MESLEK HASTALIKLARI

KONULAR
• A- MADENİ CİSİMLERDEN MEYDANA GELEN MESLEK HASTALIKLARI • B- ORGANİK CİSİMLERDEN MEYDANA GELEN MESLEK HASTALIKLARI • C- FİZİK VE MEKANİK ETKİLERDEN MEYDANA GELEN MESLEK HASTALIKLARI • Ç- TOZLARDAN MEYDANA GELEN MESLEK HASTALIKLARI • D- BULAŞICI HASTALIKLARDAN MEYDANA GELEN MESLEK • HASTALIKLARI • E- MESLEK HASTALIKLARINA KARŞI ALINABİLECEK TEDBİRLER • 1- Aydınlatma, Havalandırma ve Isıtma • 2- Kimyasal Tahrişlerin Önlenmesi • 3- Zehirlenmelerin Önlenmesi

MESLEK HASTALIKLARI

Ülkemizde bir hastalığın meslek hastalığı sayılabilmesi için temel olarak iki koşul bulunmaktadır; bunlar 1-Bir dış nedenle meslek hastalığını doğuran aynı olayın birden fazla meydana gelmesi 2-Vücuda yavaş yavaş etkide bulunması

Ayrıca yavaş yavaş tekrar eden dış neden, işçinin vücut bütünlüğünü ihlal etmelidir. Ancak, meslek hastalıkları sadece vücudun fizik bütünlüğünde değil, ruh ve sinir bütünlüğünde de arazlar meydana getirmektedir. Bu nedenle vücut bütünlüğünün ihlalinden hem fizik, hem de ruh bütünlüğündeki ihlaller anlaşılmalıdır. İkinci koşula göre ise, bir hastalığın meslek hastalığı olarak nitelendirilebilmesi için bu hastalıkla görülen iş arasında uygun nedensellik bağı bulunmalıdır. Ayrıca, meslek hastalıklarında işçi, işverenin emir ve talimatı (otoritesi) altında çalışıyor ve çalıştığı iş yerinin durumu hastalık oluşturmaya uygun bulunuyorsa uğranılan hastalık meslek hastalığıdır.

A- MADENİ CİSİMLERDEN MEYDANA GELEN MESLEK HASTALIKLARI
• Günlük yaşantımızın bir parçası hâline gelen kimyasallar yararlarının yanı sıra özellikle uygun şekilde kullanılmadığında insan sağlığı için tehlike, çevre içinse zehir olabilmektedir. 50 yıl önce üretilen kimyasal madde miktarı yılda 1 milyon ton iken, bugün bu rakam 400 milyon tona ulaşmıştır. Günlük kullanımda olan kimyasal madde sayısı ise 60.000 ile 100.000 arasında değişmektedir. Uluslararası Çalışma Örgütünün verilerinde halen 60 binden fazla kimyasal maddenin kullanımda olduğu, bu maddelerin ancak 10 binin test edildiği, geri kalanların çoğunun kısa ve uzun vadede insan sağlığına etkilerinin henüz net olarak belirlenmediği bildirilmektedir.
Mesleki olsun veya olmasın saptanan işlevsel kaybın kısmi ve tam iş görmezliğe yol açıp açmadığı bu işlevsel kaybın derecesine göre hafif, orta, ileri, ağır olmak üzere üç veya dört kademeli olarak sınışandırılmaktadır. Bu nedenle bu ülkelerde artık meslek hastalığı kavramıyla, iş görmezliğe kavramı birbirinden ayrılmıştır. Bu ise meslek hastalıkları hastaneleri başta olmak üzere işçi sağlığı ve güvenliği ile ilgili birimlerin birlikte çalışmalarına, meslek hastalıklarına erken tanı konulmasına ve en önemlisi meslek hastalıklarının önlenmesi için çalışılmasına yol açmaktadır.

Kimyasal maddelerin insan vücuduna girişi solunum, deri emilimi ve sindirim yoluyla olmak üzere üç farklı yoldan olmaktadır. Bunlardan en tehlikelisi maddenin solunum yoluyla vücuda girmesidir. Yetişkin bir insanın akciğerinin 55-75 metrekarelik bir hava ile temas yüzeyi olduğu düşünüldüğünde bu maddelerin hızlı bir şekilde organizmaya etki edeceği kolay anlaşılır. Kimyasal maddelerin etkisi genellikle süreklidir, seyrek olarak ani etkilenmeler görülür. Bu nedenle etkilenmeler çoğu zaman başlangıçta fark edilmediği için tedbir alınmamaktadır.

normal sıcaklık ve basınçta sıvı şekilde olan ve kolaylıkla buharlaşan. insan ve hayvan yaşamı. metallerden kaynaklanan zehirlenme. manganez. neden olduğu meslek hastalığının önlenmesi için yasa çıkarılan ilk metaldir. mide bozuklukları gibi meslek hastalıkları meydana gelmektedir. sodyum.A. bulantı. Ancak değişik faaliyetler ve iş yerinde bu ve diğer metallere uzun süre maruz kalındığında organizmada birikerek belirli bir dozun üzerine ulaştığı zaman toksik (zehir) etki yapmaktadır. kalsiyum. • Başlıca madeni cisimler. kükürt. silisyum ve fosfor olmaksızın insan yaşayamaz. arsenik. onların faaliyetleri ve gelişimi için önem taşımaktadır. Örneğin 8 element. krom. potasyum. akciğer ödemi. kadmiyum. kronik bronşit. klorür. Tıpkı cıva gibi kurşun. Birçok metal. Örneğin civa. fosfor. azot vb.MADENİ CİSİMLERDEN MEYDANA GELEN MESLEK HASTALIKLARI • Günümüzde sanayide en az 50 metal ve alaşımı kullanılmaktadır. yol açtıkları hastalıklar ve korunma yolları: . magnezyum.

Kurşunun eritildiği. Yumuşak olması nedeniyle işleme kolaylığı vardır ve insanlar kurşunu çok eski yıllardan beri (mutfak araç-gereçleri. • Kurşun zehirlenmesi bakımından en riskli işler de kurşunun eritildiği işlerdir.) çeşitli amaçlarla kullanmışlardır. Bu yüzden kurşun zehirlenmesi de çok eski yıllardan beri bilinmektedir. Diğer kullanım alanları arasında matbaacılık. dolayısıyla kurşun zehirlenmesi riskinin yüksek olduğu diğer işler arasında akümülatör yapımı. Üretilen kurşunun yarısından çoğu bu amaçla kullanılmaktadır. su boruları yapımı vb. • Ayrıca kurşunun organik bileşikleri olan tetra etil kurşun ve tetra metil kurşun benzin içine oktan yükseltici olarak katılmaktadır. Ancak. bu kullanım günümüzde giderek azalmaktadır. boya üretimi. • Günümüzde metalik kurşunun başlıca kullanım yeri akümülatör yapımıdır.1. matbaacılık ve boya işleri gelmektedir. . kristal cam ve plastik yapımı gibi işler sayılabilir. Kurşun ve Bileşikleri • Doğada bol olarak bulunan bir metaldir.

Bu durum bebek ve çocuklarda sinsice ilerlemekte ve gelişim bozukluklarına yol açmaktadır. Kurşun zehirlenmesi bakımından önemli olan nokta.1. Kurşun ve Bileşikleri • Kurşun yumuşak bir metal olduğu için erime ve kaynama noktaları oldukça düşüktür. Organik kurşun bileşiklerinin deri yolu ile de emilimi olasıdır. Ancak solunum yollarından alınan kurşunun % 40 kadarı emilip kan dolaşımına katılırken sindirim kanalından alınan kurşunun ancak % 10-15 kadarı emilmektedir. Tütsü adı verilen bu buhar içinde erimiş kurşunun mikron düzeyinde partikülleri vardır. Özellikle sanayi kuruluşlarında çalışan bireyler olmak üzere tüm kent yaşamı içerisinde insanlar kurşun zehirlenmesi tehlikesi altındadırlar. Bu tehlike plansız kentleşme ve sanayileşmenin sonucu olarak gerçek bir olgu hâlini almaktadır. Bu partiküller solunum yoluyla vücuda girer. • Kan dolaşımındaki kurşun eritrositlere bağlanarak taşınır. 500-600°C üzerindeki sıcaklıklarda kurşunun buharlaşmaya başlamasıdır. Kurşun vücutta depolanan bir metaldir. En çok kemiklerde olmak üzere yumuşak dokularda ve parankimal organlarda da depolanır. . Bunun yanında henüz yaşama yeni adım atmış bebekler de kronik bir zehirlenme tehdidi altındadırlar. Vücuttan atılımı da yalnızca idrar yoluyla olur. Daha az miktarda kurşun ise sindirim kanalından alınır. Bu nedenle zehirlenme bakımından solunum yolu ile maruz kalma daha önemli olmaktadır.

.Her çalışanın iş yerinde bir sağlık kartı düzenlenmeli periyodik muayeneleri ve bulguları işlenmelidir. yüz. .Çalışanlar temizliğe dikkat (el. . kişi başına 15 m3 hacim düşmeli yükseklik 4 metreden fazla olmalı. .) etmeli bu ortamda yiyip içmemeli.Zehirlenme görülen kişi belirli bir dönem çalıştırılmamalı.Kurşunla çalışan kişiler üç ayda bir sağlık kontrolünden geçmeli. . .15 miligram/metreküpü geçmemesi sağlanmalı. ağız vb. Kurşun ve Bileşikleri Kurşunun yoğun olarak kullanıldığı yerlerde zararlarından korunabilmek için yapılması gerekenler şunlardır: . tezgâhlar kolay temizlenmeli. iş yerinin havası periyodik olarak ölçülmeli ve havadaki kurşun oranının 0.Çalışma yapılan iş yerinde. .Giyilen elbise işe uygun olmalı.Çalışılan yerin tabanı su geçirmez olmalı.1.

2. Çünkü ısı artışına paralel olarak ortama yayılması artar. Cilt emilimi ile zehirlenme daha az görülmektedir. Metalik cıva ve bazı bileşikleri sindirim kanalından iyi emilmez. Civa ve Bileşikleri • Civa endüstride kurşundan sonra en çok kullanılan metaldir. akut zehirlenmelere yol açar. En çok böbrek ve karaciğerde birikim yaparak depolanır. • Cıvanın oda ısısında buharlaşması endüstriyel zehirlenmelerde çok önemlidir. Yanlışlıkla alınan büyük dozlarda. • Örneğin yere dökülen birkaç damla cıva buharlaşarak tehlikeli bir ortam yaratabilir. . Zehirlenme genellikle solunum yoluyla olur.

Kereste koruyucusu olarak.Enerji jeneratörleri ve civalı akülerin üretiminde. . .Vakum aletlerinin yapımında kullanılır.Elektrikli araç ve gereçlerin üretiminde.Manometre. .Organik bileşikleri tarım koruma ilaçlarının üretiminde. .2.Altın ve gümüş şizlerinin işlenmesinde. . .Diş hekimliğinde amalgam olarak. . . verici ve güçlendirme tüplerinin yapımında. sudkostik üretiminde. .Dericilik sanayi ve fötr şapka yapımında. . .Kâğıt ve kâğıt hamuru endüstrisinde. .Civalı boya ve yapıştırıcıların üretiminde.Klor.Civa ile lehim ve kalaylama işlerinde.Suni ipek üretiminde.İlaç ve dezenfektanların üretiminde. asetik asit. . Civa ve Bileşikleri Civanın kullanıldığı başlıca iş alanları aşağıdaki gibidir: . barometre. . . .Radyo ve TV alıcı. termometre gibi ölçü aletlerinin yapımında.

. Civa ve Bileşikleri • İş güvenliği açısından civanın kullanıldığı alanlarda alınması gereken önlemler şunlardır: .2. kenarlarında civanın dökülmesini önleyecek oluklar olmalıdır.Masalar düz ancak.Masa altlarına iyot-kömür tabakası yerleştirilmelidir. civadan etkilenmeyecek malzemeden olmalıdır.Normal havalandırmalara ek olarak zemine yakın ek havalandırma olmalıdır.İş yeri tabanı düz ve yıkanabilir. . . . .İş yeri ortam ısısı olabildiğince düşük olmalıdır.

İş bitiminde sıcak su ile veya %10 sodyum sülfat ile yıkanmaları sağlanmalıdır.2. eldiven. .Çalışanların kişisel temizlikleri için her türlü tedbir alınmalıdır. .Üretimin yapıldığı yerlerde herhangi bir şey yenilmesine. ayakkabı ve civa buharını tutacak uygun maskeler verilmelidir. .075 mlgr / m3’ten yukarı çıkmamalıdır.Sigara içilmesi yasaklanmalıdır.İş yeri havasında aralıklı olarak civa ölçümleri yapılmalı ve 0. Civa ve Bileşikleri . . İşçilere iş elbisesi. içilmesine izin verilmemelidir.

3. Nikel ve Bileşikleri Nikelin kullanıldığı iş alanları şunlardır: .Nikelli çelik ve mutfak eşyası üretiminde .Nikel kadmiyum akülerin yapımında .Plastik endüstrisinde kullanılan akrilik esterlerin üretiminde .Gıda endüstrisinde yağların hidrojenlenmesinde katalizör olarak .Diş hekimliğinde .Cerrahi alet ve gereçlerin yapımında .Manyetik teyplerde .Aside dayanıklı manyetik alaşımların yapımında .Özel çelik yapımında .

Bu nedenle kadınlar ve çocuklar bu iş yerlerinde çalışamaz. Nikel ve bileşiklerinin bulunduğu iş yerleri ağır ve tehlikeli işler kapsamına girer. Nikel karbonil cilt yolu ile de girebilir. Bunun yanında solunum sistemi rahatsızlığı. Akciğer kanserlerine neden olur. Tüm egzama vakalarının %5’inde nikel ve bileşiklerinin etkili olduğu görülmektedir. Bunlardan daha önemlisi nikel de kanserojen bir maddedir. Nikel ve bileşiklerinden en toksik olanı nikel karbonildir.3. Nikel ve Bileşikleri Nikel organizmaya solunum ve sindirim yoluyla girer. En çok görülen zehirlenme belirtisi nikel dermatitleridir. cilt hastalığı ve alerjisi olanlarla sigara içenler bu tür iş yerlerinde çalıştırılmamalıdır. .

. .Çalışanların kişisel temizlikleri için tüm önlemler alınmalıdır.3.Çalışanlara iş elbisesi.Aralıklı olarak iş yeri ortamın da ölçümler yapılmalıdır. Nikel ve Bileşikleri İş yerinde uyulması gereken başlıca kurallar şunlardır: . eldiven. . Gerekirse ek havalandırma sistemi kurulmalıdır. .Üretimin yapıldığı bölümlerde herhangi bir şey yenilmesine ve içilmesine izin verilmemelidir. . .İş yerinde sigara içilmesine kesinlikle izin verilmemelidir.İş yeri havalandırılması çok iyi olmalıdır. ayakkabı ve gerektiğinde kullanılmak üzere maske verilmelidir.

Demir döküm sanayi .Çelik üretimi . işlenmesi .Özellikle elektrik ve asetonla yapılan demir kaynakçılığı.Demir cevherinin çıkarılması.Demir tortularının ve hurda demirin eritilmesi .4.Magnetik demir oksit üretimi ve kullanılması .Demir tozunun parlatıcı olarak kullanılması . Demir ve Bileşikleri Demirin kullanıldığı başlıca iş alanları aşağıdaki gibidir: . demirin kaynakla kesilmesi .

dumanı ve buharı ise akciğerlerde yaygın fibroz doku artışına neden olur. . aktif tüberküloz. Demir. Demirin tozu. solunum yetmezliği ve koma görülebilecek diğer sonuçlardır. bünyece zayıf olanlar bu tür işlerin yapıldığı yerlerde çalıştırılmamalıdır. Demir sülfatın ağızdan alınması ile akut zehirlenme görülür. Demir ve Bileşikleri Demir vücuda çoğunlukla solunum yoluyla girer. karın ağrısı. kalp ve dolaşım sistemi bozuklukları olanlar.4. siderozis denilen önemli bir meslek hastalığını meydana getirir. şok. Yoğun biçimde solunması durumunda metal dumanı hummasına neden olur. Özellikle kadınılar ve çocuklar. solunum sistemi rahatsızlığı olanlar. Çok ağır zehirlenmelerde mide kanamaları ve karaciğer bozukluğu görülebilir. kusma. Bulantı.

Delme işlemlerinde yaş yöntem kullanılmalıdır. . ayakkabı ve gerektiğinde kullanılmak üzere maskeler verilmelidir.Çalışanlara iş elbisesi. duvarları. . .Çalışanların iş sonunda duş yapma olanakları sağlanmalıdır. masaları yıkanabilir olmalıdır.Çalışanların kişisel temizliklerini yapabilmeleri için yeteri kadar lavabo olmalıdır.İş yerinde çok iyi havalandırılma yapılmalıdır. Özellikle yer altında yapılan işlerde havalandırma sistemi mutlaka kullanılmalıdır. . . .Belirli aralıklarla iş yeri ortamında toz ölçümü yapılmalıdır. .4. eldiven.İş yerinin tabanı. Demir ve Bileşikleri İş yerinde uyulması gereken başlıca kurallar şunlardır: .

Alüminyum ve Bileşikleri Endüstrinin pek çok kolunda milyonlarca farklı ürünün yapımında kullanılan alüminyumun.Alüminyumun toz hâline getirilmesi .Alüminyumun eritme fırınlarında eritilmesi .Maden cevherinden alüminyum elde edilmesi .Alüminyuma kaynak yapılması . Hafişik ve yüksek dayanım özellikleri gerektiren taşımacılık ve inşaat sanayinde de geniş kullanım alanı bulmaktadır.Alüminyumlu alaşımların elde edilmesi . dünya ekonomisi içinde çok önemli bir yeri vardır. Alüminyumun başlıca şu şekilde kullanılır: . Alüminyumdan üretilmiş yapısal bileşenler uzay ve havacılık sanayi için vazgeçilmezdir.5.

Alüminyum ve Bileşikleri Alüminyum akciğerlerde fibroz doku artışına ve hava kistlerinin oluşmasına neden olur. .Solunum sistemi hastalığı olanlar.Aktif tüberküloz hastaları. Alüminyum ve bileşiklerinin bulunduğu iş yerleri ağır ve tehlikeli işler kapsamına girdiği için kadınlar ve 18 yaşından küçük olan kişiler çalıştırılmamalıdır. Alüminyumun neden olduğu tek endüstriyel hastalık Shaver (Alüminozis) hastalığıdır.Akciğer rahatsızlığı olanlar.5. Hangi alüminyum ve bileşiklerinin bulunduğu iş yerlerinde kadınların çalışabileceği. .Önemli dolaşım sistemi hastalıkları olanlar.Bünyece zayıf olanlar.Aşırı şişmanlar. . .Hipertansiyonlular bu işlerde çalıştırılmaz. Bunun dışında. . Ağır ve Tehlikeli İşler Tüzüğü’nde belirtilmektedir. . . .

. . .Mümkünse kapalı sistemle çalışılmalı. Alüminyum ve Bileşikleri İş yerlerinde uyulması gereken başlıca kurallar ise şunlardır: .İş yerlerinde kişisel temizlik için yeteri kadar lavabo bulunmalı.Çalışanlara iş sonunda duş yapma olanağı sağlanmalı. .Çalışanlara iş elbisesi.İş yeri ortamında belirli aralıklarla ölçüm yapılmalı. . .Üretimin yapıldığı yerlerde herhangi bir şey yenilmesine.Madenlerde delme ve maden çıkarma işlemleri ıslak sistemle gerçekleştirilmeli. eldiven. antistatik ayakkabı ve gerektiğinde kullanılmak üzere maske verilmeli.İş yerlerinde çok iyi bir havalandırma olmalı. . .5. . karbondioksit ve köpük kullanılamayacağından yangın olasılığına karşı kuru ve ince kum bulundurulmalıdır. içilmesine izin verilmemeli.Alüminyum tozlarının yoğun olduğu bölümlerde çıkacak yangınlar için su.

Seramik işlerinde .6. Ülkemiz krom cevheri ve bileşiklerinin üretiminde dünya sıralamasının başlarında yer almaktadır.Bitkisel zamk yapımında .Deri sanayisinde .Cam işlerinde .Aydınlatma fişeği yapımında .Çelik üretiminde .Kromajda (Pastan koruyucu olarak kullanılması) .Çimento üretiminde .Özellikle demirle olan alaşımların elde edilmesinde .Kromlu boyaların üretimi ve kullanılmasında .Krom ve bileşiklerinin üretildiği yerlerde .Metallerin sülfürik asitle temizlenmesinde . Kromun endüstride kullanıldığı başlıca alanlar şunlardır: .Kimyasal sentezlerde . Krom ve Bileşikleri Krom kromit mineralinden elde edilir. Kromit ülkemizde yaygın olarak bulunmakta ve çıkarılmaktadır.Tekstil endüstrisinde .

Bu maddenin yol açtığı hastalık tıpta mesleki akciğer kanseri olarak kabul edilir. Krom ve Bileşikleri Krom ve bileşikleri solunum ve sindirim yoluyla vücuda girer. akut ve kronik zehirlenmelere yol açar. Karaciğer ve böbrekte parankim bozukluğuna.6. . Krom kanserojen bir madde olduğundan akciğer kanserlerine neden olur.

cilt ve solunum sistemi hastalıkları bulunanlar işe alınmamalıdır.Krom ve bileşikleriyle çalışanların belirli aralıklarla klinik ve laboratuar yöntemleriyle sağlık kontrolleri yapılmalı. bu alaşımlar üzerinde kaynak yapılması ve krom bileşikleri ile yapılan çalışmalarda dikkat edilecek başlıca konular şunlardır: . Krom ve Bileşikleri Kromlu alaşımların hazırlanması.Kromla çalışılan yerlerde çalışanlara uygun elbise.Krom ve bileşiklerinin kullanıldığı yerlerde genel havalandırma ile birlikte uygun ek havalandırmalar yapılmalıdır. . Çalışanlar da işten alınarak tedavile rine başlanmalıdır. . .6. . ellerinin %5 hiposülfit ile yıkanması sağlanmalıdır. lastik eldiven ve çizme verilmelidir. kroma karşı alerjisi olanlar.Çalışanlar el yüz temizliğine dikkat etmeli.

ORGANİK CİSİMLERDEN MEYDANA GELEN MESLEK HASTALIKLARI • 1. PESTİSİTLER • 3.B. GAZLAR • 2. SOLVENTLER .

1. Doğal gazın ana bileşimini oluşturur. şarap mahzenlerinde fermantasyon sonucu ve kuru buz üretiminde meydana çıkar. Bu gazlar içinde en önemli olanları şunlardır: Karbondioksit: Yanma sonucu. . GAZLAR İnsan organizması üzerinde olan etkilerine göre zararlı gazlar şu şekilde sınışandırılabilir: a) Basit boğucu gazlar Normal atmosferik basınçtaki havada bulunan oksijen oranını hacim olarak %18’lerin altına düşürerek boğulmaya neden olurlar. Havadan daha hafiftir. Metan: Bataklık gazı olarak bilinir. Kömür ocaklarında ortaya çıkar.

Özellikle banyo içinde bulunan şofben zehirlenmelerine dikkat edilmelidir. .Sıvılaştırılmış petrol gazı): Propan ve bütan karışımıdır. GAZLAR a) Basit boğucu gazlar • Propan ve Bütan (LPG . • Asetilen: Kaynak işlerinde ve bazı proseslerde kullanılır.1. Havadan daha ağırdır. • Hidrojen: Akü şarj odalarında açığa çıkabilir.

1. Kimya ve boya endüstrisinde karşılaşılır. . Hidrojen siyanür: Böcek ilacı. GAZLAR b) Kimyasal boğucu gazlar Değişik mekanizmalarla hücrelere oksijen erişimini engelleyerek zehirlenme etkisi gösterir. sentetik lif üretiminde ve metal kaplama işlemlerinde ortaya çıkar. Hidrojen sülfür: Hayvansal ve bitkisel atıkların kokuşması sonucu oluşur. kazan ve otomobil egzoz dumanı içinde bulunur. Özellikle atık su arıtma tesislerinde ortaya çıkar. Bu gazlar şunlardır: Karbonmonoksit: Eksik yanma sonucu oluşur. Garajlarda ve tünellerde de iyi havalandırma yapılmazsa zehirlenme yapabilir. Kokulu bir gazdır ama kokuya alışınca az veya çok olduğu fark edilmez. Soba zehirlenmelerine neden olan gazdır. Soba.

d) Sistemik zehir etkisi gösteren gazlar Asrin. fosfin. . stibin. ozon ve formaldehit gibi gazlardır. Sanayide çeşitli işlemlerde ortaya çıkar. klor. azotoksitler. GAZLAR c) Tahris edici gazlar Amonyak. fosgen.1. kükürtdioksit. nikel karbonil ve karbon sülfür gibi gazlardır.

pestisitler adı verilir. hayvanlara ve bitkilere zararı dokunabilen ve diğer bazı zararlı canlıların etkisini önleyen kimyasal maddelere.2.Küçük canlıları öldürenler (sinek.): Bunlara “insektisit” denilir.Sıçanları yok edenler: Rodentisitler . pire. sivrisinek vb. PESTİSİTLER İnsanlara.Zararlı bitkileri yok edenler: Herbisitler . Bunlar etkilerine göre sınıflandırılabilir: . Başlıcaları klorlu ve fosforlu kimyasal maddelerdir. .Mantarları öldürenler: Fongisitler .

PESTİSİTLER Pestisitler yalnızca insanları rahatsız eden canlıları yok etmez. Bu maddeler. Pestisitler usulüne uygun olarak ve gerekli önlemler alınarak kullanılmalıdır. Bunlar.2.Bu maddeleri üretenler. eriyik ve aerosol şeklinde satılır. aynı zamanda bu canlıların hastalık taşımaları da önlenmiş olunur. . . toz. pul. fabrikalarda çalışanlar ve tarımda kullananlar . Pestisitlerin. Aksi takdirde insan için öldürücü olabilir. çocuklar tarafından yanlışlıkla kullanılması bir yana bırakılırsa zehirlenmeler başlıca iki grupda görülür.Pestisitlere bulaşmış yiyecekleri yiyenlerdir.

endüstriyel üretimlerde. Su özellikle endüstride kullanılan büyük sayıda maddeyi çözemez. Bu sıvılara endüstriyel çözücüler. solventler denir. boya maddelerinin üretiminde ilk adım. SOLVENTLER Solvent kelimesi çözücü anlamında kullanılır. Bilindiği gibi suyun çözücü özelliği vardır ancak bu yeterli değildir. Bu nedenle organik sıvılar kullanılır. Örneğin. Bu nedenle solventlerin yaygın kullanım alanları mevcuttur. Endüstriyel çözücüler sadece bu özellikleri nedeniyle çözücü olarak kullanılmaz. Ayrıca. . ilk madde olarak da kullanılır.3. iyi bir çözücü olan benzen. ilk madde veya ara madde olarak da kullanılır.

ayrıca. mide. mesane. böbrek kanseri.Zehirlenme ve diğer hastalıklara neden olma: Boyacıların akciğer. SOLVENTLER Solventlerin en önemli tehlikeleri şu şekilde sıralanabilir: . endokrin hastalıkları ve böbrek hastalıkları. kalın bağırsak. solventlere sık maruz kalma sonucu tırnaklarda incelme ya da ayrılma .Ateş alma ve patlama: Özellikle havalandırması iyi olmayan ortamlarda yanıcı boya ve solventler nedeniyle patlamalar ve yangınlar oluşabilmektedir.3. yutak. solvent etkilenmesi nedeniyle erken bunama. boya benzen içeriyorsa lösemi. .

önlük ve maske kullanılmalıdır.Çok zehirli olanlar yerine daha az zehirli olanları kullanılmalı . SOLVENTLER Solventlere karşı alınacak teknik önlemler aşağıdaki gibidir: .Koruyucu elbise. .3. eldiven. uçucu ve yanıcı maddelerin normal oda ısısında bile patlayıcı olabilecekleri unutulmamalı .İş yerinde yeterli havalandırma yapılmalı.Kapalı sistemde çalışma yapılmalı yani solventin çalışma ortamına yayılması önlenmeli . .Ortamda solventlerin ne miktarda bulunduğunu belirleyecek çevre analizleri yapılmalıdır.

zararlı düzeyde gürültüye maruz kalmaktadır. Tarım. Gürültüye bağlı işitme kaybı. Gürültü. Gürültüye Bağlı Sağlık Sorunları: Gürültü genel olarak. Gürültüye bağlı işitme kaybı oluşumu büyük ölçüde önlenebilir. rahatsızlığa. inşaat. madencilik. . “istenmeyen ve çoğunlukla yapay olarak oluşturulan rahatsız edici sesler” şeklinde tanımlanır. iletişimin kesilmesine. Gürültünün işitme üzerindeki etkileri. fiziksel ve ruhsal performansın düşmesine neden olabilir. Danimarka’da %10’unda mesleki gürültüye bağlı işitme kaybı olduğu bildirilmiştir.5’inde. ancak kalıcı hâle geldiğinde geri dönüşümsüzdür. geçici ve kalıcı işitme kayıpları biçiminde gelişir.C. Japonya’da yapılan bir çalışmada isçilerin %8.FİZİK VE MEKANİK ETKİLERDEN MEYDANA GELEN MESLEK HASTALIKLARI Fizik ve mekanik etkilerden meydana gelen meslek hastalıkları aşağıdaki gibi açıklanabilir: a. taşımacılık ve askeri alanda olmak üzere pek çok endüstri kolunda işçiler. en sık rastlanan meslek hastalığıdır. Bu nedenle korunma önlemleri çok önemlidir. imalat.

Eğer gürültü zarar verecek düzeyde ise ve zarar görmüş çalışanlar varsa gürültü kaynakları ile zarar görmüş çalışanlar hemen kontrol altına alınmalıdır. Gürültüye Bağlı Sağlık Sorunları: Gürültünün ölçülmesi .Programın değerlendirilmesi Çalışma yaşamında.Yönetsel ve mühendislik kontrollerinin yapılması .Kişisel koruyucuların kullanılması . makinenin gürültüye neden olan ses düzeyi ayarları azaltılabilir.Eğitim ve motivasyonun sağlanması . . iş yeri ortamındaki gürültü düzeyinin ölçülmesi yapılacak ilk iş olmalıdır. Örneğin. Yönetsel ve mühendislik kontrolleri aşamasında ise gürültü uzaklaştırılmalı veya çalışanların etkilenmesi engellenmelidir.Kayıtların tutulması .a. Çalışanların çalışma vardiyaları daha az etkilenecekleri şekilde düzenlenebilir.Odyolojik değerlendirme .

Yüksek ısı beyin ödemi. Yüksek Isıya Bağlı Sağlık Sorunları • Yüksek ısı. Özellikle 50 yaş üzerinde çalışanlarda belirtiler daha ağır seyreder. .b. merkezi sinir sistemin üzerinde tahribata yol açar. beyin kanaması ve ölüme neden olabilir.

bu durumun uzun sürmesi de ölüme yol açar. sanayi fırınları. Bu nedenle vücut ısısının korunması oldukça önemlidir. yangınlar. vücut ısısının 25 ˚C’nin n altına düşmesi ise ölüme neden olur. Yüksek Isıya Bağlı Sağlık Sorunları Vücudun ısı dengesi: Vücut ısısının 27 ˚C’nin altına düşmesi uyku haline yol açar. seramik. . genellikle demir döküm çalışanları. ocaklar ve volkan gibi etmenler insanın termoregülasyon merkezini etkileyerek organizmayı ısı ayarlama işlevinden alıkoyar. cam ve dökümhane işlerinde çalışanlardır. Bu durumda organizma ısı kaybedemez ve sürekli ısı birikmesi oluşur.b. .Yüksek sıcaklığın olduğu başlıca işler: Güneş karşısında çalışma. Vücut ısısının 42˚C’nin üzerine çıkması merkez sinir sisteminin çalışma etkinliğinin azalmasına ve beyin fonksiyonlarının bozulmasına. Bu tehlikeye maruz kalanlar.

nefes darlığı. bilinç kaybı ve koma oluşur. kuru ve ıslak termometrelerdir. Bununla birlikte havadaki nem oranıyla havanın akım hızlarının da çeşitli yöntemlerle ölçülmesi daha sağlıklı bilgiler alınması açısından gereklidir.Sıcak çarpması: Sıcak çarpmasıyla terleme durur. Bunların dışında meydana gelebilecek başlıca olumsuzluklar şunlardır: . aşırı sinirlilik ve saldırganlık veya tam hissizlik.Isı yorgunluğu: Yüksek sıcaklığa alışkın olmayanların. sinirlilik duygusu artar. fiziksel ve zihinsel verim düşerek iş kazaları meydana gelebilir. baş ağrısı.Isı krampı: Sıcak karşısında kalan insanlarda terleme ile birlikte ani ve çok fazla sodyum klorür kaybı oluşur. terleme ile tuz ve sıvı kayıpları meydana gelir. Terlemenin durmasıyla derin vücut sıcaklığı artar. . baş dönmesi. Bu da ısı kramplarına yol açar. . Bu fiziksel etkilenmelerin sonucunda da dikkat azalır. Yüksek Isıya Bağlı Sağlık Sorunları Çalışma ortamında sıcaklığın değerlendirilmesi: Çalışma ortamındaki sıcaklık için en basit ölçme aracı. görme bozukluğu. dolaşım bozukluğu ve akciğer ödemi gelişir. kusma. kan dolaşımı hızlanır. . Bunun yanı sıra kişinin bulunduğu yerin nem oranı yüksek ve hava akımından yararlanma olanakları aynı oranda az ise vücuttan atılmayan ısının birikmesi sonucunda sıcaklık yorgunluğu gelişebilir. uzun zaman sıcak ortamlarda bulunmaları sıcak yorgunluğuna neden olur. Sıcağın etkisiyle hayati organlar ve ter bezleri gerekli olan sıvıyı karşılayamaz.Yüksek sıcaklığa bağlı sorunlar: Çalışma ortamındaki aşırı sıcaklığa bağlı olarak nabız yükselir. Bu durumda acil olarak vücut soğutulmazsa sürekli beyin hasarı veya ölümün kaçınılmaz olacağı bir durum meydana gelebilir. Adalelerde seğirmeler. .b. bitkinlik. bulantı.

Mevsimlik olarak kış döneminde soğuk etkilenmesi. Düşük ısıya bağlı olarak soğuk algınlıkları.c. Yol bakım işçileri. elektrik vb. polisler. hata artışı ve iş kaza riski artışı oluşabilir. Bunlarla birlikte dikkat azalması. işleri gereği dış ortamda bulunma durumunda olan kişiler için başlıca sorundur. telefon. . balıkçı ve denizciler. bakım işçileri. Düşük Isıya Bağlı Sağlık Sorunları Gıda endüstrisinde soğuk hava depolarında çalışma soğuk maruziyeti açısından risk oluşturmaktadır. tarım çalışanları. petrol istasyonlarında çalışanlar bu açıdan risk altındadır. ayak parmaklarında donma gibi sağlık sorunları ortaya çıkabilir. soğuk yanıkları.

gama ve x ışınları gibi iyonizasyon radyasyonu olabildiği gibi. kazalar ve savaşlar sonucunda çevrede önemli radyoaktif atıklar oluşabilir. pozitron. radyoaktif madde. Bu nedenle uzun süre etkisini nesilden nesile sürdürebilir. organik madde vb. Radyasyonun doğrudan ve dolaylı olmak üzere iki türlü etkisi vardır. Radyasyonun Neden Olduğu Sağlık Sorunları Günümüzde radyasyon. Radyasyon. saniye. araştırma vb. beta tanecikleri. gün mertebesinde olduğu gibi aylar yıllar mertebesinde de olabilmektedir. İyonlaştırıcı radyasyonlar. Radyoaktif maddelerin canlı organizmadaki etkileri yarılanma süresi ile orantılıdır. doğrudan doğal çevreden alınabildiği gibi. Toksik maddelere (metal. dakika. Radyoaktif maddelerin biyolojik yarılanma süreleri. . elektron. esnasında da alınabilmektedir. Örneğin. atom bombasının atılması.ç. alfa tanecikleri. kullandığımız elektronik aygıtlardan sağlık. nükleer denemeler. biyolojik etkilerini hücre atomlarını iyonlaştırarak ve hücre içinde istenmeyen iyonların oluşmasına yol açarak gösterir. proton ve nötronlar gibi tanecikler de olabilir.) gerek iş yeri ortamında gerekse yaşanan çevrede düşük düzeyde bile maruz kalınsa dahi 20-30 yıllık bir iş hayatı veya 60-70 yıllık bir ömür süresince maruz kalındığı için zamanla birikerek kümülatif etki yapabilmektedir.

. Bunların sesten başlıca farkı. inşaatta. oturan bir kişinin kaba etinden ya da titreşime maruz kalınan bölgeden girer. Titreşim Etkisine Bağlı Sağlık Sorunları Titreşimler. bilek. Titreşimler. Ayakta duran bir insanın ayaklarından. tıpkı ses dalgaları gibi tekrarlayan ve saniyede belirli bir sayısı olan dalgalardır. İş yaşamında kullanılan bazı aletler.d. sesin hava yolu ile titreşimin ise vücudun sert kısımlarından vücuda girmesidir. Madenlerde. Bunlarda titreşim el. hava kompresörlü portatif aletlerle çalışanlarda. makineler veya hareketli parçaların titreşimleri çalışanın el ve kollarına geçmektedir. kol ve omuzları etkiler. insan vücuduna çeşitli yollardan girer. ormanlarda motorlu testere kullananlarda bu konu önem kazanır.

d. Bu etkiler şunlardır: . otomobil. iç kulağın titreşimden etkilenmesine bağlıdır. vapur ve uçakla seyahat eden bazı kişilerde bulantı. insan vücuduna çeşitli etkileri vardır. terleme ve fenalık hissi olur. Titreşim Etkisine Bağlı Sağlık Sorunları Titreşimlerin. . kusma.Çok düşük frekanslı titreşimler: Otobüs. Bu rahatsızlık.

Titreşim vücuda böylece doğrudan girer. Bu aletlerin yaptığı titreşimlerin başlıca zararları. kompresörlü portatif araç kullananlarda olur. kesme.Frekansı 2-20 hz. Bazı ulaşım araçlarının yaptığı titreşimlerin frekansı bu sayıdadır. Bu ağrılar bazen bel ve kuyruk sokumundan baldırlara kadar yayılır. Bu araçlarda çalışanlarda bel kemiği etrafında (sırtta) ağrılar görülebilir.d. . 10-35 kg. inşaat ve yol makineleri.’den büyük olan titreşimler: Bu titreşimler. kemiklerle eklemler ve damarlar üzerinedir. . trenler. Bu hastalık. ağırlığındaki bu aletler delme. Çalışan aleti elleriyle tutar ve çoğunlukla omzuna veya baldırlarına dayar. Titreşim Etkisine Bağlı Sağlık Sorunları . olan titreşimler: Bu titreşimler önemli rahatsızlıklara neden olabilir. traktörler.Frekansı 20 hz. vücuda ellerle girer ve sonunda “titreşim hastalığı” meydana gelir. Örneğin. kamyonlar. Bazılarında ise sindirim sisteminde ve idrar yollarında bozukluk oluşur. perdahlama gibi işlerde kullanılır.

.İş yerinde gürültüyle çalışan makinelerin montajları sırasında iş yeri tabanına titreşimi ve gürültüyü kesecek malzeme kullanılmalıdır. kontrol ve tedavi altına alınmalıdır. romatizma hastalığı olanlar bu tür işlerde çalıştırılmamalıdır.Fiziksel ve mekanik etkilerden meydana gelen meslek hastalıklarına karşı alınacak tedbirler: .Bu işlerde çalışanların periyodik olarak genel sağlık muayeneleri yapılmalı ve hastalık tespit edilenler çalıştıkları işlerden ayrılmalı. .Titreşimin yoğun olduğu ve gürültülü ortamlarda çalışmak üzere işe alınanların genel sağlık muayeneleri yapılıp özellikle kemik eklem ve damar sistemleri incelenmeli.Yeraltında nemli hava akımlı ve yetersiz ışıklı iş yerlerinde yapılan çalışmalarda yapay aydınlatma sağlanmalı. .Doğal ya da yapay radyoaktif maddenin zararlı en az miktarı kullanılmalıdır. . Kaynak ile çalışanların arasında uygun mesafe olmalı ve mümkün olduğu kadar kısa süre kalmaları sağlanmalıdır.Yüksek basınçlı yerler ve dalgıç odalarında çalışanların özellikle kalp hastalığının olup olmadığı araştırılıp olanları tedaviye alınmalıdır. . Dalgıç odalarında. şahıs başına en az 40 metreküp hava sağlanmalıdır. . Bir dalgıç 22 metreden fazla derinliğe bir günde iki defadan fazla dalmamalı ve bu dalışlar arası en az 5 saat olmalıdır. uygun olanlar işe alınmalıdır.

1 ile 25 mikron arasında değişen katı parçacıklardır.Ç. kimyasal özelliklerine veya biyolojik davranışlarına göre sınıflandırılabilir. ‹nsan vücudunda tozlar değişik biyolojik etkiler gösterebilir. Tozlar fiziksel. yüzey şekilleri. Tozun partikül büyüklüğü çok değişik olabilir. İnsan sağlığı bakımından tozun büyüklüğü. kimyasal bileşimi.TOZLARDAN MEYDANA GELEN MESLEK HASTALIKLARI Teknik anlamda toz. Tozlar biyolojik etkileri bakımından şu şekilde gruplandırılabilir: . havada asılı olarak kalabilen. büyüklüğü 0. çökme hızı gibi özelliklerin yanı sıra en önemli özelliği biyolojik davranışıdır.

. doldurulması ve boşaltılması. fibrotik reaksiyona yol açar ve sonuç olarak öksürük. Bu konuda en çok bilinen örnek asbest lişeridir. . parçaların taşlanması. bazı kimyasal sistemlerle etkileşime girerek zararlı etkiler meydana getirir ve zehirlenme tablolarına neden olur. keten. Bu tozlar akciğerlere ulaştığında orada depolanır. cevher ve maden ocaklarından çıkarılan taşlar vb. tahıl. tahta. ağaç.Kansorojen tozlar: Bazı tozlar da özellikle akciğerlerde ve solunum sisteminin diğer bölümlerinde kansere neden olur. öğütülmesi sonucu tozlar oluşur .Toksik tozlar: Bazı metallerin tozları solunum yoluyla vücuda girdiğinde değişik organlara yönelir.Alerjik tozlar: Bu tozlar solunum yollarında spazma yol açarak astım benzeri tabloya neden olur. . Kurşun. şeker kamışı tozu. nefes darlığı gibi belirtilerle seyreden kronik akciğer hastalıklarına neden olur. .İnert tozlar: Bu tozlar ( örneğin baryum tozu) vücutta herhangi reaksiyona girmeden lenfatiklerle vücut dışına taşınır. Ancak bu tozlar da fazla miktarda olduğunda lenfatiklerde tıkanıklığa yol açar.TOZLARDAN MEYDANA GELEN MESLEK HASTALIKLARI . nikel. taşınması. kadmiyum gibi metallerin tozları bu gruba örnek olarak gösterilebilir.Ç. kireç tozu gibi inorganik tozlar da bu grupta sayılabilir. mineral. Kömür. Asbest akciğer kanserinin başlıca nedenidir. metal. Bu tür tozlara toksik toz adı verilir. torbaların delinmesi.Fibrojenik tozlar: Biyolojik etki ve insan sağlığı bakımından en zararlı olan grup fibrojenik tozlardır. Pamuk tozu. krom. püskürtülmesi. maddelerin elde edilmesi. kenevir tozu. deri ile temas ettiğinde de alerjik rahatsızlıklar yaratabilir. kuşların tüylerinden gelen tozlar gibi organik tozlar ve cam yünü.

ateş tuğlası fabrikaları. Hastalığın etkeni serbest silis veya diğer adıyla kuartz kristallerini kapsayan tozlardır. Ancak kömür tozunun bileşiminde karbonun yanı sıra kükürt. porselen. dökümhaneler.. seramik. Bunların dışında asbest çimento yapımında ve inşaat sektöründe boru üretiminde kullanılır.060 meslek hastalığının 15. cam. barajlar vb. .Asbestoz: Hastalığın nedeni asbest veya amyant denilen silika tozlarıdır. yüksek fırınların yıkım ve bakımı. kristal sanayi olarak sıralanabilir. fayans. Bu hastalığın meydana geldiği iş kolları yeraltı çalışmaları madenler.İnorganik tozlara bağlı başlıca hastalıkları: . . bazı mineraller ve bir miktar da silis vardır. fren ve debriyaj balatası üretiminde de dayanıklılık özelliğinden dolayı asbest kullanılmaktadır.Kömür işçisi pnömokonyozu (KİP): Kömür madenciliği sırasında. Sosyal Güvenlik Kurumunun istatistiklerine göre 1952-1975 arasındaki 25 yılda saptanan 17. . fosfor. tecrit edici olarak sıvacılık ve boyacılıkta da kullanılmaktadır. Tekstil fabrikaları. Asbestten yapılan malzemenin sıcağı geçirmemesi ve yanmaması nedeniyle çok çeşitli işlerde ve değişik yerlerde kullanılır. tüneller. Ayrıca inşaat sektöründe. yeraltından kömür çıkarılması işlemi yapılırken fazla miktarda toz maruziyetine bağlı olarak meydana gelen bir akciğer hastalığıdır. Asbest tekstilinin elektrik kablolarının üzerine sarılması suretiyle ısı yalıtımı sağlanır.347’si yani % 90’ı slikozdur.Slikoz: Türkiye’de en sık görülen meslek hastalığıdır. taş ocakları. Genellikle madenlerde çok uzun süre çalışılması sonucunda hastalık ortaya çıkmaktadır.

. Genellikle 10-15 yıl gibi uzun bir süre tozlu yerlerde çalışan işçilerin üçte birinde ortaya çıkan bir hastalıktır. Bu hastalık tekstil sanayinde çalışan işçilerde görülür. Bissinoz. kenevir ve özellikle pamuk tozlarından ileri gelen hastalıktır.2. Organik Tozlara Bağlı Akciğer Hastalıkları Organik tozlara bağlı hastalıkların başında issinoz gelir. keten. kendir.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful