P. 1
MESLEK HASTALIKLARI-3

MESLEK HASTALIKLARI-3

|Views: 81|Likes:
Yayınlayan: Koray Çelik

More info:

Published by: Koray Çelik on Oct 21, 2012
Telif Hakkı:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PPTX, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

10/21/2012

pdf

text

original

MESLEK HASTALIKLARI

KONULAR
• A- MADENİ CİSİMLERDEN MEYDANA GELEN MESLEK HASTALIKLARI • B- ORGANİK CİSİMLERDEN MEYDANA GELEN MESLEK HASTALIKLARI • C- FİZİK VE MEKANİK ETKİLERDEN MEYDANA GELEN MESLEK HASTALIKLARI • Ç- TOZLARDAN MEYDANA GELEN MESLEK HASTALIKLARI • D- BULAŞICI HASTALIKLARDAN MEYDANA GELEN MESLEK • HASTALIKLARI • E- MESLEK HASTALIKLARINA KARŞI ALINABİLECEK TEDBİRLER • 1- Aydınlatma, Havalandırma ve Isıtma • 2- Kimyasal Tahrişlerin Önlenmesi • 3- Zehirlenmelerin Önlenmesi

MESLEK HASTALIKLARI

Ülkemizde bir hastalığın meslek hastalığı sayılabilmesi için temel olarak iki koşul bulunmaktadır; bunlar 1-Bir dış nedenle meslek hastalığını doğuran aynı olayın birden fazla meydana gelmesi 2-Vücuda yavaş yavaş etkide bulunması

Ayrıca yavaş yavaş tekrar eden dış neden, işçinin vücut bütünlüğünü ihlal etmelidir. Ancak, meslek hastalıkları sadece vücudun fizik bütünlüğünde değil, ruh ve sinir bütünlüğünde de arazlar meydana getirmektedir. Bu nedenle vücut bütünlüğünün ihlalinden hem fizik, hem de ruh bütünlüğündeki ihlaller anlaşılmalıdır. İkinci koşula göre ise, bir hastalığın meslek hastalığı olarak nitelendirilebilmesi için bu hastalıkla görülen iş arasında uygun nedensellik bağı bulunmalıdır. Ayrıca, meslek hastalıklarında işçi, işverenin emir ve talimatı (otoritesi) altında çalışıyor ve çalıştığı iş yerinin durumu hastalık oluşturmaya uygun bulunuyorsa uğranılan hastalık meslek hastalığıdır.

A- MADENİ CİSİMLERDEN MEYDANA GELEN MESLEK HASTALIKLARI
• Günlük yaşantımızın bir parçası hâline gelen kimyasallar yararlarının yanı sıra özellikle uygun şekilde kullanılmadığında insan sağlığı için tehlike, çevre içinse zehir olabilmektedir. 50 yıl önce üretilen kimyasal madde miktarı yılda 1 milyon ton iken, bugün bu rakam 400 milyon tona ulaşmıştır. Günlük kullanımda olan kimyasal madde sayısı ise 60.000 ile 100.000 arasında değişmektedir. Uluslararası Çalışma Örgütünün verilerinde halen 60 binden fazla kimyasal maddenin kullanımda olduğu, bu maddelerin ancak 10 binin test edildiği, geri kalanların çoğunun kısa ve uzun vadede insan sağlığına etkilerinin henüz net olarak belirlenmediği bildirilmektedir.
Mesleki olsun veya olmasın saptanan işlevsel kaybın kısmi ve tam iş görmezliğe yol açıp açmadığı bu işlevsel kaybın derecesine göre hafif, orta, ileri, ağır olmak üzere üç veya dört kademeli olarak sınışandırılmaktadır. Bu nedenle bu ülkelerde artık meslek hastalığı kavramıyla, iş görmezliğe kavramı birbirinden ayrılmıştır. Bu ise meslek hastalıkları hastaneleri başta olmak üzere işçi sağlığı ve güvenliği ile ilgili birimlerin birlikte çalışmalarına, meslek hastalıklarına erken tanı konulmasına ve en önemlisi meslek hastalıklarının önlenmesi için çalışılmasına yol açmaktadır.

Kimyasal maddelerin insan vücuduna girişi solunum, deri emilimi ve sindirim yoluyla olmak üzere üç farklı yoldan olmaktadır. Bunlardan en tehlikelisi maddenin solunum yoluyla vücuda girmesidir. Yetişkin bir insanın akciğerinin 55-75 metrekarelik bir hava ile temas yüzeyi olduğu düşünüldüğünde bu maddelerin hızlı bir şekilde organizmaya etki edeceği kolay anlaşılır. Kimyasal maddelerin etkisi genellikle süreklidir, seyrek olarak ani etkilenmeler görülür. Bu nedenle etkilenmeler çoğu zaman başlangıçta fark edilmediği için tedbir alınmamaktadır.

onların faaliyetleri ve gelişimi için önem taşımaktadır. neden olduğu meslek hastalığının önlenmesi için yasa çıkarılan ilk metaldir. manganez. Örneğin civa. normal sıcaklık ve basınçta sıvı şekilde olan ve kolaylıkla buharlaşan. bulantı.MADENİ CİSİMLERDEN MEYDANA GELEN MESLEK HASTALIKLARI • Günümüzde sanayide en az 50 metal ve alaşımı kullanılmaktadır. metallerden kaynaklanan zehirlenme. kadmiyum. insan ve hayvan yaşamı. kalsiyum. silisyum ve fosfor olmaksızın insan yaşayamaz. magnezyum. Ancak değişik faaliyetler ve iş yerinde bu ve diğer metallere uzun süre maruz kalındığında organizmada birikerek belirli bir dozun üzerine ulaştığı zaman toksik (zehir) etki yapmaktadır. akciğer ödemi. potasyum. azot vb. fosfor. yol açtıkları hastalıklar ve korunma yolları: .A. klorür. Birçok metal. kükürt. mide bozuklukları gibi meslek hastalıkları meydana gelmektedir. sodyum. Tıpkı cıva gibi kurşun. krom. • Başlıca madeni cisimler. Örneğin 8 element. kronik bronşit. arsenik.

• Kurşun zehirlenmesi bakımından en riskli işler de kurşunun eritildiği işlerdir.) çeşitli amaçlarla kullanmışlardır. matbaacılık ve boya işleri gelmektedir.1. Kurşun ve Bileşikleri • Doğada bol olarak bulunan bir metaldir. kristal cam ve plastik yapımı gibi işler sayılabilir. Bu yüzden kurşun zehirlenmesi de çok eski yıllardan beri bilinmektedir. Üretilen kurşunun yarısından çoğu bu amaçla kullanılmaktadır. Ancak. • Günümüzde metalik kurşunun başlıca kullanım yeri akümülatör yapımıdır. Diğer kullanım alanları arasında matbaacılık. . dolayısıyla kurşun zehirlenmesi riskinin yüksek olduğu diğer işler arasında akümülatör yapımı. bu kullanım günümüzde giderek azalmaktadır. su boruları yapımı vb. Yumuşak olması nedeniyle işleme kolaylığı vardır ve insanlar kurşunu çok eski yıllardan beri (mutfak araç-gereçleri. • Ayrıca kurşunun organik bileşikleri olan tetra etil kurşun ve tetra metil kurşun benzin içine oktan yükseltici olarak katılmaktadır. boya üretimi. Kurşunun eritildiği.

Özellikle sanayi kuruluşlarında çalışan bireyler olmak üzere tüm kent yaşamı içerisinde insanlar kurşun zehirlenmesi tehlikesi altındadırlar. Kurşun zehirlenmesi bakımından önemli olan nokta. Organik kurşun bileşiklerinin deri yolu ile de emilimi olasıdır. Bu nedenle zehirlenme bakımından solunum yolu ile maruz kalma daha önemli olmaktadır. Ancak solunum yollarından alınan kurşunun % 40 kadarı emilip kan dolaşımına katılırken sindirim kanalından alınan kurşunun ancak % 10-15 kadarı emilmektedir. 500-600°C üzerindeki sıcaklıklarda kurşunun buharlaşmaya başlamasıdır. Vücuttan atılımı da yalnızca idrar yoluyla olur. En çok kemiklerde olmak üzere yumuşak dokularda ve parankimal organlarda da depolanır. Bunun yanında henüz yaşama yeni adım atmış bebekler de kronik bir zehirlenme tehdidi altındadırlar. Kurşun ve Bileşikleri • Kurşun yumuşak bir metal olduğu için erime ve kaynama noktaları oldukça düşüktür. • Kan dolaşımındaki kurşun eritrositlere bağlanarak taşınır. Bu tehlike plansız kentleşme ve sanayileşmenin sonucu olarak gerçek bir olgu hâlini almaktadır. Bu durum bebek ve çocuklarda sinsice ilerlemekte ve gelişim bozukluklarına yol açmaktadır. Tütsü adı verilen bu buhar içinde erimiş kurşunun mikron düzeyinde partikülleri vardır.1. Bu partiküller solunum yoluyla vücuda girer. Kurşun vücutta depolanan bir metaldir. . Daha az miktarda kurşun ise sindirim kanalından alınır.

Çalışanlar temizliğe dikkat (el. .1. tezgâhlar kolay temizlenmeli.Çalışılan yerin tabanı su geçirmez olmalı.Zehirlenme görülen kişi belirli bir dönem çalıştırılmamalı.Kurşunla çalışan kişiler üç ayda bir sağlık kontrolünden geçmeli.Çalışma yapılan iş yerinde.) etmeli bu ortamda yiyip içmemeli. ağız vb. . iş yerinin havası periyodik olarak ölçülmeli ve havadaki kurşun oranının 0. yüz.Giyilen elbise işe uygun olmalı.Her çalışanın iş yerinde bir sağlık kartı düzenlenmeli periyodik muayeneleri ve bulguları işlenmelidir. . . . .15 miligram/metreküpü geçmemesi sağlanmalı. . Kurşun ve Bileşikleri Kurşunun yoğun olarak kullanıldığı yerlerde zararlarından korunabilmek için yapılması gerekenler şunlardır: . kişi başına 15 m3 hacim düşmeli yükseklik 4 metreden fazla olmalı.

Civa ve Bileşikleri • Civa endüstride kurşundan sonra en çok kullanılan metaldir. Zehirlenme genellikle solunum yoluyla olur. • Cıvanın oda ısısında buharlaşması endüstriyel zehirlenmelerde çok önemlidir. Metalik cıva ve bazı bileşikleri sindirim kanalından iyi emilmez. Çünkü ısı artışına paralel olarak ortama yayılması artar. • Örneğin yere dökülen birkaç damla cıva buharlaşarak tehlikeli bir ortam yaratabilir. Yanlışlıkla alınan büyük dozlarda. Cilt emilimi ile zehirlenme daha az görülmektedir.2. . En çok böbrek ve karaciğerde birikim yaparak depolanır. akut zehirlenmelere yol açar.

Altın ve gümüş şizlerinin işlenmesinde.Manometre. asetik asit.Kereste koruyucusu olarak. .Civalı boya ve yapıştırıcıların üretiminde.Diş hekimliğinde amalgam olarak.Radyo ve TV alıcı.Suni ipek üretiminde. . . .İlaç ve dezenfektanların üretiminde. sudkostik üretiminde. .Dericilik sanayi ve fötr şapka yapımında. verici ve güçlendirme tüplerinin yapımında. .2. .Kâğıt ve kâğıt hamuru endüstrisinde.Civa ile lehim ve kalaylama işlerinde. . barometre. . . . termometre gibi ölçü aletlerinin yapımında.Enerji jeneratörleri ve civalı akülerin üretiminde.Vakum aletlerinin yapımında kullanılır.Klor. Civa ve Bileşikleri Civanın kullanıldığı başlıca iş alanları aşağıdaki gibidir: . .Organik bileşikleri tarım koruma ilaçlarının üretiminde. . .Elektrikli araç ve gereçlerin üretiminde. . .

. . .İş yeri tabanı düz ve yıkanabilir.İş yeri ortam ısısı olabildiğince düşük olmalıdır.Masalar düz ancak.2. .Normal havalandırmalara ek olarak zemine yakın ek havalandırma olmalıdır.Masa altlarına iyot-kömür tabakası yerleştirilmelidir. . Civa ve Bileşikleri • İş güvenliği açısından civanın kullanıldığı alanlarda alınması gereken önlemler şunlardır: . kenarlarında civanın dökülmesini önleyecek oluklar olmalıdır. civadan etkilenmeyecek malzemeden olmalıdır.

075 mlgr / m3’ten yukarı çıkmamalıdır. . içilmesine izin verilmemelidir. İşçilere iş elbisesi. ayakkabı ve civa buharını tutacak uygun maskeler verilmelidir.Üretimin yapıldığı yerlerde herhangi bir şey yenilmesine. .İş yeri havasında aralıklı olarak civa ölçümleri yapılmalı ve 0. eldiven.Sigara içilmesi yasaklanmalıdır. Civa ve Bileşikleri . .2. İş bitiminde sıcak su ile veya %10 sodyum sülfat ile yıkanmaları sağlanmalıdır. .Çalışanların kişisel temizlikleri için her türlü tedbir alınmalıdır.

Nikel ve Bileşikleri Nikelin kullanıldığı iş alanları şunlardır: .Manyetik teyplerde .Nikelli çelik ve mutfak eşyası üretiminde .Gıda endüstrisinde yağların hidrojenlenmesinde katalizör olarak .Diş hekimliğinde .Nikel kadmiyum akülerin yapımında .Cerrahi alet ve gereçlerin yapımında .Aside dayanıklı manyetik alaşımların yapımında .Plastik endüstrisinde kullanılan akrilik esterlerin üretiminde .Özel çelik yapımında .3.

Nikel ve bileşiklerinden en toksik olanı nikel karbonildir. cilt hastalığı ve alerjisi olanlarla sigara içenler bu tür iş yerlerinde çalıştırılmamalıdır. Bu nedenle kadınlar ve çocuklar bu iş yerlerinde çalışamaz. .3. Tüm egzama vakalarının %5’inde nikel ve bileşiklerinin etkili olduğu görülmektedir. En çok görülen zehirlenme belirtisi nikel dermatitleridir. Akciğer kanserlerine neden olur. Nikel ve bileşiklerinin bulunduğu iş yerleri ağır ve tehlikeli işler kapsamına girer. Bunlardan daha önemlisi nikel de kanserojen bir maddedir. Nikel ve Bileşikleri Nikel organizmaya solunum ve sindirim yoluyla girer. Nikel karbonil cilt yolu ile de girebilir. Bunun yanında solunum sistemi rahatsızlığı.

ayakkabı ve gerektiğinde kullanılmak üzere maske verilmelidir. .Çalışanlara iş elbisesi.3. .İş yeri havalandırılması çok iyi olmalıdır. .Aralıklı olarak iş yeri ortamın da ölçümler yapılmalıdır. eldiven.Çalışanların kişisel temizlikleri için tüm önlemler alınmalıdır. . . .İş yerinde sigara içilmesine kesinlikle izin verilmemelidir.Üretimin yapıldığı bölümlerde herhangi bir şey yenilmesine ve içilmesine izin verilmemelidir. Nikel ve Bileşikleri İş yerinde uyulması gereken başlıca kurallar şunlardır: . Gerekirse ek havalandırma sistemi kurulmalıdır.

Özellikle elektrik ve asetonla yapılan demir kaynakçılığı.Çelik üretimi .4. demirin kaynakla kesilmesi .Magnetik demir oksit üretimi ve kullanılması .Demir cevherinin çıkarılması.Demir döküm sanayi .Demir tortularının ve hurda demirin eritilmesi . Demir ve Bileşikleri Demirin kullanıldığı başlıca iş alanları aşağıdaki gibidir: . işlenmesi .Demir tozunun parlatıcı olarak kullanılması .

Yoğun biçimde solunması durumunda metal dumanı hummasına neden olur. solunum yetmezliği ve koma görülebilecek diğer sonuçlardır. siderozis denilen önemli bir meslek hastalığını meydana getirir. karın ağrısı. Çok ağır zehirlenmelerde mide kanamaları ve karaciğer bozukluğu görülebilir. kalp ve dolaşım sistemi bozuklukları olanlar. Demir sülfatın ağızdan alınması ile akut zehirlenme görülür. dumanı ve buharı ise akciğerlerde yaygın fibroz doku artışına neden olur. bünyece zayıf olanlar bu tür işlerin yapıldığı yerlerde çalıştırılmamalıdır. Demir ve Bileşikleri Demir vücuda çoğunlukla solunum yoluyla girer. Demir. Bulantı. Demirin tozu.4. şok. solunum sistemi rahatsızlığı olanlar. aktif tüberküloz. . Özellikle kadınılar ve çocuklar. kusma.

. .4.Delme işlemlerinde yaş yöntem kullanılmalıdır.Çalışanlara iş elbisesi. .Belirli aralıklarla iş yeri ortamında toz ölçümü yapılmalıdır.İş yerinin tabanı.Çalışanların kişisel temizliklerini yapabilmeleri için yeteri kadar lavabo olmalıdır. eldiven.Çalışanların iş sonunda duş yapma olanakları sağlanmalıdır.İş yerinde çok iyi havalandırılma yapılmalıdır. . Demir ve Bileşikleri İş yerinde uyulması gereken başlıca kurallar şunlardır: . Özellikle yer altında yapılan işlerde havalandırma sistemi mutlaka kullanılmalıdır. duvarları. . . . masaları yıkanabilir olmalıdır. ayakkabı ve gerektiğinde kullanılmak üzere maskeler verilmelidir.

5.Maden cevherinden alüminyum elde edilmesi . Alüminyum ve Bileşikleri Endüstrinin pek çok kolunda milyonlarca farklı ürünün yapımında kullanılan alüminyumun. dünya ekonomisi içinde çok önemli bir yeri vardır.Alüminyumun toz hâline getirilmesi . Alüminyumun başlıca şu şekilde kullanılır: . Alüminyumdan üretilmiş yapısal bileşenler uzay ve havacılık sanayi için vazgeçilmezdir. Hafişik ve yüksek dayanım özellikleri gerektiren taşımacılık ve inşaat sanayinde de geniş kullanım alanı bulmaktadır.Alüminyumun eritme fırınlarında eritilmesi .Alüminyuma kaynak yapılması .Alüminyumlu alaşımların elde edilmesi .

. . . Ağır ve Tehlikeli İşler Tüzüğü’nde belirtilmektedir. Alüminyum ve bileşiklerinin bulunduğu iş yerleri ağır ve tehlikeli işler kapsamına girdiği için kadınlar ve 18 yaşından küçük olan kişiler çalıştırılmamalıdır.Solunum sistemi hastalığı olanlar. . .Hipertansiyonlular bu işlerde çalıştırılmaz. Hangi alüminyum ve bileşiklerinin bulunduğu iş yerlerinde kadınların çalışabileceği. Alüminyumun neden olduğu tek endüstriyel hastalık Shaver (Alüminozis) hastalığıdır. Bunun dışında.Akciğer rahatsızlığı olanlar. .Aktif tüberküloz hastaları.Bünyece zayıf olanlar. .Aşırı şişmanlar.5. Alüminyum ve Bileşikleri Alüminyum akciğerlerde fibroz doku artışına ve hava kistlerinin oluşmasına neden olur.Önemli dolaşım sistemi hastalıkları olanlar. .

5. . . Alüminyum ve Bileşikleri İş yerlerinde uyulması gereken başlıca kurallar ise şunlardır: .Çalışanlara iş elbisesi. karbondioksit ve köpük kullanılamayacağından yangın olasılığına karşı kuru ve ince kum bulundurulmalıdır.İş yerlerinde çok iyi bir havalandırma olmalı.İş yerlerinde kişisel temizlik için yeteri kadar lavabo bulunmalı.İş yeri ortamında belirli aralıklarla ölçüm yapılmalı.Alüminyum tozlarının yoğun olduğu bölümlerde çıkacak yangınlar için su. eldiven. antistatik ayakkabı ve gerektiğinde kullanılmak üzere maske verilmeli.Mümkünse kapalı sistemle çalışılmalı. .Çalışanlara iş sonunda duş yapma olanağı sağlanmalı. .Üretimin yapıldığı yerlerde herhangi bir şey yenilmesine. . . . içilmesine izin verilmemeli. .Madenlerde delme ve maden çıkarma işlemleri ıslak sistemle gerçekleştirilmeli. .

Krom ve bileşiklerinin üretildiği yerlerde .6. Kromun endüstride kullanıldığı başlıca alanlar şunlardır: .Seramik işlerinde .Kimyasal sentezlerde .Çimento üretiminde .Cam işlerinde .Çelik üretiminde .Kromlu boyaların üretimi ve kullanılmasında .Özellikle demirle olan alaşımların elde edilmesinde . Ülkemiz krom cevheri ve bileşiklerinin üretiminde dünya sıralamasının başlarında yer almaktadır.Bitkisel zamk yapımında .Deri sanayisinde .Kromajda (Pastan koruyucu olarak kullanılması) . Kromit ülkemizde yaygın olarak bulunmakta ve çıkarılmaktadır.Metallerin sülfürik asitle temizlenmesinde . Krom ve Bileşikleri Krom kromit mineralinden elde edilir.Tekstil endüstrisinde .Aydınlatma fişeği yapımında .

Bu maddenin yol açtığı hastalık tıpta mesleki akciğer kanseri olarak kabul edilir. akut ve kronik zehirlenmelere yol açar. Karaciğer ve böbrekte parankim bozukluğuna.6. Krom kanserojen bir madde olduğundan akciğer kanserlerine neden olur. Krom ve Bileşikleri Krom ve bileşikleri solunum ve sindirim yoluyla vücuda girer. .

kroma karşı alerjisi olanlar.Kromla çalışılan yerlerde çalışanlara uygun elbise. . . Krom ve Bileşikleri Kromlu alaşımların hazırlanması. Çalışanlar da işten alınarak tedavile rine başlanmalıdır.Krom ve bileşiklerinin kullanıldığı yerlerde genel havalandırma ile birlikte uygun ek havalandırmalar yapılmalıdır.6.Krom ve bileşikleriyle çalışanların belirli aralıklarla klinik ve laboratuar yöntemleriyle sağlık kontrolleri yapılmalı. cilt ve solunum sistemi hastalıkları bulunanlar işe alınmamalıdır. lastik eldiven ve çizme verilmelidir. .Çalışanlar el yüz temizliğine dikkat etmeli. bu alaşımlar üzerinde kaynak yapılması ve krom bileşikleri ile yapılan çalışmalarda dikkat edilecek başlıca konular şunlardır: . ellerinin %5 hiposülfit ile yıkanması sağlanmalıdır. .

PESTİSİTLER • 3. GAZLAR • 2.B.ORGANİK CİSİMLERDEN MEYDANA GELEN MESLEK HASTALIKLARI • 1. SOLVENTLER .

Bu gazlar içinde en önemli olanları şunlardır: Karbondioksit: Yanma sonucu.1. Doğal gazın ana bileşimini oluşturur. Metan: Bataklık gazı olarak bilinir. Havadan daha hafiftir. şarap mahzenlerinde fermantasyon sonucu ve kuru buz üretiminde meydana çıkar. GAZLAR İnsan organizması üzerinde olan etkilerine göre zararlı gazlar şu şekilde sınışandırılabilir: a) Basit boğucu gazlar Normal atmosferik basınçtaki havada bulunan oksijen oranını hacim olarak %18’lerin altına düşürerek boğulmaya neden olurlar. . Kömür ocaklarında ortaya çıkar.

. Özellikle banyo içinde bulunan şofben zehirlenmelerine dikkat edilmelidir.Sıvılaştırılmış petrol gazı): Propan ve bütan karışımıdır. Havadan daha ağırdır. GAZLAR a) Basit boğucu gazlar • Propan ve Bütan (LPG . • Hidrojen: Akü şarj odalarında açığa çıkabilir.1. • Asetilen: Kaynak işlerinde ve bazı proseslerde kullanılır.

Kimya ve boya endüstrisinde karşılaşılır. Kokulu bir gazdır ama kokuya alışınca az veya çok olduğu fark edilmez. GAZLAR b) Kimyasal boğucu gazlar Değişik mekanizmalarla hücrelere oksijen erişimini engelleyerek zehirlenme etkisi gösterir. Bu gazlar şunlardır: Karbonmonoksit: Eksik yanma sonucu oluşur. Hidrojen siyanür: Böcek ilacı. Hidrojen sülfür: Hayvansal ve bitkisel atıkların kokuşması sonucu oluşur. Garajlarda ve tünellerde de iyi havalandırma yapılmazsa zehirlenme yapabilir. Soba. Özellikle atık su arıtma tesislerinde ortaya çıkar. sentetik lif üretiminde ve metal kaplama işlemlerinde ortaya çıkar. kazan ve otomobil egzoz dumanı içinde bulunur.1. Soba zehirlenmelerine neden olan gazdır. .

klor. fosfin. kükürtdioksit. nikel karbonil ve karbon sülfür gibi gazlardır. GAZLAR c) Tahris edici gazlar Amonyak. . Sanayide çeşitli işlemlerde ortaya çıkar. stibin. ozon ve formaldehit gibi gazlardır.1. azotoksitler. fosgen. d) Sistemik zehir etkisi gösteren gazlar Asrin.

. pestisitler adı verilir. hayvanlara ve bitkilere zararı dokunabilen ve diğer bazı zararlı canlıların etkisini önleyen kimyasal maddelere. sivrisinek vb. Başlıcaları klorlu ve fosforlu kimyasal maddelerdir.2. Bunlar etkilerine göre sınıflandırılabilir: . pire. PESTİSİTLER İnsanlara.Sıçanları yok edenler: Rodentisitler .): Bunlara “insektisit” denilir.Zararlı bitkileri yok edenler: Herbisitler .Mantarları öldürenler: Fongisitler .Küçük canlıları öldürenler (sinek.

Bu maddeler. toz.Bu maddeleri üretenler. Pestisitlerin. . . çocuklar tarafından yanlışlıkla kullanılması bir yana bırakılırsa zehirlenmeler başlıca iki grupda görülür. pul. fabrikalarda çalışanlar ve tarımda kullananlar .Pestisitlere bulaşmış yiyecekleri yiyenlerdir. eriyik ve aerosol şeklinde satılır. Pestisitler usulüne uygun olarak ve gerekli önlemler alınarak kullanılmalıdır. Aksi takdirde insan için öldürücü olabilir. PESTİSİTLER Pestisitler yalnızca insanları rahatsız eden canlıları yok etmez.2. Bunlar. aynı zamanda bu canlıların hastalık taşımaları da önlenmiş olunur.

. Bu nedenle organik sıvılar kullanılır. ilk madde olarak da kullanılır. Bilindiği gibi suyun çözücü özelliği vardır ancak bu yeterli değildir. Endüstriyel çözücüler sadece bu özellikleri nedeniyle çözücü olarak kullanılmaz. ilk madde veya ara madde olarak da kullanılır. SOLVENTLER Solvent kelimesi çözücü anlamında kullanılır. Örneğin. solventler denir. iyi bir çözücü olan benzen. Ayrıca. Bu nedenle solventlerin yaygın kullanım alanları mevcuttur. Su özellikle endüstride kullanılan büyük sayıda maddeyi çözemez.3. boya maddelerinin üretiminde ilk adım. endüstriyel üretimlerde. Bu sıvılara endüstriyel çözücüler.

boya benzen içeriyorsa lösemi. solvent etkilenmesi nedeniyle erken bunama. böbrek kanseri. solventlere sık maruz kalma sonucu tırnaklarda incelme ya da ayrılma . mesane. kalın bağırsak. yutak. ayrıca.Ateş alma ve patlama: Özellikle havalandırması iyi olmayan ortamlarda yanıcı boya ve solventler nedeniyle patlamalar ve yangınlar oluşabilmektedir.3. . endokrin hastalıkları ve böbrek hastalıkları. SOLVENTLER Solventlerin en önemli tehlikeleri şu şekilde sıralanabilir: .Zehirlenme ve diğer hastalıklara neden olma: Boyacıların akciğer. mide.

3. .Kapalı sistemde çalışma yapılmalı yani solventin çalışma ortamına yayılması önlenmeli . SOLVENTLER Solventlere karşı alınacak teknik önlemler aşağıdaki gibidir: . uçucu ve yanıcı maddelerin normal oda ısısında bile patlayıcı olabilecekleri unutulmamalı .Koruyucu elbise. önlük ve maske kullanılmalıdır.Çok zehirli olanlar yerine daha az zehirli olanları kullanılmalı .Ortamda solventlerin ne miktarda bulunduğunu belirleyecek çevre analizleri yapılmalıdır. eldiven.İş yerinde yeterli havalandırma yapılmalı. .

Tarım. Gürültüye bağlı işitme kaybı. inşaat. iletişimin kesilmesine.FİZİK VE MEKANİK ETKİLERDEN MEYDANA GELEN MESLEK HASTALIKLARI Fizik ve mekanik etkilerden meydana gelen meslek hastalıkları aşağıdaki gibi açıklanabilir: a. en sık rastlanan meslek hastalığıdır. Gürültüye Bağlı Sağlık Sorunları: Gürültü genel olarak. rahatsızlığa.5’inde. imalat. taşımacılık ve askeri alanda olmak üzere pek çok endüstri kolunda işçiler.C. Japonya’da yapılan bir çalışmada isçilerin %8. Gürültüye bağlı işitme kaybı oluşumu büyük ölçüde önlenebilir. geçici ve kalıcı işitme kayıpları biçiminde gelişir. Gürültü. “istenmeyen ve çoğunlukla yapay olarak oluşturulan rahatsız edici sesler” şeklinde tanımlanır. Danimarka’da %10’unda mesleki gürültüye bağlı işitme kaybı olduğu bildirilmiştir. Gürültünün işitme üzerindeki etkileri. ancak kalıcı hâle geldiğinde geri dönüşümsüzdür. zararlı düzeyde gürültüye maruz kalmaktadır. . fiziksel ve ruhsal performansın düşmesine neden olabilir. madencilik. Bu nedenle korunma önlemleri çok önemlidir.

a. .Programın değerlendirilmesi Çalışma yaşamında. Gürültüye Bağlı Sağlık Sorunları: Gürültünün ölçülmesi . Eğer gürültü zarar verecek düzeyde ise ve zarar görmüş çalışanlar varsa gürültü kaynakları ile zarar görmüş çalışanlar hemen kontrol altına alınmalıdır.Eğitim ve motivasyonun sağlanması .Odyolojik değerlendirme . makinenin gürültüye neden olan ses düzeyi ayarları azaltılabilir. iş yeri ortamındaki gürültü düzeyinin ölçülmesi yapılacak ilk iş olmalıdır. Yönetsel ve mühendislik kontrolleri aşamasında ise gürültü uzaklaştırılmalı veya çalışanların etkilenmesi engellenmelidir. Örneğin.Kişisel koruyucuların kullanılması . Çalışanların çalışma vardiyaları daha az etkilenecekleri şekilde düzenlenebilir.Kayıtların tutulması .Yönetsel ve mühendislik kontrollerinin yapılması .

Özellikle 50 yaş üzerinde çalışanlarda belirtiler daha ağır seyreder. merkezi sinir sistemin üzerinde tahribata yol açar.b. Yüksek ısı beyin ödemi. beyin kanaması ve ölüme neden olabilir. . Yüksek Isıya Bağlı Sağlık Sorunları • Yüksek ısı.

Yüksek Isıya Bağlı Sağlık Sorunları Vücudun ısı dengesi: Vücut ısısının 27 ˚C’nin altına düşmesi uyku haline yol açar. ocaklar ve volkan gibi etmenler insanın termoregülasyon merkezini etkileyerek organizmayı ısı ayarlama işlevinden alıkoyar. cam ve dökümhane işlerinde çalışanlardır. Bu tehlikeye maruz kalanlar. genellikle demir döküm çalışanları.Yüksek sıcaklığın olduğu başlıca işler: Güneş karşısında çalışma. Vücut ısısının 42˚C’nin üzerine çıkması merkez sinir sisteminin çalışma etkinliğinin azalmasına ve beyin fonksiyonlarının bozulmasına. Bu durumda organizma ısı kaybedemez ve sürekli ısı birikmesi oluşur. . vücut ısısının 25 ˚C’nin n altına düşmesi ise ölüme neden olur. Bu nedenle vücut ısısının korunması oldukça önemlidir.b. yangınlar. . seramik. sanayi fırınları. bu durumun uzun sürmesi de ölüme yol açar.

baş dönmesi. uzun zaman sıcak ortamlarda bulunmaları sıcak yorgunluğuna neden olur.Isı krampı: Sıcak karşısında kalan insanlarda terleme ile birlikte ani ve çok fazla sodyum klorür kaybı oluşur. . fiziksel ve zihinsel verim düşerek iş kazaları meydana gelebilir. Yüksek Isıya Bağlı Sağlık Sorunları Çalışma ortamında sıcaklığın değerlendirilmesi: Çalışma ortamındaki sıcaklık için en basit ölçme aracı. bilinç kaybı ve koma oluşur.Isı yorgunluğu: Yüksek sıcaklığa alışkın olmayanların. terleme ile tuz ve sıvı kayıpları meydana gelir. aşırı sinirlilik ve saldırganlık veya tam hissizlik. Bu da ısı kramplarına yol açar. bulantı. bitkinlik. baş ağrısı. Bunun yanı sıra kişinin bulunduğu yerin nem oranı yüksek ve hava akımından yararlanma olanakları aynı oranda az ise vücuttan atılmayan ısının birikmesi sonucunda sıcaklık yorgunluğu gelişebilir.Sıcak çarpması: Sıcak çarpmasıyla terleme durur. Bu fiziksel etkilenmelerin sonucunda da dikkat azalır. . kuru ve ıslak termometrelerdir. Sıcağın etkisiyle hayati organlar ve ter bezleri gerekli olan sıvıyı karşılayamaz. nefes darlığı. Bununla birlikte havadaki nem oranıyla havanın akım hızlarının da çeşitli yöntemlerle ölçülmesi daha sağlıklı bilgiler alınması açısından gereklidir. Adalelerde seğirmeler. . dolaşım bozukluğu ve akciğer ödemi gelişir. Terlemenin durmasıyla derin vücut sıcaklığı artar. kusma. görme bozukluğu.Yüksek sıcaklığa bağlı sorunlar: Çalışma ortamındaki aşırı sıcaklığa bağlı olarak nabız yükselir.b. Bunların dışında meydana gelebilecek başlıca olumsuzluklar şunlardır: . kan dolaşımı hızlanır. sinirlilik duygusu artar. . Bu durumda acil olarak vücut soğutulmazsa sürekli beyin hasarı veya ölümün kaçınılmaz olacağı bir durum meydana gelebilir.

petrol istasyonlarında çalışanlar bu açıdan risk altındadır. Düşük ısıya bağlı olarak soğuk algınlıkları. telefon. Yol bakım işçileri.c. balıkçı ve denizciler. bakım işçileri. soğuk yanıkları. Bunlarla birlikte dikkat azalması. . hata artışı ve iş kaza riski artışı oluşabilir. tarım çalışanları. elektrik vb. polisler. Mevsimlik olarak kış döneminde soğuk etkilenmesi. Düşük Isıya Bağlı Sağlık Sorunları Gıda endüstrisinde soğuk hava depolarında çalışma soğuk maruziyeti açısından risk oluşturmaktadır. işleri gereği dış ortamda bulunma durumunda olan kişiler için başlıca sorundur. ayak parmaklarında donma gibi sağlık sorunları ortaya çıkabilir.

) gerek iş yeri ortamında gerekse yaşanan çevrede düşük düzeyde bile maruz kalınsa dahi 20-30 yıllık bir iş hayatı veya 60-70 yıllık bir ömür süresince maruz kalındığı için zamanla birikerek kümülatif etki yapabilmektedir. doğrudan doğal çevreden alınabildiği gibi. Radyasyonun Neden Olduğu Sağlık Sorunları Günümüzde radyasyon.ç. alfa tanecikleri. Örneğin. radyoaktif madde. organik madde vb. nükleer denemeler. İyonlaştırıcı radyasyonlar. dakika. kazalar ve savaşlar sonucunda çevrede önemli radyoaktif atıklar oluşabilir. Radyoaktif maddelerin biyolojik yarılanma süreleri. Radyasyonun doğrudan ve dolaylı olmak üzere iki türlü etkisi vardır. atom bombasının atılması. kullandığımız elektronik aygıtlardan sağlık. pozitron. elektron. proton ve nötronlar gibi tanecikler de olabilir. beta tanecikleri. gama ve x ışınları gibi iyonizasyon radyasyonu olabildiği gibi. Bu nedenle uzun süre etkisini nesilden nesile sürdürebilir. Toksik maddelere (metal. Radyasyon. araştırma vb. gün mertebesinde olduğu gibi aylar yıllar mertebesinde de olabilmektedir. biyolojik etkilerini hücre atomlarını iyonlaştırarak ve hücre içinde istenmeyen iyonların oluşmasına yol açarak gösterir. saniye. Radyoaktif maddelerin canlı organizmadaki etkileri yarılanma süresi ile orantılıdır. . esnasında da alınabilmektedir.

inşaatta. . Ayakta duran bir insanın ayaklarından. hava kompresörlü portatif aletlerle çalışanlarda. Titreşim Etkisine Bağlı Sağlık Sorunları Titreşimler.d. Bunların sesten başlıca farkı. tıpkı ses dalgaları gibi tekrarlayan ve saniyede belirli bir sayısı olan dalgalardır. bilek. Bunlarda titreşim el. ormanlarda motorlu testere kullananlarda bu konu önem kazanır. Titreşimler. insan vücuduna çeşitli yollardan girer. makineler veya hareketli parçaların titreşimleri çalışanın el ve kollarına geçmektedir. İş yaşamında kullanılan bazı aletler. sesin hava yolu ile titreşimin ise vücudun sert kısımlarından vücuda girmesidir. Madenlerde. oturan bir kişinin kaba etinden ya da titreşime maruz kalınan bölgeden girer. kol ve omuzları etkiler.

kusma. Bu rahatsızlık. Titreşim Etkisine Bağlı Sağlık Sorunları Titreşimlerin.Çok düşük frekanslı titreşimler: Otobüs. . vapur ve uçakla seyahat eden bazı kişilerde bulantı. otomobil.d. terleme ve fenalık hissi olur. insan vücuduna çeşitli etkileri vardır. iç kulağın titreşimden etkilenmesine bağlıdır. Bu etkiler şunlardır: .

kompresörlü portatif araç kullananlarda olur. vücuda ellerle girer ve sonunda “titreşim hastalığı” meydana gelir. .d. traktörler. Titreşim Etkisine Bağlı Sağlık Sorunları . Bazı ulaşım araçlarının yaptığı titreşimlerin frekansı bu sayıdadır. kemiklerle eklemler ve damarlar üzerinedir.’den büyük olan titreşimler: Bu titreşimler.Frekansı 20 hz. kamyonlar. Bu hastalık. Bu araçlarda çalışanlarda bel kemiği etrafında (sırtta) ağrılar görülebilir. ağırlığındaki bu aletler delme. inşaat ve yol makineleri. kesme. olan titreşimler: Bu titreşimler önemli rahatsızlıklara neden olabilir.Frekansı 2-20 hz. Titreşim vücuda böylece doğrudan girer. 10-35 kg. Bazılarında ise sindirim sisteminde ve idrar yollarında bozukluk oluşur. Bu aletlerin yaptığı titreşimlerin başlıca zararları. . trenler. Çalışan aleti elleriyle tutar ve çoğunlukla omzuna veya baldırlarına dayar. Örneğin. Bu ağrılar bazen bel ve kuyruk sokumundan baldırlara kadar yayılır. perdahlama gibi işlerde kullanılır.

Dalgıç odalarında.Bu işlerde çalışanların periyodik olarak genel sağlık muayeneleri yapılmalı ve hastalık tespit edilenler çalıştıkları işlerden ayrılmalı. . uygun olanlar işe alınmalıdır. romatizma hastalığı olanlar bu tür işlerde çalıştırılmamalıdır.Fiziksel ve mekanik etkilerden meydana gelen meslek hastalıklarına karşı alınacak tedbirler: . .Titreşimin yoğun olduğu ve gürültülü ortamlarda çalışmak üzere işe alınanların genel sağlık muayeneleri yapılıp özellikle kemik eklem ve damar sistemleri incelenmeli. .Yüksek basınçlı yerler ve dalgıç odalarında çalışanların özellikle kalp hastalığının olup olmadığı araştırılıp olanları tedaviye alınmalıdır.İş yerinde gürültüyle çalışan makinelerin montajları sırasında iş yeri tabanına titreşimi ve gürültüyü kesecek malzeme kullanılmalıdır. . .Yeraltında nemli hava akımlı ve yetersiz ışıklı iş yerlerinde yapılan çalışmalarda yapay aydınlatma sağlanmalı.Doğal ya da yapay radyoaktif maddenin zararlı en az miktarı kullanılmalıdır. Bir dalgıç 22 metreden fazla derinliğe bir günde iki defadan fazla dalmamalı ve bu dalışlar arası en az 5 saat olmalıdır. şahıs başına en az 40 metreküp hava sağlanmalıdır. Kaynak ile çalışanların arasında uygun mesafe olmalı ve mümkün olduğu kadar kısa süre kalmaları sağlanmalıdır. kontrol ve tedavi altına alınmalıdır. .

Ç. kimyasal bileşimi. Tozlar biyolojik etkileri bakımından şu şekilde gruplandırılabilir: . İnsan sağlığı bakımından tozun büyüklüğü.TOZLARDAN MEYDANA GELEN MESLEK HASTALIKLARI Teknik anlamda toz. büyüklüğü 0. çökme hızı gibi özelliklerin yanı sıra en önemli özelliği biyolojik davranışıdır. Tozun partikül büyüklüğü çok değişik olabilir. ‹nsan vücudunda tozlar değişik biyolojik etkiler gösterebilir. kimyasal özelliklerine veya biyolojik davranışlarına göre sınıflandırılabilir.1 ile 25 mikron arasında değişen katı parçacıklardır. yüzey şekilleri. havada asılı olarak kalabilen. Tozlar fiziksel.

Kansorojen tozlar: Bazı tozlar da özellikle akciğerlerde ve solunum sisteminin diğer bölümlerinde kansere neden olur.Toksik tozlar: Bazı metallerin tozları solunum yoluyla vücuda girdiğinde değişik organlara yönelir. doldurulması ve boşaltılması. fibrotik reaksiyona yol açar ve sonuç olarak öksürük. . cevher ve maden ocaklarından çıkarılan taşlar vb. nefes darlığı gibi belirtilerle seyreden kronik akciğer hastalıklarına neden olur. .İnert tozlar: Bu tozlar ( örneğin baryum tozu) vücutta herhangi reaksiyona girmeden lenfatiklerle vücut dışına taşınır. parçaların taşlanması. Ancak bu tozlar da fazla miktarda olduğunda lenfatiklerde tıkanıklığa yol açar. tahıl. . kireç tozu gibi inorganik tozlar da bu grupta sayılabilir. tahta. şeker kamışı tozu.Alerjik tozlar: Bu tozlar solunum yollarında spazma yol açarak astım benzeri tabloya neden olur. bazı kimyasal sistemlerle etkileşime girerek zararlı etkiler meydana getirir ve zehirlenme tablolarına neden olur. deri ile temas ettiğinde de alerjik rahatsızlıklar yaratabilir. taşınması. maddelerin elde edilmesi. Kurşun. torbaların delinmesi. metal.TOZLARDAN MEYDANA GELEN MESLEK HASTALIKLARI . kuşların tüylerinden gelen tozlar gibi organik tozlar ve cam yünü. kadmiyum gibi metallerin tozları bu gruba örnek olarak gösterilebilir. . Kömür.Ç. nikel.Fibrojenik tozlar: Biyolojik etki ve insan sağlığı bakımından en zararlı olan grup fibrojenik tozlardır. kenevir tozu. Asbest akciğer kanserinin başlıca nedenidir. Bu konuda en çok bilinen örnek asbest lişeridir. Bu tozlar akciğerlere ulaştığında orada depolanır. ağaç. Bu tür tozlara toksik toz adı verilir. krom. Pamuk tozu. püskürtülmesi. mineral. keten. öğütülmesi sonucu tozlar oluşur .

Bu hastalığın meydana geldiği iş kolları yeraltı çalışmaları madenler.347’si yani % 90’ı slikozdur. Sosyal Güvenlik Kurumunun istatistiklerine göre 1952-1975 arasındaki 25 yılda saptanan 17.Kömür işçisi pnömokonyozu (KİP): Kömür madenciliği sırasında.. Asbestten yapılan malzemenin sıcağı geçirmemesi ve yanmaması nedeniyle çok çeşitli işlerde ve değişik yerlerde kullanılır. kristal sanayi olarak sıralanabilir. dökümhaneler. .Slikoz: Türkiye’de en sık görülen meslek hastalığıdır. .İnorganik tozlara bağlı başlıca hastalıkları: . fren ve debriyaj balatası üretiminde de dayanıklılık özelliğinden dolayı asbest kullanılmaktadır. Genellikle madenlerde çok uzun süre çalışılması sonucunda hastalık ortaya çıkmaktadır. Ancak kömür tozunun bileşiminde karbonun yanı sıra kükürt. yeraltından kömür çıkarılması işlemi yapılırken fazla miktarda toz maruziyetine bağlı olarak meydana gelen bir akciğer hastalığıdır. fosfor. Hastalığın etkeni serbest silis veya diğer adıyla kuartz kristallerini kapsayan tozlardır. taş ocakları. tecrit edici olarak sıvacılık ve boyacılıkta da kullanılmaktadır. fayans. bazı mineraller ve bir miktar da silis vardır. Asbest tekstilinin elektrik kablolarının üzerine sarılması suretiyle ısı yalıtımı sağlanır. porselen. Bunların dışında asbest çimento yapımında ve inşaat sektöründe boru üretiminde kullanılır.Asbestoz: Hastalığın nedeni asbest veya amyant denilen silika tozlarıdır. tüneller. barajlar vb. cam. .060 meslek hastalığının 15. seramik. yüksek fırınların yıkım ve bakımı. Tekstil fabrikaları. ateş tuğlası fabrikaları. Ayrıca inşaat sektöründe.

. Bu hastalık tekstil sanayinde çalışan işçilerde görülür. Organik Tozlara Bağlı Akciğer Hastalıkları Organik tozlara bağlı hastalıkların başında issinoz gelir. keten. kenevir ve özellikle pamuk tozlarından ileri gelen hastalıktır. kendir.2. Genellikle 10-15 yıl gibi uzun bir süre tozlu yerlerde çalışan işçilerin üçte birinde ortaya çıkan bir hastalıktır. Bissinoz.

You're Reading a Free Preview

İndirme
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->