen sonra e-reçete, kişisel elektronik sağlık kayıtları ve tele-tıp uygulamalarını vatandaşlarımıza sunmaya hazır hale geldik. Ayrıca hastalık özetleri ve kişisel sağlık kayıtlarını kanuni yetkiler, hastaların izni ve hasta menfaatleri çerçevesinde Avrupa Birliği ülkeleri ile paylaşabilecek altyapıyı hazırladık.

186

D. UYGULAMA 5. Kurumsal Yapılanma ve Kapasite Geliştirme

188

8.4.E Kurumsal Yapılanma ve Kapasite Geliştirme
E1. Sağlık İnsan İşgücü a. Sağlıkta İnsan Kaynakları Yönetimi

1. Sağlık İnsan İşgücü

a.1. İnsan Kaynakları Durum Tespiti ve Çözüm Planlaması Sağlıkta Dönüşüm Programı öncesinde Türkiye’ de sağlık insan kaynakları konusunda belirgin biçimde yanlış yaklaşımlar dikkati çekmektedir. Doktor sayısında

a.İnsan Kaynakları Durum Tespiti ve Çözüm Planlaması

Sağlıkta olduğu şeklinde yanlış bir düşünce sürekli sağlık insan tutulmuştur. Hemşire fazlalık Dönüşüm Programı öncesinde Türkiye’ de gündemde kaynakları konusunda belirgin biçimde yanlış yaklaşım gösterilmiştir. Ne yazık ki, Doktor sayısında fazlalık sayısı için de benzer bir yaklaşımlar dikkati çekmektedir. gerçekte çok önemli olan olduğu şeklinde prensibi" sayının artırılması ihtiyacını tutulmuştur. için bahane olarak yanlış bir düşünce sürekli gündemde gölgelemek Hemşire sayısı için "eğitimde kalite de benzer bir yaklaşım gösterilmiştir. Ne yazık ki, gerçekte çok önemli olan “eğitimde kullanılmıştır. Dönüşüm sürecinin başlarında bizzat Sağlık Bakanı ve Bakanlığınca kalite prensibi” sayının artırılması ihtiyacını gölgelemek için bahane olarak kullanılmıştır. sayılardaki büyük Dönüşüm sürecininyetersizliğe dikkatitibaren bu sayılardaki büyük yetersizliğe dikkat daha başından çekilmiştir. Aralık 2010 itibariyle ülkemizdeki toplam hekim sayısı 115.321 ve her 1.000 kişiye düşen hekim sayısı 1,56’dır. çektik. Aralık 2010 itibariyle ülkemizdeki toplam hekim sayısı 115.321 ve her 1.000 kişiye düşen hekim sayısıve hemşire sayısıe başta olmak üzere sağlık insan kaynaklarında Türkiye’de hekim 1,56’dır. Türkiye’d hekim ve hemşire sayısı başta olmak üzere sağlık insan kaynaklarındataviz vermeden sayının artırılması önemlidir. Her yüz bin kişiye eğitim kalitesinden eğitim kalitesinden taviz vermeden sayının artırılması önemlidir. Her yüz bin kişiye düşen doktor sayısı itibariyle Türkiye DSÖ Avrupa bölgesinin en alt düşen doktor sayısı itibariyle Türkiye DSÖ Avrupa bölgesinin en alt sıralarında yer sıralarında yer almaktadır. Hemen bir basamak üzerimizde yer alan Romanya’ da yüz bin almaktadır. Hemen bir basamak üzerimizde yer alan Romanya’ da yüz bin kişiye kişiye düşen hekim sayısının 192 olması dikkat çekicidir. 100.000 Kişiye Düşen Hekim Sayısı Bakımından AB Ortalaması, DSÖ Avrupa 100.000 Kişiye Düşen Hekim Sayısı Bakımından AB Ortalaması, DSÖ Avrupa Bölgesi Ortalaması ve Türkiye Karşılaştırması
Bölgesi Ortalaması ve Türkiye Karşılaştırması
400 350 300 250 200 150 100 50 0 Türkiye* AB Ortalaması DSÖ Avrupa Bölgesi Ortalaması 156 322 340

düşen hekim sayısının 192 olması dikkat çekicidir.

Kaynak: Grafik 37

Kaynak: WHO/European HFA Database, Ağustos 2009 *Türkiye için 31.12.2010 tarihli veriler esas alınmıştır.

WHO/European HFA Database, Ağustos 2009 *Türkiye için 31.12.2010 tarihli veriler esas alınmıştır.
1

189

100.000 Kişiye Düşen Pratisyen Hekim Sayısı Bakımından AB Ortalaması, DSÖ Avrupa Kişiye Ortalaması ve Türkiye Karşılaştırması 100.000 BölgesiDüşen Pratisyen Hekim Sayısı Bakımından AB Ortalaması, DSÖ 100.000 Kişiye Düşen Pratisyen Hekim Sayısı Bakımından AB Ortalaması, DSÖ
Avrupa Bölgesi Ortalaması ve Türkiye Karşılaştırması Avrupa Bölgesi Ortalaması ve Türkiye Karşılaştırması
120 120 100 100 80 80 60 60 40 40 20 20 00 Türkiye* Türkiye* DSÖ Avrupa Bölgesi Ortalaması DSÖ Avrupa Bölgesi Ortalaması AB Ortalaması AB Ortalaması 47 47 68 68

97 97

Kaynak: WHO/European HFAAğustos 2009 Ağustos 2009 Kaynak: WHO/European HFA Database, Database, Ağustos 2009 Kaynak: WHO/European HFA Database, *Türkiye için 31.12.2010 tarihli veriler esas alınmıştır. *Türkiye için 31.12.2010 tarihli verilertarihli veriler esas alınmıştır. *Türkiye için 31.12.2010 esas alınmıştır. 100.000 Kişiye Düşen Uzman Hekim Sayısı Bakımından AB Ortalaması, DSÖ 100.000 Kişiye Düşen Uzman Hekim Sayısı Bakımından AB Ortalaması, DSÖ 100.000 Kişiye Düşen Uzman Hekim Sayısı Bakımından AB Ortalaması, DSÖ Avrupa Bölgesi Ortalaması ve Türkiye Karşılaştırması Avrupa Bölgesi Ortalaması ve Türkiye Karşılaştırması

Grafik 38

Avrupa Bölgesi Ortalaması ve Türkiye Karşılaştırması
300 300 250 250 200 200 150 150 100 100 50 50 00 Türkiye* Türkiye*
Grafik 39 Kaynak: WHO/European HFA Database, Ağustos 2009

272 272 226 226

82 82

AB Ortalaması AB Ortalaması

DSÖ Avrupa Bölgesi Ortalaması DSÖ Avrupa Bölgesi Ortalaması

Kaynak: WHO/European HFA Database, Ağustos 2009 Kaynak: 31.12.2010 tarihli veriler esas alınmıştır. *Türkiye için WHO/European HFA Database, Ağustos 2009 *Türkiye için 31.12.2010 tarihli veriler esas alınmıştır. *Türkiye için 31.12.2010 tarihli veriler esas alınmıştır.

190
22

000 Kişiye Düşen Uzman Sayıları Sayıları Doktor İç Hastalıkları Kadın Hast.8 1.4 2.2010 tarihli veriler esas alınmıştır.2 2.6 16.3 2.8 14.12.7 5 10 15 20 25 2.2 6.9 14. 3 191 .2010 tarihli veriler *Türkiye için 31.2 2.12.0 22.8 0. Beyin ve sinir cerrahisi dışındaki bütün branşlarda belirgin sayısal geriliğimiz dikkati Beyin ve sinir cerrahisi dışındaki bütün branşlarda belirgin sayısal geriliğimiz dikkati çekmektedir. Ağustos 2009 esas alınmıştır. Ağustos 2009 *Türkiye için 31.6 3.2 1.9 2.4 3.7 1.8 AVRUPA ÜLKELERİ ORTALAMASI TÜRKİYE * Grafik 40 Kaynak: WHO/European HFA Database.7 7. Kaynak: WHO/European HFA Database.1 10. Cerrahi Onkoloji Romatoloji Çocuk Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Beyin ve Sinir Cerrahisi Plastik Cerrahi Çocuk Cerrahisi 0 0.000 Kişiye Düşen Uzman Doktor 21 AB Üyesi Ülkede ve Türkiye’de 22 Branşta 100.8 2.3 4.1 5.1 0.4 4.1 0.1 16.9 2.9 1.0 0.6 0.2 3.3 3.5 1.6 12. ve Doğum Çocuk Hastalıkları Anesteziyoloji Genel Cerrahi Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Radyoloji Göz Hastalıkları Kardiyoloi Nöroloji Kulak Burun Boğaz Hastalıkları Dermatoloji Göğüs Hastalıkları Üroloji Gastroenteroloji Endokrinoloji ve Metabolizma Has.3 0.5 5.9 7.5 6.21 AB Üyesi Ülkede ve Türkiye’de 22 Branşta 100. çekmektedir.9 0.4 6.8 5.1 1.7 4.

Avrupa Ülkelerinde ve Türkiye’de 100.000 Kişiye Düşen Hekim Sayıları Avrupa Ülkelerinde ve Türkiye’de 100.000 Kişiye Düşen Hekim Sayıları Monako Yunanistan Beyaz Rusya Gürcistan Rusya Federasyonu Belgium Litvanya Hollanda İsviçre Norveç Azerbaycan İspanya Avusturya Kazakistan İzlanda İtalya Bulgaristan İsveç Çek Cumhuriyeti İsrail Almanya Ermenistan Portekiz Fransa Avrupa Bölgesi Ortalaması Malta Finlandiya Estonya AB Ortalaması Danimarka Slovakia Moldova Ukrayna Letonya Andora İrlanda Lüksemburg Macaristan Sırbistan Özbekistan Hırvatistan Makedonya San Marino Türkmenistan Kırgızistan Slovenya İngiltere Polonya Tacikistan Karadağ Romanya Türkiye* Bosna-Hersek Arnavutluk 0 100 664 535 484 455 431 423 407 393 385 380 377 376 375 371 368 365 364 358 357 353 348 344 343 342 340 332 331 329 322 317 313 312 308 305 303 303 285 278 271 267 259 254 252 244 238 237 213 203 201 197 192 156 142 115 200 300 400 500 600 700 Grafik 41 *Türkiye için 31. Ağustos 2009 veriler esas alınmıştır.12. Ağustos 2009 *Türkiye için 31. Kaynak: WHO/European HFA Database.2010 tarihli Kaynak: WHO/European HFA Database. 192 .12.2010 tarihli veriler esas alınmıştır.

ayrıca Avrupa Ülkeleri ile kıyasladığımızda bu oranın artması gerektiği düşünülmektedir.76 10 8. The Current 3) Physicians in NordicWhite Book Medical Associations. Öğretim üyesi başına düşen öğrenci sayısı ise 4’tür. ÖSYM Yayınları.12.53 0 Almanya İtalya Fransa İspanya Slovakya Slovenya Danimarka Finlandya Türkiye İrlanda Grafik 42 Not:Öğretim elemanları sayısına sadece *Türkiye için 31.00 3. 2008 5 193 . 2008 5) Statistiches Bundesamt. Medical Oncology Status in Europe 2) The European Society for Medical Not: Öğretim elemanları sayısına sadece öğretim üyeleri ( Profesör.77 10.Bazı Avrupa Ülkelerinde ve Türkiye’de Öğretim Üyesi Başına Düşen Öğrenci Sayıları 25 22. 2008 Türkiye’deki tıp fakültelerinde toplam 38.98 4.68 Bazı Avrupa Ülkelerinde ve Türkiye’de Öğretim Üyesi Başına Düşen Öğrenci Sayıları 20 15 11. 2008 Status of Cardiac Electrophysiology in ESC Countries 4) Statistiches Bundesamt. Bunu oluşturmak öğretim tıp fakültesi 9.479’dur. Ülkemizde Türkiye’deki tıp fakültelerinde toplam 38.2010 tarihli veriler esas alınmıştır.369 kayıtlı öğrenci mevcut olup. Doçent ve 1) Dışişleri Bakanlığının AB ülkelerindeki Büyükelçiliklerimiz aracılığıyla 2007.02 5 4. 2008 ve 2009 yıllarına ait elde ettiği veriler 3) The EHGA Countries.12 7. için yeni üyesi sayısı ya da mevzuatlarda yeni kontenjan oluştururken öğretim üye sayısı da ihtiyaca göreiçin öğretim üyesi sayısı bunu sağlıyabilecek yetkinlikte gözükmesine Mevcut durum artırılmalıdır.20 3. Oncology. Nordic 2009. Kaynak: Yüksek Öğretim İstatistikleri (1983-2010).35 6. rağmen yeni açılan tıp fakülteleri ve bu fakültelerin kontenjanları düşünüldüğünde. VI B – Hochschulstatistik. ÖSYM Yayınları öğretim üyeleri ( Profesör. VI B – Hochschulstatistik. Survey. 2008 2) Dışişleri Bakanlığının AB ülkelerindeki Büyükelçiliklerimiz aracılığıyla 2007.479’dur. 2008 Kaynaklar: yıllarına ait elde ettiği veriler ve 2009 1) Yüksek Öğretim İstatistikleri (2010). Nordic Medical Associations.369 kayıtlı öğrenci mevcut olup. Öğretim üyesi başına düşen öğrenci sayısı ise 4’tür. toplam öğretim üye sayısı yeterli olmakla birlikte dengeli dağılımdan uzaktır. 4) Physicians in Nordic Countries. toplam öğretim üyesi sayısı 9. Doçent ve Yardımcı Doçent) dahil edilmiştir. Yardımcı Doçent) dahil edilmiştir.

Devlete ait üniversitelerin tıp fakültelerine bağlı sağlık uygulama ve araştırma merkezi birimlerinden. Sağlık Bakanı. Öğretim üyeleri ve sağlık personelinin ek ödemelerinin artırılmasıdır. ilgili üniversite rektörlüğünün talebi üzerine Maliye Bakanı. Üniversite hastanelerinin döner sermaye gelirlerinden kesil. Hazine Müsteşarlığı ile Devlet Planlama Teşkilatının bağlı olduğu Devlet Bakanları ve Yük. yapılacak protokol kapsamında Bakanlar Kurulu kararıyla. Döner sermaye işletmelerine ödenen bu tutarlar işletmeye ait muhasebe kayıtlarına hizmet geliri olarak kaydedilir. belirlenecek tedbirleri uygulamayı kabul etmesi ve fiilen uygulaması şartıyla. Üniversite hastanelerinin mali durumlarının iyileştirilmesi. bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren Maliye Bakanlığınca bir yıl içinde ilgili üniversite bütçelerine aktarılacak ödeneklerden ilgili döner sermaye bütçesine yardım yapılabilir. Bu maddenin uygulanması kapsamında gerekli olan iş ve işlemleri yapmaya ve usul ve esasları belirlemeye Maliye Bakanlığı yetkilidir. Bu maddenin uygulanmasına ilişkin olarak gerekli görülmesi halinde. azaltılması için “hazine payı”nın düşürülmesi 900 Milyon TL 2011 yılında ilave aktarılacak toplam kaynak miktarı 194 . Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı. Sosyal Güvenlik Kurumunca yapılan ödemeler hazinece karşılanır.Tam Gün Kanunu Çerçevesinde Üniversite Hastaneleri İçin Yapılan Mali Düzenlemeler ve Gelişmeler “Tam Gün Kanunu “ ile 2011 Şubat ayından itibaren üniversite hastanelerinde yeni bir dönem başlamıştır. 2 Hastalar tarafından ödenen “Öğretim üyesi özel muayene ve ameliyat ücretinin” 1/ Şubat/2011 tarihinden itibaren devletimiz tarafından üniversite hastanelerine ödenmesi 3 Üniversite hastane.” 435 Milyon TL 2011 Şubat ayından itibaren her üniversite hastanesine gelirinin %10’u veya bu konudaki kaybı kadarki tutar aylık eşit taksitler halinde. Hazine Müsteşarlığı. “Geçici Madde 15 . Üniversite hastanelerimizde eğitim ve bilimsel çalışmaların geliştirilmesi. Sağlık Bakanlığı. Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı ile Yükseköğretim Kurulu Başkanlığının görüşlerini alarak usul ve esaslar belirlemeye ve ortaya çıkabilecek tereddütleri gidermeye Maliye Bakanlığı yetkilidir. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı.4/11/1981 tarihli ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 58 inci maddesinin (a) fıkrasının altıncı paragrafının uygulanması nedeniyle Devlete ait üniversitelerin tıp ve diş hekimliği fakültelerine bağlı sağlık uygulama ve araştırma merkezi döner sermaye işletme birimlerinde 2011 yılında ortaya çıkabilecek nakit ihtiyaçlarının karşılanması amacıyla. 2. Tablo 5: Üniversite Hastanelerinin Mali Durumlarının İyileştirilmesi Amacıyla Yapılan Kanuni Düzenlemeler ve Mali Etkileri: Düzenleme 1 Üniversite hastanelerinin birikmiş borçlarının ödenmesi için kaynak aktarılması İlgili Kanun Maddesi Mali Etkisi GEÇİCİ MADDE 9. Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı tarafından 2011 yılı içinde her ayın en geç on beşine kadar eşit taksitler halinde bunlara ödenir. söz konusu işletmelerin 2010 yılında elde ettiği mesai dışı gelirlerine 2011 yılı için öngörülen deflatör oranının uygulanması suretiyle bulunacak tutar ile bu işletme birimlerinin 2010 yılında gerçekleşen toplam gelirlerinin yüzde onuna tekabül eden tutardan fazla olanı.380 Milyon TL sek Öğretim Kurulu Başkanından oluşan kurulca belirlenmiş kriterler çerçevesinde mali durumunun zayıf olduğu kararlaştırılanlara. SGK tarafından ödenmektedir.Yapılan düzenleme ile. vatandaş odaklı sağlık hizmet sunumunun teşvik edilmesi ve öğretim üyeleri ve diğer sağlık personelinin iyi bir ek ücret almaları için mali düzenlemeler yapılmıştır. Bu Kanunun yayımı tarihinden önceki aylara ilişkin tutarlar. bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir ay içinde ödenir.85 Milyon TL lerinin giderlerinin mekte olan hazine payı kesinti oranı %3’den %1’e düşürülmüştür. Düzenlemelerin amacı: 1.

Tam Gün Kanunu çerçevesinde yapılacak ortak işbirliği ve ortak kullanım sonucu.5’lık payı Tıp Fakültesine aktaracaktır.Tam Gün Kanunu İle Getirilen Yeni Bir Uygulama “Kamu Hastanelerinin Ortak Kullanımı ve İşbirliği” Sağlık Bakanlığı ile Üniversite hastanelerin ortak kullanımı Sağlık Bakanlığı hastaneleri ile Üniversite hastanelerinin işbirliğine ve ortak kullanımına yönelik Tam Gün Kanununa istinaden bir yönetmelik çıkarılmıştır. Ayrıca ortak kullanılan hastane üniversitenin AR-GE çalışmaları için gelirinden %2. Açılan yeni Tıp Fakültelerinin daha kuruluş aşamasında bir eğitim ve araştırma hastanesi olmaktadır. tıp fakültesinin akademik personeli ile diğer personel. Sağlık Bakanlığı hastanesinde çalışabilecek ve bu çalışmalarının karşılığı ek ödeme alabilecektir. Sağlık Bakanlığının. Yeni açılan Tıp Fakültelerinde istihdam edilecek personelin. Bu şekilde yeni Tıp Fakülteleri gecikmeden öğretim görevlilerini istihdam edebilecek ve hızlı bir büyüme ve gelişme sağlayabilecektir. Tıpta Uzmanlık eğitiminin kalitesi artacaktır. ortak kullanım ve işbirliği ile ek ödeme kayıpları olmayacaktır. İşbirliği modeli ile sadece akademik personel Sağlık Bakanlığının hastanelerinde çalışabilecek ve ek ödeme alabilecektir. 195 . hastane yönetimi konusundaki tecrübesi ile Üniversitelerin. Ortak kullanım modeli ile. tıp eğitimi ve bilimsel çalışmalardaki birikimi birlikte kullanılabilecektir.

Yeni kurulan Tıp Fakültesi kurulduğu ildeki Sağlık Bakanlığının bir hastanesini ortak kullanırken. öğretim görevlisi istihdamında zorluk çekilen Anadolu illerinde 2-3 yıl çalışmak şartıyla işbirliği protokolü vasıtasıyla atama yapılabilecektir.Tıp Fakülteleri ile Sağlık Bakanlığı Hastaneleri Arasında İşbirliği Protokolü Yeni kurulan Medeniyet. Büyük şehirlerde kadro bulamayan ve akademik ilerleme isteyen öğretim üyeleri. İşbirliği protokolü vasıtasıyla bu yeni üniversitelerin kadrolarındaki öğretim üyeleri belli sürelerle ihtiyaç olan illerde görev yapabileceklerdir. Protokolün işlerliği açısından YÖK tarafından bu yeni üniversitelere yeterli kadro tahsis edilmesi önem arz etmektedir. Yıldırım Beyazıt ve Katip Çelebi Üniversitelerinin Tıp Fakültelerinin kadrolarına. Sağlık Bakanlığının Anadolu’da açmış olduğu eğitim ve araştırma hastanelerinin (Adana – Diyarbakır –Van – Elazığ – Erzurum – Samsun – Trabzon – Kayseri – Kocaeli – Konya – Bursa – Antalya) eğitici öğretim üyesi ihtiyacı bu görevlendirmeler ile karşılanmış olacaktır. 196 . Tıp fakülteleri ve Sağlık Bakanlığı işbirliği protokolü çerçevesinde. işbirliği protokolü vasıtasıyla öğretim üyelerini ihtiyaç olan illerdeki hastanelerde görevlendirebilecektir. yıllardır rotasyon yöntemi ile ihtiyaç olan illere görevlendirilemeyen öğretim üyeleri gönüllü olarak görevlendirilmiş olacaktır. bu üniversitelere atanarak belli bir süre daha ihtiyaç olan yerde görev yapabileceklerdir.

Bundan dolayı bu işlemlerin kayıtlarının nezaret eden ilgili uzmanlar adına yapılması gerekir. Tutulan nöbet karşılığında izin kullandırılamazsa nöbet ücretleri en geç müteakip ayın 15’ine kadar ödenecek. ilgili uzman veya eğitim personeli adına kaydedilmeyecek ve bu iş ve işlemlerin puanları klinik hizmet puan ortalaması ve hastane hizmet ortalaması hesabına dahil edilecek. hasta ve çalışan güvenliğini sağlayacak şekilde düzenlenecek. her türlü eğitim giderinin döner sermaye kaynaklarından ödenmesine devam edilecek. asistanlarla ilgili olanlar da dahil olmak üzere eğitim ve araştırma-geliştirme giderlerinin karşılanması için yeteri kadar ödenek konarak. Eğitim ve araştırma hastanelerinin döner sermaye bütçelerine. elektronik ortamda veya basılı bilimsel yayın. Asistanlar. eğitim hastanelerinde teşkil edilen Hastane Konseylerinde. Halihazırda eğitim ve araştırma hastanelerinde ücretsiz olarak sağlanan bilimsel yayınlara elektronik erişim imkanları ile ilgili -varsa. asistanların bilimsel faaliyetleri ve hasta teşhis ve tedavisi ile ilgili hususlarda çalışmalar yapmak üzere komiteler oluşturulacak ve bunların aktif olarak çalışmaları sağlanacak. uzmanlık bilgi ve becerisi gerektirmeyen ve asistanların bağımsız olarak yaptıkları iş ve işlemler. uzmanlık bilgi ve becerisi gerektiren iş ve işlemleri klinik şefi. başasistan veya uzman tabiplerin gözetiminde ve nezaretinde yapmaktadır. bilimsel içerikli yayın gibi) döner sermaye kaynaklarından temin edilecek ve personelin mesleki eğitim ve bilimsel etkinliklere katılımları sağlanacak. Yataklı Tedavi Kurumları İşletme Yönetmeliği çerçevesinde.Asistanların eğitimlerinin daha etkili ve verimli yürütülebilmesinin sağlanması ve hasta ve çalışan güvenliğinin korunması amacıyla genelge yaparak şu düzenlemeleri yaptık: Asistanlara blok şeklinde veya günaşırı nöbet tutturulmayacak. klinik şef yardımcısı. nöbet programları. Ancak uzmanlık bilgi ve becerisi gerektirmeyen ve genel olarak tabiplerin ve bu kapsamda asistanların yaptıkları iş ve işlemlerin başka kişiler adına kayıtlara geçirilmesi haksızlık ve adaletsizliğe yol açacağından kabul edilemez. Bu sebeple. 197 . Personelin eğitimine ve mesleki gelişimine katkı sağlayacak her türlü eğitim araç-gereçleri (kitap. kitap ve kongre desteği sağlanacak.aksaklılar giderilecek ve tüm sağlık çalışanlarıyla birlikte özellikle asistanlara.

DSÖ 100.2010 tarihli veriler esas alınmıştır. Ağustos 2009 *Türkiye için 31.100.2010 tarihli veriler esas Kaynak: WHO/European HFA Database. DSÖ Avrupa Avrupa Bölgesi Ortalaması ve Türkiye Karşılaştırması Bölgesi Ortalaması ve Türkiye Karşılaştırması 70 60 60 52 50 40 30 20 10 0 Türkiye* DSÖ Avrupa Bölgesi Ortalamssı AB Ortalaması 27 Grafik 43 *Türkiye için 31.12. 6 198 . Kaynak: WHO/European HFA Database.000 Kişiye Düşen Diş Hekimi Sayısı Bakımından AB Ortalaması. Ağustos 2009 alınmıştır.12.000 Kişiye Düşen Diş Hekimi Sayısı Bakımından AB Ortalaması.

Ağustos 2009 *Türkiye için 31.2010 tarihli veriler esas alınmıştır.12. 7 199 . Ağustos 2009 Grafik 44 *Türkiye için 31.Avrupa Ülkelerinde Türkiye’de 100.000 Kişiye Düşen Diş Hekimi Sayıları Yunanistan Monako İsrail İzlanda Estonya Norveç Finlandiya Bulgaristan Belçika İsveç Danimarka Lüksemburg Almanya Hırvatistan Litvanya Letonya Fransa Çek Cumhuriyeti İtalya AB Ortalaması Slovenya İrlanda Portekiz Makedonya Andorra İspanya Avusturya DSÖ Avrupa Bölgesi Ortalamssı İsviçre Hollanda Belarus Slovakya İngiltere Moldova Malta Macaristan Ukrayna Montenegro Kazakistan San Marino Ermenistan Sırbistan Arnavutluk Rusya Federasyonu Polonya Azerbaycan Gürcistan Türkiye* Romanya Kırgızistan Özbekistan Bosna-Hersek Tacikistan Türkmenistan 0 127 121 109 94 87 86 85 84 83 83 79 77 76 72 71 68 68 67 63 60 60 58 58 58 57 56 54 52 51 50 49 45 44 44 43 42 41 40 37 36 36 33 33 32 32 29 28 27 20 20 18 16 15 14 20 40 60 80 100 120 140 Kaynak: WHO/European HFA Database.2010 tarihli veriler esas alınmıştır. Kaynak: WHO/European HFA Database.000 Kişiye Düşen Diş Hekimi Sayıları Avrupa Ülkelerinde veve Türkiye’de 100.12.

Kaynak: WHO/European HFA Database. DSÖ Avrupa 100.2010 tarihli veriler esas alınmıştır.12. 200 . Ağustos 2009 *Türkiye için 31.2010 tarihli veriler esas alınmıştır.000 Kişiye Düşen Eczacı Sayısı Bakımından AB Ortalaması. DSÖ Avrupa Bölgesi Ortalaması ve Türkiye Karşılaştırması Bölgesi Ortalaması ve Türkiye Karşılaştırması 80 71 70 60 50 40 30 20 10 0 Türkiye* DSÖ Avrupa Bölgesi Ortalaması AB Ortalaması 34 52 Grafik 45 Kaynak: WHO/European HFA Database. Ağustos 2009 *Türkiye için 31.100.000 Kişiye Düşen Eczacı Sayısı Bakımından AB Ortalaması.12.

Avrupa Ülkelerinde ve Türkiye’de 100.2010 tarihli veriler esas alınmıştır.2010 tarihli veriler esas alınmıştır. Ağustos 2009 *Türkiye için 31.000 Kişiye Düşen Eczacı Sayıları Avrupa Ülkelerinde ve Türkiye’de 100. Ağustos 2009 *Türkiye için 31. 9 201 . Grafik 46 Kaynak: WHO/European HFA Database.000 Kişiye Düşen Eczacı Sayıları Monako Finlandiya Malta Belçika Fransa İzlanda Portekiz İrlanda İspanya Andorra Lüksemburg Moldova Kazakistan Litvanya İtalya İsrail İsveç AB Ortalaması Yunanistan Danimarka Norveç Estonya Almanya Avusturya Polonya İngiltere Hırvatistan İsviçre Çek Cumhuriyeti Macaristan DSÖ Avrupa Bölgesi Ortalaması San Marino Slavakya Ukrayna Slovenya Makedonya Arnavutluk Türkiye* Belarus Sırbistan Türkmenistan Azerbaycan Hollanda Karadağ Bulgaristan Tacakistan Rusya Federasyonu Bosna-Hersek Gürcistan Ermenistan Romanya Özbekistan Kırgızistan 0 8 8 6 5 4 3 2 50 100 150 200 250 10 20 19 18 17 12 26 31 34 39 60 60 59 59 57 57 56 55 52 52 49 48 47 45 75 74 73 71 69 69 68 65 84 84 82 81 89 92 103 98 97 116 116 155 154 218 Kaynak: WHO/European HFA Database.12.12.

fizyoterapist ve ihtiyacı ve artan çalışanıhizmetiçin de durum farklı hemşire değildir.000 Kişiye Düşen Hemşire ve Ebe Sayısı Bakımından AB Ortalaması. Ağustos 2009 *Türkiye için 31. DSÖ 100. DSÖ Kişiye Düşen Hemşire ve Ebe Sayısı Bakımından AB Ortalaması.2010 tarihli veriler esas alınmıştır. fizyoterapist ve diğer birçok sağlık çalışanı sınıfı için de durum farklı Grafik 47 Kaynak: WHO/European HFA Database. Ağustos 2009 *Türkiye için 31. Bununla birlikte eğitimin kalitesi şüphesiz şüphesiz korunmalı. 10 202 . hatta geliştirilmelidir.000 Avrupa Bölgesi Ortalaması ve Türkiye Karşılaştırması Avrupa Bölgesi Ortalaması ve Türkiye Karşılaştırması 900 800 700 600 500 400 300 208 200 100 0 Türkiye* Avrupa Bölgesi Ortalaması AB Ortalaması 772 781 Hemşire.12. Kaynak: WHO/European HFA Database. 100. Bununla birlikte eğitimin kalitesi artırılmasını kaçınılmaz kılmaktadır.12.Hemşire.2010 tarihli veriler esas alınmıştır. Nüfusumuzun diğer birçok sağlık sağlık sınıfı talebi hekim ve değildir. Nüfusumuzun ihtiyacı ve artan sağlık hizmet talebi hekim ve hemşire sayısının sayısının artırılmasını kaçınılmaz kılmaktadır. korunmalı. hatta geliştirilmelidir.

12.2010 tarihli veriler esas alınmıştır.000 Kişiye Düşen Hemşire ve Ebe Sayıları Avrupa Ülkelerinde ve Türkiye’de 100.000 Kişiye Düşen Hemşire ve Ebe Sayıları Monako Norveç Hollanda Belçika Belarus İsveç Özbekistan Lüksemburg İzlanda Danimarka Macaristan Finlandiya Çek Cumhuriyeti İsviçre Rusya Federasyonu Azerbaycan Ukrayna Fransa Almanya Slovenya AB Ortalaması Moldova DSÖ Avrupa Bölgesi Ortalaması Litvanya İspanya Kazakistan İtalya Estonya Slovakya Avusturya Malta İsrail Sırbistan Kırgızistan Letonya İngiltere Hırvatistan Karadağ San Marino Polonya Tacikistan Portekiz Bosna-Hersek Bulgaristan Arnavutluk Ermenistan Türkmenistan Makedonya Romanya Gürcistan Yunanistan Andorra Türkiye* 0 200 1657 1597 1519 1392 1248 1156 1101 1036 1012 978 920 891 885 861 852 837 833 822 802 798 781 778 772 763 760 749 730 688 664 656 621 596 590 586 567 561 558 550 534 524 503 490 469 465 463 453 452 433 420 390 347 341 208 400 600 800 1000 1200 1400 1600 1800 Kaynak: WHO/European HFA Database.Avrupa Ülkelerinde ve Türkiye’de 100.12. Grafik 48 11 203 . Ağustos 2009 Kaynak: WHO/European HFA Database. Ağustos 2009 esas alınmıştır.2010 tarihli veriler *Türkiye için 31. *Türkiye için 31.

Aralık 2002 Aralık 2010 26.000 20.b. Bu amaçla 2004 yılında 4924 sayılı kanunu yürürlüğe koyduk ve sadece Sağlık Bakanlığı’ na özgü yeni bir sözleşmeli istihdam modeli geliştirdik.883 25.168 0 Grafik 50 Ağrı Hakkari Şırnak Muş Şanlıurfa Batman Bitlis Siirt Van Mardin Diyarbakır Tunceli Kars Ardahan Bingöl Bayburt Iğdır Yozgat Gümüşhane Adıyaman Osmaniye Erzurum Kilis K.000 10.Maraş Gaziantep Çankırı Tekirdağ Sivas Aksaray Konya Kayseri Tokat Malatya Afyon Kocaeli Hatay Karaman Ordu Bilecik Niğde Düzce Kastamonu Artvin Giresun Elazığ Sakarya Kütahya Adana Denizli Erzincan Çorum Mersin TÜRKİYE Rize Edirne Nevşehir Trabzon Amasya Kırşehir Bursa Antalya Eskişehir Yalova Zonguldak İstanbul Bolu Çanakkale İzmir Manisa Bartın Aydın Kırklareli Uşak Burdur Balıkesir Sinop Muğla Kırıkkale Samsun Isparta Karabük Ankara 204 . Ayrıca. Bu modelin temeli gönüllülük esasına dayanmakta ve personelin kendi rızası ile bu kanuna tabi olarak çalışması durumunda mâli hakları eşdeğer görevdeki personellere göre daha yüksek olarak gerçekleşmektedir.000 2.000 15.000 5.323 4. kanun 10 yıllık sözleşmelilik süresinin sonunda personele sürekli sözleşmeli olma hakkı vermektedir.017 1.000 Uzman Hekim Başına Düşen Nüfus Uzman hekim başına düşen nüfusun en fazla olduğu il ile en az olduğu il arasındaki oran Aralık 2002'de 1/14 iken Aralık 2010'da 1/3'tür. Yıllardır sağlık personelinden mahrum olan sağlık tesislerimiz ve bölgelerimizde yeni istihdam modelleri ile personel istihdam edilmeye başlanmıştır. Kamuda Sağlık İnsan Kaynağı İstihdamında Hamle Grafik 49 Bakanlığımıza bağlı Kamu sağlık kuruluşlarında 2010 yılı sonu itibariyle sekiz yılda 181 bin yeni sağlık personeli istihdam ettik. 30.

3’e düşmüştür.Personel Atamalarında Şeffaflık Sağlık personelinin ülke genelinde dengesiz dağılımının eski dönemin en önemli sorunlarından biri olduğu bilinmektedir.838 ve 4924 sayılı kanuna göre sözleşmeli statüde 19. Alt ve üstteki uç noktalarda kalan birkaç şehirle ilgili dengeleme çalışmalarıyla. personel istihdamında zorluk çekilen yerlerde görev yapmayı özendirdik. pratisyen hekim için 1/9’ dan 1/2. Sağlıkta Dönüşüm Programının önceliklerinden birisi de bölgeler arası personel dağılımında farklılıkların kabul edilebilir düzeye çekilmesi. Geçmişteki mecburi hizmet uygulamalarının eksik ve hatalı yönlerini göz önünde bulundurarak.5’e. diğer sağlık personeli genel hükümlere göre merkezi sınavla atanmaktadır. mahrumiyet bölgelerine göre farklı süreler ve daha yüksek ücretler sağlayan daha kabul edilebilir ve sürdürülebilir yeni bir düzenleme yaptık. koruma-güvenlik ve yemek gibi işlerde çalışan personelin istihdamıdır. 1/14’ ten 1/3’e. tabip. uzman hekim sayısı açısından en iyi durumdaki ilimizle en kötü durumdaki ilimiz arasındaki oran. Bu yönetmeliğe göre. 205 . 2002 yılında Sağlık Bakanlığı ve SSK’ya ait sağlık kuruluşlarında hizmet veren personel sayısı 256 bin iken 2010 yılı Aralık itibariyle 454. c. personel istihdamında unvanlara göre gerçekçi standartlar belirlenerek buna göre insan gücü planlamasının yapılması.Bunun dışında geçmişte çok kısıtlı biçimde kullanılan 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’ nun 4/b maddesine göre sözleşmeli statüde çalışma modeli. hizmet alımı yoluyla temin edilen temizlik.5’ ten 1/4’ e. Diğer bir istihdam modeli ise. hemşire-ebe için ise 1/8’ den 1/3. uzman tabip. farklı bir anlayışla Atama ve Nakil Yönetmeliğini hazırladık. Zaten yetersiz sayıda olan hekimler ağırlıklı olarak büyük şehirlerde çalışma isteği taşıdığından ülkenin daha az gelişmiş bölgelerinde hekim istihdamı zorlaşmaktadır.654’e ulaşmıştır. Bakanlığa bağlı sağlık kuruluşlarında görev yapan sağlık personelinin dengeli dağılımının sağlanması için. Bu şekilde. bilgi-işlem. önümüzdeki birkaç yılda dağılım çok daha hakkaniyetli hale getirilecektir. diş tabibi ve eczacı unvanlı personel bilgisayarda kurayla. hekimlere teşvik edilmiş devlet hizmeti yükümlülüğü getirdik. Herkesin sağlık hizmetine ulaşması anlayışı çerçevesinde. Bu personelin sayısı 2002 yılında 16 bin civarında iken 2010 yılında 118 bine ulaşmıştır.755 sağlık personeli Bakanlığımız bünyesinde görev almışlardır. Bakanlar Kurulu tarafından yayınlanan bir yönetmelik çerçevesinde Bakanlığımız tarafından özellikle personel sıkıntısı çekilen bölge ve tesislerimizde istihdamı sağlamak için değerlendirilmiştir. özellikle mahrumiyet bölgeleri olarak nitelendirilen beş ve altıncı hizmet bölgelerinde olmak üzere 4/b maddesine göre sözleşmeli statüde 84. Bu sayede. Kalkınmada öncelikli yörelerde özendirme çerçevesinde sözleşmeli personel istihdamı imkânını tanıyan 4924 sayılı kanunu çıkardık. Bu sayede. Atamalarda kayırma imkânını tamamen ortadan kaldıracak şekilde. atama ve nakillerde objektif ve hakkaniyete uygun bir sistemin kurulması olmuştur. diş hekimleri için 1/8.

000’e yakın sertifika verdik. siyasetçilerin ve bürokrasinin üzerinde bir kambur haline gelen torpil ve adam kayırma baskılarına.Uzaktan Eğitim Çağdaş bir teknoloji olarak internet üzerinden uzaktan eğitimle.000’den fazla öğrenci sistemden faydalanmıştır.gov. Akademik bir anlayışla yüksek lisans programları esas alınarak hazırlanmış olan ve ilk uygulamasını 590 kişi içinden 256’sının başarıyla tamamladığı Sağlık Yönetimi ve İşletmeciliği Uzaktan Eğitim Sertifika Programının ikinci uygulamasına 2009 yılında başlayan 465 yeni katılımcıyla devam etmekteyiz. Bir yandan teknik konularda bölgesel eğitim toplantıları düzenlerken. d.uses. Atamaların bilgisayar ortamında hizmet puanına göre ve kura ile yapılması. başta yöneticiler. Sağlık Bakanlığı’na bağlı tüm kurumlarda. d. Eğitim sayfasına http://www. eğitim materyallerinin büyük bir kısmını ürettik ve eğitime başladık. Hıfzıssıhha Mektebi bünyesindeki Uzaktan Sağlık Eğitim Sistemi (USES) üzerinden. Bu eğitimler kapsamında bugüne kadar 1. yönetici adayları ve uzmanlar olmak üzere ilgili tüm sağlık personeline eğitim vermeyi hedefledik. Eğitimle paralel olarak eğitim materyallerinin güncellenmesine de devam etmekteyiz. Birinci basamak sağlık hizmetlerinde görev alacak aile hekimleri ve aile sağlığı hizmetlerinde görev alacak diğer sağlık personeline uyum eğitimleri vermekteyiz.000’den fazla yönetici de dâhil olmak üzere 10.1. verimliliği ve hizmet kalitesini arttırmak amacıyla. Bu eğitimi. alanında söz sahibi akademisyenlerin katılımıyla hazırladık ve Bakanlığımız bünyesindeki kurum ve kuruluşlarda yönetici düzeyindeki personele ve yönetici adaylarına sunmaktayız.Personelin atama ve nakil işlemleri çalışmakta oldukları yerin özelliği ve çalıştığı süreye göre değişen ‘hizmet puanı’ esasına göre yapılmaktadır. Böylece sağlık personelinin ülke genelinde daha adil ve dengeli dağılımı yönünde büyük başarılar kaydettik. mevcut yöneticilerimizin ve yönetici adaylarımızın eğitimi konusuna büyük önem vermekteyiz. Bu öğrencilerden yaklaşık 6.Sağlık Personeli Eğitimi Her düzeydeki sağlık çalışanlarımızın. diğer yandan başta insan gücü olmak üzere bütün kaynakların verimli ve etkili bir şekilde ve işbirliği içinde kullanılması amacıyla Hıfzıssıhha Mektebi tarafından internet üzerinden sistematik sağlık yönetimi eğitimleri yürütmekteyiz. 206 . Bugüne kadar nihai amaçlar doğrultusunda çeşitli eğitim programlarına katılan eğitilen sağlık profesyoneline toplamda 4. Uzun sürecek olan ve büyük bölümü uzaktan eğitim yöntemiyle USES üzerinden verilecek olan ikinci dönem mesleki eğitim müfredatlarını hazırladık. bu yöndeki adaletsiz bazı uygulamalara ve söylentilere son verdi. Mazeret durumları için daha sıkı ve adil bir denetim sistemi getirdik.000’i halen çeşitli programlarda eğitim görmektedir.tr adresinden ulaşılmaktadır.

Bu yönetmelikle. • • • d. Farklı birimler tarafından ayrı ayrı düzenlenen aynı konulu eğitimleri birleştirip zaman ve kaynak tasarrufu sağladık. sertifikaların yenilenmesiyle ilgili usul ve esaslarla ilgili standartlar bulunmamakta ve farklı uygulamalar görülmekteydi. millî kalkınma hedeflerine uygun plan ve programlara dayalı olarak Bakanlığımız amaçları.12. eğitim süreleri. Hazırladığımız yeni yönetmeliği 11. ilgili birimlerle etkin bir iş birliği ve koordinasyon içerisinde planlanmaya ve yürütülmeye başlanmıştır. görevleri. • Sağlık Bakanlığı. üniversiteler. sertifikalı eğitimlerde farklı uygulamaları önlemek ve bu eğitimlere belirli bir standart getirmek amacıyla. İl sağlık müdürlüklerinin gerçekleştirdiği hizmet içi eğitim faaliyetlerinin merkezdeki planlamaya uygun olarak yürütülmesini sağladık.08. • • • Hizmet içi eğitimler. 207 . Hizmet içi eğitimlerden beklenen sonuçlara ulaşılıp ulaşılamadığının belirlenmesi için eğitim çalışmaları sırasında ve bitiminde değerlendirme yapılması esasını getirdik. Bu çerçevede başta Bakanlığımız ve üniversitelerimiz olmak üzere birçok kamu ya da özel kurumlarca sağlık meslek alanlarına yönelik olarak yürütülen sertifikalı eğitimlerde. kamu kurum ve kuruluşları ile özel hukuk tüzel kişileri ve gerçek kişilerce. Uygulamadaki eksiklikleri ortadan kaldırmak.3. eğitimci nitelikleri. sağlık alanında mezuniyet sonrası uygulanması özel bilgi ve/veya beceriye dayalı mesleki yeterlikleri kazandırmaya yönelik olarak yapılacak sertifikalı eğitimlere ilişkin usul ve esasları düzenledik.Sertifikalı Eğitim 2010 yılına kadar ülkemizde sağlık alanında çalışanlara yönelik olarak farklı konularda çok sayıda sertifikalı eğitim programı yürütülmekteydi. yetkileri. Hizmet içi eğitimlerin.d. Türk Silahlı Kuvvetleri.2009 tarihinde yürürlüğe koyduk. Yeni yönetmelikle.Hizmet içi Eğitimler Hizmet İçi Eğitim Yönetmeliğinin Güncellenmesi: 1986 yılında yürürlüğe giren “Sağlık Bakanlığı Hizmet İçi Eğitim Yönetmeliğini” güncelleyerek yeniden hazırladık. “Sağlık Bakanlığı Sertifikalı Eğitim Yönetmeliği”ni 21.2.2010 tarihinde yürürlüğe koyduk. sorumlulukları ve ihtiyaçları doğrultusunda bir plan ve programa dayalı olarak yürütülmesini sağladık. Hizmet içi eğitim ve bu eğitimlerden yararlanan personel sayısını artırdık.

sağlık çalışanlarının eleştiri. çalışan memnuniyetini artırmaktır. eğitime yönelik) . Bununla birlikte sağlık çalışanları becayiş ilanlarını güvenli bir ortamda paylaşabilmekte. SBN ile sağlık çalışanları doğrudan Sayın Bakanımıza ulaşabilmekte soru. kurumlar ve çalışanları arasında sadece kuralların iletildiği iletişim ortamından. Sağlıkta Buluşma Noktası’nda (SBN) Buluşuyoruz… Amacımız.4. görüş ve önerilerini kendisine iletebilmektedirler. 2009 yılında 4 veritabanı ve 2010 yıllında 5 veritabanı olmuştur.• • • • Tüm sertifikalı eğitim alanları ile sertifikalı eğitimlerin her türlü bilimsel ve teknik içerik. görüş. Konunun uzmanları tarafından incelenen mesajlara yönelik geri bildirimler sağlık çalışanlarına en kısa sürede ulaştırılmaya çalışılmaktadır. ScienceDirect Journal Consult . BMJ Best Practice (Kanıta dayalı) . Türkiye’de diploma veren eğitim kurumlarının bilgiye ulaşmasını kolaylaştırma amacıyla 2006 yılından itibaren Veritabanları için Ulusal Lisanslama çalışması yaparak eğitim kurumlarının bilgiye ulaşmalarında kolaylaştırma çalışmalarına başlamıştır. çalışan güvenliği konularında da çalışanlarımızdan gelen bilgilerle harmanlanıp kendilerine sunulmaktadır. kitap. eğitime yönelik). iş ve kariyer imkânları. Yürütülen her türlü sertifikalı eğitim programı ve eğitim merkezleri bilim komisyonları tarafından belirlenen kriterler doğrultusunda düzenli aralıklarla denetlenmektedir. TÜBİTAK ULAKBİM’in Sunmuş Olduğu Veritabanı TÜBİTAK’a bağlı olarak hizmet veren ULAKBİM (Ulusal Akademik Ağ ve Bilgi Merkezi). Springer . 360 derece iletişim ve fikir paylaşımını tesis ederek. Bunlar sırasıyla UptoDate (Kanıta dayalı. 208 . Bakanlığımız tarafından tescil edilecek ve kayıt altına alınacaktır. McGraw Hill Access Medicine (Kanıta dayalı. Sağlık Bakanlığı’na bağlı olarak eğitim çalışmaları yapan eğitim ve araştırma hastaneleri de aynı yıl bu hizmet kapsamına alınmıştır. Sağlık çalışanlarından gelen soru ve öneriler öncelikle SBN ekibi tarafından değerlendirmekte ve ilgili birimlere mesajlar iletilmektedir. hasta ve ilaç bilgileri ve önemli seriler) . Aynı zamanda sağlık alanındaki kongre ve konferanslar. e. Bu hizmet 2008 yılında 9 veritabanına ulaşmış. MD Consult (dergi. usul ve esasları alanının uzmanlarından oluşan bilim komisyonları tarafından belirlenmesini sağlıyoruz. soru ve sorunlarını doğrudan Bakanlık merkezine ulaştıracak bir mekanizma ile. Sağlık hizmetlerinin daha etkili ve kaliteli sunulması amacıyla özellik arz eden sağlık hizmetlerinin sertifikalandırılmış personel tarafından verilmesini planlamaktayız. daha informal ve insancıl ilişkilerin kurulabileceği bir iletişim modeline geçilmesini sağlamaktır. d. Bu Yönetmeliğe göre yapılacak eğitimler sonucunda verilen sertifikalar. öneri. atamalar. gündemi takip edebilmekte ve alkışa değer bölümüyle başarı hikâyelerini bütün meslektaşlarıyla paylaşabilmektedir. sorun. 2011 yılı için 66 eğitim ve araştırma hastanesinde kullanıma açık 8 veritabanı bulunmaktadır. Wiley Cochrane (Kanıta Dayalı Tıp) ve EbscoHost’dur.

Sağlık Hizmet Planlaması a. Sağlık planlamasında Danimarka’ da yerel idareler ve belediyeler merkezi hükümetin gözetiminde sağlık alanlarını planlar. bölgelerindeki sağlık eğitimi. Kanada’ da planlama bölge yönetimlerinin sorumluluğunda ancak bazı durumlarda ulusal çerçeve dikkate alınarak yapılır. Almanya’ da hastane kapasitelerini. hizmet verilen nüfusun sağlık hizmetlerine olan ihtiyaç ve beklentilerine uygun olarak yeniden yapılandırma konuları da ayrıca önemlidir. ulaşılabilirliği. Ancak genellikle merkezi hükümet esas belirleyici konumdadır. sağlık ocağı. coğrafi yapı. Sağlıkta Bölgesel Planlama Gelişmiş ülkelerin çoğunda sağlık sistemleri. Yaklaşımlar farklılıklar gösterse de sağlık hizmetlerinin finansman ve organizasyon sorumluluğu merkezi ve bölgesel otoriteler arasında paylaşılır. 209 . sosyo-ekonomik yapısını dikkate alarak.2. yerel ihtiyaçlar ve mevcut sağlık envanterlerini dikkate aldık. Bu rollere göre sınıflandırma. Referans hastaneleri / kampüsleri. coğrafi yapısı. Sağlıkta Dönüşüm Programından önce sağlık hizmetinin sunumu sağlık evi. Yürüttüğümüz bölgesel planlama çalışmalarında. ulaşım. İngiltere’ de ulusal ve bölgesel planlama yerel yöneticilerin katılımıyla merkezi hükümet tarafından yönetilir. güçlendirilmiş ilçeler ve bu ilçelere bağlı küçük ilçelerdeki mevcut ve yatırım planlamasında olan yataklı sağlık tesislerinin hizmet sunum rollerinin belirlenmesi önem arz etmektedir. 29 Sağlık Alanı belirledik. il hastanesi ve bölge hastanesi şeklinde aşağıdan yukarıya tümevarım mantığı ile yapılandırılmışken bu planlama ile referans merkezi baz alarak tümdengelim metodunu benimsedik. Diğer yandan Danimarka ve İngiltere gibi ülkeler planlarını sadece kamu hastaneleri ile sınırlı tutmaktadır. Fransa’ da bölgesel hastane birlikleri. Hatta özel işletmeler faaliyet alanlarını genişletmek için de planlama kapsamında izne tabidir. merkezi hükümetin belirlediği çerçeve içinde hastane hizmetlerini planlar. kalite standartları ve eşitlik ilkeleri çerçevesinde tüm nüfusu kapsayacak şekilde yapılandırılır. kapsadığı bölge. Bu anlayış çerçevesinde sağlık hizmet sunumu bakımından ülke genelinde belirli sağlık alanları ve her bir alan için bölge sağlık merkezi konumundaki illeri ve bu merkez illere bağlı alt alan merkezi konumundaki iller belirledik. ulusal ve bölgesel mevzuat çerçevesinde eyalet hükümetleri planlar. Bölgenin sağlık hizmeti ihtiyacı. Fransa ve Almanya’ da hastane planlamaları hem kamu hem de özel hastaneleri kapsamaktadır. Merkezin. Kanada. merkeze uzaklık. yerelde yapmış olduğu inceleme ve tespitler. Bakanlığımıza bağlı tarafından taşra teşkilatlarından görüş aldık. Alt alan illeri. nüfus. ilçe hastanesi. hasta akışı. kurumsal rehberlik ve referans merkez olma ihtiyacını karşılamak üzere planladık.

2010 Grafik 51 Kaynak : Maliye Bakanlığı Bütçe Kesin Hesapları “Hasta odaklı” yeni hastane binaları ve hastane kampüsleri yapımı için ve bazı eski yapıların revizyonu için kamu-özel ortaklığı ile yatırımlar yapılmasını sağlayacak mevzuatı hazır hale getirdik.milyon TL) 16. bölgesel dağılım yapmaktayız.000 4.000 15.468 12.000 0 1995 . Yatırımlarda Akılcılık Sağlıkta Dönüşüm Programıyla bütün sağlık yatırımlarını gözden geçirerek detaylı bir sağlık yatırımlarına Harcanan Para (2010 yılı yatırımlarını yeniden planladık. Esasen Türkiye’de her 100 bin kişiye düşen yatak sayısı 285 olup bu sayı Dünyadaki yeni eğilimler çerçevesinde yeterli görünmektedir. Sağlık Yatırım.2010 ve 15468 düzeyinde. özellikli hizmet birimlerinin (Yoğun Bakım. sağlık hizmetleri için fiziki mekân. b.527 4.Bu planlamaları ülke genelinde nüfus oranına göre yapmakta olup.L. Kamu sağlık Fiyatlarıyla milyon T.) Sağlık finansal. tıbbi ve teknik analizlerini dikkatle değerlendirdik. KVC Merkezleri gibi ) bölgesel farklılıklarını da göz önünde tutarak. Ancak mevcut yatakları nitelikli yataklara değiştiriyoruz. Donanım ve Taşıt Alımı Harcamaları (2010 yılı fiyatlarıyla . Buna eşlik eden çağdaş yapıları oluşturarak yatırımlara devam edeceğiz.2002 2003 . Yatırım planlamalarını ilçe. Projeleri il bölge öncelik ve önem sırasına göre tekrar tasnif ederek yatırım bütçelerimizin daha akılcı olarak kullanılmasını sağladık.000 8.2002 4527 2003 . Yatırımların envanteri oluşturduk. 1995 . yerinde inceleyerek ve yerel yöneticilerle birlikte yaptık. 210 . makine-teçhizat yeterliliklerini de sorgulamakta. personel sayısı.

banyosu ve tuvaleti bulunan hasta yatağı sayısının toplam hasta yatağı içindeki payı % 6’ dan.0 Toplam Grafik 53 901 1. tuvaleti. Birinci basamak sağlık tesislerinde de benzer bir başarıyı yakaladık. % 30’a yükseldi.893 sağlık tesisini tamamlayarak halkımızın hizmetine sunduk. Önceki sekiz yılda hizmete giren yeni hasta yatağı sayısı 7. 1. önceden başlanan. 1995 . “nitelikli hasta yatağı” dır. telefonu ve refakatçi koltuğu olan.2002 yılları arasında 254 adet hastane ve yeni blok tamamlanmışken 2003 2010 yılları arasında 509 hastane ve yeni bloğu tamamlayarak hizmete sunduk. tamamlanmaya yakın ve teknik olarak revize edilemeyen projeler nedeniyle nitelikli hasta yatağı sınıfında değildir. buzdolabı. televizyonu.2002 yılları arasında 647 tesis tamamlanmışken 2003-2010 yılları arasında 1. Böylece.844 iken son sekiz yılda eklenen yeni hasta yatağı sayısı 33 bini aştı.7 Sağlık Yatırımları Sağlık Tesisi Hastane ve Yeni Bina Birinci Basamak Sağlık Tesisi 1995-2002 2003-2010 5 Sağlık Yatırımlarının Toplam Kapalı Alanı (milyon m2) 4. 1995 . Yıllardır bekleyen inşaatları tamamladık. Bu dönemde yapılan hasta odalarının % 80’ i içinde banyosu.7 254 509 4 3 647 1.893 0 1995-2002 2003-2010 211 .384 yeni tesisi tamamlayarak 1995-2002 2003-2010 hizmete sunduk. Kalan % 20’ lik kısım. Son sekiz yılda 509’u hastane ve ek binası.384 2 1 1 1.384’ü birinci basamak sağlık kuruluşu olmak üzere 1. Sağlık Yatırımlarının Toplam Kapalı Alanı (milyon m2) 1 4.Grafik 52 2003 yılından sonra tamamlanan ve yeni başlayan yatırımlarda nitelikli yatak oranı %100’dür.

Ancak düzenlemeler gittikçe daha geniş alanları kapsamakta. Bakanlık merkez.3. kamu düzeni ve diğer devlet politikalarının uygulanabilmesi ancak yasal düzenlemeler ile mümkün olabilmektedir. Sağlık Kurumlarında Şeffaf Yönetim ve Bürokrasinin Azaltılması Çalışmaları Kamu sağlığı. kaliteli. hangi bilgi ve belgeleri isteyerek. Söz konusu bu tabloları düzenlerken aşağıda yer alan hususları göz önünde bulundurduk. basitleştirilmiş ve düşük maliyetli bir şekilde yerine getirilmesini amaçladık. vatandaş beyanına güvenen. hesap verilebilir. hangi süre içerisinde sunacaklarına dair tabloları hazırlattık ve bu tabloları hizmet binalarının kapıları ile internet sayfalarında yayınlattık. kamu hizmetlerinin hızlı. Yapmış olduğumuz düzenlemeler ile etkin. Birimlerimizin kamu hizmet envanterlerini elektronik ortamda izlemek ve değerlendirebilmek için “Kamu Hizmet Envanteri Veri Giriş Programı” kullanıma açtık. karmaşık hâle gelmekte ve sonuçta uygulama maliyetleri yükselmektedir. Bu çerçevede. şeffaf bir kamu yönetimi oluşturularak. sağlık grup başkanlıkları/toplum sağlığı merkezlerimiz ile hastane ve ağız diş sağlığı merkezlerimiz. verimli. idari işlemlerin akışını hızlandıran. Bütün kamu kurum ve kuruluşlarında uygulanmak üzere bütün merkez ve taşra birimlerine sundukları hizmetlerin envanterini çıkardık. Bütün il müdürlüklerimiz. il sağlık müdürlükleri. vatandaşların ve iş çevreleriyle kamu kesiminin düzenlemelere uyum yükünü azaltan ve aynı zamanda düzenlemelerin asıl amaçlarını koruyan bir reform sürecidir. 212 . kamu güvenliği. Bürokrasinin azaltılması ve idari basitleştirme çalışmaları. Bu tablolarda taahhüt edilen hizmetlerin belirtilen durum ve şartlarda sunulmaması/sunulamaması halinde hizmet talep edenlerin hangi mercilere müracaat edeceklerine dair iletişim bilgilerine de ulaşılmaktadır. birimlerimizin hangi hizmeti. bu sürece müdahale eden. toplum sağlığı merkezleri ve sağlık grup başkanlıklarının iç iş ve işlemleri ile vatandaşa yönelik olarak yürüttüğü tüm hizmetlere ilişkin bilgiler bu programda topladık. özellikle doğrudan vatandaşa hizmet sunanlara sundukları hizmetlerin standardını belirlemelerini istedik.

olumlu ya da olumsuz sonucu talep sahibine bildir. Hizmeti. Yazışmalara süre sınırlaması getir ve uygula. Taşrada daha alt kademelere yetki devret Bilgi. Gelen evrakla ilgili talebi hizmet standartlarında ön görülen sürede sonuçlandır.Basitleştirilmiş. Hizmet sunum süresini taahhüt et ve bu süreye uy. • Başka kurumlarda olan belgeleri isteme ve o kurumlarla paylaş. Sonucun olumsuz olması durumunda gerekçesini ve sonraki müracaat mercilerinin iletişim bilgilerini de bildir. Kuruma gelen evrakı talep sahibinin huzurunda incele. • Nüfus cüzdan sureti. • Hizmet envanter ve hizmet standartlarını hizmet kapılarında ve kurumsan internet sayfalarında ilan et. ara kademeleri kaldır. yerine belge aslını gör suretini al. Hizmet akışında meydana gelecek aksaklıklar için birinci ve ikinci müracaat yerlerini. • Özürlü tuvaleti ve banyosu dizayn et. Etkin Bir Kamu Hizmeti Sunulması İçin Yapılan Çalışmalar: • Kurumda olan belgeleri isteme. eksikliklerini hemen tamamlat. iletişim adreslerini belirle. örneğini kabul et. • • • • Gereksiz yazışma yapma. ikamet kaydı. sağlık raporu isteme yerine beyan al . • Özür durumuna uygun yönlendirme işaretleri bulundur. 213 Hizmet Standartları . • Mümkün olan binalara asansör yap. hizmet talep edene en yakın noktada sun. Merkez birimlerinde yukarıdan aşağıya yetki devret. • Nihai işlem yapılma aşamasına kadar belge isteme. • • • • Her kurumun sunduğu hizmetlere standart belirle. Belge İstenmesi Yazışmalar • • • • • • • • • Yetki Devri Özürlülerin Hizmete Erişimi • Hizmet binalarına tekerlekli sandalye rampaları yap. ya da özürlü refakatçi görevlisi bulundur. Yazışmalarda paraf ve imza atan görevli sayısını azalt. • Asansör yapılamayacak olup üst katlarda hizmet veren birimlerden hizmet alacak özürlüler için bina girişlerine çağrı butonu koy ve bu tür talepleri karşılayacak personel bulundur. Merkez birimlerinden taşraya yetki devret. adli sicil kaydı. Gelen evraka alındı fişi düzenle. • Özürlüler için mümkünse farklı hizmet bankosu. • Belge aslı yerine suretini. • Özürlü araç park yeri ayarla. • Noter tasdiki isteme. Yazışmaları elektronik ortamda yap. Tek kapıda hizmet imkânlarını geliştir. İstenen belgeleri açık açık belirt.

Etkin Bir Kamu Hizmeti İçin Ruhsatlandırmada Yetki Devri: Kaplıcalar. İnsani Tüketim Amaçlı Sular ve Peloidler için Üretim izni. İkametgah Kaydı. Doğal Mineralli Sular. Adli Sicil Belgesi. Belge Aslı Karşı İlaçlama  Diş Protezciliği Dalında Kalfalık Belgesi Sahiplerine Diş Protez Teknisyenliği Belgesi Verilmesi  Teftiş Kurulu  Üremeye Yardımcı Tedavi  Genetik Hastalıklar Tedavi Merkezleri ve Ayaktan Teşhis ve Tedavi Yapılan Sağlık Merkezleri 214 Beyan Esası . Sağlık Raporu. Noter Tasdiki. Etkin Bir Kamu Hizmeti İçin Mevzuat Değişikliği: Örnekler : Değişen Yönetmelikler  Ağız ve Diş Sağlığı  Akupunktur  Ambulanslar ve Acil Sağlık Araçları  Diyaliz Merkezleri  Evde Bakım Hizmetleri  Hiperbarik Oksijen Tedavisi  Yardım İlk  Kordon Kanı Bankacılığı  Madde Bağımlılığı  Optisyenlik Müesseseleri  Organ ve Doku Nakli  Özel Hastaneler  Beşeri Tıbbi Ürün Ruhsatlandırma  Beşeri Tıbbi Ürün İmalathaneleri  Kozmetik  Sözleşmeli Sağlık Personeli Atama  Halk Sağlığı Alanında Haşerelere Nüfus Cüzdanı Sureti.Basitleştirilmiş. ruhsat ve onay yetkileri valiliklere devredilmiştir. Basitleştirilmiş.

Aile hekimliği uygulamasının başlama tarihine göre aile hekimlerinin de kademeli olarak 2011 yılı içerisinde bu konudaki çalışmalarını tamamlamalarını istedik. geleceğe dair tasarım geliştirme. işletme giderlerini. bu yönetimler kaynaklarını. Bu çalışmalar kapsamında yandaki yönetmelik değişiklikleri ile önemli kolaylıklar sağladık. Kamu Hastane Birlikleri Sağlıkta Dönüşüm Programı’nın bir bileşeni olan “İdari ve mâli özerkliğe sahip sağlık kuruluşları” çerçevesinde hazırladığımız “Kamu Hastane Birlikleri Kanunu Tasarısı”. Çalışma ve Sosyal İşler Komisyonunda görüşmeleri tamamlanarak TBMM genel kurulu gündemine getirilmiştir. stratejik düşünme. politika ve öncelikleri şekillendirme. Tasarı ile “Yerinden yönetim” ilkesinin belirginleşmesi sonucunda denetimin anlam ve önemi de artmaktadır. kaliteli. Bakanlığımızın uygulayıcısı olduğu ikincil ve üçüncül mevzuattan 30 kadar yönetmelikte yukarıda belirtilen amaçlara hizmet edecek şekilde düzenleme yaptık. verimlilik ve özellikle bütçenin ölçülü kullanımına yol açacağını beklemekteyiz. Bu tasarı ile hastane yönetimleri kapasitelerinin. sorun çözme değil hedef belirleme yönelimli. Bu ve benzeri adımlarla rutin yüklerinden arındırılan Bakanlığımız. bulundukları sorumluluk alanındaki stratejik iş yükünü dikkate alarak planlamaya yönlendirilecektir. Bu aşamada yönetim anlayışındaki dönüşüm yansıtılarak Bakanlığımızın yeniden yapılandırılması tamamlanacaktır. kaynakların daha akılcı yönetimi. 4. Bu tasarıda geçmiş değil gelecek. TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu ile Sağlık. sistemin işleyişine yönelik denetim anlayışını ön plana çıkardık. kaynaklarının kullanımında ve ekonomik şartlarını değerlendirmede daha bağımsız ve esnek davranabilecektir. vatandaş merkezli bir yönetim anlayışı benimsedik. Bu Kanun Tasarısı ile kamu sağlık hizmetlerinin daha katılımcı. etkili. 215 . verimli. Özerk yönetim birimlerinin yetkileri ile birlikte sorumluluğu da artacak. sonuç ve hedef odaklı.Aile hekimlerini de bu sürece dahil ettik. Bu sorumlu otonominin. halkın talep ve beklentilerine daha duyarlı bir şekilde sunulmasını amaçlamaktayız. Aile. personel yatırımlarını. ölçülebilir başarı göstergeleri oluşturma. Yıllık tekrar sayıları binlerle ifade edilebilecek hizmet sunumunda bürokrasinin azaltılması ve idari basitleştirme işlemleri gerçekleştirdik. süratli. insan kaynakları geliştirme gibi esas görevlerine daha yoğun mesai ayırabilecektir. bütçe ve hedeflerini. Buna uygun olarak geçmişe ve şahıslara yönelik klasik denetim anlayışından ziyade hedeflere ve performans göstergelerine. misyon ve vizyon geliştirme. temel amaç. katılımcı.

Bu anlayışın bir ürünü olmak üzere. Sağlık Bakanlığı’nı hedeflenen konuma getirmek üzere başta “Bakanlık Teşkilat Kanun Taslağı” olmak üzere yasal çalışmalar yapılırken. kontrole tabi müstahzarların satış ve tüketim hareketlerinin takibinin. devletin sağlık sektörünü “tek elden planlama” görevini daha etkili olarak yerine getirecektir. 216 . standartlar koyan.5. rehberlik. Programın bu bileşeni. sağlık çalışanlarının performansa göre ödüllendirmesi. mevcut mevzuat yapısı içinde de bir dizi adım attık. döner sermaye ita amiri harcama yetkilerinin yükseltilmesi gibi birçok uygulamayı programın ruhuna uygun biçimde geliştirdik. Yerinden yönetimi teşvik edici uygulamaları hayata geçirdik: Eczane açılıp kapatılma ve ruhsat işlemleri yetkisinin. Böylece Sağlık Bakanlığı. mesai sonrası çalışma uygulamalarının devamı veya kaldırılması kararları ile il içi personel atamalarının il yönetimlerine devredilmesi. Sağlık Bakanlığı’nın kural koyuculuk. Yeni Teşkilat Kanunu Sağlıkta Dönüşüm Programı. sağlık ocağı veya semt polikliniği açılması. Anayasada tanımlandığı şekliyle. ülkemizin sağlığa ayırdığı kaynakların etkili. izleyen ve denetleyen bir konumda. döner sermaye işletmelerinin sağlık hizmeti satın almasının serbest bırakılması. denetleme gibi asli fonksiyonlarını belirginleştirecek “Yeni Teşkilat Kanunu” çalışmalarına devam etmekteyiz. bu yolda yönlendirmeler yapacak bir vizyon sunmaktadır. Bakanlığımıza bağlı kuruluşların yerinden yönetim ilkeleri doğrultusunda yapılandırılmasını önermekte ve bakanlığın planlama yapan stratejik bir örgüt yapısına kavuşturulacağını belirtmektedir. modern kamu yönetimi anlayışının bir yansıması olarak etkili ve katılımcı yönetimi gerçekleştirmeyi hedeflemektedir. verimli ve hakkaniyete uygun bir şekilde kullanılmasını sağlayacak. Bakanlığımıza politikalar geliştiren.

UYGULAMA 6. Sınır Ötesi Sağlık Hizmetleri ve Avrupa Birliği .D.

218 .

Eğitim Çalışmaları Yukarıda belirtilen Sağlık İşbirliği Anlaşmaları çerçevesinde ya da Dışişleri Bakanlığı ve Başbakanlık TİKA Başkanlığı’nın talepleri doğrultusunda pek çok ülkenin sağlık personeline (doktor. Sabahattin AYDIN üç yıllık bir dönem için seçildi. Afganistan. • Sağlık sistemlerinin oluşturulmasında teknik destek. 1948 yılından bu yana İcra Kurulunda görev yapan dördüncü Türk bilim adamıdır. Diğer yandan Dünya Sağlık Örgütü Avrupa Bölgesine üye 53 ülkenin sağlık bakanları ve üst düzey yetkililerinin başkanlığında oluşan heyetlerle katıldığı Kopenhag’daki 56. teknoloji ve tecrübemizi paylaşmaktayız. sağlıkla ilgili tüm konularda bilgi ve deneyim alışverişi. Dr. Bu eğitimler. son dönemde başta Sudan. Dünya Sağlık Örgütü Avrupa Bölgesi Obezite ile Mücadele Bakanlar Konferansı. • Ameliyatlar gerçekleştirilmesi gibi faaliyetleri hayata geçirmekte ve bilgi. Söz konusu işbirliği faaliyetlerine hukuki zemin kazandırılmasını teminen çeşitli ülkelerle Sağlık Alanında İşbirliği Anlaşmaları imzaladık. Dr. 219 . Filistin.1. Yemen. Recep A AKDAĞ Başkan Yardımcılığı yaptı. hemşire. Bakanlığımız merkez teşkilatında ve Bakanlığımız Eğitim ve Araştırma Hastanelerinde gerçekleştirilmektedir. Söz konusu personelin ülkelerine dönüşte daha başarılı ve verimli bir şeklide hizmet verdikleri. Bu anlaşmalarda sağlık personeli ve uzman değişimi. özel sektörün ticari girişimlerinin desteklenmesi konularına ağırlık verdik. 2006 yılında DSÖ İcra Kurulu Üyeliğine Bakanlığımız Müsteşar Yardımcısı Prof. Dünya Sağlık Asamblesi Toplantısında Sağlık Bakanı Prof. ülkemizin ev sahipliğinde ve Sağlık Bakanımızın başkanlığında İstanbul’da düzenlendi. a. Recep AKDAĞ başkanlık etti. • Sağlık personelinin Türkiye’de ve ülkelerinde eğitimi. bilimsel kuruluşlar arasında doğrudan temasların sağlanması. bir kısmının bu eğitimlerden sonra mesleklerinde yükseldikleri heyetlerimizce bu ülkelere yapılan ziyaretlerde müşahede edilmektedir. sağlık memuru. teknisyen vb. Dr. Yine 17-21 Mayıs 2010 tarihlerinde 193 üye ülkenin katıldığı 63.) ülkemizde kısa ve uzun süreli eğitimler vermekteyiz. Ayrıca. Avrupa Bölge Komitesi Toplantısına Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanı Prof. Dinamik ve Sağlıklı Dış İlişkiler Kültürel bağımız olan ülkeler başta olmak üzere birçok ülke ile kapsamlı ve yoğun bir işbirliğine sahibiz. Bu eğitimler sonucu yabancı sağlık personeli ülkemizde kazandıkları bilgi ve tecrübeyi kendi halklarının hizmetine sunmaktadırlar. • Kongre ve konferanslar düzenlenmesi. Orta Asya ve Kafkas ülkeleri olmak üzere birçok ülke ile . 2002 yılında 33 ülke ile 39 adet Sağlık Alanında İşbirliği Anlaşmamız mevcut iken hâlihazırda 53 ülke ile 87 adet Sağlık Alanında İşbirliği Anlaşmamız mevcuttur. AYDIN. Balkanlar.

İlaç ve Tıbbi Malzeme Yardımları Başbakanlık AFAD Başkanlığı. Azerbaycan. hem de bu ülkelerde Türkiye’nin tanıtımına katkı yapmaktadır. Türkiye’den temin edilen tıbbi cihaz ve malzemeler ile yeniden donatarak 25 Haziran 2007 tarihinde tekrardan hizmete açtık.Bu tür çalışmalar hem ilgili ülkenin insan kaynakları ve altyapısının gelişmesine destek sağlamaktadır. Hastane’nin sağlık personeli Bakanlığımızca karşılanmaktadır. Tıbbı Malzeme Desteği Verilen ve İşletme Desteği Sağlanan Sağlık Kuruluşları • Sudan Kalakla Türk Hastanesi 1996 yılında ülkemiz tarafından yaptırılan Kalakla Türk Hastanesi’ni yeniden restore ettik. Kadın Doğum. belli bir kontenjan dahilinde ülkemizde ücretsiz olarak tedavi ediyoruz. Ayrıca Dışişleri Bakanlığı’nın talep ettiği durumlarda uygun gördüğümüz yabancı uyruklu hastaları ülkemizde tedavi ediyoruz. c. Ayrıca. Arnavutluk. ülkelerinde tedavileri mümkün olmayan hastaları. Sudan ve Yemen. b. • Güney Sudan Juba Eğitim Hastanesi Güney Sudan’ın başkentinde bulunan Juba Eğitim Hastanesinin Ameliyathane. Çocuk ve Görüntüleme bölümünü tamamen ülkemizden temin ettiğimiz tıbbi cihaz ve malzemelerle donattık. 220 . tıbbi malzeme ve tıbbi cihaz yardımında bulunmaktayız. Yurtdışında Onarılan. Sağlık Bakanlıkları ile mevcut Sağlık İşbirliği Anlaşmalarımız çerçevesinde. d. İlaç ve tıbbi malzeme stoklarındaki azalmanın takviyesi amacıyla Sudan’a ilaç ve tıbbi malzeme gönderilmesine ilişkin çalışmaları yürütmekteyiz. Hasta Tedavileri Afganistan. Irak Sağlık Bakanlığı ile imzaladığımız Sağlık Alanında İşbirliğine Dair Mutabakat Zaptı ve Kosova Cumhuriyeti ile imzaladığımız Sağlık Alanında İşbirliğine Dair Anlaşma”nın yürürlüğe girmesiyle birlikte her iki ülkeden kontenjan dahilinde hastaların ülkemizde ücretsiz tedavilerini sağlayacağız. • Sudan Darfur Nyala Sahra Hastanesi Türkiye Kızılay Genel Müdürlüğünce Nyala’da Sahra Hastanesi kurulmuştur. Dışişleri Bakanlığı ve Başbakanlık TİKA Başkanlığı’nın talepleri ve önerileri doğrultusunda zaman zaman yabancı ülkelere ilaç. KKTC.

Sudan. Bakanlığımıza bağlı teknik ekip halen bu bölgede çalışmalarına devam etmektedir. e. Afganistan. Söz konusu etkinlikler kapsamında Ülkemiz bilim adamları. Söz konusu etkinlikler kapsamında bir araya gelme fırsatı yakalayan karşılıklı ülke bilim adamları. Ortak Sağlık Haftaları Düzenlenmesi İmzaladığımız işbirliği anlaşmaları ve protokollere istinaden. Komrat ve Çadır Lunga’da bulunan 3 hastanenin tıbbi cihaz ve malzeme ihtiyaçlarını ülkemizden karşıladık. 221 . uzmanları ve profesyonelleri karşılıklı görüş alışverişinde bulunmakta ve mevcut işbirliği potansiyelinin daha da geliştirilmesi yollarını aramaktadırlar. Sağlık Sistemlerinin Güçlendirilmesi Dünya Sağlık Örgütü’nün (DSÖ) ana gündem maddelerinden birisi de ülkelerde “Sağlık Sistemlerinin Güçlendirilmesi”dir. Yine bu Sağlık Haftaları kapsamında doktorlarımız yabancı meslektaşlarıyla ortak ameliyatlar ve sağlık kontrolleri gerçekleştirmişlerdir. Bu itibarla. Bu itibarla. Gökoğuz Yeri’nde bulunan Vulkaneşti. Irak ve Gökoğuz Yeri’nde Ortak Sağlık Haftaları düzenledik. teknik ve insani yardımlar yapmaktayız. Görüntüleme. f. sağlık uzmanları ve sağlık profesyonelleri ilgili ülkelerde ortak konferanslar ve çalıştaylar düzenlemişlerdir. • Etiyopya Etiyopya’da bulunan Black Lion Eğitim ve Araştırma Hastanesinin Kadın Doğum. bugüne kadar Afganistan. Sudan. Yemen. Nahçıvan. Çocuk. Sağlıkta Dönüşüm Programı kapsamında hayata geçirdiğimiz uygulamalarımız sonucu elde ettiğimiz tecrübe ve bilgi birikimimizi aktarmak üzere Makedonya.• Moldova Cumhuriyeti Gökoğuz Yeri Moldova Cumhuriyeti Gökoğuz Yeri Özerk Bölgesi’ne mali. muhatap ülkelerle Ortak Sağlık Haftaları etkinlikleri gerçekleştirmekteyiz. Suriye ve Irak’a teknik destek ve danışmanlık hizmeti sunmaktayız. Yenidoğan ve Ameliyathane bölümlerini ülkemizden temin ettiğimiz tıbbi cihaz ve malzemeler ile yeniden donattık. • Pakistan Pakistan’da yaşanan sel felaketinden sonra bölgede bulunan 7 hastanenin tıbbi cihaz ve malzeme ihtiyacını Bakanlıkça temin ederek 21 ve 28 Ocak 2011 tarihlerinde uçak ile gönderdik.

• Bulaşıcı Hastalıklar. • İran’ın Bam kentine meydana gele deprem sonrasında bölgeye 26 Aralık 2003 tarihinden itibaren toplam 81 kişilik sağlık ekibi gönderdik. Alkol ve Madde Bağımlılığı. sağlık personeli. sel felaketleri vb.g. • Organ. Genelkurmay Başkanlığı. • Pakistan’da meydana gelen sel felaketi sonrasında sağlık hizmeti sunmak üzere 2 mobil hastane. 2 hastanemiz halen Pakistan’da görev yapmaktadır. Başbakanlık Türkiye Acil Durum Yönetimi Genel Müdürlüğü. tıbbi cihaz ve sarf malzemesi donanımı ile Ağustos 2010 tarihinde bölgede hizmet vermeye başladık. bölgeye yönelik olarak Hükümetimizce sağlanması öngörülen destek kapsamında. • Tütün. 222 . proje veya eylem planları çerçevesinde. tsunami. Avrupa Birliği Müzakere Sürecinde Yürüttüğümüz Çalışmalar Katılım müzakerelerinin resmen başlamasıyla beraber sağlığı ilgilendiren konulardaki AB mevzuatına uyum çalışmalarında da yeni bir döneme girildi.) ilgili diğer kurumlarla (Kızılay. ilaç. tıbbi malzeme ve tıbbi cihaz desteğinde bulunmaktayız. Kızılay ekibi ile birlikte görev yapmak üzere 14 sağlık personelimizi Ocak 2005 tarihinde Endonezya’nın Aceh bölgesine gönderdik. Bu çerçevede: • Güney Asya’da yaşanan deprem ve tsunami felaketleri nedeniyle. a. • Doku-Hücre. Bakanlığımız uyum çalışmalarında “Sağlığın Korunması” alanından sorumludur ve bu konuda yapılan çalışmalar aşağıda özetlenmiştir. Bakanlık olarak bir mobil hastane ve sağlık personeli görevlendirmesinde bulunduk. Dışişleri Bakanlığı. ilaç. • Haiti’de Ocak 2010 tarihinde meydana gelen deprem sonrası. Afet ve Acil Durumlarda Uluslararası Yardım Çalışmaları Bakanlık olarak. 2. Tüketicinin ve Sağlığın Korunması Faslı Tüketicinin ve Sağlığın Korunması Faslı kapsamında Bakanlık olarak mevzuat uyumu. • Kan ve Kan Bileşenleri. Başbakanlık TİKA Başkanlığı) işbirliğinde afet bölgelerinde yaşayanlara gerekli uzman personel. dünyanın çeşitli ülkelerinde meydana gelen doğal afetlerde (deprem.

Kan ve Kan Ürünleri Rehberini Temmuz 2009’da yayınlandık2.2. AB’nin bulaşıcı hastalıkların sürveyansı ve kontrolü ile ilgili temel kurumu olan Avrupa Hastalıkları Önleme ve Kontrol Merkezi (European Center for Disaeses Prevention and Control (ECDC)) ile ilişkilerin geliştirilmesi yolunda önemli adımlar attık. Rehberin yayımlanmasıyla birlikte Bölge Kan Merkezleri’nin faaliyete geçmesi çalışmalarına da hız vermiş bulunuyoruz. böylece mevzuat uyumu tamamlandı. Kan ve Kan Ürünleri: Kan ve Kan Ürünleri Kanununu 2007 yılında. 223 . a. bu alandaki Rehberini güncellemiş olup. Ayrıca.• Elektromanyetik Alanlar1. bu meyanda Ulusal Kan Rehberinin güncellenmesi çalışmalarına başlanılmıştır. Bulaşıcı hastalıklara alanında AB’nin teknik destek ve bilgisinden önemli ölçüde faydalandık.1. a. 2 Söz konusu Rehber European Directorate for Quality of Medicine and Health Care (EDQM) rehberi temelinde hazırlanmıştır. Türkiye’nin 2009-2013 yıllarında bulaşıcı hastalıklar alanında önceliklerini belirleyen. • Kanser. Bulaşıcı Hastalıklar: Türkiye AB üyelik sürecinde bulaşıcı hastalıkların gözetimi ve kontrolü sisteminin güçlendirilmesine dair çalışmalarına hız verdi ve önemli bir mesafe kaydetti. Bu çalışmalar ile hastalık bildirim sistemini güncelleyip standart bildirim için vaka tanımlarını yaptık. izleyeceği yolu çizen ve gerçekleştireceği eylemleri tanımlayan “Türkiye’de Bulaşıcı Hastalıkların Sürveyansı ve Kontrol Sisteminin Güçlendirilmesine dair Stratejik Plan”ı yayınladık. bulaşıcı hastalıkların teşhisinde vaka ve laboratuar temelli bildirimler yaparak bulaşıcı hastalıkların sınır tanımayan yapısından kaynaklanan sorunlar için AB ile gerekli veri ve teknik bilgi akışını sağladık. Tüketicinin ve Sağlığın Korunması Faslı kapsamında Bakanlığımız sorumluluğunda bulunan kapanış kriterleri ile ilgili yaptığımız çalışmalar aşağıda açıklanmaktadır. EDQM. Yönetmeliğini ise 2008 yılında yayımladık. AB ve Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) yapısında yer alan uluslararası hastalık ağlarına ilişkin çalışmalara katılım sağlanarak veri paylaşabilmek için sistemimizi uyumlu hale getirdik. Örneğin domuz ve kuş gribi gibi yeni ortaya çıkmış olan hastalıklarla mücadelede AB’nin bu alandaki temel kurumu olan ECDC’den teknik destek aldık. • Beslenme ve Fiziksel Aktivite ile • Ruh Sağlığı konularında çalışmalar yaptık. 1 Elektromanyetik Alanlara ilişkin düzenleme yetkisi Başbakanlığın ilgili yazısı temelinde Çevre ve Orman Bakanlığına devredilmiştir.

hayat kurtarabilen önemli bir tedavi edici yöntemdir. sınaî. edebi ve sanatsal alanlardaki fikir ürünlerini ve bu fikir ürünlerini üretenlerin haklarını ifade eder. Türk Patent Enstitüsü tarafından gerçekleştirilmektedir. 224 . halkımızın sağlık seviyesinin artmasına doğrudan katkı yapmıştır. a. düzenli ve karşılıksız kan bağışı sistemine geçiş yaptık ve halkımızın nakil işleminin tüm aşamalarını kapsayan güvenli kana AB standartları temelinde kolayca erişimini sağladık. işleme ve bunlardan elde edilen ürünleri paketleme. Doku ve Hücre: İnsan Doku ve Hücreleri ile Bunlarla İlgili Merkezlerin Kalite ve Güvenliği Hakkında Yönetmelik ile ilgili çalışmaları tamamladık. İlaçta patent Bakanlığımızı sonuçları itibariyle ilgilendirmektedir. diğer ürünlere oranla daha uzun zaman alan ve daha yüksek maliyetli bir araştırma-geliştirme sürecinin sonucu bir üründür. Yeni kan mevzuatıyla Bakanlığımız önemli bir adım attı ve bölge temelli kan merkezleri sistemine geçti. doku ve hücre nakli. personel ve hizmet alt yapı standartları ile denetlenmelerine ilişkin genel esasları da düzenledik. halkımız daha ucuz ve kaliteli ilaca daha kolay erişim sağlayabilmektedir. faaliyetlerine. etiketleme. tedarik kuruluşları ve test laboratuarlarının açılmalarına. alıcıdan vericiye vericiden alıcıya kanın tüm aşamalarını izlenip ciddi ters reaksiyonlar ve olaylar Bakanlığımıza bildirilmektedir.  izleme. Bakanlığımız tarafından yürütülen çalışmalar sonucunda. tedarik etme. modern tıpta “tek kaynağı insan olan yaşamsal bir ilaç” olarak tanımlanmaktadır. halkımız modern tesislerde gönüllülük temelinde elde edilecek güvenli kana kolayca erişim sağlayabilmektedir. Böylece insan sağlığının en üst seviyede korunmasına yönelik kalite ve güvenlik standartlarını belirledik ve belirtilen işlemleri yapacak doku ve/veya hücre merkezleri. Bakanlığımızı sınai haklar kapsamında ilaçta patent konusu ilgilendirmektedir. depolama ve dağıtım aşamalarının tamamında AB standartlarını kullandık. Bakanlığımız da güvenli kana erişim için kapsamlı eğitimler yapmakta ve kanla ilgili tesislerin kalite sistemine dair teknik şartları düzenlemektedir. 3. tesis. Böylece. işlevlerini koruyacak şekilde depolamaya hazırlama.Kan. takas yöntemi yerine güvenli kana erişimin olmazsa olmaz unsuru olan gönüllü. test etme. Bilindiği üzere. Ayrıca. Fikri Mülkiyet Hukuku Faslı Fikri mülkiyet hakları. insanlarda uygulanacak insan doku ve hücrelerinin ve bunlardan elde edilen ürünlerin bağışlama. Dolayısıyla bu çalışmalar. bilimsel. Böylece. Bu nedenle ilaç alanındaki yeniliklerin teşvik edilmesi ve geliştirilmesi için “ilaç patenti” özel bir öneme sahiptir. İlaç. Yeni sistemde. Bu Yönetmelikle. Bakanlığımız ülkemizde ilaç alanında yapılan Ar-Ge çalışmalarını ve inovatif girişimleri desteklemektedir. b. kayıt altına alma. Ülkemizde sınai mülkiyet haklarının tescil işlemleri.

Gerekli durumlarda Bakanlığımız yaptırımlar uygulamaktadır.c. raporlanması konusunda çalışmalar yapıyoruz. Aynı zamanda bu Yönetmelik kapsamında içme sularının izlenmesi. Suların sağlıklı olarak tüketilmesi ile üretim tesislerinin kalitesinin fiziksel kontrolü bu Yönetmelik çerçevesinde gerçekleştirilmektedir. Ayrıca. içme suyuyla ilgili AB mevzuatını uyumlaştırmıştır. c. denetlenmesi. Ayrıca. Bakanlığımız içme suyu kalitesinin izlenmesi amacıyla veri tabanı kurulması ve koşullara uymayan durumların yönetimi için gerekli mekanizmaların kurulması çalışmalarına devam etmekte olup bu alanda “Halk Sağlığının Korunması için İçme Suyunda Acil Durum Yönetimi ve Risk Analizi” başlıklı AB projesini 2011 yılının 2.1. Yüzme Suyu Kalitesine İlişkin Yönetmelik Bakanlığımızca“Yüzme Suyu Kalitesine İlişkin Yönetmelik” kapsamında yüzme suyu kalitesinin izlenmesinin güçlendirilmesine yönelik olarak hazırlanan proje AB tarafından kabul edilmiş olup 2012 yılında uygulamaya koyacağız. Biyosidal Ürünler Yönetmeliği Biyosidal Ürünler konusunda 2008 yılında sona eren bir AB projesini başarıyla yürüttük ve bu proje sonrasında 2009 yılında Biyosidal Ürünler Yönetmeliği’ni yayımladık. yarısında uygulayacağız. İçme Suyu Hakkında Yönetmelik Bakanlığımız “İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik”i yayımlayarak. merkez teşkilatımızda bu konuda çalışan personel sayısını da artırdık. yüzme sularının kalitesinin düzenli takibi ve gereken durumlarda lazım olan önlemlerin alınması ile ilgili Çevre ve Orman Bakanlığı ile koordineli olarak çalışmaktayız. c. Çevre Faslı Bu başlık altında içme suyu. 225 .3. c.) ürünler ile ilgili çalışmalar yaptık. yüzme suyu ve biyosidal (böcek öldürücüler vb gibi.2. Proje sona erdikten sonra 200 biyosidal ürün denetçisine yönelik eğitimler yaptık.

kozmetikler. • Türkiye’de Bulaşıcı Hastalıkların Epidemiyolojik Sürveyansı ve Kontrolü Sisteminin Güçlendirilmesi – I • Türkiye’de Bulaşıcı Hastalıkların Epidemiyolojik Sürveyansı ve Kontrolü Sisteminin Güçlendirilmesi – II • Bulaşıcı Hastalıkların Sürveyansı ve Kontrolü Projesi (III) başlıklı projeler ile bulaşıcı hastalıklar alanında müktesebata uyum yönünde önemli adımlar attık. denetimlerin koordine edilmesi ve güvensiz ürünlere karşı gerekli tedbirlerin uygulanmasına ilişkin faaliyetler gerçekleştirdik. PGD ile insan sağlığı ve güvenliğinin en üst seviyede korunmasını esas alan. Bakanlığımız. AB Projelerine İlişkin Durum Sağlık Bakanlığı tarafından 2002–2010 yılları arasında AB tarafından finanse edilen ve Bakanlık olarak yürüttüğümüz projeler aşağıda belirtilmiştir: “Halk Sağlığı”. PGD kapsamında.000 Avro üzerinde AB fonu temin ettik. hijyenik pedler ve çocuk bezleri gibi ürünlerde denetim faaliyetleri ile ilgili mevzuatı ise 2009 ve 2010 yılında yayımladık. Bu alandaki üç proje ile 14. 25 Haziran 2007 tarihinde “Sağlık Bakanlığınca Yapılacak Piyasa Gözetimi ve Denetiminin Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik”i yayımladık. yetki alanında bulunan ürünlerin piyasaya arzı veya dağıtımı aşamasında veya ürünler piyasayken bu ürünlerin ilgili mevzuata uygun olarak üretilip üretilmediğini. oyuncaklar ve deterjanların denetimlerini yapıyoruz. AB uyumu çerçevesinde denetim kavramı yeni bir boyut kazanmıştır. hava aromatize edici ürünler. Piyasa Gözetimi ve Denetimi (PGD) Altyapısının Geliştirilmesi Kapsamında 2003-2010 Yılları Arasında Yapılanlar Çalışmalar PGD. 2004. Çamaşır suları.000. Bu amaçla. 226 . güvenli olup olmadığını denetlemesi faaliyetidir. havuz suyunda kullanılan yardımcı kimyasallar. Sağlık Bakanlığının AB’den en önemli mali destekleri temin ettiği alandır. PGD alanında bugüne kadar laboratuvar altyapısının güçlendirilmesi. e. denetim yetkisini halkın sağlığını korumak amacıyla uzun yıllardır kullanmasına karşın. Bakanlığımız sorumluluğunda bulunan tıbbi cihazlar. denetim yapacak personelin eğitilmesi ve sertifikalandırılması. yetkili kamu kuruluşlarının.d. 2005 ve 2008 yıllarında sunulan. piyasadaki güvensiz ve standart dışı ürünlerden halkı korumaya yönelik ve aynı zamanda bu ürünlere karşı kısa sürede etkin tedbirler almaya imkân sağlayan bir sistem geliştirdik.

5 milyon Avro’luk katkı aldı. aktörleri ve denetçileri. 2009 yılında sunulan “Doku ve Hücrede Uyum” ve “Organ Bağışında Uyum” başlıklı projeler ile Sağlık Bakanlığı olarak 2011 yılında 6. 60 milyon Avro’luk bir bütçeye sahip “Üreme Sağlığı Programı” ile kurumsal kapasitenin artırılmasına yönelik çalışmalar yaptık ve ayrıca hibe programları ile sivil toplum kuruluşlarını da destekledik. dağıtıcı vb. Tedavi edilemeyen birçok hastalık için yeni fırsatlar ortaya koymaktadır. Organ Bağışında Uyum Projesi ile de organ bağışında ve naklinde kalite ve güvenlik standartlarının temin edilmesini hedefliyoruz. oyuncak güvenliği ve çocuk sağlığı konusunda bilinçlendirdik. tıbbı cihazlar ve oyuncaklarda PGD laboratuarları için alt yapı desteğinin sağlanması ve laboratuar personelinin eğitimi amaçlanmıştır. Yaklaşık 500.org) aracılığıyla tüm taraflar ile paylaştık.000. doku-hücre ve organ konularındaki fonlar ile devam etmiştir. Proje kapsamında tüketicileri. özellikle oyuncak seçiminin doğru yapılması ve oyuncakların riskleri konusunda.000 Avro’nun üzerindeki kaynak ile ülkemiz kan alanında kalite ve güvenlik koşullarını AB normlarına yakınlaştırmak için çalışmalar yürütmüştür.safetyoftoys. oyuncak sektöründe faaliyet gösteren üretici. 2008 yılında sunulan “Kan Tedarik Sisteminin Güçlendirilmesi Projesi” ile sağlanan 3.500. Proje kapsamında tıbbi cihazlar ve deterjan laboratuarları için ekipman desteği sağlamış ve personelimizi de konuyla ilgili eğitmiş durumdayız.000 Avro’nun üzerinde fon sağlayacağız. Söz konusu projede. Proje ile ilgili faaliyetleri ve proje çıktıları hazırladığımız internet sitesi (www. Avrupa Birliği Leonardo da Vinci Mesleki Eğitim Programı çerçevesinde desteklenen “Oyuncak Güvenliği Projesi”ni.Bu alandaki destekler kan. ithalatçı.2008 yılları arasında tamamladık. sektör temsilcilerini ise teknik kılavuzlar. Doku ve Hücrede Uyum Projesi ile bu alanda kalite ve güvenlik standartlarının sağlanması böylelikle uygulamalardaki enfeksiyon risklerinin en aza indirgenmesi amaçlanmaktadır. Doku ve hücre hızlı gelişen tıp uygulamaları arasındadır. Refik Saydam Hıfzıssıhha Merkezi Başkanlığı (RSHMB) koordinasyonunda çeşitli üniversite ve firmaların katılımıyla 2007. 227 . bilimsel araştırmalar. raporlar ve özellikle standartlar konusunda bilgilendirdik. Birbirinden farklı beş faydalanıcısı olan “Türk Uygunluk Değerlendirme Kurumlarına Destek Projesi”nde (2002-2007) Sağlık Bakanlığı için AB mevzuatına uyum konusunda belli aşamaya gelinen deterjanlar. Bu proje ile 0-14 yaş grubundaki tüketicilerin eğitiminden sorumlu eğiticileri. Portekiz ve İtalya ile ortaklaşa yürüttük. Yine bir AB projesi olan ve PGD faaliyetleri kapasitesinin güçlendirilmesine ilişkin beş ayrı Bakanlık ile ortak yürütülen “Belirli Alanlardaki Piyasa Gözetimi ve Denetimi Faaliyetleri İçin Türkiye’de Bakanlıkların Kapasitelerinin Güçlendirilmesi Projesi” (20062008) kapsamında Bakanlığımız tıbbi cihazlar alanında AB’den 1. tıbbi cihazlar için PGD stratejisi oluşturduk ve izleme sistemi kurarak merkez teşkilatı personelini ve denetçileri eğittik.000 Avro bütçesi olan projeyi İspanya.

2007 yılında sunulan ve 3. bu kapsamda çocukların daha güvenli oyuncaklara erişimi için çalışmalar yaptık. Mevzuat Uyumu Tıbbi cihazlar. Proje kapsamında yeni bir mevzuat hazırladık. doku. tıbbi ürünler. oyuncaklar. f. “İyi Laboratuvar Uygulamaları (GLP) Projesi” Bakanlığımızın koordinasyonunda. Diğer alanlarda da çalışmalarımız sürüyor. bulaşıcı hastalıklar sağlık meslekleri.Oyuncak güvenliğinin sağlanması konusunda yürüttüğümüz diğer iki proje ile de Bakanlığımıza 200.000’un Avro’nun üzerinde bütçesi olan “Aşıların ve Serumların Kalite Kontrol Testleri Projesi” ile RSHMB Biyolojik Kontrol ve Araştırma Laboratuarını AB standartlarına uyumlu hale getirdik. 228 . kan. Çevre ve Orman Bakanlığı ile Tarım ve Köyişleri Bakanlığı tarafından ortak yürütülmüş bir projedir. kozmetikler. Haziran 2006’da başlayan ve 18 aylık bir süreci kapsayan projenin amacı. hücre. laboratuar altyapısının güçlendirilmesi gibi halk sağlığı konularında AB mevzuat uyumunu gerçekleştirdik. GLP’ye ilişkin AB mevzuatının uyumlaştırılarak uygulanması için idari ve teknik kapasitenin güçlendirilmesidir. deterjanlar.500.000 Avro’luk bir katkı sağladık.

D. UYGULAMA 7. Çok Yönlü Sağlık Sorumluluğu .

230 .

Bunlara ilaveten.951 yatak kapasiteli 69 projenin hâlihazırda yapımı devam etmektedir. Tedavi çeşitliliğini ülke geneline yaymak. 2. TOKİ ile İşbirliği Başbakanlık Toplu Konut İdaresi Başkanlığı (TOKİ) ile işbirliği içinde çalışıyoruz. 1. nitelikli tek ve iki kişilik hasta yatağına sahip odaları.750 metrekarelik 11. 1.692. İmzaladığımız protokolle Bakanlığımızın ihtiyacı olan tesislerin TOKİ tarafından inşasına imkân vererek hazineye yük getirmeden yeni bir kaynak oluşturduk. Maliyet-Etkin sağlık hizmeti sunumu için.. Mevcut arsa stoku oluşturulurken kamulaştırma yoluna da gidilmektedir. tıp ve teknolojideki hızlı gelişmelerin kullanılmasına imkân verecek akıllı binalar modeliyle inşa edilmesini hedefledik. bir kısmı ise Hazineye tahsislidir. Mahsuplaşılacak arsaların bir kısmı Bakanlığımıza tahsisli. Aynı protokol kapsamında yapılacak sağlık tesislerinin. kapalı otopark ve çevre düzenlemeleri mevcuttur.791. Neden hastane kampüsleri? Ülkemizdeki sağlık hizmet etkinliğinin artırılması açısından.1. Bu kaynakla ülkemize. çağdaş hastanecilik vizyonuna uygun yapılar kazandırıyoruz.945 yatak kapasiteli 68 projeyi de hayata geçirmeye hazırlanıyoruz.089. İnşa edilen hastanelerimizin modern mimarisi. 231 . Bölgesel gelişimi sağlık alanında tamamlamak.690 yatak kapasiteli 23 proje gerçekleştirdik. kalan 1/3’ü ise 7 yıla kadar vadeli karşılanması esası getirilmiştir. Bu protokol kapsamında 915. 1/3’ü arsa karşılığı.642 metrekarelik 10.085 yatak kapasiteli 76 proje ihale edilme sürecinde olup. Bu model ile.. Kamu-Özel Ortaklığı Şehir hastaneleri gibi büyük yatırımlar ve bunlarla ilişkili hizmetlerin tasarım ve yönetiminde özel sektörün sermaye ve tecrübesinden istifade ederek sağlık hizmetlerini daha etkin ve verimli sunmak amacıyla Kamu-Özel Ortaklığı modelini kullanmaya başladık. 2. Hizmet kalitesini arttırmak. ülkemizin ihtiyacı olan yeni hastane kampüslerini yapabileceğiz. Bu protokole istinaden yapımı tamamlanan inşaatlar ile yapımı devam eden inşaatların finansmanının 1/3’ü nakit.634 metrekarede 4.468 metrekarelik 11.

Uzmanlaşmış ekibin bölgeyi kuşatıcı hizmeti.. hastane kampüsleri önem arzetmektedir. Çalışan açısından. Tedavide yeni teknolojilerin tatbik edilmesi. Sağlık hizmet performansının geliştirilmesi için. sahada çözme yaklaşımı… 232 ...Toplumun ihtiyaçları açısından. Hastalar açısından. Hasta güvenliğinin artırılması. Yeterli yatak sayısı ve yatak kalitesinin uygunluğu. Hasta memnuniyetinin artırılması için. Tedavi hizmetlerindeki yeni kavramların (günübirlik cerrahi.. Çalışan güvenliği ve memnuniyetinin artırılması. Hasta transferinin azaltılması. Yatış sürelerinin kısaltılması. Sorunları masada değil. İş gücü ve hizmet kalitesinin artırılması.. Hastane enfeksiyonlarının azaltılması. gün hastanesi) geliştirilmesi için..

933 Birlikte insan kaynakları raporunu hazırladık. Milli Eğitim Bakanlığı ile İşbirliği Okul çağı çocukların sağlıkları ile ilgili farkındalık oluşturacak program ve projeler yürütüyoruz. vektörel kaynaklı ve paraziter hastalıklarla mücadele de multidisipliner bir yaklaşımla mücadele ve kontrol çalışmalarının yürütülmesi gerekmekte olup Bakanlığımız tarafından başta Tarım ve Köyişleri Bakanlığı olmak üzere ilgili kurum ve kuruluşlarla işbirliği içerisinde çalışmalar sürdürülmektedir. 233 . Sağlık hizmetlerinin etkili ve verimli bir şekilde yürütülebilmesi için sağlık personelinin yeterli sayıda ve çağdaş kıstaslara göre yetiştirilmesi ve iyi bir planlama ile ülke çapında dengeli bir şekilde dağılımı sağlanmalıdır.873 1. hem araştırma. devam ediyoruz.009 4. 5. Tıp fakülteleri ile ortak çalışıyoruz. sağlıklı menülerin uygulanması programını sürdürüyoruz. tiyatro vb iletişim araçlarını kullanıyoruz. öğrenci ve ailelerin eğitimini sürdürüyoruz. 2007 yılından itibaren Yükseköğretim Kurulu (YÖK) ile yürüttüğü yakın işbirliği neticesinde sağlık eğitimi ile ilgili üniversite kontenjanlarında artışlar sağlanmıştır. Beden Eğitimi Öğretmenleri ile obezitenin önlenmesi ve fiziksel aktivitenin teşviki ile ilgili program yaptık.348 7. Bunu hem eğitim.109 1. YÖK ile İşbirliği ve Üniversiteler Toplumun sağlık düzeyinin yükseltilmesi ve sağlıklı bir hayatın devam ettirilmesinde sağlık çalışanlarının büyük önemi vardır. eğitimi. Bu nedenle sağlık alanında çalışan personelin sayısı. kitap. Beslenme Dostu Okul Projesi ve Okul Diyabet Programı başlattık. broşür. Okul Kantinlerine yönelik düzenlemeler yaptık.962 1. 4.348 1. Okulların hijyen kalitesini gösteren “Beyaz Bayrak Projesi” ni yürütüyoruz. eğitim aldığı mekân ve hizmet verdiği birimler büyük önem taşır. Diğer taraftan “Sağlıklı Beslenme ve Hareketli Hayat Programı” kapsamında hazırlanan sağlıklı beslenme eğitim modülleri kullanılarak ilköğretim okullarında öğretmen. Bu kapsamda CD.3.072 1. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı ile İşbirliği Zoonotik. Tablo 6 : Sağlık eğitimi üniversite kontenjanları karşılaştırma tablosu Bölüm Tıp Fakültesi Diş Hekimliği Eczacılık Hemşirelik Ebelik 2006/2007 Kontenjanı 4. Bu bağlamda Bakanlığımızın. hem işletmecilik alanında geliştireceğiz.350 2010/2011 Kontenjanı 8.953 1.

234 . Kuduz ile mücadelede gerek Bakanlık düzeyinde gerekse il teşkilatı düzeyinde ortak çalışmalarda bulunuyoruz.000 askeri sağlık personeline “eğitici eğitimi” verdik. Milli Savunma Bakanlığı ile İşbirliği Türk Silahlı Kuvvetleri ile yakın ilişkilerimiz dahilinde üreme sağlığı ve aile planlamasında erkeklere yönelik eğitim çalışmaları başlattık.gerekli desteği sağladık. • Gürültü ve hava kirliliğinin önlenmesi veya azaltılması. Şarbon için“Türkiye’de Şarbon Yönünden Hiperendemik Bölgelerde Bacillus Anthracis İnfeksiyonunun Moleküler Epidemiyolojisi ve İzolatların Antibiyotik Duyarlılıklarının Belirlenmesi” projesi kapsamında veteriner hekimlere eğitim programları düzenledik. Gıda kaynaklı zehirlenmelerin ve salgınların önlenmesinde işbirliği içinde çalışıyoruz. gübre ve vektör gibi zararlı amillerle mücadele. Bu kapsamda er ve erbaşlara yönelik Üreme Sağlığı ve Aile Planlaması Danışmanlık Eğitimlerini yapmak üzere Türk Silahlı Kuvvetleri bünyesinde 4. • Doğal kaynakları korumak için çevre kirleticilerinin kontrol altına alınması. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı ile çiftlik hayvanlarında kene mücadelesi konusunda işbirliği yaptık -kaynak aktarımı dahil. Bu kapsamda birlikte mevzuat ve bilişim alt yapısı oluşturuyoruz. 7. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ile İşbirliği Meslek Hastalıkları ile ilgili düzenlemelerde birlikte çalışıyoruz. 500 bin genç erkek.5 milyondan fazla er ve erbaşa bu eğitimi verdik. Tularemi’nin kontrolü ve önlenmesine yönelik fare mücadelesi çalışmaları yürütüyoruz. üreme sağlığı eğitimi almış olarak evine dönmektedir. 8. zamanında ve etkili bir şekilde yapılmasının sağlanması. Eğittiğimiz bu personel kanalıyla tüm birliklerde üreme sağlığı eğitimlerini başlattık. Böylece her yıl.Bu kapsamda Kırım Kongo Kanamalı Ateşi Hastalığı ile mücadelede hastalığın sirkülasyonunda ve bulaşmasında biyolojik vektör olan kene popülasyonun kabul edilebilir bir seviyeye indirilebilmesi gerekmektedir. çevre sağlığı hizmetlerinin yerinde. • Doğal afetlerde. Nisan 2004’ten bugüne kadar 3. • İnsan sağlığını tehlikeye düşürecek çöp. • Sanayi kuruluşları ile faaliyetleri esnasında halkın sağlık ve huzurunu bozabilecek her türlü tesis ve işletmelerin sağlığa uygun hizmet vermesinin sağlanması. İşyeri Hekimliği ile ilgili düzenlemeleri makro sağlık politikalarımıza uygun şekilde beraber yapıyoruz. 6. Evcil kanatlılarda sürveyans çalışmasını sürdürüyoruz. Personel eğitimi konusunda ortak tatbikatlar düzenledik. Çevre ve Orman Bakanlığı ile İşbirliği • Sağlıklı su temini ile su kaynaklarının korunması. Kuş Gribinde halk eğitimi konusunda işbirliği içerisinde ortak iletişim stratejileri ve eğitim materyali geliştirdik.

sistematik ve şeffaf olarak Dünya Sağlık Örgütü tarafından değerlendirilmektedir. Sağlık Sistemi Performans Değerlendirmesi (HSPA) aracılığıyla Türkiye sağlık sistemi kapsamlı. sağlık hizmetlerinin yürütülmesi alanlarında ortak çalışmalar yaptık.  10. DPT. Sistemin bir bütün olarak nihai hedefleri (daha iyi sağlık durumu. bu nedenle performansın geliştirilmesi için birden fazla sistem işlevi üzerinde koordineli eylemleri içeren tutarlı bir yaklaşım gerekmektedir. bileşenlerinin her birinin performansının birbirine eklenmesine denk değildir. tamamlayıcı bilgiler (niteliksel değerlendirmeler) ve referans noktaları (zaman içindeki trendler. Özürlüler İdaresi ile İşbirliği Özürlülük ölçütü. Özürlü veri bankasının düzenlenmesi ile ilgili çalışmalarda bulunduk. DSÖ ile İşbirliği “Sağlık sistemi işlevleri birbiri ile bağlantılıdır. hedeflere veya kıyas noktalara göre karşılaştırmalar) ile desteklenir. Sağlık siteminin performansının değerlendirilmesi. Maliye Bakanlığı. sağlık sisteminin farklı unsurları arasında tutarlı ve bütünleşik bir yaklaşımı gerektirmektedir Bir bütün olarak sistemin performansı. Sağlık Finansmanında Beşli İşbirliği (Hazine Müsteşarlığı. Performans göstergeleri yorumlama bakımından politika analizi. unsurlarının her birinin performansının değerlendirilmesinin ötesine geçmelidir. 235 . Performanstaki iyileştirmeler. SGK ve Sağlık Bakanlığı) • Sağlık Harcamalarının izlenmesi ve değerlendirilmesi • Global Bütçe işlemleri • SUT Fiyatlarının tespiti • İlaç fiyatlarının belirlenmesi • Mali durumu zayıf olan Üniversite hastanelerine hazine yardımı yapılması • Sağlık Hizmetleri Yatırım Planının Hazırlanması 11. daha iyi finansal koruma ve daha çok vatandaş memnuniyeti) ne kadar karşıladığı ve bu hedeflere ne derece katkıda bulunduğunun izlemek ve değerlendirmek gerektirmektedir. bölgesel veya uluslar arası karşılaştırmalar veya standartlara. yerel. yapıyoruz. sınıflandırması ve özürlülere verilecek sağlık kurulu raporları ile ilgili düzenlemeleri birlikte yaptık. Özürlülerin sağlık kuruluşlarına erişimi ve bakım hizmetleri.9. Deneyimler şunu göstermektedir ki tek bir işlev veya programın önemli ilerleme veya istenilen sonuca ulaştırma olasılığı azdır” (Tallinn Charter). HSPA sürecinin diğer bir önemli özelliği de analitik olması ve performansı değerlendirmek için tamamlayıcı bilgi kaynaklarını kullanmasıdır.

“Sağlık Sistemi Performans Değerlendirmesi”nin konu başlıkları şunlardır: • • • • İyi Sağlık Mali Korumada Adillik Sağlıklı Yaşam Biçimleri ve Çevre Sağlık Hizmetleri İçin Etkili Kapsam: Erişim. doğurganlık çağdaki kadınlar. Ayrıca bu kapsamda birçok sivil toplum kuruluşumuza anne destek grubu eğitimleri vererek. Kalite ve Kullanım Hizmet Sunumunda Etkinliğin Artırılması Temel Sağlık Hizmetlerinin Güçlendirilmesi Bilgi Teknolojisi. Birinci basamağa başvuran ve bilgilerini başka annelerle paylaşabilecek bazı anneleri ya da toplumda lider olarak bilinen.5 puan daha düşük olması. büyüme ve gelişme geriliği. öğrenme yeteneği ve okul başarısında azalma. Genel Sağlık Kapsamı ve Finansman İşlevinin İyileştirilmesi Sağlık Sisteminin Yönetimi ve Liderliğinin İyileştirilmesi • • • • 12. gebelerde düşük ve ölü doğum riskinde artma ve her yaşta guatr iyot yetersizliğin oluşturduğu önemli sağlık problemlerinden sadece birkaçıdır. Dağıtımı ve Sürdürülebilirliğinin İyileştirilmesi Gelir Tahsili. gebeler. anne sütünün desteklenmesi ile ilgili mesajlarımızın ortak bir dille diğer sektörler tarafından da iletilmesini sağladık. UNICEF ile İşbirliği UNICEF işbirliğinde “Anne Sütünün Teşviki ve Bebek Dostu Sağlık Kuruluşları Programı” ve “İyot Yetersizliği Hastalıklarının Önlenmesi ve Tuzun İyotlanması Programı” olmak üzere iki program yürütmekteyiz. Bu önemli sorunun ortadan kaldırılması ve toplumun % 100’ünün iyotlu tuz kullanmasını temin etmek için bilgilendirilme ve bilinçlendirilme kampanyalarına devam ediyoruz. Bebek ve çocuklarda. İyot Yetersizliği Hastalıklarının Önlenmesi ve Tuzun İyotlanması Programı: İyot yetersizliğinin en olumsuz ve yıkıcı etkilerinin gözlendiği risk grupları. Anne Sütünün Teşviki ve Bebek Dostu Sağlık Kuruluşları Programı: “Anne Destek” ve bizim ülkemiz için yeni bir yaklaşım olan “Anneden Anneye Destek” grupları ile annelerimizi emzirme konusunda destekliyoruz. bu bilgileri diğer annelere aktarmalarını sağlıyoruz. Sağlık Sistemleri Alt Yapısı ve Sağlık İçin İnsan Kaynakları İçin Kaynak Üretimi. 236 . zeka düzeyinin akranlarına göre en az 13. bebekler ve çocuklardır. sözü dinlenen bazı anneleri sağlık personeli ile eğittikten sonra.

Gerçekleştirilen şeffaf. hizmet üreten sağlık personelimizi. Bürokratik. bürokratik kamu iletişim dilini değiştirerek işlevsel hale getirdik. OECD. Halkın ve medya organlarının artık sıkıldığı klasik. hızlı ve etkili iletişim” stratejisi üzerine kurduk. Bu amaçla yaptığımız ilk iş. izlenen ve değerlendirilen bir anlayışa geçtik.13. 24 Saat Aktif / 24 Saat Ulaşılabilir Bir Sağlık İletişimi Sağlık Bakanlığı İletişim Koordinatörlüğü’nü alışıla gelmiş kamu iletişimi anlayışının dışına çıkarak “adil. Çalışmalarımızı bu anlayışla planlayıp uyguladık. Basın ve Halkla İlişkiler Yeni İletişim Yaklaşımı ve İletişim Koordinatörlüğü Sağlıkta Dönüşüm. 81 ilimizin en ücra köşesinde çalışan. ulusal. hızlanan. OECD ile İşbirliği OECD ile yakın işbirliği içinde çalışıyoruz. değerlendiren. özel kurum ve kuruluşları ve Sağlıkta Dönüşüm Programı ile hizmetin merkezine oturtulan tüm vatandaşlarımızı sistemin bir parçası olarak değerlendirdik. izleyen. şeffaflık. Yenilenen. sürekli bilgilendiren. Sadece gündemi takip eden bir anlayıştan. hantal. müdahil olan. genişleyen bu yeni sistemin iletişimi de farklı olmalıydı. yerel medya çalışanlarını. verimli iletişim stratejileriyle medyanın halk için etkili bir eğitim aracı olarak değerlendirilmesini sağladık ve koruyucu sağlık hizmetleri için ileriki dönemlerde de medya ile ortak projelere imza atmak için karşılıklı güven ortamı oluşturduk. Sağlığın hayati bir konu olduğu gerçeğiyle hareket edip halktan gerçeklerin saklanmasını hem dürüstlüğe hem de meslek etiğine uymayan bir davranış olarak değerlendirdik. 237 . kamu. 14. statik yapıyı daha dinamik hale getirdik. gündemi belirleyen. Sağlığın Bütün Paydaşları ile Sağlıklı İletişim Yeni anlayışla tek yönlü iletişimden çok yönlü iletişime geçtik. Basın Müşavirliği çalışma prensiplerinden İletişim Koordinatörlüğü anlayışına geçmek ve iletişimi bir bütün olarak değerlendirmek oldu. 2003 yılından bu yana Sağlıkta Dönüşüm Programı kapsamında gerçekleştirdiğimiz önemli reformları ve uygulamaları incelemiş ve “OECD Sağlık Sistemi İncelemeleri TÜRKİYE” isimli değerlendirme raporunu yayınlamıştır. bürokrasiyle hantallaşan sağlık sistemine çağdaş bir görünüm kazandırırken yeni iletişim yaklaşımı da kamu iletişimini farklı bakış açısıyla kurgulayıp çağdaş normlara uygun hale getirdi.

Bakanlığımıza ve İletişim Koordinatörlüğümüze duyulan güvenin. toplumun ve karar vericilerin ilgisini sağlığa odaklayabilmek çok önemlidir. Medya mensuplarının rahat çalışabilmesi için gerekli düzenlemeler yaptık. toplumla ilgili bilgiyi karar vericilere aktarabilmek. Yeni iletişim teknolojilerinin ortaya çıkardığı yeni mecralara yönelik faaliyetler başlattık. sunulan hizmetin niteliğinin geliştirilmesi ve aksaklıkların giderilmesi konusunda sunulmuş bir fırsat olarak gördük. şeffaf. Sağlık hizmetlerinin sunumunda yaşanan olumsuzluklarla ilgili haberleri. dokuman. etkili iletişim yaklaşımımız oluşturdu. Medyamızın. Gazeteleri. genelde sağlık konusu. televizyon ve bilgisayarı ile özel bir ofis tahsis ettik. Haberdar Olmak / Haberdar Etmek Sağlık Bakanlığı İletişim Koordinatörlüğü. Koordinatörlüğümüz bünyesinde sağlık muhabirlerimize telefon. sistemin aksayan yönlerinin tespit edilmesi. 238 . haberdar etmek” düsturu ile özetlemek mümkündür. Bakanlığımızın Sağlıkta Dönüşüm Programı kapsamındaki bütün icraatlarının halkımıza olduğu gibi ve tamamen mutfağımızı yansıtacak şekilde aktarılabilmesi için atılan her adıma hem destek olduk. Sağlığı savunabilmek. alanında uzman İletişim Asistanları ile 7 gün 24 saat hizmet üreten bir iletişim ofisidir. Medyamızla ilişkilerimizin temelini bu samimi. medyaya yayabilmek. internet haberciliğini ve televizyonlarımızı 24 saat izleyip sağlıkla ilgili bütün gelişmeleri anında değerlendirdik. özelde ise Bakanlığımızla ilgili bütün bilgi. adil. Bunu yapabilmek için bilimsel bilgiyi topluma. haber. sağlığı destekleyen sosyal politikaları savunabilmek demektir. Temel iletişim yaklaşımımızı ve çalışma sistemimizi “Haberdar olmak. hem tanıklık ettik. hem de bu adımları medyamızla hızlı bir şekilde paylaştık.Koordinatörlüğümüzde Sağlık Muhabirleri İçin Çalışma Ofisi Medyamızın bütün unsurları ile işbirliği içinde çalışmaya özen gösterdik. sorumluluğumuzu daha da artırdığı bilinciyle hareket ettik. Sistemimizi bu yaklaşıma göre yeniden dizayn ettik. Teknolojik altyapımızı tamamen yeniledik. konuk ve benzeri taleplerini mesai mefhumu gözetmeksizin ilgili birimlerimizle işbirliği içresinde karşıladık.

D. UYGULAMA 8. Performans ve Kalite . Sağlıkta Stratejik Yönetim.

240 Türkiye Sağlık Sistemi Stratejik Haritası .

Stratejik yönetim kapsamında ilk olarak üst politika belgeleri ve stratejilerimizle uyumlu Bakanlığımız 2010-2014 Stratejik Planı’nı hazırladık. Haritada bulunan amaç ve hedefleri ölçebilecek göstergeleri belirledik. Stratejik yönetim geleceğin bir defalığına planlanması değil. vizyon. Kritik başarı faktörleri ve metotları. “stratejik planlama” ve “stratejik kontrol” gibi iki temel aşamadan oluşmaktadır. bir organizasyonun amaç ve hedeflerini belirlemesi ve tüm organizasyonun yönetilmesi olarak tanımlanabilir. hedefler. Sağlıkta Stratejik Yönetim Stratejik yönetim. nihai çıktılar ile de stratejik amaç ve nihai amaç bağlantısını oluşturduk. kaynaklar ve finansman fonksiyonunu ele aldık. Türkiye Sağlık Sistemi Performans Değerlendirmesi kapsamında hazırlanan strateji haritası temel alınarak Bakanlığımız Strateji Haritasını oluşturduk. Metotlar bünyesinde ise hizmet sunumu fonksiyonunu değerlendirdik. Yüksek amaçların stratejik planla ilişkisini kurarken ara hedefler ile hedef / alt hedef. Stratejik yönetim. stratejik planda hedefe yönelik stratejiler ile ilişkilendirdik. metotlar ve yüksek amaçlar olmak üzere üç bölümde yapılandırdık. stratejik kontrol ise belirlenen stratejilerin doğru biçimde uygulanması ve hedeflenen sonuçlara ulaşılması için gerekli sistemler bütünü olarak tanımlanabilir. sağlıklı hayat tarzları ve çevre. değerlendirme) başlıkları altında bulunmaktadır. ölçme. Stratejik Plan doğrultusunda planın uygulamasına yönelik performans hedef. mali katkıda hakkaniyet ile iyi sağlık düzeyini ele aldık. gelişen ve değişen dış dünya ile birlikte organizasyonun da kendini ve amaç ve hedeflerini yenilemesidir. Yüksek amaçlar içinde ise.1. Stratejik planlama. uygulanacak stratejilerin formüle edilmesi. Stratejik yönetimin öğeleri de stratejik planlama (misyon. faaliyet planı) ve stratejik kontrol (uygulama. kritik başarı faktörleri. gösterge ve faaliyetleri içeren yıllık performans programları hazırladık. etkili ve kapsamlı kişisel sağlık hizmetleri. Stratejik Harita: Stratejik harita ile stratejik planın ilişkisini kurarken stratejik haritayı. Kritik başarı faktörleri olarak vekilharçlık. 241 .

Ayrıca. Toplum sağlığının korunması ve ihtiyacı olanların kaliteli bir sağlık hizmeti alabilmesini temin için görev alacak olan eğitimli sağlık personelinin ülke genelinde yeterli hale getirilmesi ve dengeli dağılımının sağlanması sağlık politikalarında önemli yer tutmaktadır. değişen sağlık ihtiyaçları ve teknolojileri çerçevesinde gereken mevzuat değişikliklerinin yapılması.Vekilharçlık Bakanlık toplumun sağlığının korunması ve geliştirilmesi alanında vekilharçlık (stewardship) fonksiyonu üstlenmiş olan üst otorite konumundadır. Sağlık hizmet süreçlerinde bilgi teknolojilerini kullanarak hız. Bu alanda gerekli kuralları koyma. denetleme. sektörler arası işbirliği. standartlar oluşturma. Finansman Sisteminin finansmanı. gerekli hizmetlerin sunulması için aktif satın alma süreci içinde hizmet sunucular arasında dağıtıldığı ve bu yolda kaynak oluşturmak için yatırımlarda kullanıldığı bir alanı kapsar. fon havuzlarında birleştirildiği. ulusal ve uluslar arası karşılaştırılabilir veri standartlarının oluşturulması. hedeflenen düzeyde sağlık hizmet sunumunu sağlayabilmek için gerekli olan bina. donanım. planlama yapma. kaliteli sağlık hizmet sunumunda önemli katkı sağlamaktadır. 242 . Bilimsel ve teknolojik gelişmelere paralel olarak beşeri farmasötik ürünler ve tıbbi cihazların ülke genelinde yeterli düzeyde olması ve dengeli dağılımının sağlanması gerekmektedir. sağlık sektörünün geliştirilmesi. Mevcut sağlık çalışanlarının motivasyonu ve bu alandaki profesyonellerin özendirilmesi sürdürülebilirliğin önemli bir unsurudur. araç gereç vb. akılcı kaynak kullanımının ve güvenli veri akışının sağlanması. kolaylık ve güvenilirliğin artırılması. diğer sektörlerin sağlık konusundaki sorumluluklarının farkına varmasının ve duyarlılıklarının artmasının temini. hizmet sunumuna ve hizmet alanlara ilişkin güvenilir veri havuzlarının oluşturulması ve politika yapıcılar için ileriye yönelik karar destek sistemlerinin geliştirmesi artan bir ivme ile önem kazanmaktadır. gelirlerin toplandığı. gibi altyapının geliştirilmesi. Bu teknik potansiyelin güvenli ve kolay erişilebilir olması. Kaynaklar Kast edilen fiziki altyapı kısaca. malzeme. nicelik ve nitelik bakımından yeterli hale getirilmesi ve halkın ihtiyacı olan sağlık hizmetlerine erişimi ile ihtiyaçlara cevap verebilirliğin sağlanmasından ibarettir. izleme-değerlendirme. yönlendirme ve rehberlik etme bu fonksiyon çerçevesinde ele alınmaktadır. sağlık yönetim bilgi sistemlerinin ve karar destek sistemlerinin kullanılması bu görevin tamamlayıcı unsurlarıdır.

Hizmet Sunumu Hayatın her noktasında hemen her türlü ilişki sürecinde daha sağlıklı bir hayat yönünde davranış geliştirilmesi önemlidir. Sağlığın aile ortamında oluştuğu gerçeğinden hareketle bireyin “aile sağlığı” kavramı çerçevesinde ele alınması. kişilerin kendi sağlıkları konusunda sorumluluk alması ve karar süreçlerine katılımlarının sağlanması bu yöndeki önemli adımlardır. alkol bağımlılıklarından korunma. ülkemizin sağlığa ilişkin bütün kaynaklarının sistem içinde rol almasının ve entegrasyonunun sağlanması. Verimlilik Verimlilik. Bu sayede birinci basamak sağlık hizmetleri güçlendirilmekte. kaynakların uygun şekilde kullanılarak maliyetlerin düşürülmesi ve aynı kaynakla daha fazla hizmetin üretilmesidir. Toplumun sağlıklı hayat davranışlarını geliştirecek şekilde (tütün. vb) vasıtasıyla risklerin azaltılması. Altyapı yatırımları ve insan kaynaklarının dağılımı. bilimsel veriye dayalı. 243 . hastalıkların oluşmasına engel olunması. kaliteli ve tatminkâr sağlık hizmet sunumunu garanti altına alarak finansal sürdürülebilirliğin sağlanması gereklidir. malzeme yönetimi. etkili ve kaliteli bir şekilde sunumunun sağlanması öncelikli sorumluluk alanıdır. akılcı ilaç kullanımı ve sağlık işletmeciliği ile koruyucu hekimlik uygulamaları esnasında kaliteden taviz vermeksizin verimlilik esaslarının gözetilmesi. topluma yönelik sağlık hizmetlerinin yaygın olarak yürütülmesi. eldeki kaynakların hedefe yönelik olarak kullanılmasının ana unsurlarıdır. tedavi ve rehabilitasyon sürecinde kanıta dayalı tıp uygulamalarını temel alan. uygun teknoloji kullanılarak. yeterince hareketli olma alışkanlığı gibi) farkındalık oluşturulması ve bilgi düzeyinin arttırılması. Sağlık hizmetlerinin tanı. sağlık açısından sahiplenilmesinin ve sürekli takibinin sağlanması ve birinci basamak sağlık hizmetlerinin sağlık hizmet sunumunun koordinatörü haline getirilmesi için aile hekimliği uygulaması başlatılmıştır. sağlıklı beslenme. hem hizmet sunucular hem de hizmeti alanlar için cazip alan haline getirilmektedir. hasta haklarını gözeterek. tarama programları. hastalıkların ilerlemesinin önlenmesi.Sağlıkta finansman kaynaklarının geliştirilmesi ve birleştirilerek ortak veri havuzu çerçevesinde verimli bir şekilde yönetilmesi. hasta ve çalışan güvenliğine odaklı. Toplumun sağlık düzeyini yükseltmek üzere koruyucu sağlık hizmetleri (bağışıklama. ilgili sektörlerin bu alanlardaki işbirliğinin sağlanması toplum sağlığının önemli sorumluluk alanıdır. erişilebilir.

sağlıklı hayat tarzını etkilemektedir. ihtiyaç duyulan bütün hizmetlere. Sağlık hizmetlerinden yararlanmada farklı sosyal gruplar. ihtiyaç nispetinde. hane halkının cepten harcamalarının toplam sağlık harcaması içindeki oranının azaltılması. Mali Katkıda Hakkaniyet/Finansal Riskten Koruma Sağlık hizmetine ihtiyacı olanların hizmetlerden ihtiyaçları ölçüsünde yararlanmalarının ve hizmetlerin finansmanına imkanları oranında katlıda bulunmalarının sağlanması hakkaniyetin gereğidir. bireylerin bilinçlenmesi ve kendi sağlıkları üzerinde doğru karar verebilecek bilgi birikimini kazanmaları. alışkanlıklarımız ve içinde bulunduğumuz çevre dahil sağlığın dışındaki pek çok faktör. bedenen ve sosyal yönden iyilik halinin devamını sağlayacak bir yaşayış tarzının benimsenmesi hedeflenmektedir. sağlığı doğrudan ve dolaylı olarak etkileyen faktörlerin ve sosyal belirleyicilerin iyileştirilmesi ile ruhen. ihtiyaca uygun. Etkili ve Kapsamlı Kişisel Sağlık Hizmeti Kişilerin sağlıklı bir hayat sürmesini amaçlayan her türlü sağlık hizmetine erişiminin sağlanması sağlık sisteminin öncelikli fonksiyonlarındandır. toplum sağlığını koruyucu sağlık hizmetlerinin yanında. finansal. Hayatın seyrine etki edebilecek bütün faktörler bu erişime olumlu\olumsuz katkı yapma potansiyeli taşımaktadır. sağlık göstergelerinde topyekün iyileşmenin sağlanması gereklidir. Sağlık hizmetlerine ihtiyaç duyulduğu andan itibaren. hizmet arzının yetersizliği veya dengesizliği. gerekli olan hizmetlere erişimin önündeki bürokratik. Bütün yurttaşların sosyal güvenlik şemsiyesi içine alınması.İlaç ve tıbbi malzeme üretiminden tüketimine kadar olan süreçlerde standartların belirlenmesi kalitenin öncelenmesi. gibi her türlü engelin ortadan kaldırılması. Bu yüzden sağlığın dışındaki diğer sektörlerin de bu konudaki farkındalıklarını artırmak ve çok sektörlü sağlık sorumluluğunu harekete geçirmek gerekmektedir. cepten harcamaların hane üzerindeki yoksullaştırıcı etkilerinin yok edilmesi sosyal sistemlerin önde gelen hedeflerindendir. Sağlıklı Hayat Tarzları ve Çevre Tercihlerimiz. dezavantajlı grup içinde olma vb. Sağlıklı hayat tarzına erişimle. maliyet etkili arz yöntemlerinin geliştirilmesi ve bu ürünlere ulaşımda finansal koruma için gerekli alt yapının sağlanması gerekmektedir. hakkaniyetli bir şekilde ve zamanında ulaşılmasının temini gereklidir. 244 . bölge farklılıkları. kır-kent ve farklı coğrafik bölgeler arasındaki farklılıkların ortadan kaldırılması.

toplumu teşkil eden bireylerin sağlık ve bununla bağlantılı olarak refah ve mutluluk düzeylerinin yükseltilmesidir. Bu amaca giderken de en öncelikli ilke insanların hastalanmasının önlenmesi ve sağlıklı hayat için beklentilerinin karşılanmasıdır.İyi Sağlık Düzeyi Uygulanacak sağlık politikalarının nihai amacı. hizmeti alanların sağlık ihtiyaçlarının karşılanmasının yanında sağlık dışındaki beklentilerine de sistemin cevap verebilmesi. 245 . Bu amaca ulaşma. temel sağlık göstergelerinde sağlanacak ilerlemelerle ortaya konacaktır. bütün bu hizmetlerin varlık sebebi olan hizmet alıcının beklentileri yeterince karşılanamamaktadır. Sağlık hizmetlerinin sunumu esnasında. Anne ve çocuk ölümlerinin azaltılması ve doğuşta beklenen yaşam süresinin artırılması bu yöndeki en somut göstergeler olacaktır. kişilerin mahremiyetinin korunması. dezavantajlı gruplar için kolaylaştırıcı yaşam alanlarının yaygınlaştırılması. hizmet alanların memnuniyetini sağlayan ve sistemin başarısını gösteren önemli faktörlerdendir. kendi sağlıkları konusundaki karar süreçlerine katılımlarının sağlanması. sağlık tesislerinin hizmet alanlara ve verenlere yönelik ergonomik düzenlenmesi. Sistemler hizmet sunucuları veya hizmetin finansörlerinin beklentilerini karşılamaya odaklanıp düzenlemeler bu yönde gelişince. hizmet sunucusunu seçme hakkının temin edilmesi. etkili iletişim ve tedavi sırasında sosyal destek ağlarına erişiminin sağlanması insan odaklı bir sistemin önemli köşe taşlarıdır. saygınlık. Sağlık hizmetlerine ihtiyaç duyulduğu andan itibaren uygun zamanda ve etkili bir şekilde müdahale.

246 .Belirlenen toplam 261 göstergenin en doğru şekilde ölçümünün yapılabilmesi için “Balans Skorkart Sistemi” ve “Skor Performans Değerlendirme Sistemini” oluşturduk.

belirlenen 21 stratejik hedefin başarılıp başarılmadığını ölçmek için bu hedeflere bağlı 261 anahtar performans göstergesi tespit ettik ve bu göstergelerin birim bazında performans takibini yapabilmek adına göstergeleri birimler seviyesine indirgedik. Çalışanların ortak bir sisteme bağlanarak. uygulama sürecinin başından itibaren birimleri ve kendileri ile ilgili tüm aşamaları izleyebilmelerine imkan veriyoruz. Skor Performans Değerlendirme Sistemi ile kurumun performansını ve stratejik hedeflerin başarı düzeyini gerçek zamanlı olarak raporlar halinde takip edebilmesini sağlıyoruz. Strateji Haritası’nda bulunan Stratejik Hedefler’in detayına inerek. başarı yüzdeleri ve renkleri. periyodik performans trendleri ve var ise alt göstergelerin başarılarını izleyebiliyoruz. hedef ve gerçekleşen değerleri. Birim performans karneleri ile ilgili birimin göstergeleri. Hizmet Sunumu. her bir perspektif için belirlenen üçer alt perspektif bazında Sağlık Bakanlığı stratejik hedeflerini belirledik. Gerek üst yönetimin gerekse çalışanların hedeflere ulaşılmasına etki eden faktörlerin bilgisine kolaylıkla ulaşabilmesini ve hedeflere ulaşılması için gerekli aksiyonları belirledik.Skor Performans Değerlendirme Sistemi Skor Performans Değerlendirme Sistemi ile stratejik hedefler ve stratejik performans göstergelerinin hızlı ve kolay bir şekilde organizasyon içerisinde iletişimini sağlıyoruz. Sağlık Bakanlığı vizyon. Üst yönetimin. bu göstergelerin formülleri. Bu kurgu çerçevesinde göstergenin başarılı bir şekilde performans dönemini tamamlayabilmesi için gerekli olan faaliyetleri. kaynakları gerçek zamanlı olarak karnelere tanımlayabilmekteyiz. pozisyona ya da kişiye kadar takip edebiliyoruz. ölçüm sıklıkları. Üst yönetim’e. Her bir göstergenin hedefe ve üst göstergeye etki oranlarını belirleyerek stratejik hedefin başarı seviyesini takip edebiliyoruz. Strateji Haritası’ndan hedefler bazında o hedefe bağlı göstergelerinin başarı ya da başarısızlık kaynağını sistemde tanımlanmış en alt birime. Aksiyonları başarısızlık durumunda dönem sonu gelmeden harekete geçmek ve dönem sonunda ortaya çıkabilecek performans düşüklüğünü ara dönemde fark ederek engellemek amacı ile kullanmaktayız. 247 . Birim performansına bağlı etkileri takip etme imkânını sunduk. misyon ve değerleri doğrultusunda sürekli ilerlemeyi sağlamak için Vekilharçlık. Kaynak ve Finansman olmak üzere dört perspektif. Tüm birimlerimizi performans karneleri bazında takip edebiliyoruz.

etkili ve verimli şekilde ihtiyaca cevap verecek durumda tutmak Gösterge Değeri Performans Puanı: % 100 Hedef % 93 % 96 2400 2 114 4 Evet 36 ‰ 2.248 Balans Skorkart Sistemi ile Yapılan Performans Değerlendirmesine Örnek : Sağlık Bakanlığı – Strateji Haritası Hizmet Sunumu 2 . acil hallere. zamanında.4 17 2 132 4 Evet 38 ‰ 2.7 18 2547 % 96 % 95 Mevcut Başarı %100 %100 %100 %100 %100 %100 %100 %100 %100 %100 Alt Gösterge Performans Puanı: % 100 Anahtar Performans Göstergesi Sorumlu Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü Başarı Düzeyi Dönem Detay Kent merkezlerinde acil yardım çağrılarına ilk 10 dakikada ulaşma oranı Kırsal alanda acil yardım çağrılarına ilk 30 dakika içinde ulaşma oranı Tam donanımlı ambulans sayısı Ambulans uçak sayısı Kar paletli ambulans sayısı Deniz ambulansı sayısı Türkiye sağlık afet planı Mobil Acil Sağlık Müdahale Ünitesi Sertifikalı ilkyardım bilgi ve becerisine sahip nüfus oranı (Binde) Ambulans Helikopter Sayısı .Acil sağlık hizmetleri ve afetlerde sağlık yönetimini. afetlere ve tehditlere karşı geliştirmeye devam etmek.

diğer sağlık hizmetleri sınıfı personel için ise yine 2010 yılı rakamlarıyla 265 TL. 2010 yılında uzman hekimler için katkı payı ortalaması 4. − Gelişime açık noktaları. Performans yönetiminde bu amacı gerçekleştirmek için farklı performans ölçütleri üzerinde durulmaktadır. sağlık hizmetinin verimliliği. bu hizmeti sunmak için kullanılan alt yapı. Bu yolla tüm Sağlık Bakanlığı’nın aynı hedef ve amaçları özümseyerek hareket etmesini sağlıyoruz. Geçmiş uygulamada.541 TL. iyi tanımlanmış kaliteli bir sağlık hizmet sunum sürecine uymak. daha iyi bir sağlık düzeyi elde etmek. Performansa Göre Ek Ödeme Sağlıkta Dönüşüm Programı öncesinde. 2002 yılında uzman hekimler için katkı payı üst sınırı 2010 yılı rakamlarıyla 861 TL. diğer sağlık hizmetleri sınıfı personel için ortalama 643 TL. − Stratejik Yönetimde kurum içerisinde ortak bir dil oluşturuyoruz.. − Sağlık Bakanlığı stratejilerinin bütçe ile ilişkilendirilmesini sağlıyoruz. 2. ölçüm sonuçları ve aksiyonlar doğrultusunda anlık olarak gözlemleyip ilerleme ve gelişimimizin sürekliliğini sağlıyoruz. hastanelerimizin ürettiği hizmetlerden elde edilen gelirlerden bu hizmette emeği geçenlere çok sınırlı bir katkı payı ödenmekteydi. Hizmet sunulan insanların mutluluğunu sağlamak (Hasta Memnuniyeti). Yeni uygulama ile birlikte bu matrahlar farklı meslek ve çalışma biçimleri dikkate alınarak yüzde 150 ile 800 arasında değişmektedir. teorik olarak temel maaşın yüzde 100’üne kadar katkı payı üst sınırı vardı ve bu sınıra bile yaklaşılamıyordu. onların daha verimli işler yapmasını sağlamak ve kaliteli hizmet sunumunu teşvik etmek için ölçülebilir hizmet tanımlamaları yapılmak zorundadır. − Sağlık Bakanlığı stratejilerinin anahtar performans göstergeleri bazında birimler seviyesine indirilerek iletişimine destek oluyoruz. − Birimlerin performans kriterlerine hakim olarak kendi performanslarını sistemli bir şekilde takip etme ve herhangi bir eksiklik ya da yanlışlık durumunda müdahale etme şanslarının oluşması ile birimlerin öncelikle kendi performanslarını değerlendirmelerini sağlıyoruz. idi. − Geleneksel performans değerlendirme teknikleri yerine sistemli ve adil bir değerlendirme şekli olan stratejik performans değerlendirme yapısına geçişi sağlıyoruz.. kayıt altına alınması veya hizmetin karşılığının geri dönmesi sadece bir kaç yöneticinin sorunu olmaktan öte gidememiş ve genel bir kayıtsızlık durumu oluşmuştu.Sağlık Bakanlığı Stratejik Yönetim ilkelerini Skor Performans Değerlendirme Sistemi ile destekleyerek. insan ve malzeme kaynaklarında tanımlanmış normları yerine getirmek bu ölçütlerin başlıcalarıdır. Bu tür bir katkı payı ödemesi üretilen sağlık hizmeti ile doğrudan bir ilişki içinde olmadığı için. Sağlık çalışanlarını motive etmek. 249 . olmuştur.

Öncelikle. • Hizmet talebinin karşılanmasında motivasyonu artıran önemli bir unsur olmuştur.Sağlıkta Dönüşüm Programında performans göstergelerinin belirleneceği ve performansa bağlı ödeme sistemleri geliştirileceği hükmü yer almıştır. yapılan işle kazanç arasında bir paralellik kurarak. öncelikle hastanelerimizde yapılan hizmetlerin ölçülebilir hale getirilmesidir. hizmet arzını ve verimliliği artıran bir teşvik aracı olarak uygulamaktayız. Hastanelerimizin %20’sinde otomasyon var iken. Bu uygulamanın ortaya koyduğu birinci husus. 250 . 2003 yılı başında kamu hastanelerinde 40 tam zamanlı çalışan uzman hekim oranı %11 iken bu uygulamalar 20 11 7 sayesinde oran %93’ye ulaşmıştır. ameliyathaneler daha uzun süreli kullanılmaya başlandı. israfın azalması performansa dayalı ödeme sistemini büyük ölçüde sübvanse etmektedir. Eğitim hastanelerinde sadece hasta ile ilgili hizmetleri değil. bu ölçülebilir hizmetlerin değerlendirilip hizmeti üretenlere yansıtılmasıdır. • Sistemdeki kaçakların kayıt içine alınması. 0 Böylece ülkemizde sayıca yetersiz olan 1995 2002 2010 hekimlerimizin kamu hastanelerindeki Grafik 54 verimliliği artmıştır. asistan eğitimi ile bilimsel çalışma ve yayınları da performans ölçütleri olarak kabul ettik. malzemelerin ucuza temin edilmesi. Performansa dayalı döner sermaye 11 2010 93 katkı payı ödenmesi sonucunda birçok hastanemizde mesai saatleri gönüllü olarak uzatıldı. Bu ek kazancın işletmede zamanın ve potansiyelin daha verimli kullanılmasını temin ettiğini gözledik. Böylece asistan eğitimi ve bilimsel çalışmaları teşvik ettik. bugün bu oran %100’dür. • Uygulama düzenli bir kayıt sisteminin oluşmasını sağladı. Hizmet talebi giderek 100 93 karşılanan vatandaşlarımız sebebiyle hastanelerimizde gittikçe artan hasta 80 yükünün üstesinden gelmede bu 60 uygulamanın büyük rolü oldu. Birçok uzman hekimimiz muayenehanelerini kapatarak tam zamanlı olarak hastanede çalışmayı Uzman Hekim Full-Time Oranı (%) tercih etti. Hizmeti üretenlerin katkıları oranında bunun karşılığından pay almaları hakkaniyete daha uygundur. zamanın ve potansiyelin daha verimli kullanılabileceği bir sistem oluşturduk. Birinci basamak sağlık kuruluşlarında çalışanların bulunduğu yerin mahrumiyeti oranında Uzman Hekim Full-Time Oranı (%) ödüllendirilmesi ve koruyucu hekimlik uygulamalarının performans ölçütleri olarak öne 1995 7 2002çıkarılması bu uygulamanın önemli özelliklerindendir. Bu doğrultuda geliştirilen yeni uygulama birçok açıdan değişiklikler getirmektedir. İkinci husus ise. • Yapılan işe karşılık ek ödeme anlamına gelen performansa dayalı ek ödemeyi.

aile durumu. Teşhis İlişkili Gruplar (TİG) yaklaşımında ise sadece sınıflama ile kalınmamış sınıflanmış veriyi temel alan bir gruplama mantığı oluşturulmuştur. ICD 10 (International Classification of Diseases version 10) ve hatta CPT (Current Procedural Terminology) gösterilebilir.• Bekleme süreleri önemli ölçüde azaldı. • Bir üst kuruma sevk oranları makul seviyelere indi. Her bir hasta kendi risk faktörleri. Konuyla ilgili olarak Bakanlığımız bünyesinde Teşhis İlişkili Gruplar Şubesini kurduk. sosyokültürel ortam ile ilişkili olarak kendine has ve tekildir. • Halk arasında “bıçak parası” diye bilinen yanlış uygulama ile mücadelemiz kolaylaştı. Teşhis İlişkili Gruplar (TİG) Sağlık alanında bilinen geri ödeme sistemlerinin bir çoğu sınıflama yaklaşımına göre kurgulanmıştır. tıbbi işlemler de göz önünde bulundurularak grup homojenitesi sağlanmaktadır. Bu sınıflamalar anatomi temelinde. internet üzerinden Sağlık Bakanlığı sunucuları ile bağlantıyı kuran özel bir yazılım aracılığı ile gerçekleştirilmektedir. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’ nın ortak çalışması olarak başlamış ve Hacettepe Üniversitesi tarafından yürütülen bir araştırma projesi ile 2009 yılı Kasım ayında tamamlanmıştır. a. girişim çeşitliliği temelinde veya patolojik bulgu temelinde bazen de bunların kombinasyonları şeklinde olabilmektedir. Maliye Bakanlığı. Örnek olarak SUT (Sağlık Uygulama Tebliği). Hastanelerde Teşhis İlişkili Grup uygulamasının temel unsurları yatan hasta dosyalarındaki tıbbi veriyi oluşturan hekimlerimiz ve bu verileri kodlara çevirecek olan klinik kodlamacılardır. • Vatandaşa ayrılan muayene süreleri arttı. Uygulamanın üniversite ve özel hastaneleri de kapsamasını hedeflemekteyiz. Klinik kodlama çalışması her bir hastane içerisinde tek bir birimden. tıbbi verilerin klinik kodlar haline dönüştürülerek kaydedilebilmesi için yazılım alt yapısı geliştirilmiş ve klinik kodlamacı yetiştirilmesi amacıyla gerekli eğitimler yapılmıştır. Birçok gelişmiş ülkede uygulanan TİG. Bu kapsamda üniversite ve özel hastanelere de teknik destek çalışmalarına başladık. Gruplamada öncelikle teşhis ve ek teşhislerin üzerinden hareketle. Bu kapsamda. 251 . Ülkemizde 2005 yılında Sağlık Bakanlığı. Bu düzeyde çeşitliliğe sahip olan hastalar içerisinde karşılaştırılabilir sınıflamalar yapılması ve çeşitliliğin kabul edilebilir düzeylerde tanımlanmış olması TİG’ de ana yapıyı yani gruplamayı meydana getirmektedir. • Sağlık kuruluşlarının gelir-gider dengeleri hassasiyetle takip edilir hale geldi. Aralık 2010 tarihinden itibaren Bakanlığımız Hastanelerinde pilot çalışmalarla TİG uygulamasını başlattık.

• Klinik faaliyetlerin ölçülmesi gibi çalışmaların gerçekleştirilmesi. • Ulusal bazda yatan hasta ve ayaktan hasta çeşitliliğinin gözlenmesi ve bölgesel dağılımlarının tespiti. Kıdemli Mali Yönetim Uzmanı. • Makro ve mikro sağlık politikalarının oluşturulmasında önemli pratik bilgiler vermesi. • Hastanelerde klinik ve finansal kararların verilebilmesi için bir araç olarak kullanılması. • Klinik rehber ve protokollerin geliştirilmesinde destek veri oluşturulması.Robert Dredge. • Hastaneler arası performans değerlendirilmesi ve karşılaştırma yapılabilmesi. • Sağlık için ayrılan kaynakların özellikle hastalık grupları arasında nasıl dağıtılacağı konusunda tüm politika yapıcıların önüne net ve anlaşılabilir bir tablo sunması. • Hastane içi yönetim aracı olarak kullanılması. • Hastanelerde bakım kalitelerinin karşılaştırılması. Keele Universitesi (İngiltere) TİG uygulamasının sağlık sistemimize katkıları şunlardır: • Üretilen TİG’lerin finansman ve global bütçe dağıtım aracı olarak kullanılması. • Kalite ve kullanım ölçümlerini gerçekleştirme yönünde iyi bir araç olarak kullanılması. • Hekim ilişkilerini geliştirmesi ve hekimler arası karşılaştırma aracı olarak kullanılması. 252 .

TİG Veri Giriş Programını kullanırlar Kullanılan yazılım birçok denetim içerir. Yaş tanı Kullanılan yazılım birçok denetim içerir. Hasta verileri kağıt/dosya ortamında veya Hasta verileri kağıt/dosya ortamında veya elektronik ortamda üretilir. Klinik kodlamacılar Bakanlık sunucularına veri göndermek Klinik kodlamacılar Bakanlık sunucularına veri göndermek için için TİG Veri Giriş Programını kullanır. Kodlama işi farklı bir olup bu eğitimi almış kimselerce yapılır. Yaş tanı uyumsuzlukları.• Hastanede Üretilen Verinin Sistem İçerisinde Akışı ve Düzeni Hastaneden Üretilen Verinin Sistem İçerisinde Akışı ve Düzeni Hastaneden gelen veriler klinik kodlama ekipleri tarafından gönderilmektedir. Hangi formatta gelirse formattakodlamacı veriyi değerlendirme yetisine gelsin gelirse gelsin kodlamacı veriyi değerlendirme yetisine sahiptir. işlem veya tanıların cinsiyet uyumsuzlukları işlem veya tanıların cinsiyet yapmaktadır ve gibi temel gibi konularda program kontroluyumsuzluklarıbu tipkonularda konulardakontrol yapmaktadır veindirmektedir. haftalık bir eğitim almak zorundadırlar. Hangi elektronik ortamda üretilir. uyumsuzlukları. Kodlama işi farklı kağıt ortamındaki veya elektronik ortamdaki dosyayı incelemesi sonucunda gerçekleşir. 253 . Klinik kodlamacılar bu faaliyeti gerçekleştirmek için en az bir Klinik kodlamacılar bu faaliyeti gerçekleştirmek için en az bir haftalık bir eğitim almak zorundadır. sahiptir.konularda hata program hata oranlarını asgariye bu tip temel oranlarını asgariye indirmektedir. uzmanlık olup bu eğitimi almış kimselerce yapılır. Verinin Hastaneden gelen veriler klinik kodlama kağıt ortamındaki veya gönderilmektedirler. nasıl ve ne içerikte gönderileceği klinik kodlamacının ekipleri tarafından elektronik Verinin nasıl ve ne içerikte gönderileceği klinik kodlamacının bir uzmanlık ortamdaki dosyayı incelemesi sonucunda gerçekleşir.

Üretilen TİG ve başarılı bir veri TİG’e atar ve verinin geldiği hastane kodlamacının önüne uyarı ekranı ve başarılı bir gönderme işlemi olduğuna dair bilgi klinikadına kayıt altına alır.belirliVeri Girişiçin Hastaneler ürettikleri de desteklemektedir. Sunucu içerisindeki Gruplama yazılımı her gelen hasta verisini uygun bir atar ve verinin geldiği hastane adına kayıt altına alır. kalitesinin artırılması ve tabiî ki ödeme hesaplamalarının ve simülasyonlarının yapılmasını gerektiren süreçtir. TİG TİG’ler veya belirli bir hasta düzeltmeleri deyapılmış ise bu Belirli tarihGiriş Programı aracılığıyla Programı ayrıca için bir hata desteklemektedir.saglik. veri Veri aralığında.tig. sunucudan yapılması gerekenler verinin altına alınabilmektedir. Bu noktadan sonra çağrılıp düzeltilerek tekrar kayıtincelenmesi. Geri bildirim oluşturulması bu tür çalışmalarda elzemdir.tr sayfasında dönemsel olarak yayınlanmaktadır. ve döngü bugönderme işlemi olduğuna dair bilgi klinik kodlamacının önüne uyarı ekranı aracılığı Hastaneler ürettikleri TİG’leri internet arayüzlerinden takip edebilirler.gov. kalitesinin artırılması ve oluşturulması bu tür çalışmalarda elzem bir çalışmadır.saglik. Bu analizlerin daha detaylı olması konusunda gün geçtikçe tecrübe birikimi sağlanmaktadır. Bu analizlerin daha detaylı olması konusunda gün geçtikçe tecrübe birikimi sağlanmaktadır.tig. tabiî ki ödeme hesaplamalarının ve simülasyonlarının yapılmasını gerektiren süreçtir. ile gelir ve döngü bu şekilde ilerler. Üretilen TİG aracılığı ile gelir veri şekilde ilerler.tr sayfasında dönemsel olarak yayınlanmaktadır.Her bir hastanemizden gelen veri Bakanlığımız sunucularında o hastane adına toplanır ve Her bir hastanemizden gelen veri Bakanlığımız sunucularında o hastane adına toplanır arşivlenir. Sunucu içerisindeki Gruplama yazılımı her gelen hasta verisini uygun bir TİG’e ve arşivlenir. Analizler Analizler merkez analiz ekibi tarafından yapılmaktadır ve www. TİG Veri Giriş Programı ayrıca düzeltmeleriTİG’leri internet arayüzlerinden takip edebilirler. Geri bildirim Bu noktadan sonra yapılması gerekenler verinin incelenmesi. belirli TİG’ler sunucudan çağrılıp düzeltilerekiçin bir hata yapılmış ise bu veri Veri Giriş Programı aracılığıyla için veya belirli bir hasta tekrar kayıt altına alınabilmektedir. Analizler merkez analiz ekibi tarafından yapılmaktadır ve www. Belirli tarih aralığında. 15 254 .gov.

• Düzeltme faktörünü oluşturan bazı parametreler: ¾ Hastanenin bulunduğu bölgenin gelişmişliği. oluşturulan modelden diğer ülkelerin elde edeceği önemli dersler olduğu ifade edilmiştir. Geliştirdiğimiz bu modelde mâli göstergelerin yanı sıra yöneticilerin görevlerini yerine getirirken dikkat etmeleri gereken bazı yeni idari öncelikleri de belirledik. Bu anlamda Yönetici Birim Performansı iki ana bölümün etkisi göz önüne alınarak değerlendirilmektedir. Bu göstergeler yöneticilerin önceliklerini de ortaya koymuştur. ¾ Bakanlıkça belirlenmiş performans hedeflerinin yerine getirildiğini gösteren kriterlerdir. hastane müdürü. ek ödemelerin zamanında yapılmasının devamlılığı ile önceden belirlenmiş performans hedeflerinin yerine getirilmesi ve diğer parametreler bir bütünlük içinde ele alınarak sistematik bir değerlendirme modeli oluşturulmuştur. Yönetici Birim Performansı Bakanlığımıza bağlı hastanelerde başhekim. başhekim yardımcısı. ¾ Sunulan hizmetlerde genel kabul görmüş kalite standartlarına uygun bir yapının oluşturulması ve korunması. Türkiye’de bir ilk olan bu değerlendirme sistematiği önümüzdeki süreçte daha etkin ve daha olumlu sonuçların elde edilmesine katkı sağlayacaktır. Sonuçta hizmet kalitesi. • Ana faktörü oluşturan parametreler: ¾ Kurumsal dinamizmin bozulmaması ve daha iyi hizmet verilebilmesi adına personelin ek ödemelerinin düzenli ödenmesi. her yöneticinin performans katsayısı belirlenmekte ve belirlenen katsayılar yöneticilerin alacağı ücretlerle ilişkilendirilerek o ay alacağı ek ödemelerine yansıtılmaktadır. 2008 raporunda. hastane müdür yardımcısı ve başhemşire olarak görev yapan yöneticilerin performanslarının ölçümüne yönelik olarak mâli sürdürülebilirliği esas alan bir model geliştirdik ve Mart 2010 tarihinden itibaren uygulamaya koyduk.b. Oluşturduğumuz bu modelde her ay düzenli olarak gerekli hesaplamalar yapılmakta. 255 . OECD. Birinci bölüm ana faktör olarak değerlendirilebilecek bölüm iken ikinci bölüm hastaneler ve yöneticiler arası farklılıkları ortadan kaldırmaya yönelik olarak ele alınan düzeltme faktörünü ihtiva etmektedir. ¾ Hastanenin yaşı. sürdürülebilir borç yapısı. ¾ Hastanenin mâli (ciro) büyüklüğü göstergeleridir.

farklı beklentileri ve uluslar arası akreditasyon sistemlerinin getirdiği mali yük gibi sebepler dünyada pek çok ülkenin sağlıkta ulusal bir kalite sistemi kurmasına sebep olmuştur. Bu bağlamda Sağlıkta ulusal kalite sistemine sahip ülkeler arasında İngiltere. ihtiyaçlar ve Bakanlık stratejimizi temel alarak hazırladık. İkinci bir aşama olarak da bu sisteme 2005 yılında sağlık hizmet sunumunda kaliteyi esas alan Kurumsal Performans ve Kaliteyi Geliştirme çalışması ile kalite boyutunu ekledik. Hizmet Kalite Standartlarını hazırlarken pek çok değerlendiricinin. 2003 yılında ülkemize özgü bir uygulama olarak performansa dayalı ek ödeme sistemini geliştirdik. Ülkelerin sağlık sistemlerinin ihtiyaçları. 2009 yılı içinde özel hastane ve üniversite hastanelerine yönelik olarak toplam 388 standart ve yaklaşık 1. hastane kalite temsilcilerinin. Ayrıca dünyada çeşitli ülke örnekleri incelendiğinde. özel ve üniversite olarak ayırmadan hizmet standardizasyonunda yakınlık sağlamak. Fransa. görüş ve önerilerini aldık. öncelikleri. Performans ve Kaliteyi Geliştirme çalışmasının en önemli parametresini kalite kriterleri oluşturmaktadır. kurumlar arası deneyim paylaşımı için zemin hazırlamak ve sağlıkta ulusal kalite sisteminin kurulması amacıyla kamu. Kalite kriterlerini. Hizmet Kalite Standartları ile birlikte şartlarını yayımladığımız rehberler. ulusal ve uluslararası kaynaklar doğrultusunda farklı kurumsal yapılanmalar. süreçlerin değerlendirilmesi. Ülkemizde de sağlıkta ulusal bir kalite sistemi oluşturulurken. sağlık hizmeti sunucularına uygulamalarda yol gösterici olduğu gibi. 2008 yılında yaptığımız yeni bir revizyonda ise bu kriterleri hem yapısal. sağlık hizmetlerinin kalitesinin artırılmasına yönelik yapılan çalışmaların artık daha çok ulusal kalite ve akreditasyon sistemleri üzerinden yürütülmekte olduğunu görmekteyiz. problemli alanlar ve ülke koşullarını da dikkate aldık. Böylece sağlık hizmetine erişim. farklı çevrelerden çeşitli uzmanların geri bildirimlerini. Bu kriterleri uluslar arası uygulamalar. Hizmet Kalite Standartları adı altında toplam 354 standart ve yaklaşık 900 alt bileşenden oluşan yeni bir sete dönüştürdük.450 alt bileşenden oluşan “Özel Hastaneler Hizmet Kalite Standartları”nı hazırlayıp yayımladık. hizmet alt yapısı. 2007 yılı başında yaptığımız revizyonla 150 sorudan oluşan bir set haline getirdik. 256 . uygulamaların yerinde değerlendirilmesi aşamasında da bir çizelge fonksiyonu görmektedir. Ayrıca. Kamu ve özel hastaneler iki farklı standart seti ile değerlendirilmekteydi. Danimarka gibi gelişmiş ülkeleri görmek mümkündür. hem dizayn hem de metodolojik açıdan yeniden düzenledik. hasta memnuniyetinin ölçülmesi ve belirlenen hedeflere ulaşma derecesinin ölçümüne dayalı kapsamlı bir hastane değerlendirme sistemini hayata geçirdik.3. Ancak sağlık kurumlarını kamu. Kanada. 100 sorudan oluşan kalite kriterlerini. üniversite ve özel hastanelerde pilot çalışmalar yapılarak tüm kurumları kapsayacak şekilde “Hastane Hizmet Kalite Standartları”nı hazırladık. Kalite ve Akreditasyon Sağlıkta Dönüşüm Programının ana hedeflerinden biri de sağlık hizmetlerinde sürekli kalite gelişimini sağlamaktır.

Bu şekilde ülkemize özgü bir boyutlandırma yapısı geliştirdik. 7. Standartların puanlandırılmasının belli bir kural ve stratejiye göre yapılması. Tanımlar dizininin oluşturulması. 5. Standartların izlenebilirliği ve analizi için özgün bir kodlama sisteminin geliştirilmesi. 1. Standartların bu boyutlandırma yapısına göre hazırlanması ve dizayn edilmesi. Dikey boyutlarda. Bu kapsamda aşağıda yer alan hususları gözettik: 1. 3. Sağlık Hizmeti Yönetimi. Kurumsal Hizmet Yönetimi Yönetim Hizmetleri Hasta Bakım Hizmetleri Enfeksiyonların Kontrolü ve Önlenmesi Tesis Yönetimi Acil Durum ve Afet Yönetimi Bilgi Yönetimi Stok Yönetimi Atık Yönetimi Poliklinik Hizmetleri Yönetimi Poliklinik Hizmetleri Acil Sağlık Hizmetleri Biyokimya Laboratuvar Hizmetleri Mikrobiyoloji Laboratuvar Hizmetleri Patoloji Laboratuvar Hizmetleri Görüntüleme Hizmetleri Klinikler Ameliyathane Hizmetleri Yoğun Bakım Hizmetleri Yeni Doğan Yoğun Bakım Hizmetleri Eczane Hizmetleri Sterilizasyon Hizmetleri Transfüzyon Tıbbi Hizmetleri Ağız ve Diş Sağlığı Hizmetleri Fizik Tedavi Hizmetleri Diyaliz Hizmetleri Doğum Hizmetleri Psikiyatri Hizmetleri Nükleer Tıp Hizmetleri Destek Hizmeti ve Yönetimi Hasta Kayıt ve Halkla İlişkiler Hizmetleri Hasta Dosya ve Arşiv Hizmetleri Mutfak Hizmetleri Çamaşırhane Hizmetleri Morg Hizmetleri İndikatör Yönetimi Kalite İndikatörü 257 . Belirlenen standartların geçerlilik ve güvenilirlik çalışmalarının yapılması. Destek Hizmeti Yönetimi. İndikatör Yönetimi yer alırken yatay boyutta ise Hasta ve Çalışan Güvenliği bulunmaktadır. Kurumsal Hizmet Yönetimi. 4. Standartlar dikey ve yatay olmak üzere 5 boyuttan oluşan bir model üzerine yerleştirdik ve kurumun tüm bölümlerini kapsayacak şekilde dizayn ettik.Hastane Hizmet Kalite Standartları Ülkemizdeki tüm sağlık kurumlarını kapsayan “Hastane Hizmet Kalite Standartları” setinde yer alan standartları hazırlarken bilimsel bir yöntem izlemeyi hedefledik. Boyutlandırma Yapısının Geliştirilmesi: Boyutlandırma sisteminde. Standartların kurum içinde değerlendirilmesi. 2. birbiri ile ilişkilendirilmesi ve kurumun tüm bölümlerini kapsaması için boyutlandırma yapısının geliştirilmesi. Bilgilendirme tablolarının oluşturulması. 6.

Standartların Hazırlanması: Standartları hazırlarken mevcut kamu ve özel hastaneler Hizmet Kalite Standartları başta olmak üzere. verinin işlenmesine ve hastaneler arasında bir kıyaslamanın yapılmasına da imkan sağlayacaktır. Kodlama ayrıca dikey ve yatay boyutlara sahip olan standartların ilgili boyutları hakkında da kullanıcılara pratik bir bilgi sağlayacaktır. farklı hastane türünden ve farklı sektörlerden 24 hastanede pilot çalışmalar yaparak standartların geçerlilik ve güvenirliliklerini test ettik. Bununla birlikte sahada çalışan değerlendiriciler. 5. Kodlama Sisteminin Geliştirilmesi: Standartların hastanelerde karşılanma derecesinin belirlenmesinde istatistikî bir kayıt oluşturmak ve standartlara bir kimlik kazandırarak izlenebilirliğini sağlamak amacıyla kodlama sistemi geliştirdik ve standartları bu sisteme uygun olarak düzenledik. Bu yolla standartlara verdiğimiz kodlar. 4. Ayrıca niteliksel olarak standartların hasta ve çalışan güvenliği ekseninde olmakla birlikte israfı önleyen. ülke koşullarını dikkatle alarak ve stratejik hedeflerimizi göz önünde bulundurduk . Bu standartları değerlendirme sürecinde puanlandırmıyoruz. Bu sistemde belli bir kural ve stratejiye göre puanlama yapılarak standartlar arasında birbiriyle kıyaslanma ve standartları belli bir kategorizasyona dahil ederek puanlamada bütüncül. dengeli ve ağırlıklı bir dizayn yapılması sağlanmıştır.2. ülke ihtiyaçlarını. görüş ve önerilerini aldık ve nihayetinde bugüne kadar edindiğimiz tecrübeleri de kullanarak son derece titiz bir çalışma ile standartları pilot çalışmaya hazır hale getirdik. 258 .Bilgilendirme Tablolarının Oluşturulması: Standartların uygulanması aşamasında kurumun özelliğinden ve/veya uygulamasından dolayı kurumda geçerliliği olmayan standartları belirledik. ulusal ve uluslararası kaynakları inceleyerek. maliyet-etkin. verimliliği ve memnuniyeti önceleyen bir kavramsal bakış açısıyla hazırlanmasını esas aldık. Puanlama Sisteminin Geliştirilmesi: Hazırladığımız standartların puanlanması için bir sistem geliştirdik. Tanımlar Dizininin Oluşturulması: Hazırladığımız standartların uygulama ve değerlendirme sürecinde uygulayıcılar ve değerlendiriciler arasında ortak bir dil oluşturulması amacıyla tanımlar dizini oluşturduk. 7. 6. 3. Standartların Geçerlilik ve Güvenilirlik Çalışması: Geliştirdiğimiz standartların hastanelerde uygulanabilirliğini ve anlaşılabilirliğini değerlendirmek amacıyla farklı illerden. hastane kalite temsilcileri ve çeşitli uzmanların geri bildirimleri.

standart hazırlama. puanlama. tanımlar ve bilgilendirme tabloları özgün bir standart setinin oluşturulmasını sağlayarak standartların özgünlüğü itibariyle bu çalışmaya ilk olma özelliği de kazandırdı. geri bildirimler.Sonuç Bu standartlar hazırlanırken bilimsel bir metodoloji izledik. 259 . Bu metodoloji içinde yer alan boyutlandırma.640 değerlendirme ölçütü kullanılmaktadır. Titiz bir çalışma sonucu hazırlanan ve şu an yayınlanmış olan bu standart setinde eskiye nazaran hem etkinlik hem nitelik hem de uygulanabilirlik açısından büyük bir gelişim sergilenmiştir. bilimsel çalışmalar. geçerlilik ve güvenilirlik çalışması. Bilimsel ve doğru bir metodoloji izleyerek hazırladığımız ve gelişim sürecinde de aynı titizliği gösterdiğimiz bu çalışmalarda “Hastane Hizmet Kalite Standartları”nın etkinliği ve kabul edilebilirliği artmakta ve tüm paydaşların sahiplendiği ortak bir ürün olarak karşımıza çıkmaktadır. Hastane değerlendirmesinde ise 480 standart ve 1. Bu çalışmalar sonucunda bu standart setinde toplam 295 standart ve 1. amacı. deneyimler ve ülke ihtiyaçları. tüm hizmet sunucuları için aynı yüksek kalitede hizmeti hedefleyen ve aynı değerlendirme sistemi ile kurumları periyodik olarak değerlendiren. süreç içinde bu çalışmaları besleyen ve zenginleştiren unsurlar olacaktır. teknolojik gelişmeler. sürekli iyileştirmeyi hedefleyen.058 değerlendirme ölçütü yer almaktadır. kodlama. Yaptığımız bu çalışmalar sonucunda sahip olduğumuz Ulusal Kalite Sistemi gelişime açık olup bugüne kadar olduğu gibi bundan sonra da. Türkiye sağlık sisteminde. hizmetin kalitesini artırarak toplum sağlığını geliştirmek olan. Sonuçta Sağlıkta Ulusal Kalite Sisteminin ana eksenini oluşturan“Hastane Hizmet Kalite Standartları” hem ülkemize özgü oluşu hem de uluslar arası çalışmaların sentezini bünyesinde barındırması ile sağlık sektörüne çok önemli katkılar sunmaya devam edecektir. çalışan güvenliği ve çalışanın yararını en az hasta güvenliği ve hastanın yararı kadar önemseyen ve ayrıca üst otoritenin rehberlik ve önderlik fonksiyonunu üstlendiği bir sistem oluşturulması yönünde büyük mesafeler kat ettik.

o HKS çerçevesinde yürütülen çalışmaların koordinasyonunu sağlamalı. o Bölüm hedeflerine yönelik. o Hasta ve çalışan anket sonuçlarını değerlendirmeli. o Öz değerlendirmeleri yönetmeli. kalite yönetim direktörü. Düzenli aralıklarla toplanmalıdır. Komitenin görev alanı asgari. o Güvenli ilaç uygulamalarının sağlanması. o HKS çerçevesinde hazırlanan. o Tıbbi cihaz güvenliğinin sağlanması konularını kapsamalıdır. Çalışanlara konu ile ilgili eğitim düzenlemelidir. hastane bilgi sistem sorumlusu ve eczacı yer almalıdır. o Düşmelerden kaynaklanan risklerin azaltılması. dahili branş uzmanı. o Hizmet sunumuna yönelik istatistiki bilgileri değerlendirmeli. o Tıbbi. o HKS çerçevesinde belirlenen komitelere üye olarak katılmalıdır.Örnek Standartlar: STANDARTLAR KURUMSAL HİZMET YÖNETİMİ YÖNETİM HİZMETLERİ Kalite Yönetim Birimi bulunmalıdır. o Çalışanlar arasında etkili iletişim ortamının sağlanması. anesteziyoloji ve reanimasyon branş uzmanı. Hasta Güvenliği Komitesinde. cerrahi branş uzmanı. laboratuvar branş uzmanı. o Transfüzyon güvenliğinin sağlanması. 260 . o Güvenli cerrahi uygulamalarının sağlanması. Kalite yönetim birimi. bölüm tarafından yapılan analiz sonuçlarını değerlendirmeli. o Radyasyon güvenliğinin sağlanması. Kalite yönetim direktörü belirlenmelidir. Hasta Güvenliği Komitesi bulunmalıdır. Kalite yönetim biriminin çalışma ofisi olmalıdır. Yazılı düzenlemelerin revizyonunu takip etmeli. o Hastaların doğru kimliklendirilmesi. Yazılı düzenlemeleri kontrol etmeli. Gerektiğinde düzeltici-önleyici faaliyetleri başlatmalıdır. idari ve hemşirelik hizmetleri yöneticilerinden birer temsilci.

El antiseptik solüsyonu iç istemleri her bölüm için düzenli olarak üç ayda bir takip edilmeli. o Fiziksel ve psikolojik şiddete maruz kalınma risklerinin azaltılması. bir hekim. o Kan ve vücut sıvılarıyla bulaşma risklerinin azaltılması. Çalışan Güvenliği Komitesinde. Komitenin görev tanımı asgari. enfeksiyon hemşiresi. 261 . o Eldiven kullanımı ile ilgili kuralları. o El hijyeni endikasyonları. o El antiseptikleri ile ilgili genel bilgileri. “5 Endikasyon Kuralı Gözlem Formu” ile çalışanlar üzerinde haberli gözlem yapılmalı. radyoloji teknisyeni) bir temsilci yer almalıdır. El hijyenini sağlamaya yönelik malzeme bulunmalıdır. o Eğitimler meslek gruplarına göre düzenlenmelidir. Her yatak başında alkol bazlı el antiseptik solüsyonları bulunmalıdır.STANDARTLAR Çalışan güvenliği komitesi bulunmalıdır. o El hijyeni sağlama yöntemleri. Sağlık hizmeti sunulan alanlarda alkol bazlı el antiseptikleri bulunmalıdır. o Riskli alanlarda çalışanlara yönelik gerekli önlemlerin alınması. o Kesici delici alet yaralanma risklerinin azaltılması. o Sağlık taramalarının yapılması konularını kapsamalıdır. o Gözlemler her üç ayda bir yapılmalı. El hijyenini sağlamaya yönelik eğitim programı hazırlanmalıdır. anestezi teknisyeni. El hijyeni eğitimi. o El hijyeninin önemi. Düzenli aralıklarla toplanmalıdır. El hijyeni uyumunun değerlendirilmesine yönelik düzenleme yapılmalıdır. o Alkol bazlı el antiseptikleri ile ilgili alınması gereken güvenlik önlemleri konularını kapsamalıdır. o Gözlemler asgari yoğun bakım ve kliniklerde yapılmalı. Çalışanlara konu ile ilgili eğitim düzenlemelidir. o Tıbbi. kalite yönetim direktörü. güvenlik amiri. Çalışanlara hastane bilgi sistemi üzerinden el hijyenini hatırlatan uyarıcı mesajlar gönderilmelidir. o Çalışan personelin zarar görme risklerinin azaltılması. o Gözlemler yoğun bakımlarda sağlık çalışanlarının tamamını kliniklerde ise en az %10’unu kapsamalıdır. idari ve hemşirelik hizmetleri yöneticilerinden birer temsilci. Gerektiğinde düzeltici-önleyici faaliyetleri başlatmalıdır. Yılda en az bir kez çalışanlara eğitim verilmeli. o Bölümlerde el antiseptik solüsyonlarının yeterli kullanılmadığı tespit edildiğinde iyileştirme faaliyetleri yapılmalıdır. psikiyatrist veya psikolog veya sosyal hizmet uzmanı ve diğer meslek gruplarından (laboratuvar teknisyeni.

.

UYGULAMA 9. Sağlıkta Finansal Yönetim .D.

264 .

Tablodaki rakamlar Sağlıkta Dönüşüm Programı 184’d Soyadı ile birlikte sağlık harcamalarınınAdaşırı arttığı iddialarının doğru olmadığını göstermektedir. Faiz Dışı Genel Kamu Harcamaları* ve Kamu Sağlık Harcamalarının ** Artış Eğilimleri 400.000 119.020 17.246 49.462 2003 119.Kişi Bilgileri (Hızlı Giriş Ekranı) Kişi Bilgileri Güncelleme TC Kimlik No 2003–2010 yılları arasında faiz Vergi Kimlik No kamu harcamalarındaki artış % 218 iken kamu dışı genel GÜVENLİ ÇIKIŞ sağlık harcamalarındaki artış % Dosya Noür.000 200. DAĞLIOĞLU MAN Adres İl İlçe Kızılık Soyadı ADANA MERKEZ 265 .000 60.530 2008 273.987 2006 205.989 2010 378.867 46.000 378.449 30.012 21.462 2004 141.159 2009 317. Ana Adı Doğum Yeri Ülkemizde kişi başına ortalama hekime müracaat sayısı sekiz yılda 2. **DPT < Ana İşlemler Menüsü 2009 ve 2010 Yılı Rakamları DPT Tahminidir.000 Faiz Dışı Harcamalar Kamu Sağlık Harcaması 17.1.000 Grafik 55 KİŞİ BAİLGİLERİ GÜNCELLEME EKRANI < Kullanıcı İşlemleri Kaynak: TÜİK.157 34.389 2005 165.246 49.564 300.1 Baba Adı iken 2010 yılında bu oran % 11. *Maliye Bakanlığı.283 42.KİŞİNİN AKTİF YEŞİL KARTI VAR Kayıt Defteri .000 45.116 2007 235.5 katına çıkmıştır.7’ye düşürülmüştür. Sağlıkta Dönüşüm Programı kaynakların optimum kullanımını sağlayarak etkili.564 15.000 30.020 100. 2003 yılında ilaç ve tedavi masraflarını kendi cebinden karşılayanların oranı % 32. Üstelik. verimli ve rasyonel kullanılamadığı görülmektedir.925 23. Doğum Tarihi Bu tablonun oluşmasında Sağlıkta Dönüşüm Programı çerçevesinde vatandaşlarımızın Cinsiyeti Erkek ilaç ve sağlık hizmetine ulaşımındaki engellerin kaldırılmasının82 büyük etkisi vardır. Sağlık Harcamaları Sağlık hizmet sunumuna hem sayısal hem kalite olarak baktığımızda Sağlıkta Dönüşüm Programı öncesinde kaynakların yeterince etkili. verimli ve hakkaniyetli bir sağlık sistemi oluşturmuştur.

Ancak Türkiye’de maliyet etkili politikalarımız sonucunda yüksek teknoloji kullanımı sebebiyle oluşabilecek yüksek maliyetleri önledik.Yüksek teknoloji kullanımının sağlık hizmetleri maliyetini artırdığı genel bir kabuldür.7 iken 2002 yılında % 1.6 4 3 2 1 0 1.8’e ulaşmıştır. Toplam sağlık harcamaları 1.3 4. 2008 yılı için bu rakam 618 ABD Dolarıdır.0 sağlık harcamalarının payı 1995 yılında % 0.4 olmuştur. Sağlık hizmetlerinin nicelik ve nitelik olarak daha fazla iyileştirilmesi.8 iken 2002 yılında % Birinci Basaİkinci Basam Toplam 0. İkinci ve İkinci Basamak Üçüncü Basamak Grafik 57 266 . 2008 değiştirmek için ise bualtrakam1. 2008 yılında ise bu rakam % 4.3 7. hem kaynakları optimum kullanmaya devam etmek hem de sağlık hizmetleri için ayrılan kaynağı (ülkemizin mâli imkanları çerçevesinde) artırmakla mümkündür. yılında aralığın sağ köşesini sürükleyin.1 7.0 Satınalma gücü paritesine göre kişi başı kamu sağlık harcaması 1995 yılında 122 ABD Doları iken 2002 yılında 330 ABD Dolarına ulaşmıştır. Grafik veri aralığının boyutunu Hekime Müracaat Sayısı (yıl) 7 6 5 4.7 olarak gerçekleşmiştir.3 3.1 1.9 3 2. Radyolojik Görüntüleme Fiyatları (2010 rakamları ile TL) Grafik 56 1995 2002 2010 Kamu sağlık harcamalarının GSYİH’ya oranı 1995 yılında %1.9 1.8 0.7 1.5 1995 Birinci Basamak 2002 2010 Toplam 3 2.3 0.8 1.7 4.6’ya ulaşmış.3 içerisinde özel7.5 0.

7 3.5 1.8 3.4 5.1 Kamu 0 Özel 1995 Türkiye 1995 60 25 85 79 35 114 91 36 127 107 42 149 Kamu 114 129 73 2002 75 187 204 Özel 105 49 154 Türkiye 2002 133 55 188 174 221 68 2008 89 242 310 259 123 382 301 140 441 375 178 553 20 4 1 6 Grafik 58 Kaynak: TÜİK.4 6.8 0.8 6.8 1.5 5.3.8 3.5 1.7 1.6 1.1 Yıllara Göre Kamu ve Özel Sağlık Harcamalarının GSYİH İçindeki Payı (%) 7 6 5 4 3 2 1 2.4 5.0 4. 2010 173 215 100 Kişi Başı Kamu ve Özel Sağlık Harcaması (ABD Doları) 624 456 188 133 55 168 71 179 250 83 212 295 Kamu 155 168 140 2002 240 289 302 395 Özel 457 Türkiye 442 2002 136 330 466 132 339 471 157 200 390 2008 422 547 622 234 505 739 262 552 814 2008 228 618 846 900 800 700 600 500 400 300 200 173 100 122 51 0 1995 Kişi Başı Kamu ve Özel Sağlık Harcaması (Satınalma Gücü Paritesi .4 1.0 6.6 5.8 3.7 5.9 1.1 4.ABD Doları) 846 618 466 330 228 136 2002 özel kamu Türkiye 2008 Grafik 60 Kaynak: TÜİK. 2010 700 600 500 400 300 200 85 60 1995 25 0 özel 51 66 1995 kamu 122 149 Grafik Türkiye 59 Kaynak: TÜİK.6 1.7 1.4 4. 2010 267 .8 5.7 4.8 1.

a. hesap verebilirliği ve mali saydamlığı sağlamak üzere. ekonomik ve verimli bir şekilde kullanılmasını. Orta Vadeli Mâli Programın Amacı: • Kaynak tahsisini stratejik amaçlar doğrultusunda belirlemek. Program uygulamaları ile Programı etkileyebilecek gelişmeler izlenerek değerlendirilmektedir. Bu programın sağlıkla ilgili kısmı ise sağlık hizmetlerinin kalitesinin artarak devam etmesi ve finansal sürdürülebilirliğin garanti altına alınmasıdır. Kamu kaynaklarının etkin ve verimli kullanılmasına yönelik alınacak tedbirler arasında sağlık hizmetlerinde kalite maliyet etkinliğinin sağlanması amacıyla sağlık harcamalarının sistematik olarak izlenmesi. her yıl yenilenmekte. kamu kaynaklarının etkili. değerlendirilmesi ve gerekli stratejilerin geliştirilmesini sağlamaya yönelik olarak hükümetçe Sağlık Harcamaları İzleme ve Değerlendirme Komisyonunu kurduk. Orta Vadeli Mâli Program Orta Vadeli Mâli Program. • Makro politika öncelikleri kapsamında gelişen sektörlere tutarlı amaç ve politikalar sunmaktır. Bu program ile kamu sağlık harcamalarına ait üç yıllık bir bütçe ortaya koyulmuştur. • Türkiye’nin son yıllarda ekonomi ve sosyal alanda kat etmiş olduğu gelişmelerin sürdürülebilirliğini garanti altına almak. 268 . yıllık uygulamaların sonuçları ve ülkedeki değişimleri dikkate alarak. düzenlenen programdır. 2009 finansal krizi ve sonrasını başarı ile idare eden ekonomii maliye ve planlama yönetimi sayesinde Sağlıkta Dönüşüm Programı’nın finansal sürdürülebilirliği başarı ile devam etmektedir. Gelişmeye ve değişime açık bir yapı arz eden ve üç yıllık perspektife sahip olan Program. Böylece kaynakların sektörler tarafından optimum kullanımı sağlanacaktır. Bu komisyon tarafından sağlık harcamalarının gelişimine ilişkin analizler yapılmakta ve bu analizler sonucunda gerek duyulması halinde yeni politikalar belirlenmektedir. değerlendirilmesi ve gerekli stratejilerin geliştirilmesini sağlamaya yönelik olarak Sağlık Harcamaları İzleme ve Değerlendirme Komisyonunu kurduk. Bu komisyon tarafından sağlık harcamalarının gelişimine ilişkin analizler yapılmakta ve bu analizler sonucunda gerek duyulması halinde yeni politikalar belirlenmektedir. Sağlık Harcamalarının Takibi Kamu kaynaklarının etkin ve verimli kullanılmasına yönelik alınacak tedbirler arasında sağlık hizmetlerinde kalite maliyet etkinliğinin sağlanması amacıyla sağlık harcamalarının sistematik olarak izlenmesi. b.

Faturaları zamanında incelemek neredeyse imkansız hale gelmişti. geri ödeme kurumları adına kesilen fatura eklerine belgelerin birer örneğini koyulmakta. asılları ise aylık olarak İl Sağlık Müdürlüğüne gönderilmekteydi. ileriye dönük olarak genellikle bir mali yıl için sunulacak hizmetler karşılığı tahsil edilecek tutarı. İkinci basamakta yapılan muayeneler sonucunda. Global bütçe ile sağlık hizmetleri için ödenecek toplam bedele bir sınır koyarak sağlık harcamalarını kontrol altında tutulmasını amaçladık. İl Sağlık Müdürlüklerine. tahlil ve tetkik kâğıtlarının birer fotokopisi çekilerek kuruluşta saklanmakta.2. birinci basamak resmi sağlık kurumuna sağlık karnesi ile birlikte vizite kağıdı veya hasta sevk kağıdı ile müracaat edebilmekteydi. Birinci basamakta yapılan muayeneler sonucunda. vizite kâğıdı. Global Bütçe Öncesi Durum Hizmetin finansmanı. birer örneğini de dosyada saklamaktaydı. Birinci basamak hizmetlerinde sosyal güvencesi olmayan vatandaşlar muayene ücretini cepten ödemek zorundaydı. Yeşil kartlı hastalar Yeşil Kartlarıyla müracaat etmekteydi. vizite kâğıdı. İl Sağlık Müdürlüğü bu şekilde il genelindeki 1. basamak sağlık kuruluşlarından gelen bu belgeleri kişi kişi ve geri ödeme kurumları bazında ayrıştırarak her bir kişi ve geri ödeme kurumu adına verilen hizmet bedelini hesaplayarak fatura kesmekteydi. faturalandırma sistemine dayanmaktaydı. a. Global bütçe. Sosyal Güvenlik kapsamında olan hak sahipleri. diğer bir bakış açısı ile de harcama sınırını ve hedefini ifade eder. asılları ise geri ödeme kurumlarına kesilen faturalar ile birlikte gönderilmekteydi. Global Bütçenin Yönetimi Hükümet olarak Sağlık Bakanlığınca sunulan sağlık hizmetlerinin finansmanında uygulanmak üzere ilk kez 2006 yılında “Global Bütçe Modelini” geliştirdik. Öte yandan geri ödeme kurumlarında fatura inceleme işlemleri çok büyük iş yükü oluşturuyordu. hasta sevk kâğıdı veya sağlık karnesi ile yapılan muayene ve tetkikleri gösteren muayene istem fişi. hasta sevk kâğıdı veya sağlık karnesi ile yapılan muayene ve tetkikleri gösteren muayene istem fişi. Ve ayrıca fatura ve eklerini posta yoluyla geri ödeme kurumlarına göndermekteydi. 269 . tahlil ve tetkik kâğıtlarının birer fotokopisi çekilerek kuruluşta saklanmakta.

000 61.000 11.000. hangi tarihte ve ne miktarda ödeneceği.233. Diğer taraftan Protokolde belirlenen toplam tutar.668. • Tablo 7: Yıllar İtibariyle Kamu Tahakkuk-Tahsilat ve Terkin Rakamları.173.000.000 1.000.000 9. Sağlık Bakanlığı. ¾ Belirlenen tutarın hangi geri ödeme kurumunca.068. ¾ Diğer (Hazine payı gibi) hususlar yer almaktadır.000 12.000 2004–2010 yılları arasında Bakanlığımız kurumlarının Sosyal Güvenlik Kurumuna (Yeşil Kart dahil) verdiği hizmetin bedeli 72 Milyar TL civarında iken.000.000.000 Tahsilat 5.000.000.000.721.000 13.426. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (SGK) arasında protokol imzalanması ile başlamaktadır.183. bu bedelin 61.b.000 2.000.789. ¾ SGK kapsamındaki ve Yeşil Kartlı vatandaşlar ile tedavi giderleri Genel Bütçeden karşılanan diğer kişilere sunulan tedavi hizmetleri karşılığında Sağlık Bakanlığına ödenecek toplam miktar.000.000 72.000 12.000 14.000 10.000.000 1.000 10.000 10.759. Global Bütçe Uygulama Aşamaları • Global Bütçe Miktarının Belirlenmesi: Maliye Bakanlığı.000 1.000 Terkin 753. Bakanlığımız kurumlarının Sosyal Güvenlik Kurumuna verdiği hizmet bedelinin son 7 yılda yaklaşık olarak %15’i terkin edilmiştir.870.072. global bütçe ile sağlanan mutabakat gereği tespit olunan ödeme tutarını aşan miktarın terkin edilmesini sağlamak üzere Bakanlar Kurulu Kararı çıkarılmaktadır.8 milyar TL’si tahsil edilmiştir.000.000 6.245. SGK ödemesinde ise peşin olarak ödenmesi sistemi ile gerçekleştirilmektedir.000.670.000.821.231.000.000.000. Çıkarılan Bakanlar Kurulu Kararına dayanılarak global bütçeyi aşan hizmet bedellerinin terkin edilmesine ilişkin usul ve esas imzalanmakta ve bu tutarlar Sağlık Bakanlığı Hastanelerinin alacaklarından terkin edilmektedir.000.000 7.000 1. 270 .000. • Global Bütçe Uygulaması: SGK ile Sağlık Bakanlığı arasında “Götürü bedel hizmet alım sözleşmesi” imzalanmaktadır.629. Global Bütçeyi Aşan Alacakların Tespit Edilmesi ve Terkini: Her yıl.000.522.000.241.301.000.000 1.000 4. ay bazında belirlenen Yeşil Kart ödeneklerinde ödeneğin serbest bırakılması. 2004-2010 Yıl 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 Toplam Tahakkuk 5.000 9.852.000.089.000.936.030. Protokolde.

maddesi ve 5502 Sayılı Kanuna eklenen Ek Madde-2 ile global bütçenin ilk adımını attık. kırtasiyecilik işlemlerinden kaynaklanan. sağlık karnesi ve faturadan oluşan kırtasiyeciliğin son bulmasını sağladık. • bu işlemlerle ilgilenen personelin mesailerinde. bütçe ve ödeme işlemleri hızında çok ciddi artış sağladık. Bu uygulama ile kurumlarımızın finansal açıdan geleceği planlamalarını sağladık. • posta giderlerinde. Global bütçeye geçilmesi ile birlikte kanunda %15 olarak belirlenen hazine payının 2009 yılında %1. kan gurubu tespitleri. sevk kâğıdı. Kurumlarımızın gelirleri kadar gider yapmaları amacıyla etkin stok yönetimi. Sadece muayeneleri değil. Global bütçe uygulaması ile maliyetlerde azalma.c. 271 . • sağlık personelinin. Birinci basamak sağlık kuruluşları tarafından verilen sağlık hizmetlerinde global bütçeyi resmi olarak başlattık ve ödeyici kurumlarla doğrudan hizmet alımı sözleşmeleri imzaladık. Yine aynı şekilde.2 milyar adet evrakın en az iki defa çoğaltma işlemine tabi olduğunu hesaplarsak 2. Geri ödeme kurumlarına fatura ve dayanağı belge gönderme işlemine son vererek sağlık ocaklarında başlayıp.2 milyar belge söz konusudur. sürücü ehliyetleri için alınan sağlık raporları. 2010 yılında %3 olarak uygulanması ve 2011 yılında %1 olarak uygulanacak olması sebebiyle işletmelerimizin giderlerini azalttık. kan şekeri ölçümleri gibi her türlü hizmeti de ücretsiz hale getirdik.5 Milyar adetlik fotokopi ve kırtasiyecilik işlemine son verdik. Bu uygulama ile öncelikle vatandaşın birinci basamak sağlık hizmetine erişimini kolaylaştırdık. Birinci Basamakta Global Bütçe Uygulaması 08/03/2007 tarih ve 5597 sayılı Kanunun 4. belge. geri ödeme kurumlarında son bulan fotokopi. evlilik için alınan sağlık kurulu raporları. Sosyal Güvenlik Uygulama Tebliği kapsamında olup olmadığına bakılmaksızın birinci basamak sağlık kuruluşlarında verilen tüm hizmetlerin. Sağlık Bakanlığına bağlı tesislerde yılda yaklaşık 400 milyon hasta muayene edildiğini ve her hastanın tedavisinde fatura hariç en az üç belge oluştuğunu düşünürsek 1. Vatandaşlarımıza yansıyan olumlu sonuçlarla birlikte kamu kurum ve kuruluşları arasında işleyen bürokrasiyi ve kırtasiyeciliği de azalttık. Fatura ve ekindeki belgeyle birlikte 1. vatandaş için ücretsiz olmasını sağladık. hizmet alımlarında standartların belirlenmesi gibi tedbirleri almalarını sağladık. Başvurularda herhangi bir belge istenmemesini de sağladık. 2007-2010 yılları arasında birinci basamak hizmetlerinde yaklaşık 5 Milyar 500 milyon evrak kullanımı ve 4 milyar 176 milyon fotokopi çekme işlemine son verdik. birinci basamak sağlık kurum ve kuruluşlarımızca verilen ruhsatlar için alınan sağlık raporları. gereksiz zaman kaybında.

asgari giderlerini karşılamaktadır. Bu parametreler. Bu kurumlara tahakkukunun % 1’i kadar ilave tahsilat sağlanmaktadır. Çerçeve Alımı Yapılması: Çerçeve alımı yapmak üzere görevlendirilmiş hastanelerin teşviki amacıyla uygulanmaktadır. ayaktan ve yatan hasta sayıları gibi birçok parametreyi göz önünde tutarak tespit ettiğimiz oranlara göre planlama yaklaşımına geçtik. hizmet verdiği alan büyüklüğü. Bunun yerine. kira. Satın Alma Yönünden Bağlılık: Başka kurumların satın alma işlemini yürüten hastanelerin teşviki amacıyla uygulanmaktadır. Global Bütçenin Hastanelere Dağıtımı İşletmelerimizi finansal açıdan rahatlatmak için global bütçe ile belirlenen ödeneklerin planlamalarını yapmaya başladık.) kurumlar arasında oluşan dengesizliğin düzeltilmesi amacıyla uygulanmaktadır. Bundan dolayı ayaktan hasta muayenesi ile oluşan tahakkukun tahsilata oranı % 75 olarak uygulanmaktadır. Kapalı Alan Gideri: Kapalı alana bağlı giderlerden dolayı (elektrik. döner sermayeden çalıştırılan personel giderlerinin kurumlar arasında oluşturduğu dengesizliğin azaltılması amacıyla uygulanmaktadır. Bina Bakım-Onarım Gideri: Bu parametre bina bakım-onarım giderlerinin oluşturduğu dengesizliğin giderilmesi amacıyla uygulanmaktadır. Personelin Kuruma İlave Yükü: Bu parametre. verdikleri hizmetten dolayı ilave bir gider oluşturduğundan istasyonların entegre edildiği kurumları desteklemek için tahakkuklarının %1’i kadar ilave tahsilat sağlanmaktadır. Hastane Rollerine Uyum: Tedavi Hizmetleri Genel Müdürlüğünce belirlenen hastane rollerine uyum gösteremeyen kurumlardan tahakkukunun % 1’i kadar kesinti yapılması öngörülmüştür. Stok Kayıt Düzeni: Kurumun stok kayıtlarının düzensiz ise tahakkukunun % 1’i kadar kesinti yapılması öngörülmüştür. yakıt vb. 2010 yılının Aralık ayından itibaren Bakanlığımızca geliştirilen Teşhisle İlişkili Gruplar (TİG) uygulaması dikkate alınarak yapılmaktadır. • • • • • • • • • • Ayaktan Hasta Geliri: Sadece ayaktan hasta muayenesi ile gelir elde eden kurumlarımızın tahakkukunun % 75’ini tahsil etmeleri.• geri ödeme kurumlarında yapılan inceleme işlemlerinin bitmesinden dolayı buradaki iş gücünde çok büyük bir tasarruf söz konusudur. Bu kurumlara bağlı hastane başına tahakkukunun binde 2’si kadar ilave tahsilat sağlanmaktadır. 272 . d. Yatan Hasta Geliri: 2010 yılı global bütçesinde tahsilatın tahakkuka oranı % 90 olacağından bu oran yatan hasta gelirine aynen yansıtılmaktadır. B1 Tipi 112 Entegre İstasyonu: B1 tipi entegre 112 istasyonları. hastanelerimizin personel yükü. Daha önce sadece fatura üretimini dikkate alan planlamalar yapılmaktaydı.

619.TAHSİLAT SEYRİ KAPALI ALAN (M2) BİNA AMORTİSMANI = ORTALAMA BİNA YAŞI X ( 1.193.000 6.170.72 AYAKTAN SABİT TAHSİLAT 4.000 KURUMUN42.170.03 0.000 AĞUSTOS 0 ARALIK 0 SGK TOPLAM GİDEN OCK### ŞBT ### MRT### NSN### MYS### HZR 0 TMZ 0 #### 9.47 0.000 0 0 0 0 1.625.000 305.000 2.87 YATAN SABİT TAHSİLAT 0.00 0.000 TL 5 AYLIK THS/THK ORANI 81% AĞS EYL 0 0 0 0 58.123 43.000 5.000 TL 90% KSM 0 ARLK 0 0 0 ARLK 0.00 0.969.000 TEMMUZ 0 KASIM 0 11.433 0 0 DİŞ PROT.481 112.000 4. ÖDENEN ÜCRET MİK.830.000 STOK KAYIT DÜZENİ DÜZENLİ AYLIK İŞÇİ GİDERLERİ TOPLAMI (TL) 0.MEDULA KODU 11060001 KURUM TİPİ ÇKYS KODU 5898 ÖDENEK DÖNEMİ 31.592.578 9.2009 BORÇ VE ÖDEME SONRASI BANKA MUHASEBE KODU 6555 184 BİRİM KODU 31 Mayıs 2010 Pazartesi BORÇ/THK ÖDENEK PLANMA VE TAHSİS PROGRAMI DEMO ÇALIŞMASI -24.53 SABİT TAHSİLAT TOPLAMI 5.623. BÜT.90 10. (TL) 575. İŞC.10 313.000 12.DERECE RİSKLİ EĞT MAYIS Ankara Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi ORTALAMA AYLIK TAHAKKUK 12.000 HAZİRAN 0 EKİM ÖDENEĞİ 0 9. KATILIM PAYI 0 TOPLAM Sağlık Bakanlığı Hastaneleri Örnek Ödenek Planlama Projeksiyonu: 19% 9.000 9.427.000 TL 2010 YILI TOPLAM TAHAKKUK 42.04.000 TOPLAM TAHSİLAT 34% 46% 80% ORTALAMA YATAN TAHAKKUK Ankara Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi Ek Parametreler MEVCUT DURUM ROLÜNE UYGUN MALİ YAPIYI ETKİLEYEN FAKTÖRLER TAHSİLATA ETKİSİ % TUTAR (TL) MEVCUT ROLÜ BEKLENEN ROL TAHSİLAT ORANI TOPLAM TUTAR (TL) HASTANE ROL PUANI A1 EK PARAMETRELER A1 SABİT TAHSİLAT 0.2010 BORÇ VE ÖDEME SONRASI BANKA RİSK DURUMU 4.637.160 6.779 3.57 SABİT TAHSİLAT TUTARLARI (TL) TAHSİAT ORANLARI 67% Ankara Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi Ana Parametreler TAHAKKUK TUTAR (TL) ÇARPIM KATSAYISI ORTALAMA AYAKTAN TAHAKKUK 0.471.969.67TL/M2) YEŞİL KART TAHAKKUK YEŞİL KART TAHSİLAT SGK TAHAKKUK SGK TAHSİLAT KESİNTİLİ TOPLAM TAHSİLAT TAHAKKUK 2.617.00 0 0 AYLIK PERSONEL YÜKÜ 0.05 14.000 MAYIS ÖDENEĞİ 10.12.000DAĞILIMI ÖDENEK 10.884.000 EYLÜL ÖDENEĞİ 0 YK TOPLAM GİDEN 202.00 0.00 0.090.310. ORN BAĞLI HASTANE SAYISI (SATINALMA YÖNÜNDEN) 282.000 1.000 AYLIK DÖNER SERMAYEDEN MAAŞ ÖDEMESİ (TL) AYLIK GEN.80 0.425.045.461.000 9 0 0 TOPLUM TEMELLİ RUH SAĞLIĞI HİZMETİ 95% EVDE HASTA BAKIM HİZMETİ HZR OCK NSN MYS TMZ AĞS MRT EKM KSM EYL YK TOPLAM GİDEN ÖDENEK SGK TOPLAM GİDEN OCAK ÖDENEĞİ ŞUBAT ÖDENEĞİ MART NİSAN İLAÇ MALZEME DİĞER 9.000 ŞBT EK PARAMETRELER TOPLAMI 273 .433 9.427.875 TL YATAN / AYAKTAN ORANI (TL) -8.803. ORN BAĞLI HASTANE SAYISI (ÇERÇEVE ANLAŞMA YÖNÜNDEN) 61% THS.00 0.714 0.193.830.203.044.803 #### #### 0 0 202.000 9.10 9.296 1.000 8.637.402.571 TL 2010 YILI TOPLAM TAHSİLAT EKM 0 0 YK TOPLAM GİDEN ÖDENEK SGK TOPLAM GİDEN 52.000 10.346.03 0.000 THS.000 KURUMUN TAHAKKUK .501.152.000 TAHSİLAT 10.00 205% BORÇ/THK 30.884 9.000 0 TOPLAM TAHSİLAT 0.721.

gelire. Bu düzenleme ile kurumlarımızın işçi sayısı tespitine yönelik kurumun performansını ve hizmet sunumunu etkilemeyen sınırlamalar getirdik. hizmet sunulan mekânın büyüklüğüne. Personel Ağırlıklı Hizmet Alımlarında Yüklenicilere Verilecek Kar Oranı Kamu İhale Kurumu’nca yayımlanan Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği hükümlerine göre personel ağırlıklı hizmet alımlarında işin niteliğine göre % 20 oranını geçmemek üzere yüklenicilere verilecek kâr oranını belirleme yetkisi idarelerin takdirine bırakılmıştır. Bu veriler anında Bakanlık.3. hasta potansiyeline. belirlenen yeni kriterler doğrultusunda sağlıklı bir şekilde hesaplanabilmesi ve bu hesaplamanın Bakanlık veya il düzeyinde izlenebilmesi amacıyla web tabanlı “İşçi Sayısının Tespit ve Takip Sistemi” programını geliştirerek kurumlarımızın kullanımına sunduk. hizmet sunumuna. Sağlıkta Dönüşüm Programı çerçevesinde geliştirilen yeni sağlık hizmeti sunumu modeline uygun. Personel Ağırlıklı Hizmet Alımlarında Çalıştırılabilecek İşçi Sayısının Tespiti Hizmet alımları kapsamında çalıştırılabilecek işçi sayısının tespitinde. altı aylık periyotlarla belirlemektedir. İl Sağlık Müdürlüğü ve kurumlar tarafından kontrol ve takip edilebilmektedir. bu personelin öğenim durumları ve verilen ücretler gibi bilgilere de anında ulaşılabilmektedir. Kurumlarımız bu program üzerinden. kadrolu ve/veya sözleşmeli olarak çalışan mevcut personel sayısına göre değişebilen dinamik bir sistemi uygulamaya başladık. Hizmet alımları kapsamında çalıştırılacak işçi sayısının. 2009 ve 2010 yıllarında yapılan düzenlemelerle Bakanlığımıza bağlı kurumların yapmış olduğu personel ağırlıklı hizmet alımlarında yüklenicilere verilebilecek azami kar oranını önce % 8 ile daha sonra ise % 5 ile sınırlandırdık. bağlı bulundukları kriterler ve gösterdikleri performanslarına göre çalıştırabilecekleri işçi sayısını. Finansal Standart Geliştirme ve Düzenleme İşlemleri a. b. Ayrıca bu sistem üzerinden kurumlarımızda hizmet alımının konusuna göre kaç personel çalıştırıldığı. 274 .

. Seviye Yatak Sayısı Kurumun Yoğun Bakım 2.1 16 30.38 27. Seviye Yatak Sayısı Kurumun Yoğun Bakım 3. Kurumun Yatan Hasta Sayısı Kurumun Poliklinik Muayene Sayısı Kurumun Acil Poliklinik Muayene Sayısı Kurumun Poliklinik Oda Sayısı Kurumun A Grubu Ameliyat Sayısı Kurumun B-C Grubu Ameliyat Sayısı Kurumun D-E Grubu Ameliyat Sayısı Kurumun Yoğun Bakım 1.6 -46.870 38 115 2. Devlet Hastanesi ›› 2010-2 Dönemi ›› Kurum Parametreleri Kurumun Yatak Sayısı Yatak İşgal Oranı (%) Kurumun Kapalı Alanı (m2) Kurumun Geliri Kurumun Kurumsal Performans Katsayısı.979 14. Seviye Yatak Sayısı Kurumun Doğum Sayısı Kurumda Kadrolu ve/veya Sözleşmeli olarak Çalışan Personel Sayısı (Sağlık Personeli Hariç) Mevcut Çalışan İşçi Sayısı: Çalıştırılabilecek En Fazla İşçi Sayısı: Fark Veriler 180 50.286 1.1 19 0..648 95 8.3 1 0.002 287.935 6 11 0 623 69 Katsayı 4 500 550000 500 9500 8500 2 500 1000 2000 7 5 3 1000 -0.7 56 40.2 0 0.2 153 155 -2 275 .941.İşçi Sayısı Tespit ve Takip Sisteminde Yapılmış Örnek Bir Hesaplama …………….016 85.2 10.9 2.2 2.67 İşçi Sayısı 22.

bazı kurumların ise azami derecede bu ücreti belirlemeleri çalıştırılan işçiler arasında eşitsizliğe ve huzursuzluğa neden olmuş. Hizmet Alımları Kapsamında Çalıştırılan İşçilere Öngörülecek Ücretler Kamu İhale Kurumu’nca yayımlanan ikincil mevzuata göre personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı ihalelerinde çalıştırılan işçilere brüt asgari ücret üzerinden bir ödeme yapılmaktadır. bazı kurumların ise mali yüklerini önemli derecede artırmıştır.Yapılan bu düzenlemelerden sonra 2009 yılında ortalama %7. c. Alınan hizmetin niteliği gereği asgari ücretin üzerinde bir ücret öngörülmesi ise ihale dokümanı ve sözleşmelere gerekli hükümlerin konulması kaydıyla idarelerin takdirine bırakılmıştır. Yaptığımız düzenlemelerle. kurumun gelir gerçekleşmeleri ve nakit akışları doğrultusunda ödeme zamanının azami 90 günü geçmemesini. d. çalıştırılan işçilere hizmetin konusuna. Ödeme Zamanının Belirlenmesi ve Ödeme Süreçlerinin Düzenlenmesi İhtiyaçların uygun şartlarla karşılanması ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlayan en önemli etkenlerden biri de ödemelerin idare tarafından ne zaman yapılacağının tedarikçiler tarafından bilinmesi ve bu ödemelerin gecikmeksizin yapılması hususudur. öğrenim durumuna ve almış olduğu sertifikalara göre adaletli bir ücret öngörülmesi için gerekli düzenlemeleri yaptık. Kurumlarımız arasında uygulama birliğinin sağlanması. mali durumu iyi olan kurumların erken ödeme zamanı belirlemelerini. 276 .6 ’ya düşürdük. muayene ve kabul işlemleri ile tahakkuk süreçlerinde gecikmeye mahal verilmeden ödeme evraklarının ilgili saymanlıklara süratle intikal ettirilmesini sağladık. Grafik 61 Bu düzenleme sayesinde 2010 yılında Sağlık Bakanlığı’nı yaklaşık 53 Milyon TL mali yükten kurtardık.5 olarak gerçekleşen kar oranını 2010 yılında % 4. Bakanlığımıza bağlı kurumların (aynı ilde bulunan kurumların dahi) farklı farklı ücret belirlemeleri. ihale dokümanlarında mutlaka ödeme zamanının belirtilmesini.

Optimum Stok Yönetimi 2008 yılından itibaren uygulanmakta olan bu sistem ile mali mevzuat gereğince hazırlanması gereken birçok defter. Ayrıca birimlerimizce yapılacak iş ve işlemlerdeki hesap verilebilirliğe ilişkin kayıt ve raporlamaları sistem tarafından otomatik olarak gerçekleştirip. olası hata ve riskleri en düşük seviyeye çektik.İşlemleri gibi birçok modüler yapıyı içeren kombine bir kaynak yönetim sistemi oluşturduk. belge ve cetvelleri elektronik ortamda hazırlanır 277 hale getirdik. 4. .

yedek parça mevcudu ile kimden. MKYS içerisinde kaynak kullanımı ve takibine yönelik birçok modüler yapı bulunmaktadır. Dayanıklı Taşınır Bilgi Sistemi. Stok yönetimi kapsamında başlattığımız yeni uygulamalar şunlardır: a. bahse konu işlemler için defter kayıtlarının yetkin kişiler tarafından uzun süren çalışmalarla incelenmesi ve buradan temin edilen bilgilerin hesaplamaya tabi tutulması gerekmekteydi. mali mevzuat gereğince hazırlanması gereken birçok defter. tıbbi sarf malzemeleri ve demirbaş) verimli kullanımı ve güncel olarak takibini sağlamak üzere geliştirilen merkezi web tabanlı bir yönetim bilgi sistemidir. Bu doğrultuda bir kurumun mal varlığı ile tüketim ve stok durumları gibi mali yapısına ilişkin veriler ancak dönem sonlarında hesapların kapatılması ile elde edilebilmekteydi. tıbbi cihaz. 278 . Ulaşım Araçları Bilgi Sistemi. ne kadar miktarda ve hangi yöntemle satın alma yaptığını detay ve konsolide edilmiş raporlar ile web üzerinden anlık takip etmekteyiz. Halihazırda MKYS uygulamalarıyla herhangi bir kurumun ilaç veya tıbbi sarf stoku. Ambar (Depo) Bilgi Sistemi. 2008 yılından itibaren uygulanmakta olan bu sistem ile mali mevzuat gereğince hazırlanması gereken birçok defter. MKYS uygulamasından sonra tüm bu kayıtlar elektronik ortamda tutularak. belge ve cetvelleri kullanımdan kaldırdık. Ayrıca herhangi bir kurumun mal alımlarının ayrıntılı olarak incelenmesi veya daha önce alımı yapılan kalemlerin hangi birimlere çıkış yapıldığının öğrenilmek istenmesi durumunda. belge ve cetvelleri elektronik ortamda hazırlanır hale getirdik.Vatandaşlarımızın ihtiyaçlarının sağlık işletmelerince karşılanması ve böylece memnuniyetin en üst düzeye ulaştırılması amacıyla kaliteli ürün temini. kırtasiye kalemleri. Malzeme Kaynakları Yönetim Sistemi Uygulamaları (MKYS): MKYS. ne zaman. Firma Bilgileri ve Sağlık Ocakları Malzeme İşlemleri gibi birçok modüler yapıyı içeren kombine bir kaynak yönetim sistemi oluşturduk. MKYS uygulamasından önce tüm kamu idarelerinde olduğu gibi Bakanlığımıza bağlı kurumlarda da taşınırlara ait her türlü kayıt ve hesap işlemleri defter kayıtları üzerinden ayniyat görevlilerince takip edilmekteydi. Sağlık Bakanlığı merkez ve taşra teşkilatında yer alan birimlerin sahip oldukları kaynakların ( ilaç. Böylece. Tıbbi Cihaz Bilgi Sistemi. düşük stok düzeyi ve düşük maliyeti temel alan stok uygulamalarını başlattık. Ayrıca birimlerimizce yapılacak iş ve işlemlerdeki hesap verilebilirliğe ilişkin kayıt ve raporlamaları sistem tarafından otomatik olarak gerçekleştirip. Geliştirdiğimiz bu model ile Envanter Bilgi Sistemi. olası hata ve riskleri en düşük seviyeye çektik. Malzeme Girişi. hesap verilebilirliğe ilişkin kayıtları ve raporları elektronik ortamda otomatik olarak hazırlamaya başladık. akaryakıt tüketimi.

Bu kapsamda tedarik ve stok maliyetleri ile miad ve bozulma gibi riskleri asgari düzeye indirgemek amacıyla kurumlarımızda ilaç ve tıbbi sarf malzeme tedarikinde “Azami Stok Miktarı Uygulaması”nı başlatıp en fazla 3 aylık ihtiyaçla sınırlandırdık. Azami Stok Miktarı (ASM) Uygulaması: Sağlığa yönelik taleplerin belirsizliği karşısında hizmet sunumunun kesintisiz olarak sürdürülebilmesi için işletmelerin belirli seviyede stokla çalışmaları gerekmektedir. 2008 Ocak 2008 Haziran 2008 Ekim 2009 Ocak 2009 Mayıs 2009 Ekim 2010 Ocak 2010 2010 2011 2011 Haziran Aralık Haziran Aralık Stok Seviyesi 2009 yılında 107 Milyon TL. 15 Mayıs 2009 tarihinde başlatılan uygulama ile stok 718 Milyon TL seviyesine kadar düşürdük. 279 . 1 Milyarın üzerinde olan Türkiye geneli stok düzeyini 2010 yılsonunda 718 Milyon TL seviyesine kadar düşürdük. Azami Stok Miktarı Uygulaması ve Stok Düzeylerinin Değişim Seyri 1600 1400 1200 MİLYON TL Azami Stok Miktarı Uygulaması ve Stok Düzeylerinin Değişim Seyri Azami Stok Miktarı uygulamasından önce stoklar yıllık ortalama % 20 artmaktaydı. Tüm bu gelişmelere bağlı olarak kurumlarımızın ilaç ve tıbbi sarf stokları önemli ölçüde artış gösterdi.b. 2010'da 157 Milyon TL azaltıldı. 1 Milyarın üzerinde olan Türkiye geneli stok düzeyini 2010 yılsonunda üzerinde artış göstermekte iken. Sürdürülebilir finansal yapının sağlanabilmesi amacıyla stok yönetimi alanında yeni düzenlemeler yaptık. 15 Mayıs 2009 düzeyleri yıllık ortalama % 20’nin Azami Stok Miktarı uygulamasından önce stoktarihinde başlatılan uygulama ile stok artışlarını önleyip. paralelinde ödeme kontrol altına alınarak borç vadelerinin kısaltılmasını sağladık. Grafik 62 Sağlık hizmetlerinde kaynakların etkin ve verimli kullanılmasının sağlanması amacıyla bir kısım kalemlerde azami stok miktarının 3 aydan 2 aya düşürülmesini hedefledik. paralelinde ödeme yükümlülüklerinin de ihtiyacı geçmeyecek ölçüde gerçekleşmesini sağlayıp. Azami stok miktarı uygulaması ile mal kabullerinin ihtiyaçlar nispetinde ve 3 aylık yükümlülüklerinin de kontrol altına alınarak borç vadelerinin kısaltılmasını sağladık. Sağlıkta Dönüşüm Programı çerçevesinde hasta ve yakınlarının rahatı açısından ilaç ve tıbbi sarf gereksinimlerinin tamamının sağlık tesislerince karşılanmasını kararlaştırdık. artışlarını önleyip. 917 803 964 982 1350 1037 1120 998 1200 875 1250 1300 1325 1000 800 600 400 200 0 792 718 650 600 15 Mayıs 2009'da başlatılan uygulama ile stok düzeyi % 31 oranında azaltılmıştır. Azami Stok Miktarı uygulamasından önce stok düzeyleri yıllık ortalama % 20’nin üzerinde artış göstermekte iken. Azami stok miktarı uygulaması ile mal kabullerinin ihtiyaçlar nispetinde ve 3 aylık ihtiyacı geçmeyecek ölçüde gerçekleşmesini sağlayıp.

ihtiyacı olan kurum ve kuruluşlara bedelli ya da bedelsiz devrinin sağlanması amacıyla “Stok Fazlası Taşınır Modülü” ile “İhtiyaç Fazlası Taşınır Modülü”nü geliştirdik. 280 . tedarik maliyetinin yanı sıra stok maliyetleriyle de işletmelerin finansal yapıları üzerinde olumsuz etkiye sahiptir.000 982 875 800 718 600 437 400 355 275 200 214 600 408 338 175 275 0 İlaç Stoğu 2008 Tıbbi Malzeme Stoğu 2009 2010 2011 Projeksiyon Toplam Stok Grafik 63 c. Kurum stoklarında üç aylık ihtiyacın üzerinde bulunan tıbbi malzeme veya ilaçlar ile çeşitli nedenlerden dolayı hiç kullanılmayacak veya miad. demode olma ve bozulma riski bulunan taşınırların. İhale Öncesi MKYS Sorgulamalarının Zorunluluğu ve İl Stok Havuzu Hizmet üretim giderleri içerisinde önemli bir yer tutan ilaç ve tıbbi sarf gereksinimleri. Sağlık Bakanlığına Bağlı Kurumların Stok Düzeyleri (milyon TL) 1. öncelikli olarak stok fazlası veya ihtiyaç fazlası modülde bulunan malzemelerden tedarik edilmesi amacıyla ihale öncesinde MKYS modüllerinin sorgulanmasını zorunlu hale getirdik. Kurumların ihtiyaç duydukları ürünlerin piyasadan temin yerine.u Tıbbi Malzeme Stoğu Toplam Stok 55 437 982 75 408 875 14 338 718 75 275 600 Kaynakların etkin ve verimli kullanılmasını sağlamak amacıyla bir kısım kalemlerde azami stok miktarının daha da azaltılmasını hedefliyoruz.

4 Aralık 4.7 3.8 2.9 Grafik 65 Not: 2010 Yılında toplam 33.5 Milyon TL’ye indirdik.4 5.8 Kasım 4. Örneğin.1 6. Ekim Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Kasım Aralık 3.4 4.1 2.8 3.6 3.9 4.2 Haziran Temmuz Ağustos Eylül 5.6 2 1.8 4.5 Nisan 8.2 2. Hastane A ilacından 300 adetlik bir alım yaptığında bunun 50 adedi otomatik olarak stok fazlası modüle aktarılarak ihtiyacı olan hastanelerin bilgisine sunulmaktadır.4 5.1 2.4 Mayıs 5.8 Grafik 64 Not: 2010 yılında toplam 64.8 3.8 4.4 2.2 5.8 4.4 4.2 4. 281 .5 8.6 2 1.4 bat Mart 3.6 5 Ekim 4.8 2010 Yılı Stok Fazlası Devir Tutarları (milyon TL) 9 8 7 6 5 4 3 2 1 0 Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık 3. MKYS’de stok kaydı bulunan ilaç ve tıbbi sarfların tüketim bilgilerine göre yıllık ihtiyaç miktarlarının belirlenmesi gerekmekte olup azami stok miktarı uygulamasına göre üç aylık ihtiyacın üzerinde olan ürünler sistem tarafından otomatik olarak stok fazlası modüle aktarılmakta ve diğer hastanelerin bilgisine sunulmaktadır.6 2010 Yılı İhtiyaç Fazlası Devir Tutarları (milyon TL) 9 8 7 6 5 4 3 2 1 0 Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık 0.5 milyon TL tutarında ihtiyaç fazlası malzeme devri gerçekleşmiştir.4 2.5 milyon TL tutarında stok fazlası malzeme devri gerçekleşmiştir.5 6. bir hastanenin yıllık A ilacı ihtiyacı 1.bat Mart 6.4 5.000 adet ise azami stok miktarı uygulamasına göre depoda en fazla 250 adet bulundurabilecektir. Bu uygulama kapsamında 2009 yılında 128 Milyon TL olan stok fazları malzeme devrini.2 4.6 5 4.2 2. 2010 yılında 64. Kaynaklar verimli olarak kullanımına destek olmak üzere İhtiyaç Fazlası Taşınır Modülü’nde yer alan ürünlerin bedelsiz olarak devrini sağladık.1 6.7 2. Hizmet üretimi gereği tedarik edilen ancak herhangi bir nedenle ihtiyaç dışına çıkan mal veya malzemeler ihtiyaç fazlası malzeme olarak tanımlanmaktadır.

hizmet sunumunun gerekli kıldığı ilaç ve tıbbi sarf gereksinimlerinin ekonomik satın alma yöntemleriyle tedarik edilmesini sağlamaktır. kurumsal düzeyde stok uygulamalarını incelemek. Stok koordinasyon ekipleri. MKYS sisteminde ihale öncesi sorgulanacak modüllerin bir diğeri “Malzeme Satın Alma Sorgulama Modülü” dür.5 Milyon TL tutarında ihtiyaç fazlası malzeme devri gerçekleşmiştir. MKYS satın alma modülü üzerinde takip edilen bilgiler ışığında düzenli olarak satın alma ve stok analizlerini gerçekleştirdik. ihtiyaçların öncelikle il stok havuzundan karşılanmasını zorunlu kıldık. ne zaman ve ne kadara satın aldığı” bilgisi idarelerin kullanımına sunulmakta olup. 2010 yılında ise 33. Stok Analizleri Stok ve satın alma analizlerinin temel amacı. İl stok havuzunda yer alan ürünlerin piyasadan teminini önlemek ve satın alma uygulamalarını analiz ederek idareler nezdinde farkındalık oluşturmak üzere faaliyet göstermektedir. kimden. Netice olarak MKYS sorgulamalarını. Bu modül aracılığı ile “kimin. Hali hazırda kurumların stok koordinasyon biriminden izin almadan piyasadan tedarik cihetine gitmemesini sağlayıp. e.2009 yılında 88 Milyon TL tutarında. neyi. İl Düzeyinde Stok Koordinasyon Ekiplerinin ve İl Stok Havuzlarının Oluşturulması Stok yönetimi alanında gerçekleştirilen uygulamaların devamı olarak. ekonomik satın alma uygulamalarının yanı sıra. 282 . atıl bekleyen kamu kaynaklarının ihtiyacı olan kurumlara devredilebilmesi ve stok düzeylerinin düşürülmesinde önemli bir araç olarak kullanmaktayız. bu doğrultuda yaklaşık maliyet hesabı ile ihalelerin karara bağlanmasının daha sağlıklı veriler üzerinden gerçekleşmesini sağladık. d. il düzeyinde stok yönetiminin etkin kılınması ve kurumsal düzeyde malzeme devirlerinin koordine edilmesi amacıyla her ilde “Stok Koordinasyon Ekipleri” oluşturduk. yıllık ihtiyaç miktarlarını kontrol etmek.

hizmet alımı gibi) bulunup bulunmadığına karar vermekte olup. • Alternatif ürünleri araştırarak ihtiyacın daha düşük maliyetlerle karşılanmasının mümkün olup olmadığına. kurumların finansal sürdürülebilirliğinin sağlanmasında kontrol aracı olarak çalışmalarını sağladık. Bu komisyon. Sağlık kurum ve kuruluşlarının bünyelerinde yapılamayan teşhis ve tedaviye yönelik hizmetlerin diğer kamu idarelerine bağlı sağlık kurum ve kuruluşlarından karşılanabilmesi imkânını sağladık. bu komisyonların. Bu düzenlemeyi tüm kamu sağlık kurumlarını kapsayacak şekilde genişlettik. diğer kurumlardan devir. a. Kamu Hastanelerinin Birbirlerinden Mal ve Hizmet Almalarının Önünü Açtık: Bakanlığımıza bağlı döner sermayeli işletmelerce kullanılmayan veya ihtiyaç fazlası olan mal ve demirbaşların israf edilmeden kullanılması amacıyla ihtiyaç duyan işletmelere bedelsiz veya tespit edilecek bir bedel üzerinden devri ile atıl durumda kalan kaynakların ihtiyaç sahibi olan kurumlara verilebilmesi amacıyla gerekli mevzuatları yaptık. 5. İhtiyaçların Temini İçin Geliştirilen Yeni Yöntemler Sağlık hizmeti gibi ertelenmeyen hizmetleri sunan sağlık kurumlarının ihtiyaçlarını finansal sürdürülebilirlik açısından asgari maliyetle temin etmeleri için kamu ihale mevzuatı çerçevesinde yeni yöntemler uygulamaya koyduk. • İhtiyaç konusu mal veya hizmetin alternatif temin yöntemlerinin (bağış. • Hizmet alımlarında alınacak hizmetin nitelik ve kapsamına ve geri ödeme kuruluşlarınca yapılacak ödeme dikkate alınarak bahse konu hizmetin hangi fiyata kadar tedarik edilebileceğine.f. kiralama. Söz konusu komisyon gereksiz bürokrasi oluşturmayacak şekilde çalışarak işletme ihtiyaçlarının her yönden sağlıklı bir şekilde tespit edilmesini sağlamaktadır. İhtiyaç Tespit Komisyonları’nın Kurulması Kurumlarımızda her türlü tıbbi sarf. ilaç ve benzeri mal alımları ile hizmet alımlarına yönelik taleplerin yerindeliğini ve istem miktarlarını kontrol etmek üzere “İhtiyaç Tespit Komisyonları” oluşturduk. • Mal alımlarında teminine karar verilen bir ürünün sadece. alınacak miktarına değil fiyatlandırılabilir ürünlerde bunun geri ödeme kurumları tarafından ödenip ödenmediğine ve azami hangi fiyattan alınabileceğine. 283 .

284 .Bu düzenleme ile Bakanlığımıza bağlı hastaneler ile üniversite hastaneleri ve kamuya ait diğer hastanelerin atıl durumdaki kaynaklarını kullanılır duruma getirdik.

80 Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık 2008 2009 2010 835 Grafik 66 2010 yılında bağlı kurumlar için 38.23 Mart Nisan 2.93 4. hastanelerce karşılanması kuralını getirdik.25 5.2008 Yılı 2009 Yılı 2010 Yılı b.86 5. 520 320 İlaç ve Tıbbi Malzeme Satın Alan Hastane Sayısı Bu düzenlemelerle ilaç ve tıbbi malzeme c. yapılan çerçeve anlaşmalarla karşılanmasını için 2010 yılında 38. TL’lik ilaç ve tıbbi malzemenin diğer kurumlarca satın alınmasını 19 sağladık.) 7 6 5 4 3 2 1 0 1. Satın almasıalma kapasitesikurumların ihtiyaçları içinihtiyaçlarının büyük Milyon TL’lik ilaç ve tıbbi malzemenin diğer kurumlarca satın alınmasını sağladık.000 835 750 520 500 320 250 0 2008 2009 2010 Grafik 67 285 . Çerçeve Anlaşma Yöntemi ile Toplu Satın Almalar satın alan hastane sayısını 835’den 320’ye indirdik. Bu düzenlemeyle kurumlarımızın satın alma işlemlerini kolaylaştırarak tedarik ve stok maliyetlerini düşürdük. 2010 Yılı Küçük Kurumların Büyük Kurumlardan Aldığı Tıbbı Malzeme ve İlaçların Aylık Tutarları (Milyon TL. Sağlık hizmeti sunan idarelerin sürekli biçimdeSatın alması diğer kurumlarca hizmet ihtiyaç duydukları mal veya yapılan sağlayan yasal düzenlemenin hastanelerin ihtiyaçları alımlarını.42 4.5 Milyon yapılmasını sağladık.5 indirdik. İlaç ve Tıbbi Malzeme Satın Alan Hastane Sayısı 1.86 3. Küçük Hastanelerin İhtiyaçlarının Büyük Hastanelerce Karşılanması Bu düzenlemelerle ilaç ve tıbbi malzeme satın alan hastane yarısından itibaren 320’ye İlgili mevzuattaki düzenlemelere paralel olarak 2009 yılının ikinci sayısını 835’den düşük bütçeli ve satın bağlanan bu yetersiz olan hastanelerin 2010 yılında 38.64 4.5 Milyon TL’lik ilaç ve tıbbi malzeme satın aldık.21 2.16 2.

İhtiyaçların çerçeve anlaşmalar yolu ile temin edilmesi yaygın bir şekilde Bakanlığımızda uygulanmaya başlanmıştır. Ayrıca çerçeve anlaşma süresince (bu süre dört yıla kadar çıkabilmektedir) yapılacak alımları için her defasında ilana çıkılmamakta ve isteklilerden yeterlilik için tekrar tekrar belge istenmemektedir. Grafik 68 286 . Çerçeve Anlaşma Yöntemi ile Toplu Satın Almalar Sağlık hizmeti sunan idarelerin sürekli biçimde ihtiyaç duydukları mal veya hizmet alımlarını. 626 2009 yılında Bakanlığımızca yayımlanan genelge ile ilaç ve tıbbi malzeme alımlarının il düzeyinde toplu olarak yapılacak çerçeve anlaşmalarla karşılanmasını zorunlu hale getirerek bu alımların Sağlık Müdürlüklerinde veya il içinde satın alma kapasitesi yeterli bir hastanede oluşturulacak Merkezi Satın Alma Birimleri vasıtasıyla yapılmasını talimatlandırdık.c. 2009-2010 Yılı İlana Çıkılan Çerçeve Anlaşma İhale Sayıları Diğer Kamu Kurumları. Çerçeve anlaşmalar kamu idarelerinin etkin stok yönetimine katkı sağlayan ve ihtiyaçların daha önceden belirlenen tedarikçilerden hızlı bir şekilde karşılanmasını sağlayan önemli bir tedarik yöntemidir. Çerçeve anlaşmaların en önemli özelliği idarelere alım yapma yükümlülüğü getirmemesidir. 2009 ve 2010 yıllarında ülkemizde yapılan çerçeve alımları ihalelerinin % 96’sı Bakanlığımız tarafından yapılmıştır. yapılan çerçeve anlaşmalarla karşılanmasını sağlayan yasal düzenlemenin yapılmasını sağladık. 25 İlana Çıkılan Çerçeve Anlaşma İhale Sayıları Sağlık Bakanlığı Diğer Kamu Kurumları 626 25 Sağlık Bakanlığı.

Ortak teknik şartnamelerin oluşturulmasını sağladık.000 12. Tedarik ve stok maliyetlerimizi azalttık.000 0 2008 2009 2010 Grafik 69 287 . a.Çerçeve anlaşmaların zorunlu hale getirilmesinden sonra öncelikle 81 ilde oluşturulan merkezi satın alma birimlerinde çalışan personele ve sektör temsilcilerine. Kamu İhale Kurumu uzmanlarının da katkısıyla çerçeve anlaşma mevzuatı ile ilgili bilgilendirme toplantıları yaptık. e.) 2008 2009 2010 İlaç ve Tıbbi Malzeme Satın Alan Hastane Sayısı 20931 16542 12521 İSağlık Bakanlığı İhale Sayıları 25.542 15. 2009 yılı ve 2010 yılında getirilen bu düzenlemelerle. Kurumlarımızın satın alma kapasitelerini artırdık. 2011 yılında isteklilerin çerçeve anlaşmalara katılımını artırıcı mevzuat düzenlemeleri ile kurumlarımızın uygulamada mevcut mevzuattan kaynaklanan sıkıntılarını giderici gerekli mevzuat değişikliklerinin yapılması sağlayarak kurumlarımızın ihtiyaçlarını çerçeve anlaşmalarla temin etme oranlarının artırılmasını hedefledik. d.000 16. d. 2010 yılında yaptığımız düzenleme ile düşük bütçeli ve satın alma kapasitesi yetersiz olan 629 adet kurumun laboratuar ihtiyaçlarının İl Sağlık Müdürlüklerince toplu alım yoluyla karşılanmasını zorunlu tuttuk. Çerçeve Anlaşmalar (Münferit Sözleşmeler) kapsamında yapılan alımlarla 2010 yılında 8 Milyon TL tasarruf gerçekleştirdik. (Sadece ilan parasından yaklaşık 21 Milyon TL tasarruf sağladık. İhale sayısını azalttık. c. b.000 20. İhalelerde rekabet ortamını artırdık.521 10.000 5. Laboratuvar Hizmet Sunumu İhtiyaçlarının Toplu Satın Almalar İle Karşılanması Laboratuvar ihtiyaçlarının ekonomik ve etkin bir şekilde karşılanması amacıyla.931 20.

bütçelerini oluşturabilmelerini sağladık. Finansal Yönetim Bilgi Sisteminin Oluşturulması Hastanelerimizin ve diğer sağlık kurum ve kuruluşlarımızın daha iyi hizmet verebilmesi. Ar-Ge İhtiyaçlarının Temininde Kolaylık Getirilmesi 4734 Sayılı Kamu İhale Kanununun 3’üncü maddesinin (f ) bendi kapsamında Bakanlığımız birimlerinin sağlık alanında yapacağı araştırma ve geliştirme faaliyetlerine ilişkin her türlü hizmet alımının esas ve usullerini belirledik. Sağlık alanında yaptırılacak araştırma ve geliştirme hizmetleri Sağlık Bakanlığı’nca bu esaslara göre piyasadan pazarlık usulü veya doğrudan temin usulü ile. a. Yıl içerisinde bütçe gerçekleşmelerini takip ederek işletmelerimizin bütçe gelir ve giderlerini kontrol altına aldık. kamu kuruluşlarından ve üniversitelerden ise protokol ile doğrudan alınabilmektedir. 288 . kurumların mali yapılarına göre belirlenmesiyle yüksek harcama yapılmasının önüne geçtik.e. 6. Bütçe işlemlerinin internet üzerinden yapılması ile hastanelerimizin mal ve hizmet alımlarını hızlandırdık. Muhasebe yetkililerinin sorumluluğundaki işlemler için her türlü alt yapıyı kurduk. İşletmelerimizin finansal sürdürülebilirliğinin sağlanabilmesi için mevzuat yönünde yapılan düzenlemelerin yanı sıra yönetimsel doğru ve güvenilir bilgi sistemlerinin kurulması ve geliştirilmesi gerekmiştir. her mali yıl için gelir ve gider tahminlerinde bulunarak. Bakanlıkça ihtiyaç duyulan araştırma ve geliştirme faaliyetlerini yürütecek üniversitelere ve diğer kamu kuruluşlarına bu hizmetleri karşılığında. kısıtlı olan hastane gelirlerinin ve mevcut kaynaklarının doğru ve zamanında kullanılmasına bağlıdır. ülkemizde eksikliği çok açık olarak hissedilen Ar-Ge faaliyetlerinin geliştirilmesine katkı sağlıyoruz. b. Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe Programı Bütçe programı ile işletmelerimizin. İşletmelerimizin borç ve alacaklarının elektronik ortamda takibini sağladık. her bir hizmeti için 1milyon TL’ye kadar finansman sağlanarak. Tek Düzen Muhasebe Sistemi Tek Düzen Muhasebe Sistemi ile hem merkez kullanıcılarını. Tek Düzen Muhasebe Sistemi ile muhasebe birimlerinin iş yükünü azalttık. Özellikle bütçe uygulamasında yatırım bütçelerinin. hem kurum ve kuruluşlarımızın yöneticilerini ve ilgili personeli hem de muhasebe birimlerini hastanelerin mali durumlarını elektronik ortamda ve anlık olarak takip edebilir hale getirdik. Mevcut kaynakların ve gelirlerin doğru yönetilmesi için ilk defa 2004 yılında atılan adımlarla Tek Düzen Muhasebe Sistemi kurduk ve buna paralel diğer internet tabanlı finans yönetim araçlarını geliştirdik.

c. Stratejik Finans Yönetim Sistemi Bakanlığımızın tüm mali iş ve işlemlerini yapacak. elde edilen tespitleri raporlayarak iyileştirmelere yönelik önerilerde bulunabilecek sistemi 289 . işletmelerin durumlarını inceleyecek ve analiz edebilecek. finansal risklerini belirleyebilecek.

işletmelerin durumlarını inceleyecek ve analiz edebilecek. Stratejik Finans Yönetim Sistemi Bakanlığımızın tüm mali iş ve işlemlerini yapacak. doğru. elde edilen tespitleri raporlayarak iyileştirmelere yönelik önerilerde bulunabilecek sistemi geliştirmeye başladık. çok boyutlu. Veri Entegrasyonu Medula SGK Hastane Bilgi Sistemi (HBS) Malzeme Kaynakları Yönetim Sistemi (MKYS) Tek Düzen Muhasebe Sistemi (TDMS) Temel Sağlık İstatistikleri Modülü (TSIM) Yeşil Kart Bilgi Sistemi (YKBS) Planlama ve Projeksiyon Genel Parametrelerin Girilmesi Hastane Parametrelerinin Girilmesi Tahakkuk Trend Analizi Ortalama Tahmini Tahakkukun Hesaplanması Toplam Giden Ödeneğin Hesaplanması Raporlama ve Analiz Finansal Raporlar Web MS Excel 290 . Planlama ve projeksiyon işlerinin efektif olarak gerçekleştirebilmesi için. finansal risklerini belirleyebilecek. modüler altyapıyı oluşturduk. esnek. hızlı.c. tek kaynak üzerinde gerçekleştirilebilen mevcut sistemlerin entegrasyonunu sağlayan.

hizmet üretim olarak ile borç yükümlülüklerini katı ve üzerinde olan işletmeleri birinci derecede riskli gelirleriderecelendirdik. Bu amaç doğrultusunda döner sermayeli işletmelerimizi mali veriler üzerinden üzerinden Bu amaç doğrultusunda döner sermayeli işletmelerimizi değerlendirerek finansal risk analizlerini yapmakta ve işletmelerin risklilik durumu 5 ayrı değerlendirerek finansal risk analizlerini yapmakta ve işletmelerin risklilik durumu 5 ayrı derecelendirme ile günlük takip etmekteyiz.5 alti olan kurumlar 697 5. aylık hizmet üretim gelirinin 2 Risk analizi kapsamında her bir işletmeyi.Risk Yönetimi ve Mali Analiz a.5 ile 2 arası olan kurumlar Toplam net borcunun/ortalama tahakkuka oranı 1 ile 1.038 yönetimi açısından değerlendirmekteyiz. vatandaş memnuniyetini esas alarak. Bu doğrultuda toplam borç yükü.DERECE 4. edilen işletmeler. Mali Analiz Raporları ve Finansal Eylem Planları esas alarak bütçe denkliği ve kaynak yönetimi açısından değerlendirmekteyiz.DERECE Risk analizi kapsamında her bir işletmeyi. yeterli ve kaliteli sağlık hizmetini. aylık hizmet üretim gelirinin 2 katı ve üzerinde olan Mali tablolar üzerinden günlük olarak derecelendirdik. 27 291 . b. hizmet üretim gelirleri ile borç Toplam Kurum Sayısı   yükümlülüklerini esas alarak bütçe denkliği ve kaynak 1. DERECE 2. finansal koruma içerisinde ve sağlık göstergelerinde iyileşme sağlayacak şekilde sürdürebilmektir.5 ile 1 arası olan kurumlar KURUM 0 5 105 231 DERECE 1.5 arası olan kurumlar Toplam net borcunun/ortalama tahakkuka oranı 0.DERECE 3. Tablo 8: Aralık 2010 İtibariyle Döner Sermayeli İşletmelerin Risk Değerleri ÖLÇÜT Toplam net borcunun/ortalama tahakkuka oranı 2 ve üzeri olan kurumlar Toplam net borcunun/ortalama tahakkuka oranı 1. İşletmelerin Finansal Risk Yönetimi Sağlıkta Dönüşüm Programı çerçevesinde uygulamaya konulan düzenlemelerin temel amacı. derecelendirme ile günlük takip etmekteyiz. Döner sermayeli işletmeler olarak faaliyet gösteren kurumlarımızda bunun sağlanabilmesi hiç süphesiz kaynakların etkin ve verimli kullanılması ile mümkün olabilecektir. yüksek risk işletmeleri birinci derecede riskli risk analizi ile takip derecesi oluşmadan önce tespit edilerek kurum idarecileri ile birlikte mali analiz toplantıları gerçekleştirilmektedir.DERECE Toplam net borcunun/ortalama tahakkuka oranı 0. Bu doğrultuda toplam borç yükü.7.

Bu kapsamda özellikle harcama yetkilileri olarak Başhekimler ile işletme yönetiminde önemli rol üstlenen Hastane Müdürlerine yönelik mali mevzuattaki değişiklikler ile yürürlüğe konulan yeni düzenlemeler hakkında eğitim ve bilgilendirme toplantıları gerçekleştirdik. Mali Analiz Raporları ve Finansal Eylem Planları Mali tablolar üzerinden günlük risk analizi ile takip edilen işletmeler. Bu toplantılarda özellikle işletmelerin finansal sürdürülebilirliği için temel ilke olan Gelir = Gider dengesinin sağlanabilmesine yönelik mali tablolar ve uygulama sonuçları ile farkındalık oluşturmaya çalıştık. mali açıdan sürdürülebilirliğin sağlanması için kaynakların daha etkin ve verimli kullanılmasını sağlamak amacıyla her kuruma özel “Mali Analiz Raporları” ile “Finansal Eylem Planları (FEP)” hazırladık.Yapılan toplantılar sonucunda finansal risklerin ortadan kaldırılıp.DERECE Grafik 70 b.DERECE 5. Bu toplantılar ile kurumların hizmet üretim performansı ve gelir-gider gerçekleşmelerini inceleyip aynı role sahip kurumlarla mukayeseli olarak analize tabi tutmaktayız.DERECE Aralık 2010 İtibariyle İşletmelerin Risk Dağılımı ARALIK 2010 İTİBARİYLE İŞLETMELERİN RİSK DAĞILIMI 697 0 5 105 231 697 231 105 0 1.DERECE 4. Finansal Yönetim Toplantıları Mali durum değerlendirmeleri kapsamında her yıl düzenli olarak hastane yöneticilerine yönelik “Finansal Yönetim Bilgilendirme Toplantıları” düzenledik. Ayrıca finansal yönetimin etkinleştirilmesi ve uygulamaya konulan düzenlemelerin takibi için İl Sağlık Müdürlerine yönelik eğitim ve bilgilendirme toplantılarını da üçer aylık periyotlarla düzenli olarak devam ettirdik.DERECE 5.DERECE 5 2.1.DERECE 2.DERECE 3.DERECE 4. Ayrıca analiz raporları ile eylem planlarında yer alan hususların takibini dönemsel gerçekleşmelerle izleyip. yüksek risk derecesi oluşmadan önce tespit edilerek kurum idarecileri ile birlikte mali analiz toplantıları gerçekleştirilmektedir.DERECE 3. c. gerektiğinde kurum idaresiyle tekrar istişare toplantıları düzenledik. 292 .

İç Kontrol Sisteminin Oluşturulması d. risk değerlendirme.d. kontrol f izleme bileşenlerini oluşturmak. İkinci adımda ise Maliye Bakanlığı’nca hazırlanan Ka İkinci adımda ise Maliye Bakanlığı’nca hazırlanan Kamu İç Kontrol Standartları tebliği çerçevesinde Bakanlığımız İç Kontrol çerçevesinde Bakanlığımız İç Kontrol Standartları Uyum Eylem Planını 30. risk değerlendirme. verimliliği artırmak ve idari ve mali raporların güvenliği ve yürürlükteki kanun ve düzenlemelere uygunluğunu ortaya koymak amacıyla bu model doğrultusunda 2009 yılında ilk adım olarak Strateji Geliştirme Başkanlığı’nda İç Kontrol Sistemi Kurulması çalışmaları yaptık. uygulanması ve ge 293 oluşturduğumuz eylem planı aşağıdaki unsurları içerm . İç Kontrol Sisteminin Oluşturulması d1. iç kont olan kontrol ortamı. İç Kontrol Sistemi sağlamak. 5018 Sayılı Kamu Göre Düzenleme d1. bilgi ve iletişim ile izleme bileşenlerini Bakanlığımız Merkez Harcama amacıyla oluşturmak. uygulanması ve geliştirilmesini sağlamak Birimlerinde oluşturduğumuz eylem planı aşağıdaki unsurları içermektedir: tarihinde yürürlülüğe koyduk.06.2009 tarihinde yürürlülüğe koyduk. Hizmetlerin etkinliğini Kurulması çalışmaları yaptık. kontrol faaliyetleri. H verimliliği artırmak ve i 5018 sayılı Kamu Mali Yönetim Kontrol Kanunu kapsamında Kamu mali yönetim sistemimiz uluslar arası standartlar ve Avrupa Birliği uygulamalarına uygun bir şekilde model doğrultusunda 2009 yılında ilk adım olarak S Bütünleşik Kontrol Çerçevesi (COSO) modelini örnek alarak etkin bir iç kontrol sistemi kurmayı amaçladık. ve yürürlükteki kanun ve düzenlemelere uygunluğu Standartları U Bakanlığımız Merkez Harcama Birimlerinde iç kontrol sisteminin temel bileşenleri olan kontrol ortamı. 5018 Sayılı Kamu Mali Yönetim Kontrol Kanuna Göre Düzenleme 5018 sayılı Kamu M arası standartlar ve kapsamında Kamu m uygun bir şekilde Bütün modelini örnek alarak kurmayı amaçladık.

294 30 .

31 İzleme (11) Bilgi ve İletişim (17) Kontrol Ortamı (35) Kontrol Faaliyetleri (20) Risk Değerlendirme (12) 295 2010 yılında yukarıda belirtilen iç kontrol standartlarına yönelik eylemlerin oluşturulması ve uygulanması için Bakanlığımız 21 Merkez Harcama Biriminde İç .

11 Kontrol Ortamı. 35 ğının boyutunu değiştirmek için aralığın sağ alt köşesini sürükleyin. 20 Risk Değerlendirme.423 iş akışı ve 1. Elde edilen bu veriler ile Bakanlığımız organizasyon yapısını oluşturan temel fonksiyonları. 12 2010 yılında yukarıda belirtilen iç kontrol standartlarına yönelik eylemlerin oluşturulması ve uygulanması için Bakanlığımız 21 Merkez Harcama Biriminde İç Kontrol Sistemi Oluşturma Projesini gerçekleştirdik. raporlamaya elverişli sağlıklı veri üretecek şekilde yeniden değerlendirdik. İç Kontrol Sistemi ile Bakanlığımızdaki süreçler ele alınarak İç Kontrol Standartları ve kontrollerini sağlıklı bir şekilde oluşturup sistemdeki süreçler tanımlayıp gerekli analizleri yaptık.086 iş tanımı oluşturduk. Bilgi ve İletişim. Bu proje kapsamında Merkez Harcama Birimlerimizde 1. • Merkez Harcama Birimleri İç Kontrol Sistemi kapsamında proje ekipleriyle birlikte yapılan çalışmalar ile kontrol ortamı standartları genel şartlarını gerçekleştirmek üzere 1. Yürütülen çalışmalarda sistemdeki mevcut yapı ve iş unvanları 296 . hesap verme sorumluluğu. • Kurumumuzun performanslarını artırmak için süreç ve risk yönetimi konusunda merkez harcama birimlerimizde sisteme dair 210 temel süreç ve 661 süreç tanımladık. yetki ve sorumluluk dağılımı. 17 Kontrol Faaliyetleri.319 iş analizi yaptık.İç Kontrol Standartlarına Yönelik Eylemler İç Kontrol Standartlarına Yönelik Eylemler İzleme.

tüm merkez harcama birimlerinin organizasyon kitaplarını hazırladık. bilgi ve iletişim ve izleme standartlarına yönelik eylem planımızdaki eylemleri gerçekleştirerek tüm çıktı ve dokümanları standarda bağladık. Birçok ilde birden fazla değerlendirme yaptık. kontrol faaliyetleri. Gidilen illere başka illerdeki sağlık idarecilerimizi de görevlendirerek hem gittiğimiz ildeki kurumları incelemelerine hem de kendi kurumlarıyla mukayese etmelerine imkân verdik. Seksen bir ilimizi hiçbir istisnaya tabi tutmaksızın ziyaret ettik. Yerel yöneticilerimizle birlikte ilin sorunlarını masaya yatırdık. • Sonuçlandırılan İç Kontrol Sistemi projesi ile Bakanlığımız idari ve mali tüm iş ve işlemlere yönelik yürüttüğümüz faaliyetlerin daha etken ve etkili bir yapıya kavuşturularak uygulanabilirliğini hedefledik. 2006’dan bugüne yaygınlaştırılarak ve derinleştirilerek yapılan saha ziyaretleriyle bizzat Sayın Bakan ve saha koordinatörlerinin kat ettikleri mesafe toplam iki milyon kilometreyi bulmuştur. d2. Bu ödeme emri ile taahhüt evrakı ve sözleşme tasarılarının incelenmesi neticesinde genel bütçe kaynaklı 2.8 milyar TL ödeneğin mali kontrolünü gerçekleştirdik. Bu mesafe.dikkate alarak merkez harcama birimlerimize yapısal öneriler getirerek. Birlikte çözmek üzere görev paylaşımı yaptık. Fırsatlar-Tehditler Analizi dikkate alınarak risk yönetimi için İç Kontrol Sistemi eksenli GZFT Matrisini hazırladık. 297 . Böylece il değerlendirme çalışmaları aynı zamanda hizmet içi eğitim fırsatı olarak değerlendirildi. • Bakanlığımız merkez birimlerince düzenlenen 216 adet ödeme emri ile 33 adet taahhüt evrakı ve sözleşme tasarısının mevzuata uygunluğunu kontrol ettik. Türkiye’nin en yaygın teşkilatlarından olan Sağlık Bakanlığı çalışanlarının hizmetlerini yerinde görme imkânı sağlamıştır. Bu emeklerimizin karşılığında vatandaşlarımızın memnuniyetinin izlenmesi bizim için iftihar kaynağıdır. Merkez Harcama Birimlerimizde kontrol ortamı. İl Değerlendirmeleri: Karış Karış Seksenbir İl Uygulamaların sahada görülüp değerlendirilmesini eksen alan bir anlayışla yapılan çalışmalar. dünyanın çevresinde kırk defadan fazla tur atmakla eşdeğerdir. • Bakanlık Stratejik Planında açıklanan Güçlü-Zayıf Yönler. risk değerlendirme.

• Standardizasyon Benzer ölçek ve özellikteki kurumlarımıza tek başına olmadıklarını ve kendileri gibi kurumlarla ortak bir standart yakalamalarının önemini hissettirdik. • Hizmet İçi Eğitim Gidilen İllere başka İllerdeki Sağlık İdarecilerimizi de görevlendirerek.İl Değerlendirmelerinin Başlıca Faydaları: • Fikr-i Takip Saha değerlendirme çalışmalarında elde edilen tüm bilgiler ve istatistikleri raporlayarak bir sonraki il ziyaretinde alınan mesafeyi izledik. hem gittiğimiz ildeki kurumları incelemelerine hem de kendi kurumları ile mukayese etmelerine imkan tanıdık.500 kez birinci basamak sağlık kurum ve kuruluşu ziyareti gerçekleştirdik. takip edileceği fikrini yerleştirdik ve gelişmelerin hızlanmasını sağladık. 298 . “Ortak dil” ve “ortak vizyon” oluşturduk. • İletişim ve İstişare Ülkemizin dört bir yanındaki kurum yöneticilerinin birbirleriyle tanışmasını sağlayarak yaşadıkları sorunları çözmek için sürekli bir istişare ortamı sağladık. 25. • Ufuk Genişletme ve kurum taramaları Yöneticilerimizin kendi kurumları dışında da olayları değerlendirebilmeleri için yapılan gezilerde 16. gerekse değerlendirme toplantılarında çalışanların önerilerine kulak verdik.580 kişiyi görevlendirdik. 1. Çalışanlarımızı sorunun değil. Paylaşımları ve fikir beyanını teşvik ettik. Saha Değerlendirme Çalışmalarında muhtelif zamanlarda olmak üzere Bakanlık Merkez teşkilatından 1. bir sonraki saha çalışmasında izleme raporlarını tanzim ederek sorguladık. • Çözüm Aramayı Teşvik Gerek ziyaretlerde.100 hastane ziyareti. çözümün parçası olmaları için yüreklendirdik. Her ilde en az iki kez yaptığımız “İl Değerlendirme Toplantıları” ile paylaşımcı ve ortak çözüm bulmaya yönelik bir anlayış tesis ettik. • Deneyim Paylaşımı Bu çalışmalar vesilesiyle sağlık idarecilerimize birbirlerine tecrübelerini aktarma imkanı oluşturduk. Böylece sahaya verilen talimatların lafta kalmayacağı.640 kişi ve taşradaki kurum yöneticilerinden de 2. Böylece SDP İl sağlık hizmetleri Değerlendirme çalışmalarını aynı zamanda hizmet içi eğitim haline getirdik.250 Ağız ve Diş Sağlığı Merkezi ziyareti. Önceki ziyarette talimatlandırılan hususları.

350 defa ADSM. verem savaş dispanseri. Bunlardan 154 ‘üne Sayın Bakanımız bizzat katılmıştır.500 defa sağlık ocağı. aile hekimliği birimi. AÇSAP. 2.100 defa hastane. Ayrıca.Sağlıkta Dönüşüm Programı çerçevesinde 2006 yılından itibaren toplam 243 il sağlık hizmetleri değerlendirmesi yapılmıştır. toplum sağlığı merkezi gibi birinci basamak kurum ve kuruluş ziyaretleri gerçekleştirilmiş ve yerinde değerlendirmeler yapılmıştır. 25. saha koordinatörleri tarafından 16. 299 .

.

DEĞERLENDİRME .E.

302 .

Türkiye ekonomik olarak orta-üst gelir grubu bir ülke olmasına rağmen doğumda beklenen ortalama yaşam süresi bu grup ülkelerin ortalamasının üstündedir. 1. Sağlık Göstergelerindeki İyileşmeler Türkiye DSÖ tarafından yapılan sınıflamada orta-üst gelir grubu ülkeleri arasında olmasına rağmen ulaştığı sağlık göstergeleri üst gelir grubu ülkelerle karşılaştırılacak haldedir. 303 . Buna şimdiden ulaşmış durumdayız.1. Doğumda Beklenen Yaşam Süresi Grafik 71 Kaynak: Dünya Sağlık Örgütü 2010 İstatistik Yıllığı Dünya Sağlık Örgütü’ nün 1998 yılı raporunda (sayfa 221) Türkiye için doğumda beklenen yaşam süresi 2025 yılında 75 yıl olarak tahmin edilmişti. Sağlıkta Dönüşüm Programının Uygulama Sonuçları A.

OECD ülkelerinin bebek ölümlerinde 30 yılda kat ettiği mesafeyi son 8 yıla sığdırmayı başardık. TNSA .2. 304 . 2008 Dünya Sağlık Örgütü’ nün 1998 yılı raporunda (sayfa 221) Türkiye’ de bebek ölüm hızı 2025 yılı için binde 16 olarak tahmin edilmişti. Bebek ölümlerini 2010 yılında binde 10’a gerilettik. Bebek Ölüm Hızı Grafik 72 Kaynak: OECD Health Data. 2009.

Grafik 73 Kaynak: OECD Health Data 2009. Bu hizmetler. hamileler için hastane yakınında doğum öncesi bakımevlerinin kurulmasını ve acil obstetrik vakalarda uzman kadrolar tarafından sağlanan uygun ve kaliteli bakıma ulaşmak için ücretsiz kara ve hava ulaşımının sağlanmasını içerir”. anne ölümlerini politik bir öncelik olarak belirlemek. hizmet ve politikaları kültürel hassasiyetlere göre düzenlemekle sağlanmıştır. OECD ülkelerinin anne ölümlerini azaltma hususunda 23 yılda kat ettiği mesafeyi son 8 yıla sığdırmayı başardık. Dünya Sağlık Örgütü.3. Avrupa Sağlık Raporu 2009 (Sayfa 18): “…Bu ilerleme. buna göre finansman ayırmak. Bu başarıyı DSÖ teyit etmektedir. Anne Ölüm Hızı Anne ölümlerinin azaltılması önemli sağlık göstergelerindendir. Sağlık Bakanlığı (*)DSÖ ve UNICEF’ in Türkiye için 2000 yılı anne ölüm tahmini yüzbinde 70 olup 2003 yılı Sağlık Bakanlığı tarafından projekte edilmiştir. 305 .

306 . Grafik 74 DSÖ 2010 yılı raporuna göre. Rutin Aşılama Hızı Türkiye bebek aşılamalarında hem aşı çeşitliliği hem de aşılamada yakaladığı oran bakımından dünyada örnek ülkelerden biri haline gelmiştir. üst gelir grubunda bulunan ülkelerin ortalaması %95’tir.4.

Kızamığın Avrupa´da elimine edilmesinin ilanı için diğer ülkeleri bekliyoruz.5. Grafik 75 2008 yılından beri ülkemizde yerli kızamık vakası görülmüyor. Kızamık Türkiye orta-üst gelir grubunda olmasına rağmen üst gelir grubu ülkelerin aşılama oranlarını geçmiştir. 307 .

Sıtma hastalığında eliminasyon dönemine girmiş bulunuyoruz. 308 . Sıtma Grafik 76 Yürüttüğümüz ciddi çalışmalar sonucunda 2002 yılında 10 binlerde olan sıtma vaka sayısını 31 Aralık 2010 tarihi itibariyle sıfıra düşürdük.6.

309 . DSÖ Avrupa Bölgesi’nin ortalamasından daha başarılı bir grafiği yakalamış bulunuyoruz. 2010 2002 yılında yüzbinde 40 olan tüberküloz insidansını 2009 yılında 29’a düşürdük. Verem Grafik 77 Kaynak: DSÖ.7.

000 25. Diğer taraftan KÖYDES projesi ile içme suyu ve yolu olmayan köylerin altyapı yatırımlarının tamamlanması bu başarıyı artıran başka bir faktör olmuştur.Tifo Vaka S 1995 20960 2002 24390 2010 51 8. 310 . Tifo Tifo Vaka Sayısı 30.000 10. İçişleri Bakanlığı.000 20.000 51 1995 2002 2010 0 Grafik 78 Bu başarıya ulaşmak için Çevre ve Orman Bakanlığı.000 24.390 15. belediyeler ve il özel idareleri ile yakın işbirliği geliştirerek.960 20. içme sularının mikrobiyolojik güvenliğinde önemli gelişmeler sağladık.000 5.

1 28.5 14. Bunun yanısıra özel hastanelerde yanık.7 14 7 0 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 Kaynak: TÜİK “Yaşam Memnuniyeti Araştırması 2010” 1 Grafik 79 Acil ve yoğun bakım tedavilerini kamu ve özel tüm hastanelerde ücretsiz vermeye başladık.2 26.7 11. diyaliz ve kalp damar cerrahisi işlemlerinden ilave ücret alınmamasını sağladık. doğumsal anomaliler. Vatandaşı Finansal Riskten Koruma İlaç ve Tedavi Masraflarının Karşılanması: İlaç ve Tedavi Masraflarını Kendi Karşılayanların Oranı (%) 35 32. kanser. yenidoğan. 311 .1 28 21 19 16.B. organ nakilleri. Böylece vatandaşımızın sağlık hizmetine ulaşımını koruma altına aldık.9 14.

Türk sağlık sisteminin eşitlik ve mali koruma bakımlarından oldukça iyi işlediği görülmektedir.” . hem mutlak şartlar açısından hem de diğer ülkelere göre.OECD Sağlık Sistemleri İnceleme Raporu 2008 TÜRKİYE (sayfa 65): “Ulusal Sağlık Hesapları ve Hane Halkı Bütçe Araştırması’ndan elde edilen genel bilgiye dayanarak.

C.1 65 61.5 35 37.7 39.1 olmuştur.5 olan sağlık hizmetlerinden memnuniyet oranı 33.6 puan artarak 2010 yılında % 73.0 73.7 45. Sağlık Hizmetlerinden Memnuniyet TÜİK yaşam memnuniyet araştırmasına göre 2003 yılında % 39.9 50 48.2 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 Kaynak: TÜİK Grafik 80 313 . Kamu Hizmetlerinden Memnuniyet Oranı (%) 80 78.5 57.

0 39.7 45 41.7’den % 39’a düşmüştür.2 65 55 49. Hastane ve Muayenehane Hizmetlerinden Memnuniyet (%) 75 74.TÜİK yaşam memnuniyet araştırmasına göre 2003 yılında %41 olan Devlet hastanelerinden memnuniyet oranı 33.8 66.8 olmuştur.3 46. 2010 Grafik 81 314 .8 puan artarak 2010 yılında % 74.0 35 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 Kaynak: TÜİK. Aynı zaman diliminde muayenehanelerden memnuniyet oranı ise % 46.

daimi bir süreçtir. Uygulamanın ilk safhalarında Türkiye’nin bu devasa reformu etkili şekilde hayata geçirebilen birkaç orta gelirli ülkeden biri olduğu görülmektedir. hem Türkiye’nin sosyal yardım sisteminde önemli bir iyileşme kaydettiğini yansıtmakta hem de aynı meselelerle mücadele etmekte olan diğer ülkelere iyi bir uygulama örneği teşkil etmektedir.” 315 .“Sağlık sistemi reformu. Sağlıkta Dönüşüm Programı.

periodicals and statistical databases. Challenges remain. Rapor son olarak sistemin güçlendirilmesi için nerelerde ek politikalara ihtiyaç olabileceğine değinmektedir. Sarbani Chakraborty. Dünya Bankası Yazarlar: Jeremy Hurst. This brought universal health insurance the process of public hospital reforms and the rolling out of ghout the country. including ation Programme and ensuring that the new health system ys affordable. or write to us iSbn 978-92-64-05108-9 81 2008 15 1 P -:HSTCQE=UZVU]^: Türk Sağlık Sistemi İncelemesi. Türkiye Yayın Yılı: 2008 OECD Reviews of Health Systems Systems ly in Turkey in recent decades. Genel Sağlık Sigortası (GSS) kapsamına geçiş ve bu geçişin muhtemel etkileri de dahil olmak üzere yakın tarihte yapılan reformları değerlendirmektedir. Yayınlayan Kuruluş: OECD. including the introduction ation Programme in 2003. Peter Scherer. George Schieber Türkiye Sağlık Sistemi’ne yönelik gerçekleştirilen bu inceleme. paranın karşılığı ve mali sürdürülebilirlik olarak özetlenebilecek temel sağlık politikası hedefleri bakımından değerlendirmektedir. OECD/Dünya Bankası tarafından müştereken yapılmıştır. yılının bitiminde reform sürecinin uluslararası kuruluşlar gözüyle değerlendirilmesi amacıyla T. sağlık politikasının üç temel hedefine dayandırılmıştır: • Sağlık sonuçlarının ve kullanıcılara cevap verebilirliğin en üst düzeye getirilmesi. İnceleme. Sağlıkta Dönüşüm Programının 2008 yılına kadarki değerlendirmesine ve 2009-2013 yılları arasında SDP’nin nasıl tamamlanacağına ilişkin olarak raporda yer alan tespitler şu şekildedir: SDP’nin Bugüne Kadarki Değerlendirmesi Aşağıda yer alan SDP’ye ilişkin değerlendirmeler. OECD Reviews of Health Systems TURKEY ble on line via this link: sues/9789264051089 ooks on line should use this link: 4051089 library of books. Hükümet’in Sağlıkta Dönüşüm Programı’nı (SDP) 2003 yılında uygulamaya koymasından önceki süreçte sistemin belli başlı özelliklerine değinerek başlamaktadır. 316 . TURKEY nges and sets out policy suggestions aimed at addressing them. Ardından sistemin performansını.2. Raporlar 1. partly as a result of higher health mprovements to the health system. Sağlık Bakanlığı’nın talebi üzerine gerçekleştirilmiştir. sağlığın iyileştirilmesi. Daha sonra. Turkey OECD Sağlık Sistemi İncelemeleri. however. SDP kapsamında uygulamaya konan başlıca reformları anlatmaktadır.C. erişim ve hakkaniyet. • Bu sonuçların elde edilmesine bağlı olarak maliyetlerin en aza indirilmesi. ward-winning service and free trials ask your librarian. OECD Reviews of Health Systems. Sağlıkta Dönüşüm Programının Uluslararası Yansımaları A. Sağlıkta Dönüşüm Programının 5. kullanıcılara cevap verebilirlik.

yüksek maliyetli tedavi hizmetlerine odaklanmıştır. yeni teknolojilerin getirilmesini sınırlamış. nüfusun sağlık durumunda iyileşme. nüfusun tüm kesimlerinin – özellikle de yoksul kesim ve diğer az hizmet alan gruplara – kaliteli hizmete erişimini sağlamayı taahhüt eden bir hükümet ve SB. 2003 ve 2007 yılları arasında Yeşil Kart sahiplerinin sayısında %7. Türkiye’nin birçok bölgesinde devletin sunduğu makul düzeyde kaliteye sahip uzmanlık hizmetleri. büyük kayıt dışı ve cepten harcamalara yol açacak şekilde hekimlerin çift yönlü (kamuda ve özelde) çalışmalarını teşvik etmiş ve etkililik amaçlı teşvikleri sınırlamıştır. Yeşil Kart’ın kapsamının 2005’te ayakta tedavi hizmetleri ve ayakta tedavi gören hastalara reçete yazılmasını içine alacak şekilde genişletildiğini görüyoruz. Benzer şekilde SSK mensupları da 2004’te tüm hastaneler ve özel eczanelerden yararlanma hakkını elde etmiştir. ayrıca hastanelere erişim ve ilaca yönelik kişi başına düşen harcama miktarında bu gruplar için hızlı artışlara da yol açmıştır. “resmî” sigorta kaydı verilerinin. kapsam 317 . Söz konusu sistem. hak sahibi olmayanların sahtecilik yoluyla sağlık karnelerini kullanmalarına ek olarak Bağ-Kur mensubu ve Yeşil Kart sahibi olmak için geriye doğru seçim olması sebebiyle. canlı bir özel sektör. hastanede yapılan. Bu değişiklikler. sistemin temel zayıf noktalarını bertaraf etmek üzere kapsamlı bir projeyi temsil etmektedir. Ayrıca. SDP’yi yürütmek için atılan adımlar. kullanıcıların kendi ceplerinden yaptıkları ödemeler azalırken genel olarak sağlık harcamalarının düzeyi. Sağlık sigortası incelendiğinde. Ayrıca SDP/GSS reformları. Bu güçlü yönler arasında şunlar sayılabilir: Son on yılda yoksul kesimi hedefleyen Yeşil Kart uygulamasına geçiş. Olumlu bir gelişme olarak Hükümet bu artışları. sistemin işleyişinde önemli gelişmeler oluşturmuş gibi görünmektedir. Ayrıca. 2008 itibarıyla sağlık hizmetlerine önemli ölçüde ihtiyaç duyan birçok Türk vatandaşının hizmetlerden makul derecede yararlanabildiği düşüncesini taşımaktadır.5 SSK mensuplarının sayısında ise yaklaşık %33 oranında bir artışla ilişkilendirilmektedir. yoksul kesimin ve kırsal kesimde yaşayanların sağlık hizmetlerine erişiminde ciddi ölçüde hakkaniyetsizlik yaratmış ve niteliksiz sağlık hizmeti sunmuştur. eski sistemin güçlü yönlerine dayandırılarak tasarlanmıştır. SDP/GSS reformları.• Beklenmeyen katostrofik sağlık harcamalarına karşı mali koruma sağlanması ve sağlık hizmetlerine erişim açısından hakkaniyetin gözetilmesi. Bu değişiklikler. Bunlardan ikincisi bir dereceye kadar ilaç fiyatlarındaki indirimlerle dengelenmiştir. Türkiye’de 2003 öncesinde var olan sistemin zayıf yönlerini gidermeyi hedeflerken bu sistemin güçlü yönlerine dayanan bir sağlık sistemine yönelik bir dizi reforma ait “ders kitabı” gibi görünmektedir. Bunun sebebi ise birinci basamak sağlık hizmeti ve hastanede acil servis hizmetine yönelik hiçbir engel bulunmamasıdır. Birçok açıdan SDP’nin içeriği. Eski sistem – birçok diğer orta gelirli ülkelerde ve bazı OECD ülkelerinde olduğu gibi – sağlık sigortasında aşırı bölünmeler ve eksik bir sigorta kapsamı ortaya koymuş. bu dönemde önemli bir artış göstermiştir. Önceki bölümde de belirtildiği gibi. Türkiye’nin bu dönemdeki güçlü ekonomik büyümesi sayesinde karşılayabilmiştir. Aslında SGK ve SB. özellikle de devletin bundaki payı.

hasta memnuniyeti. Bu ilk değerlendirmelere göre sistem. birinci basamak sağlık hizmetlerini almak üzere aile hekimlerine kaydolmuştur. önemli ihtiyaçları olan nüfusun büyük bir kesimi devletin karşıladığı sağlık hizmetlerinden yararlanmaktadır. Bu bakımdan. kamu sektöründe uzmanların tam gün çalışması ve hastane faaliyetlerinde önemli artışa yol açtığı görülmektedir. SB. Akdağ. aile hekimliği sistemini uygulayan illerde 2008’de birinci basamağa başvuran kişi sayısı %51. kapasite ve üretkenlik açısından iyileşme oluşturduğu görülmektedir. ikinci basamağa başvuran kişi sayısı ise %49 olmuştur. kamu sektöründe çalışıp atanmaya tabi tutulmaktansa artık kısa dönemli sözleşmelerle çalıştırılmaktadır. Kapasite ve üretkenlik alanlarında gelişmeler yaşanmasaydı. yukarıda bahsedilen değişikliklerin. uygulamaya konan katkı payı kuralları ile birinci basamağa başvurma oranını %60’a çıkarmayı planlamaktadır. SB kuruluşlarında tam gün çalışan hekimlerin sayısının 2003’te %11’den 2008’de %73’e yükseldiğini göstermektedir. Bu arada. aile hekimliği sisteminin uygulanmaya başlanmasından önce % 58 oranındayken aile hekimliği sisteminin benimsenmesiyle bu oran %41’e gerilemiştir. Yeni sisteme geçen illerde birinci basamak sağlık hizmeti kuruluşlarına yapılan başvuru sayısı %27 oranında artış gösterirken bu sistemi henüz benimsememiş illerde %23’lük bir artış görülmüştür. özellikle de hemşireler. Arz söz konusu olduğunda. en azından önceden bu hizmetlere erişimi engellenmiş insanlar açısından daha iyi erişim ve hakkaniyet olacaktır. sağlık hizmetleri için artan 318 . hekime yapılan başvuru sayısı keskin bir şekilde artmıştır. sağlık hizmetleri kullanımını. Hastanelere yapılan başvurular. Yeni sistemin sonuçlar üzerindeki etkileri. ikinci basamaktan birinci basamağa kaydırarak hasta memnuniyetini artırmıştır (Aile Hekimliği Daire Başkanlığı. Bu değişiklikler hekimlerin Türkiye’deki coğrafi bölgelere dağılımında kaydedilen ilerlemelerle. ayakta tedavi hizmetlerinin büyük oranda “yanlış” yerde – yani hastane polikliniklerinde – yaygınlaşması konusu tartışmaya açık olsa da. aile hekimliği sistemini uygulayan illerde artış göstermiştir. SB hastanelerinde destek hizmetleri konusunda dışarıdan kaynak temini oldukça artmıştır. hâlihazırda yapılmakta olan geniş çaplı değerlendirmelerin sonucunu beklemektedir. işin hizmet sunumu yönünden de desteklenmiştir. Pilot projelerle ilgili birtakım değerlendirmeler yapılmaktadır ve belirli sonuçlara ilişkin ilk sonuçlar da alınmaya başlanmıştır. Çalışanların birçoğu. Sevk sistemi cezalarının durdurulmasına karşın. performans yönetim sisteminin uygulamaya konmasının ve tam zamanlı çalışmaya yönelimin ardından. Nüfusun yaklaşık %20’si.Şubat 2005’ten itibaren eski SSK hastanelerini de kapsayacak şekilde SB kuruluşlarına performans yönetim sisteminin getirilmesinin yanında danışmanlık imkânlarında yaşanan gelişmelerin. 2008). Özellikle. kapsam konusundaki gelişmeler. Yeni aile hekimliği sistemi. SB. Ağustos 2008 tarihi itibarıyla 23 ilde uygulanmaktadır ve 2009 yılı sonu itibarıyla 59 ili kapsayacaktır. birinci ve ikinci basamak sağlık hizmeti kapasitesinde yeniden dağılımın hakkaniyetli yapılması ve bu hizmetlere erişimin sağlanmasıyla eşleştirilmiştir. Örneğin. bu oranı 2009’un ilk çeyreği itibarıyla %50’ye yükseltmeyi planlamaktadır.dışı nüfusun %10 ila 15 olduğunu öngörmesine karşın. SB’nin yayımladığı son veriler. Türkiye’de bu reformlardan önce karşılanmayan ihtiyaçlar olduğu düşünüldüğünde bunların sağlayacağı sonuçlar.

özel sağlık hizmetleri kuruluşlarına yapılan harcamalar. Benzer şekilde. Başvuru sistemiyle ilgili önemli konular askıda kalmıştır. ancak bunun 2009 itibarıyla başarılabilmesi için planlar yapılmıştır. GSYİH içinde toplam sağlık harcamalarının payı. yeni personelin eğitilmesi ve mevcut personelin yeniden eğitilmesi gibi konularda karşılaşılan kaçınılmaz gecikmeler. verimliliğin artması ve ilaç fiyatlarının düşmesi ile kısmen de olsa telafi edilmiş görünmektedir. Aile hekimliği sisteminin tamamlanmasını beklemektedir (SB’ye göre bunun anlamı 30. en azından. 1999 ve 2003 yılları arasında yaklaşık bir puan artmış olmakla beraber. özel hizmet sunucuların ekstra faturalandırma yapması ve bütçeye sınırlamalar koyulması gibi zorlu politika seçimleri. henüz SGK tarafından bütünüyle benimsenmemiştir. Erişim ve personel gelirlerindeki iyileştirmelerin maliyetleri. 2008’de henüz tamamlanamamış olması şunlara bağlıdır: Reformlar konusunda yasal gecikmelere yol açan TBMM ve mahkemeler arasında uyuşmazlıklar. Sağlık hizmetleri için ayrılan kamu harcamaları. Finansman açısından. SGK harcamalarının en hızlı büyüyen bileşeni olduğundan ve büyük ihtimalle 2008 yılında SGK’de bir bütçe açığı oluşturacağından büyük önem taşımaktadır. TBMM’den ancak Nisan 2008’de geçebilmiştir. ekstra faturalandırmayı %30 ile sınırlandıran yeni taslak kuralların uygulanmasını beklemektedir. 319 . Katkı payı ödemesi oranlarıyla ilgili kararlar. Ayrıca. Yeşil Kart almaya hakkı olanlar ve önceden sigortası olmayanlar için SGK’nin nasıl para ve mal varlığı soruşturması yapacağına ilişkin yeni prosedürler henüz belirlenmemiştir. GSS Yasası’nın geçmesinin ardından ikincil mevzuatı beklemektedir. SDP’nin Tamamlanması. sosyal güvenlik yasasının GSS ile ilgili bölümleri. 2009-2013 SDP’nin. kendi kararları üzerine ve uygun düşmeyecek biçimde başvurularda bulunanların ödeyeceği katkı payı oranlarının daha yüksek olacağı öngörülmektedir. Yeşil Kart almaya hak kazanmak için tanımlanan gelir düzeyinin fazlasına sahip birçok Türk vatandaşı kayıt dışı sektörde çalışmakta ve birçoğunun sosyal güvenlik kaydı bulunmamakta ya da sağlık sigortası için prim ödemesi yapmamaktadır. özel hastanelerin ekstra faturalandırmalarına ilişkin tavan oranlarla ilgili kararlar. 2003-2006 arasında yılda ortalama %7 civarında ve 19992004 arasında yıllık %10 artış göstermiştir. insan kaynakları ve tesis yetersizliği sebebiyle karşılanamazdı. Ne var ki bir Aile Hekimi’nin sevki olmadan hastane polikliniklerine yapılan başvurular da dâhil olmak üzere. büyük miktardaki yeni ödemelerin yapılabilmesi için SGK’nin kapasitesinin artırılması. Bu.000 tane yeni aile hekiminin eğitilmiş ve çalışır durumda olmasıdır). DRG’ler gibi teşvik ödeme sistemlerinin oluşturulması. 2003 ve 2006 arasında güçlü ekonomik büyüme sebebiyle neredeyse sabit kalmıştır. Sağlık harcamalarındaki artış.talep. SGK’nin kamu sağlık hizmetleri kurumlarıyla (SB ve Üniversite) global bütçe uygulamasına gideceğini belirtmesine karşın SGK’nin özel sağlık hizmeti kuruluşlarıyla nasıl çalışacağı kesinlik kazanmamıştır. Başlangıç yıllarında SDP’ye ait harcamaların karşılanabilir olduğu görülmektedir. Yeşil Kart uygulaması. GSS Yasası. GSYİH büyümesiyle paralel gitmiştir.

bu iyileşmelerin önemli bir kısmının sebebi olarak görülebilir. Bu da en sonunda Türk nüfusu için sağlık durumunun. genişleyen kapsamın getirdiği artan talep ve hareketli özel sektör tarafından tetiklenen kapasite sıkıntıları da ortaya çıkmaya başlamıştır. SGK. SB hastanelerine sunulan hizmetler karşılığında verilen faturalardan çok SB kararlarına göre aylık olarak tahsis edilmektedir. sevk ve idare eden rolünü benimsemektense halen yoğun bir biçimde birinci ve ikinci basamak hizmetleri temin etme ve bunların bütçesini oluşturma konularıyla ilgilenmektedir.Hizmet sunumu açısından. 2008’in ilk aylarında da yeni planlama yönetmelikleri yayımlayarak kamu sektörünün ve özel sektörün ortak kapasitesini akılcı hale getirmek üzere yeni özel hastaneler ile ayakta hasta klinikleri ve tedavi merkezleri için standartlar belirlemiştir. SDP’de öngörülen yeni ödeme sistemi. henüz işlerlik kazanmamıştır. Hastane performansı standartları. devlet hastanelerindeki bütçelerde bu eksik unsurların tamamlanması gerekmektedir. halen son ayrıntıların belirlenmesi için bekleyen pek çok kilit politika kararı bulunmaktadır ve bunların bazıları uzun yıllar sürecektir (örneğin hekim sayısının artırılması). Hem hekimlerin hem de kurumsal üretkenliğin artırılması. sağlık hizmetlerine yapılan harcamaların daha yüksek ve daha etkili olması. tıp fakültelerine kabul edilecek öğrenci sayısının yılda 4500’den yaklaşık 6000’e çıkartılacağı duyurusunu yapmıştır. mali korumanın ve kullanıcıya cevap verebilirliğin geliştirilmesi konusunda GSS’nin etkinliği. hastane faaliyetlerini artırmış olsa da PDEÖ Sistemindeki teşviklerin (bk. yani DRG’ler uyarınca paranın hastaların peşinden gitmesinin sağlanması. yukarıda da söz edildiği üzere aile hekimliği hizmetleri Türkiye’deki 81 ilin 23 tanesine yayılmış durumdadır. tahsisatın ve teknik verimliliğin geliştirilmesi ve gereksiz hizmetlerin önünü keserek genel maliyetleri kontrol altına alıp makro verimliliğin sağlanması için. Devlet hastanelerinde henüz önemli ölçüde bir özerklik sağlanamamıştır ve satın alıcı . Yukarıdaki Kutu 2. Son olarak.” Sayfa 13 320 . henüz SB hastanelerinde tam işlerlik kazanmamıştır. Rapordan Kesitler: “Türkiye’deki sağlık durumunun iyileşmesini sağlayan pek çok unsur olmakla birlikte.1) önerilen DRG sistemi doğrultusunda uygulanması gerekmektedir. SB. Hükümet. Ayrıca Türkiye’nin bazı bölgelerinde doktor ve hemşireler arasında. Hastane hizmetlerinde DRG’lerin oluşturulması halen tasarım aşamasında olmakla beraber denenmeye hazırdır ve bunun için 47 hastanede keşif amaçlı projeler yapılmıştır. SB hastaneleri için SGK’den SB hastanelerine akan döner sermayeyi de içeren bütçeler ve aylık ödemelerle ilgili kararları halen SB vermektedir. Ayrıca Bakanlık. SDP’de öngörülen yönetişim değişiklikleri henüz tamamlanmamıştır. harcamalarının karşılanabilirliği ve sürdürülebilirliğini tespit edecektir. Bu sebeple. SGK fonları. henüz alacaklarını yeterli oranda işleme koyma ya da yenilikçi teşvike dayalı ödeme sistemlerini tasarlayıp uygulamaya sokma kapasitesine erişememiştir. kamu hastanelerindeki çalışanların maaşlarının bir bölümünü ve yeni aile hekimliği projelerini de içerecek şekilde birinci basamak ve kamuya ait sağlık hizmetleri için gerek duyulan fonları ödemektedir.hizmet sunucu ayrımı.

öğrenebileceği pek çok şey olabilir. Türkiye diğer OECD ülkeleri ile arasındaki performans açığını kapatmakta ve genel maliyetler dahil bir dizi konuda kıyaslanabileceği diğer üst orta gelir grubuna giren ülkelere oranla daha iyi bir performans göstermektedir. Türk yetkililerin halen üstünde çalışmakta oldukları zorlu politika ve uygulama kararlarına bağlı olacaktır. uzun vadede sağlık sisteminin mali sürdürülebilirliğini sağlamak ve Türk insanının sağlık durumu ve refahının sürekli olarak iyileşmesini temin etmek için doğru politikalar seçilmesi ve bu politikaların etkili bir şekilde uygulanması gerekecektir. Türkiye’de hem faaliyet hacminde hem de hekim üretkenliğinde büyük artışlar olduğu görülmektedir. Uygulamanın bu ilk safhalarında Türkiye’nin “devasa” bir reformu etkili bir şekilde hayata geçirebilen birkaç orta gelirli ülkeden biri olduğu görülmektedir. Aslında diğer ülkelerin Türkiye’deki sağlık reformlarından.” Sayfa 14 “En son Ulusal Sağlık Hesapları ve Hane Halkı Bütçe Araştırması”ndan elde edilen genel bilgiye dayanarak. sağlık durumu. mali koruma ve hasta memnuniyetinin tüm yönleri üzerindeki etkisini değerlendirmek için henüz çok erken olsa da mevcut verilerden elde edilen ilk göstergeler.” Sayfa 84 “Sağlık sistemi reformu. Cepten yapılan harcama payı oldukça düşüktür ve cepten yapılan harcama oranı progresif olup orantısız bir biçimde zenginler tarafından gerçekleştirilmektedir.” Sayfa 124 321 . hem mutlak koşullar açısından hem de diğer ülkelere göre. dikkatle planlanmış hizmet sunumu reformlarıyla tamamlanmıştır. Katastrofik sağlık harcaması nedeniyle meydana gelen yoksullaşma düzeyi de düşüktür. daimi bir süreçtir. Türk sağlık sisteminin eşitlik ve mali koruma bakımlarından oldukça iyi işlediği görülmektedir. Fakat programın nihai başarısı ve sürdürülebilirliği. özellikle personel verimliliğini artırmak üzere performansa dayalı ödeme sisteminin kullanılması konusunda. Ciddi finansman reformları ile birlikte hükümetin güçlü taahhüdü ve liderliği. GSS’nin hayata geçirilmesi gibi önemli sağlık sektörü reformlarının geliştirilmesi ve uygulanmasında “iyi uygulama”nın nasıl olacağını pek çok açıdan yansıtmaktadır. Türkiye’nin hekimlerin üretkenliğini artırmak amacıyla performansa dayalı ödeme sisteminin kullanılması konusundaki belirgin başarısından – henüz sağlık sonuçları üzerindeki etkisi belli olmamakla ve daha detaylı araştırmalar halen yapılmakla beraber – diğer OECD ülkelerinin öğrenebileceği dersler olabilir.” Sayfa 65 “Performansa dayalı ödemenin başlatılmasından beri. bu üç alanda da önemli ilerlemeler kaydedildiğini ortaya koymaktadır. bildirilen hekim başı muayene sayısı. SDP. hekim (bordrolu çalışanlar) başına düşen bildirilmiş muayene sayına bakıldığında.“SDP. Uluslar arası tecrübelere göre. SDP’nin. hem Türkiye’nin sosyal yardım sisteminde önemli bir iyileşme kaydettiğini yansıtmakta hem de aynı meselelerle mücadele etmekte olan diğer ülkelere “iyi bir uygulama” örneği teşkil etmektedir. OECD’deki ortalama düzeyi %25 geçen seviyelere ulaşmıştır. 2006 itibariyle.

sağlık reformlarını izlemek ve değerlendirmek üzere kapasite geliştirilmesi  Türkiye’deki hemşire sayısının ve hemşirelerin görevlerinin artırılması • Yeni sağlık sistemini. sağlık hizmetlerine erişimdeki coğrafi hakkaniyeti iyileştirme konusunda desteklemek üzere arz yönlü harekete geçilmesi (Muhtemelen bölgelere göre ağırlıklı “kişi başı ödeme” hedefleri vasıtasıyla bilgilendirme yapılarak.) • GSS’ye kayıtların ve katkı ödemelerinin artırılması. verimlilik ve maliyet etkililik konularına daha fazla ağırlık vermek üzere performans yönetimi sisteminin reforme edilmesi  Uygun yönetim kapasitesine sahip hastanelere daha fazla özerklik verilmeye devam edilmesi  Karar alma için daha güçlü bilgi teknolojileri (BT) sistemlerine yatırım yapılması  Sağlık teknolojileri değerlendirmesini üstlenmek.Kitapta yer verilen kilit önerilerin özeti şu şekildedir: • Sağlık hizmetleri alanındaki toplam kamu harcamaları üzerinde SGK tarafından sıkı bir üst limit uygulanması • Sevk olmadan hastanelerin ayakta tedavi birimlerine yapılan başvurular için katkı payı ödemesinin uygulanması • İlaç fiyatlarında daha fazla indirim yapılmaya çalışılması ve akılcı ilaç reçetelendirme uygulamasının hayata geçirilmesi • Şu an ihtiyaç duyulan doktor sayısı artışının sağlanmasının ardından. orta ve uzun vadede doktorluk mesleğine girişin kontrol altına alınması • Önümüzdeki beş yılda SDP’nin uygulanmasına devam edilmesi  Aile hekimliği hizmetlerinin yaygınlaştırılmasına devam edilmesi  Aile hekimliği hizmetlerinin yanı sıra halk sağlığı hizmetlerinin geliştirilmesi ve koordine edilmesine devam edilmesi  Hastane ve birinci basamaktan sağlık hizmetlerinin satın alımı işlerinin. yönetim kapasitesi uygun olduğunda SGK’ye devrinin tamamlanması  DRG ve toplu ayakta tedavi ödeme sistemlerinin tamamlanması ve risklerin hizmet sunuculara yönetilen bakım ilkelerine dayalı olarak devredilmesi için yeni sistemler geliştirilmesi  DRG ödemesini desteklemek. ödeme gücünün dikkatle izlenmesi • Bakanlıklar arasında kapsamlı halk sağlığı konularının ele alınması • SB’nin kılavuzluk kapasitesinin geliştirilmesine devam edilmesi 322 .

aşılamalar. Timothy De Ver Dye. yeni doğan yoğun bakım hizmetlerinin nicelik ve nitelik yönünden gelişmesi gibi faktörler doğrudan yeni doğanların ve çocukların sağ kalımına katkı sağlamıştır. Bu raporun amacı Türkiye’deki beş yaş altı çocuk ölüm oranlarındaki (5yaöo) azalmanın tanımlanması ve analiz edilmesidir. programlara ve epidemiyolojik değişimlere değinilecektir. • Doğum öncesi bakımda artış. buna tekabül eden kişi başı gayri safi milli hâsılada büyük bir artış. yeni doğan canlandırması ve çocuk sağ kalımı üzerine odaklanmış geniş kapsamlı ve etkili halk sağlığı kampanyaları bebek ölüm oranlarının akabinde de beş yaş altı ölüm oranlarının düşmesine önemli katkı sağlamıştır. Dr. sağlık personeli nezaretinde doğum yapan kadın sayısında artış. İlave olarak bu rapor Türkiye’deki trendlere ilişkin yorumlar sunmakta ve anne ve çocuk sağlığını iyileştirme hususunda Türkiye tecrübesini özetlemektedir. Bu her iki bileşendeki belirgin düşüş halk sağlığı alanında ve sağlık hizmetleri sisteminde yaşanan geniş kapsamlı iyileşmelerin bir neticesidir. sağlık kuruluşlarında doğum yapan kadın sayısında artış. Decline in the Under-5 Mortality Rate (u5mr) in Turkey: A Case Study Türkiye’de 5 Yaş Altı Ölüm Oranında Düşüş: Bir Vaka Çalışması Yayın Yılı: 2010 Yayınlayan Kuruluş: UNICEF Yazarlar: Dr Lilia Jelamschi. Bu büyük ölçüde bebek ölüm oranlarının her iki bileşenindeki (erken yeni doğan ve geç yeni doğan) hızlı düşüşe bağlıdır. • Bu düşüş köylerden şehirlere doğru hızlı bir nüfus değişimi. Bunu yaparken özellikle 1990’dan bu tarafa gözlenen ve Türkiye’nin 5YAÖO’larını azaltmada gösterdiği hızlı ilerlemeyi açıklayabilecek politikalara. • Sağlık stratejileri ve planlaması üzerine odaklanma. aile planlaması. azalmış aile nüfusları ve kadınlarda artan eğitim seviyeleri bağlamında gerçekleşmiştir. Prof. Bununla birlikte Türkiye’nin Milenyum Kalkınma Hedefi 4’e erişmede elde ettiği tecrübenin önemle altı çizilecektir. Bu değerlendirme yer alan dikkate değer hususlar şunlardır: • Türkiye’de 1990’dan bu tarafa 5yaöo’da hızlı bir düşüş gözlenmektedir. 323 .2.

fırsatları ve ilerlemeyi değerlendirmek adına eşsiz bir kaynaktır. Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması (TNSA) riskleri. Ancak. Bunlar doğu bölgelerinde ve kırsalda yaşayıp hiç temel eğitim almamış. doğumsal anomaliler ve sepsis gibi belli başlı bebek ölümü nedenlerinden olup büyük ölçüde önlenebilir olan durumlara dikkat kesilinirse Türkiye’deki bebek ölümleri daha da azalacaktır. 324 . değerlendirme ve araştırma yapma fırsatı sunacaktır. düşük doğum ağırlığı/prematürite. Bununla beraber hala yüksek ve düşük risk grupları arasında sağlıkta eşitsizlikler yönünden bir fark mevcuttur. Türkiye’de halk sağlığı programlarında etkileyici bir genişleme olmuş ve sağlık sistemi güçlenmiştir. toplumun bazı kesimleri bebek ve beş yaş altı ölümleri için hala risk altındadır. Muhtemelen 1990 ile 2007 arasında % 70’den fazla bir düşüş yaşanmıştır. • Türkiye’nin sağlık sistemlerine ve halk sağlığı programlarına yaptığı yatırımların bir neticesi olarak ve toplumun genel manada daha güçlü bir sosyo-ekonomik statüye kavuşması ile 1990’dan bu tarafa beş yaş altı ölüm oranlarındaki düşüş dünyanın en yükseklerinden bir tanesidir. Ancak. en düşük gelir grubunda olan ve çok doğum yapmış kadınların bebek ve çocuklarıdır. Toplum temelli bir perinatal veri sistemi TNSA’dan yararlanmayı daha da geliştirecek ve beş yaş altı ölümleri daha fazla azaltma hedefinde gerçek zamanlı izleme.• Tüm bu gelişmelere karşın. bu fark daralmaktadır. • Bebek ölümlerinde keskin bir azalmadan söz ediyoruz.

Although health insurance coverage had expanded significantly.”1 The Bank’s HSS approach recognizes that isolated policy and program interventions are less likely to help countries achieve better health outcomes or strengthen health insurance coverage for populations and improve the responsiveness of the health systems. kapsamlı Sağlık Sistemi Güçlendirilmesi reformu zaman almaktadır ve Türkiye deneyimi böyle bir stratejiyi uygulamaya koymada esnek ve sonuç odaklı yaklaşımın başarılı olacağını göstermektedir. Sağlık Sistemlerinin Güçlendirilmesi çalışmalarının ne kadar başarılı çalıştığına ve sağlık sistemlerinin performansı üzerindeki etkisine ilişkin ülke kanıtları şimdiye dek yetersiz kalmıştır. sağlık hizmetlerine erişimin iyileştirilmesi (özellikle kırsal kesimde) ve Sağlık Sisteminin Güçlendirilmesi Reformlarının sürdürülmesi için kurumsal kapasitenin inşası alanlarında dikkat çekici başarı elde etmiştir. and regional and urban-rural disparities were significant. Background on HSS in Turkey In 2003. • Türkiye’den alınan dersler politik kararlılık ve esnek. Key Messages • Health Systems Strengthening (HSS) is currently at the top of the World Bank’s health agenda and is critical for countries to achieve good health outcomes. 325 . the health financing system was fragmented. or efficiency. 2003’ten bu yana. While the country’s health system had evolved considerably since its formal establishment in 1920. Sağlık Sistemlerinin Güçlendirilmesinin uygulanması teknik ve operasyonel detaylar arasında bir denge gerektiren karmaşık bir süreçtir. many of whom are Bank clients. The objective of this Knowledge Brief is to describe the design and implementation of successful HSS reforms in Turkey and highlight the key lessons for low. countries have much to benefit from exchanging knowledge on this topic. Country evidence on how well HSS works and impacts health systems’ performance. Bununla beraber. supported by the World Bank through a lending program and policy dialogue. Definition of Health Systems Strengthening. Health Systems Action Network. HSS can be defined as “an array of initiatives and strategies that improves one or more functions of the health system and leads to better health through improvements in access. The approach calls for a more comprehensive design that focuses on the different functions.3. 2009 Yayın Yılı: 2009 Yayınlayan Kuruluş: Dünya Bankası Health Systems Strengthening: Lessons from the Turkish Experience Sarbani Chakraborty Yazarlar: Sarbani Chakraborty “Health Systems Strengthening: Lessons from the Turkish Experience” başlıklı bu yazı Dünya Bankasının “Knowledge Brief ” isimli dokümanının 12. The country has achieved considerable success in expanding health insurance coverage for its population (especially poor people). Dünya Bankasının sağlık gündeminin en üst sırasında yer almakta olup. sayısında yer almıştır. resultsoriented approach. Implementing HSS is a complex process that requires a balance of technical and operational details. • Turkey has been successfully implementing HSS reforms since 2003. Kilit mesajlar: • Sağlık Sistemlerinin Güçlendirilmesi. quality. Öğrenilen Temel Dersler: • Kapsamlı bir Sağlık Sistemleri Güçlendirilmesi programının tanımlanması ve kilit paydaşlarla erken ortaklık oluşturulması Hükümetin Türkiye’de önemli reformları gerçekleştirmesi için zemin hazırlamıştır. • Türkiye. Washington DC. coverage.and middle-income countries. it was facing significant challenges in 2003. There were multiple social insurance schemes covering formal sector workers and the self-employed. contributing to inefficiency and inequity. şu anda. sağlık sigortası kapsamının genişletilmesi (özellikle yoksul kesim için). improving access to health services (especially in rural areas) and building institutional capacity to sustain the HSS reforms. is weak. Turkey lagged behind other OECD and middle-income countries on health indicators. Ülke. 2009 Sağlık Sistemlerinin Güçlendirilmesi: Türkiye’deki Deneyimden Öğrenilen Dersler. Yet. Dünya Bankası tarafından da bir kredi programı ve politika diyalogu aracılığıyla desteklenen Sağlık Sisteminin Güçlendirilmesi Reformunu uygulamaktadır. 2009. there was a social assistance program covering health insurance for the poor and vulnerable (the Green Card program). In addition. HSS interventions can be successfully implemented to have an important impact on the performance of the health sector. ülkelerin başarılı sağlık çıktıları elde edebilmeleri için büyük önem taşımaktadır. Global evidence on the implementation of HSS by different countries is limited. the Government of Turkey launched an HSS reform called the ‘Health Transformation Program’ (HTP). • The lessons from Turkey are that with political commitment and a flexible. so far. elements and actors within a health system. Lack of insurance and under1 What is HSS and Why is it Important? Health Systems Strengthening (HSS) is currently at the top of the World Bank’s health agenda. Health Systems Strengthening: Lessons from the Turkish Experience. sonuç odaklı yaklaşım ile Sağlık Sistemi Güçlendirilmesi müdahalelerinin sağlık sektörü performansına önemli ölçüde etki etmek için başarı ile uygulanabileceğidir.

326 . Yine de. hizmet sunumu üzerine (özellikle yoksul kesim için) büyük ve hızlı etkisi olan kademeli değişiklikler gerçekleştirirken. başta yoksul kesim olmak üzere halka daha iyi sağlık hizmeti sunmak için oldukça etkili olmuştur. verimlilik ve hakkaniyet hedeflerinin elde edilmesini etkilemektedir. Bundan dolayı. Yine de. Hükümet önemli yasal değişikliğe gerek duymadan uygulanabilecek birkaç ilave kritik reform belirlemiştir.Türkiye’de sağlık hizmetlerinin nasıl finanse edileceği. Bu da reformlara destek ve Hükümet’e yönelik güven oluşmasına yardımcı olmuştur. sunulacağı ve düzenleneceği gibi konularda temel yasal ve kurumsal değişiklikler için bastırırken. kamu hastane reformuna uzun vadeli bakmak mümkündür. bu değişiklikler. kamu hastane reformu olmadan. Sağlık Sistemlerinin Güçlendirilmesinde bu tarz devasa (big-bang) reform ihtiyaçlarını kademe kademe ilerleyen bir yaklaşımla dengelemek birçok ülke için bir realitedir ve bu iki yaklaşımın nasıl dengeleneceğine dair Türkiye’den öğrenilecek birçok husus vardır. Sağlık Sistemleri Güçlendirilmesinin önemli bir öğesi tamamlanmamış olacaktır-bu durum kalite. bu önemli Sağlık Sistemleri Güçlendirilmesi reformunda ülkelerin çok az ilerleme kaydetmesi bir sürpriz değildir. • Hastane özerkliği veya devlet hastanelerinin özelleştirilmesi birçok ülkede politik olarak en çok tartışmalı reformlar arasında yer almaktadır. Türkiye tecrübesi göstermektedir ki.

brarian. Raporun temel amacı bu reformlar hususunda farklı ülkelerin tecrübelerinin paylaşılması. istihdam. reform uygulamalarının başarı ya da başarısızlığını belirleyen faktörleri ortaya koyan genel bir çerçeve sunulmuştur. reform çalışmalarında etkin kılınacak ya da etkisizleştirilecek faktörler belirlenmiştir. Sağlık sistemi reformlarının yönetimini ve hükümetlerin kontrolü altında olan. OECD ülkelerinde sağlık sistemleri reformlarına yardımcı olan. Bu hususta aralarında Türkiye’nin de olduğu 5 ülkenin sağlık reformu tecrübelerine yer verilmiştir. Birinci kısım sağlık sisteminde reform yapılması ihtiyacına odaklanmıştır. 327 . 5 farklı OECD ülkesindeki reform çalışmaları değerlendirilmiştir. Burada. çevre. Making Reform Happen Lessons from OECD Countries Reformun Gerçekleştirilmesi OECD Ülkelerinden Dersler Yayın Yılı: 2010 Making Reform Happen Lessons fRoM oeCD CountRies in fields as diverse as t? And why have reforms nalyses the reform er to identify lessons. n reform work today and icy icy pub y ial pol ial pol l polic ironment ent soc ent soc nt ironm env ironm ts env onme rkets ts env public marke nt ma es ma es ma marke y envir vices rkets servic onme vices lic ser l polic nt ma public lic ser y envir icy pub publ onme s socia social policy icy pub ial pol l polic ial pol rvice rkets y envir ent soc nment ent soc s socia nt ma blic se ironm l polic enviro enviro ironm onme ts env service ets pu rkets rkets socia ts env rke vir blic es ma es ma mark es ma marke ci licy en servic servic vices servic ets pu ment public ices so public lic ser public cial po mark viron rv icy icy nt s so icy pub y en ial pol ial pol blic se onme rvice ial pol l polic ent soc ent soc envir ets pu ent soc blic se ironm s socia rkets environm ironm mark ts env ets pu ts env rvice marke ment ma mark marke vices vices viron blic se ment lic ser lic ser ets pu licy en viron icy pub icy pub mark ial pol ial pol cial po licy en soc s so l po ent soc nment service s socia rkets environm enviro public ma service es vices rkets servic public lic ser nt ma public icy pub onme policy l pol isocia social y envir nment l polic enviro socia rkets es ma nment social ets po licy public service s socia servic policy ubli policy social public public servic abases. kamu yönetimi. Bu bölüm 2 kısımdan oluşmaktadır.4. Making Reform Happen Lessons fRoM oeCD CountRies Raporun 7. İsviçre ve Türkiye). rekabet ve düzenlemeler alanlarında OECD üyesi ülkelerde yürütülmüş ya da yürütülmekte olan reform çalışmalarından söz edilmektedir. or write to us at on ts nment iro marke nt ma enviro y envir ts env onme rkets marke l polic y envir lic services ma vices bl s socia lic ser ets pu l polic pub rvice icy pub mark policy ial pol blic se ial p ment social ent soc ent soc ets pu nment viron ironm ironm mark ts env licy en ts env ment s soci marke cial po services marke viron vices rvice se s so y en se lic lic ser lic onme rvice public public icy pub icy pub l polic icy pub envir blic se policy ial pol ial pol ial pol rkets socia pu soc soc s social ent soc nt ma nment nment s soc rvice rkets nment ironm onme enviro enviro nt ma enviro blic se ts env service poli rkets y envir rkets onme marke es ma ets pu public social servic l polic lic services ma mark y envir public services rkets nment public s socia ic l polic nt ma enviro icy pub policy policy rvice public onme ic serv ial pol s socia social social policy blic se rvice ent soc s publ y envir li nment ial pu se nm rket enviro icy pub ent soc enviro l polic rkets public rkets ial pol nt ma ironm rkets nt ma es ma s socia p ts env es ma onme ent soc servic onme rvice marke servic ironm rkets y envir public vices ts env y envir policy public blic se nt ma lic ser marke l polic onme l polic ets pu social vices icy pub social s socia socia mark lic ser ial pol y envir vices markets nment ment service ial policy pub ent soc enviro l polic on ser nm ts soc enviro marke socia public envir public rk nt ma ets pu blic se rvice s socia es servic marke iro ts env nm enviro ial ent soc publ rkets policy public ic serv servic rke es ma iro ts env nment policy social ices so cial po public vi licy en r social po ma ment servic es ma 628-9 05 1 P -:HSTCQE=U][W]^: Bu raporda 9 bölüm halinde mali konsolidasyon. Meksika. Bu değerlendirme. taking full account of h these reforms were ential solutions that hold cross-national policy mark enviro Yayınlayan Kuruluş: OECD Yazarlar: Jeremy Hurst (Bölüm 7) lic se global financial and restore public finances to mix of fiscal policies and ng such a policy mix will enting them. OECD Sağlık Sistemi İncelemeleri Raporları baz alınarak yapılmıştır (Finlandiya. vergilendirme. İkinci kısımda ise reform çalışmalarına örnek teşkil etmek üzere. Bölümünde “Effective ways to realise policy reforms in health systems” başlığı altında sağlık reformlarına değinilmektedir. sağlık. eğitim. kolaylaştıran ya da mani olan faktörler anlatılmaktadır. görüşlerin aktarılması ve uygulamaların mukayese edilmesidir. Bu sayede büyük yapısal reformlara yeltenen ülkelere bu tecrübeyi yaşamış olanların görüşlerinin ışık tutması hedeflenmektedir. Kore.

Türkiye’de birinci basamak sağlık hizmetlerinde hasta memnuniyeti. bu reform. genellikle kalabalık olan hastane polikliniklerinin aşırı kullanımına yol açacak şekilde zayıftı. 2007 yılında yinelemesi gerekiyordu. SDP’nin. Bunlar arasında Sağlık Bakanlığı. 2003 öncesinde sistem. kişi başına ödemeler ve kapı tutuculuk özelliğiyle Türkiye çapında uygulanacaktır. Genel Sağlık Sigortası’nı sağlayacak olan tek bir kurum altında toplamaktır. sağlık sektöründe sorumluluğu olan birçok farklı bakanlığın iş birliğini gerektirmektedir. çalışanların ve onların bakmakla yükümlü olduğu nüfusun farklı kısımları için bir dizi sosyal sağlık sigortası türünün bileşimiydi: Farklı sigorta programları. 2003’ten beri derin bir yapısal değişim geçirmektedir. doğuşta beklenen yaşam süresi. Maliye Bakanlığı ve Devlet Planlama Teşkilatı sayılabilir. Sağlık Bakanlığı altında birleştirilmişti ve performans yönetimi sistemi. sunum kısmında ciddi problemler mevcuttu. on Avrupa ülkesinin oluşturduğu grubun ortalamasının oldukça altındaydı. Yeni aile hekimliği uygulaması. Bir satın alıcı/ hizmet sunucu ayrımı kurulacaktır ve kamu hastanelerine otonomi verilecektir. yani sigortalı kişiler bile her zaman uygun hizmetlere erişememekteydi. 2003 öncesinde Türkiye’de sağlık durumunda kısmi iyileşmeler olsa da. 20032013 yılları arasında uygulanması planlanmaktadır. hem çakışmalar hem de boşluklar bulunmaktaydı. Atılım yapılması ve reformun gerektirdiği siyasi iradenin sağlanması için. Türkiye’nin merkezî bir yönetim yapısı olmasına rağmen. kapsamlı bir reform süreci olup yeni atanan Adalet ve Kalkınma Partisi Hükümeti tarafından 2003 yılında başlatılmıştır. ancak 2000-2001 büyük krizi. çeşitli sınırlarda sağlık hizmeti sunmaktaydı. karşılaştırılabilir yaşam standardı olan ülkelerle kıyaslandığında. Aile hekimliği. AK Parti’nin 2002 yılında elde ettiği güçlü seçim hâkimiyetini. Temel amaçlarından birisi.Raporda Türkiye’deki sağlık reformlarının anlatıldığı bölüm şu şekildedir: Türkiye: Artan Kalite ve Verimlilik Türk sağlık sistemi. Örneğin. Her ne kadar. Yoksullar için sosyal yardım programı (Yeşil Kart) uygulanmaktaydı. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı. personelin teşviki için kullanılmaya başlanmıştı. Çalışanlara ve bilişim sistemine yatırım yapılacaktır. var olan sosyal güvenlik türlerini ve Yeşil Kart yönetimini. sağlık hizmetlerine erişimde ciddi miktarda coğrafi eşitsizlikler vardı. Türkiye sağlık sistemini gözden geçirdiğinde SDP’nin henüz yarısı tamamlanmıştı. eylemi geciktirdi. sosyal güvenlik programlarının Yeşil Kart ile birlikte. 2003’ten çok daha önce düşünülmeye başlanmıştı. 2008’de OECD/Dünya Bankası takımı. bu ülkelerin ortalamasının altında ve bebek ölümleri bu ülkelerin ortalamasının üstünde idi. birinci basamak hizmetleri. 328 . Ayrıca. “Sağlıkta Dönüşü Programı” Verimlilik ve Hizmet Kalitesine Çözüm Arayışında “Sağlıkta Dönüşüm Programı” (SDP). Kamu hastaneleri. Dahası. Bu düzenlemelerde. Sosyal Güvenlik Kurumu altında birleştirilmesi ile 2008’de başarılmıştı. Bu önlemlerin çoğu. nüfusun %20’sine yayılmıştı. Çıktılar hakkında kısıtlı veri mevcuttu. Genel Sağlık Sigortası.

ve temel sağlık sistemi reformlarının geliştirilmesi ve uygulanmasında ve temel göstergelerde “iyi uygulama” örneği sergilediği sonucuna varmıştır. hem birinci basamakta hem de hastane hizmetlerinde büyük bir artış gerçekleşmişti. kamu hastanelerinde daha önce yarı zamanlı çalışan uzmanların tam zamanlı çalışmaya başlamasında artışlar gerçekleşmiştir. Sağlık Bakanlığı ve DPT’nin sağlık reformu çalışmalarını izleyen dönemde. SDP’nin başarılı olduğu. hastane hizmetlerindeki artış. ancak bu artış. hastane hizmetlerinden memnuniyette büyük ölçüde iyileşme görülmüştür. OECD/Dünya Bankası İncelemesi. Reform ayrıca. (örneğin. • Tartışmaya açık olan yapısı. sağlık sisteminden memnuniyette. Özellikle de. bu bölümde belirtilen politik ekonomi derslerinin çoğuna örnek teşkil etmektedir. her ne kadar final değerlendirmeyi yapmak için çok erken olsa da. sağlık personelinin ve kamu hastanelerindeki diğer hastane personelinin. OECD ve DSÖ verileri aracılığıyla) • SDP altında uygulanan reformların benzerleri daha önce.1990’da Ulusal Sağlık Politikası adı altında planlanmıştı. Kalkınma Planı’nda da belirtilmiştir. • Yeni Sağlık Bakanı tarafından güçlü bir liderlik sergilenmiştir. başarılı bir sağlık sistemi reformu için gerekli koşulların çoğunun. nüfusun bütününde genel bir artış söz konusuydu. SDP’nin planlanma ve ilk uygulama safhasında Türkiye’de var olduğu görülmektedir. 329 . • Türkiye. aile hekimliği hizmeti konusunda Avrupa ülkelerinde çalışmalar yürütülmüştür. reformların yasal süreçte sürdürülmesi ve sonuçların uygulanması için uzun bir dönem -on yıl. Bu bölümün ilk kısmında ana hatlarıyla verilmiş olan.ayrılmıştır. Türkiye tecrübesi. “performansa dayalı ek ödeme sistemi” altında aldığı ek ödemelerin başlatılması konusunda da büyük reformlar yapılmıştır.Kamu hastaneleri henüz önemli derecede otonomi kazanamamış olsa da satın alıcı/hizmet sunucu ayrımı başlatılmıştı. kendi sağlık sisteminin performansındaki zayıflıklar konusunda. kamu sektörü hizmet sunucularının reformu desteklemesi için motive edilmesi ihtiyacını da hesaba katmaktadır. GSYİH’deki büyümeden hızlı değildi. 2003 ve 2005 yılları arasında doktorların aldığı ödeme oranlarında ciddi artışlar gerçekleşmiştir. doktor başına verimlilikte gözle görülür bir artış ve hastalar tarafından bildirilen. • SDP kapsamında. Bunun ve diğer ilgili değişikliklerin sonucu olarak. Aile hekimliği uygulamasına başlanılan illerde birinci basamak sağlık hizmetlerinden memnuniyet büyük bir hızla yükselmeye başlamıştı. Ayrıca. Bunlar daha sonra 1996-2000 yılları arasını kapsayan 7. Sonuç olarak. uluslararası karşılaştırmalarla bilgi edinmiştir. karmaşıklığı ve önerilen reformların olası maliyetleri nedeniyle. Sağlık harcamalarında keskin bir artış söz konusuydu.

Türkiye’de 20022006 yılları arasındaki güçlü ekonomik büyüme. Türk Tabipler Birliği’nin gürültülü ve yoğun muhalefetine karşın. yeni performans teşvikleri ile birlikte doktor maaşlarındaki önemli prospektif artışlar. 330 . Raporun devamında “Vaka Çalışmaları Bize Ne Anlatıyor?” başlığı altında bir sentez yapılmıştır. muayenelerin hastane polikliniklerinden aile hekimlerine göreceli olarak kaydırılması ve birinci basamak hizmetlerinden hasta memnuniyetinde keskin artış gözlemlenmiştir. Burada Türkiye ile ilgili özetle şu değerlendirmelere yer verilmiştir: • Birçok vaka çalışması -özellikle Kore.• Aile hekimliği uygulamasının başlatılması. Bu arada. Meksika ve Türkiye için. • Türkiye’de. sağlık sistemlerinde güçlü yapısal reformlar yapmak için politik “fırsat pencerelerini” ele geçirdiğini kanıtlamaktadır. birçok doktorun bireysel olarak ve gönüllülük esasına dayalı şekilde reformlar konusunda işbirliği yapmasını sağlamıştır. teşviklerde iyileştirme ve hizmetlerdeki artış gibi uygulamalara kaynak sağlanması açısından reform sürecinin gerçekleştirilmesine yardımcı olmuştur. birinci basamak doktorlarına daha büyük ödeme ve otonomi vermiş. sağlık sigortası kapsamının genişlemesi.güçlü liderlik ve güçlü popüler halk desteği olan yeni seçilen yönetimlerin.

ülkedeki risk önleme ve zarar azaltma girişimlerini de incelemektedir. Toplumun ve personelin eğitimi ve farklı kurumlarda müşterek tatbikatlar/araştırmalar gibi hazırlık faaliyetleri sürmektedir. Türkiye’de krize hazırlık alanında siyasal kararlılık üst düzeydedir ve ulusal ve uluslararası afetlere müdahale kapasitesi kanıtlanmıştır. Turkey Sağlık Sistemlerinin Krize Hazır Olma Durumlarının Değerlendirilmesi. eğitimli personel mevcudiyeti. Tüm idari düzeylerde acil ve beklenmedik durumlara yönelik özel tahsis edilmiş fonlar mevcuttur. vilayet ve yerel ölçekte) hizmete hazır durumdadır. sağlık tesislerinde ek kapasite ve Acil Durum Yönetim Sistemi (ADYS) her düzeyde (ulus. Raporun sonuç kısmında yer alan tespitler: Turkey UR October 2010 1 Türkiye afet ve acil durum yönetim sistemini özellikle 1999’daki yıkıcı depremden edindiği dersler üzerine kurmuş ve yönetim ve koordinasyon yapısında çarpıcı iyileşmeler kaydetmiştir. krizlerle başa çıkmak için mevcut düzenlemeleri değerlendirmektedir.5. yönetmelikler ve ayrıntılı talimatlar koordinasyonda bulunacak teşekkülleri. Assessment of Health Systems’ Crisis Preparedness. aktüel değişikliklerin kurumsal hale getirilmesi açısından halen geçiş evresindedir. Avrupa Komisyonu Sağlık ve Tüketiciler Genel Müdürlüğü ve TC. 331 . Her hastanenin acil duruma hazırlık için özel bir odak noktası ve bir acil durum müdahale planı bulunması şart koşulmuştur. sevk merkezleri vb. ekipmanların erişilebilirliği. ile iyi kaynaklara sahiptir. personel sayısı yeterli ve donanım açısından iyi durumdadır. ambülânsları (çoğu tam resüsitasyon kapasitesine sahip). acil durum. Sağlık Bakanlığı İlgili Uzmanları Bu rapor Türkiye’deki sağlık sisteminin krizlere hazırlık düzeyini tarif etmekte ve sebebi her ne olursa olsun. acil durum tedarik malzemeleri ve modern tıp teknolojisi açısından hastaneler büyük bir kapasiteye sahiptir. Her ne kadar öncelikle ulusal düzeye odaklanıyorsa da. Yeni sistem –neyse ki– henüz gerçek hayatta ulusal düzeyde test edilmemiştir. Ulusal ve bölgesel düzeylerdeki. Türkiye Supported by The European Commission T Assessment of health systems’ crisis preparedness Yayın Yılı: 2011 Yayınlayan Kuruluş: DSÖ Yazarlar: DSÖ Avrupa Bölgesi. Müdahale kaynakları. Acil durum müdahale sistemi güçlü bir yasal çerçeveye sahip olup. Yatak sayısı. bölgesel düzeydeki kriz yönetim kapasitesi ve kamu kurumları ile bağlantılar da bir ölçüde dikkate alınmıştır. yetki tanımlarını ve acil durum gereksinimlerini belirlemektedir. Rapor. Ancak. ADYS personeli.

tam ölçekli bir Acil Duruma Hazırlık Programının bir parçası olabilir. Türkiye Sağlık Bakanlığı. bunun da en büyük etkeni ülkedeki hızlı ekonomik büyüme olmuştur. DSÖ ayrıca afet durumlarında ölü ve kayıplara ilişkin kilit meseleler üzerine bir ulusal çalıştay düzenlenmesine de yardımcı olabilir. Küresel ekonomideki yavaşlama göz önüne alındığında T. Sağlık Bakanlığı. ileri derecede gelişmiş ve donatılmış afet ve acil durum yönetimi sisteminin sürdürülebilir biçimde finanse edilmesi açısından sorunlar yaşayabilir ve kısa ila orta vadede masrafların kontrolü öncelik haline gelebilir.C. Bu raporda ana hatlarıyla özetlenen bulgular ve öneriler. Bu bağlamda Sağlık Bakanlığı. Bu deneyim DSÖ Avrupa Bölgesinde paylaşılmalı ve müşterek kapasite artırma faaliyetleri için kullanılmalıdır. Türkiye. Türkiye’nin ekonomik göstergelerine bakıldığında görülmektedir ki. Ayrıca. her ne kadar sağlık harcamaları 2003 yılından bu yana hızla artmış olsa da toplam ve sağlığa yönelik kamu harcamaları karşılanabilir orandadır (24). çok sayıda uluslararası ve ulusal operasyonu ile afet hallerinde tıbbi yardım sağlamak açısından devasa bir deneyim geliştirmiştir. DSÖ’den temel Uluslar arası Sağlık Tüzüğü (UST) kapasitelerinin uygulanması ve hastanelerin yapısal olmayan ve işlevsel güvenliğinin değerlendirilmesi için Hastane Güvenliği Endeksi: değerlendirmeciler için rehber (24) aracının kullanılması konularında katkı isteyebilir. kritik sağlık tesislerinin yapısal olmayan ve işlevsel zarar görebilirliklerini değerlendirme kapasitesini güçlendirmeyi ve olaydan sonraki ilk 24 saat içinde ilgili karar verme süreci için bir kilit yönetim unsuru olarak Hızlı Sağlık İhtiyaçları Değerlendirmesi yapmayı düşünebilir. Büyük çaplı bir depremle ilgili eldeki senaryolar kitlesel ölümleri de içerdiğinden. Sağlık Bakanlığı’nın bu gelişmiş ve tam teçhizatlı afet ve acil yönetim sisteminin finansmanını sürdürülebilir biçimde devam ettirme konusunda güçlükler yaşayabileceği düşünülebilir. DSÖ ulusal ve uluslararası yöneticiler için halk sağlığı ve acil durum yönetim dersleri geliştirme alanındaki deneyimini Sağlık Bakanlığı ile paylaşabilir. Ancak. toplam kamu harcamaları ve sağlık harcamaları 2003’ten bu yana paralel seyretmiştir (25). 332 . büyük çaplı afet deneyimi ve böylesine gelişmiş bir afet ve acil durum yönetimi sistemi ile sahip olduğu benzersiz konum sayesinde küresel düzeyde afet riskinin azaltılmasına yönelik eğitim ve araştırmalarda lider rol üstlenebilir. Acil durumlarda bir risk iletişimi ve halkı bilgilendirme stratejisi mevcuttur. ileride Sağlık Bakanlığı ve DSÖ tarafından ortaklaşa yürütülecek projelerde öncelikli alanların belirlenmesinde kullanılabilir. özellikle Türkiye’yi de etkilemekte olan küresel ekonomik yavaşlama bağlamında. Böylelikle. Türkiye.Toplum düzeyinde sağlığı desteklemeye yönelik faaliyetlere acil duruma müdahale ve bilinçlendirme çalışmaları da dâhil edilmiştir. Bu.

Türk sağlık sektörünün yönetişimi. sistem içinde üretilen/toplanan verilerden gerektiğince yararlanılmasına imkan veren.C. sonuçları ve yapıları üzerindeki etkisinin izlenmesine bağlıdır. Dünya Bankası Yazarlar: DSÖ Avrupa Bölgesi. Bulgular: T.C. etkinlik ve kalitesini iyileştirmeyi amaçlayan Sağlıkta Dönüşüm Programı’nı (SDP) uygulamaktadır. sağlık sistemi içerisindeki tüm aktörlerce bilgi ve kapasite geliştirme çalışmalarını destekleyen ve daha yüksek hedeflere ulaşmada sektörler arası işbirliğini teşvik eden etkili bir rehberlik aracı olarak değerlendirmektedir.Sağlık Bakanlığı’nın SSPD’ye ilişkin sistematik bir yaklaşım benimsemesinin güçlü bir nedeni vardır. tüm sektörlerin (özellikle de sağlık) beş yıllık ve yıllık stratejik planlar ve bütçeler oluşturmasını gerekli kılan mevcut kamu sektörü reformu çalışmalarının da bir parçasıdır. SDP’nin 2. Sağlık Bakanlığı. Türkiye Yayın Yılı: 2011(Yayına Hazırlanmaktadır) Yayınlayan Kuruluş: DSÖ. Sağlık Bakanlığı İlgili Uzmanları Genel manada Sağlık Sistemi Performansı Değerlendirmesi’nin gayesi ulusal sağlık sisteminin mevcut performansını artırmak ve iyi sağlık hedefine ulaşma noktasında kaynakların maksimum etkililik ve verimlilikte kullanılmasına yardımcı olmaktır. Turkey Sağlık Sistemi Performans Değerlendirmesi. Bu çalışma. etkili hizmet kullanımını sağlayan.6. TC. Sağlık Bakanlığı. 333 . Health System Performance Assessment. Fazı için (2009) izleme ve değerlendirme kapasitesi oluşturulmasını kritik bir mesele olarak belirlemiştir. SB. T. SB Stratejik Planı 2010-2014 ‘in oluşturulmasının ve SB’nin önümüzdeki iki yıl içinde performansa dayalı bütçelemeye geçme gerekliliği görmesinin ardından daha da önem kazanmıştır. DSÖ Avrupa Bölge Ofisi ve Dünya Bankası SSPD’yi sağlık sistemindeki başarıları ve iyileşmeleri izlemeye ve zorlukları tespit etmeye yardım eden. Bu büyük çaplı reform programının başarısının devamı programın sağlık çıktıları. İzleme ve değerlendirme. Dünya Bankası.

) Bunların başarısı yerel makamlar. 2003-2004 ve 2007-2008 döneminde kırsal ve kentsel alanda kanalizasyon altyapısı güçlendirilmiştir. 2003 ve 2005’te yürütülen kızamık kapmanyaları ile rutin bağışıklama ve kızamık ile kızamıkçığa yönelik güçlendirilmiş sürveyans sayesinde ülke eliminasyon düzeyine yaklaşmıştır. erken yaşlardaki ölümlerde özellikle de beş yaş altı ölümlerde ciddi azalma sağlanması ile kayda değer bir sağlık kazanımı haline gelmiştir. (Sivil toplum kuruluşları ve belediyelerin önemli birer rol oynadığı sağlık hizmetleri ile sosyal hizmetlerin bileşimi. kapsam ölçeği büyük olup (hem ulusal hem de kentsel düzeyde) bebekler ve çocuklar 11 antijen içeren aşılarla bağışıklanmaktadır. Sağlığın tıbbi olmayan diğer belirleyicilerinin de (eğitim gibi) sağlık durumu üzerinde ciddi etkilere sahip olduğu yönünde kuvvetli kanıtlar mevcuttur. uygulanan politikalar ve performans boyutlarına ilişkin temel bulgular bir araya getirilerek sürecin “öyküsü” ortaya konmaktadır.” Son yirmi yılda. sağlıklı yaşam tarzı ve çevre. Bunlar. risk faktörleri. daha iyi sağlık hizmetlerinin Türkiye’nin tam sağlık potansiyeline ulaşmasında tek başına yeterli olması mümkün görünmemektedir. 2006’dan bu yana DOTS konusunda atılan etkileyici adımlar 2008’de genel kapsamın (% 100) oluşturulmasını sağlamıştır. İyi sağlık. Yeni tespit edilen ve laboratuar teyitli tüberküloz vakaları arasındaki tedavi başarı hızı 2000’de % 73’ten 2008’de % 92’ye yükselmiştir. Doğumda beklenen yaşam süresi ile 65 yaşta beklenen yaşam süresi toplum sağlığı ile ilgili iki önemli göstergedir. farklı hizmet basmaklarındaki müdahalelerin etkiliğinin yanı sıra. Bu raporda yer alan veriler bulaşıcı hastalıkların kontrolünde çok iyi neticeler alındığını göstermektedir.Temel sonuçlar ve politika tavsiyeleri Bu kısımda SSPD göstergeleri. Her iki gösterge de 1990’dan bu yana istikrarlı bir iyileşme göstermektedir. 334 . Ancak. Şu anda inovatif DOTS modellerinin pilot çalışmaları yapılmaktadır. Ulusal bağışıklama programı çerçevesinde. insidans ve hastalığın şiddeti gibi genel risk faktörlerinin etkisini de ortaya koymaktadır. STK’ler ve SB arasındaki sektörler arası eylemin ve işbirliğinin daha iyi sağlık çıktılarına nasıl katkı sağladığının güzel bir örneğidir. Görülen vakalar yurtdışı kaynaklıdır. Türkiye’de Bulaşıcı Hastalık Sürveyansının ve Kontrolünün Güçlendirilmesine Yönelik Ulusal Stratejik Plan (2009-2013) yayımlanmıştır. kullanım etkililiği Sağlık Bakanlığı Stratejik Planı 2010-2014 şu ifadeye yer vermektedir: “Tüm Türk vatandaşları sağlıklı ve müreffeh bir yaşam sürmelidir. Doz DTP aşısı alan illerin oranı %90’dan 2009’da % 98’e ulaşmıştır. Doğumda beklenen yaşam süresi.SSPD Raporu . Bu da Türkiye’nin Avrupa bölgesindeki performans ortalamasını geçmesini sağlamıştır. özellikle de SDP’nin uygulamaya konmasını takip eden son sekiz yılda toplum sağlığı alanında ciddi iyileşmeler sağlanmıştır. Sıtma eliminasyonunda büyük ilerleme sağlanmış olup son beş yılda ölüm vakası kaydedilmemiştir. 2006’dan bu yana 4 yeni antijen eklenmiş ve 3.

Ama bulaşıcı olmayan hastalıklar (BOH) ile ilgili durum üzücüdür. koruma. Sağlık hizmetlerinin kalitesindeki artış ve hizmet erişimindeki iyileşme KKH prevelansındaki artışa rağmen KKH mortalitesindeki düşüşe dikkat çeker. Risk faktörleri izlenmeli. 335 . BOH’lar 2000’deki tüm vakaların % 70’inin mortalite nedenleridir. Bunlar hafifçe iyileşme gösterse de halk sağlığına yönelik tehditlerdir. 2008’den bu yana pasif içiciliğe maruz kalanların oranı da azalmıştır (Türkiye Erişkin Tütün Araştırması – 2010). 19 Temmuz 2009’da sigara yasağı ile Türkiye tüm sosyal yeme içme mekanları ve toplu taşıma araçları dahil kapalı alanlarda sigara içilmeyen bir ülke haline gelmiştir. Yine de Türkiye’deki sigara kullanım hızı 2007’de OECD’de 2.Sonuçlar kaynaklara göre değişmektedir (hanahalkı veya nüfus ve sağlıkaraştırması) ama hepsi nüfusun çeyreğinin kırsalda daha evvel sahip olmadıkları kanalizasyon altyapısına kavuştuğunu göstermektedir. Ülkede her gün sigara kullanan 15+ yaş bireylerin oranı 1990’ların ortasındaki %47 ‘den 2008’de %27 ve 2010’da %24. erken tanı. Özellikle kadınlardaki obezite (4/10) alarm vermektedir. Sınırlı örnekler üzerindeki çalışmalar can sıkıcı bir eğilimi göstermektedir. Sigara kullanımı ile koroner kalp hastalığı kaynaklı yüksek mortalite tütün karşıtı kampanyalarının önemini gösterir. Sıradadır (erkekler arasındaki hız OECD listesininin 2. 20082010’da kadınlar ve erkekler arasındaki fark azalmış olsa da hala mevcuttur. Sırasındadır).7’ye düşmüştür (Küresel Tütün Erişkin Araşırması). Resmi istatistik kaynaklarından güvenilir hayati kayıtlar ve yaralanma verileri alınamamaktadır. Türkiye’deki BOH’ların prevalansı. tedaviye erişim ve sektörler arası işbirliği dahil daha kapsamlı bir yaklaşımı gerektirir. Bunların izlenmesi için bir bilgi sistemi geliştirilmelidir. insidansı ve risk faktörlerine ilişkin veriler süre ve kapsam açısından sınırlı çalışmalara dayanmaktadır. Bu Avrupa’da ve tüm dünyada ciddi bir halk sağlığı sorunudur. Ülkedeki koroner kalp hastalığı (KKH) prevalansı Avrupa’dakinden halen yüksektir. Son veriler erişkinlerdeki obezitenin de (BMI >30) hızla arttığını (2000’de 1/5 iken 2010’da 1/3) göstermektedir. çok sektörlü müdahaleler geliştirilmelidir. Sağlık Bakanlığı’nın Herkes İçin Sağlık’taki rolü uyarınca kısa ve uzun vadede adımlar atılmalıdır. Bu da OECD ülkeleri arasındaki en büyük düşüştür. Sorunla mücadelede risk faktörlerinin ve kapsamlarının iyice anlaşılması gerekir. Atmosferdeki küçük partiküllerin varlığı devam etmektedir. Ölçümlerin çok yüksek çıktığı kentlerin sayısındaki azalma kentler arasında daha az varyasyona yol açmıştır ama tek tek kentler bazında sonuçlar ciddi farklılık gösterir. Tütün karşıtı tedbirler iyi durumdadır. Hızlı sanayileşme ve nüfus artışının getirdiği bir diğer sorun hava kirliliğidir. Bu da sağlığın teşviki.

bodurluk ve obezite sosyoekonomik kategorilerle uyumludur. Tüm göstergelerde özellikle de bebek ölümlerinde belirgin iyileşmeler vardır (1990’da 69/1000. Beş yaş altı mortalitede MDG hedefine ulaşılmış.yy’da halk sağlığı önceliği olmuştur. Toplum sağlığında daha fazla iyileşme için kadın . TÜİK ve Sağlık Bakanlığı’nın 2009 ve 2010 değerlendirmelerine bu gözle bakılmalıdır (2009’da 13. annelerin çocuklarını düzenli sağlık kontrollerine götürmeleri karşılığında verilen şartlı nakit transferi ve TB hastalarına yönelik sosyal hizmetler bunlar arasındadır. antenatal bakım ve yenidoğan tarama buna örnektir.Anne ve çocuk sağlığı 21. bu da kadınların ekonomik durumunun hele ki gelişmekte olan ülkelerde belirleyici olduğunu gösterir. Azalma karşılaştırılan diğer ülkelerde son beş yılda kaydedilenden çok daha fazladır. Bunlar iyileştirilen mali koruma (hassas nüfusun Yeşil Kart ile korumaya alınması).1 ve 14 bebek ölümü/ 1000 canlı doğum. Erkeklerde sigara kullanımı ile eğitim arasında ters ilişki vardır. Sağlık hizmetlerine erişim ve yoksulların korunmasında iyileştirmeler olsa da sağlık eşitsizlikleri hala mevcuttur. Kadınlar için doğumda beklenen yaşam süresi Avrupa’dakinden azdır. erkekler için benzerdir. Kardiyovasküler hastalıklar ve obezite konusunda kadın-erkek farkı büyüktür. Ayrıca acil akut durumlara yanıt için çağrı süresi olan 15 dk yurtçapında genelleştirilmiştir. hizmet kalitesi-verimliliği ve sağlık altyapıları) ile sağlanmıştır. kanser tarama. Anne ve çocuk sağlığı göstergeleri kent ve kır arasında eğitim düzeyine göre ciddi şekilde değişmektedir.erkek arası farklılıklar azaltılmalıdır. yüksekokul ve üniversite eğitimi alanlarda %20). tanı hizmetlerinin ve temel sağlık hizmetlerinin kapsamı iyileşmiştir. Cinsiyet farkına yönelik müdahaleler gereklidir. Anne mortalitesi azalmıştır. Sosyoekonomik düzeye göre bölgeler arası eşitsizlikler hala var olsa da iyileşme görülmektedir. Ancak kadınlardaki oran eğitimle birlikte artmaktadır (eğitimsizlerde %4. Ama çocuk ve bebek mortalitesini tahminde kullanılan uluslar arası bazı yöntenmler SDP kapsamında elde edilen başarıların etkilerinin tam olarak yantısılmasına izin vermemektedir. Anne ve çocuk mortalitesi bölge ve iller arasında gelir durumuna ve eğitime bağlı değişmektedir. Milenyum Kalkınma Hedefleri (MDG) uyarınca yoksulluğun azaltılması ve eşitsizliklerin giderilmesi odak noktadır. iyileşen yanıt verirlik ((hasta memnuniyeti) ve artan hizmet arzı (SAİK. hedef geçilmiştir. 336 .9 bebek ölmü/ 1000 canlı doğum). 2010’da 10. Başarı son 20 yıldaki sosyoekonomik iyileştirmeler ve politika girişimler ile bağlantılıdır. Hassaskırılgan nüfusa yönelik. Kırılgan nüfusta çifte epidemi riski (obezite ve malnutrisyon) ele alınmalıdır. 2000’de 36/1000 ve 2009’da 18/1000). bağışıklama hızı. Koruyucu hizmetlerin. Çocuklardaki dengesiz/ yetersiz beslenme.

Ombudsmanlık ve hasta memnuniyeti araştırmaları gibi mekanizmalar hastaların sesini duyurmaktadır. Sağlık hizmetlerine erişim arttıkça nüfusun kamu sağlık hizmetlerine güveni ve bu hizmetlerin kullanımı da artmıştır. SDP-II sağlığın teşvikine ve hastalıkların önlenmesine odaklıdır. Çalışma 2005’de başlamış 2010’da tamamlanmıştır.bu nedenle temel yatırımları mali ve mali olmayan teşviklerle birleştiren adımlar atılmış ve sağlık çalışanlarının verimliliği ve tatmini iyileştirilmiştir. özellikle kardiyovasküler hastalıklardaki artış SB’nin öncelikli konusudur. Türkiye’deki aile hekimliğinin bir özelliği de herkesin belirli bir aile hekimine kaydolma zorunluluğudur.Hizmet sunumu. Kamu hastanelerinde uygulanan Performansa Dayalı Ödeme Sistemi bunların merkezindedir. Türkiye’nin sağlık hizmeti kaynakları (kurumlar. Böylelikle hasta ile hekim arasında kişisel yakınlık kurulur. çalışanlar) diğer orta gelir grubu ülkelerin gerisinde iken . Bu çalışmalarda daha fazla muayene ve üst basamaklara daha az sevk ile TSH’nin güçlendirildiği görülmektedir. kalite (normlar) ve çalışma şartları (ayrı muayene odaları) konusunda iyileştirmeler yapar. verimlilik. SDP-1 öncesinde. Çalışmalar şu anda DSÖ Avrupa tarafından değerlendirilmektedir. Kesin sonuç için SGK da dahil bütçelemenin detaylı analizi gereklidir.ekipman. Türkiye’de sağlık çalışanı sayısı çok azdır. Sağlık hizmetleri ve farmasötiklerin kalitesi ve güvenliği ile ilgili güçlü izleme ve raporlama mekanizmaları oluşturulmalıdır. hizmetin devamlılığı ve hasta memnuniyeti iyileştirilir. obezite ve dengesiz beslenmenin azaltılması ile fiziksel aktivitenin önemine dikkat çekmektedir. verimliliği prestijle birleştirir. 337 . Hizmet talebindeki artışın sağlık hizmetleri üzerinde meydana getirdiği baskıya yanıt vermek için kapasite ve verimlilik konusunda çok hızlı adımlar atılması gerekmiştir. Yakın zamanda yayımlanan Türkiye Kardiyovasküler Hastalık Önleme Kontrol Programı tütün tüketimi ve pasif içicilikteki azalma. Mevcut durumu değerlendirme çalışmaları sürmektedir ama ilk bulgular olumludur. sağlık sistemi altyapısı ve işgücünde iyileştirmeler yapılmıştır. Sistemle birlikte yarı zamanlı özel muayenehane sayıları azalmış ve uzmanların gelirleri artmıştır. kaynak üretimi BOH.bugün nitelik ve nicelikte ciddi iyileşmeler görülmektedir. Arz tarafında ise. Bu sistem hem kurumsal hem de bireysel verimliliği iyileştirmeyi amaçlar. yataklar. Bu durum SB bütçe tahsisinde de görülmektedir: mutlak rakamlar ve kişi başına rakamlarda bu oran artmış ama SB’nin genel bütçesi olarak fazla değişiklik olmamıştır. Bu da koruyucu hizmetler ile tanı hizmetleri ve TSH’yi kapsam olarak büyütmüştür. Temel Sağlık Hizmetlerinin (TSH) güçlendirilerek diğer hizmet basamakları ile bütünleştirilmesi Türkiye’de uygulanan aile hekimliğinin kilit önceliğidir. verimlilik.

• Önceden parçalı olan sağlık finansman havuzları birleştirildi. ilaçlar). 2000 yılında % 70 olan sosyal koruma kapsamındaki nüfus. İlgili yasanın son hali herkes için aynı fayda paketini sağlamaktadır (kamu ve özel sektör hekimlerine erişim. özellikle de gayrı resmi sektörden. Bu. Şu anda daha az aile katastrofik sağlık harcamalarıyla ve sonrasında yoksullaşma riskiyle karşılaşmaktadır. • SGK. tıbbi prosedürlere yönelik fiyatları standardize edecek ve hastanelerde daha yüksek verimliliği teşvik edecektir. Genel devlet harcamasının yüzdesi olarak kamu sağlık harcaması istikrarlı şekilde artmaktadır – 2000’de % 8’den 2008’de % 13’e (on yılda %50’lik artış). mali koruma SDP’nin 2003’te uygulamaya konmasından önce Türkiye’de sağlık finansmanında dört temel sorun vardı: (i)benzer gelire sahip diğer ülkeler ve OECD ortalamarına kıyasla kamu sağlık harcaması düşüktü. SDP sağlık finansman politikasının tüm boyutlarını ele aldı. Farklı sosyal sigorta kuruluşları SGK çatısında birleştirildi. (OECD Sağlık Sistemleri İncelemeleri – Türkiye. (iii) parçalı risk havuzları verimsizliğe neden oluyordu. TİG’lerin uygulamaya geçirilmesi. (ii) sağlık sigortası kapsamı artmıştı ama özellikle yoksullara yönelik farklılıklar vardı. Fakat bu konsolidasyon beklenenden fazla sürmüştür ve halen sürmektedir. engeldi. Gelişmeler şöyle özetleneblir: • Kamu sağlık harcaması GSYİH’ye paralel arttı (mali sürdürülebilirlik sınırlarında). Vatandaşlarına genel kapsam sağlanmasına yönelik hükümetin çabaları. 338 . özellikle yoksullar için. • Satınalma düzenlemeleri konusunda ilerleme kaydedilmiştir. Şu anda bütün Sağlık Bakanlığı hastanelerinde performansa dayalı ödeme düzenlemeleri vardır. 2008). 2004 yılında % 85’e ulaşmış ve daha sonra hızla artarak 2010 yılında tam kapsama yaklaşmıştır (% 98). Sağlık Bakanlığı ve üniversite hastaneleri ve özel hastaneler ve sağlık kuruluşlarıyla yapılan sözleşmeler vasıtasıyla Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK)’nu sağlık hizmetlerinin kilit alıcısı yapması bekleniyordu. Bu bağlamda dönüştürülmüş ve geçişken alım düzenlemeleri ortaya çıkmıştır. ayaktan tedavi. devletin sağlık politikalarına verdiği önemi ve önceliği kanıtlar. Sağlık Bakanlığı.Sağlık finansmanı. Risk havuzlarının konsolidasyonunun. Bu benzer harcama düzeyine sahip OECD ve AB ülkeleri ile karşılaştırılabilirdir. Devletin katkıda bulunması gereken haller hariç (Yeşil Kart) herkes sağlık sigortası sistemine kaydolmak ve katkı sağlamak zorundadır. somut sonuçlar vermiştir. ve (iv) büyük miktardaki cepten ödemeler erişimin önünde. prim toplamak için çeşitli stratejiler geliştiriyor. tanı ile ilişkili gruplara (TİG) dayalı olarak vaka bazlı ödemeler uygulamaya başlamaktadır.

2011). (i) sağlık sistemine yatırım yapmak (kapasite oluşturmak üzere kaynak oluşturmak). Bu sonuçlar. 2004 yılında Yeşil Kart (hassas nüfusa yönelik katkı planı değil) kapsamına alınmıştır. Liderlik ve yönetişim ”SDP’nin uygulanmasına yönelik başarı faktörlerinden bir tanesi. SDP’nin önündeki zorluklardan birisi. 339 . (iii) temel sağlık hizmetlerine yönelik talebi teşvik etmek amacıyla (sağlık sistemine duyulan güven ve inancın artması ve en hassas nüfusu ele alan hedefe yönelik müdahaleler vasıtasıyla) alınan ve bir yandan da (iv) koruma ve sağlığın teşvikinin önemini kabul ederek ve sektörler arası eylemi destekleyerek uygulanan çeşitli tedbirler sayesinde elde edilmiştir. Türk ulusal sağlık sisteminde kullanım. Örneğin ayakta hasta teminatları ve ayakta hasta ilaçları. Türk deneyiminden önemli dersler çıkartabilir. Her politika tedbiri önem arz eder ancak Türkiye ortamında kilit özellikler. Bu nedenle kapsamın derinliğini iyileştirmek kritik önem arz etmektedir. Dar. tutarlı bir yaklaşım ve koordine eylem gerektirir. Sağlık sigorta sistemi vasıtasıyla genel kapsamı artırmaya çalışan ülkeler.Esasında sadece kapsam açısından değil kapsam derinliği açısından da önemli iyileşmeler olmuştur – özellikle yoksul haneler için. (ii) sağlık çalışanları için teşvikler geliştirmek (altyapının daha verimli şekilde kullanılması için). bunların tutarlı ve koordineli bir biçimde ele alınıyor olması ve reform programının dikkat çekecek derecede kısa bir sürede uygulanmış olmasıdır. Sağlık Bakanlığı’nın da takdir ettiği üzere sağlık sistemi işlevlerinin birbirine bağımlı olması. istenen değişimlere katkıda bulunmaları için bu bileşenlerin görev ve sorumluluklarını kucaklamalarını destekleyecek ve daha iyi. bu sağlık finansmanı dönüşümlerini: (i) SGK kapsamındaki risk havuzlarının konsolidasyonunu tamamlamak ve (ii) SGK’yi tüm alım işlevlerini üstlenme konusunda teşvik etmek yoluyla ilerletmektir. değerleri ve yol gösterici ilkeleri belirleyecek vizyon ve liderliğin önemi ve politika uygulamasını sürdürme kararlılığıdır“ (Baris ve ark. daha yüksek performanslı sağlık sistemlerine doğru hareketi mümkün kılacak ortak bir hesap verebilirliği teşvik edecek bir şekilde sağlık sistemlerini yönetme konusunda hükümetler kilit bir zorlukla karşılaşmaktadır. etkinlik ve sağlık sonuçları alanında büyük iyileşmeler oluşturan önemli reformların uygulanmasına imkân tanımıştır. hastane bazlı bir paket yeterli kapsam sağlamaz ve ilaçlar genelde hane harcamalarının büyük bir kısmını oluşturur. Güçlü ve istikrarlı liderlik. Bütün bileşenlerin değişime yönelik vizyon ve öncelikleri tam olarak anlamasını sağlayacak.

Sağlık Bakanlığı. Yukarıdaki sınırlı ama önemli gözlemlerde belirlenen sağlık ve cinsiyet borçluklarını ele almak amacıyla kapsamlı bir sağlık ve cinsiyet eşitliği sürveyans sisteminin kurulmasının gerektiği tavsiye edilmektedir (CSDH. Sağlık Bakanlığı.SDP için yol gösterici ilkeler. insan odaklı bir yaklaşım. SDP’nin iki fazı esnasında büyük yatırımların yapıldığı Türkiye’de bu durum çok net biçimde görülmektedir ve Sağlık Bakanlığı performansa dayalı bütçelemenin uygulanması için pilot bir kuruluştur. (hane halkı anketi verilerine dayalı birkaç gösterge haricinde) cinsiyet. uluslararası kalkınmayı destekleyerek ve Türk sektöründe sağlanan kalite iyileşmesini devam ettirerek bu hususta Türkiye’de ve uluslararası alanda liderlik yapma ihtiyacının farkındadır. 2008). DSÖ Genel Direktörü’nün Küresel Sigara ile Mücadele 2010 Yılı Özel Ödülü’nü almıştır. kaynakların daha verimli tahsisi ve kullanımını sağlamak üzere sağlık hizmetlerinin sunumunun ve finansmanının ayrılması ve teknik verimliliği iyileştirmek ve yönetimi güçlendirmek üzere kamu hastanelerine yönelik mali ve idari özerkliğin artırılması vasıtasıyla yönetim mekanizmalarında radikal bir yeniden yapılanma olmasını öngörmektedir. Sağlık Bakanlığı performansa dayalı bütçeleme ve Stratejik Planlama faaliyetlerini başlatmış olan pilot kuruluşlardan biridir. disiplin ve maliyet etkinliğin teşkil edilmesine yardımcı olmalıdır. mali şeffaflık. merkeziyetçilikten uzaklaşma ve rekabetçiliktir. en üst düzeyde güçlü taahhüt gösterilmesiyle sağlanmıştır –2010 yılında Sayın Başbakan Recep Tayyip Erdoğan. uluslararası sağlık turizminin ilgisini çekecek uluslararası tanınmayı elde etmek amacıyla uluslararası işbirliğini geliştirerek. güçler ayrımı. Sağlık Bakanlığı’nın görev ve sorumluluklarının “daha çok yönlendiren ve daha az kürek çeken” şeklinde yeniden tanımlanması. kamu sektöründe hesap verebilirlik. Türkiye SSPD raporunu hazırlama süreci. tüm sektörlerde sağlık sorumluluğuna dair farkındalığı artırmanın ve iyileşmiş sağlığa doğru sektörler arası eyleme liderlik etmenin öneminin farkındadır. tütün kontrolü alanında kapalı alanlarda sigara içilmesinin tamamen yasaklanması ve tütün ürünlerindeki verginin artırılması gibi önemli adımlar hali hazırda uygulamaya geçirilmiştir. bölgesel farklar veya il farklarının gözlemine dayalıdır. Örneğin. Bu SSPD’ye yönelik olarak yapılan dağıtım analizinin büyük kısmı. 2008)’nin temel mesajı ile sağlık harcamalarına yönelik kamu taahhüdünü sürdürme yeterliği arasında çok önemli bir bağlantı bulunmaktadır – sağlık sistemlerinin iyi performans göstermesi gerekir. Kamu mali yönetiminin yeniden yapılandırılması. 340 . çoğulculuk. Bu amaçlar. Bu ilerlemeler. bazı göstergelerin toplanmasını çok zorlaştıran bilgi sistemindeki parçalı yapının ve boşlukların altını çizmiştir. Bilhassa sonuçları. gelir dilimi veya eğitime göre ayrıştırmak mümkün olmamıştır. Tallinn Şartı: Sağlık ve Refah için Sağlık Sistemleri (DSÖ.

türü ve muhtevası son on yılda kayda değer bir biçimde artmıştır ve tahminlere göre de artmaya devam etmektedir. Hasan Gokhun Oncul. Lakin klinik hizmetlerin satın alınmasının hızla büyümesi beklenebilir çünkü Sağlık Bakanlığı hizmette devamlılık ilkesinden hareketle yöneticileri hastane içinde hastaların tüm ihtiyaçlarını karşılamaya yönlendirmektedir.B. Bu stratejinin yüksek kalitedeki hizmetleri en düşük fiyatlarla sunmada kamu ve özel hastaneler arasında bir işbirliği tesis etmesi beklenebilir. Bu nedenle. Journal of Healthcare Finance. Ismail Agirbas. bu çalışma göstermektedir ki hizmet alımı uygulamaları destek hizmetlerden hastanelerin idari ve klinik işlevlerine doğru yayılmaktadır. Diğer yandan. eğer Türk hizmet firmaları hızlı bir biçimde kendilerini hastaneler için cazip hale getirmezlerse kimse diğer ülkelerden hizmet firmalarının sağlık piyasasına girmelerine şaşırmamalıdır. Burada yapılan çalışmanın temel amacı Türkiye’de Sağlık bakanlığı hastanelerindeki hizmet alımı uygulamalarını tanımlamaktır. hastaneler hastaları Türkiye’nin çoğunlukla büyük şehirlerinde olan ikinci ya da üçüncü basamak hastanelerine sevk etmek yerine kendi hastalarına uzmanlık hizmetlerini hizmet alımı yoluyla sağlamalıdırlar. Diğer çalışmaların sonuçları ile de uyumlu olacak biçimde. Makaleler 1. Recep Akdag. and Mustafa Z. Sağlık Bakanlığı hastanelerinde destek hizmetlerin satın alınmasına kıyasla ana hizmetlerin satın alınmasına daha az rastlanmaktadır. Augurzky ve Scheuer’in de not ettiği gibi. Hakkı Gursoz. Almanya’daki vaka ile de ilişkili bir biçimde. Özetle. Sağlık Bakanlığı hastanelerinin satın aldığı hizmetlerin sıklığı. 341 . Outsourcing Profile in the Turkish Health Care System. hizmet alımı hastane yöneticileri için cazip bir seçenek haline gelmektedir. Yazarları Salih Mollahaliloglu. KÖO hastalara yüksek maliyetli ve düşük hacimli hizmetleri sunma noktasında hizmet alımı için kolaylaştırıcı ve hızlandırıcı olabilir. Hakan Oguz Ari. teşhis ve tedavi hizmetlerinin hizmet alımı genişlemektedir. Sağlıkta Dönüşüm Programı’nın ayrı bir prensibidir. Sağlık Bakanlığı Türkiye’de bir Kamu-Özel Ortaklığı stratejisi uygulamayı planlamaktadır. Hizmet alımı uygulamalarındaki mevcut gidişat göstermektedir ki. Hizmette devamlılık politikasına göre. Sonuçlar ve Politika Üzerindeki Etkileri: Bu çalışmanın temel amacı Türkiye’de Sağlık Bakanlığı hastanelerindeki hizmet alımı uygulamalarını tanımlamaktır. 2009 Türk Sağlık Sisteminde Kurum Dışından Hizmet Alımı Uygulamaları Türk Sağlık Sistemi’nde Kurum Dışından Hizmet Alımı konulu bu makale 2009 yılında Journal of Healthcare Finance’de yayınlanmıştır. Sahin Kavuncubasi. ulusal ve uluslararası kuruluşlar için kuşkusuz yeni pazar fırsatları ortaya çıkacaktır. Younis’tir.

Özet: Çocukluk Çağı Ulusal Bağışıklama Programı temel sağlık hizmetlerinin ana unsurlarından bir tanesidir ve ulusal sağlık durumuna dair önemli bir rolü vardır. Türkiye’nin çocukluk çağı bağışıklama programına ilişkin tespit ve değerlendirmelere yer verilmektedir. çok sektörlü işbirliği ve farkındalılık hayati konulardır. Prof. Lakin. Recent Improvements in the Turkish Childhood National Immunization Program.Dr. Politik kararlılık.2. Bununla beraber. DBT. The Turkish Journal of Pediatrics. Çocuk Felci ve Polio gibi temel aşıları içermekte idi. aşılamayı devletin sağlık politikalarının önceliği ve değişmez bir parçası haline getirmek sürdürülebilirlik için bir gerekliliktir. Hali hazırda Türkiye’nin bağışıklama programı diğer Avrupa ülkelerine eşit ya da daha iyi bir konumdadır. 2010 Türkiye Çocukluk Çağı Ulusal Bağışıklama Programındaki Son Gelişmeler Makale 2010 yılında Turkish Journal of Pediatrics’te yayınlanmıştır. 2002 yılında yaşanan hükümet politikalarındaki değişim ve Aşı Danışma Kurulu ile yakın işbirliği Bağışıklama Programında sadece aşıların kalitesi ve aşılama oranları noktasında değil kapsanan patojenlerin sayısı itibarıyla da iyileşme meydana getirmiştir. Mehmet Ceyhan tarafından kaleme alınmıştır. 342 . Sağlık Bakanlığı tarafından yürütülen Türk Bağışıklama Programı 2005 yılına kadar BCG.

OECD ülkeleri arasında Türkiye. İlave 111. bir yetersizlik öyküsü aksine. Türkiye’de sağlık sistemi sadece Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD)’nün diğer ülkeleri tarafından değil. 343 . Bugün yıkıcı sağlık harcamaları. artık sadece bir özlem değildir. (OECD ülkelerinde %4. başarılarının arkasındaki sebepleri inceleyeceğiz ve alınan dersleri paylaşacağız. sağlık sistemlerine yatırım yapılması ihtiyacıdır. yaklaşık %7. Healthcare in Turkey: from laggard to leader. Özet: “Yaklaşık on yıl önce. 17 hava ambulansı yüksek riskli gebeleri ve hasta çocukları daha donanımlı kent kuruluşlarına taşıyarak coğrafi olarak uzak bölgelerde rutin hizmetler sunmaktadır. BMJ. Bugün. ama yine de politik gündemde nadiren ele alınmaktaydı. Açık bir ders. 2003 yılında başlatılan Sağlıkta Dönüşüm Programı’nı anlatacağız.3. 2011 Türkiye’de Sağlık Hizmetleri: Geri Kalmışlıktan Liderliğe Bu analiz yazısı Enis Barış.2 ortalama). şehirlerin yanı sıra kırsal kesimde de hizmet vermektedir.000 sağlık çalışanı istihdam edilmiştir. diğer yüksek orta gelirli ülkeler için en az üç ders sağlamaktadır. Sağlık. aynı zamanda sağlık çıktılarında. Salih Mollahaliloğlu ve Sabahattin Aydın tarafından kaleme alınmış ve 2011 yılı Mart ayında British Medical Journal’da yayınlanmıştır. Yetersiz hizmet alan bölgelerde önleme ve temel sağlık hizmetlerinin yaygınlaştırılmasına tahsis edilen bütçe de reel oranda %58 artmıştır. Türk halkının yalnızca %0. Genellikle Türkiye’den.” Başarılar ve Dersler: Türkiye’de herkes için sağlık. yalnızca OECD’nin geri kalanının ve Avrupa Birliği’nin olumlu kıyaslaması açısından değil.4’ünü yoksullaştırmaktadır. Sağlık sistemlerine yatırım yaparak bu kadar kısa bir süre içinde sağlık çıktılarının iyileştirilmesinin gerçekten mümkün olabileceğine dair giderek artan uluslararası kabul de aynı oranda önemlidir. yanıt verebilirlikte ve adil finansmandaki açıkların kapatılmasında da bu değişim ve dönüşüm yaşandı. 112 acil telefon hattı. Türkiye’de sağlık sistemi dönüşüm geçirdi. Genel sigorta kapsamı yüksek düzeyde politik kararlılığın bir sonucu olarak sağlanmıştır. önemli idi. Yakın tarihli Türkiye deneyimi. şu anda orta gelirli ülkelerde duyulmamış bir hız ve düzeyde sağlık çıktılarını iyileştiren ve sağlıkla ilgili bin yıl kalkınma hedeflerini 2015 son tarihinden önce yakalayacak bir başarı öyküsü olarak bahsedilmekte ve bu öyküye işaret edilmektedir. Tüm vatandaşların sağlık hizmetlerine eşit erişimine ilişkin anayasal haklar ve gerçekler arasında fark bulunmaktaydı.7 olmak üzere kamu sağlık bütçesinin büyük bir kısmını yatırıma tahsis etmektedir. diğer yüksek orta gelirli ülkeler tarafından da geri kalmış olarak değerlendirilmekteydi.

Kırsal/kentsel ve zengin/yoksul arasındaki oranlar. kalitesinin ve zamanlılığının iyileştirilmesine önemli yatırım yapılmaktadır. politika belgelerinde. Ayrıca 2008 yılında kızamık bağışıklama oranı. Halkın memnuniyeti. ulusal ve uluslararası tahminler arasındaki büyük farklara son vermiş olup gelecek ilerlemenin hangi alanlara yöneleceğine de ışık tutmaktadır. Ayrıca bunlar. Üçüncü ders değerlerin ve kılavuz ilkelerin belirlenmesi için vizyon ve liderliğin önemi ve politika uygulaması ile kararlılığın sürdürülmesidir. annelerin ve çocuklarının düzenli olarak sağlık kuruluşlarını ziyaret etmeleri için her ay hamile kadınlara 17 TL ödenmek suretiyle koşullu nakit transferi uygulaması ve buna ek olarak doğumlarını kamu hastanelerinde yapmaları halinde yaklaşık 55TL ek ödeme uygulamasını başlatmıştır. Yerinde incelemeler. 2004 yılında Türkiye.000 km yol kat ettikleri ve çoğu kez yılda bir defadan fazla olmak üzere tüm 81 ili ziyaret ettikleri kaydedilmiştir. hamilelerin. Son olarak. Ekim 2008 tarihinde programın başlamasından bu yana yaklaşık 7000 gebe ücretsiz doğum öncesi hizmetten yararlanmıştır. 2008 yılında %73.509 iken 2008 yılında yalnızca 4 vaka olarak kaydedilmiştir. Bir perspektif değişikliği hastayı veya vatandaşı tüm politika hedeflerinin ve performans değerlendirmesinin merkezine yerleştirmiştir. Uzak alanlarda yaşayan hamile kadınlara doğumdan bir ay öncesine kadar şehirlerde ücretsiz konaklama hizmeti sunulmaktadır. raporlarda ve halka açık konuşmalarda açık bir şekilde yer almıştır. Ayrıca ehil sağlık personeli tarafından gerçekleştirilen doğumların oranı da %83’den %91. ehil sağlık personeli tarafından gerçekleştirilen doğumlar ve kızamık bağışıklama kapsamı açısından 1:1’dir.3’e yükselmiştir. İkinci ve daha geri plandaki ders ise sosyo-kültürel engellerin azaltılması ve finansal teşvikler sunulmasıyla zaruri sağlık hizmetlerine talebin teşvik edilmesinin önemidir. Bunun sonucunda kızamık vaka sayısı. Bu bağlamda Bakan ve saha koordinatörlerinin 600. tercihlerinin ve hasta memnuniyetinin referans alınması. Hastaların ihtiyaçlarının. düzenli hasta anketleri başladığından bu yana en yüksek düzeye ulaşmış olup hizmetten yararlanma oranı tüm zamanların en yüksek seviyesine ulaşmıştır. şu anda. 344 . 2006 yılında tüm ülke genelinde gerçekleştirilen anne ölümlerine dair bir anket. 2002 yılında %82 iken %96’ya yükselmiştir. Ölüm sebebinin belirlenmesi ve düzeltici önlemlerin alınması amacıyla tüm anne ölümleri. 2001 yılında 30.9 iken. bunlara cevap vermek için sürekli olarak incelenmesi ve değerlendirilmesi. artık rutin hâle gelmiştir.7’ye yükselmiştir.Sağlık iş gücü artık en yoksullar arasında hizmete erişimde eşitsizliğin azaltılmasının sağlanması ile sonuçlanan daha eşit dağılıma sahiptir. Bunun sonucunda en az 4 doğum öncesi kontrole müracaat eden gebe sayısı 2003 yılında %53. kimi zaman bizzat Sağlık Bakanınca. artık incelenmektedir. hane halkı ve kullanıcı anketleri ile tamamlanmak suretiyle veri elde edilebilirliğinin. performansa dayalı olan ve düzenli olarak hasta memnuniyeti anketleriyle ölçülen çeşitli ek ödeme planlarının göstergeleri olarak devreye sokulmuştur.

başta sağlığın çevresel ve davranışsal belirleyicileri ile ilgili olmak üzere sağlığın tüm politikalara dâhil edilmesi. tüm aile ve toplum temelli temel sağlık hizmetlerinde hastalık önleme ve sağlık teşviki hizmetlerinin oluşturulması. daha komplike bir sağlık sisteminin nasıl doğru yöne yönlendirileceği ve verimlilik ve finansal sürdürülebilirliği iyileştirirken. iyileşen erişime dayalı olarak hâlihazırda hizmetleri daha sık kullanmakta. tek başına sağlığı iyileştirmek için çok da fazla bir şey yapamayabilir. Artık önemli zorluk. sağlıklı yaşam ve yaşlanma ile ilgili halkın bilgisinin iyileştirilmesi. Beliren sorunlar artık daha programatik ve daha az yapısaldır. demokratik ve çoğulcu devlet yapısına bağlı olarak değişen ihtiyaçlar ve tercihlere nasıl adapte edileceğidir. sağlıklı davranış. değişmekte olan sağlık ve sağlık hizmeti ihtiyaçlarına sürekli olarak adapte olması gerektiği anlamına gelmektedir.Bitmemiş Gündem: Beşeri kalkınmada iyileştirme ve fırsat eşitliğinde eş zamanlı iyileşme olmadan sağlık sistemleri. Bunlar diğer OECD ve AB üye ülkelerinin bugün karşı karşıya oldukları sorunlarla aynı sorunlardır. daha kaliteli hizmet ve daha kullanıcı dostu bakım talep etmektedir. sağlıksız yaşam biçimleri nedeniyle bulaşıcı olmayan hastalıklar artış göstermektedir: Türkler hâlâ sigara içmekte ve hızla kentleşmeye bağlı olarak fiziksel açıdan daha az aktif ve daha obez hâle gelmektedir. gelir eşitsizliğinin arttığı ve okuma yazma oranının henüz tam olarak evrenselliğe ulaşmadığı Türkiye için de kısmen geçerlidir (Tablo 2). Bu husus. Sosyoekonomik farklılıklara bakılmaksızın. Tüm bu faktörler çok daha iyi hâle gelen sağlık sisteminin. giderek artan iddialı vatandaşlık. Okula daha az gitmeleri. Sonuç: Sadece yedi yıl içinde Türkiye’de Sağlıkta Dönüşüm Programı. zaruri hizmetler için genel sağlık kapsamını sağlayabilmiş ve sağlık çıktılarını önemli ölçüde iyileştirmiştir. Örneğin. Ülkenin özellikle Batı kesiminde yaşayan ve hızla yaşlanan nüfus. 345 . kadınların ve kızların öğretim ve çalışma hayatına daha az katılmasına bağlı olarak geniş bir cinsiyet farkı devam etmektedir.

Ü. Journal Methods of Information in Medicine. Bu durumda da ikinci ve üçüncü basamak sağlık hizmetleri sistemindeki sağlık hizmeti çalışanları. hastaların elektronik sağlık kayıtlarına erişebilecektir. daha komplike elektronik sağlık kaydı şemalarının geliştirilmesi ve bu şemaların anlaşılmasını kolaylaştıran UN/ CEFACT CCTS yaklaşımı uygulanmıştır. Akdağ tarafından kaleme alınmış ve 2011 yılında Journal Methods of Information in Medicine’da yayınlanmıştır. tüm paydaşlar spesifik standartları kabul etmiştir. Hülür. Atbakan ve R. Electronic Health Record Interoperability as Realized in the Turkish Health Information System. Dogaç. Sonuçlar: USES-T 15 Ocak 2009 tarihinde hizmete girmiştir. E. B. Mollahaliloğlu. İkinci olarak. Ceyhan. 2011 Türkiye Sağlık Enformasyon Sistemlerinde Gerçekleştirildiği Üzere Elektronik Sağlık Kayıtlarının Birlikte Çalışabilirliği Bu yazı A. 346 . Yöntemler: UN/CEFACT Çekirdek Bileşenlerin Teknik Özellikleri Metodolojisi. Yazı Türkiye Ulusal Sağlık Enformasyon Sistemi’nin (USES-T) gelişimini konu edinmektedir. Eryılmaz.4. Z. Sonuç: USES-T’nin başarılı şekilde uygulanmasına bir dizi faktör etki etmiştir. 72 milyon Türk vatandaşının 43 milyonu için hâlihazırda USES-T’ de elektronik sağlık kaydı oluşturulmuştur. Şu anda. bir otomatik test platformu aracılığıyla sağlayıcı temelli hastane enformasyon sistemlerinin USES-T ile uygunluğu ve birlikte işlerliğinin kapsamlı testi. elektronik sağlık kayıtlarının paylaşılması için ülke genelinde bir altyapı olan Türkiye Ulusal Sağlık Enformasyon Sistemi’nin geliştirilmesinde kullanılan teknikleri anlatmaktır. Haziran 2010 tarihinde kamu hastanelerinin %99’u ve özel hastanelerin ve üniversite hastanelerinin %71’i hasta elektronik sağlık kayıtlarının günlük beslemeleri ile USES-T’ ye bağlanmıştır. Avcı. yalnızca pratisyen hekimler hastalarının elektronik sağlık kayıtlarına erişebilmektedir. USES-T ile sağlayıcı temelli çözümlerin hızla sağlam bir şekilde entegrasyonunu geliştirmiştir. Özet: Hedefler: Bu çalışmanın hedefi. Son olarak. mantıksal elektronik sağlık kaydı yapısının tasarlanması ve elektronik sağlık kayıtlarında ortak enformasyonun yeniden kullanılmasının artırılması için kullanılmıştır. şu sıralar geliştirilmekte olan kişisel sağlık kayıt sistemi ile uygun hasta rızası mekanizmaları kullanılır hâle gelecektir. İlk olarak. M. A. Uygulamanın ikinci aşamasında ve yasal çerçeve tamamlandığında. S. Yüksel.

kanıta dayalı sağlık politikası yapması gibi konularda küresel ölçekte bir farkındalılık oluşturmak adına bu konferansın bir vesile olabileceği belirtilmiştir. Mektuplar 1. Mektupta NICE ile Türk Sağlık Bakanlığı’nın 2008 yılından bu tarafa birlikte çalışmakta olduğu. Türkiye modelinin vatandaşlarına daha kaliteli ve etkili bir sağlık hizmeti sunma çabaları olan ve benzer güçlükleri yaşayan birçok ülkeye uyacağı ifade edilmektedir.Dr. Recep Akdağ’a gönderdiği 20 Aralık 2010 tarihli bir mektupta Sayın Bakanımıza “Global Health 2011 – Policy for Sustainable and Effective Healthcare” konulu uluslar arası konferansta ana konuşmacı olma yönünde davet yapılmıştır. bu işbirliği neticesinde bugüne kadar elde edilen ilerlemeleri göstermek ve Türkiye’nin genel sağlık sigortası kapsamına erişmesi.C. NICE Direktörü Sir Andrew Dillon’un Mektubu National Institute for Health and Clinical Excellence (NICE) Direktörü Sir Andrew Dillon’un Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanı Prof. Sağlık sonuçlarını iyileştirmek ve maliyet–etkili ve kanıta dayalı sağlık politikaları üretmek isteyen liderleri ve karar vericileri desteklemek amacıyla tertiplenen bu konferansa tecrübe paylaşımı için NICE ve BMJ tarafından Sayın Bakanımız ana konuşmacı olarak davet edilmektedir. 347 .

DSÖ Genel Direktörü Sayın Dr. Bu ziyaretler esnasında Türkiye’nin son 8-10 yılda sağlık alanında elde ettiği sıra dışı ilerlemeden çok etkilendim. 2003 yılında temel halk sağlığı sorunlarına yönelik olarak uygulamaya başlanan “Sağlıkta Dönüşüm Programı” özellikle anne ve bebek ölüm hızları. Chan’in Mektubu Dünya Sağlık Örgütü Genel Direktörü Sayın Margaret Chan Sayın Bakanımıza gönderdiği 4 Mayıs 2011 tarihli mektubunda özetle şunları söylemektedir: “Sayın Bakan.2. süregelen işbirliğimizin devamını diliyorum.” 348 . sigara içme oranları ve aşılama kapsamı gibi alanlarda çok etkileyici iyileşmeler meydana getirmektedir. Değişik vesilelerle ülkenizi ziyaret etme fırsatı buldum. Bu Hükümetin toplumun sağlığına yönelik olarak ortaya koyduğu güçlü taahhütlerin bir delilidir. … DSÖ’nün hali hazırda Türk Hükümeti ile var olan mükemmel ilişkilerini ve şahsınızın küresel sağlık konularındaki kişisel gayretini takdirle karşılıyor.

Bu çok aşikar ki. 349 .. sağlığın teşviki ve sektörler arası işbirliğinin geliştirilmesi de daima hatırda tutulmuştur.. Bu arada sağlığı korumanın önemi. sağlık sistemlerine yapılan yatırım. Bunlar. . DSÖ Avrupa Bölgesi Direktörü Sayın Zsuzsanna Jakap’ın Mektubu Dünya Sağlık Örgütü Avrupa Bölgesi Direktörü Sayın Zsuzsanna Jakap Sayın Bakanımıza gönderdiği 4 Mayıs 2011 tarihli mektubunda özetle şunları söylemektedir: “Sayın Bakan. Bu başarı hikâyesi bir takım tedbirlerin bir bileşimi olarak husule gelmiştir. Bu vesile ile ulusal sağlık sisteminizde gerçekleştirdiğiniz sağlık sonuçlarında.Türkiye Sağlık Sistemi Performans Değerlendirmesi konulu çalışmanın yönetici raporunu okudum.3. sağlık çalışanlarına teşvikler sağlamak ve temel sağlık hizmetleri için talebi teşvik etmek (özendirmek) olarak özetlenebilir. Türkiye Talin Şartında ortaya konan prensipleri ve değerleri hayata geçirmiş. etkilikte ve kullanımda belirgin iyileşmeler meydana getiren köklü reformlar için saygı ve minnettarlığımı belirtmek isterim. Talin Şartı’nın takip raporlarında Türkiye tecrübesine yer vermemiz adına mektubumun ekinde belirtmiş olduğum bu başarıları siz de doğrularsanız çok memnun olurum.

Bu sayede. diğerlerinin yanında sağlık sistemlerini daha da güçlendirmenin yolu bir ilk temas noktası olarak ve diğer basamaklara ayaktan hasta başvuru oranlarını dengeleyici olarak birinci basamağın kullanımıdır. Türkiye’nin eşsiz ve değerli tecrübeleri DSÖ’nün diğer üye ülkeleri ile de paylaşılabilecektir. Türkiye’de sağlık sisteminin dönüşümü örnek teşkil edecek niteliktedir. Türkiye anlamıştır ki. Hakikaten. Hükümetin politik gündemine “iyi olma ve sağlığı” taşıdığı için Sağlık Bakanı’nın kararlılığına ve güçlü vizyonuna teşekkür ederim. süre giden izleme için sağlam kanıt temellerinin oluşturulması. Sağlık reform programı dikkate değer ölçüde kısa bir zamanda uygulanmıştır. bir adım daha ileriye giderek Dünya Sağlık Örgütü Avrupa Bölgesince geliştirilmekte olan “Yeni Avrupa Sağlık Politikası. İlave olarak. Bu sadece “Sağlık ve Refah İçin Talin Şartını” uygulamakla kalmıyor. temel sağlık kazanımları ve Türkiye için hala belirgin olan sağlık ve cinsiyet farklarının azaltılması tek başına sağlık sektörü ile başarılamaz.” 350 . Bu reformların sonuçlarının ve elde edilen tecrübelerin dokümante edilmesi bunun için de bilgi sistemlerinin geliştirilmesi. Bu köklü reform süreci sadece en üst düzeyde politik kararlılıkla başarılabilirdi. Bunun için uyumlu bir birliktelik ve kapsamlı bir yaklaşım gerekmektedir. Bulaşıcı olamayan hastalıkların tüm bölgede büyüyen epidemisi ile mücadelenin öneminin farkındayız.Ayrı ayrı ele alındığında her politik tedbir önemlidir ancak Türkiye modelindeki temel özellik tüm bunların birbiri ile tutarlı ve koordineli olmasıdır. derinlemesine analizler ve sürekli gelişim noktalarında DSÖ gerek Sağlık Bakanlığı ile gerekse de daha geniş ölçekte Türk Hükümeti ile ortak çalışma istek ve arzusundadır. Sağlık 2020” nin değer ve ilkelerini de yansıtmaktadır.

Büyük çaplı ve kapsamlı bir reform programı olan Türkiye Sağlıkta Dönüşüm Programında bu husus hassasiyetle göz önüne alınmış ve reformları farklı açılardan değerlendiren bilimsel çalışmalar planlanmıştır. Sağlıkta Dönüşüm Programı ile İlgili Diğer Bilimsel Değerlendirmeler İyi tasarlanmış program ve projelerde en az planlama ve uygulama kadar izleme ve değerlendirme de önem taşır. Bu çalışmalar Bakanlığımız Birimlerinin desteğinde alanında uzman akademisyenlerce yürütülmektedir.3. 351 . Bir kısmı tamamlanmış bir kısmı da halen devam etmekte olan bu çalışmalara ilişkin takip cetveli bir sonraki sayfada sunulmuştur.

352 İHALE AŞAMASI FİNAL RAPOR SÖZLEŞME AŞAMASI BAŞLANGIÇ BAŞLANGIÇ RAPORU RAPORU GERİBİLDİRİM AŞAMASI BAŞLANGIÇ RAPORU ONAYLANMASI MAKALE ONAY FİNAL FİNAL RAPORU RAPORU GERİBİLDİRİM ONAYLANMASI AŞAMASI MAKALE YAYIN KABUL AŞAMASI SDP ÖLÇME DEĞERLENDİRME ÇALIŞMALARI TAKİP FORMU SIRA NO PROJE 1 TÜTÜN KONTROL PROGRAMI. RİSKİ VE YÖNETİMİ 7 TÜRKİYE’DE BULAŞICI HASTALIKLARIN KONTROLÜ 8 PANDEMİ HAZIRLIĞI VE YÖNETİMİ ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● 9 KAMU AĞIZ DİŞ SAĞLIĞI HİZMETLERİNE ERİŞİM VE ADSM HİZMETLERİNİN YAYGINLAŞTIRILMASI 10 KAMU HASTANELERİNE YENİ YAKLAŞIM VE SONUÇLARI ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● 11 HASTANELERDE YENİDEN YATIŞLARIN (READMİSSİON) DEĞERLENDİRİLMESİ 12 PERFORMANSA DAYALI ÖDEMELERİN (PDÖ) BİRİNCİ BASAMAK VE HASTANE HİZMETLERİNE ETKİSİ 13 KAMUDA TIBBİ MALZEME YÖNETİMİ 14 YENİ DOĞAN YOĞUN BAKIM HİZMETLERİNİN ORGANİZASYONU VE GELİŞİMİ ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● 15 16 17 ANNE ÖLÜMLERİNİN AZALTILMASINA YÖNELİK UYGULANAN POLİTİKALAR VE SONUÇLARI BEŞ YAŞ ALTI ÇOCUK ÖLÜMLERİNİN AZALTILMASINA YÖNELİK UYGULANAN POLİTİKALAR VE SONUÇLARI ANNE VE ÇOCUK SAĞLIĞI ALANINDA GELİŞTİRİLEN MÜDAHALELERİN DEĞERLENDİRİLMESİ . TÜRKİYE’DE YÖNETİMİ VE SONUÇLARI ● ● 2 SAĞLIK ACİL YARDIM HİZMETLERİNİN ORGANİZASYONU VE GELİŞİMİ ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● 3 ULUSAL BAĞIŞIKLAMA PROGRAMININ GELİŞİMİ VE SONUÇLARI 4 LOT TEKNİĞİ İLE AİLE HEKİMLİĞİ OLAN VE OLMAYAN İLLERDE AŞILAMA ORANLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● 5 AİLE HEKİMLİĞİ UYGULANAN VE UYGULANMAYAN İLLERDE KORUYUCU SAĞLIK HİZMETLERİNE YAKLAŞIM 6 KIRIM KONGO KANAMALI ATEŞİ (KKKA) HASTALIĞI YAYGINLIĞI.

SDP KAPSAMINDA SAĞLIK BAKANLIĞINA VE HİZMETLERİNE BAKIŞI 21 HASTANELERDE HASTA MEMNUNİYETİNİN ÖLÇÜMÜ 22 İLAÇTA GERİ ÖDEME VE FİYAT POLİTİKALARI 23 TIBBİ CİHAZDA PİYASA GÖZETİMİ VE DENETİM MEKANİZMALARININ DEĞERLENDİRİLMESİ ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● 24 SAĞLIK HİZMETLERİNDE YOLSUZLUKLA MÜCADELE 25 SAĞLIKTA HASTA.16 ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● 17 SONUÇLARI BEŞ YAŞ ALTI ÇOCUK ÖLÜMLERİNİN AZALTILMASINA YÖNELİK UYGULANAN POLİTİKALAR VE SONUÇLARI ANNE VE ÇOCUK SAĞLIĞI ALANINDA GELİŞTİRİLEN MÜDAHALELERİN DEĞERLENDİRİLMESİ 18 TÜRKİYE’NİN NÜFUS VE SAĞLIK AÇISINDAN GELİŞİMİ 19 SEZERYAN DOĞUMLARDA MEVCUT DURUM VE AZALTILMASI ÇALIŞMALARI ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● 20 VATANDAŞIN SAĞLIKTA DÖNÜŞÜM PROGRAMINA (SDP) BAKIŞI.SAĞLIK PERSONELİ İLİŞKİLERİ VE İLETİŞİM 26 TÜRKİYE’DE TIP VE SAĞLIK EĞİTİMİ ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● 27 HASTANE ENFEKSİYONLARINI KONTROL ÇALIŞMALARI 28 KANSER KAYIT VE TARAMA PROGRAMLARI İLE KETEM’ LERİN ROLÜ 29 SITMAYLA SAVAŞ PROGRAMI ● ● 30 VEREMLE SAVAŞ PROGRAMI 31 TÜRKİYE’DE SAĞLIK BİLİŞİM SİSTEMİ ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● 32 SAĞLIKTA ULUSLARARASI YARDIM PROGRAMLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ 33 SAĞLIKTA DÖNÜŞÜM PROGRAMININ FİNANSAL SÜRDÜRÜLEBİLİRLİĞİ ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● 34 GLOBAL BÜTÇELEMENİN HASTANE YÖNETİMİNE ETKİSİ 35 TÜRK SAĞLIK SİSTEMİNDE KURUM DIŞINDAN HİZMET ALIMI UYGULAMALARI ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● 353 .

.

SAĞLIKTA DÖNÜŞÜM PROGRAMI’NIN KRONOLOJİSİ .

356 .

• Vatandaşlarımızın sağlık sigortalarıyla özel hastaneler ve tıp merkezlerinden hizmet almasını sağladık. Böylece hekimlerin hastanelerde tam gün çalışmasını sağlayarak vatandaşlarımızın özel muayenehanelere gitme mecburiyetini büyük ölçüde azalttık. • Hastanelerde koğuş sisteminden. • 112 Acil hizmetlerini tamamen ücretsiz hale getirdik.• Hastanelerde rehin kalmaya son verdik. • Toplam Kalite Yönetimi’ni (TKY) SB’nda uygulamaya başladık. • Ücretsiz gezici sağlık hizmetlerini tüm kırsala yaygınlaştırmaya başladık. 357 . • Sağlık Bakanlığına bağlı tüm sağlık tesislerinde her hekime bir muayene odası uygulamasına başladık. • Performansa dayalı ek ödeme sistemi getirdik. banyosu tuvaleti içinde olan oda sistemine geçmeye başladık.

• Sağlık Bilgi İletişim Merkezi’ni (SABİM) hizmete soktuk. • Şartlı nakit transferi uygulamasına başladık. • İlaçta Referans Fiyat Sistemi uygulamasına geçtik. • Müstahak olduğu halde. • Yeşil Kart sahiplerini ayakta tedavi kapsamına aldık. yeşil kart alamadan hastalanan vatandaşlarımızın geçmişe dönük sağlık giderlerinin devlet tarafından karşılanmasını sağladık.• Bebeklere ve hamilelere ücretsiz demir ilacı ve D vitamini dağıtmaya başladık. 358 . • Bireysel performansa dayalı ödeme sistemini SB kuruluşlarında uygulamaya başladık. • Eğitim ve kuruluş işlemlerine 2003 yılında başlanan Ulusal Medikal Kurtarma Ekibi’nin (UMKE) kuruluş aşaması tamamlandı. • Ücretsiz kanser tarama eğitim merkezleri (KETEM) açmaya başladık. • Hekim seçme hakkını SB hastanelerinde uygulamaya koyduk. • Mahrumiyet bölgeleri için sözleşmeli personel uygulaması getirdik.

• Kurumsal kriterleri ve kalite kriterlerini SB kuruluşlarındaki performansa dayalı ek ödeme sistemine ekledik. • Yeşil kartlı vatandaşlarımızın. • Bakanlığımıza bağlı tüm hastanelerde Hasta Hakları birimi kurduk. kamu sağlık hizmetlerinden faydalanabilmesini ve ilaçlarını istedikleri eczaneden alabilmelerini sağladık. tıpkı diğer sigortalılar gibi. • Düzce ilinde Aile Hekimliği pilot uygulamasını başlattık.• Kamu hastanelerini tek çatı altında birleştirerek 37 milyon SSK’lının kamu hastanelerinden hizmet almasını sağladık. 359 .

• Kızamık. 360 . • Verem hastaları için Doğrudan Gözetimli Tedavi (DGT) uygulamasını tüm yurda yaygınlaştırdık.• SB hastaneleri için global bütçe uygulamasına başladık. • 5502 sayılı kanunun (Sosyal Güvenlik Kurumlarının entegrasyonu) uygulanmasına başladık. kabakulak ve kızamıkçık aşılarını rutin aşılama programına dahil ettik. • Kamu Özel Ortaklığı (KÖO) Kanunu Meclis’te kabul edildi. • Hipotiroidi Tarama Programını başlattık.

ilaç. gözlük ve acil tedavi giderlerini ödeme kapsamına aldık. 361 . tetkik-tahlil. • SGK ile sözleşmeli tüm SB hastaneleri. • Ambulans hizmetlerinin kışın erişimi zor alanlarda daha erişilebilir olması için kar paletli ambulans temin ettik. • Yeşil kartlıların ayaktan tedavilerinde muayene. diş çekimi ve protezi. • SSK ve Bağkur için SB Hastanesinden Üniversite hastanesine sevk zorunluluğunu kaldırdık. • SGK ile sözleşmeli hastanelerin yatan hasta ilaç ve tıbbi malzemeleri (sigorta kapsamında) sağlaması ve hastadan ücret alırsa cezalandırılması uygulaması getirdik. üniversite hastaneleri ve özel hastanelerde CPT ve ICD .10’a dayalı ayakta ve yatan hasta prosedürlerine yönelik toplu (sabit fiyat) ödemesi getirdik. • SGK ile sözleşmeli hastanelerin yatan hastalar için ilaç ve tıbbi malzemeleri ücretsiz sağlaması uygulamasına başladık. • Kronik rahatsızlığı olan hastaların önce hekim onayı olmadan eczanede tekrar reçete yaptırabilmesini sağladık.• Tüm vatandaşlarımızın birinci basamak sağlık hizmetlerini ücretsiz almasını sağladık.

• Toplum temelli ruh sağlığı hizmetlerini başlattık. 362 . organ nakilleri. • Sigortalı olsun veya olmasın herkesin acil durumlarda. • Ulaşım problemi olan yerlerde anne adaylarını doğum öncesi misafir ederek sağlıklı doğum yapmalarını sağlamak amacıyla Misafir Anne Projesini başlattık. • Sağlığın Teşviki ve Geliştirilmesi Programı’nı başlattık. • Yurt içinde tedavisi mümkün olmayan hastalıklarda tüm sigortalılar için yurtdışında tedavi olabilme imkanını getirdik. • Açık ve kapalı kamu alanlarında sigara içilmesini yasaklayan Tütün Ürünlerinin Zararlarının Önlenmesi ve Kontrolü hakkında kanun Mecliste kabul edildi. doğumsal anomaliler. • Pentavalan aşıları rutin bağışıklama programına aldık. • SSK’lı ve Bağ-Kur’luların sağlık hizmeti alabilmeleri için prim ödeme süresini 30 güne indirdik.• Acil ve yoğun bakım tedavilerini kamu ve özel tüm hastanelerde ücretsiz vermeye başladık. • Hava ambulans sistemini uygulamaya koyduk. • Özel hastanelerde aşağıdaki hizmetlerden ilave ücret alınmamasını sağladık: Yanık. • 18 yaşın altındaki tüm nüfusu ve eğitim görenleri sosyal güvence aranmaksızın GSS kapsamına aldık. salgın hastalık. iş kazası ve meslek hastalığı durumlarında her türlü sağlık yardımlarından ücretsiz yararlanmasını sağladık. • Biyotinidaz tarama programını başlattık. • Özel sağlık tesislerinin hekim ve bazı tıbbi cihaz planlamalarının Bakanlığımız tarafından düzenlenmesine başladık. yenidoğan. diyaliz ve kalp damar cerrahisi işlemleri. kanser.

• Merkezi Hastane Randevu Sistemi (MHRS) pilot uygulamasına başladık. • Eczane bulunmayan kırsal bölgelerde yaşayan halkın ilaca ulaşımını kolaylaştırmak için mobil eczane uygulamasını başlattık. 363 .• İlaç Takip Sistemi (İTS) pilot uygulamasına başladık. ürünün fiyatı mevcut fiyatın %66’ sını geçemez (hem orijinal hem de jenerik ürün için)” kuralını getirdik. • “Orijinal bir ürünün jeneriği piyasaya çıktığında.

• İlaç Takip Sistemini (İTS) uygulamasın tüm yurda yaygınlaştırdık. 364 . • Hava ambulans filomuza uçak ambulanslarımızı dahil ettik. • Yeşil Kartlı vatandaşlarımızın diş kanal ve dolgu tedavisi hizmetlerinden ücretsiz faydalanmalarını sağladık. • Evde sağlık hizmetleri vermeye başladık.• Yeşil kartlı vatandaşlarımızın özel hastanelerin acil servis ve yoğun bakım hizmetlerinden ücretsiz faydalanmalarını sağladık. • Üniversite ve Sağlık personelinin tam gün çalışmasına dair Tam Gün Yasasını hazırladık. • Bürokrasinin azaltılması ve idari basitleştirme çalışmalarına başladık. • Aile Hekimliği uygulamasını tüm yurda yaygınlaştırdık. • Teşhis İlişkili Gruplar (TİG) ödeme sistemini uygulamaya başladık.

SAĞLIKTA DÖNÜŞÜM DEVAM EDİYOR.. .

366 .

Sağlık Bakanlığının bilgi. katılımcılığın sağlanması ve hizmetten faydalananlara en yakın yerde hesap verilebilir ve kolay erişilebilir bir yönetim mekanizması oluşturulması maksadıyla Kamu Hastane Birlikleri şeklinde bir yapılanmaya gidilmektedir. kolay erişilebilir şekilde sunulmasını sağlamak üzere kamu hastane birlikleri kurulması ve çalıştırılması ile ilgili esasları belirlenmiştir. Altı aydan az. Kamu Hastane Birlikleri Kanunu Hizmetin yerinden yönetilmesi. •• tarafından belirlenen bir üye.1. genel sekreterlik ve hastane yöneticiliklerinden oluşmaktadır. Birlikler kamu tüzel kişiliğini haiz ve Sağlık Bakanlığının ilgili kuruluşu statüsünde faaliyet göstereceklerdir. bununla beraber eğitimi ve mesleği itibarıyla katkı sağlayabilecek yerel temsilcilerinin yanısıra. organizasyonu. kaliteli. Bakanlar Kurulunun belirleyeceği illerde. Bu şartları taşıyanlar arasından Bakanlığın teklifi ve Bakanlar Kurulu kararı ile Birlik kurulabilecektir. (D) ve (E) olmak üzere beş sınıfa ayrılacak. halkın ihtiyaç ve beklentilerine uygun. Birliğe dönüştürülecek hizmet alanında (E) sınıfı hastane bulunmaması kaydıyla ağırlıklı ortalaması (C) ve üzeri olan hastaneler grubu birliğe dönüştürülebilecektir. sağlık sektöründen bir üye ve il sağlık müdürü veya yardımcıları arasından bir üye olmak üzere toplam üç üye. 367 . (B). bir yıldan fazla olmayan sürelerle değerlendirme yenilenecek ve bu puanlara göre hastaneler (A). ikinci ve üçüncü basamak sağlık hizmetlerinin katılımcı. Birlikler il ölçeğinde kurulabileceği gibi. bürokrasinin ve kırtasiyeciliğin azaltılması. Önümüzdeki Dönemde Yapacağımız Mevzuat Düzenlemeleri A. kaynakların etkin ve verimli kullanılması suretiyle. Bu Kapsamda Bakanlığımızca hazırlanan ve TBMM Plan ve Bütçe Komisyonunda kabul edilerek Genel Kurula sevkedilen Kamu Hastane Birlikleri Kanunu Tasarısı ile. Sağlık Bakanlığına bağlı ikinci ve üçüncü basamak sağlık kurumları (Ağız ve Diş Sağlığı Merkezleri de dahil il bünyesindeki tüm hastaneler) hasta ve çalışan memnuniyeti. büyük illerde birden çok birlik kurulması da mümkün kılınmaktadır. yüksek lisans veya İl doktora öğrenimi yapmış bir üye ile yeminli mali müşavir veya serbest muhasebeci mali müşavir veya finans ve bankacılık sektöründen bir üye olmak üzere toplam iki üye. Yönetim kurulu birliğin en üst karar organıdır ve •• genel meclisi tarafından belirlenen hukuk alanında lisans. kalite ve verimlilik gibi konularda Bakanlıkça değerlendirmeye tabi tutulacak ve puanlar verilecek. Birliklerin organları yönetim kurulu. hakkaniyete. hizmet altyapısı. Yönetim kurulu birliğin karar organı olup oluşumunda mahalli talep ve beklentileri yansıtacak. (C). politika ve tecrübelerini yansıtacak temsilcilerine de yer verilmiştir. Vali •• Bakanlıkça belirlenen tıp öğrenimi görmüş bir üye.

hedef ve politika belirleme. işinde ve mesleğinde uzman olanlara verilmektedir. Bunların çalıştıkları birim ile haklarının korunması güvence altına alınmıştır.•• Ticaret ve sanayi odası veya bunların ayrı kurulmuş olması halinde ticaret odası tarafından belirlenen yatırım ve işletme konusunda deneyimli bir üye olmak üzere. tıbbi hizmetler. Birliklerin idarî ve teknik denetimini yapacaktır. Ekip çalışması öngörülmektedir. İcra işi genel sekreter ve hastanedeki diğer yöneticiler tarafından gerçekleştirilecektir. Diğer taraftan Yönetim Kurulu. Bakanlık. yetersizliği gibi durumlarda geçici yönetim kurulu oluşturabilecektir. Hastane hizmetleri. Sağlık Bakanlığı personelinin almakta olduğu ek ödemeden aynı şekilde birliğe aktarılan personel de yararlanacaktır. planlama yapma gibi büyük ölçekli görevleri devam etmektedir. her yöneticinin görev tanımları yapılacak. mali ve hukuki konularda iş yükü önemli ölçüde hafifleyecek ve tıbbi hizmetler üzerinde yoğunlaşmaları sağlanacaktır. Yönetim kurulunun başarısızlığı. birbirlerinden ve Bakanlık kurumlarından hizmet alabilme. Bakanlıkça belirlenen hedef. Ülke düzeyinde sağlık personelinin dengeli dağılımını sağlamak amacıyla birliklerin kadro ve sözleşmeli sağlık personeli pozisyonlarına yapılacak atama ve nakillerle ilgili planlama yapma ve yerleştirme yetkisi Bakanlığa aittir. hukuki. birlikler arası ilişkileri düzenleme. Başarısız olanlar maiyetindeki ekibiyle birlikte görevden alınabilecektir. Bakanlığın ülke genelinde birlik hizmetlerini izleme-değerlendirme. sağlık alanında mevzuat hazırlama. Hastane yönetimi profesyonel yöneticilere bırakılmaktadır. mevcuttan bir adım daha ileriye gidilerek sağlık çalışanlarının yanında yönetici ücretleri de performansa dayalı hale getirilecektir. idari hizmetler ve mali hizmetler olarak ayrılmakta. toplu alım yapma. Hali hazırda hastanelerin başhekimin sorumluluğunda yürütülen idari. en az lisans mezunu ve mesleklerinde beş yıl tecrübesi bulunan 7 kişiden oluşacaktır. Birliğe dönüştürülen hastanelerde çalışan diğer personel mevcut statüleri ile görev yapmaya devam edeceklerdir. mal ve demirbaş devri gibi esnek hareket edebilme imkanı sağlanmıştır. borç verme. strateji. performans kriterleri belirlenecektir. Başarıyı ödüllendiren performansa dayalı ücret ödemesinde. bunların yürütülmesi. 368 . Yöneticiler bakımından performans kriterleri getirilerek hesap verilebilirlik sağlanmakta ve somut başarı değerlendirilmesi yapılabilmektedir. Bu sistemde yönetim başarı hedefi üzerine oluşturulacak. stratejik plan ve mevzuata göre Birliğin yönetimi ile ilgili genel nitelikli kararlar alacaktır. Birliğin gelirleri ve giderleri belirlenmiş. mali ve teknik tüm iş ve işlemleri yönetim kurulu kararları doğrultusunda genel sekreterlikçe yürütülecek ve böylece hastanelerin idari. politika. Yöneticilik belli bir süreye bağlanmakta ve yöneticiler sözleşmeli çalıştırılmaktadır.

AB normları ile uyumlu bir kanun yapmayı planlıyoruz. •• Hizmet sunumuna daha fazla odaklanma. •• Katılımcılığı artırması. C. •• Bürokrasinin azalması ile sorunların daha hızlı ve etkin bir şekilde çözülmesi. •• Yerinden hizmet sunumu yoluyla etkin. •• Başarıya-performansa odaklı bir sistem olması sebebiyle olumsuz günlük siyasi müdahalelerin ortadan kaldırılması. •• Denetim anlayışının personel odaklı değil. Temel Sağlık Kanunu: Halen yürürlükte olan sağlıkla ilgili kanunlar (bilimsel ve teknolojik gelişmelere bağlı olarak) günümüz ihtiyacına tam cevap verememektedir. verimli ve hızlı sağlık hizmeti sunumu. sistem ve hizmet odaklı hale gelmesi. Bu kanun ile aşağıdaki faydaların elde edilmesini beklenmektedir: •• Bakanlığın stratejik planlama ve politika geliştirme kapasitesi ve kabiliyetinin artırılması. Diğer taraftan sağlıkla ilgili mevcut kanunlar parçalı bir yapıda olup bilimsel ve çağdaş hukuki metodoloji ve algoritmadan uzaktır. Teşkilat Kanunu İkinci ve üçüncü basamak sağlık hizmetlerinin sunulmasını sağlamak üzere kurulan kamu hastane birlikleri dışında kalan sağlık hizmetlerinin organizasyonunu sağlamaya yönelik olarak da Sağlık Bakanlığı yeniden yapılandırılmaktadır. •• Kurumsal uzmanlaşmayı teşvik etmesi. •• Kamu ve özel sağlık hizmetlerinin daha etkin planlanması. 369 .B. •• İnsan ve mali kaynakların mevcut yapıya göre daha etkin kullanımı. Önümüzdeki dönemde sağlık sektörünün tün paydaşlarının ihtiyacına cevap verecek. düzenlenmesi ve denetlenmesi. •• Sağlık yöneticiliğinde profesyonelliğe geçilmesi suretiyle sağlık personelinin kendi işine odaklanması.

1980 yılında ülkemizde 6 çeşit rutin aşılama yapılıyordu. yani hayatları boyunca sağlıklarını adım adım takip edeceğiz. • 2015 yılına kadar koruyucu ağız diş sağlığı hizmetlerini stratejik eylem planı çerçevesinde devam ettirecek ve aile diş hekimliğine geçiş sürecini başlatmış olacağız. • Çocuk aşılamada %97 rakamını yakaladık. OECD ülkelerinin 30 yılda geldiği yere 8 yılda ulaştık. insanımızı birbirinden ayırmadan ülkemizin birinci sınıf vatandaşı olarak görmeye devam edeceğiz. • 2003 yılında hamileliğe bağlı oluşan anne ölüm oranı yüzbinde 61 iken bu oranı hiç görülmemiş bir hızla düşürdük. 2023’te yüz binde 6’nın altına indireceğiz. 2015 yılında ortalama 3. Sağlıkta 2023 Vizyonu • Fert ve toplum sağlığının en üst düzeyde korunduğu. • Maddî durumu ne olursa olsun.2. 2023’te binde 5’in altına indireceğiz. Bu oranı da hiç görülmemiş bir hızla düşürdük. • Toplum temelli sağlık hizmetlerini geliştirmeye devam edeceğiz. 2015 yılına kadar en az iki yeni aşıyı daha ilave ederek bu rakamı 13’e çıkaracağız. Bugün binde 10. • Aile hekimliği uygulamasını tüm Türkiye’de 2010 yılında uygulamaya başladık. OECD ülkelerinin 23 yılda geldiği yere 8 yılda ulaştık. 370 . 2019’da binde 6.600 nüfusa bir aile hekimi istihdam ediyoruz.1olan bebek ölüm oranını 2015’te binde 7. • 2003 yılında bir yaşına gelmeden kaybettiğimiz bebeklerin oranı binde 29 idi.4 olan hamileliğe bağlı anne ölüm oranını 2015’te yüz binde 10’un. doğum. • İnsan sağlığına yönelik çevresel tehditleri asgariye indirerek halkımızın daha huzurlu yaşayacağı kentler ve köyler oluşturacağız. Bugün yüzbinde 16. gençlik ve yaşlılık dönemlerinde. Bu oran üst gelir grubu ülkelerinin bile üzerindedir. sağlık sorunlarına en hızlı ve en etkili çözüm sunulan bir Türkiye hedefliyoruz. Vatandaşlarımızın hamilelik. 2019’da 8’in.550 nüfusa bir aile hekimi planlıyoruz. Bugün 11 çeşit aşılama yapıyoruz. Aşılamadaki son yenilik ve teknolojileri çocuklarımıza ulaştırmaya devam edeceğiz. Bölge temelli sağlık hizmetleri organizasyonunu sürdürerek bölgeleri kendi içerisinde yeterli sağlık alanları haline getireceğiz.200. Halen 3. ergenlik. 2023 yılında tamamı uzman aile hekimlerinden oluşan ve ortalama 2 bin nüfusa bir aile hekiminin düştüğü yapıyı gerçekleştireceğiz. Yakaladığımız bu oranı sürdüreceğiz. 2019’da 2. Göreve geldiğimiz 2002 yılı sonunda bu sayı ancak 7 olmuştu. çocukluk.

• Vatandaşlarımızın kendi sağlıklarıyla ilgili farkındalıklarını artırarak hayata yıllar. meyve-sebze tüketimi ve fiziksel aktiviteyi teşvik edeceğiz. Ülkemizde AIDS dâhil cinsel yolla geçen bulaşıcı hastalıkların görülme sıklığı Avrupa ortalamalarının çok altındadır. şarbon gibi diğer bulaşıcı hastalıkların görülme sıklığını ise 2015 yılına kadar Avrupa ortalamalarına düşüreceğiz. Bu hastalıkların görülme sıklığını düşürmeye devam edeceğiz. Beden ve ruh sağlığı yüksek seviyede gelişmiş bir toplum yapısını geliştireceğiz. Biz bunu 2015’te %23’ün. Bunun yanı sıra 3 yaş üstü ambulansları sistemden çıkararak 2. • Bulaşıcı hastalıkların sağlığımız. sosyal ve ekonomik durumumuz üzerindeki zararlarını en aza indireceğiz ve dünyanın en gelişmiş ülkelerinin seviyesine indireceğiz. brusella. Bu husustaki bölgesel yapılanmayı sağlamlaştıracağız. afetler ve krizlerin sağlığımız üzerindeki etkilerini en aza indirecek tıbbi ekipman. 2019’da %25’in. 2023’te % 15’in altına yani yarıya indireceğiz. Sağlığın Teşviki ve Geliştirilmesi Programı” ile tütün ve alkol kullanımı.• Mevcut haliyle acil sağlık hizmetlerine cevap verebilecek kapasiteye ulaşmış olan 2. alkol. • Afetler için oluşturduğumuz 4. 2023’te %20’nin altına indireceğiz. 371 . diyabet ve astım gibi bulaşıcı olmayan hastalıklara bağlı sağlığın bozulması ve erken ölümleri önlemek amacıyla geliştirdiğimiz ülke programlarını kararlılıkla uygulamaya devam edeceğiz.750 ambulanslık genç bir filoya sahip olacağız. • Tütün. yüksek kan basıncı ve yüksek kolesterol ile kararlılıkla mücadele etmeye devam edeceğiz. uyuşturucu ve diğer madde kullanımlarını azaltmak için bunlara sebep olan risk faktörleri ile mücadeleye devam edeceğiz. kalp hastalıkları. • Acil durumlar. Halen 15 yaş üstündeki her 100 insanımızdan 27’si sigara içiyor. aşırı kilo. • Kanser.500 kişilik Avrupa’nın en büyük Ulusal Medikal Kurtarma Ekibini 2015 yılı sonunda 6. donanım ve teknolojimizi geliştirmeye devam edeceğiz. yıllara hayat katacağız. Şu anda %32 olan obezite (şişmanlık) oranını 2015 yılında % 30’un. Hepatit A. Obeziteyle mücadeleyi küçük yaşlarda ve okul çapında başlatacağız. • Sağlıkta Dönüşüm Programı uygulamaları ile kızamığı ve sıtmayı elimine ettik. tifoda rakam sıfıra yaklaştı. 2019’da %19’un.500 araçlık 112 filomuza 2015 yılına kadar 800 adet tam donanımlı 112 ambulans daha ilave edeceğiz.000 kişilik bir yapıya ulaştıracağız. Dengeli beslenme.

2015 yılına kadar sağlık kuruluşlarımızdaki tüm hasta odalarını en fazla iki yataklı. • Bulaşıcı olmayan sürekli tıbbi problemleri. sakatlık ve erken ölümleri önlemede dünyanın en gelişmiş ülkelerinin seviyesine ulaşacağız. Tarama ve Eğitim Merkezi (KETEM) sayısını 250’ye çıkarmayı hedefliyoruz. Böylece insanımıza yakışır çağdaş ve kaliteli sağlık hizmeti vermeye devam edeceğiz. 2010 yılında uygulamaya başladığımız evde sağlık bakımı hizmeti ile 10 bin hastaya ulaştık. 2011 yılında 70 bin kişiye ulaşmayı planlıyoruz. banyolu ve tuvaletli hale getireceğiz. Gereken hallerde yaşlılarımıza kendi evlerinde hizmet veriyor olacağız. Yeni dönemde “Kanser Enstitüsü”nü de kuracağız.• Tamamı dönemimizde kurulan 123 adet Kanser Erken Teşhis. Yaşlılarımıza bakım hizmetlerini dünya standartlarının üzerine çıkaracağız. Yaşlılarımız daha aktif ve sağlıklı olacak. Yani 2012 yılı sonuna kadar ülkemizde vatandaşımızın “kan arama” problemi kalmayacak. özellikle özürlülerin ihtiyaç duydukları sağlık hizmetine daha kolay ulaşmasını sağlayacağız. • 2002 yılında hastanelerimizdeki nitelikli yatak oranı %6 iken bugün %30’dur. • İlaç ve tıbbi malzeme yönetimini geliştirmek için “İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu”nu kuracağız. • Akılcı ilaç kullanımı politikası çerçevesinde sağlık hizmetlerinin nitelikli ve ekonomik olarak sunulmasına yönelik çalışmalarımıza devam edeceğiz. 2015 yılında bu oranı %70’e çıkarmayı hedefliyoruz. sosyal ya da ekonomik şartları nedeniyle özel ihtiyacı olan kişilerin. Bakıma muhtaç bu hastaların hastane dışında yapılması mümkün olan tıbbi bakım ve rehabilitasyonlarının. Hedefimiz 2015 yılında ülkemizde evde bakım hizmeti ihtiyacı duyanların tamamına (150 bin kişi) bu hizmeti ulaştırmaktır. şiddet ve yaralanmalardan dolayı ortaya çıkan hastalık. • Sağlık. ruhsal bozuklukları. Kanser taramalarında hedef kitlenin %20’sine ulaştık. Kapsamlı tanı ve tedavi imkânı sunan onkoloji merkezi sayısını 18’den 50’ye çıkaracağız. • Kızılay’la birlikte geliştirdiğimiz uygulamaları yaygınlaştırarak kan ve kan ürünleri teminini yüzde 60’tan yüzde 100’e çıkaracağız. • Yaşlı insanlarımıza çok kaliteli bir sağlıklı hayat imkanı sunacağız. 372 . kişinin kendi evi ve aile ortamında yapılmasını ve hastanede kalış sürelerinin kısaltılmasını hedefliyoruz.

• 2015 yılına kadar çağdaş normlarda uluslar arası standartlara uygun “Ulusal Referans Laboratuarı” kuracağız. TÜRKAK ile işbirliği içinde sağlık kurumlarının akreditasyonuna ilişkin bir sistem geliştireceğiz. • Sağlıkta insan gücü eksiğini kapatmak amacıyla tıp fakültesi kontenjanını 4. • Aşıyla başlattığımız offset uygulamalarını yaygınlaştıracağız. Afrika. LEED sertifikalı. • Yapısını geliştirdiğimiz Hıfzıssıhha Mektebi’ni “Türkiye Sağlık Enstitüsü”ne dönüştürecek adımları atarak. KÖO çerçevesinde. yeşil hastane projelerini hayata geçirerek. planlama ve denetleme rolünü daha da güçlendireceğiz.M. hemşirelik kontenjanını ise 20 bine çıkarmak için YÖK ile yaptığımız işbirliğini sürdüreceğiz. bölgesel gelişimi sağlık alanında tamamlamak. • Sağlık turizminde Avrupa.500’e çıkardık. düzenleme. 22 ilimizdeki toplam 30 kampüste 38 bin yeni yatak oluşturacağız. Ortadoğu.• Kamu-Özel Ortaklığı (KÖO) modeli ile sağlık tesisleri. Tedavi çeşitliliğini ülke geneline yaymak. yüksek teknoloji merkezleri. maliyet-etkin sağlık hizmeti sunumu için başlattığımız sağlık kampüslerini ülkemizin dört bir tarafında geliştireceğiz. hizmet kalitesini arttırmak. sağlık sistemleri yönetimi başta olmak üzere ARGE faaliyetlerini güçlendireceğiz.B. süratli ve kaliteli sağlık hizmeti sunulmasını temin için hazırladığımız ve T. özerk hastane birlikleri oluşturacağız. çevre dostu kurma yönünde adımlar atıyoruz. sosyal yaşam alanları. verimli. Bu sayıyı 10 bine. • Vatandaşımıza daha etkili. sağlık bilimleri üniversitesi ve büyük rekreasyon alanlarının bir arada bulunduğu dev kampüsler oluşturuyoruz. • Hazırlıklarını tamamladığımız “Teşkilat Kanunu” ile Sağlık Bakanlığı’nı yeniden yapılandırarak.M. AR-GE birimleri.500’den 7. 373 .’ye sunulan “Kamu Hastane Birlikleri Kanunu” ile ülkemiz şartlarına uygun. Orta Asya ve Rusya bölgesinin merkezi olacağız.

Böylece vatandaşımızın hak ettiği kalitede sağlık hizmetini sürdürülebilir kılacağız. • Önümüzdeki dönemde e-sağlık uygulamaları kapsamında: o Sağlık Bakanlığı. Toplamda 650 bin olan sağlık sektöründe çalışan sayısını da 2015’te 715 bine. Sosyal Güvenlik Kurumu ve özel sağlık kuruluşlarının elektronik ortamda koordinasyonunu geliştirmeye devam edeceğiz. 2023’te yaklaşık 2 katına çıkararak 1 milyon 100 bine ulaştıracağız. 2023’te 200 bine yani yaklaşık 2 katına çıkaracağız. o Tüm sağlık kurumlarımız Merkezi Hastane Randevu Sistemi (MHRS) ile sağlık hizmeti verir hale gelecek.Hekim sayısı arttıkça özel sektörde daha çok hekim istihdamına imkân verilecek. Şu anda163 bin olan ebe hemşire sayısını 2015’te 238 bine. tedavi. Yüksek sağlık teknolojisini Türkiye’ye cezbedecek teşvik ve satın alma uygulamalarını yaygınlaştıracağız.5 katına yani 400 bine çıkaracağız. 2023’te 2. o Kuracağımız elektronik hasta kayıt sistemi ile hastanelerimizde kâğıtsız hasta takip dönemini başlatacağız. 2019’da 853 bine. • Hastaların muayene süresi ortalama 20 dakika olacak. üniversite. Bugün 120 bin olan doktor sayısını 2015’te 130 bine. o Hastaneler arasında bilgi ve iletişim teknolojilerinin kullanımı ile bize uzaktan tanı. 2019’da 310 bine. o İnternet üzerinden tıbbi danışmanlık (e-aile hekimliği) hizmeti vereceğiz. o Güvenlik ve mahremiyete riayet edilir şekilde kişisel sağlık kayıtlarının tutulduğu e-sağlık kartı sistemine geçeceğiz. 2019’da 155 bine. takip ve değerlendirme imkânları sunan “Tele-Tıp” ile tüm Türkiye’de radyolojik görüntü paylaşımına geçeceğiz. 374 . o Avrupa Birliği ülkeleri ile sağlık verilerini ortak paylaşıma açacağız. • Vatandaşımız geliştirilen en yeni tıbbi teknolojileri en ucuza kullanmaya devam edecek.

en çağdaş. • Türkiye artık dünya çapında özgün bir model olan “Sağlıkta Dönüşüm”ü daha da geliştirerek küresel sağlık gündemini oluşturmada liderler arasında yer alacak.5 in. hücre mühendisliği. Çünkü son 8 yıldır sağlık reformları ile kamusal alanda elde edilen verimlilik artarak devam edecek. Hiçbir vatandaşımızın parasal sebeplerle sağlık hizmetinden mahrum kalmadığı bir sağlık sistemini sürdürebilir kılacağız. Dünya ile sağlık alanındaki işbirliğimizi geliştirerek artıracağız. • Sonuç olarak. Yani benzer kalitede hizmet sunan ülkelere kıyasla. Bu kapsamda sağlık nanoteknolojisi. • Bugün için finansal sürdürülebilirliğini sağladığımız sağlık sistemimizin yapısını kuvvetlendirerek yola devam edeceğiz. 375 . 2 bin dolar olacak. • Vatandaşımız sağlık ile ilgili her türlü hizmetleri alabilecek. 2019’da %7. En kaliteli. sinir mühendisliği. insana hizmeti amaç edinerek küresel değişime öncülük eden bir Türkiye’yi hedefliyoruz. en hızlı ve en yaygın hizmetlerin geliştirilmesi ile kişi başına yapılan sağlık harcaması 2015’te bin dolar. daha az harcama ile daha kaliteli bir hizmet vereceğiz. • Gayri Safi Yurtiçi Hasıla içinde sağlığa ayrılan payı 2015’te %7 nin. doku ve organ mühendisliği gibi uygulamalardan vatandaşlarımızın yararlanmasını sağlayacağız. Fakat bu artış vatandaşımıza yük getirmeyecek. 2023’te 3 katına çıkacak. küresel değişime ayak uyduran değil.• Bilimin sağlıkla ilgili güncel gelişmelerini yakından takip ederek vatandaşlarımızın istifadesine sunacağız. 2019’da binbeşyüz. 2023’te %8’in üzerine çıkaracağız.

.

TÜRKİYE SAĞLIKTA DÖNÜŞÜM PROGRAMI KAYNAKLAR .

378 .

Ankara Demirel H. Çocuklarda demir eksikliği anemisinin epidemiyolojisi. 2001 ÖSYM Yıllıkları Özkan B ve ark. Anne sütü. Smith B. Ankara. 1961. Prevalance of vitamin deficiency rickets in the eastern part of Turkey. Behavioral and developmental effecs of preventing iron-deficiency anemia in healthy full-term infants. 1946-1960 Arası Sağlık Politikaları ve Sağlıkta Planlama. Pediatrics. Sağlık Bakanlığı Yayınları. inek sütü. Aile Hekimliği Türkiye Modeli. 1961. 2003 OECD Health Data. 1998 Evliyaoğlu N. 2008 Özsarı S. 2001 Improving Health Systems: The Contribution of Family Medicine.H. Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Dergisi. Sağlık Bakanlığı. 2002 Lozoff B. 2000 Herkese Sağlık. 2007 Gökçay G. Yüzyılda Herkese Sağlık. Ankara. Ankara Üniversitesi Basımevi. 2008. Eur J Pediatr. Sağlık Bakanlığı – Hacettepe Üniversitesi. İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi. 2008 Dünya Sağlık Örgütü. Türkiye Klinikleri Pediatri Dergisi 1996-5 Fişek N. 1982 224 Sayılı Sağlık Hizmetlerinin Sosyalleştirilmesi Hakkında Kanun Gerekçe Metni. 2004 Aydın S.Türkiye Cumhuriyeti Anayasası. 224 Sayılı Sağlık Hizmetlerinin Sosyalleştirilmesi Hakkında Kanun Metni. İstanbul’da yaşayan çocuk ve adolesanlarda anemi prevalansının araştırılması (Tez). Sağlık Bakanlığı. WONCA. Hayata Yüksekten Bakabilmek. formül mama ile beslenenlerde demir durumu. Andraca I. Medipolitan Eğitim ve Sağlık Vakfı Yayınları İstanbul. 1997 Demir eksikliği araştırması. Ankara. Castillo M. WHO: Copenhagen: WHO Publications. Kılıç A. 21. Medipolitan Eğitim ve Sağlık Vakfı Yayınları İstanbul. Hacettepe Üniversitesi Yayını. Altıntaş D. OECD Publications. Halk Sağlığına Giriş. Türkiye’nin Hedef ve Stratejileri-Sağlık 21. 2000 379 . Atıcı A. Cumhuriyet Dönemi Sağlık Politikaları ve Sağlıkta Yeniden Yapılanma. 2008 Çetin E. 1985 Genel Sağlık Sigortası ve Sağlık Bakanlığının Değişen Rolü. Türkiye Sorunlarına Çözüm Konferansı-II “Cumhuriyet’in Kazanımları” 26-28 Ekim 1998 Ankara.

Ankara. 2004 Sağlık Bakanlığı Stratejik Plan 2010-2014. Özmert E. DPT. 1997 Sosyal Sigortalar Kurumu 1997 yılı İstatistik Yıllığı. Sağlık Bakanlığı. 2010 Türkiye Sağlıkta Dönüşüm Programı ve Temel Sağlık Hizmetleri. Ankara. Sağlık Bakanlığı. Sağlık Bakanlığı. Getting Health Reform Right. Ankara. Ankara. Ankara. YÖK. Haziran 2010. 2008 Türkiye›de Sağlık Eğitimi ve Sağlık İnsangücü Durum Raporu. Hsiao W. Açıkgöz D. 2006 Ulusal Sağlık Hesapları. 2008 Sağlık 2003. Sağlık Bakanlığı. Ankara. 1998 Sosyal Sigortalar Kurumu 1996 yılı İstatistik Yıllığı. Pediart Int. 2004 Sağlık 2004. Ankara. Sağlık Bakanlığı. Kasım 2002-2008. Sağlık Bakanlığı. 2005 Sağlık 2005. 1998 Türkiye’de Anne ve Çocukların Durum Analizi1996. 1997 Yataklı Tedavi Kurumları İstatistik Yıllığı 1997. Ankara. Ankara. 2006 Sağlık 2006. 1996 380 . Sağlık Bakanlığı. Sosyal Sigortalar Kurumu Genel Müdürlüğü. Sağlık Bakanlığı. 2003 Sağlıkta e-Dönüşüm. Ankara. Sağlık Bakanlığı. Ankara. Sağlık Bakanlığı.J. Sağlık Bakanlığı Faaliyet Raporu. Ankara. Yurdakök K. Sağlık Bakanlığı. Ankara 2005 Türkiye Cumhuriyeti Dokuzuncu Kalkınma Planı 2007-2013. Sağlık Bakanlığı Faaliyet Raporu. Sağlık İstatistikleri Yıllığı 2008. Short-term developmental outcome of iron prophylaxis in infants. 1997 Sağlık İstatistikleri 1997. Ağustos 2008. 2003 Yalçın SS. 2010 Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı. Ankara. Ankara. 2010 Yataklı Tedavi Kurumları İstatistik Yıllığı 1996. Sağlık Bakanlığı.Roberts M. Sosyal Sigortalar Kurumu Genel Müdürlüğü. Sağlık Bakanlığı. Sağlık Bakanlığı. Ankara. Sağlık Bakanlığı. Ankara. Ankara. Sağlık Bakanlığı Faaliyet Raporu. 2008 İlerleme Raporu. 2007 Sağlıkta Dönüşüm Programı. Ankara. UNICEF-Sağlık Bakanlığı. Ankara 2007 Sağlıkta Performans Yönetimi ve Performansa Göre Ödeme Sistemi. Türkiye Sağlıkta Dönüşüm Programı. 1998 Sağlık İstatistikleri 1996. Sağlık Bakanlığı Faaliyet Raporu.

tr/hukumetler/58hukumet 59. Hükümet Programı http://www.byegm.tr/hukumetler/60hukumet Acil Eylem Planı.tr/sirasayi/ donem23/yil01/ss493. 2010 The European Health Report 2009.asp Dünya Sağlık Örgütü web sayfası www.byegm.gov.pdf 381 . Lessons from OECD Countries. 3. Kamu Hastane Birlikleri Kanunu Tasarısı.akparti. www.gov. www.gov. http://www. 2010 Türkiye’de Verem Savaşı 2010 Raporu. 7.gov.org.byegm. Health and Health Systems. Hükümet Programı http://www.tr/acileylem. Ankara. 6. http://www. 4. Hükümet Programı.tbmm.gov.gov. WHO.who.OECD Sağlık Sistemi İncelemeleri TÜRKİYE.saglik. 5.tr/sirasayi/ donem22/yil01/ss349m 8. Sağlık Bakanlığı.tr 58. 2. http://www.tbmm.int Kamu Yönetimi Temel Kanunu Tasarısı. OECD. 2010 İnternet Kaynakları 1. 2008 Making Reform Happen. OECD-Dünya Bankası.tr/hukumetler/59hukumet 60.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful