T.C.

SELÇUK ÜNİVERSİTESİ EDEBİYAT FAKÜLTESİ TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI BÖLÜMÜ

TÜRK DÜNYASI EDEBİYATLARI DERSİ ÖDEVİ

KAZAK EDEBİYATI

Dersin Sorumlu Öğretim Üyesi Yrd. Doç. Dr. Sinan GÖNEN

Hazırlayanlar 092625013 Nurdan ŞANVER 092625041 Enes FINDIK 092625043 Mahmut GEZİCİ 092625050 Tuğba Nur KURT 092625055 Esma AFŞAR

KONYA / 2012

15. Destanlar ve Hikayeler Kazaklarda. Bozoğlan. nazım bölümlerinde ise Kazak Türkçesi kullanılmıştır. Kahramanlık ve aşk destanları çoktur. Ayrıca Tatar Türkleri vasıtasıyla Türkiye Türklerinden Kazak Türklerine geçen Kelbala (Keloğlan). yüzyıllardan günümüze dek Kazak destanlarının nesir bölümlerinde Çağatay Türkçesi. SÖZLÜ EDEBİYAT Kazaklar. 20. Kazaklar. 16. Tahir ile Zühre ile mahallî kültürden kaynağını alan Ayman Şolpan. Kazak Türkçesi ve Kazak edebiyatı da bu oluşumlar sırasında biçimlenmeye başlamıştır. Melioranskiy’in. Kazak Türklerinin folklor zenginliği. tören şenlik şiirleri. Kırgız Türkçesinin âbidevî eseri Manas Destanı ilk defa bir Kazak aydını olan Çokan Velihanov tarafından yazıya geçirilmiştir. Klasik İslâm medeniyeti mahsûlü Yusuf ile Züleyha. aytıslar (atışmalar) gibi sözlü kültür ürünleri yaygındır. yüzyılın ikinci yarısından sonra kurulmuştur. yüzyılın başlarına kadar göçebe olarak yaşamıştır. Kazak sözlü edebiyat dilinin diğer Türk şiveleri ile yakın olması. Anız-ertegiler (efsane-masallar). ölenler (türküler).KAZAK EDEBİYATI Kazak Hanlığı. diğer Türk boylarına göre dil bakımından en fazla yakın oldukları Nogay ve Karakalpak Türklerinin folkloru ile benzerlik göstermektedir. Battal Gazi. bilmeceler. Halk edebiyatı ürünleri bir hayli zengindir. menkıbeler. şeşendik sözler (kıssalar). Kırk Vezir. Ahmediye ve Muhammediye halk kültürü zenginliklerindendir. İsa oğlu Emet. ninniler. Kesikbaş. Bu destanların bazı el yazmalarının nazım bölümleri de Kazak Türkçesi ile yazılmıştır. Kazak folkloru ve sözlü kültür zenginliklerinin diğer Türk toplulukları ile ortak olmasına dayanmaktadır. Bundan ötürü onlarda yazılı kültürden çok. yüzyıldan başlatmak gerekir. Berezi’nin ve İlminskiy’in yayınladığı destan metinlerinin de aynı şekilde nesir bölümleri . yaşantılarının doğasına uygun olarak destan edebiyatı çok gelişmiştir. sözlü edebiyatın önemli eserleridir. ve 17. Bu sözlü edebiyat zenginliklerinden bazıları yazıya geçirilerek Çağdaş Kazak Edebiyatı’na da kaynaklık etmiştir. bu dönemde Altınordu ve Timur Devletleri’nin dağılışı sırasında bu adla anılarak toparlanmış bir Türk boyudur. Leyla ile Mecnun. Bu oluşum öncesindeki edebiyat “Ortak Edebiyat Dönemi” içinde sayıldığından Kazak Türkleri edebiyatını 15. makal-meteller (atasözleri). Kozı Körpeş ve Munlık Zarlık hikayeleri. Başkurt ve Nogay Türklerinde olduğunda gibi Kazak Türklerinde de Cengiznâmelere. sözlü kültür gelişmiştir. Türk Dünyası’nın ortak destanı Köroğlu. Jirenşe Şeşen ve Edige destanlarından alınmış bölümler eklenir. destanlar. Şakir Şekret. Goroğlu adıyla Kazak Türklerince de bilinir.

Elini benden çek. Zühre söyledi: Sırrımda sırdaşımsın. Tahir. Ancak bu metinlerde yer yer Kazak şivesi özellikleri de görülür. Yolumda yoldaşımsın. – 19. nazım bölümleri Kazak Türkçesiyledir. mektuplar. Kazak Türklerinin konargöçer yaşam tarzını sürdürdüğü zamana ve o dönemin tarihi olaylarına ışık tutan değerli bir kaynak hükmündedir. yüzyılda yazılmış resmî belgeler. . Yiğitlik Destanları     Kobılandı Batır Destanı Alpamış Batır Destanı Kambar Batır Destanı Dotan Batır Destanı Köroğlu Anlatmaları     Ravşan Bey Mezarda Doğan Köroğlu Köroğlu’nun Rayvan Arap’la Savaşı Köroğlu’nun Kızılbaş Şağdat Han ile Savaşı Aşk Destanları  Kız Cibek  Bayan Suluv (Kozı Köpreş)  Tahir – Zühre Kazaklarda Atışma (Aytıs) Geleneği Kazak halkının zengin sözlü edebiyatının en önemli temelini oluşturan. Ben vezirin oğluyum. arşiv belgeleri ise Çağatay Türkçesi ile kaleme alınmıştır. 18. Bu dil anlayışına uygun bir şekilde Hoca Ahmet Yesevî’nin bazı hikmetleri Kazak Türkçesi ile yazıya geçirilmiştir. çok eskiden doğmuş ve kalıplaşmış bir türdür.Çağatay Türkçesiyle. Yolumda yoldaşımsın. Jambıl Jabayer ise Kazak Türklerinin aytıs geleneğinin en önemli ismidir. Ben senin kardeşinim Tahir söyledi: Sırrımda sırdaşımsın. Sen nerden kardeşimsin.

iyi niyetli mânâlarının yüklendiğini görürüz. bu yüzyıldan itibaren yazılı bir edebiyat haline de gelmeye başlamış ve birçok Kazak edebiyatçısı ortaya çıkmıştır. 1991 yılında bağımsızlığın kazanılmasından sonra ise Kazaklar kendi kültür köklerinin araştırılmasına önem vermeye başlamış ve bu vesileyle Kazakistan’da dil. yani saf. Bu durum elbette sadece Kazaklar için geçerli değildir. her şeye inanan “angal” . 1920-1960 yıllarında önde gelen isimler. edebiyat. Onun fıkraları o kadar benimsenmiştir ki kimse onun Anadolu’da doğup büyümüş bir şahsiyet olduğunu fark etmez bile. cesareti.Kazak Türklerinde Nasreddin Hoca Kazak Türkleri arasında pek çok kimse Nasreddin Hoca’nın Akşehirli olduğunu bilmez. tarih. arkeoloji vb. YAZILI EDEBİYAT 19. güzel sanatlar. yani bilmemiş gibi görünen ve “ak konil” yani temiz kalpli. Onu Kazak coğrafyasının Cimkent.      Abay Kunanbayev Çokan Velihanoğlu Ibıray Altınsarı Mir Yakup Dulat Ahmet Baytursunulı bulunur. İşte Nasreddin Hoca’yı benzersiz kılan da budur.       Şahkerim Kudayberdi Magjan Jumabayev Beyimbet Maylin İlyas Jansügirov Sultan Mahmut Toraygırov Saken Seyfullin . O aynı zamanda bilgeliği. Kazak yazılı edebiyatının ilk öncüleri arasında. “Kocanasir” kelimesine “ankav” . Kazaklar kendi dillerinin fonetik özelliklerine uygun olarak “Kocanasir” diye adlandırdıkları Nasreddin Hoca’yı o kadar benimsemişlerdir ki onun adı Kazak Türkçesine deyim olarak girmiştir. hazır cevaplılığı. Kostanay. yüzyılın başlarına kadar sözlü geleneklerle beslenen Kazak edebiyatı. Kazakça sözlüklere baktığımızda. zalim zenginler ile yöneticilere karşı adaleti tesis etmeye çalışan bir kahramanı temsil eden bir şahsiyettir. Semey ve Astana gibi herhangi bir şehirde yaşamış Kazakların efsanevî kahramanlarından biri olduğunu zannederler. Sayamadığımız diğer Türk halkları için de geçerlidir. Aslında Kazaklarda Nasreddin Hoca sadece mizahi bir karakter değildir. Aktobe. Almatı. gibi kültür incelemeleri daha fazla artmıştır.

takip edilmesi gereken büyük bir fikir adamıdır. çalışmaya ve manevi değerlere önem vermeye çağıran şiirleri sadece içeriği itibariyle değil. Yüz ellinci doğum yılı münasebetiyle.        İlyas Esenberlin Mukagali Makatayev Tolegen Aybergenov Olcas Süleymenov Muhtar Şahanov Kadır Mirzaliyev Abiş Kekilbayev 20. Altınsarı. aynı zamanda Kazak dilini ustaca kullanmasıyla da halk içinde sevilmiştir. yüzyıldan sonra ise. Bazı şiirleri bestelenerek şarkı olmuştur. modern bir eğitim taraftarı olmakla beraber. Şiirleri halk tarafından Kazak bozkırlarında ezbere okunmaktadır. Abay’ın fikirlerini dile getirdiği nesirleri ise “Halk Sözleri” adıyla bir kitapta toplanmıştır. Abay’ın bilime. Abay KUNANBAYEV Kazak yazılı edebiyatının temelini atan Abay Kunanbayev olmuştur. Ibıray ALTINSARI Kazak edebiyatında realizm akımının öncüsü olarak kabul edilmektedir. Sabit Mukanov  Tayir Jarakov  Muhtar Avezov 1960-1980 yıllarında önde gelen isimler. 1995 senesi UNESCO tarafından Abay Yılı ilan edilerek dünya çapında Abay etkinlikleri yapılmıştır. Kazak toplumundaki yenilik ve ilericilik adına ne varsa hepsini ön plana çıkarmaya çalışmıştır.          Kalkaman Abdulkadirov Kasım Amanjol İsa Baykazov Gapit Müsrepov Tahir Jarıkulu Kaljan Jarıkulı Ali Ospanov Aliasker Togmagambetov Abdullah Tagıbayev’dir. Kazaklar için. Kunanbayev. Kazak çocuklarına İncil okutma teşebbüslerini çok şiddetli bir şekilde tenkit etmiş ve yerleşik İslam geleneklerini rencide edici tutumları .

Kazakların milli benliklerine dönmesi gerektiğini savunur. hal harap bop Kazagım endi catuv caramastı Gözünü aç. Kün men Tün (Gece ile Gündüz). Kendisi aynı zamanda eğitimci. Alıstagı Bagrıma (Uzaktaki Kardeşime). Daha sonra milliyetçi Kazaklar tarafından bu şiir yirmi bin adet basılmış ve bütün Türk toplulukları arasında büyük bir ilgiye mazhar olmuştur. 1910 yılında kaleme aldığı Bahtız Cemal adlı eseri.protesto etmiştir. eğitimin çağdaş usullerle yapılmasını savunmuştur. Rus şairi Kirolov’dan Kazak Türkçesine çevirdiği masalları Kırık Mısal ( adıyla yayımlamış. yazar. Mir Jakup Dulatulı ile tanıştıktan sonra Kazak kültürünün yaygınlaşması için çalışmalara başladı. Kazak halk edebiyatı ve musikisinden derlemeler meydana getirmiş. bağımsızlık taraftarı ateşli bir halk ozanıdır. Şiirlerinde Türk topluluklarının o dönemdeki dağınıklığından. Büyük bir Türk milliyetçisi olan Cumabayev. İlk Kazak grameri ve Kazakça-Türkçe sözlüğü hazırlayan da kendisidir. Kazak’ım. Kazak edebiyatının ilk romanı olarak kabul edilmektedir. kaldır başını! Karanlıkta geçirme ömrünü Topraklar gitti. Dulatulı’nın. şekil bilgisi ve terminolojisini meydana getirmiştir. Közindi aş oyan Kazak! Köter bast Ötkizbey Karangıda beker castı Cer ketti. artık sana yatmak yaramaz. Ahmet BAYTURSUNULI Kazak kültürü denince akla ilk gelenlerden birisi de Ahmet Baytursunulı’dır. Mir Jakup DULATULI Milliyetçi Kazak şairidir. Kendisi Kazak Türkçesine de önem verirdi. . O çok yönlü birisidir: Şair. din naşarlap. Uyan Kazak adlı şiiri çok meşhurdur. Baytursunulı. Kazakların ve bütün Türkistan’ın milli şairidir. Bu sebeple İslam. İlk önce Kazak gazetesinde çıkan şiirin yayımı Rus makamlarınca durdurulmuştur. Magcan CUMABAYEV Yukarıda saydığımız Kazak aydınlarının arasında bulunan Magcan Cumabayev. Genç neslin Kazakçayı iyi bilmeleri ve kendilerini daha çok Kazak Türkçesi ile ifade etmelerini isterdi. önemli bir simadır. din zayıfladı.Müslümanların Dayanağı [Tutkalı]) adlı bir ilmihal de yazmıştır. uyan Kazak. harap oldu. dilci.Müsülmanşılıktın Tutkası (İslam. Arap harfli Kazak imlasını belirlemiş ve Kazak Türkçesinin ses bilgisi. yabancı işgali altında yaşamak zorunda kalışlarından ve bundan duyulan ezikliklerden bahseder.

belgelerle ortaya çıkarmıştır.Türkistan. Bir de onun. Kazak tiyatrolarında bugün de sergilenmektedir. deneme. Muhtar AVEZOV Çağdaş Kazak edebiyatında Muhar Avezov’un da ayrı bir yeri vardır. konusunu doğrudan Kazak halkından aldığı oyunları vardır. Künşıgıs (Doğu). Ot (Ateş) gibi şiirleri bulunmaktadır. Avezov’un bu romandan başka pek çok hikaye. Kazakların bağımsızlığını kazanmalarından sonraki dönemlerde edebiyat kitaplarında meydana gelen değişikliklere paralel olarak tarih kitapları da mercek altına alındı. Kendisi.com turkkazak. Muhtar Avezov’u. Kazak tarihi yeniden ve millî bir şekilde yazılmaya başlandı. Kazakların bir çoğunun kendisine rehber olarak kabul ettiği Abay’ın hayatını ve fikir yapısını çok ince ayrıntılara inerek. Sabit Mukanov.org wikipedia.org kazakyemekleri.com kazakturklerivakfi. Muhtar Şahanov adlı diğer bir Kazak şairi de günümüzde dünya çapında bir şair olarak kabul edilmektedir. eski bir geleneği yani Kazakların yedi göbek atasını bulma meselesini yeniden canlandırdı.com . çeviri ve araştırma eserleri de bulunmaktadır. Abay. Çokan Velihanov hakkında dört cilt olarak tasarladığı fakat vefat ettiği için tam olarak bitiremediği romanının ilk iki cildini Akan Culdız (Akan Yıldız) adıyla bastırttı. Oral. Bu vesileyle Kazakların yine son dönem meşhur şairlerinden Olcas Süleymanov. En önemli eseri. Kazak destanları ve Türkistan Türk edebiyatı ile ilgili ilmî çalışmalar yapmıştır.org turkcebilgi.com kazakhstan. dört ciltlik Abay Yolu adlı devasa romanıdır. Kazakların son dönemlerde yetiştirdiği en önemli edebiyatçılardan biri olan Ebiş Kekilbayev’in ise Ürker ve Bir Uıs Topırak (Bir Avuç Toprak) isimli romanları meşhurdur. KAYNAKÇA kazakkultur.tr egitimpdr. Denilebilir ki.org. Aksak Temir Sözü (Aksak Timur Sözü). Avezov da Abay Yolu’nu meydana getirmiştir. Bu oyunlar. Bu romanda Avezov.blogcu. Kazak halkının yüzlerce yıllık kültür birikimi Abay’ı.

com turkish.cri.vedatosmankorkut.net silkroadadventures.info .cn ekoavrasya.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful