T.C.

SELÇUK ÜNİVERSİTESİ EDEBİYAT FAKÜLTESİ TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI BÖLÜMÜ

TÜRK DÜNYASI EDEBİYATLARI DERSİ ÖDEVİ

KAZAK EDEBİYATI

Dersin Sorumlu Öğretim Üyesi Yrd. Doç. Dr. Sinan GÖNEN

Hazırlayanlar 092625013 Nurdan ŞANVER 092625041 Enes FINDIK 092625043 Mahmut GEZİCİ 092625050 Tuğba Nur KURT 092625055 Esma AFŞAR

KONYA / 2012

Anız-ertegiler (efsane-masallar). Jirenşe Şeşen ve Edige destanlarından alınmış bölümler eklenir. Kazak Türklerinin folklor zenginliği. bilmeceler. Kesikbaş. şeşendik sözler (kıssalar). Kırk Vezir. 16. yüzyıldan başlatmak gerekir. ninniler. 20. Kırgız Türkçesinin âbidevî eseri Manas Destanı ilk defa bir Kazak aydını olan Çokan Velihanov tarafından yazıya geçirilmiştir. Melioranskiy’in. Ahmediye ve Muhammediye halk kültürü zenginliklerindendir. destanlar. bu dönemde Altınordu ve Timur Devletleri’nin dağılışı sırasında bu adla anılarak toparlanmış bir Türk boyudur. Kozı Körpeş ve Munlık Zarlık hikayeleri. Battal Gazi. Bozoğlan. ölenler (türküler). Bu destanların bazı el yazmalarının nazım bölümleri de Kazak Türkçesi ile yazılmıştır. SÖZLÜ EDEBİYAT Kazaklar. Destanlar ve Hikayeler Kazaklarda. Kahramanlık ve aşk destanları çoktur. Klasik İslâm medeniyeti mahsûlü Yusuf ile Züleyha. Başkurt ve Nogay Türklerinde olduğunda gibi Kazak Türklerinde de Cengiznâmelere. Tahir ile Zühre ile mahallî kültürden kaynağını alan Ayman Şolpan. İsa oğlu Emet. Ayrıca Tatar Türkleri vasıtasıyla Türkiye Türklerinden Kazak Türklerine geçen Kelbala (Keloğlan). Goroğlu adıyla Kazak Türklerince de bilinir. Halk edebiyatı ürünleri bir hayli zengindir. Leyla ile Mecnun. Şakir Şekret. sözlü kültür gelişmiştir. yüzyıllardan günümüze dek Kazak destanlarının nesir bölümlerinde Çağatay Türkçesi. yaşantılarının doğasına uygun olarak destan edebiyatı çok gelişmiştir. Bu oluşum öncesindeki edebiyat “Ortak Edebiyat Dönemi” içinde sayıldığından Kazak Türkleri edebiyatını 15. 15. Kazak folkloru ve sözlü kültür zenginliklerinin diğer Türk toplulukları ile ortak olmasına dayanmaktadır. nazım bölümlerinde ise Kazak Türkçesi kullanılmıştır. Kazaklar. Kazak Türkçesi ve Kazak edebiyatı da bu oluşumlar sırasında biçimlenmeye başlamıştır. yüzyılın ikinci yarısından sonra kurulmuştur. aytıslar (atışmalar) gibi sözlü kültür ürünleri yaygındır. Bundan ötürü onlarda yazılı kültürden çok. sözlü edebiyatın önemli eserleridir. makal-meteller (atasözleri). Türk Dünyası’nın ortak destanı Köroğlu. menkıbeler. Bu sözlü edebiyat zenginliklerinden bazıları yazıya geçirilerek Çağdaş Kazak Edebiyatı’na da kaynaklık etmiştir. Berezi’nin ve İlminskiy’in yayınladığı destan metinlerinin de aynı şekilde nesir bölümleri . Kazak sözlü edebiyat dilinin diğer Türk şiveleri ile yakın olması. diğer Türk boylarına göre dil bakımından en fazla yakın oldukları Nogay ve Karakalpak Türklerinin folkloru ile benzerlik göstermektedir.KAZAK EDEBİYATI Kazak Hanlığı. ve 17. yüzyılın başlarına kadar göçebe olarak yaşamıştır. tören şenlik şiirleri.

Bu dil anlayışına uygun bir şekilde Hoca Ahmet Yesevî’nin bazı hikmetleri Kazak Türkçesi ile yazıya geçirilmiştir. Ben vezirin oğluyum. mektuplar. 18. Yiğitlik Destanları     Kobılandı Batır Destanı Alpamış Batır Destanı Kambar Batır Destanı Dotan Batır Destanı Köroğlu Anlatmaları     Ravşan Bey Mezarda Doğan Köroğlu Köroğlu’nun Rayvan Arap’la Savaşı Köroğlu’nun Kızılbaş Şağdat Han ile Savaşı Aşk Destanları  Kız Cibek  Bayan Suluv (Kozı Köpreş)  Tahir – Zühre Kazaklarda Atışma (Aytıs) Geleneği Kazak halkının zengin sözlü edebiyatının en önemli temelini oluşturan. çok eskiden doğmuş ve kalıplaşmış bir türdür. yüzyılda yazılmış resmî belgeler. Elini benden çek. Zühre söyledi: Sırrımda sırdaşımsın. . Jambıl Jabayer ise Kazak Türklerinin aytıs geleneğinin en önemli ismidir. Tahir. Ben senin kardeşinim Tahir söyledi: Sırrımda sırdaşımsın. – 19. arşiv belgeleri ise Çağatay Türkçesi ile kaleme alınmıştır. Sen nerden kardeşimsin. Kazak Türklerinin konargöçer yaşam tarzını sürdürdüğü zamana ve o dönemin tarihi olaylarına ışık tutan değerli bir kaynak hükmündedir.Çağatay Türkçesiyle. Ancak bu metinlerde yer yer Kazak şivesi özellikleri de görülür. nazım bölümleri Kazak Türkçesiyledir. Yolumda yoldaşımsın. Yolumda yoldaşımsın.

yani bilmemiş gibi görünen ve “ak konil” yani temiz kalpli. Aktobe. yüzyılın başlarına kadar sözlü geleneklerle beslenen Kazak edebiyatı. İşte Nasreddin Hoca’yı benzersiz kılan da budur. “Kocanasir” kelimesine “ankav” . cesareti. yani saf. edebiyat. Onu Kazak coğrafyasının Cimkent. güzel sanatlar. zalim zenginler ile yöneticilere karşı adaleti tesis etmeye çalışan bir kahramanı temsil eden bir şahsiyettir. Bu durum elbette sadece Kazaklar için geçerli değildir. Onun fıkraları o kadar benimsenmiştir ki kimse onun Anadolu’da doğup büyümüş bir şahsiyet olduğunu fark etmez bile.       Şahkerim Kudayberdi Magjan Jumabayev Beyimbet Maylin İlyas Jansügirov Sultan Mahmut Toraygırov Saken Seyfullin . Semey ve Astana gibi herhangi bir şehirde yaşamış Kazakların efsanevî kahramanlarından biri olduğunu zannederler. Kostanay. Kazaklar kendi dillerinin fonetik özelliklerine uygun olarak “Kocanasir” diye adlandırdıkları Nasreddin Hoca’yı o kadar benimsemişlerdir ki onun adı Kazak Türkçesine deyim olarak girmiştir. 1920-1960 yıllarında önde gelen isimler. iyi niyetli mânâlarının yüklendiğini görürüz. gibi kültür incelemeleri daha fazla artmıştır. O aynı zamanda bilgeliği. Kazakça sözlüklere baktığımızda.Kazak Türklerinde Nasreddin Hoca Kazak Türkleri arasında pek çok kimse Nasreddin Hoca’nın Akşehirli olduğunu bilmez. Sayamadığımız diğer Türk halkları için de geçerlidir. Aslında Kazaklarda Nasreddin Hoca sadece mizahi bir karakter değildir. hazır cevaplılığı. YAZILI EDEBİYAT 19. arkeoloji vb. her şeye inanan “angal” . tarih. Kazak yazılı edebiyatının ilk öncüleri arasında. 1991 yılında bağımsızlığın kazanılmasından sonra ise Kazaklar kendi kültür köklerinin araştırılmasına önem vermeye başlamış ve bu vesileyle Kazakistan’da dil. Almatı. bu yüzyıldan itibaren yazılı bir edebiyat haline de gelmeye başlamış ve birçok Kazak edebiyatçısı ortaya çıkmıştır.      Abay Kunanbayev Çokan Velihanoğlu Ibıray Altınsarı Mir Yakup Dulat Ahmet Baytursunulı bulunur.

modern bir eğitim taraftarı olmakla beraber. Sabit Mukanov  Tayir Jarakov  Muhtar Avezov 1960-1980 yıllarında önde gelen isimler. Kazak çocuklarına İncil okutma teşebbüslerini çok şiddetli bir şekilde tenkit etmiş ve yerleşik İslam geleneklerini rencide edici tutumları . Kazak toplumundaki yenilik ve ilericilik adına ne varsa hepsini ön plana çıkarmaya çalışmıştır. Kunanbayev. Abay’ın bilime. yüzyıldan sonra ise. Abay’ın fikirlerini dile getirdiği nesirleri ise “Halk Sözleri” adıyla bir kitapta toplanmıştır. Kazaklar için.          Kalkaman Abdulkadirov Kasım Amanjol İsa Baykazov Gapit Müsrepov Tahir Jarıkulu Kaljan Jarıkulı Ali Ospanov Aliasker Togmagambetov Abdullah Tagıbayev’dir. Ibıray ALTINSARI Kazak edebiyatında realizm akımının öncüsü olarak kabul edilmektedir. Abay KUNANBAYEV Kazak yazılı edebiyatının temelini atan Abay Kunanbayev olmuştur. Bazı şiirleri bestelenerek şarkı olmuştur. aynı zamanda Kazak dilini ustaca kullanmasıyla da halk içinde sevilmiştir. Altınsarı. takip edilmesi gereken büyük bir fikir adamıdır. 1995 senesi UNESCO tarafından Abay Yılı ilan edilerek dünya çapında Abay etkinlikleri yapılmıştır.        İlyas Esenberlin Mukagali Makatayev Tolegen Aybergenov Olcas Süleymenov Muhtar Şahanov Kadır Mirzaliyev Abiş Kekilbayev 20. çalışmaya ve manevi değerlere önem vermeye çağıran şiirleri sadece içeriği itibariyle değil. Yüz ellinci doğum yılı münasebetiyle. Şiirleri halk tarafından Kazak bozkırlarında ezbere okunmaktadır.

Kün men Tün (Gece ile Gündüz). dilci.Müslümanların Dayanağı [Tutkalı]) adlı bir ilmihal de yazmıştır. Daha sonra milliyetçi Kazaklar tarafından bu şiir yirmi bin adet basılmış ve bütün Türk toplulukları arasında büyük bir ilgiye mazhar olmuştur. din naşarlap. Baytursunulı. Magcan CUMABAYEV Yukarıda saydığımız Kazak aydınlarının arasında bulunan Magcan Cumabayev. uyan Kazak. . 1910 yılında kaleme aldığı Bahtız Cemal adlı eseri.Müsülmanşılıktın Tutkası (İslam. Rus şairi Kirolov’dan Kazak Türkçesine çevirdiği masalları Kırık Mısal ( adıyla yayımlamış. Kazak edebiyatının ilk romanı olarak kabul edilmektedir. kaldır başını! Karanlıkta geçirme ömrünü Topraklar gitti. Alıstagı Bagrıma (Uzaktaki Kardeşime). Közindi aş oyan Kazak! Köter bast Ötkizbey Karangıda beker castı Cer ketti.protesto etmiştir. önemli bir simadır. Arap harfli Kazak imlasını belirlemiş ve Kazak Türkçesinin ses bilgisi. İlk Kazak grameri ve Kazakça-Türkçe sözlüğü hazırlayan da kendisidir. Kazakların milli benliklerine dönmesi gerektiğini savunur. hal harap bop Kazagım endi catuv caramastı Gözünü aç. Bu sebeple İslam. Ahmet BAYTURSUNULI Kazak kültürü denince akla ilk gelenlerden birisi de Ahmet Baytursunulı’dır. Mir Jakup Dulatulı ile tanıştıktan sonra Kazak kültürünün yaygınlaşması için çalışmalara başladı. Kazak’ım. Kazak halk edebiyatı ve musikisinden derlemeler meydana getirmiş. şekil bilgisi ve terminolojisini meydana getirmiştir. harap oldu. Kendisi aynı zamanda eğitimci. din zayıfladı. İlk önce Kazak gazetesinde çıkan şiirin yayımı Rus makamlarınca durdurulmuştur. Büyük bir Türk milliyetçisi olan Cumabayev. O çok yönlü birisidir: Şair. bağımsızlık taraftarı ateşli bir halk ozanıdır. artık sana yatmak yaramaz. Genç neslin Kazakçayı iyi bilmeleri ve kendilerini daha çok Kazak Türkçesi ile ifade etmelerini isterdi. yabancı işgali altında yaşamak zorunda kalışlarından ve bundan duyulan ezikliklerden bahseder. Şiirlerinde Türk topluluklarının o dönemdeki dağınıklığından. Uyan Kazak adlı şiiri çok meşhurdur. Dulatulı’nın. Kazakların ve bütün Türkistan’ın milli şairidir. yazar. eğitimin çağdaş usullerle yapılmasını savunmuştur. Mir Jakup DULATULI Milliyetçi Kazak şairidir. Kendisi Kazak Türkçesine de önem verirdi.

Kazak destanları ve Türkistan Türk edebiyatı ile ilgili ilmî çalışmalar yapmıştır.org kazakyemekleri.com kazakturklerivakfi. Ot (Ateş) gibi şiirleri bulunmaktadır. çeviri ve araştırma eserleri de bulunmaktadır. Bir de onun. Bu romanda Avezov. Avezov’un bu romandan başka pek çok hikaye. eski bir geleneği yani Kazakların yedi göbek atasını bulma meselesini yeniden canlandırdı.com kazakhstan.com . Muhtar Avezov’u. Kazak tarihi yeniden ve millî bir şekilde yazılmaya başlandı. Bu oyunlar. Künşıgıs (Doğu). belgelerle ortaya çıkarmıştır. Kazakların bağımsızlığını kazanmalarından sonraki dönemlerde edebiyat kitaplarında meydana gelen değişikliklere paralel olarak tarih kitapları da mercek altına alındı. Muhtar AVEZOV Çağdaş Kazak edebiyatında Muhar Avezov’un da ayrı bir yeri vardır. KAYNAKÇA kazakkultur. Kendisi. Avezov da Abay Yolu’nu meydana getirmiştir. Kazak halkının yüzlerce yıllık kültür birikimi Abay’ı. Abay. Oral.tr egitimpdr. Kazak tiyatrolarında bugün de sergilenmektedir.com turkkazak.blogcu. Bu vesileyle Kazakların yine son dönem meşhur şairlerinden Olcas Süleymanov.org wikipedia. deneme. konusunu doğrudan Kazak halkından aldığı oyunları vardır. Çokan Velihanov hakkında dört cilt olarak tasarladığı fakat vefat ettiği için tam olarak bitiremediği romanının ilk iki cildini Akan Culdız (Akan Yıldız) adıyla bastırttı. En önemli eseri. Kazakların bir çoğunun kendisine rehber olarak kabul ettiği Abay’ın hayatını ve fikir yapısını çok ince ayrıntılara inerek. dört ciltlik Abay Yolu adlı devasa romanıdır. Muhtar Şahanov adlı diğer bir Kazak şairi de günümüzde dünya çapında bir şair olarak kabul edilmektedir. Kazakların son dönemlerde yetiştirdiği en önemli edebiyatçılardan biri olan Ebiş Kekilbayev’in ise Ürker ve Bir Uıs Topırak (Bir Avuç Toprak) isimli romanları meşhurdur. Aksak Temir Sözü (Aksak Timur Sözü).org.org turkcebilgi. Sabit Mukanov.Türkistan. Denilebilir ki.

cn ekoavrasya.cri.info .com turkish.net silkroadadventures.vedatosmankorkut.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful