MESLEK HASTALIKLARI

KONULAR
• A- MADENİ CİSİMLERDEN MEYDANA GELEN MESLEK HASTALIKLARI • B- ORGANİK CİSİMLERDEN MEYDANA GELEN MESLEK HASTALIKLARI • C- FİZİK VE MEKANİK ETKİLERDEN MEYDANA GELEN MESLEK HASTALIKLARI • Ç- TOZLARDAN MEYDANA GELEN MESLEK HASTALIKLARI • D- BULAŞICI HASTALIKLARDAN MEYDANA GELEN MESLEK • HASTALIKLARI • E- MESLEK HASTALIKLARINA KARŞI ALINABİLECEK TEDBİRLER • 1- Aydınlatma, Havalandırma ve Isıtma • 2- Kimyasal Tahrişlerin Önlenmesi • 3- Zehirlenmelerin Önlenmesi

MESLEK HASTALIKLARI

Ülkemizde bir hastalığın meslek hastalığı sayılabilmesi için temel olarak iki koşul bulunmaktadır; bunlar 1-Bir dış nedenle meslek hastalığını doğuran aynı olayın birden fazla meydana gelmesi 2-Vücuda yavaş yavaş etkide bulunması

Ayrıca yavaş yavaş tekrar eden dış neden, işçinin vücut bütünlüğünü ihlal etmelidir. Ancak, meslek hastalıkları sadece vücudun fizik bütünlüğünde değil, ruh ve sinir bütünlüğünde de arazlar meydana getirmektedir. Bu nedenle vücut bütünlüğünün ihlalinden hem fizik, hem de ruh bütünlüğündeki ihlaller anlaşılmalıdır. İkinci koşula göre ise, bir hastalığın meslek hastalığı olarak nitelendirilebilmesi için bu hastalıkla görülen iş arasında uygun nedensellik bağı bulunmalıdır. Ayrıca, meslek hastalıklarında işçi, işverenin emir ve talimatı (otoritesi) altında çalışıyor ve çalıştığı iş yerinin durumu hastalık oluşturmaya uygun bulunuyorsa uğranılan hastalık meslek hastalığıdır.

A- MADENİ CİSİMLERDEN MEYDANA GELEN MESLEK HASTALIKLARI
• Günlük yaşantımızın bir parçası hâline gelen kimyasallar yararlarının yanı sıra özellikle uygun şekilde kullanılmadığında insan sağlığı için tehlike, çevre içinse zehir olabilmektedir. 50 yıl önce üretilen kimyasal madde miktarı yılda 1 milyon ton iken, bugün bu rakam 400 milyon tona ulaşmıştır. Günlük kullanımda olan kimyasal madde sayısı ise 60.000 ile 100.000 arasında değişmektedir. Uluslararası Çalışma Örgütünün verilerinde halen 60 binden fazla kimyasal maddenin kullanımda olduğu, bu maddelerin ancak 10 binin test edildiği, geri kalanların çoğunun kısa ve uzun vadede insan sağlığına etkilerinin henüz net olarak belirlenmediği bildirilmektedir.
Mesleki olsun veya olmasın saptanan işlevsel kaybın kısmi ve tam iş görmezliğe yol açıp açmadığı bu işlevsel kaybın derecesine göre hafif, orta, ileri, ağır olmak üzere üç veya dört kademeli olarak sınışandırılmaktadır. Bu nedenle bu ülkelerde artık meslek hastalığı kavramıyla, iş görmezliğe kavramı birbirinden ayrılmıştır. Bu ise meslek hastalıkları hastaneleri başta olmak üzere işçi sağlığı ve güvenliği ile ilgili birimlerin birlikte çalışmalarına, meslek hastalıklarına erken tanı konulmasına ve en önemlisi meslek hastalıklarının önlenmesi için çalışılmasına yol açmaktadır.

Kimyasal maddelerin insan vücuduna girişi solunum, deri emilimi ve sindirim yoluyla olmak üzere üç farklı yoldan olmaktadır. Bunlardan en tehlikelisi maddenin solunum yoluyla vücuda girmesidir. Yetişkin bir insanın akciğerinin 55-75 metrekarelik bir hava ile temas yüzeyi olduğu düşünüldüğünde bu maddelerin hızlı bir şekilde organizmaya etki edeceği kolay anlaşılır. Kimyasal maddelerin etkisi genellikle süreklidir, seyrek olarak ani etkilenmeler görülür. Bu nedenle etkilenmeler çoğu zaman başlangıçta fark edilmediği için tedbir alınmamaktadır.

potasyum. klorür. Birçok metal. normal sıcaklık ve basınçta sıvı şekilde olan ve kolaylıkla buharlaşan. Örneğin civa. krom. azot vb. silisyum ve fosfor olmaksızın insan yaşayamaz.MADENİ CİSİMLERDEN MEYDANA GELEN MESLEK HASTALIKLARI • Günümüzde sanayide en az 50 metal ve alaşımı kullanılmaktadır. magnezyum.A. onların faaliyetleri ve gelişimi için önem taşımaktadır. Örneğin 8 element. akciğer ödemi. arsenik. yol açtıkları hastalıklar ve korunma yolları: . kronik bronşit. kükürt. insan ve hayvan yaşamı. Ancak değişik faaliyetler ve iş yerinde bu ve diğer metallere uzun süre maruz kalındığında organizmada birikerek belirli bir dozun üzerine ulaştığı zaman toksik (zehir) etki yapmaktadır. mide bozuklukları gibi meslek hastalıkları meydana gelmektedir. metallerden kaynaklanan zehirlenme. kadmiyum. Tıpkı cıva gibi kurşun. kalsiyum. manganez. sodyum. fosfor. neden olduğu meslek hastalığının önlenmesi için yasa çıkarılan ilk metaldir. • Başlıca madeni cisimler. bulantı.

1. su boruları yapımı vb. • Ayrıca kurşunun organik bileşikleri olan tetra etil kurşun ve tetra metil kurşun benzin içine oktan yükseltici olarak katılmaktadır. Ancak. • Kurşun zehirlenmesi bakımından en riskli işler de kurşunun eritildiği işlerdir. kristal cam ve plastik yapımı gibi işler sayılabilir.) çeşitli amaçlarla kullanmışlardır. matbaacılık ve boya işleri gelmektedir. bu kullanım günümüzde giderek azalmaktadır. Kurşunun eritildiği. Diğer kullanım alanları arasında matbaacılık. • Günümüzde metalik kurşunun başlıca kullanım yeri akümülatör yapımıdır. Yumuşak olması nedeniyle işleme kolaylığı vardır ve insanlar kurşunu çok eski yıllardan beri (mutfak araç-gereçleri. boya üretimi. Üretilen kurşunun yarısından çoğu bu amaçla kullanılmaktadır. Bu yüzden kurşun zehirlenmesi de çok eski yıllardan beri bilinmektedir. . Kurşun ve Bileşikleri • Doğada bol olarak bulunan bir metaldir. dolayısıyla kurşun zehirlenmesi riskinin yüksek olduğu diğer işler arasında akümülatör yapımı.

Özellikle sanayi kuruluşlarında çalışan bireyler olmak üzere tüm kent yaşamı içerisinde insanlar kurşun zehirlenmesi tehlikesi altındadırlar. Daha az miktarda kurşun ise sindirim kanalından alınır. Bu partiküller solunum yoluyla vücuda girer. Kurşun ve Bileşikleri • Kurşun yumuşak bir metal olduğu için erime ve kaynama noktaları oldukça düşüktür. Kurşun zehirlenmesi bakımından önemli olan nokta. . En çok kemiklerde olmak üzere yumuşak dokularda ve parankimal organlarda da depolanır. Vücuttan atılımı da yalnızca idrar yoluyla olur. 500-600°C üzerindeki sıcaklıklarda kurşunun buharlaşmaya başlamasıdır. Organik kurşun bileşiklerinin deri yolu ile de emilimi olasıdır. Tütsü adı verilen bu buhar içinde erimiş kurşunun mikron düzeyinde partikülleri vardır. Bunun yanında henüz yaşama yeni adım atmış bebekler de kronik bir zehirlenme tehdidi altındadırlar. Bu tehlike plansız kentleşme ve sanayileşmenin sonucu olarak gerçek bir olgu hâlini almaktadır. Kurşun vücutta depolanan bir metaldir. Ancak solunum yollarından alınan kurşunun % 40 kadarı emilip kan dolaşımına katılırken sindirim kanalından alınan kurşunun ancak % 10-15 kadarı emilmektedir. • Kan dolaşımındaki kurşun eritrositlere bağlanarak taşınır.1. Bu durum bebek ve çocuklarda sinsice ilerlemekte ve gelişim bozukluklarına yol açmaktadır. Bu nedenle zehirlenme bakımından solunum yolu ile maruz kalma daha önemli olmaktadır.

Çalışanlar temizliğe dikkat (el.Çalışma yapılan iş yerinde. kişi başına 15 m3 hacim düşmeli yükseklik 4 metreden fazla olmalı.Her çalışanın iş yerinde bir sağlık kartı düzenlenmeli periyodik muayeneleri ve bulguları işlenmelidir. . . Kurşun ve Bileşikleri Kurşunun yoğun olarak kullanıldığı yerlerde zararlarından korunabilmek için yapılması gerekenler şunlardır: .Zehirlenme görülen kişi belirli bir dönem çalıştırılmamalı. .Giyilen elbise işe uygun olmalı.) etmeli bu ortamda yiyip içmemeli. .15 miligram/metreküpü geçmemesi sağlanmalı. . yüz.Kurşunla çalışan kişiler üç ayda bir sağlık kontrolünden geçmeli. tezgâhlar kolay temizlenmeli. ağız vb. iş yerinin havası periyodik olarak ölçülmeli ve havadaki kurşun oranının 0. . .1.Çalışılan yerin tabanı su geçirmez olmalı.

Civa ve Bileşikleri • Civa endüstride kurşundan sonra en çok kullanılan metaldir. Yanlışlıkla alınan büyük dozlarda. akut zehirlenmelere yol açar. • Cıvanın oda ısısında buharlaşması endüstriyel zehirlenmelerde çok önemlidir. En çok böbrek ve karaciğerde birikim yaparak depolanır. Zehirlenme genellikle solunum yoluyla olur. Cilt emilimi ile zehirlenme daha az görülmektedir. Metalik cıva ve bazı bileşikleri sindirim kanalından iyi emilmez. . Çünkü ısı artışına paralel olarak ortama yayılması artar.2. • Örneğin yere dökülen birkaç damla cıva buharlaşarak tehlikeli bir ortam yaratabilir.

.Civalı boya ve yapıştırıcıların üretiminde. . . .Dericilik sanayi ve fötr şapka yapımında.Vakum aletlerinin yapımında kullanılır.Elektrikli araç ve gereçlerin üretiminde.Radyo ve TV alıcı. termometre gibi ölçü aletlerinin yapımında.Kâğıt ve kâğıt hamuru endüstrisinde.Kereste koruyucusu olarak. barometre. sudkostik üretiminde. .2.Klor. .Altın ve gümüş şizlerinin işlenmesinde.İlaç ve dezenfektanların üretiminde. verici ve güçlendirme tüplerinin yapımında. .Enerji jeneratörleri ve civalı akülerin üretiminde. .Organik bileşikleri tarım koruma ilaçlarının üretiminde. asetik asit. . . .Diş hekimliğinde amalgam olarak. . Civa ve Bileşikleri Civanın kullanıldığı başlıca iş alanları aşağıdaki gibidir: . . .Suni ipek üretiminde. .Civa ile lehim ve kalaylama işlerinde.Manometre. .

. civadan etkilenmeyecek malzemeden olmalıdır. Civa ve Bileşikleri • İş güvenliği açısından civanın kullanıldığı alanlarda alınması gereken önlemler şunlardır: .Masalar düz ancak. .Normal havalandırmalara ek olarak zemine yakın ek havalandırma olmalıdır.İş yeri tabanı düz ve yıkanabilir.2. . . . kenarlarında civanın dökülmesini önleyecek oluklar olmalıdır.Masa altlarına iyot-kömür tabakası yerleştirilmelidir.İş yeri ortam ısısı olabildiğince düşük olmalıdır.

İşçilere iş elbisesi. eldiven.Çalışanların kişisel temizlikleri için her türlü tedbir alınmalıdır. içilmesine izin verilmemelidir. Civa ve Bileşikleri . İş bitiminde sıcak su ile veya %10 sodyum sülfat ile yıkanmaları sağlanmalıdır. . .075 mlgr / m3’ten yukarı çıkmamalıdır. . ayakkabı ve civa buharını tutacak uygun maskeler verilmelidir. .Üretimin yapıldığı yerlerde herhangi bir şey yenilmesine.2.Sigara içilmesi yasaklanmalıdır.İş yeri havasında aralıklı olarak civa ölçümleri yapılmalı ve 0.

Plastik endüstrisinde kullanılan akrilik esterlerin üretiminde .Manyetik teyplerde .Aside dayanıklı manyetik alaşımların yapımında .Nikel kadmiyum akülerin yapımında .Gıda endüstrisinde yağların hidrojenlenmesinde katalizör olarak .Özel çelik yapımında .Cerrahi alet ve gereçlerin yapımında .3.Nikelli çelik ve mutfak eşyası üretiminde . Nikel ve Bileşikleri Nikelin kullanıldığı iş alanları şunlardır: .Diş hekimliğinde .

Bunlardan daha önemlisi nikel de kanserojen bir maddedir. Akciğer kanserlerine neden olur. Bu nedenle kadınlar ve çocuklar bu iş yerlerinde çalışamaz. Bunun yanında solunum sistemi rahatsızlığı. Nikel ve bileşiklerinin bulunduğu iş yerleri ağır ve tehlikeli işler kapsamına girer.3. En çok görülen zehirlenme belirtisi nikel dermatitleridir. Nikel ve bileşiklerinden en toksik olanı nikel karbonildir. Nikel karbonil cilt yolu ile de girebilir. . Nikel ve Bileşikleri Nikel organizmaya solunum ve sindirim yoluyla girer. Tüm egzama vakalarının %5’inde nikel ve bileşiklerinin etkili olduğu görülmektedir. cilt hastalığı ve alerjisi olanlarla sigara içenler bu tür iş yerlerinde çalıştırılmamalıdır.

3. . eldiven. ayakkabı ve gerektiğinde kullanılmak üzere maske verilmelidir. Gerekirse ek havalandırma sistemi kurulmalıdır. . . .İş yerinde sigara içilmesine kesinlikle izin verilmemelidir.Çalışanların kişisel temizlikleri için tüm önlemler alınmalıdır. .Aralıklı olarak iş yeri ortamın da ölçümler yapılmalıdır.Üretimin yapıldığı bölümlerde herhangi bir şey yenilmesine ve içilmesine izin verilmemelidir.İş yeri havalandırılması çok iyi olmalıdır. .Çalışanlara iş elbisesi. Nikel ve Bileşikleri İş yerinde uyulması gereken başlıca kurallar şunlardır: .

işlenmesi .Demir tozunun parlatıcı olarak kullanılması .Demir tortularının ve hurda demirin eritilmesi . Demir ve Bileşikleri Demirin kullanıldığı başlıca iş alanları aşağıdaki gibidir: .Magnetik demir oksit üretimi ve kullanılması .Özellikle elektrik ve asetonla yapılan demir kaynakçılığı. demirin kaynakla kesilmesi .4.Demir döküm sanayi .Demir cevherinin çıkarılması.Çelik üretimi .

solunum yetmezliği ve koma görülebilecek diğer sonuçlardır. karın ağrısı. bünyece zayıf olanlar bu tür işlerin yapıldığı yerlerde çalıştırılmamalıdır. şok. dumanı ve buharı ise akciğerlerde yaygın fibroz doku artışına neden olur. Demirin tozu. siderozis denilen önemli bir meslek hastalığını meydana getirir. Demir ve Bileşikleri Demir vücuda çoğunlukla solunum yoluyla girer. Çok ağır zehirlenmelerde mide kanamaları ve karaciğer bozukluğu görülebilir. Demir. Bulantı. kalp ve dolaşım sistemi bozuklukları olanlar. Demir sülfatın ağızdan alınması ile akut zehirlenme görülür. kusma. . Özellikle kadınılar ve çocuklar.4. solunum sistemi rahatsızlığı olanlar. aktif tüberküloz. Yoğun biçimde solunması durumunda metal dumanı hummasına neden olur.

. masaları yıkanabilir olmalıdır. . . Demir ve Bileşikleri İş yerinde uyulması gereken başlıca kurallar şunlardır: . .Çalışanların kişisel temizliklerini yapabilmeleri için yeteri kadar lavabo olmalıdır.Delme işlemlerinde yaş yöntem kullanılmalıdır. .4.Çalışanlara iş elbisesi.İş yerinde çok iyi havalandırılma yapılmalıdır.Belirli aralıklarla iş yeri ortamında toz ölçümü yapılmalıdır. duvarları. ayakkabı ve gerektiğinde kullanılmak üzere maskeler verilmelidir. . Özellikle yer altında yapılan işlerde havalandırma sistemi mutlaka kullanılmalıdır.Çalışanların iş sonunda duş yapma olanakları sağlanmalıdır. eldiven.İş yerinin tabanı. .

Alüminyumlu alaşımların elde edilmesi . dünya ekonomisi içinde çok önemli bir yeri vardır.Alüminyumun eritme fırınlarında eritilmesi .5. Alüminyumdan üretilmiş yapısal bileşenler uzay ve havacılık sanayi için vazgeçilmezdir. Alüminyumun başlıca şu şekilde kullanılır: . Hafişik ve yüksek dayanım özellikleri gerektiren taşımacılık ve inşaat sanayinde de geniş kullanım alanı bulmaktadır.Alüminyuma kaynak yapılması .Alüminyumun toz hâline getirilmesi . Alüminyum ve Bileşikleri Endüstrinin pek çok kolunda milyonlarca farklı ürünün yapımında kullanılan alüminyumun.Maden cevherinden alüminyum elde edilmesi .

.Hipertansiyonlular bu işlerde çalıştırılmaz. Alüminyum ve bileşiklerinin bulunduğu iş yerleri ağır ve tehlikeli işler kapsamına girdiği için kadınlar ve 18 yaşından küçük olan kişiler çalıştırılmamalıdır.Akciğer rahatsızlığı olanlar. Ağır ve Tehlikeli İşler Tüzüğü’nde belirtilmektedir.Solunum sistemi hastalığı olanlar. Alüminyum ve Bileşikleri Alüminyum akciğerlerde fibroz doku artışına ve hava kistlerinin oluşmasına neden olur. . . . .Önemli dolaşım sistemi hastalıkları olanlar. .Aşırı şişmanlar. Alüminyumun neden olduğu tek endüstriyel hastalık Shaver (Alüminozis) hastalığıdır. Hangi alüminyum ve bileşiklerinin bulunduğu iş yerlerinde kadınların çalışabileceği. .5. Bunun dışında. .Aktif tüberküloz hastaları.Bünyece zayıf olanlar.

. içilmesine izin verilmemeli.Mümkünse kapalı sistemle çalışılmalı.Madenlerde delme ve maden çıkarma işlemleri ıslak sistemle gerçekleştirilmeli. .Üretimin yapıldığı yerlerde herhangi bir şey yenilmesine.Çalışanlara iş elbisesi. antistatik ayakkabı ve gerektiğinde kullanılmak üzere maske verilmeli. .5. .İş yerlerinde çok iyi bir havalandırma olmalı. . eldiven. Alüminyum ve Bileşikleri İş yerlerinde uyulması gereken başlıca kurallar ise şunlardır: . . karbondioksit ve köpük kullanılamayacağından yangın olasılığına karşı kuru ve ince kum bulundurulmalıdır.İş yeri ortamında belirli aralıklarla ölçüm yapılmalı. . . .İş yerlerinde kişisel temizlik için yeteri kadar lavabo bulunmalı.Çalışanlara iş sonunda duş yapma olanağı sağlanmalı.Alüminyum tozlarının yoğun olduğu bölümlerde çıkacak yangınlar için su.

Çelik üretiminde .Tekstil endüstrisinde . Kromun endüstride kullanıldığı başlıca alanlar şunlardır: .Seramik işlerinde . Ülkemiz krom cevheri ve bileşiklerinin üretiminde dünya sıralamasının başlarında yer almaktadır.Krom ve bileşiklerinin üretildiği yerlerde .6.Metallerin sülfürik asitle temizlenmesinde .Cam işlerinde .Kimyasal sentezlerde . Kromit ülkemizde yaygın olarak bulunmakta ve çıkarılmaktadır.Özellikle demirle olan alaşımların elde edilmesinde .Deri sanayisinde .Kromlu boyaların üretimi ve kullanılmasında .Bitkisel zamk yapımında . Krom ve Bileşikleri Krom kromit mineralinden elde edilir.Kromajda (Pastan koruyucu olarak kullanılması) .Çimento üretiminde .Aydınlatma fişeği yapımında .

Krom kanserojen bir madde olduğundan akciğer kanserlerine neden olur. Bu maddenin yol açtığı hastalık tıpta mesleki akciğer kanseri olarak kabul edilir. akut ve kronik zehirlenmelere yol açar. . Krom ve Bileşikleri Krom ve bileşikleri solunum ve sindirim yoluyla vücuda girer.6. Karaciğer ve böbrekte parankim bozukluğuna.

. bu alaşımlar üzerinde kaynak yapılması ve krom bileşikleri ile yapılan çalışmalarda dikkat edilecek başlıca konular şunlardır: . lastik eldiven ve çizme verilmelidir.Krom ve bileşiklerinin kullanıldığı yerlerde genel havalandırma ile birlikte uygun ek havalandırmalar yapılmalıdır. .Krom ve bileşikleriyle çalışanların belirli aralıklarla klinik ve laboratuar yöntemleriyle sağlık kontrolleri yapılmalı. . Krom ve Bileşikleri Kromlu alaşımların hazırlanması.Kromla çalışılan yerlerde çalışanlara uygun elbise.Çalışanlar el yüz temizliğine dikkat etmeli. kroma karşı alerjisi olanlar.6. ellerinin %5 hiposülfit ile yıkanması sağlanmalıdır. cilt ve solunum sistemi hastalıkları bulunanlar işe alınmamalıdır. . Çalışanlar da işten alınarak tedavile rine başlanmalıdır.

B. PESTİSİTLER • 3.ORGANİK CİSİMLERDEN MEYDANA GELEN MESLEK HASTALIKLARI • 1. GAZLAR • 2. SOLVENTLER .

Havadan daha hafiftir. Kömür ocaklarında ortaya çıkar. Metan: Bataklık gazı olarak bilinir. GAZLAR İnsan organizması üzerinde olan etkilerine göre zararlı gazlar şu şekilde sınışandırılabilir: a) Basit boğucu gazlar Normal atmosferik basınçtaki havada bulunan oksijen oranını hacim olarak %18’lerin altına düşürerek boğulmaya neden olurlar. . Bu gazlar içinde en önemli olanları şunlardır: Karbondioksit: Yanma sonucu. şarap mahzenlerinde fermantasyon sonucu ve kuru buz üretiminde meydana çıkar. Doğal gazın ana bileşimini oluşturur.1.

Sıvılaştırılmış petrol gazı): Propan ve bütan karışımıdır. • Hidrojen: Akü şarj odalarında açığa çıkabilir. Özellikle banyo içinde bulunan şofben zehirlenmelerine dikkat edilmelidir. . Havadan daha ağırdır. GAZLAR a) Basit boğucu gazlar • Propan ve Bütan (LPG . • Asetilen: Kaynak işlerinde ve bazı proseslerde kullanılır.1.

Hidrojen sülfür: Hayvansal ve bitkisel atıkların kokuşması sonucu oluşur. Garajlarda ve tünellerde de iyi havalandırma yapılmazsa zehirlenme yapabilir. Hidrojen siyanür: Böcek ilacı. GAZLAR b) Kimyasal boğucu gazlar Değişik mekanizmalarla hücrelere oksijen erişimini engelleyerek zehirlenme etkisi gösterir. Özellikle atık su arıtma tesislerinde ortaya çıkar. Kokulu bir gazdır ama kokuya alışınca az veya çok olduğu fark edilmez. Soba. kazan ve otomobil egzoz dumanı içinde bulunur. Bu gazlar şunlardır: Karbonmonoksit: Eksik yanma sonucu oluşur. . Kimya ve boya endüstrisinde karşılaşılır.1. sentetik lif üretiminde ve metal kaplama işlemlerinde ortaya çıkar. Soba zehirlenmelerine neden olan gazdır.

ozon ve formaldehit gibi gazlardır. GAZLAR c) Tahris edici gazlar Amonyak. fosgen. Sanayide çeşitli işlemlerde ortaya çıkar.1. . azotoksitler. stibin. d) Sistemik zehir etkisi gösteren gazlar Asrin. fosfin. klor. kükürtdioksit. nikel karbonil ve karbon sülfür gibi gazlardır.

sivrisinek vb. Başlıcaları klorlu ve fosforlu kimyasal maddelerdir.Mantarları öldürenler: Fongisitler .Küçük canlıları öldürenler (sinek. Bunlar etkilerine göre sınıflandırılabilir: .): Bunlara “insektisit” denilir. . hayvanlara ve bitkilere zararı dokunabilen ve diğer bazı zararlı canlıların etkisini önleyen kimyasal maddelere. pestisitler adı verilir. PESTİSİTLER İnsanlara.Zararlı bitkileri yok edenler: Herbisitler .Sıçanları yok edenler: Rodentisitler . pire.2.

eriyik ve aerosol şeklinde satılır. çocuklar tarafından yanlışlıkla kullanılması bir yana bırakılırsa zehirlenmeler başlıca iki grupda görülür. . toz. Pestisitler usulüne uygun olarak ve gerekli önlemler alınarak kullanılmalıdır. Pestisitlerin.Pestisitlere bulaşmış yiyecekleri yiyenlerdir. Bunlar.Bu maddeleri üretenler. . Aksi takdirde insan için öldürücü olabilir. pul. aynı zamanda bu canlıların hastalık taşımaları da önlenmiş olunur.2. fabrikalarda çalışanlar ve tarımda kullananlar . PESTİSİTLER Pestisitler yalnızca insanları rahatsız eden canlıları yok etmez. Bu maddeler.

ilk madde veya ara madde olarak da kullanılır. Örneğin.3. endüstriyel üretimlerde. Bu sıvılara endüstriyel çözücüler. Su özellikle endüstride kullanılan büyük sayıda maddeyi çözemez. iyi bir çözücü olan benzen. Bilindiği gibi suyun çözücü özelliği vardır ancak bu yeterli değildir. Endüstriyel çözücüler sadece bu özellikleri nedeniyle çözücü olarak kullanılmaz. Bu nedenle organik sıvılar kullanılır. Ayrıca. ilk madde olarak da kullanılır. solventler denir. Bu nedenle solventlerin yaygın kullanım alanları mevcuttur. boya maddelerinin üretiminde ilk adım. . SOLVENTLER Solvent kelimesi çözücü anlamında kullanılır.

endokrin hastalıkları ve böbrek hastalıkları. boya benzen içeriyorsa lösemi. mesane. SOLVENTLER Solventlerin en önemli tehlikeleri şu şekilde sıralanabilir: . ayrıca.Zehirlenme ve diğer hastalıklara neden olma: Boyacıların akciğer. böbrek kanseri. mide. solvent etkilenmesi nedeniyle erken bunama. . kalın bağırsak.3. solventlere sık maruz kalma sonucu tırnaklarda incelme ya da ayrılma .Ateş alma ve patlama: Özellikle havalandırması iyi olmayan ortamlarda yanıcı boya ve solventler nedeniyle patlamalar ve yangınlar oluşabilmektedir. yutak.

. uçucu ve yanıcı maddelerin normal oda ısısında bile patlayıcı olabilecekleri unutulmamalı . önlük ve maske kullanılmalıdır.Kapalı sistemde çalışma yapılmalı yani solventin çalışma ortamına yayılması önlenmeli . eldiven. SOLVENTLER Solventlere karşı alınacak teknik önlemler aşağıdaki gibidir: .İş yerinde yeterli havalandırma yapılmalı.Ortamda solventlerin ne miktarda bulunduğunu belirleyecek çevre analizleri yapılmalıdır.3. .Çok zehirli olanlar yerine daha az zehirli olanları kullanılmalı .Koruyucu elbise.

ancak kalıcı hâle geldiğinde geri dönüşümsüzdür. Gürültüye bağlı işitme kaybı oluşumu büyük ölçüde önlenebilir. Gürültü. zararlı düzeyde gürültüye maruz kalmaktadır. Gürültüye bağlı işitme kaybı. geçici ve kalıcı işitme kayıpları biçiminde gelişir. fiziksel ve ruhsal performansın düşmesine neden olabilir. rahatsızlığa. imalat. . Gürültüye Bağlı Sağlık Sorunları: Gürültü genel olarak. “istenmeyen ve çoğunlukla yapay olarak oluşturulan rahatsız edici sesler” şeklinde tanımlanır. Tarım. Danimarka’da %10’unda mesleki gürültüye bağlı işitme kaybı olduğu bildirilmiştir. inşaat.C. madencilik. en sık rastlanan meslek hastalığıdır. Gürültünün işitme üzerindeki etkileri. iletişimin kesilmesine. Bu nedenle korunma önlemleri çok önemlidir. Japonya’da yapılan bir çalışmada isçilerin %8.5’inde.FİZİK VE MEKANİK ETKİLERDEN MEYDANA GELEN MESLEK HASTALIKLARI Fizik ve mekanik etkilerden meydana gelen meslek hastalıkları aşağıdaki gibi açıklanabilir: a. taşımacılık ve askeri alanda olmak üzere pek çok endüstri kolunda işçiler.

Gürültüye Bağlı Sağlık Sorunları: Gürültünün ölçülmesi .Kişisel koruyucuların kullanılması .Odyolojik değerlendirme .a. Yönetsel ve mühendislik kontrolleri aşamasında ise gürültü uzaklaştırılmalı veya çalışanların etkilenmesi engellenmelidir. . iş yeri ortamındaki gürültü düzeyinin ölçülmesi yapılacak ilk iş olmalıdır. Örneğin. Eğer gürültü zarar verecek düzeyde ise ve zarar görmüş çalışanlar varsa gürültü kaynakları ile zarar görmüş çalışanlar hemen kontrol altına alınmalıdır.Kayıtların tutulması .Eğitim ve motivasyonun sağlanması .Programın değerlendirilmesi Çalışma yaşamında. Çalışanların çalışma vardiyaları daha az etkilenecekleri şekilde düzenlenebilir.Yönetsel ve mühendislik kontrollerinin yapılması . makinenin gürültüye neden olan ses düzeyi ayarları azaltılabilir.

Yüksek ısı beyin ödemi. merkezi sinir sistemin üzerinde tahribata yol açar.b. . Özellikle 50 yaş üzerinde çalışanlarda belirtiler daha ağır seyreder. Yüksek Isıya Bağlı Sağlık Sorunları • Yüksek ısı. beyin kanaması ve ölüme neden olabilir.

ocaklar ve volkan gibi etmenler insanın termoregülasyon merkezini etkileyerek organizmayı ısı ayarlama işlevinden alıkoyar. sanayi fırınları. seramik. Bu tehlikeye maruz kalanlar. vücut ısısının 25 ˚C’nin n altına düşmesi ise ölüme neden olur. Vücut ısısının 42˚C’nin üzerine çıkması merkez sinir sisteminin çalışma etkinliğinin azalmasına ve beyin fonksiyonlarının bozulmasına. cam ve dökümhane işlerinde çalışanlardır. Bu nedenle vücut ısısının korunması oldukça önemlidir. .Yüksek sıcaklığın olduğu başlıca işler: Güneş karşısında çalışma. bu durumun uzun sürmesi de ölüme yol açar. yangınlar. .b. Bu durumda organizma ısı kaybedemez ve sürekli ısı birikmesi oluşur. genellikle demir döküm çalışanları. Yüksek Isıya Bağlı Sağlık Sorunları Vücudun ısı dengesi: Vücut ısısının 27 ˚C’nin altına düşmesi uyku haline yol açar.

. Bununla birlikte havadaki nem oranıyla havanın akım hızlarının da çeşitli yöntemlerle ölçülmesi daha sağlıklı bilgiler alınması açısından gereklidir. Bu da ısı kramplarına yol açar.Isı krampı: Sıcak karşısında kalan insanlarda terleme ile birlikte ani ve çok fazla sodyum klorür kaybı oluşur. bitkinlik.Isı yorgunluğu: Yüksek sıcaklığa alışkın olmayanların. terleme ile tuz ve sıvı kayıpları meydana gelir. . Terlemenin durmasıyla derin vücut sıcaklığı artar. sinirlilik duygusu artar. bilinç kaybı ve koma oluşur. Adalelerde seğirmeler. Bunun yanı sıra kişinin bulunduğu yerin nem oranı yüksek ve hava akımından yararlanma olanakları aynı oranda az ise vücuttan atılmayan ısının birikmesi sonucunda sıcaklık yorgunluğu gelişebilir. Sıcağın etkisiyle hayati organlar ve ter bezleri gerekli olan sıvıyı karşılayamaz. bulantı. baş dönmesi. nefes darlığı. Bu fiziksel etkilenmelerin sonucunda da dikkat azalır. Yüksek Isıya Bağlı Sağlık Sorunları Çalışma ortamında sıcaklığın değerlendirilmesi: Çalışma ortamındaki sıcaklık için en basit ölçme aracı. kusma. kan dolaşımı hızlanır.Sıcak çarpması: Sıcak çarpmasıyla terleme durur. . aşırı sinirlilik ve saldırganlık veya tam hissizlik. Bu durumda acil olarak vücut soğutulmazsa sürekli beyin hasarı veya ölümün kaçınılmaz olacağı bir durum meydana gelebilir. görme bozukluğu.b. dolaşım bozukluğu ve akciğer ödemi gelişir. kuru ve ıslak termometrelerdir. fiziksel ve zihinsel verim düşerek iş kazaları meydana gelebilir. .Yüksek sıcaklığa bağlı sorunlar: Çalışma ortamındaki aşırı sıcaklığa bağlı olarak nabız yükselir. Bunların dışında meydana gelebilecek başlıca olumsuzluklar şunlardır: . baş ağrısı. uzun zaman sıcak ortamlarda bulunmaları sıcak yorgunluğuna neden olur.

c. Yol bakım işçileri. elektrik vb. işleri gereği dış ortamda bulunma durumunda olan kişiler için başlıca sorundur. tarım çalışanları. Düşük Isıya Bağlı Sağlık Sorunları Gıda endüstrisinde soğuk hava depolarında çalışma soğuk maruziyeti açısından risk oluşturmaktadır. Düşük ısıya bağlı olarak soğuk algınlıkları. hata artışı ve iş kaza riski artışı oluşabilir. petrol istasyonlarında çalışanlar bu açıdan risk altındadır. ayak parmaklarında donma gibi sağlık sorunları ortaya çıkabilir. bakım işçileri. soğuk yanıkları. polisler. Bunlarla birlikte dikkat azalması. Mevsimlik olarak kış döneminde soğuk etkilenmesi. balıkçı ve denizciler. telefon. .

pozitron. esnasında da alınabilmektedir. Radyasyonun Neden Olduğu Sağlık Sorunları Günümüzde radyasyon. alfa tanecikleri. atom bombasının atılması. kazalar ve savaşlar sonucunda çevrede önemli radyoaktif atıklar oluşabilir. gama ve x ışınları gibi iyonizasyon radyasyonu olabildiği gibi. nükleer denemeler.ç. Bu nedenle uzun süre etkisini nesilden nesile sürdürebilir. . gün mertebesinde olduğu gibi aylar yıllar mertebesinde de olabilmektedir. Radyoaktif maddelerin biyolojik yarılanma süreleri. dakika. Toksik maddelere (metal. Örneğin. elektron. beta tanecikleri. biyolojik etkilerini hücre atomlarını iyonlaştırarak ve hücre içinde istenmeyen iyonların oluşmasına yol açarak gösterir.) gerek iş yeri ortamında gerekse yaşanan çevrede düşük düzeyde bile maruz kalınsa dahi 20-30 yıllık bir iş hayatı veya 60-70 yıllık bir ömür süresince maruz kalındığı için zamanla birikerek kümülatif etki yapabilmektedir. Radyasyonun doğrudan ve dolaylı olmak üzere iki türlü etkisi vardır. doğrudan doğal çevreden alınabildiği gibi. proton ve nötronlar gibi tanecikler de olabilir. saniye. Radyoaktif maddelerin canlı organizmadaki etkileri yarılanma süresi ile orantılıdır. araştırma vb. organik madde vb. İyonlaştırıcı radyasyonlar. radyoaktif madde. Radyasyon. kullandığımız elektronik aygıtlardan sağlık.

ormanlarda motorlu testere kullananlarda bu konu önem kazanır. insan vücuduna çeşitli yollardan girer. Titreşim Etkisine Bağlı Sağlık Sorunları Titreşimler. oturan bir kişinin kaba etinden ya da titreşime maruz kalınan bölgeden girer. İş yaşamında kullanılan bazı aletler. kol ve omuzları etkiler. Bunların sesten başlıca farkı. . Madenlerde. Bunlarda titreşim el. Titreşimler. hava kompresörlü portatif aletlerle çalışanlarda.d. tıpkı ses dalgaları gibi tekrarlayan ve saniyede belirli bir sayısı olan dalgalardır. inşaatta. sesin hava yolu ile titreşimin ise vücudun sert kısımlarından vücuda girmesidir. Ayakta duran bir insanın ayaklarından. makineler veya hareketli parçaların titreşimleri çalışanın el ve kollarına geçmektedir. bilek.

Titreşim Etkisine Bağlı Sağlık Sorunları Titreşimlerin. insan vücuduna çeşitli etkileri vardır. vapur ve uçakla seyahat eden bazı kişilerde bulantı. Bu rahatsızlık.Çok düşük frekanslı titreşimler: Otobüs. otomobil. . iç kulağın titreşimden etkilenmesine bağlıdır.d. Bu etkiler şunlardır: . terleme ve fenalık hissi olur. kusma.

kesme.’den büyük olan titreşimler: Bu titreşimler. ağırlığındaki bu aletler delme. Bu hastalık. Bu araçlarda çalışanlarda bel kemiği etrafında (sırtta) ağrılar görülebilir. 10-35 kg. trenler. Bazı ulaşım araçlarının yaptığı titreşimlerin frekansı bu sayıdadır. olan titreşimler: Bu titreşimler önemli rahatsızlıklara neden olabilir. Bu aletlerin yaptığı titreşimlerin başlıca zararları.Frekansı 20 hz. Bazılarında ise sindirim sisteminde ve idrar yollarında bozukluk oluşur. traktörler.d. Çalışan aleti elleriyle tutar ve çoğunlukla omzuna veya baldırlarına dayar. kompresörlü portatif araç kullananlarda olur. Titreşim Etkisine Bağlı Sağlık Sorunları . Örneğin. inşaat ve yol makineleri. vücuda ellerle girer ve sonunda “titreşim hastalığı” meydana gelir. Bu ağrılar bazen bel ve kuyruk sokumundan baldırlara kadar yayılır. . kemiklerle eklemler ve damarlar üzerinedir. kamyonlar. perdahlama gibi işlerde kullanılır. Titreşim vücuda böylece doğrudan girer. .Frekansı 2-20 hz.

Yeraltında nemli hava akımlı ve yetersiz ışıklı iş yerlerinde yapılan çalışmalarda yapay aydınlatma sağlanmalı. Dalgıç odalarında. . Bir dalgıç 22 metreden fazla derinliğe bir günde iki defadan fazla dalmamalı ve bu dalışlar arası en az 5 saat olmalıdır. uygun olanlar işe alınmalıdır. .Bu işlerde çalışanların periyodik olarak genel sağlık muayeneleri yapılmalı ve hastalık tespit edilenler çalıştıkları işlerden ayrılmalı. . kontrol ve tedavi altına alınmalıdır. şahıs başına en az 40 metreküp hava sağlanmalıdır.Fiziksel ve mekanik etkilerden meydana gelen meslek hastalıklarına karşı alınacak tedbirler: . . .Yüksek basınçlı yerler ve dalgıç odalarında çalışanların özellikle kalp hastalığının olup olmadığı araştırılıp olanları tedaviye alınmalıdır.İş yerinde gürültüyle çalışan makinelerin montajları sırasında iş yeri tabanına titreşimi ve gürültüyü kesecek malzeme kullanılmalıdır. Kaynak ile çalışanların arasında uygun mesafe olmalı ve mümkün olduğu kadar kısa süre kalmaları sağlanmalıdır. .Titreşimin yoğun olduğu ve gürültülü ortamlarda çalışmak üzere işe alınanların genel sağlık muayeneleri yapılıp özellikle kemik eklem ve damar sistemleri incelenmeli.Doğal ya da yapay radyoaktif maddenin zararlı en az miktarı kullanılmalıdır. romatizma hastalığı olanlar bu tür işlerde çalıştırılmamalıdır.

Tozlar fiziksel. Tozun partikül büyüklüğü çok değişik olabilir. ‹nsan vücudunda tozlar değişik biyolojik etkiler gösterebilir. havada asılı olarak kalabilen. İnsan sağlığı bakımından tozun büyüklüğü. büyüklüğü 0.Ç. kimyasal özelliklerine veya biyolojik davranışlarına göre sınıflandırılabilir. Tozlar biyolojik etkileri bakımından şu şekilde gruplandırılabilir: . kimyasal bileşimi. yüzey şekilleri.TOZLARDAN MEYDANA GELEN MESLEK HASTALIKLARI Teknik anlamda toz. çökme hızı gibi özelliklerin yanı sıra en önemli özelliği biyolojik davranışıdır.1 ile 25 mikron arasında değişen katı parçacıklardır.

deri ile temas ettiğinde de alerjik rahatsızlıklar yaratabilir.İnert tozlar: Bu tozlar ( örneğin baryum tozu) vücutta herhangi reaksiyona girmeden lenfatiklerle vücut dışına taşınır. tahta. Pamuk tozu. şeker kamışı tozu. kadmiyum gibi metallerin tozları bu gruba örnek olarak gösterilebilir. püskürtülmesi. nefes darlığı gibi belirtilerle seyreden kronik akciğer hastalıklarına neden olur.Fibrojenik tozlar: Biyolojik etki ve insan sağlığı bakımından en zararlı olan grup fibrojenik tozlardır.TOZLARDAN MEYDANA GELEN MESLEK HASTALIKLARI . kenevir tozu. . . doldurulması ve boşaltılması. Kurşun. ağaç. krom.Alerjik tozlar: Bu tozlar solunum yollarında spazma yol açarak astım benzeri tabloya neden olur. bazı kimyasal sistemlerle etkileşime girerek zararlı etkiler meydana getirir ve zehirlenme tablolarına neden olur. Bu tür tozlara toksik toz adı verilir. fibrotik reaksiyona yol açar ve sonuç olarak öksürük. . Bu konuda en çok bilinen örnek asbest lişeridir. mineral. metal. taşınması. Asbest akciğer kanserinin başlıca nedenidir. cevher ve maden ocaklarından çıkarılan taşlar vb. kuşların tüylerinden gelen tozlar gibi organik tozlar ve cam yünü.Ç.Kansorojen tozlar: Bazı tozlar da özellikle akciğerlerde ve solunum sisteminin diğer bölümlerinde kansere neden olur.Toksik tozlar: Bazı metallerin tozları solunum yoluyla vücuda girdiğinde değişik organlara yönelir. nikel. maddelerin elde edilmesi. keten. torbaların delinmesi. . öğütülmesi sonucu tozlar oluşur . Kömür. tahıl. Ancak bu tozlar da fazla miktarda olduğunda lenfatiklerde tıkanıklığa yol açar. kireç tozu gibi inorganik tozlar da bu grupta sayılabilir. parçaların taşlanması. Bu tozlar akciğerlere ulaştığında orada depolanır.

porselen. bazı mineraller ve bir miktar da silis vardır. seramik. .Kömür işçisi pnömokonyozu (KİP): Kömür madenciliği sırasında. Ayrıca inşaat sektöründe. tüneller. Bu hastalığın meydana geldiği iş kolları yeraltı çalışmaları madenler. Ancak kömür tozunun bileşiminde karbonun yanı sıra kükürt.060 meslek hastalığının 15. yeraltından kömür çıkarılması işlemi yapılırken fazla miktarda toz maruziyetine bağlı olarak meydana gelen bir akciğer hastalığıdır. Genellikle madenlerde çok uzun süre çalışılması sonucunda hastalık ortaya çıkmaktadır. Bunların dışında asbest çimento yapımında ve inşaat sektöründe boru üretiminde kullanılır. fosfor. kristal sanayi olarak sıralanabilir.Asbestoz: Hastalığın nedeni asbest veya amyant denilen silika tozlarıdır. Sosyal Güvenlik Kurumunun istatistiklerine göre 1952-1975 arasındaki 25 yılda saptanan 17. yüksek fırınların yıkım ve bakımı. Asbest tekstilinin elektrik kablolarının üzerine sarılması suretiyle ısı yalıtımı sağlanır.Slikoz: Türkiye’de en sık görülen meslek hastalığıdır. cam. tecrit edici olarak sıvacılık ve boyacılıkta da kullanılmaktadır. fren ve debriyaj balatası üretiminde de dayanıklılık özelliğinden dolayı asbest kullanılmaktadır. fayans. . ateş tuğlası fabrikaları. . Tekstil fabrikaları. Hastalığın etkeni serbest silis veya diğer adıyla kuartz kristallerini kapsayan tozlardır.. dökümhaneler.347’si yani % 90’ı slikozdur. Asbestten yapılan malzemenin sıcağı geçirmemesi ve yanmaması nedeniyle çok çeşitli işlerde ve değişik yerlerde kullanılır. taş ocakları. barajlar vb.İnorganik tozlara bağlı başlıca hastalıkları: .

kenevir ve özellikle pamuk tozlarından ileri gelen hastalıktır. Bissinoz. Genellikle 10-15 yıl gibi uzun bir süre tozlu yerlerde çalışan işçilerin üçte birinde ortaya çıkan bir hastalıktır. Bu hastalık tekstil sanayinde çalışan işçilerde görülür. Organik Tozlara Bağlı Akciğer Hastalıkları Organik tozlara bağlı hastalıkların başında issinoz gelir. .2. keten. kendir.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful