MESLEK HASTALIKLARI

KONULAR
• A- MADENİ CİSİMLERDEN MEYDANA GELEN MESLEK HASTALIKLARI • B- ORGANİK CİSİMLERDEN MEYDANA GELEN MESLEK HASTALIKLARI • C- FİZİK VE MEKANİK ETKİLERDEN MEYDANA GELEN MESLEK HASTALIKLARI • Ç- TOZLARDAN MEYDANA GELEN MESLEK HASTALIKLARI • D- BULAŞICI HASTALIKLARDAN MEYDANA GELEN MESLEK • HASTALIKLARI • E- MESLEK HASTALIKLARINA KARŞI ALINABİLECEK TEDBİRLER • 1- Aydınlatma, Havalandırma ve Isıtma • 2- Kimyasal Tahrişlerin Önlenmesi • 3- Zehirlenmelerin Önlenmesi

MESLEK HASTALIKLARI

Ülkemizde bir hastalığın meslek hastalığı sayılabilmesi için temel olarak iki koşul bulunmaktadır; bunlar 1-Bir dış nedenle meslek hastalığını doğuran aynı olayın birden fazla meydana gelmesi 2-Vücuda yavaş yavaş etkide bulunması

Ayrıca yavaş yavaş tekrar eden dış neden, işçinin vücut bütünlüğünü ihlal etmelidir. Ancak, meslek hastalıkları sadece vücudun fizik bütünlüğünde değil, ruh ve sinir bütünlüğünde de arazlar meydana getirmektedir. Bu nedenle vücut bütünlüğünün ihlalinden hem fizik, hem de ruh bütünlüğündeki ihlaller anlaşılmalıdır. İkinci koşula göre ise, bir hastalığın meslek hastalığı olarak nitelendirilebilmesi için bu hastalıkla görülen iş arasında uygun nedensellik bağı bulunmalıdır. Ayrıca, meslek hastalıklarında işçi, işverenin emir ve talimatı (otoritesi) altında çalışıyor ve çalıştığı iş yerinin durumu hastalık oluşturmaya uygun bulunuyorsa uğranılan hastalık meslek hastalığıdır.

A- MADENİ CİSİMLERDEN MEYDANA GELEN MESLEK HASTALIKLARI
• Günlük yaşantımızın bir parçası hâline gelen kimyasallar yararlarının yanı sıra özellikle uygun şekilde kullanılmadığında insan sağlığı için tehlike, çevre içinse zehir olabilmektedir. 50 yıl önce üretilen kimyasal madde miktarı yılda 1 milyon ton iken, bugün bu rakam 400 milyon tona ulaşmıştır. Günlük kullanımda olan kimyasal madde sayısı ise 60.000 ile 100.000 arasında değişmektedir. Uluslararası Çalışma Örgütünün verilerinde halen 60 binden fazla kimyasal maddenin kullanımda olduğu, bu maddelerin ancak 10 binin test edildiği, geri kalanların çoğunun kısa ve uzun vadede insan sağlığına etkilerinin henüz net olarak belirlenmediği bildirilmektedir.
Mesleki olsun veya olmasın saptanan işlevsel kaybın kısmi ve tam iş görmezliğe yol açıp açmadığı bu işlevsel kaybın derecesine göre hafif, orta, ileri, ağır olmak üzere üç veya dört kademeli olarak sınışandırılmaktadır. Bu nedenle bu ülkelerde artık meslek hastalığı kavramıyla, iş görmezliğe kavramı birbirinden ayrılmıştır. Bu ise meslek hastalıkları hastaneleri başta olmak üzere işçi sağlığı ve güvenliği ile ilgili birimlerin birlikte çalışmalarına, meslek hastalıklarına erken tanı konulmasına ve en önemlisi meslek hastalıklarının önlenmesi için çalışılmasına yol açmaktadır.

Kimyasal maddelerin insan vücuduna girişi solunum, deri emilimi ve sindirim yoluyla olmak üzere üç farklı yoldan olmaktadır. Bunlardan en tehlikelisi maddenin solunum yoluyla vücuda girmesidir. Yetişkin bir insanın akciğerinin 55-75 metrekarelik bir hava ile temas yüzeyi olduğu düşünüldüğünde bu maddelerin hızlı bir şekilde organizmaya etki edeceği kolay anlaşılır. Kimyasal maddelerin etkisi genellikle süreklidir, seyrek olarak ani etkilenmeler görülür. Bu nedenle etkilenmeler çoğu zaman başlangıçta fark edilmediği için tedbir alınmamaktadır.

kükürt. krom. normal sıcaklık ve basınçta sıvı şekilde olan ve kolaylıkla buharlaşan. magnezyum. mide bozuklukları gibi meslek hastalıkları meydana gelmektedir. insan ve hayvan yaşamı. potasyum. arsenik. neden olduğu meslek hastalığının önlenmesi için yasa çıkarılan ilk metaldir. kronik bronşit. Birçok metal. azot vb. bulantı. kadmiyum. sodyum. metallerden kaynaklanan zehirlenme. yol açtıkları hastalıklar ve korunma yolları: . Örneğin 8 element.MADENİ CİSİMLERDEN MEYDANA GELEN MESLEK HASTALIKLARI • Günümüzde sanayide en az 50 metal ve alaşımı kullanılmaktadır. klorür. akciğer ödemi. Örneğin civa. onların faaliyetleri ve gelişimi için önem taşımaktadır. • Başlıca madeni cisimler. kalsiyum. manganez. fosfor.A. Tıpkı cıva gibi kurşun. Ancak değişik faaliyetler ve iş yerinde bu ve diğer metallere uzun süre maruz kalındığında organizmada birikerek belirli bir dozun üzerine ulaştığı zaman toksik (zehir) etki yapmaktadır. silisyum ve fosfor olmaksızın insan yaşayamaz.

su boruları yapımı vb. • Kurşun zehirlenmesi bakımından en riskli işler de kurşunun eritildiği işlerdir.1. • Günümüzde metalik kurşunun başlıca kullanım yeri akümülatör yapımıdır. Kurşun ve Bileşikleri • Doğada bol olarak bulunan bir metaldir. boya üretimi. . Ancak.) çeşitli amaçlarla kullanmışlardır. dolayısıyla kurşun zehirlenmesi riskinin yüksek olduğu diğer işler arasında akümülatör yapımı. • Ayrıca kurşunun organik bileşikleri olan tetra etil kurşun ve tetra metil kurşun benzin içine oktan yükseltici olarak katılmaktadır. Diğer kullanım alanları arasında matbaacılık. matbaacılık ve boya işleri gelmektedir. kristal cam ve plastik yapımı gibi işler sayılabilir. bu kullanım günümüzde giderek azalmaktadır. Üretilen kurşunun yarısından çoğu bu amaçla kullanılmaktadır. Bu yüzden kurşun zehirlenmesi de çok eski yıllardan beri bilinmektedir. Yumuşak olması nedeniyle işleme kolaylığı vardır ve insanlar kurşunu çok eski yıllardan beri (mutfak araç-gereçleri. Kurşunun eritildiği.

500-600°C üzerindeki sıcaklıklarda kurşunun buharlaşmaya başlamasıdır. Vücuttan atılımı da yalnızca idrar yoluyla olur. Bu tehlike plansız kentleşme ve sanayileşmenin sonucu olarak gerçek bir olgu hâlini almaktadır. Tütsü adı verilen bu buhar içinde erimiş kurşunun mikron düzeyinde partikülleri vardır. Bu durum bebek ve çocuklarda sinsice ilerlemekte ve gelişim bozukluklarına yol açmaktadır. Ancak solunum yollarından alınan kurşunun % 40 kadarı emilip kan dolaşımına katılırken sindirim kanalından alınan kurşunun ancak % 10-15 kadarı emilmektedir. En çok kemiklerde olmak üzere yumuşak dokularda ve parankimal organlarda da depolanır. • Kan dolaşımındaki kurşun eritrositlere bağlanarak taşınır. Kurşun ve Bileşikleri • Kurşun yumuşak bir metal olduğu için erime ve kaynama noktaları oldukça düşüktür. Özellikle sanayi kuruluşlarında çalışan bireyler olmak üzere tüm kent yaşamı içerisinde insanlar kurşun zehirlenmesi tehlikesi altındadırlar. Bunun yanında henüz yaşama yeni adım atmış bebekler de kronik bir zehirlenme tehdidi altındadırlar. Kurşun zehirlenmesi bakımından önemli olan nokta. Kurşun vücutta depolanan bir metaldir. Bu partiküller solunum yoluyla vücuda girer.1. . Daha az miktarda kurşun ise sindirim kanalından alınır. Bu nedenle zehirlenme bakımından solunum yolu ile maruz kalma daha önemli olmaktadır. Organik kurşun bileşiklerinin deri yolu ile de emilimi olasıdır.

Çalışma yapılan iş yerinde.Her çalışanın iş yerinde bir sağlık kartı düzenlenmeli periyodik muayeneleri ve bulguları işlenmelidir.15 miligram/metreküpü geçmemesi sağlanmalı. tezgâhlar kolay temizlenmeli. kişi başına 15 m3 hacim düşmeli yükseklik 4 metreden fazla olmalı. . iş yerinin havası periyodik olarak ölçülmeli ve havadaki kurşun oranının 0.Çalışanlar temizliğe dikkat (el. .) etmeli bu ortamda yiyip içmemeli.Giyilen elbise işe uygun olmalı.Çalışılan yerin tabanı su geçirmez olmalı. . .1.Zehirlenme görülen kişi belirli bir dönem çalıştırılmamalı. Kurşun ve Bileşikleri Kurşunun yoğun olarak kullanıldığı yerlerde zararlarından korunabilmek için yapılması gerekenler şunlardır: . ağız vb.Kurşunla çalışan kişiler üç ayda bir sağlık kontrolünden geçmeli. . . yüz. .

Zehirlenme genellikle solunum yoluyla olur. Yanlışlıkla alınan büyük dozlarda. Civa ve Bileşikleri • Civa endüstride kurşundan sonra en çok kullanılan metaldir. Çünkü ısı artışına paralel olarak ortama yayılması artar.2. Metalik cıva ve bazı bileşikleri sindirim kanalından iyi emilmez. Cilt emilimi ile zehirlenme daha az görülmektedir. En çok böbrek ve karaciğerde birikim yaparak depolanır. . • Cıvanın oda ısısında buharlaşması endüstriyel zehirlenmelerde çok önemlidir. • Örneğin yere dökülen birkaç damla cıva buharlaşarak tehlikeli bir ortam yaratabilir. akut zehirlenmelere yol açar.

Radyo ve TV alıcı.İlaç ve dezenfektanların üretiminde. Civa ve Bileşikleri Civanın kullanıldığı başlıca iş alanları aşağıdaki gibidir: . . . . . .Elektrikli araç ve gereçlerin üretiminde.Dericilik sanayi ve fötr şapka yapımında. . verici ve güçlendirme tüplerinin yapımında. . asetik asit. .2. . .Enerji jeneratörleri ve civalı akülerin üretiminde. . .Kereste koruyucusu olarak.Civalı boya ve yapıştırıcıların üretiminde. termometre gibi ölçü aletlerinin yapımında.Altın ve gümüş şizlerinin işlenmesinde. barometre.Vakum aletlerinin yapımında kullanılır.Kâğıt ve kâğıt hamuru endüstrisinde.Civa ile lehim ve kalaylama işlerinde.Manometre. sudkostik üretiminde.Diş hekimliğinde amalgam olarak. .Organik bileşikleri tarım koruma ilaçlarının üretiminde. .Suni ipek üretiminde. .Klor. .

civadan etkilenmeyecek malzemeden olmalıdır.İş yeri tabanı düz ve yıkanabilir. Civa ve Bileşikleri • İş güvenliği açısından civanın kullanıldığı alanlarda alınması gereken önlemler şunlardır: . .Masa altlarına iyot-kömür tabakası yerleştirilmelidir. . .İş yeri ortam ısısı olabildiğince düşük olmalıdır. kenarlarında civanın dökülmesini önleyecek oluklar olmalıdır. .Masalar düz ancak.Normal havalandırmalara ek olarak zemine yakın ek havalandırma olmalıdır. .2.

075 mlgr / m3’ten yukarı çıkmamalıdır. .Sigara içilmesi yasaklanmalıdır.2.İş yeri havasında aralıklı olarak civa ölçümleri yapılmalı ve 0. İş bitiminde sıcak su ile veya %10 sodyum sülfat ile yıkanmaları sağlanmalıdır. İşçilere iş elbisesi. ayakkabı ve civa buharını tutacak uygun maskeler verilmelidir. . Civa ve Bileşikleri .Çalışanların kişisel temizlikleri için her türlü tedbir alınmalıdır. eldiven.Üretimin yapıldığı yerlerde herhangi bir şey yenilmesine. . . içilmesine izin verilmemelidir.

Plastik endüstrisinde kullanılan akrilik esterlerin üretiminde .Aside dayanıklı manyetik alaşımların yapımında .Manyetik teyplerde .Nikel kadmiyum akülerin yapımında .Diş hekimliğinde . Nikel ve Bileşikleri Nikelin kullanıldığı iş alanları şunlardır: .3.Nikelli çelik ve mutfak eşyası üretiminde .Gıda endüstrisinde yağların hidrojenlenmesinde katalizör olarak .Cerrahi alet ve gereçlerin yapımında .Özel çelik yapımında .

Akciğer kanserlerine neden olur. Tüm egzama vakalarının %5’inde nikel ve bileşiklerinin etkili olduğu görülmektedir. . Bu nedenle kadınlar ve çocuklar bu iş yerlerinde çalışamaz. Nikel karbonil cilt yolu ile de girebilir. Nikel ve bileşiklerinin bulunduğu iş yerleri ağır ve tehlikeli işler kapsamına girer. cilt hastalığı ve alerjisi olanlarla sigara içenler bu tür iş yerlerinde çalıştırılmamalıdır. Bunlardan daha önemlisi nikel de kanserojen bir maddedir.3. Nikel ve Bileşikleri Nikel organizmaya solunum ve sindirim yoluyla girer. Bunun yanında solunum sistemi rahatsızlığı. Nikel ve bileşiklerinden en toksik olanı nikel karbonildir. En çok görülen zehirlenme belirtisi nikel dermatitleridir.

İş yerinde sigara içilmesine kesinlikle izin verilmemelidir.İş yeri havalandırılması çok iyi olmalıdır. .Çalışanlara iş elbisesi. eldiven. ayakkabı ve gerektiğinde kullanılmak üzere maske verilmelidir. Nikel ve Bileşikleri İş yerinde uyulması gereken başlıca kurallar şunlardır: . . .Aralıklı olarak iş yeri ortamın da ölçümler yapılmalıdır. . .Çalışanların kişisel temizlikleri için tüm önlemler alınmalıdır. Gerekirse ek havalandırma sistemi kurulmalıdır.Üretimin yapıldığı bölümlerde herhangi bir şey yenilmesine ve içilmesine izin verilmemelidir.3. .

işlenmesi .Demir tozunun parlatıcı olarak kullanılması .Çelik üretimi .Özellikle elektrik ve asetonla yapılan demir kaynakçılığı.Demir cevherinin çıkarılması.4.Demir döküm sanayi .Magnetik demir oksit üretimi ve kullanılması . Demir ve Bileşikleri Demirin kullanıldığı başlıca iş alanları aşağıdaki gibidir: .Demir tortularının ve hurda demirin eritilmesi . demirin kaynakla kesilmesi .

Özellikle kadınılar ve çocuklar. kalp ve dolaşım sistemi bozuklukları olanlar. Bulantı. Demirin tozu. şok. dumanı ve buharı ise akciğerlerde yaygın fibroz doku artışına neden olur. Demir. . Yoğun biçimde solunması durumunda metal dumanı hummasına neden olur. kusma. siderozis denilen önemli bir meslek hastalığını meydana getirir. bünyece zayıf olanlar bu tür işlerin yapıldığı yerlerde çalıştırılmamalıdır. solunum sistemi rahatsızlığı olanlar. Demir sülfatın ağızdan alınması ile akut zehirlenme görülür. aktif tüberküloz. karın ağrısı. Demir ve Bileşikleri Demir vücuda çoğunlukla solunum yoluyla girer. Çok ağır zehirlenmelerde mide kanamaları ve karaciğer bozukluğu görülebilir. solunum yetmezliği ve koma görülebilecek diğer sonuçlardır.4.

. Özellikle yer altında yapılan işlerde havalandırma sistemi mutlaka kullanılmalıdır. masaları yıkanabilir olmalıdır.4. duvarları.İş yerinde çok iyi havalandırılma yapılmalıdır. .Belirli aralıklarla iş yeri ortamında toz ölçümü yapılmalıdır.Çalışanların kişisel temizliklerini yapabilmeleri için yeteri kadar lavabo olmalıdır. . .İş yerinin tabanı. .Çalışanların iş sonunda duş yapma olanakları sağlanmalıdır.Delme işlemlerinde yaş yöntem kullanılmalıdır. Demir ve Bileşikleri İş yerinde uyulması gereken başlıca kurallar şunlardır: . eldiven. . ayakkabı ve gerektiğinde kullanılmak üzere maskeler verilmelidir. .Çalışanlara iş elbisesi.

Alüminyumun toz hâline getirilmesi . dünya ekonomisi içinde çok önemli bir yeri vardır. Alüminyum ve Bileşikleri Endüstrinin pek çok kolunda milyonlarca farklı ürünün yapımında kullanılan alüminyumun.Alüminyumlu alaşımların elde edilmesi .Alüminyuma kaynak yapılması . Alüminyumun başlıca şu şekilde kullanılır: . Alüminyumdan üretilmiş yapısal bileşenler uzay ve havacılık sanayi için vazgeçilmezdir.Maden cevherinden alüminyum elde edilmesi . Hafişik ve yüksek dayanım özellikleri gerektiren taşımacılık ve inşaat sanayinde de geniş kullanım alanı bulmaktadır.Alüminyumun eritme fırınlarında eritilmesi .5.

.Akciğer rahatsızlığı olanlar. Bunun dışında.5. .Bünyece zayıf olanlar. Alüminyum ve Bileşikleri Alüminyum akciğerlerde fibroz doku artışına ve hava kistlerinin oluşmasına neden olur. . . Alüminyumun neden olduğu tek endüstriyel hastalık Shaver (Alüminozis) hastalığıdır.Aktif tüberküloz hastaları.Önemli dolaşım sistemi hastalıkları olanlar.Aşırı şişmanlar. .Hipertansiyonlular bu işlerde çalıştırılmaz. . Hangi alüminyum ve bileşiklerinin bulunduğu iş yerlerinde kadınların çalışabileceği. . Alüminyum ve bileşiklerinin bulunduğu iş yerleri ağır ve tehlikeli işler kapsamına girdiği için kadınlar ve 18 yaşından küçük olan kişiler çalıştırılmamalıdır. Ağır ve Tehlikeli İşler Tüzüğü’nde belirtilmektedir. .Solunum sistemi hastalığı olanlar.

. eldiven.İş yerlerinde çok iyi bir havalandırma olmalı.Madenlerde delme ve maden çıkarma işlemleri ıslak sistemle gerçekleştirilmeli.Çalışanlara iş elbisesi.Çalışanlara iş sonunda duş yapma olanağı sağlanmalı. . . . .Mümkünse kapalı sistemle çalışılmalı. antistatik ayakkabı ve gerektiğinde kullanılmak üzere maske verilmeli. . içilmesine izin verilmemeli. karbondioksit ve köpük kullanılamayacağından yangın olasılığına karşı kuru ve ince kum bulundurulmalıdır. .İş yeri ortamında belirli aralıklarla ölçüm yapılmalı. .5.İş yerlerinde kişisel temizlik için yeteri kadar lavabo bulunmalı.Üretimin yapıldığı yerlerde herhangi bir şey yenilmesine. Alüminyum ve Bileşikleri İş yerlerinde uyulması gereken başlıca kurallar ise şunlardır: . .Alüminyum tozlarının yoğun olduğu bölümlerde çıkacak yangınlar için su.

Tekstil endüstrisinde .Kromlu boyaların üretimi ve kullanılmasında .6. Kromun endüstride kullanıldığı başlıca alanlar şunlardır: .Aydınlatma fişeği yapımında . Ülkemiz krom cevheri ve bileşiklerinin üretiminde dünya sıralamasının başlarında yer almaktadır.Kromajda (Pastan koruyucu olarak kullanılması) . Krom ve Bileşikleri Krom kromit mineralinden elde edilir.Bitkisel zamk yapımında .Metallerin sülfürik asitle temizlenmesinde .Seramik işlerinde .Krom ve bileşiklerinin üretildiği yerlerde .Özellikle demirle olan alaşımların elde edilmesinde .Deri sanayisinde .Çelik üretiminde . Kromit ülkemizde yaygın olarak bulunmakta ve çıkarılmaktadır.Cam işlerinde .Kimyasal sentezlerde .Çimento üretiminde .

. Krom kanserojen bir madde olduğundan akciğer kanserlerine neden olur. Karaciğer ve böbrekte parankim bozukluğuna. Bu maddenin yol açtığı hastalık tıpta mesleki akciğer kanseri olarak kabul edilir.6. Krom ve Bileşikleri Krom ve bileşikleri solunum ve sindirim yoluyla vücuda girer. akut ve kronik zehirlenmelere yol açar.

. bu alaşımlar üzerinde kaynak yapılması ve krom bileşikleri ile yapılan çalışmalarda dikkat edilecek başlıca konular şunlardır: .Çalışanlar el yüz temizliğine dikkat etmeli.Krom ve bileşikleriyle çalışanların belirli aralıklarla klinik ve laboratuar yöntemleriyle sağlık kontrolleri yapılmalı. . cilt ve solunum sistemi hastalıkları bulunanlar işe alınmamalıdır.Krom ve bileşiklerinin kullanıldığı yerlerde genel havalandırma ile birlikte uygun ek havalandırmalar yapılmalıdır.6. lastik eldiven ve çizme verilmelidir.Kromla çalışılan yerlerde çalışanlara uygun elbise. . Çalışanlar da işten alınarak tedavile rine başlanmalıdır. kroma karşı alerjisi olanlar. ellerinin %5 hiposülfit ile yıkanması sağlanmalıdır. Krom ve Bileşikleri Kromlu alaşımların hazırlanması. .

B. GAZLAR • 2. PESTİSİTLER • 3.ORGANİK CİSİMLERDEN MEYDANA GELEN MESLEK HASTALIKLARI • 1. SOLVENTLER .

1. Doğal gazın ana bileşimini oluşturur. GAZLAR İnsan organizması üzerinde olan etkilerine göre zararlı gazlar şu şekilde sınışandırılabilir: a) Basit boğucu gazlar Normal atmosferik basınçtaki havada bulunan oksijen oranını hacim olarak %18’lerin altına düşürerek boğulmaya neden olurlar. şarap mahzenlerinde fermantasyon sonucu ve kuru buz üretiminde meydana çıkar. Kömür ocaklarında ortaya çıkar. Havadan daha hafiftir. Metan: Bataklık gazı olarak bilinir. Bu gazlar içinde en önemli olanları şunlardır: Karbondioksit: Yanma sonucu. .

Özellikle banyo içinde bulunan şofben zehirlenmelerine dikkat edilmelidir. . GAZLAR a) Basit boğucu gazlar • Propan ve Bütan (LPG . • Asetilen: Kaynak işlerinde ve bazı proseslerde kullanılır. • Hidrojen: Akü şarj odalarında açığa çıkabilir.Sıvılaştırılmış petrol gazı): Propan ve bütan karışımıdır. Havadan daha ağırdır.1.

kazan ve otomobil egzoz dumanı içinde bulunur. Soba. Garajlarda ve tünellerde de iyi havalandırma yapılmazsa zehirlenme yapabilir. Kimya ve boya endüstrisinde karşılaşılır.1. Soba zehirlenmelerine neden olan gazdır. . Hidrojen siyanür: Böcek ilacı. GAZLAR b) Kimyasal boğucu gazlar Değişik mekanizmalarla hücrelere oksijen erişimini engelleyerek zehirlenme etkisi gösterir. Kokulu bir gazdır ama kokuya alışınca az veya çok olduğu fark edilmez. Hidrojen sülfür: Hayvansal ve bitkisel atıkların kokuşması sonucu oluşur. Bu gazlar şunlardır: Karbonmonoksit: Eksik yanma sonucu oluşur. sentetik lif üretiminde ve metal kaplama işlemlerinde ortaya çıkar. Özellikle atık su arıtma tesislerinde ortaya çıkar.

GAZLAR c) Tahris edici gazlar Amonyak. kükürtdioksit. stibin. Sanayide çeşitli işlemlerde ortaya çıkar. fosgen.1. d) Sistemik zehir etkisi gösteren gazlar Asrin. fosfin. klor. nikel karbonil ve karbon sülfür gibi gazlardır. ozon ve formaldehit gibi gazlardır. . azotoksitler.

2. PESTİSİTLER İnsanlara. pestisitler adı verilir.): Bunlara “insektisit” denilir. hayvanlara ve bitkilere zararı dokunabilen ve diğer bazı zararlı canlıların etkisini önleyen kimyasal maddelere. sivrisinek vb.Zararlı bitkileri yok edenler: Herbisitler .Küçük canlıları öldürenler (sinek. .Sıçanları yok edenler: Rodentisitler . Başlıcaları klorlu ve fosforlu kimyasal maddelerdir. pire. Bunlar etkilerine göre sınıflandırılabilir: .Mantarları öldürenler: Fongisitler .

Bu maddeler.2.Bu maddeleri üretenler. Aksi takdirde insan için öldürücü olabilir. eriyik ve aerosol şeklinde satılır. Pestisitler usulüne uygun olarak ve gerekli önlemler alınarak kullanılmalıdır. pul. Pestisitlerin. PESTİSİTLER Pestisitler yalnızca insanları rahatsız eden canlıları yok etmez. Bunlar. toz. . fabrikalarda çalışanlar ve tarımda kullananlar . .Pestisitlere bulaşmış yiyecekleri yiyenlerdir. çocuklar tarafından yanlışlıkla kullanılması bir yana bırakılırsa zehirlenmeler başlıca iki grupda görülür. aynı zamanda bu canlıların hastalık taşımaları da önlenmiş olunur.

Örneğin. ilk madde veya ara madde olarak da kullanılır. . Bu nedenle solventlerin yaygın kullanım alanları mevcuttur.3. Bu nedenle organik sıvılar kullanılır. endüstriyel üretimlerde. Ayrıca. Bu sıvılara endüstriyel çözücüler. solventler denir. SOLVENTLER Solvent kelimesi çözücü anlamında kullanılır. boya maddelerinin üretiminde ilk adım. Endüstriyel çözücüler sadece bu özellikleri nedeniyle çözücü olarak kullanılmaz. iyi bir çözücü olan benzen. Su özellikle endüstride kullanılan büyük sayıda maddeyi çözemez. Bilindiği gibi suyun çözücü özelliği vardır ancak bu yeterli değildir. ilk madde olarak da kullanılır.

mesane.Ateş alma ve patlama: Özellikle havalandırması iyi olmayan ortamlarda yanıcı boya ve solventler nedeniyle patlamalar ve yangınlar oluşabilmektedir. yutak.Zehirlenme ve diğer hastalıklara neden olma: Boyacıların akciğer. solventlere sık maruz kalma sonucu tırnaklarda incelme ya da ayrılma . endokrin hastalıkları ve böbrek hastalıkları. SOLVENTLER Solventlerin en önemli tehlikeleri şu şekilde sıralanabilir: . kalın bağırsak. ayrıca.3. . boya benzen içeriyorsa lösemi. böbrek kanseri. solvent etkilenmesi nedeniyle erken bunama. mide.

. eldiven. uçucu ve yanıcı maddelerin normal oda ısısında bile patlayıcı olabilecekleri unutulmamalı .Ortamda solventlerin ne miktarda bulunduğunu belirleyecek çevre analizleri yapılmalıdır.3.Kapalı sistemde çalışma yapılmalı yani solventin çalışma ortamına yayılması önlenmeli .İş yerinde yeterli havalandırma yapılmalı. .Çok zehirli olanlar yerine daha az zehirli olanları kullanılmalı . önlük ve maske kullanılmalıdır. SOLVENTLER Solventlere karşı alınacak teknik önlemler aşağıdaki gibidir: .Koruyucu elbise.

fiziksel ve ruhsal performansın düşmesine neden olabilir.5’inde. Danimarka’da %10’unda mesleki gürültüye bağlı işitme kaybı olduğu bildirilmiştir. Tarım. . Gürültüye Bağlı Sağlık Sorunları: Gürültü genel olarak. Gürültü. Gürültüye bağlı işitme kaybı oluşumu büyük ölçüde önlenebilir. ancak kalıcı hâle geldiğinde geri dönüşümsüzdür. inşaat.FİZİK VE MEKANİK ETKİLERDEN MEYDANA GELEN MESLEK HASTALIKLARI Fizik ve mekanik etkilerden meydana gelen meslek hastalıkları aşağıdaki gibi açıklanabilir: a. zararlı düzeyde gürültüye maruz kalmaktadır. “istenmeyen ve çoğunlukla yapay olarak oluşturulan rahatsız edici sesler” şeklinde tanımlanır. rahatsızlığa. taşımacılık ve askeri alanda olmak üzere pek çok endüstri kolunda işçiler. Gürültünün işitme üzerindeki etkileri. geçici ve kalıcı işitme kayıpları biçiminde gelişir. madencilik. en sık rastlanan meslek hastalığıdır. Gürültüye bağlı işitme kaybı. Japonya’da yapılan bir çalışmada isçilerin %8. Bu nedenle korunma önlemleri çok önemlidir. iletişimin kesilmesine. imalat.C.

Gürültüye Bağlı Sağlık Sorunları: Gürültünün ölçülmesi .Yönetsel ve mühendislik kontrollerinin yapılması . makinenin gürültüye neden olan ses düzeyi ayarları azaltılabilir.Eğitim ve motivasyonun sağlanması .Kayıtların tutulması .Kişisel koruyucuların kullanılması . Yönetsel ve mühendislik kontrolleri aşamasında ise gürültü uzaklaştırılmalı veya çalışanların etkilenmesi engellenmelidir.Programın değerlendirilmesi Çalışma yaşamında. Eğer gürültü zarar verecek düzeyde ise ve zarar görmüş çalışanlar varsa gürültü kaynakları ile zarar görmüş çalışanlar hemen kontrol altına alınmalıdır. iş yeri ortamındaki gürültü düzeyinin ölçülmesi yapılacak ilk iş olmalıdır. .a. Çalışanların çalışma vardiyaları daha az etkilenecekleri şekilde düzenlenebilir. Örneğin.Odyolojik değerlendirme .

Özellikle 50 yaş üzerinde çalışanlarda belirtiler daha ağır seyreder.b. beyin kanaması ve ölüme neden olabilir. . merkezi sinir sistemin üzerinde tahribata yol açar. Yüksek ısı beyin ödemi. Yüksek Isıya Bağlı Sağlık Sorunları • Yüksek ısı.

vücut ısısının 25 ˚C’nin n altına düşmesi ise ölüme neden olur.b. seramik. ocaklar ve volkan gibi etmenler insanın termoregülasyon merkezini etkileyerek organizmayı ısı ayarlama işlevinden alıkoyar. Bu durumda organizma ısı kaybedemez ve sürekli ısı birikmesi oluşur. Bu nedenle vücut ısısının korunması oldukça önemlidir. . Yüksek Isıya Bağlı Sağlık Sorunları Vücudun ısı dengesi: Vücut ısısının 27 ˚C’nin altına düşmesi uyku haline yol açar. Vücut ısısının 42˚C’nin üzerine çıkması merkez sinir sisteminin çalışma etkinliğinin azalmasına ve beyin fonksiyonlarının bozulmasına. . bu durumun uzun sürmesi de ölüme yol açar. cam ve dökümhane işlerinde çalışanlardır. yangınlar. genellikle demir döküm çalışanları.Yüksek sıcaklığın olduğu başlıca işler: Güneş karşısında çalışma. sanayi fırınları. Bu tehlikeye maruz kalanlar.

b. kan dolaşımı hızlanır. nefes darlığı. uzun zaman sıcak ortamlarda bulunmaları sıcak yorgunluğuna neden olur. dolaşım bozukluğu ve akciğer ödemi gelişir. Bu fiziksel etkilenmelerin sonucunda da dikkat azalır. terleme ile tuz ve sıvı kayıpları meydana gelir.Isı yorgunluğu: Yüksek sıcaklığa alışkın olmayanların. bitkinlik. Yüksek Isıya Bağlı Sağlık Sorunları Çalışma ortamında sıcaklığın değerlendirilmesi: Çalışma ortamındaki sıcaklık için en basit ölçme aracı. bilinç kaybı ve koma oluşur. kuru ve ıslak termometrelerdir.Yüksek sıcaklığa bağlı sorunlar: Çalışma ortamındaki aşırı sıcaklığa bağlı olarak nabız yükselir. Adalelerde seğirmeler. . baş dönmesi. Bu durumda acil olarak vücut soğutulmazsa sürekli beyin hasarı veya ölümün kaçınılmaz olacağı bir durum meydana gelebilir. . . baş ağrısı. aşırı sinirlilik ve saldırganlık veya tam hissizlik. Bu da ısı kramplarına yol açar. görme bozukluğu. Sıcağın etkisiyle hayati organlar ve ter bezleri gerekli olan sıvıyı karşılayamaz. Bununla birlikte havadaki nem oranıyla havanın akım hızlarının da çeşitli yöntemlerle ölçülmesi daha sağlıklı bilgiler alınması açısından gereklidir. . Bunların dışında meydana gelebilecek başlıca olumsuzluklar şunlardır: . bulantı. Bunun yanı sıra kişinin bulunduğu yerin nem oranı yüksek ve hava akımından yararlanma olanakları aynı oranda az ise vücuttan atılmayan ısının birikmesi sonucunda sıcaklık yorgunluğu gelişebilir.Isı krampı: Sıcak karşısında kalan insanlarda terleme ile birlikte ani ve çok fazla sodyum klorür kaybı oluşur. sinirlilik duygusu artar. kusma.Sıcak çarpması: Sıcak çarpmasıyla terleme durur. Terlemenin durmasıyla derin vücut sıcaklığı artar. fiziksel ve zihinsel verim düşerek iş kazaları meydana gelebilir.

bakım işçileri. telefon. Düşük Isıya Bağlı Sağlık Sorunları Gıda endüstrisinde soğuk hava depolarında çalışma soğuk maruziyeti açısından risk oluşturmaktadır. soğuk yanıkları. ayak parmaklarında donma gibi sağlık sorunları ortaya çıkabilir. petrol istasyonlarında çalışanlar bu açıdan risk altındadır. Bunlarla birlikte dikkat azalması. tarım çalışanları. hata artışı ve iş kaza riski artışı oluşabilir. elektrik vb.c. balıkçı ve denizciler. Yol bakım işçileri. işleri gereği dış ortamda bulunma durumunda olan kişiler için başlıca sorundur. Mevsimlik olarak kış döneminde soğuk etkilenmesi. polisler. . Düşük ısıya bağlı olarak soğuk algınlıkları.

ç. araştırma vb. Radyasyonun doğrudan ve dolaylı olmak üzere iki türlü etkisi vardır. Radyoaktif maddelerin canlı organizmadaki etkileri yarılanma süresi ile orantılıdır. . radyoaktif madde. Toksik maddelere (metal. gün mertebesinde olduğu gibi aylar yıllar mertebesinde de olabilmektedir. dakika. proton ve nötronlar gibi tanecikler de olabilir. Örneğin. nükleer denemeler. kazalar ve savaşlar sonucunda çevrede önemli radyoaktif atıklar oluşabilir. organik madde vb. saniye. Radyasyonun Neden Olduğu Sağlık Sorunları Günümüzde radyasyon. elektron. kullandığımız elektronik aygıtlardan sağlık. gama ve x ışınları gibi iyonizasyon radyasyonu olabildiği gibi. esnasında da alınabilmektedir. Bu nedenle uzun süre etkisini nesilden nesile sürdürebilir. Radyoaktif maddelerin biyolojik yarılanma süreleri.) gerek iş yeri ortamında gerekse yaşanan çevrede düşük düzeyde bile maruz kalınsa dahi 20-30 yıllık bir iş hayatı veya 60-70 yıllık bir ömür süresince maruz kalındığı için zamanla birikerek kümülatif etki yapabilmektedir. beta tanecikleri. alfa tanecikleri. atom bombasının atılması. doğrudan doğal çevreden alınabildiği gibi. biyolojik etkilerini hücre atomlarını iyonlaştırarak ve hücre içinde istenmeyen iyonların oluşmasına yol açarak gösterir. Radyasyon. pozitron. İyonlaştırıcı radyasyonlar.

d. Titreşim Etkisine Bağlı Sağlık Sorunları Titreşimler. kol ve omuzları etkiler. bilek. Ayakta duran bir insanın ayaklarından. tıpkı ses dalgaları gibi tekrarlayan ve saniyede belirli bir sayısı olan dalgalardır. ormanlarda motorlu testere kullananlarda bu konu önem kazanır. sesin hava yolu ile titreşimin ise vücudun sert kısımlarından vücuda girmesidir. oturan bir kişinin kaba etinden ya da titreşime maruz kalınan bölgeden girer. . Madenlerde. Bunlarda titreşim el. insan vücuduna çeşitli yollardan girer. Titreşimler. makineler veya hareketli parçaların titreşimleri çalışanın el ve kollarına geçmektedir. Bunların sesten başlıca farkı. inşaatta. hava kompresörlü portatif aletlerle çalışanlarda. İş yaşamında kullanılan bazı aletler.

vapur ve uçakla seyahat eden bazı kişilerde bulantı. Bu etkiler şunlardır: . iç kulağın titreşimden etkilenmesine bağlıdır.Çok düşük frekanslı titreşimler: Otobüs. .d. kusma. terleme ve fenalık hissi olur. otomobil. Bu rahatsızlık. Titreşim Etkisine Bağlı Sağlık Sorunları Titreşimlerin. insan vücuduna çeşitli etkileri vardır.

vücuda ellerle girer ve sonunda “titreşim hastalığı” meydana gelir. 10-35 kg. inşaat ve yol makineleri.Frekansı 20 hz. kompresörlü portatif araç kullananlarda olur. Titreşim vücuda böylece doğrudan girer. Bu araçlarda çalışanlarda bel kemiği etrafında (sırtta) ağrılar görülebilir. Bu ağrılar bazen bel ve kuyruk sokumundan baldırlara kadar yayılır. traktörler. ağırlığındaki bu aletler delme. kesme.Frekansı 2-20 hz.’den büyük olan titreşimler: Bu titreşimler. Bazı ulaşım araçlarının yaptığı titreşimlerin frekansı bu sayıdadır. . Bu hastalık. Bu aletlerin yaptığı titreşimlerin başlıca zararları.d. Bazılarında ise sindirim sisteminde ve idrar yollarında bozukluk oluşur. perdahlama gibi işlerde kullanılır. kemiklerle eklemler ve damarlar üzerinedir. Çalışan aleti elleriyle tutar ve çoğunlukla omzuna veya baldırlarına dayar. . Örneğin. kamyonlar. trenler. olan titreşimler: Bu titreşimler önemli rahatsızlıklara neden olabilir. Titreşim Etkisine Bağlı Sağlık Sorunları .

İş yerinde gürültüyle çalışan makinelerin montajları sırasında iş yeri tabanına titreşimi ve gürültüyü kesecek malzeme kullanılmalıdır. şahıs başına en az 40 metreküp hava sağlanmalıdır.Fiziksel ve mekanik etkilerden meydana gelen meslek hastalıklarına karşı alınacak tedbirler: . Bir dalgıç 22 metreden fazla derinliğe bir günde iki defadan fazla dalmamalı ve bu dalışlar arası en az 5 saat olmalıdır. Dalgıç odalarında.Yeraltında nemli hava akımlı ve yetersiz ışıklı iş yerlerinde yapılan çalışmalarda yapay aydınlatma sağlanmalı. romatizma hastalığı olanlar bu tür işlerde çalıştırılmamalıdır. . . Kaynak ile çalışanların arasında uygun mesafe olmalı ve mümkün olduğu kadar kısa süre kalmaları sağlanmalıdır. .Titreşimin yoğun olduğu ve gürültülü ortamlarda çalışmak üzere işe alınanların genel sağlık muayeneleri yapılıp özellikle kemik eklem ve damar sistemleri incelenmeli. kontrol ve tedavi altına alınmalıdır. .Doğal ya da yapay radyoaktif maddenin zararlı en az miktarı kullanılmalıdır. uygun olanlar işe alınmalıdır. . .Yüksek basınçlı yerler ve dalgıç odalarında çalışanların özellikle kalp hastalığının olup olmadığı araştırılıp olanları tedaviye alınmalıdır.Bu işlerde çalışanların periyodik olarak genel sağlık muayeneleri yapılmalı ve hastalık tespit edilenler çalıştıkları işlerden ayrılmalı.

TOZLARDAN MEYDANA GELEN MESLEK HASTALIKLARI Teknik anlamda toz. ‹nsan vücudunda tozlar değişik biyolojik etkiler gösterebilir. Tozlar fiziksel. yüzey şekilleri.Ç. büyüklüğü 0. havada asılı olarak kalabilen.1 ile 25 mikron arasında değişen katı parçacıklardır. İnsan sağlığı bakımından tozun büyüklüğü. kimyasal bileşimi. çökme hızı gibi özelliklerin yanı sıra en önemli özelliği biyolojik davranışıdır. Tozun partikül büyüklüğü çok değişik olabilir. Tozlar biyolojik etkileri bakımından şu şekilde gruplandırılabilir: . kimyasal özelliklerine veya biyolojik davranışlarına göre sınıflandırılabilir.

metal.Alerjik tozlar: Bu tozlar solunum yollarında spazma yol açarak astım benzeri tabloya neden olur. maddelerin elde edilmesi. keten. Kömür. kireç tozu gibi inorganik tozlar da bu grupta sayılabilir.İnert tozlar: Bu tozlar ( örneğin baryum tozu) vücutta herhangi reaksiyona girmeden lenfatiklerle vücut dışına taşınır. Kurşun. taşınması.TOZLARDAN MEYDANA GELEN MESLEK HASTALIKLARI .Toksik tozlar: Bazı metallerin tozları solunum yoluyla vücuda girdiğinde değişik organlara yönelir.Ç. Bu tür tozlara toksik toz adı verilir. . Bu konuda en çok bilinen örnek asbest lişeridir. bazı kimyasal sistemlerle etkileşime girerek zararlı etkiler meydana getirir ve zehirlenme tablolarına neden olur. nefes darlığı gibi belirtilerle seyreden kronik akciğer hastalıklarına neden olur. .Fibrojenik tozlar: Biyolojik etki ve insan sağlığı bakımından en zararlı olan grup fibrojenik tozlardır.Kansorojen tozlar: Bazı tozlar da özellikle akciğerlerde ve solunum sisteminin diğer bölümlerinde kansere neden olur. krom. Bu tozlar akciğerlere ulaştığında orada depolanır. mineral. doldurulması ve boşaltılması. cevher ve maden ocaklarından çıkarılan taşlar vb. deri ile temas ettiğinde de alerjik rahatsızlıklar yaratabilir. kadmiyum gibi metallerin tozları bu gruba örnek olarak gösterilebilir. şeker kamışı tozu. ağaç. püskürtülmesi. fibrotik reaksiyona yol açar ve sonuç olarak öksürük. . Asbest akciğer kanserinin başlıca nedenidir. . kenevir tozu. tahıl. Ancak bu tozlar da fazla miktarda olduğunda lenfatiklerde tıkanıklığa yol açar. torbaların delinmesi. öğütülmesi sonucu tozlar oluşur . tahta. nikel. kuşların tüylerinden gelen tozlar gibi organik tozlar ve cam yünü. Pamuk tozu. parçaların taşlanması.

Tekstil fabrikaları. Sosyal Güvenlik Kurumunun istatistiklerine göre 1952-1975 arasındaki 25 yılda saptanan 17. tüneller.Kömür işçisi pnömokonyozu (KİP): Kömür madenciliği sırasında. porselen. Bunların dışında asbest çimento yapımında ve inşaat sektöründe boru üretiminde kullanılır.Asbestoz: Hastalığın nedeni asbest veya amyant denilen silika tozlarıdır. Bu hastalığın meydana geldiği iş kolları yeraltı çalışmaları madenler. fosfor. Genellikle madenlerde çok uzun süre çalışılması sonucunda hastalık ortaya çıkmaktadır. ateş tuğlası fabrikaları. kristal sanayi olarak sıralanabilir. fren ve debriyaj balatası üretiminde de dayanıklılık özelliğinden dolayı asbest kullanılmaktadır. . ..Slikoz: Türkiye’de en sık görülen meslek hastalığıdır. bazı mineraller ve bir miktar da silis vardır. fayans. .347’si yani % 90’ı slikozdur. Asbest tekstilinin elektrik kablolarının üzerine sarılması suretiyle ısı yalıtımı sağlanır.İnorganik tozlara bağlı başlıca hastalıkları: . Asbestten yapılan malzemenin sıcağı geçirmemesi ve yanmaması nedeniyle çok çeşitli işlerde ve değişik yerlerde kullanılır. cam. yüksek fırınların yıkım ve bakımı. seramik.060 meslek hastalığının 15. Hastalığın etkeni serbest silis veya diğer adıyla kuartz kristallerini kapsayan tozlardır. Ancak kömür tozunun bileşiminde karbonun yanı sıra kükürt. barajlar vb. dökümhaneler. Ayrıca inşaat sektöründe. taş ocakları. yeraltından kömür çıkarılması işlemi yapılırken fazla miktarda toz maruziyetine bağlı olarak meydana gelen bir akciğer hastalığıdır. tecrit edici olarak sıvacılık ve boyacılıkta da kullanılmaktadır.

Genellikle 10-15 yıl gibi uzun bir süre tozlu yerlerde çalışan işçilerin üçte birinde ortaya çıkan bir hastalıktır. kenevir ve özellikle pamuk tozlarından ileri gelen hastalıktır. kendir. Bu hastalık tekstil sanayinde çalışan işçilerde görülür. Bissinoz.2. . Organik Tozlara Bağlı Akciğer Hastalıkları Organik tozlara bağlı hastalıkların başında issinoz gelir. keten.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful