P. 1
Kazak Edebiyatı ve Kültürü

Kazak Edebiyatı ve Kültürü

|Views: 128|Likes:
Yayınlayan: Khj Khj

More info:

Published by: Khj Khj on Nov 04, 2012
Telif Hakkı:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOCX, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

11/04/2012

pdf

text

original

T.C.

SELÇUK ÜNİVERSİTESİ EDEBİYAT FAKÜLTESİ TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI BÖLÜMÜ

TÜRK DÜNYASI EDEBİYATLARI DERSİ ÖDEVİ

KAZAK EDEBİYATI

Dersin Sorumlu Öğretim Üyesi Yrd. Doç. Dr. Sinan GÖNEN

Hazırlayanlar 092625013 Nurdan ŞANVER 092625041 Enes FINDIK 092625043 Mahmut GEZİCİ 092625050 Tuğba Nur KURT 092625055 Esma AFŞAR

KONYA / 2012

Kazak Türkçesi ve Kazak edebiyatı da bu oluşumlar sırasında biçimlenmeye başlamıştır. Battal Gazi. Ayrıca Tatar Türkleri vasıtasıyla Türkiye Türklerinden Kazak Türklerine geçen Kelbala (Keloğlan). yüzyıllardan günümüze dek Kazak destanlarının nesir bölümlerinde Çağatay Türkçesi. Kırgız Türkçesinin âbidevî eseri Manas Destanı ilk defa bir Kazak aydını olan Çokan Velihanov tarafından yazıya geçirilmiştir. Kazaklar. Leyla ile Mecnun. Berezi’nin ve İlminskiy’in yayınladığı destan metinlerinin de aynı şekilde nesir bölümleri . Tahir ile Zühre ile mahallî kültürden kaynağını alan Ayman Şolpan. Bundan ötürü onlarda yazılı kültürden çok. sözlü kültür gelişmiştir. nazım bölümlerinde ise Kazak Türkçesi kullanılmıştır. Türk Dünyası’nın ortak destanı Köroğlu. 20. Bu sözlü edebiyat zenginliklerinden bazıları yazıya geçirilerek Çağdaş Kazak Edebiyatı’na da kaynaklık etmiştir. Ahmediye ve Muhammediye halk kültürü zenginliklerindendir. ninniler. Kırk Vezir. Anız-ertegiler (efsane-masallar). İsa oğlu Emet. Destanlar ve Hikayeler Kazaklarda. Kozı Körpeş ve Munlık Zarlık hikayeleri. Şakir Şekret. 15. Goroğlu adıyla Kazak Türklerince de bilinir. Kazak sözlü edebiyat dilinin diğer Türk şiveleri ile yakın olması. menkıbeler. yüzyılın ikinci yarısından sonra kurulmuştur. Klasik İslâm medeniyeti mahsûlü Yusuf ile Züleyha. Jirenşe Şeşen ve Edige destanlarından alınmış bölümler eklenir.KAZAK EDEBİYATI Kazak Hanlığı. Bozoğlan. aytıslar (atışmalar) gibi sözlü kültür ürünleri yaygındır. Bu oluşum öncesindeki edebiyat “Ortak Edebiyat Dönemi” içinde sayıldığından Kazak Türkleri edebiyatını 15. Kazak folkloru ve sözlü kültür zenginliklerinin diğer Türk toplulukları ile ortak olmasına dayanmaktadır. SÖZLÜ EDEBİYAT Kazaklar. tören şenlik şiirleri. Kesikbaş. şeşendik sözler (kıssalar). diğer Türk boylarına göre dil bakımından en fazla yakın oldukları Nogay ve Karakalpak Türklerinin folkloru ile benzerlik göstermektedir. yüzyılın başlarına kadar göçebe olarak yaşamıştır. Bu destanların bazı el yazmalarının nazım bölümleri de Kazak Türkçesi ile yazılmıştır. yüzyıldan başlatmak gerekir. ve 17. Melioranskiy’in. ölenler (türküler). 16. destanlar. yaşantılarının doğasına uygun olarak destan edebiyatı çok gelişmiştir. sözlü edebiyatın önemli eserleridir. Başkurt ve Nogay Türklerinde olduğunda gibi Kazak Türklerinde de Cengiznâmelere. bilmeceler. makal-meteller (atasözleri). Kahramanlık ve aşk destanları çoktur. Kazak Türklerinin folklor zenginliği. Halk edebiyatı ürünleri bir hayli zengindir. bu dönemde Altınordu ve Timur Devletleri’nin dağılışı sırasında bu adla anılarak toparlanmış bir Türk boyudur.

yüzyılda yazılmış resmî belgeler. arşiv belgeleri ise Çağatay Türkçesi ile kaleme alınmıştır. Yiğitlik Destanları     Kobılandı Batır Destanı Alpamış Batır Destanı Kambar Batır Destanı Dotan Batır Destanı Köroğlu Anlatmaları     Ravşan Bey Mezarda Doğan Köroğlu Köroğlu’nun Rayvan Arap’la Savaşı Köroğlu’nun Kızılbaş Şağdat Han ile Savaşı Aşk Destanları  Kız Cibek  Bayan Suluv (Kozı Köpreş)  Tahir – Zühre Kazaklarda Atışma (Aytıs) Geleneği Kazak halkının zengin sözlü edebiyatının en önemli temelini oluşturan. Yolumda yoldaşımsın. . Bu dil anlayışına uygun bir şekilde Hoca Ahmet Yesevî’nin bazı hikmetleri Kazak Türkçesi ile yazıya geçirilmiştir. Ben senin kardeşinim Tahir söyledi: Sırrımda sırdaşımsın.Çağatay Türkçesiyle. çok eskiden doğmuş ve kalıplaşmış bir türdür. Ancak bu metinlerde yer yer Kazak şivesi özellikleri de görülür. Zühre söyledi: Sırrımda sırdaşımsın. Yolumda yoldaşımsın. Sen nerden kardeşimsin. 18. mektuplar. Kazak Türklerinin konargöçer yaşam tarzını sürdürdüğü zamana ve o dönemin tarihi olaylarına ışık tutan değerli bir kaynak hükmündedir. Elini benden çek. nazım bölümleri Kazak Türkçesiyledir. Jambıl Jabayer ise Kazak Türklerinin aytıs geleneğinin en önemli ismidir. Ben vezirin oğluyum. Tahir. – 19.

Kazaklar kendi dillerinin fonetik özelliklerine uygun olarak “Kocanasir” diye adlandırdıkları Nasreddin Hoca’yı o kadar benimsemişlerdir ki onun adı Kazak Türkçesine deyim olarak girmiştir. O aynı zamanda bilgeliği. 1991 yılında bağımsızlığın kazanılmasından sonra ise Kazaklar kendi kültür köklerinin araştırılmasına önem vermeye başlamış ve bu vesileyle Kazakistan’da dil. yüzyılın başlarına kadar sözlü geleneklerle beslenen Kazak edebiyatı. bu yüzyıldan itibaren yazılı bir edebiyat haline de gelmeye başlamış ve birçok Kazak edebiyatçısı ortaya çıkmıştır. “Kocanasir” kelimesine “ankav” . 1920-1960 yıllarında önde gelen isimler. tarih. Aslında Kazaklarda Nasreddin Hoca sadece mizahi bir karakter değildir. arkeoloji vb. Onu Kazak coğrafyasının Cimkent. edebiyat.      Abay Kunanbayev Çokan Velihanoğlu Ibıray Altınsarı Mir Yakup Dulat Ahmet Baytursunulı bulunur. Semey ve Astana gibi herhangi bir şehirde yaşamış Kazakların efsanevî kahramanlarından biri olduğunu zannederler. Kazak yazılı edebiyatının ilk öncüleri arasında. her şeye inanan “angal” . YAZILI EDEBİYAT 19. gibi kültür incelemeleri daha fazla artmıştır. zalim zenginler ile yöneticilere karşı adaleti tesis etmeye çalışan bir kahramanı temsil eden bir şahsiyettir. iyi niyetli mânâlarının yüklendiğini görürüz. Almatı. hazır cevaplılığı. yani saf. Sayamadığımız diğer Türk halkları için de geçerlidir. yani bilmemiş gibi görünen ve “ak konil” yani temiz kalpli. Bu durum elbette sadece Kazaklar için geçerli değildir. Onun fıkraları o kadar benimsenmiştir ki kimse onun Anadolu’da doğup büyümüş bir şahsiyet olduğunu fark etmez bile. cesareti. Kazakça sözlüklere baktığımızda.       Şahkerim Kudayberdi Magjan Jumabayev Beyimbet Maylin İlyas Jansügirov Sultan Mahmut Toraygırov Saken Seyfullin .Kazak Türklerinde Nasreddin Hoca Kazak Türkleri arasında pek çok kimse Nasreddin Hoca’nın Akşehirli olduğunu bilmez. İşte Nasreddin Hoca’yı benzersiz kılan da budur. güzel sanatlar. Aktobe. Kostanay.

Ibıray ALTINSARI Kazak edebiyatında realizm akımının öncüsü olarak kabul edilmektedir. Yüz ellinci doğum yılı münasebetiyle.          Kalkaman Abdulkadirov Kasım Amanjol İsa Baykazov Gapit Müsrepov Tahir Jarıkulu Kaljan Jarıkulı Ali Ospanov Aliasker Togmagambetov Abdullah Tagıbayev’dir. Abay KUNANBAYEV Kazak yazılı edebiyatının temelini atan Abay Kunanbayev olmuştur. Şiirleri halk tarafından Kazak bozkırlarında ezbere okunmaktadır. modern bir eğitim taraftarı olmakla beraber. Kazak çocuklarına İncil okutma teşebbüslerini çok şiddetli bir şekilde tenkit etmiş ve yerleşik İslam geleneklerini rencide edici tutumları . Kazaklar için. Kazak toplumundaki yenilik ve ilericilik adına ne varsa hepsini ön plana çıkarmaya çalışmıştır. aynı zamanda Kazak dilini ustaca kullanmasıyla da halk içinde sevilmiştir. Altınsarı. Abay’ın bilime. çalışmaya ve manevi değerlere önem vermeye çağıran şiirleri sadece içeriği itibariyle değil. Kunanbayev. 1995 senesi UNESCO tarafından Abay Yılı ilan edilerek dünya çapında Abay etkinlikleri yapılmıştır.        İlyas Esenberlin Mukagali Makatayev Tolegen Aybergenov Olcas Süleymenov Muhtar Şahanov Kadır Mirzaliyev Abiş Kekilbayev 20. takip edilmesi gereken büyük bir fikir adamıdır. Abay’ın fikirlerini dile getirdiği nesirleri ise “Halk Sözleri” adıyla bir kitapta toplanmıştır. yüzyıldan sonra ise. Bazı şiirleri bestelenerek şarkı olmuştur. Sabit Mukanov  Tayir Jarakov  Muhtar Avezov 1960-1980 yıllarında önde gelen isimler.

Baytursunulı. O çok yönlü birisidir: Şair. harap oldu. İlk Kazak grameri ve Kazakça-Türkçe sözlüğü hazırlayan da kendisidir. Kazakların milli benliklerine dönmesi gerektiğini savunur. Rus şairi Kirolov’dan Kazak Türkçesine çevirdiği masalları Kırık Mısal ( adıyla yayımlamış. bağımsızlık taraftarı ateşli bir halk ozanıdır. Mir Jakup Dulatulı ile tanıştıktan sonra Kazak kültürünün yaygınlaşması için çalışmalara başladı. Kazakların ve bütün Türkistan’ın milli şairidir. Daha sonra milliyetçi Kazaklar tarafından bu şiir yirmi bin adet basılmış ve bütün Türk toplulukları arasında büyük bir ilgiye mazhar olmuştur. Büyük bir Türk milliyetçisi olan Cumabayev. Kün men Tün (Gece ile Gündüz). Kazak halk edebiyatı ve musikisinden derlemeler meydana getirmiş. İlk önce Kazak gazetesinde çıkan şiirin yayımı Rus makamlarınca durdurulmuştur. Kazak edebiyatının ilk romanı olarak kabul edilmektedir. Alıstagı Bagrıma (Uzaktaki Kardeşime). dilci. eğitimin çağdaş usullerle yapılmasını savunmuştur. . 1910 yılında kaleme aldığı Bahtız Cemal adlı eseri. artık sana yatmak yaramaz. yazar. kaldır başını! Karanlıkta geçirme ömrünü Topraklar gitti. Dulatulı’nın. Mir Jakup DULATULI Milliyetçi Kazak şairidir. önemli bir simadır. uyan Kazak. yabancı işgali altında yaşamak zorunda kalışlarından ve bundan duyulan ezikliklerden bahseder. Arap harfli Kazak imlasını belirlemiş ve Kazak Türkçesinin ses bilgisi. Kazak’ım.Müsülmanşılıktın Tutkası (İslam. Bu sebeple İslam. Ahmet BAYTURSUNULI Kazak kültürü denince akla ilk gelenlerden birisi de Ahmet Baytursunulı’dır.protesto etmiştir. Uyan Kazak adlı şiiri çok meşhurdur.Müslümanların Dayanağı [Tutkalı]) adlı bir ilmihal de yazmıştır. Kendisi Kazak Türkçesine de önem verirdi. Şiirlerinde Türk topluluklarının o dönemdeki dağınıklığından. din zayıfladı. şekil bilgisi ve terminolojisini meydana getirmiştir. Kendisi aynı zamanda eğitimci. Közindi aş oyan Kazak! Köter bast Ötkizbey Karangıda beker castı Cer ketti. Magcan CUMABAYEV Yukarıda saydığımız Kazak aydınlarının arasında bulunan Magcan Cumabayev. hal harap bop Kazagım endi catuv caramastı Gözünü aç. Genç neslin Kazakçayı iyi bilmeleri ve kendilerini daha çok Kazak Türkçesi ile ifade etmelerini isterdi. din naşarlap.

Bu vesileyle Kazakların yine son dönem meşhur şairlerinden Olcas Süleymanov. KAYNAKÇA kazakkultur.com kazakturklerivakfi.org kazakyemekleri. Kazak tarihi yeniden ve millî bir şekilde yazılmaya başlandı. konusunu doğrudan Kazak halkından aldığı oyunları vardır.org turkcebilgi. Ot (Ateş) gibi şiirleri bulunmaktadır.com turkkazak.com .org. Kendisi. eski bir geleneği yani Kazakların yedi göbek atasını bulma meselesini yeniden canlandırdı.org wikipedia. Sabit Mukanov. Kazakların bağımsızlığını kazanmalarından sonraki dönemlerde edebiyat kitaplarında meydana gelen değişikliklere paralel olarak tarih kitapları da mercek altına alındı. Kazakların bir çoğunun kendisine rehber olarak kabul ettiği Abay’ın hayatını ve fikir yapısını çok ince ayrıntılara inerek. Kazak tiyatrolarında bugün de sergilenmektedir. belgelerle ortaya çıkarmıştır. Avezov da Abay Yolu’nu meydana getirmiştir. Bu oyunlar. Muhtar AVEZOV Çağdaş Kazak edebiyatında Muhar Avezov’un da ayrı bir yeri vardır. Muhtar Avezov’u. dört ciltlik Abay Yolu adlı devasa romanıdır. Oral. Avezov’un bu romandan başka pek çok hikaye.com kazakhstan. deneme. Kazak halkının yüzlerce yıllık kültür birikimi Abay’ı.Türkistan. Aksak Temir Sözü (Aksak Timur Sözü). Kazakların son dönemlerde yetiştirdiği en önemli edebiyatçılardan biri olan Ebiş Kekilbayev’in ise Ürker ve Bir Uıs Topırak (Bir Avuç Toprak) isimli romanları meşhurdur. Künşıgıs (Doğu). Bir de onun. Denilebilir ki. Çokan Velihanov hakkında dört cilt olarak tasarladığı fakat vefat ettiği için tam olarak bitiremediği romanının ilk iki cildini Akan Culdız (Akan Yıldız) adıyla bastırttı.blogcu. çeviri ve araştırma eserleri de bulunmaktadır. Kazak destanları ve Türkistan Türk edebiyatı ile ilgili ilmî çalışmalar yapmıştır. Bu romanda Avezov. En önemli eseri.tr egitimpdr. Abay. Muhtar Şahanov adlı diğer bir Kazak şairi de günümüzde dünya çapında bir şair olarak kabul edilmektedir.

cn ekoavrasya.cri.vedatosmankorkut.com turkish.info .net silkroadadventures.

You're Reading a Free Preview

İndirme
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->