T.C.

SELÇUK ÜNİVERSİTESİ EDEBİYAT FAKÜLTESİ TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI BÖLÜMÜ

TÜRK DÜNYASI EDEBİYATLARI DERSİ ÖDEVİ

KAZAK EDEBİYATI

Dersin Sorumlu Öğretim Üyesi Yrd. Doç. Dr. Sinan GÖNEN

Hazırlayanlar 092625013 Nurdan ŞANVER 092625041 Enes FINDIK 092625043 Mahmut GEZİCİ 092625050 Tuğba Nur KURT 092625055 Esma AFŞAR

KONYA / 2012

Şakir Şekret. Bu destanların bazı el yazmalarının nazım bölümleri de Kazak Türkçesi ile yazılmıştır. Kırgız Türkçesinin âbidevî eseri Manas Destanı ilk defa bir Kazak aydını olan Çokan Velihanov tarafından yazıya geçirilmiştir. 16. Anız-ertegiler (efsane-masallar). menkıbeler. sözlü kültür gelişmiştir. Kazaklar. bilmeceler. Battal Gazi. makal-meteller (atasözleri). Kozı Körpeş ve Munlık Zarlık hikayeleri. yüzyıllardan günümüze dek Kazak destanlarının nesir bölümlerinde Çağatay Türkçesi. ve 17. İsa oğlu Emet. bu dönemde Altınordu ve Timur Devletleri’nin dağılışı sırasında bu adla anılarak toparlanmış bir Türk boyudur. Melioranskiy’in. Bundan ötürü onlarda yazılı kültürden çok. Klasik İslâm medeniyeti mahsûlü Yusuf ile Züleyha. Ayrıca Tatar Türkleri vasıtasıyla Türkiye Türklerinden Kazak Türklerine geçen Kelbala (Keloğlan). yüzyılın başlarına kadar göçebe olarak yaşamıştır. Kesikbaş. Türk Dünyası’nın ortak destanı Köroğlu. Bu oluşum öncesindeki edebiyat “Ortak Edebiyat Dönemi” içinde sayıldığından Kazak Türkleri edebiyatını 15. Berezi’nin ve İlminskiy’in yayınladığı destan metinlerinin de aynı şekilde nesir bölümleri . Tahir ile Zühre ile mahallî kültürden kaynağını alan Ayman Şolpan. sözlü edebiyatın önemli eserleridir. 20. Kazak Türklerinin folklor zenginliği. Halk edebiyatı ürünleri bir hayli zengindir. yüzyılın ikinci yarısından sonra kurulmuştur. tören şenlik şiirleri. diğer Türk boylarına göre dil bakımından en fazla yakın oldukları Nogay ve Karakalpak Türklerinin folkloru ile benzerlik göstermektedir. Bu sözlü edebiyat zenginliklerinden bazıları yazıya geçirilerek Çağdaş Kazak Edebiyatı’na da kaynaklık etmiştir. Başkurt ve Nogay Türklerinde olduğunda gibi Kazak Türklerinde de Cengiznâmelere. Leyla ile Mecnun. Kahramanlık ve aşk destanları çoktur. Goroğlu adıyla Kazak Türklerince de bilinir.KAZAK EDEBİYATI Kazak Hanlığı. şeşendik sözler (kıssalar). 15. ninniler. yüzyıldan başlatmak gerekir. Kazak Türkçesi ve Kazak edebiyatı da bu oluşumlar sırasında biçimlenmeye başlamıştır. aytıslar (atışmalar) gibi sözlü kültür ürünleri yaygındır. Ahmediye ve Muhammediye halk kültürü zenginliklerindendir. ölenler (türküler). Kazak folkloru ve sözlü kültür zenginliklerinin diğer Türk toplulukları ile ortak olmasına dayanmaktadır. Destanlar ve Hikayeler Kazaklarda. Kazak sözlü edebiyat dilinin diğer Türk şiveleri ile yakın olması. nazım bölümlerinde ise Kazak Türkçesi kullanılmıştır. Kırk Vezir. yaşantılarının doğasına uygun olarak destan edebiyatı çok gelişmiştir. SÖZLÜ EDEBİYAT Kazaklar. destanlar. Jirenşe Şeşen ve Edige destanlarından alınmış bölümler eklenir. Bozoğlan.

Elini benden çek.Çağatay Türkçesiyle. Tahir. Ben vezirin oğluyum. Sen nerden kardeşimsin. Zühre söyledi: Sırrımda sırdaşımsın. çok eskiden doğmuş ve kalıplaşmış bir türdür. Ben senin kardeşinim Tahir söyledi: Sırrımda sırdaşımsın. Bu dil anlayışına uygun bir şekilde Hoca Ahmet Yesevî’nin bazı hikmetleri Kazak Türkçesi ile yazıya geçirilmiştir. Yiğitlik Destanları     Kobılandı Batır Destanı Alpamış Batır Destanı Kambar Batır Destanı Dotan Batır Destanı Köroğlu Anlatmaları     Ravşan Bey Mezarda Doğan Köroğlu Köroğlu’nun Rayvan Arap’la Savaşı Köroğlu’nun Kızılbaş Şağdat Han ile Savaşı Aşk Destanları  Kız Cibek  Bayan Suluv (Kozı Köpreş)  Tahir – Zühre Kazaklarda Atışma (Aytıs) Geleneği Kazak halkının zengin sözlü edebiyatının en önemli temelini oluşturan. mektuplar. Yolumda yoldaşımsın. – 19. 18. yüzyılda yazılmış resmî belgeler. nazım bölümleri Kazak Türkçesiyledir. Ancak bu metinlerde yer yer Kazak şivesi özellikleri de görülür. Kazak Türklerinin konargöçer yaşam tarzını sürdürdüğü zamana ve o dönemin tarihi olaylarına ışık tutan değerli bir kaynak hükmündedir. Yolumda yoldaşımsın. Jambıl Jabayer ise Kazak Türklerinin aytıs geleneğinin en önemli ismidir. . arşiv belgeleri ise Çağatay Türkçesi ile kaleme alınmıştır.

zalim zenginler ile yöneticilere karşı adaleti tesis etmeye çalışan bir kahramanı temsil eden bir şahsiyettir. yani bilmemiş gibi görünen ve “ak konil” yani temiz kalpli. her şeye inanan “angal” . 1920-1960 yıllarında önde gelen isimler. “Kocanasir” kelimesine “ankav” . yani saf. Kazak yazılı edebiyatının ilk öncüleri arasında. Bu durum elbette sadece Kazaklar için geçerli değildir. arkeoloji vb. edebiyat. O aynı zamanda bilgeliği. Kazaklar kendi dillerinin fonetik özelliklerine uygun olarak “Kocanasir” diye adlandırdıkları Nasreddin Hoca’yı o kadar benimsemişlerdir ki onun adı Kazak Türkçesine deyim olarak girmiştir. Almatı. Aktobe. Semey ve Astana gibi herhangi bir şehirde yaşamış Kazakların efsanevî kahramanlarından biri olduğunu zannederler. İşte Nasreddin Hoca’yı benzersiz kılan da budur.       Şahkerim Kudayberdi Magjan Jumabayev Beyimbet Maylin İlyas Jansügirov Sultan Mahmut Toraygırov Saken Seyfullin . Kazakça sözlüklere baktığımızda.Kazak Türklerinde Nasreddin Hoca Kazak Türkleri arasında pek çok kimse Nasreddin Hoca’nın Akşehirli olduğunu bilmez. güzel sanatlar. yüzyılın başlarına kadar sözlü geleneklerle beslenen Kazak edebiyatı. 1991 yılında bağımsızlığın kazanılmasından sonra ise Kazaklar kendi kültür köklerinin araştırılmasına önem vermeye başlamış ve bu vesileyle Kazakistan’da dil. Sayamadığımız diğer Türk halkları için de geçerlidir. gibi kültür incelemeleri daha fazla artmıştır.      Abay Kunanbayev Çokan Velihanoğlu Ibıray Altınsarı Mir Yakup Dulat Ahmet Baytursunulı bulunur. YAZILI EDEBİYAT 19. hazır cevaplılığı. Onun fıkraları o kadar benimsenmiştir ki kimse onun Anadolu’da doğup büyümüş bir şahsiyet olduğunu fark etmez bile. iyi niyetli mânâlarının yüklendiğini görürüz. cesareti. Aslında Kazaklarda Nasreddin Hoca sadece mizahi bir karakter değildir. tarih. bu yüzyıldan itibaren yazılı bir edebiyat haline de gelmeye başlamış ve birçok Kazak edebiyatçısı ortaya çıkmıştır. Onu Kazak coğrafyasının Cimkent. Kostanay.

çalışmaya ve manevi değerlere önem vermeye çağıran şiirleri sadece içeriği itibariyle değil. Altınsarı.        İlyas Esenberlin Mukagali Makatayev Tolegen Aybergenov Olcas Süleymenov Muhtar Şahanov Kadır Mirzaliyev Abiş Kekilbayev 20. Kazaklar için. Sabit Mukanov  Tayir Jarakov  Muhtar Avezov 1960-1980 yıllarında önde gelen isimler. Abay’ın fikirlerini dile getirdiği nesirleri ise “Halk Sözleri” adıyla bir kitapta toplanmıştır. Şiirleri halk tarafından Kazak bozkırlarında ezbere okunmaktadır. aynı zamanda Kazak dilini ustaca kullanmasıyla da halk içinde sevilmiştir. yüzyıldan sonra ise. Yüz ellinci doğum yılı münasebetiyle. Kazak toplumundaki yenilik ve ilericilik adına ne varsa hepsini ön plana çıkarmaya çalışmıştır. Abay’ın bilime. modern bir eğitim taraftarı olmakla beraber. Bazı şiirleri bestelenerek şarkı olmuştur. Kazak çocuklarına İncil okutma teşebbüslerini çok şiddetli bir şekilde tenkit etmiş ve yerleşik İslam geleneklerini rencide edici tutumları . Abay KUNANBAYEV Kazak yazılı edebiyatının temelini atan Abay Kunanbayev olmuştur.          Kalkaman Abdulkadirov Kasım Amanjol İsa Baykazov Gapit Müsrepov Tahir Jarıkulu Kaljan Jarıkulı Ali Ospanov Aliasker Togmagambetov Abdullah Tagıbayev’dir. Ibıray ALTINSARI Kazak edebiyatında realizm akımının öncüsü olarak kabul edilmektedir. takip edilmesi gereken büyük bir fikir adamıdır. 1995 senesi UNESCO tarafından Abay Yılı ilan edilerek dünya çapında Abay etkinlikleri yapılmıştır. Kunanbayev.

Arap harfli Kazak imlasını belirlemiş ve Kazak Türkçesinin ses bilgisi. artık sana yatmak yaramaz. Dulatulı’nın. kaldır başını! Karanlıkta geçirme ömrünü Topraklar gitti. şekil bilgisi ve terminolojisini meydana getirmiştir. Büyük bir Türk milliyetçisi olan Cumabayev. . Alıstagı Bagrıma (Uzaktaki Kardeşime). Mir Jakup DULATULI Milliyetçi Kazak şairidir. Kazak’ım. Uyan Kazak adlı şiiri çok meşhurdur. yabancı işgali altında yaşamak zorunda kalışlarından ve bundan duyulan ezikliklerden bahseder. Baytursunulı. Ahmet BAYTURSUNULI Kazak kültürü denince akla ilk gelenlerden birisi de Ahmet Baytursunulı’dır. Mir Jakup Dulatulı ile tanıştıktan sonra Kazak kültürünün yaygınlaşması için çalışmalara başladı. Bu sebeple İslam. İlk önce Kazak gazetesinde çıkan şiirin yayımı Rus makamlarınca durdurulmuştur. önemli bir simadır. yazar. Daha sonra milliyetçi Kazaklar tarafından bu şiir yirmi bin adet basılmış ve bütün Türk toplulukları arasında büyük bir ilgiye mazhar olmuştur. O çok yönlü birisidir: Şair. Şiirlerinde Türk topluluklarının o dönemdeki dağınıklığından.Müslümanların Dayanağı [Tutkalı]) adlı bir ilmihal de yazmıştır.Müsülmanşılıktın Tutkası (İslam. Kazak edebiyatının ilk romanı olarak kabul edilmektedir.protesto etmiştir. Kendisi aynı zamanda eğitimci. hal harap bop Kazagım endi catuv caramastı Gözünü aç. Kazakların milli benliklerine dönmesi gerektiğini savunur. Kazak halk edebiyatı ve musikisinden derlemeler meydana getirmiş. Rus şairi Kirolov’dan Kazak Türkçesine çevirdiği masalları Kırık Mısal ( adıyla yayımlamış. İlk Kazak grameri ve Kazakça-Türkçe sözlüğü hazırlayan da kendisidir. Genç neslin Kazakçayı iyi bilmeleri ve kendilerini daha çok Kazak Türkçesi ile ifade etmelerini isterdi. harap oldu. din naşarlap. eğitimin çağdaş usullerle yapılmasını savunmuştur. Kazakların ve bütün Türkistan’ın milli şairidir. Magcan CUMABAYEV Yukarıda saydığımız Kazak aydınlarının arasında bulunan Magcan Cumabayev. Kendisi Kazak Türkçesine de önem verirdi. 1910 yılında kaleme aldığı Bahtız Cemal adlı eseri. uyan Kazak. dilci. Közindi aş oyan Kazak! Köter bast Ötkizbey Karangıda beker castı Cer ketti. din zayıfladı. Kün men Tün (Gece ile Gündüz). bağımsızlık taraftarı ateşli bir halk ozanıdır.

eski bir geleneği yani Kazakların yedi göbek atasını bulma meselesini yeniden canlandırdı.org turkcebilgi. çeviri ve araştırma eserleri de bulunmaktadır.org. Kendisi. En önemli eseri. konusunu doğrudan Kazak halkından aldığı oyunları vardır. Künşıgıs (Doğu). Abay. Ot (Ateş) gibi şiirleri bulunmaktadır. deneme.Türkistan. KAYNAKÇA kazakkultur. Avezov’un bu romandan başka pek çok hikaye. Denilebilir ki. Kazak tarihi yeniden ve millî bir şekilde yazılmaya başlandı. belgelerle ortaya çıkarmıştır. Kazak tiyatrolarında bugün de sergilenmektedir. Kazak halkının yüzlerce yıllık kültür birikimi Abay’ı. Muhtar AVEZOV Çağdaş Kazak edebiyatında Muhar Avezov’un da ayrı bir yeri vardır.com kazakhstan.com .org wikipedia.com kazakturklerivakfi. Oral. Muhtar Avezov’u. Kazak destanları ve Türkistan Türk edebiyatı ile ilgili ilmî çalışmalar yapmıştır.com turkkazak. Avezov da Abay Yolu’nu meydana getirmiştir. Aksak Temir Sözü (Aksak Timur Sözü). Bir de onun. Sabit Mukanov. dört ciltlik Abay Yolu adlı devasa romanıdır. Bu romanda Avezov.blogcu. Bu vesileyle Kazakların yine son dönem meşhur şairlerinden Olcas Süleymanov.tr egitimpdr. Bu oyunlar. Kazakların bağımsızlığını kazanmalarından sonraki dönemlerde edebiyat kitaplarında meydana gelen değişikliklere paralel olarak tarih kitapları da mercek altına alındı. Kazakların son dönemlerde yetiştirdiği en önemli edebiyatçılardan biri olan Ebiş Kekilbayev’in ise Ürker ve Bir Uıs Topırak (Bir Avuç Toprak) isimli romanları meşhurdur. Kazakların bir çoğunun kendisine rehber olarak kabul ettiği Abay’ın hayatını ve fikir yapısını çok ince ayrıntılara inerek.org kazakyemekleri. Muhtar Şahanov adlı diğer bir Kazak şairi de günümüzde dünya çapında bir şair olarak kabul edilmektedir. Çokan Velihanov hakkında dört cilt olarak tasarladığı fakat vefat ettiği için tam olarak bitiremediği romanının ilk iki cildini Akan Culdız (Akan Yıldız) adıyla bastırttı.

cn ekoavrasya.net silkroadadventures.com turkish.cri.info .vedatosmankorkut.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful