MESLEK HASTALIKLARI

KONULAR
• A- MADENİ CİSİMLERDEN MEYDANA GELEN MESLEK HASTALIKLARI • B- ORGANİK CİSİMLERDEN MEYDANA GELEN MESLEK HASTALIKLARI • C- FİZİK VE MEKANİK ETKİLERDEN MEYDANA GELEN MESLEK HASTALIKLARI • Ç- TOZLARDAN MEYDANA GELEN MESLEK HASTALIKLARI • D- BULAŞICI HASTALIKLARDAN MEYDANA GELEN MESLEK • HASTALIKLARI • E- MESLEK HASTALIKLARINA KARŞI ALINABİLECEK TEDBİRLER • 1- Aydınlatma, Havalandırma ve Isıtma • 2- Kimyasal Tahrişlerin Önlenmesi • 3- Zehirlenmelerin Önlenmesi

MESLEK HASTALIKLARI

Ülkemizde bir hastalığın meslek hastalığı sayılabilmesi için temel olarak iki koşul bulunmaktadır; bunlar 1-Bir dış nedenle meslek hastalığını doğuran aynı olayın birden fazla meydana gelmesi 2-Vücuda yavaş yavaş etkide bulunması

Ayrıca yavaş yavaş tekrar eden dış neden, işçinin vücut bütünlüğünü ihlal etmelidir. Ancak, meslek hastalıkları sadece vücudun fizik bütünlüğünde değil, ruh ve sinir bütünlüğünde de arazlar meydana getirmektedir. Bu nedenle vücut bütünlüğünün ihlalinden hem fizik, hem de ruh bütünlüğündeki ihlaller anlaşılmalıdır. İkinci koşula göre ise, bir hastalığın meslek hastalığı olarak nitelendirilebilmesi için bu hastalıkla görülen iş arasında uygun nedensellik bağı bulunmalıdır. Ayrıca, meslek hastalıklarında işçi, işverenin emir ve talimatı (otoritesi) altında çalışıyor ve çalıştığı iş yerinin durumu hastalık oluşturmaya uygun bulunuyorsa uğranılan hastalık meslek hastalığıdır.

A- MADENİ CİSİMLERDEN MEYDANA GELEN MESLEK HASTALIKLARI
• Günlük yaşantımızın bir parçası hâline gelen kimyasallar yararlarının yanı sıra özellikle uygun şekilde kullanılmadığında insan sağlığı için tehlike, çevre içinse zehir olabilmektedir. 50 yıl önce üretilen kimyasal madde miktarı yılda 1 milyon ton iken, bugün bu rakam 400 milyon tona ulaşmıştır. Günlük kullanımda olan kimyasal madde sayısı ise 60.000 ile 100.000 arasında değişmektedir. Uluslararası Çalışma Örgütünün verilerinde halen 60 binden fazla kimyasal maddenin kullanımda olduğu, bu maddelerin ancak 10 binin test edildiği, geri kalanların çoğunun kısa ve uzun vadede insan sağlığına etkilerinin henüz net olarak belirlenmediği bildirilmektedir.
Mesleki olsun veya olmasın saptanan işlevsel kaybın kısmi ve tam iş görmezliğe yol açıp açmadığı bu işlevsel kaybın derecesine göre hafif, orta, ileri, ağır olmak üzere üç veya dört kademeli olarak sınışandırılmaktadır. Bu nedenle bu ülkelerde artık meslek hastalığı kavramıyla, iş görmezliğe kavramı birbirinden ayrılmıştır. Bu ise meslek hastalıkları hastaneleri başta olmak üzere işçi sağlığı ve güvenliği ile ilgili birimlerin birlikte çalışmalarına, meslek hastalıklarına erken tanı konulmasına ve en önemlisi meslek hastalıklarının önlenmesi için çalışılmasına yol açmaktadır.

Kimyasal maddelerin insan vücuduna girişi solunum, deri emilimi ve sindirim yoluyla olmak üzere üç farklı yoldan olmaktadır. Bunlardan en tehlikelisi maddenin solunum yoluyla vücuda girmesidir. Yetişkin bir insanın akciğerinin 55-75 metrekarelik bir hava ile temas yüzeyi olduğu düşünüldüğünde bu maddelerin hızlı bir şekilde organizmaya etki edeceği kolay anlaşılır. Kimyasal maddelerin etkisi genellikle süreklidir, seyrek olarak ani etkilenmeler görülür. Bu nedenle etkilenmeler çoğu zaman başlangıçta fark edilmediği için tedbir alınmamaktadır.

sodyum. klorür. akciğer ödemi. kükürt. kalsiyum. normal sıcaklık ve basınçta sıvı şekilde olan ve kolaylıkla buharlaşan. neden olduğu meslek hastalığının önlenmesi için yasa çıkarılan ilk metaldir. kadmiyum. Tıpkı cıva gibi kurşun. • Başlıca madeni cisimler. manganez. mide bozuklukları gibi meslek hastalıkları meydana gelmektedir. kronik bronşit. krom. metallerden kaynaklanan zehirlenme. potasyum. Ancak değişik faaliyetler ve iş yerinde bu ve diğer metallere uzun süre maruz kalındığında organizmada birikerek belirli bir dozun üzerine ulaştığı zaman toksik (zehir) etki yapmaktadır. fosfor. arsenik.A. bulantı. yol açtıkları hastalıklar ve korunma yolları: . Birçok metal. Örneğin 8 element. Örneğin civa. silisyum ve fosfor olmaksızın insan yaşayamaz. magnezyum. onların faaliyetleri ve gelişimi için önem taşımaktadır. insan ve hayvan yaşamı.MADENİ CİSİMLERDEN MEYDANA GELEN MESLEK HASTALIKLARI • Günümüzde sanayide en az 50 metal ve alaşımı kullanılmaktadır. azot vb.

Yumuşak olması nedeniyle işleme kolaylığı vardır ve insanlar kurşunu çok eski yıllardan beri (mutfak araç-gereçleri. • Kurşun zehirlenmesi bakımından en riskli işler de kurşunun eritildiği işlerdir.1. matbaacılık ve boya işleri gelmektedir. kristal cam ve plastik yapımı gibi işler sayılabilir.) çeşitli amaçlarla kullanmışlardır. Diğer kullanım alanları arasında matbaacılık. Ancak. Kurşunun eritildiği. dolayısıyla kurşun zehirlenmesi riskinin yüksek olduğu diğer işler arasında akümülatör yapımı. Üretilen kurşunun yarısından çoğu bu amaçla kullanılmaktadır. . Kurşun ve Bileşikleri • Doğada bol olarak bulunan bir metaldir. • Ayrıca kurşunun organik bileşikleri olan tetra etil kurşun ve tetra metil kurşun benzin içine oktan yükseltici olarak katılmaktadır. bu kullanım günümüzde giderek azalmaktadır. su boruları yapımı vb. boya üretimi. • Günümüzde metalik kurşunun başlıca kullanım yeri akümülatör yapımıdır. Bu yüzden kurşun zehirlenmesi de çok eski yıllardan beri bilinmektedir.

Bu nedenle zehirlenme bakımından solunum yolu ile maruz kalma daha önemli olmaktadır. Tütsü adı verilen bu buhar içinde erimiş kurşunun mikron düzeyinde partikülleri vardır. Bu partiküller solunum yoluyla vücuda girer. . Vücuttan atılımı da yalnızca idrar yoluyla olur. • Kan dolaşımındaki kurşun eritrositlere bağlanarak taşınır. Kurşun vücutta depolanan bir metaldir. Özellikle sanayi kuruluşlarında çalışan bireyler olmak üzere tüm kent yaşamı içerisinde insanlar kurşun zehirlenmesi tehlikesi altındadırlar. Bu tehlike plansız kentleşme ve sanayileşmenin sonucu olarak gerçek bir olgu hâlini almaktadır.1. Kurşun zehirlenmesi bakımından önemli olan nokta. Bunun yanında henüz yaşama yeni adım atmış bebekler de kronik bir zehirlenme tehdidi altındadırlar. Daha az miktarda kurşun ise sindirim kanalından alınır. Ancak solunum yollarından alınan kurşunun % 40 kadarı emilip kan dolaşımına katılırken sindirim kanalından alınan kurşunun ancak % 10-15 kadarı emilmektedir. En çok kemiklerde olmak üzere yumuşak dokularda ve parankimal organlarda da depolanır. Bu durum bebek ve çocuklarda sinsice ilerlemekte ve gelişim bozukluklarına yol açmaktadır. Organik kurşun bileşiklerinin deri yolu ile de emilimi olasıdır. 500-600°C üzerindeki sıcaklıklarda kurşunun buharlaşmaya başlamasıdır. Kurşun ve Bileşikleri • Kurşun yumuşak bir metal olduğu için erime ve kaynama noktaları oldukça düşüktür.

. tezgâhlar kolay temizlenmeli.Giyilen elbise işe uygun olmalı.1.) etmeli bu ortamda yiyip içmemeli.Kurşunla çalışan kişiler üç ayda bir sağlık kontrolünden geçmeli. . . kişi başına 15 m3 hacim düşmeli yükseklik 4 metreden fazla olmalı.Çalışma yapılan iş yerinde. . yüz.Her çalışanın iş yerinde bir sağlık kartı düzenlenmeli periyodik muayeneleri ve bulguları işlenmelidir. ağız vb. . .15 miligram/metreküpü geçmemesi sağlanmalı. Kurşun ve Bileşikleri Kurşunun yoğun olarak kullanıldığı yerlerde zararlarından korunabilmek için yapılması gerekenler şunlardır: .Çalışılan yerin tabanı su geçirmez olmalı.Zehirlenme görülen kişi belirli bir dönem çalıştırılmamalı. . iş yerinin havası periyodik olarak ölçülmeli ve havadaki kurşun oranının 0.Çalışanlar temizliğe dikkat (el.

En çok böbrek ve karaciğerde birikim yaparak depolanır. akut zehirlenmelere yol açar. Metalik cıva ve bazı bileşikleri sindirim kanalından iyi emilmez. Zehirlenme genellikle solunum yoluyla olur. Yanlışlıkla alınan büyük dozlarda. Civa ve Bileşikleri • Civa endüstride kurşundan sonra en çok kullanılan metaldir. • Örneğin yere dökülen birkaç damla cıva buharlaşarak tehlikeli bir ortam yaratabilir. Çünkü ısı artışına paralel olarak ortama yayılması artar. • Cıvanın oda ısısında buharlaşması endüstriyel zehirlenmelerde çok önemlidir.2. Cilt emilimi ile zehirlenme daha az görülmektedir. .

. . .Organik bileşikleri tarım koruma ilaçlarının üretiminde.Kâğıt ve kâğıt hamuru endüstrisinde.Enerji jeneratörleri ve civalı akülerin üretiminde. .Elektrikli araç ve gereçlerin üretiminde. termometre gibi ölçü aletlerinin yapımında. verici ve güçlendirme tüplerinin yapımında.Civalı boya ve yapıştırıcıların üretiminde. barometre.Kereste koruyucusu olarak. . .Suni ipek üretiminde. . .Vakum aletlerinin yapımında kullanılır. Civa ve Bileşikleri Civanın kullanıldığı başlıca iş alanları aşağıdaki gibidir: . asetik asit.Altın ve gümüş şizlerinin işlenmesinde. sudkostik üretiminde. .Dericilik sanayi ve fötr şapka yapımında. .İlaç ve dezenfektanların üretiminde. . . . .Diş hekimliğinde amalgam olarak.Civa ile lehim ve kalaylama işlerinde.Radyo ve TV alıcı. . .Manometre.Klor.2.

İş yeri ortam ısısı olabildiğince düşük olmalıdır. kenarlarında civanın dökülmesini önleyecek oluklar olmalıdır. . . civadan etkilenmeyecek malzemeden olmalıdır.Masa altlarına iyot-kömür tabakası yerleştirilmelidir.Masalar düz ancak.2. Civa ve Bileşikleri • İş güvenliği açısından civanın kullanıldığı alanlarda alınması gereken önlemler şunlardır: . .Normal havalandırmalara ek olarak zemine yakın ek havalandırma olmalıdır.İş yeri tabanı düz ve yıkanabilir. . .

eldiven.İş yeri havasında aralıklı olarak civa ölçümleri yapılmalı ve 0. .Üretimin yapıldığı yerlerde herhangi bir şey yenilmesine. içilmesine izin verilmemelidir.075 mlgr / m3’ten yukarı çıkmamalıdır. İş bitiminde sıcak su ile veya %10 sodyum sülfat ile yıkanmaları sağlanmalıdır. . Civa ve Bileşikleri . İşçilere iş elbisesi.Sigara içilmesi yasaklanmalıdır. . .2. ayakkabı ve civa buharını tutacak uygun maskeler verilmelidir.Çalışanların kişisel temizlikleri için her türlü tedbir alınmalıdır.

Aside dayanıklı manyetik alaşımların yapımında .Gıda endüstrisinde yağların hidrojenlenmesinde katalizör olarak .Nikelli çelik ve mutfak eşyası üretiminde .Cerrahi alet ve gereçlerin yapımında .3.Özel çelik yapımında .Manyetik teyplerde .Nikel kadmiyum akülerin yapımında . Nikel ve Bileşikleri Nikelin kullanıldığı iş alanları şunlardır: .Plastik endüstrisinde kullanılan akrilik esterlerin üretiminde .Diş hekimliğinde .

Bunlardan daha önemlisi nikel de kanserojen bir maddedir. Tüm egzama vakalarının %5’inde nikel ve bileşiklerinin etkili olduğu görülmektedir. Nikel karbonil cilt yolu ile de girebilir. Akciğer kanserlerine neden olur. Nikel ve bileşiklerinden en toksik olanı nikel karbonildir.3. Nikel ve bileşiklerinin bulunduğu iş yerleri ağır ve tehlikeli işler kapsamına girer. . En çok görülen zehirlenme belirtisi nikel dermatitleridir. Nikel ve Bileşikleri Nikel organizmaya solunum ve sindirim yoluyla girer. Bu nedenle kadınlar ve çocuklar bu iş yerlerinde çalışamaz. Bunun yanında solunum sistemi rahatsızlığı. cilt hastalığı ve alerjisi olanlarla sigara içenler bu tür iş yerlerinde çalıştırılmamalıdır.

ayakkabı ve gerektiğinde kullanılmak üzere maske verilmelidir.Aralıklı olarak iş yeri ortamın da ölçümler yapılmalıdır. . . Gerekirse ek havalandırma sistemi kurulmalıdır. . .Çalışanların kişisel temizlikleri için tüm önlemler alınmalıdır.İş yeri havalandırılması çok iyi olmalıdır. eldiven.Çalışanlara iş elbisesi. Nikel ve Bileşikleri İş yerinde uyulması gereken başlıca kurallar şunlardır: . . .3.İş yerinde sigara içilmesine kesinlikle izin verilmemelidir.Üretimin yapıldığı bölümlerde herhangi bir şey yenilmesine ve içilmesine izin verilmemelidir.

Çelik üretimi .Demir tozunun parlatıcı olarak kullanılması .Magnetik demir oksit üretimi ve kullanılması .4. Demir ve Bileşikleri Demirin kullanıldığı başlıca iş alanları aşağıdaki gibidir: . işlenmesi .Demir tortularının ve hurda demirin eritilmesi . demirin kaynakla kesilmesi .Özellikle elektrik ve asetonla yapılan demir kaynakçılığı.Demir cevherinin çıkarılması.Demir döküm sanayi .

kalp ve dolaşım sistemi bozuklukları olanlar. solunum sistemi rahatsızlığı olanlar. Bulantı. Yoğun biçimde solunması durumunda metal dumanı hummasına neden olur. Özellikle kadınılar ve çocuklar. Demir ve Bileşikleri Demir vücuda çoğunlukla solunum yoluyla girer. Çok ağır zehirlenmelerde mide kanamaları ve karaciğer bozukluğu görülebilir. dumanı ve buharı ise akciğerlerde yaygın fibroz doku artışına neden olur. . aktif tüberküloz.4. şok. siderozis denilen önemli bir meslek hastalığını meydana getirir. Demir. solunum yetmezliği ve koma görülebilecek diğer sonuçlardır. Demir sülfatın ağızdan alınması ile akut zehirlenme görülür. kusma. bünyece zayıf olanlar bu tür işlerin yapıldığı yerlerde çalıştırılmamalıdır. Demirin tozu. karın ağrısı.

Çalışanların iş sonunda duş yapma olanakları sağlanmalıdır.İş yerinde çok iyi havalandırılma yapılmalıdır. Demir ve Bileşikleri İş yerinde uyulması gereken başlıca kurallar şunlardır: .İş yerinin tabanı. .Çalışanların kişisel temizliklerini yapabilmeleri için yeteri kadar lavabo olmalıdır.Belirli aralıklarla iş yeri ortamında toz ölçümü yapılmalıdır. ayakkabı ve gerektiğinde kullanılmak üzere maskeler verilmelidir. duvarları. masaları yıkanabilir olmalıdır.Çalışanlara iş elbisesi. .4. . . . . . Özellikle yer altında yapılan işlerde havalandırma sistemi mutlaka kullanılmalıdır. eldiven.Delme işlemlerinde yaş yöntem kullanılmalıdır.

Alüminyumun başlıca şu şekilde kullanılır: . Hafişik ve yüksek dayanım özellikleri gerektiren taşımacılık ve inşaat sanayinde de geniş kullanım alanı bulmaktadır. Alüminyum ve Bileşikleri Endüstrinin pek çok kolunda milyonlarca farklı ürünün yapımında kullanılan alüminyumun. Alüminyumdan üretilmiş yapısal bileşenler uzay ve havacılık sanayi için vazgeçilmezdir.5.Maden cevherinden alüminyum elde edilmesi .Alüminyumun eritme fırınlarında eritilmesi .Alüminyumun toz hâline getirilmesi .Alüminyuma kaynak yapılması . dünya ekonomisi içinde çok önemli bir yeri vardır.Alüminyumlu alaşımların elde edilmesi .

Alüminyum ve Bileşikleri Alüminyum akciğerlerde fibroz doku artışına ve hava kistlerinin oluşmasına neden olur. .Bünyece zayıf olanlar. Ağır ve Tehlikeli İşler Tüzüğü’nde belirtilmektedir. . Alüminyumun neden olduğu tek endüstriyel hastalık Shaver (Alüminozis) hastalığıdır. Hangi alüminyum ve bileşiklerinin bulunduğu iş yerlerinde kadınların çalışabileceği. .Aktif tüberküloz hastaları.Hipertansiyonlular bu işlerde çalıştırılmaz.Akciğer rahatsızlığı olanlar. . Alüminyum ve bileşiklerinin bulunduğu iş yerleri ağır ve tehlikeli işler kapsamına girdiği için kadınlar ve 18 yaşından küçük olan kişiler çalıştırılmamalıdır.Önemli dolaşım sistemi hastalıkları olanlar. .5. Bunun dışında.Solunum sistemi hastalığı olanlar.Aşırı şişmanlar. . . .

Alüminyum tozlarının yoğun olduğu bölümlerde çıkacak yangınlar için su. eldiven. .İş yerlerinde kişisel temizlik için yeteri kadar lavabo bulunmalı. . .Çalışanlara iş sonunda duş yapma olanağı sağlanmalı. içilmesine izin verilmemeli. . .5. .Mümkünse kapalı sistemle çalışılmalı.Üretimin yapıldığı yerlerde herhangi bir şey yenilmesine.İş yeri ortamında belirli aralıklarla ölçüm yapılmalı.Madenlerde delme ve maden çıkarma işlemleri ıslak sistemle gerçekleştirilmeli. karbondioksit ve köpük kullanılamayacağından yangın olasılığına karşı kuru ve ince kum bulundurulmalıdır. . antistatik ayakkabı ve gerektiğinde kullanılmak üzere maske verilmeli.Çalışanlara iş elbisesi. Alüminyum ve Bileşikleri İş yerlerinde uyulması gereken başlıca kurallar ise şunlardır: . .İş yerlerinde çok iyi bir havalandırma olmalı. .

6.Bitkisel zamk yapımında .Aydınlatma fişeği yapımında .Çelik üretiminde .Deri sanayisinde .Özellikle demirle olan alaşımların elde edilmesinde .Krom ve bileşiklerinin üretildiği yerlerde . Ülkemiz krom cevheri ve bileşiklerinin üretiminde dünya sıralamasının başlarında yer almaktadır.Kromajda (Pastan koruyucu olarak kullanılması) . Kromit ülkemizde yaygın olarak bulunmakta ve çıkarılmaktadır.Kimyasal sentezlerde .Seramik işlerinde .Cam işlerinde .Çimento üretiminde .Metallerin sülfürik asitle temizlenmesinde .Tekstil endüstrisinde .Kromlu boyaların üretimi ve kullanılmasında . Kromun endüstride kullanıldığı başlıca alanlar şunlardır: . Krom ve Bileşikleri Krom kromit mineralinden elde edilir.

6. Krom ve Bileşikleri Krom ve bileşikleri solunum ve sindirim yoluyla vücuda girer. . akut ve kronik zehirlenmelere yol açar. Bu maddenin yol açtığı hastalık tıpta mesleki akciğer kanseri olarak kabul edilir. Krom kanserojen bir madde olduğundan akciğer kanserlerine neden olur. Karaciğer ve böbrekte parankim bozukluğuna.

Çalışanlar da işten alınarak tedavile rine başlanmalıdır. ellerinin %5 hiposülfit ile yıkanması sağlanmalıdır.Çalışanlar el yüz temizliğine dikkat etmeli. .Kromla çalışılan yerlerde çalışanlara uygun elbise. kroma karşı alerjisi olanlar. bu alaşımlar üzerinde kaynak yapılması ve krom bileşikleri ile yapılan çalışmalarda dikkat edilecek başlıca konular şunlardır: .Krom ve bileşikleriyle çalışanların belirli aralıklarla klinik ve laboratuar yöntemleriyle sağlık kontrolleri yapılmalı.Krom ve bileşiklerinin kullanıldığı yerlerde genel havalandırma ile birlikte uygun ek havalandırmalar yapılmalıdır. . cilt ve solunum sistemi hastalıkları bulunanlar işe alınmamalıdır. lastik eldiven ve çizme verilmelidir. . Krom ve Bileşikleri Kromlu alaşımların hazırlanması. .6.

GAZLAR • 2. SOLVENTLER .ORGANİK CİSİMLERDEN MEYDANA GELEN MESLEK HASTALIKLARI • 1. PESTİSİTLER • 3.B.

. Doğal gazın ana bileşimini oluşturur. Havadan daha hafiftir. Bu gazlar içinde en önemli olanları şunlardır: Karbondioksit: Yanma sonucu. Metan: Bataklık gazı olarak bilinir. GAZLAR İnsan organizması üzerinde olan etkilerine göre zararlı gazlar şu şekilde sınışandırılabilir: a) Basit boğucu gazlar Normal atmosferik basınçtaki havada bulunan oksijen oranını hacim olarak %18’lerin altına düşürerek boğulmaya neden olurlar. Kömür ocaklarında ortaya çıkar. şarap mahzenlerinde fermantasyon sonucu ve kuru buz üretiminde meydana çıkar.1.

• Asetilen: Kaynak işlerinde ve bazı proseslerde kullanılır.1. Havadan daha ağırdır.Sıvılaştırılmış petrol gazı): Propan ve bütan karışımıdır. Özellikle banyo içinde bulunan şofben zehirlenmelerine dikkat edilmelidir. GAZLAR a) Basit boğucu gazlar • Propan ve Bütan (LPG . • Hidrojen: Akü şarj odalarında açığa çıkabilir. .

Kimya ve boya endüstrisinde karşılaşılır. Özellikle atık su arıtma tesislerinde ortaya çıkar. sentetik lif üretiminde ve metal kaplama işlemlerinde ortaya çıkar. Bu gazlar şunlardır: Karbonmonoksit: Eksik yanma sonucu oluşur. kazan ve otomobil egzoz dumanı içinde bulunur. GAZLAR b) Kimyasal boğucu gazlar Değişik mekanizmalarla hücrelere oksijen erişimini engelleyerek zehirlenme etkisi gösterir. Hidrojen siyanür: Böcek ilacı. Soba. Soba zehirlenmelerine neden olan gazdır. Garajlarda ve tünellerde de iyi havalandırma yapılmazsa zehirlenme yapabilir. . Kokulu bir gazdır ama kokuya alışınca az veya çok olduğu fark edilmez.1. Hidrojen sülfür: Hayvansal ve bitkisel atıkların kokuşması sonucu oluşur.

nikel karbonil ve karbon sülfür gibi gazlardır. stibin. Sanayide çeşitli işlemlerde ortaya çıkar. azotoksitler. . GAZLAR c) Tahris edici gazlar Amonyak. klor. kükürtdioksit. ozon ve formaldehit gibi gazlardır. fosgen.1. d) Sistemik zehir etkisi gösteren gazlar Asrin. fosfin.

pire.2.Küçük canlıları öldürenler (sinek. hayvanlara ve bitkilere zararı dokunabilen ve diğer bazı zararlı canlıların etkisini önleyen kimyasal maddelere.Sıçanları yok edenler: Rodentisitler . PESTİSİTLER İnsanlara. . sivrisinek vb. pestisitler adı verilir. Bunlar etkilerine göre sınıflandırılabilir: .): Bunlara “insektisit” denilir.Mantarları öldürenler: Fongisitler .Zararlı bitkileri yok edenler: Herbisitler . Başlıcaları klorlu ve fosforlu kimyasal maddelerdir.

fabrikalarda çalışanlar ve tarımda kullananlar . eriyik ve aerosol şeklinde satılır. çocuklar tarafından yanlışlıkla kullanılması bir yana bırakılırsa zehirlenmeler başlıca iki grupda görülür. Aksi takdirde insan için öldürücü olabilir. pul.Bu maddeleri üretenler. Bunlar. Pestisitler usulüne uygun olarak ve gerekli önlemler alınarak kullanılmalıdır. . Bu maddeler. Pestisitlerin. aynı zamanda bu canlıların hastalık taşımaları da önlenmiş olunur. . toz. PESTİSİTLER Pestisitler yalnızca insanları rahatsız eden canlıları yok etmez.Pestisitlere bulaşmış yiyecekleri yiyenlerdir.2.

solventler denir. Su özellikle endüstride kullanılan büyük sayıda maddeyi çözemez. Bu sıvılara endüstriyel çözücüler. Bu nedenle organik sıvılar kullanılır. Bilindiği gibi suyun çözücü özelliği vardır ancak bu yeterli değildir. endüstriyel üretimlerde. iyi bir çözücü olan benzen. ilk madde olarak da kullanılır. Bu nedenle solventlerin yaygın kullanım alanları mevcuttur.3. ilk madde veya ara madde olarak da kullanılır. Örneğin. boya maddelerinin üretiminde ilk adım. SOLVENTLER Solvent kelimesi çözücü anlamında kullanılır. Endüstriyel çözücüler sadece bu özellikleri nedeniyle çözücü olarak kullanılmaz. . Ayrıca.

mesane. mide. SOLVENTLER Solventlerin en önemli tehlikeleri şu şekilde sıralanabilir: . kalın bağırsak. yutak.Zehirlenme ve diğer hastalıklara neden olma: Boyacıların akciğer. boya benzen içeriyorsa lösemi. . endokrin hastalıkları ve böbrek hastalıkları. ayrıca.3. solventlere sık maruz kalma sonucu tırnaklarda incelme ya da ayrılma . böbrek kanseri.Ateş alma ve patlama: Özellikle havalandırması iyi olmayan ortamlarda yanıcı boya ve solventler nedeniyle patlamalar ve yangınlar oluşabilmektedir. solvent etkilenmesi nedeniyle erken bunama.

Ortamda solventlerin ne miktarda bulunduğunu belirleyecek çevre analizleri yapılmalıdır.3. eldiven.Koruyucu elbise.İş yerinde yeterli havalandırma yapılmalı.Kapalı sistemde çalışma yapılmalı yani solventin çalışma ortamına yayılması önlenmeli .Çok zehirli olanlar yerine daha az zehirli olanları kullanılmalı . . SOLVENTLER Solventlere karşı alınacak teknik önlemler aşağıdaki gibidir: . önlük ve maske kullanılmalıdır. uçucu ve yanıcı maddelerin normal oda ısısında bile patlayıcı olabilecekleri unutulmamalı . .

“istenmeyen ve çoğunlukla yapay olarak oluşturulan rahatsız edici sesler” şeklinde tanımlanır. Bu nedenle korunma önlemleri çok önemlidir. imalat. rahatsızlığa. Danimarka’da %10’unda mesleki gürültüye bağlı işitme kaybı olduğu bildirilmiştir. Gürültüye bağlı işitme kaybı. taşımacılık ve askeri alanda olmak üzere pek çok endüstri kolunda işçiler.FİZİK VE MEKANİK ETKİLERDEN MEYDANA GELEN MESLEK HASTALIKLARI Fizik ve mekanik etkilerden meydana gelen meslek hastalıkları aşağıdaki gibi açıklanabilir: a. geçici ve kalıcı işitme kayıpları biçiminde gelişir. Tarım. madencilik. . Gürültüye Bağlı Sağlık Sorunları: Gürültü genel olarak. Gürültü. zararlı düzeyde gürültüye maruz kalmaktadır. Gürültüye bağlı işitme kaybı oluşumu büyük ölçüde önlenebilir. en sık rastlanan meslek hastalığıdır. fiziksel ve ruhsal performansın düşmesine neden olabilir. ancak kalıcı hâle geldiğinde geri dönüşümsüzdür.5’inde. inşaat. Gürültünün işitme üzerindeki etkileri. iletişimin kesilmesine. Japonya’da yapılan bir çalışmada isçilerin %8.C.

Programın değerlendirilmesi Çalışma yaşamında.Kişisel koruyucuların kullanılması . Yönetsel ve mühendislik kontrolleri aşamasında ise gürültü uzaklaştırılmalı veya çalışanların etkilenmesi engellenmelidir. Eğer gürültü zarar verecek düzeyde ise ve zarar görmüş çalışanlar varsa gürültü kaynakları ile zarar görmüş çalışanlar hemen kontrol altına alınmalıdır.Yönetsel ve mühendislik kontrollerinin yapılması .Eğitim ve motivasyonun sağlanması . Örneğin. Çalışanların çalışma vardiyaları daha az etkilenecekleri şekilde düzenlenebilir. Gürültüye Bağlı Sağlık Sorunları: Gürültünün ölçülmesi . makinenin gürültüye neden olan ses düzeyi ayarları azaltılabilir. iş yeri ortamındaki gürültü düzeyinin ölçülmesi yapılacak ilk iş olmalıdır.Kayıtların tutulması .a.Odyolojik değerlendirme . .

beyin kanaması ve ölüme neden olabilir. Yüksek ısı beyin ödemi. Özellikle 50 yaş üzerinde çalışanlarda belirtiler daha ağır seyreder.b. merkezi sinir sistemin üzerinde tahribata yol açar. . Yüksek Isıya Bağlı Sağlık Sorunları • Yüksek ısı.

. cam ve dökümhane işlerinde çalışanlardır. yangınlar. Yüksek Isıya Bağlı Sağlık Sorunları Vücudun ısı dengesi: Vücut ısısının 27 ˚C’nin altına düşmesi uyku haline yol açar. .b. Bu nedenle vücut ısısının korunması oldukça önemlidir. Bu durumda organizma ısı kaybedemez ve sürekli ısı birikmesi oluşur. seramik.Yüksek sıcaklığın olduğu başlıca işler: Güneş karşısında çalışma. bu durumun uzun sürmesi de ölüme yol açar. vücut ısısının 25 ˚C’nin n altına düşmesi ise ölüme neden olur. Bu tehlikeye maruz kalanlar. Vücut ısısının 42˚C’nin üzerine çıkması merkez sinir sisteminin çalışma etkinliğinin azalmasına ve beyin fonksiyonlarının bozulmasına. genellikle demir döküm çalışanları. sanayi fırınları. ocaklar ve volkan gibi etmenler insanın termoregülasyon merkezini etkileyerek organizmayı ısı ayarlama işlevinden alıkoyar.

sinirlilik duygusu artar. aşırı sinirlilik ve saldırganlık veya tam hissizlik.Isı yorgunluğu: Yüksek sıcaklığa alışkın olmayanların. bilinç kaybı ve koma oluşur. .b.Yüksek sıcaklığa bağlı sorunlar: Çalışma ortamındaki aşırı sıcaklığa bağlı olarak nabız yükselir. Adalelerde seğirmeler. . terleme ile tuz ve sıvı kayıpları meydana gelir. bitkinlik. görme bozukluğu. Bu da ısı kramplarına yol açar. Bu fiziksel etkilenmelerin sonucunda da dikkat azalır. . Bunların dışında meydana gelebilecek başlıca olumsuzluklar şunlardır: . Yüksek Isıya Bağlı Sağlık Sorunları Çalışma ortamında sıcaklığın değerlendirilmesi: Çalışma ortamındaki sıcaklık için en basit ölçme aracı. kan dolaşımı hızlanır. .Isı krampı: Sıcak karşısında kalan insanlarda terleme ile birlikte ani ve çok fazla sodyum klorür kaybı oluşur. bulantı. Sıcağın etkisiyle hayati organlar ve ter bezleri gerekli olan sıvıyı karşılayamaz.Sıcak çarpması: Sıcak çarpmasıyla terleme durur. baş dönmesi. Terlemenin durmasıyla derin vücut sıcaklığı artar. Bununla birlikte havadaki nem oranıyla havanın akım hızlarının da çeşitli yöntemlerle ölçülmesi daha sağlıklı bilgiler alınması açısından gereklidir. kuru ve ıslak termometrelerdir. baş ağrısı. Bu durumda acil olarak vücut soğutulmazsa sürekli beyin hasarı veya ölümün kaçınılmaz olacağı bir durum meydana gelebilir. nefes darlığı. uzun zaman sıcak ortamlarda bulunmaları sıcak yorgunluğuna neden olur. kusma. Bunun yanı sıra kişinin bulunduğu yerin nem oranı yüksek ve hava akımından yararlanma olanakları aynı oranda az ise vücuttan atılmayan ısının birikmesi sonucunda sıcaklık yorgunluğu gelişebilir. dolaşım bozukluğu ve akciğer ödemi gelişir. fiziksel ve zihinsel verim düşerek iş kazaları meydana gelebilir.

Mevsimlik olarak kış döneminde soğuk etkilenmesi. ayak parmaklarında donma gibi sağlık sorunları ortaya çıkabilir. işleri gereği dış ortamda bulunma durumunda olan kişiler için başlıca sorundur. balıkçı ve denizciler. Düşük Isıya Bağlı Sağlık Sorunları Gıda endüstrisinde soğuk hava depolarında çalışma soğuk maruziyeti açısından risk oluşturmaktadır. Yol bakım işçileri.c. Düşük ısıya bağlı olarak soğuk algınlıkları. Bunlarla birlikte dikkat azalması. . hata artışı ve iş kaza riski artışı oluşabilir. polisler. soğuk yanıkları. tarım çalışanları. bakım işçileri. petrol istasyonlarında çalışanlar bu açıdan risk altındadır. elektrik vb. telefon.

ç. araştırma vb. Bu nedenle uzun süre etkisini nesilden nesile sürdürebilir. Toksik maddelere (metal. . Radyasyon. kazalar ve savaşlar sonucunda çevrede önemli radyoaktif atıklar oluşabilir. radyoaktif madde. Radyasyonun Neden Olduğu Sağlık Sorunları Günümüzde radyasyon. elektron. kullandığımız elektronik aygıtlardan sağlık. Radyoaktif maddelerin canlı organizmadaki etkileri yarılanma süresi ile orantılıdır. nükleer denemeler. Radyasyonun doğrudan ve dolaylı olmak üzere iki türlü etkisi vardır. alfa tanecikleri. İyonlaştırıcı radyasyonlar. doğrudan doğal çevreden alınabildiği gibi.) gerek iş yeri ortamında gerekse yaşanan çevrede düşük düzeyde bile maruz kalınsa dahi 20-30 yıllık bir iş hayatı veya 60-70 yıllık bir ömür süresince maruz kalındığı için zamanla birikerek kümülatif etki yapabilmektedir. esnasında da alınabilmektedir. organik madde vb. Örneğin. beta tanecikleri. biyolojik etkilerini hücre atomlarını iyonlaştırarak ve hücre içinde istenmeyen iyonların oluşmasına yol açarak gösterir. proton ve nötronlar gibi tanecikler de olabilir. pozitron. gün mertebesinde olduğu gibi aylar yıllar mertebesinde de olabilmektedir. Radyoaktif maddelerin biyolojik yarılanma süreleri. gama ve x ışınları gibi iyonizasyon radyasyonu olabildiği gibi. atom bombasının atılması. saniye. dakika.

oturan bir kişinin kaba etinden ya da titreşime maruz kalınan bölgeden girer. Bunlarda titreşim el. tıpkı ses dalgaları gibi tekrarlayan ve saniyede belirli bir sayısı olan dalgalardır. ormanlarda motorlu testere kullananlarda bu konu önem kazanır. hava kompresörlü portatif aletlerle çalışanlarda. Madenlerde. Bunların sesten başlıca farkı. Ayakta duran bir insanın ayaklarından. bilek. insan vücuduna çeşitli yollardan girer. Titreşimler. sesin hava yolu ile titreşimin ise vücudun sert kısımlarından vücuda girmesidir. inşaatta. makineler veya hareketli parçaların titreşimleri çalışanın el ve kollarına geçmektedir. Titreşim Etkisine Bağlı Sağlık Sorunları Titreşimler. .d. İş yaşamında kullanılan bazı aletler. kol ve omuzları etkiler.

Çok düşük frekanslı titreşimler: Otobüs. Bu rahatsızlık. vapur ve uçakla seyahat eden bazı kişilerde bulantı. otomobil.d. insan vücuduna çeşitli etkileri vardır. Titreşim Etkisine Bağlı Sağlık Sorunları Titreşimlerin. . iç kulağın titreşimden etkilenmesine bağlıdır. kusma. Bu etkiler şunlardır: . terleme ve fenalık hissi olur.

’den büyük olan titreşimler: Bu titreşimler. Bazı ulaşım araçlarının yaptığı titreşimlerin frekansı bu sayıdadır. Çalışan aleti elleriyle tutar ve çoğunlukla omzuna veya baldırlarına dayar. ağırlığındaki bu aletler delme.Frekansı 2-20 hz. Bu ağrılar bazen bel ve kuyruk sokumundan baldırlara kadar yayılır. perdahlama gibi işlerde kullanılır. Örneğin. Bazılarında ise sindirim sisteminde ve idrar yollarında bozukluk oluşur. inşaat ve yol makineleri. Bu hastalık. kemiklerle eklemler ve damarlar üzerinedir. Bu aletlerin yaptığı titreşimlerin başlıca zararları. Bu araçlarda çalışanlarda bel kemiği etrafında (sırtta) ağrılar görülebilir. vücuda ellerle girer ve sonunda “titreşim hastalığı” meydana gelir.d. Titreşim Etkisine Bağlı Sağlık Sorunları . kamyonlar. . kompresörlü portatif araç kullananlarda olur. kesme. trenler.Frekansı 20 hz. traktörler. olan titreşimler: Bu titreşimler önemli rahatsızlıklara neden olabilir. Titreşim vücuda böylece doğrudan girer. . 10-35 kg.

uygun olanlar işe alınmalıdır. . .Bu işlerde çalışanların periyodik olarak genel sağlık muayeneleri yapılmalı ve hastalık tespit edilenler çalıştıkları işlerden ayrılmalı. . Kaynak ile çalışanların arasında uygun mesafe olmalı ve mümkün olduğu kadar kısa süre kalmaları sağlanmalıdır. . kontrol ve tedavi altına alınmalıdır.İş yerinde gürültüyle çalışan makinelerin montajları sırasında iş yeri tabanına titreşimi ve gürültüyü kesecek malzeme kullanılmalıdır. .Titreşimin yoğun olduğu ve gürültülü ortamlarda çalışmak üzere işe alınanların genel sağlık muayeneleri yapılıp özellikle kemik eklem ve damar sistemleri incelenmeli.Doğal ya da yapay radyoaktif maddenin zararlı en az miktarı kullanılmalıdır. Bir dalgıç 22 metreden fazla derinliğe bir günde iki defadan fazla dalmamalı ve bu dalışlar arası en az 5 saat olmalıdır. Dalgıç odalarında. romatizma hastalığı olanlar bu tür işlerde çalıştırılmamalıdır.Yüksek basınçlı yerler ve dalgıç odalarında çalışanların özellikle kalp hastalığının olup olmadığı araştırılıp olanları tedaviye alınmalıdır.Fiziksel ve mekanik etkilerden meydana gelen meslek hastalıklarına karşı alınacak tedbirler: . şahıs başına en az 40 metreküp hava sağlanmalıdır.Yeraltında nemli hava akımlı ve yetersiz ışıklı iş yerlerinde yapılan çalışmalarda yapay aydınlatma sağlanmalı. .

TOZLARDAN MEYDANA GELEN MESLEK HASTALIKLARI Teknik anlamda toz. büyüklüğü 0. havada asılı olarak kalabilen. çökme hızı gibi özelliklerin yanı sıra en önemli özelliği biyolojik davranışıdır.1 ile 25 mikron arasında değişen katı parçacıklardır.Ç. Tozlar biyolojik etkileri bakımından şu şekilde gruplandırılabilir: . yüzey şekilleri. Tozlar fiziksel. İnsan sağlığı bakımından tozun büyüklüğü. ‹nsan vücudunda tozlar değişik biyolojik etkiler gösterebilir. kimyasal bileşimi. Tozun partikül büyüklüğü çok değişik olabilir. kimyasal özelliklerine veya biyolojik davranışlarına göre sınıflandırılabilir.

tahta. metal. şeker kamışı tozu.Toksik tozlar: Bazı metallerin tozları solunum yoluyla vücuda girdiğinde değişik organlara yönelir. bazı kimyasal sistemlerle etkileşime girerek zararlı etkiler meydana getirir ve zehirlenme tablolarına neden olur. püskürtülmesi. torbaların delinmesi. Ancak bu tozlar da fazla miktarda olduğunda lenfatiklerde tıkanıklığa yol açar. keten. fibrotik reaksiyona yol açar ve sonuç olarak öksürük. kuşların tüylerinden gelen tozlar gibi organik tozlar ve cam yünü. mineral. .Ç. nikel. Asbest akciğer kanserinin başlıca nedenidir. . kadmiyum gibi metallerin tozları bu gruba örnek olarak gösterilebilir. Bu konuda en çok bilinen örnek asbest lişeridir. öğütülmesi sonucu tozlar oluşur . taşınması. nefes darlığı gibi belirtilerle seyreden kronik akciğer hastalıklarına neden olur. Kurşun. kenevir tozu. . doldurulması ve boşaltılması. kireç tozu gibi inorganik tozlar da bu grupta sayılabilir. Bu tür tozlara toksik toz adı verilir.İnert tozlar: Bu tozlar ( örneğin baryum tozu) vücutta herhangi reaksiyona girmeden lenfatiklerle vücut dışına taşınır. Bu tozlar akciğerlere ulaştığında orada depolanır. ağaç. parçaların taşlanması.Alerjik tozlar: Bu tozlar solunum yollarında spazma yol açarak astım benzeri tabloya neden olur. .Fibrojenik tozlar: Biyolojik etki ve insan sağlığı bakımından en zararlı olan grup fibrojenik tozlardır. maddelerin elde edilmesi. deri ile temas ettiğinde de alerjik rahatsızlıklar yaratabilir. Pamuk tozu. krom. Kömür. tahıl.Kansorojen tozlar: Bazı tozlar da özellikle akciğerlerde ve solunum sisteminin diğer bölümlerinde kansere neden olur.TOZLARDAN MEYDANA GELEN MESLEK HASTALIKLARI . cevher ve maden ocaklarından çıkarılan taşlar vb.

. Ancak kömür tozunun bileşiminde karbonun yanı sıra kükürt. yeraltından kömür çıkarılması işlemi yapılırken fazla miktarda toz maruziyetine bağlı olarak meydana gelen bir akciğer hastalığıdır. Ayrıca inşaat sektöründe. Genellikle madenlerde çok uzun süre çalışılması sonucunda hastalık ortaya çıkmaktadır. fayans. Bu hastalığın meydana geldiği iş kolları yeraltı çalışmaları madenler. Asbestten yapılan malzemenin sıcağı geçirmemesi ve yanmaması nedeniyle çok çeşitli işlerde ve değişik yerlerde kullanılır.. barajlar vb. ateş tuğlası fabrikaları.Kömür işçisi pnömokonyozu (KİP): Kömür madenciliği sırasında. yüksek fırınların yıkım ve bakımı.Slikoz: Türkiye’de en sık görülen meslek hastalığıdır. fren ve debriyaj balatası üretiminde de dayanıklılık özelliğinden dolayı asbest kullanılmaktadır. cam. fosfor. Tekstil fabrikaları.347’si yani % 90’ı slikozdur. porselen. tecrit edici olarak sıvacılık ve boyacılıkta da kullanılmaktadır.060 meslek hastalığının 15. . seramik. .Asbestoz: Hastalığın nedeni asbest veya amyant denilen silika tozlarıdır. taş ocakları. tüneller. dökümhaneler. bazı mineraller ve bir miktar da silis vardır. Bunların dışında asbest çimento yapımında ve inşaat sektöründe boru üretiminde kullanılır. Asbest tekstilinin elektrik kablolarının üzerine sarılması suretiyle ısı yalıtımı sağlanır.İnorganik tozlara bağlı başlıca hastalıkları: . kristal sanayi olarak sıralanabilir. Sosyal Güvenlik Kurumunun istatistiklerine göre 1952-1975 arasındaki 25 yılda saptanan 17. Hastalığın etkeni serbest silis veya diğer adıyla kuartz kristallerini kapsayan tozlardır.

.2. kendir. Bu hastalık tekstil sanayinde çalışan işçilerde görülür. Genellikle 10-15 yıl gibi uzun bir süre tozlu yerlerde çalışan işçilerin üçte birinde ortaya çıkan bir hastalıktır. Organik Tozlara Bağlı Akciğer Hastalıkları Organik tozlara bağlı hastalıkların başında issinoz gelir. kenevir ve özellikle pamuk tozlarından ileri gelen hastalıktır. keten. Bissinoz.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful