MESLEK HASTALIKLARI

KONULAR
• A- MADENİ CİSİMLERDEN MEYDANA GELEN MESLEK HASTALIKLARI • B- ORGANİK CİSİMLERDEN MEYDANA GELEN MESLEK HASTALIKLARI • C- FİZİK VE MEKANİK ETKİLERDEN MEYDANA GELEN MESLEK HASTALIKLARI • Ç- TOZLARDAN MEYDANA GELEN MESLEK HASTALIKLARI • D- BULAŞICI HASTALIKLARDAN MEYDANA GELEN MESLEK • HASTALIKLARI • E- MESLEK HASTALIKLARINA KARŞI ALINABİLECEK TEDBİRLER • 1- Aydınlatma, Havalandırma ve Isıtma • 2- Kimyasal Tahrişlerin Önlenmesi • 3- Zehirlenmelerin Önlenmesi

MESLEK HASTALIKLARI

Ülkemizde bir hastalığın meslek hastalığı sayılabilmesi için temel olarak iki koşul bulunmaktadır; bunlar 1-Bir dış nedenle meslek hastalığını doğuran aynı olayın birden fazla meydana gelmesi 2-Vücuda yavaş yavaş etkide bulunması

Ayrıca yavaş yavaş tekrar eden dış neden, işçinin vücut bütünlüğünü ihlal etmelidir. Ancak, meslek hastalıkları sadece vücudun fizik bütünlüğünde değil, ruh ve sinir bütünlüğünde de arazlar meydana getirmektedir. Bu nedenle vücut bütünlüğünün ihlalinden hem fizik, hem de ruh bütünlüğündeki ihlaller anlaşılmalıdır. İkinci koşula göre ise, bir hastalığın meslek hastalığı olarak nitelendirilebilmesi için bu hastalıkla görülen iş arasında uygun nedensellik bağı bulunmalıdır. Ayrıca, meslek hastalıklarında işçi, işverenin emir ve talimatı (otoritesi) altında çalışıyor ve çalıştığı iş yerinin durumu hastalık oluşturmaya uygun bulunuyorsa uğranılan hastalık meslek hastalığıdır.

A- MADENİ CİSİMLERDEN MEYDANA GELEN MESLEK HASTALIKLARI
• Günlük yaşantımızın bir parçası hâline gelen kimyasallar yararlarının yanı sıra özellikle uygun şekilde kullanılmadığında insan sağlığı için tehlike, çevre içinse zehir olabilmektedir. 50 yıl önce üretilen kimyasal madde miktarı yılda 1 milyon ton iken, bugün bu rakam 400 milyon tona ulaşmıştır. Günlük kullanımda olan kimyasal madde sayısı ise 60.000 ile 100.000 arasında değişmektedir. Uluslararası Çalışma Örgütünün verilerinde halen 60 binden fazla kimyasal maddenin kullanımda olduğu, bu maddelerin ancak 10 binin test edildiği, geri kalanların çoğunun kısa ve uzun vadede insan sağlığına etkilerinin henüz net olarak belirlenmediği bildirilmektedir.
Mesleki olsun veya olmasın saptanan işlevsel kaybın kısmi ve tam iş görmezliğe yol açıp açmadığı bu işlevsel kaybın derecesine göre hafif, orta, ileri, ağır olmak üzere üç veya dört kademeli olarak sınışandırılmaktadır. Bu nedenle bu ülkelerde artık meslek hastalığı kavramıyla, iş görmezliğe kavramı birbirinden ayrılmıştır. Bu ise meslek hastalıkları hastaneleri başta olmak üzere işçi sağlığı ve güvenliği ile ilgili birimlerin birlikte çalışmalarına, meslek hastalıklarına erken tanı konulmasına ve en önemlisi meslek hastalıklarının önlenmesi için çalışılmasına yol açmaktadır.

Kimyasal maddelerin insan vücuduna girişi solunum, deri emilimi ve sindirim yoluyla olmak üzere üç farklı yoldan olmaktadır. Bunlardan en tehlikelisi maddenin solunum yoluyla vücuda girmesidir. Yetişkin bir insanın akciğerinin 55-75 metrekarelik bir hava ile temas yüzeyi olduğu düşünüldüğünde bu maddelerin hızlı bir şekilde organizmaya etki edeceği kolay anlaşılır. Kimyasal maddelerin etkisi genellikle süreklidir, seyrek olarak ani etkilenmeler görülür. Bu nedenle etkilenmeler çoğu zaman başlangıçta fark edilmediği için tedbir alınmamaktadır.

MADENİ CİSİMLERDEN MEYDANA GELEN MESLEK HASTALIKLARI • Günümüzde sanayide en az 50 metal ve alaşımı kullanılmaktadır. mide bozuklukları gibi meslek hastalıkları meydana gelmektedir. onların faaliyetleri ve gelişimi için önem taşımaktadır. potasyum. manganez. normal sıcaklık ve basınçta sıvı şekilde olan ve kolaylıkla buharlaşan. fosfor. kükürt. Örneğin 8 element. bulantı. Tıpkı cıva gibi kurşun. magnezyum. klorür. silisyum ve fosfor olmaksızın insan yaşayamaz. • Başlıca madeni cisimler. sodyum. Ancak değişik faaliyetler ve iş yerinde bu ve diğer metallere uzun süre maruz kalındığında organizmada birikerek belirli bir dozun üzerine ulaştığı zaman toksik (zehir) etki yapmaktadır. kronik bronşit. arsenik. kalsiyum. yol açtıkları hastalıklar ve korunma yolları: . insan ve hayvan yaşamı. neden olduğu meslek hastalığının önlenmesi için yasa çıkarılan ilk metaldir. Birçok metal. akciğer ödemi. metallerden kaynaklanan zehirlenme. kadmiyum. krom. Örneğin civa.A. azot vb.

) çeşitli amaçlarla kullanmışlardır. Üretilen kurşunun yarısından çoğu bu amaçla kullanılmaktadır. kristal cam ve plastik yapımı gibi işler sayılabilir. Diğer kullanım alanları arasında matbaacılık. matbaacılık ve boya işleri gelmektedir. • Kurşun zehirlenmesi bakımından en riskli işler de kurşunun eritildiği işlerdir. • Ayrıca kurşunun organik bileşikleri olan tetra etil kurşun ve tetra metil kurşun benzin içine oktan yükseltici olarak katılmaktadır. Kurşun ve Bileşikleri • Doğada bol olarak bulunan bir metaldir. • Günümüzde metalik kurşunun başlıca kullanım yeri akümülatör yapımıdır. dolayısıyla kurşun zehirlenmesi riskinin yüksek olduğu diğer işler arasında akümülatör yapımı. . Ancak. bu kullanım günümüzde giderek azalmaktadır.1. su boruları yapımı vb. Yumuşak olması nedeniyle işleme kolaylığı vardır ve insanlar kurşunu çok eski yıllardan beri (mutfak araç-gereçleri. boya üretimi. Kurşunun eritildiği. Bu yüzden kurşun zehirlenmesi de çok eski yıllardan beri bilinmektedir.

Tütsü adı verilen bu buhar içinde erimiş kurşunun mikron düzeyinde partikülleri vardır. . Özellikle sanayi kuruluşlarında çalışan bireyler olmak üzere tüm kent yaşamı içerisinde insanlar kurşun zehirlenmesi tehlikesi altındadırlar. Bu nedenle zehirlenme bakımından solunum yolu ile maruz kalma daha önemli olmaktadır.1. Daha az miktarda kurşun ise sindirim kanalından alınır. Organik kurşun bileşiklerinin deri yolu ile de emilimi olasıdır. 500-600°C üzerindeki sıcaklıklarda kurşunun buharlaşmaya başlamasıdır. Kurşun ve Bileşikleri • Kurşun yumuşak bir metal olduğu için erime ve kaynama noktaları oldukça düşüktür. Vücuttan atılımı da yalnızca idrar yoluyla olur. Ancak solunum yollarından alınan kurşunun % 40 kadarı emilip kan dolaşımına katılırken sindirim kanalından alınan kurşunun ancak % 10-15 kadarı emilmektedir. Kurşun zehirlenmesi bakımından önemli olan nokta. Bu durum bebek ve çocuklarda sinsice ilerlemekte ve gelişim bozukluklarına yol açmaktadır. En çok kemiklerde olmak üzere yumuşak dokularda ve parankimal organlarda da depolanır. • Kan dolaşımındaki kurşun eritrositlere bağlanarak taşınır. Kurşun vücutta depolanan bir metaldir. Bu partiküller solunum yoluyla vücuda girer. Bu tehlike plansız kentleşme ve sanayileşmenin sonucu olarak gerçek bir olgu hâlini almaktadır. Bunun yanında henüz yaşama yeni adım atmış bebekler de kronik bir zehirlenme tehdidi altındadırlar.

Zehirlenme görülen kişi belirli bir dönem çalıştırılmamalı. yüz.) etmeli bu ortamda yiyip içmemeli.15 miligram/metreküpü geçmemesi sağlanmalı.Giyilen elbise işe uygun olmalı.Her çalışanın iş yerinde bir sağlık kartı düzenlenmeli periyodik muayeneleri ve bulguları işlenmelidir.1. tezgâhlar kolay temizlenmeli. . ağız vb. kişi başına 15 m3 hacim düşmeli yükseklik 4 metreden fazla olmalı. . Kurşun ve Bileşikleri Kurşunun yoğun olarak kullanıldığı yerlerde zararlarından korunabilmek için yapılması gerekenler şunlardır: . . .Çalışma yapılan iş yerinde. . . iş yerinin havası periyodik olarak ölçülmeli ve havadaki kurşun oranının 0.Kurşunla çalışan kişiler üç ayda bir sağlık kontrolünden geçmeli. .Çalışılan yerin tabanı su geçirmez olmalı.Çalışanlar temizliğe dikkat (el.

.2. Metalik cıva ve bazı bileşikleri sindirim kanalından iyi emilmez. akut zehirlenmelere yol açar. • Cıvanın oda ısısında buharlaşması endüstriyel zehirlenmelerde çok önemlidir. En çok böbrek ve karaciğerde birikim yaparak depolanır. Cilt emilimi ile zehirlenme daha az görülmektedir. Zehirlenme genellikle solunum yoluyla olur. • Örneğin yere dökülen birkaç damla cıva buharlaşarak tehlikeli bir ortam yaratabilir. Çünkü ısı artışına paralel olarak ortama yayılması artar. Civa ve Bileşikleri • Civa endüstride kurşundan sonra en çok kullanılan metaldir. Yanlışlıkla alınan büyük dozlarda.

.Klor.Manometre.Suni ipek üretiminde.İlaç ve dezenfektanların üretiminde.Kereste koruyucusu olarak.Civalı boya ve yapıştırıcıların üretiminde. termometre gibi ölçü aletlerinin yapımında. . .Vakum aletlerinin yapımında kullanılır. . . . .Organik bileşikleri tarım koruma ilaçlarının üretiminde. .Dericilik sanayi ve fötr şapka yapımında. . .Civa ile lehim ve kalaylama işlerinde. . . .Radyo ve TV alıcı. . asetik asit.Kâğıt ve kâğıt hamuru endüstrisinde. . verici ve güçlendirme tüplerinin yapımında.Elektrikli araç ve gereçlerin üretiminde.Diş hekimliğinde amalgam olarak.2.Enerji jeneratörleri ve civalı akülerin üretiminde. Civa ve Bileşikleri Civanın kullanıldığı başlıca iş alanları aşağıdaki gibidir: .Altın ve gümüş şizlerinin işlenmesinde. . sudkostik üretiminde. barometre.

İş yeri ortam ısısı olabildiğince düşük olmalıdır.Masa altlarına iyot-kömür tabakası yerleştirilmelidir. . . kenarlarında civanın dökülmesini önleyecek oluklar olmalıdır.Normal havalandırmalara ek olarak zemine yakın ek havalandırma olmalıdır. . civadan etkilenmeyecek malzemeden olmalıdır.İş yeri tabanı düz ve yıkanabilir. Civa ve Bileşikleri • İş güvenliği açısından civanın kullanıldığı alanlarda alınması gereken önlemler şunlardır: .2. . .Masalar düz ancak.

İşçilere iş elbisesi.075 mlgr / m3’ten yukarı çıkmamalıdır.Çalışanların kişisel temizlikleri için her türlü tedbir alınmalıdır.İş yeri havasında aralıklı olarak civa ölçümleri yapılmalı ve 0.Üretimin yapıldığı yerlerde herhangi bir şey yenilmesine. İş bitiminde sıcak su ile veya %10 sodyum sülfat ile yıkanmaları sağlanmalıdır. eldiven. . .2. içilmesine izin verilmemelidir. ayakkabı ve civa buharını tutacak uygun maskeler verilmelidir.Sigara içilmesi yasaklanmalıdır. . Civa ve Bileşikleri . .

Nikelli çelik ve mutfak eşyası üretiminde .Özel çelik yapımında .Gıda endüstrisinde yağların hidrojenlenmesinde katalizör olarak .Cerrahi alet ve gereçlerin yapımında .Manyetik teyplerde .Aside dayanıklı manyetik alaşımların yapımında .Nikel kadmiyum akülerin yapımında .Plastik endüstrisinde kullanılan akrilik esterlerin üretiminde . Nikel ve Bileşikleri Nikelin kullanıldığı iş alanları şunlardır: .3.Diş hekimliğinde .

3. Nikel karbonil cilt yolu ile de girebilir. cilt hastalığı ve alerjisi olanlarla sigara içenler bu tür iş yerlerinde çalıştırılmamalıdır. Nikel ve Bileşikleri Nikel organizmaya solunum ve sindirim yoluyla girer. Bu nedenle kadınlar ve çocuklar bu iş yerlerinde çalışamaz. En çok görülen zehirlenme belirtisi nikel dermatitleridir. Nikel ve bileşiklerinin bulunduğu iş yerleri ağır ve tehlikeli işler kapsamına girer. Bunun yanında solunum sistemi rahatsızlığı. Tüm egzama vakalarının %5’inde nikel ve bileşiklerinin etkili olduğu görülmektedir. Nikel ve bileşiklerinden en toksik olanı nikel karbonildir. Bunlardan daha önemlisi nikel de kanserojen bir maddedir. . Akciğer kanserlerine neden olur.

Üretimin yapıldığı bölümlerde herhangi bir şey yenilmesine ve içilmesine izin verilmemelidir.İş yerinde sigara içilmesine kesinlikle izin verilmemelidir. Nikel ve Bileşikleri İş yerinde uyulması gereken başlıca kurallar şunlardır: . .Çalışanlara iş elbisesi.İş yeri havalandırılması çok iyi olmalıdır. ayakkabı ve gerektiğinde kullanılmak üzere maske verilmelidir. eldiven.Çalışanların kişisel temizlikleri için tüm önlemler alınmalıdır.Aralıklı olarak iş yeri ortamın da ölçümler yapılmalıdır. .3. . Gerekirse ek havalandırma sistemi kurulmalıdır. . . .

4. Demir ve Bileşikleri Demirin kullanıldığı başlıca iş alanları aşağıdaki gibidir: .Magnetik demir oksit üretimi ve kullanılması .Çelik üretimi .Özellikle elektrik ve asetonla yapılan demir kaynakçılığı. demirin kaynakla kesilmesi .Demir döküm sanayi .Demir tozunun parlatıcı olarak kullanılması .Demir tortularının ve hurda demirin eritilmesi .Demir cevherinin çıkarılması. işlenmesi .

karın ağrısı.4. solunum yetmezliği ve koma görülebilecek diğer sonuçlardır. Çok ağır zehirlenmelerde mide kanamaları ve karaciğer bozukluğu görülebilir. aktif tüberküloz. kalp ve dolaşım sistemi bozuklukları olanlar. siderozis denilen önemli bir meslek hastalığını meydana getirir. bünyece zayıf olanlar bu tür işlerin yapıldığı yerlerde çalıştırılmamalıdır. . Demir. dumanı ve buharı ise akciğerlerde yaygın fibroz doku artışına neden olur. şok. solunum sistemi rahatsızlığı olanlar. Demir ve Bileşikleri Demir vücuda çoğunlukla solunum yoluyla girer. Demir sülfatın ağızdan alınması ile akut zehirlenme görülür. Bulantı. Yoğun biçimde solunması durumunda metal dumanı hummasına neden olur. Özellikle kadınılar ve çocuklar. Demirin tozu. kusma.

Delme işlemlerinde yaş yöntem kullanılmalıdır. . masaları yıkanabilir olmalıdır. Özellikle yer altında yapılan işlerde havalandırma sistemi mutlaka kullanılmalıdır. .Çalışanların kişisel temizliklerini yapabilmeleri için yeteri kadar lavabo olmalıdır.İş yerinin tabanı.İş yerinde çok iyi havalandırılma yapılmalıdır. . . .4. ayakkabı ve gerektiğinde kullanılmak üzere maskeler verilmelidir. eldiven.Çalışanlara iş elbisesi. duvarları. .Çalışanların iş sonunda duş yapma olanakları sağlanmalıdır. .Belirli aralıklarla iş yeri ortamında toz ölçümü yapılmalıdır. Demir ve Bileşikleri İş yerinde uyulması gereken başlıca kurallar şunlardır: .

Hafişik ve yüksek dayanım özellikleri gerektiren taşımacılık ve inşaat sanayinde de geniş kullanım alanı bulmaktadır.5. Alüminyumun başlıca şu şekilde kullanılır: . Alüminyumdan üretilmiş yapısal bileşenler uzay ve havacılık sanayi için vazgeçilmezdir.Maden cevherinden alüminyum elde edilmesi . Alüminyum ve Bileşikleri Endüstrinin pek çok kolunda milyonlarca farklı ürünün yapımında kullanılan alüminyumun. dünya ekonomisi içinde çok önemli bir yeri vardır.Alüminyuma kaynak yapılması .Alüminyumun eritme fırınlarında eritilmesi .Alüminyumun toz hâline getirilmesi .Alüminyumlu alaşımların elde edilmesi .

Akciğer rahatsızlığı olanlar.Önemli dolaşım sistemi hastalıkları olanlar.Aktif tüberküloz hastaları.Hipertansiyonlular bu işlerde çalıştırılmaz.Bünyece zayıf olanlar. . Alüminyumun neden olduğu tek endüstriyel hastalık Shaver (Alüminozis) hastalığıdır. .Aşırı şişmanlar. . Alüminyum ve Bileşikleri Alüminyum akciğerlerde fibroz doku artışına ve hava kistlerinin oluşmasına neden olur. Hangi alüminyum ve bileşiklerinin bulunduğu iş yerlerinde kadınların çalışabileceği. Ağır ve Tehlikeli İşler Tüzüğü’nde belirtilmektedir.5. . . . Alüminyum ve bileşiklerinin bulunduğu iş yerleri ağır ve tehlikeli işler kapsamına girdiği için kadınlar ve 18 yaşından küçük olan kişiler çalıştırılmamalıdır.Solunum sistemi hastalığı olanlar. Bunun dışında. . .

İş yerlerinde çok iyi bir havalandırma olmalı. karbondioksit ve köpük kullanılamayacağından yangın olasılığına karşı kuru ve ince kum bulundurulmalıdır.Alüminyum tozlarının yoğun olduğu bölümlerde çıkacak yangınlar için su.Çalışanlara iş elbisesi. .Mümkünse kapalı sistemle çalışılmalı. .Madenlerde delme ve maden çıkarma işlemleri ıslak sistemle gerçekleştirilmeli. içilmesine izin verilmemeli. . Alüminyum ve Bileşikleri İş yerlerinde uyulması gereken başlıca kurallar ise şunlardır: . antistatik ayakkabı ve gerektiğinde kullanılmak üzere maske verilmeli.5. eldiven.Çalışanlara iş sonunda duş yapma olanağı sağlanmalı. . .Üretimin yapıldığı yerlerde herhangi bir şey yenilmesine. . .İş yerlerinde kişisel temizlik için yeteri kadar lavabo bulunmalı. . .İş yeri ortamında belirli aralıklarla ölçüm yapılmalı.

Metallerin sülfürik asitle temizlenmesinde .Tekstil endüstrisinde .6.Cam işlerinde .Özellikle demirle olan alaşımların elde edilmesinde .Krom ve bileşiklerinin üretildiği yerlerde .Seramik işlerinde .Çimento üretiminde .Bitkisel zamk yapımında .Aydınlatma fişeği yapımında .Kromajda (Pastan koruyucu olarak kullanılması) . Kromun endüstride kullanıldığı başlıca alanlar şunlardır: . Krom ve Bileşikleri Krom kromit mineralinden elde edilir.Kromlu boyaların üretimi ve kullanılmasında .Kimyasal sentezlerde . Ülkemiz krom cevheri ve bileşiklerinin üretiminde dünya sıralamasının başlarında yer almaktadır. Kromit ülkemizde yaygın olarak bulunmakta ve çıkarılmaktadır.Çelik üretiminde .Deri sanayisinde .

6. Krom ve Bileşikleri Krom ve bileşikleri solunum ve sindirim yoluyla vücuda girer. Bu maddenin yol açtığı hastalık tıpta mesleki akciğer kanseri olarak kabul edilir. . akut ve kronik zehirlenmelere yol açar. Krom kanserojen bir madde olduğundan akciğer kanserlerine neden olur. Karaciğer ve böbrekte parankim bozukluğuna.

bu alaşımlar üzerinde kaynak yapılması ve krom bileşikleri ile yapılan çalışmalarda dikkat edilecek başlıca konular şunlardır: . lastik eldiven ve çizme verilmelidir.Krom ve bileşiklerinin kullanıldığı yerlerde genel havalandırma ile birlikte uygun ek havalandırmalar yapılmalıdır. . . Çalışanlar da işten alınarak tedavile rine başlanmalıdır.6.Kromla çalışılan yerlerde çalışanlara uygun elbise. cilt ve solunum sistemi hastalıkları bulunanlar işe alınmamalıdır. . kroma karşı alerjisi olanlar. ellerinin %5 hiposülfit ile yıkanması sağlanmalıdır.Çalışanlar el yüz temizliğine dikkat etmeli.Krom ve bileşikleriyle çalışanların belirli aralıklarla klinik ve laboratuar yöntemleriyle sağlık kontrolleri yapılmalı. Krom ve Bileşikleri Kromlu alaşımların hazırlanması. .

ORGANİK CİSİMLERDEN MEYDANA GELEN MESLEK HASTALIKLARI • 1.B. SOLVENTLER . GAZLAR • 2. PESTİSİTLER • 3.

GAZLAR İnsan organizması üzerinde olan etkilerine göre zararlı gazlar şu şekilde sınışandırılabilir: a) Basit boğucu gazlar Normal atmosferik basınçtaki havada bulunan oksijen oranını hacim olarak %18’lerin altına düşürerek boğulmaya neden olurlar. Metan: Bataklık gazı olarak bilinir. Havadan daha hafiftir. . Kömür ocaklarında ortaya çıkar. şarap mahzenlerinde fermantasyon sonucu ve kuru buz üretiminde meydana çıkar.1. Doğal gazın ana bileşimini oluşturur. Bu gazlar içinde en önemli olanları şunlardır: Karbondioksit: Yanma sonucu.

Sıvılaştırılmış petrol gazı): Propan ve bütan karışımıdır. GAZLAR a) Basit boğucu gazlar • Propan ve Bütan (LPG . • Asetilen: Kaynak işlerinde ve bazı proseslerde kullanılır.1. . Havadan daha ağırdır. Özellikle banyo içinde bulunan şofben zehirlenmelerine dikkat edilmelidir. • Hidrojen: Akü şarj odalarında açığa çıkabilir.

Garajlarda ve tünellerde de iyi havalandırma yapılmazsa zehirlenme yapabilir.1. Soba zehirlenmelerine neden olan gazdır. Kimya ve boya endüstrisinde karşılaşılır. kazan ve otomobil egzoz dumanı içinde bulunur. Kokulu bir gazdır ama kokuya alışınca az veya çok olduğu fark edilmez. Soba. Bu gazlar şunlardır: Karbonmonoksit: Eksik yanma sonucu oluşur. Özellikle atık su arıtma tesislerinde ortaya çıkar. . GAZLAR b) Kimyasal boğucu gazlar Değişik mekanizmalarla hücrelere oksijen erişimini engelleyerek zehirlenme etkisi gösterir. Hidrojen sülfür: Hayvansal ve bitkisel atıkların kokuşması sonucu oluşur. sentetik lif üretiminde ve metal kaplama işlemlerinde ortaya çıkar. Hidrojen siyanür: Böcek ilacı.

Sanayide çeşitli işlemlerde ortaya çıkar. stibin. . kükürtdioksit. ozon ve formaldehit gibi gazlardır. fosfin. d) Sistemik zehir etkisi gösteren gazlar Asrin. GAZLAR c) Tahris edici gazlar Amonyak. azotoksitler.1. klor. nikel karbonil ve karbon sülfür gibi gazlardır. fosgen.

pestisitler adı verilir. Bunlar etkilerine göre sınıflandırılabilir: . pire. PESTİSİTLER İnsanlara.2.): Bunlara “insektisit” denilir. Başlıcaları klorlu ve fosforlu kimyasal maddelerdir.Mantarları öldürenler: Fongisitler . hayvanlara ve bitkilere zararı dokunabilen ve diğer bazı zararlı canlıların etkisini önleyen kimyasal maddelere.Küçük canlıları öldürenler (sinek.Sıçanları yok edenler: Rodentisitler . . sivrisinek vb.Zararlı bitkileri yok edenler: Herbisitler .

PESTİSİTLER Pestisitler yalnızca insanları rahatsız eden canlıları yok etmez. Pestisitlerin.Bu maddeleri üretenler. eriyik ve aerosol şeklinde satılır. aynı zamanda bu canlıların hastalık taşımaları da önlenmiş olunur. Bunlar. çocuklar tarafından yanlışlıkla kullanılması bir yana bırakılırsa zehirlenmeler başlıca iki grupda görülür. Bu maddeler. . Pestisitler usulüne uygun olarak ve gerekli önlemler alınarak kullanılmalıdır. fabrikalarda çalışanlar ve tarımda kullananlar .Pestisitlere bulaşmış yiyecekleri yiyenlerdir.2. Aksi takdirde insan için öldürücü olabilir. toz. . pul.

3. Endüstriyel çözücüler sadece bu özellikleri nedeniyle çözücü olarak kullanılmaz. Bu sıvılara endüstriyel çözücüler. Bu nedenle solventlerin yaygın kullanım alanları mevcuttur. Su özellikle endüstride kullanılan büyük sayıda maddeyi çözemez. boya maddelerinin üretiminde ilk adım. endüstriyel üretimlerde. ilk madde olarak da kullanılır. Ayrıca. Örneğin. iyi bir çözücü olan benzen. SOLVENTLER Solvent kelimesi çözücü anlamında kullanılır. ilk madde veya ara madde olarak da kullanılır. . Bilindiği gibi suyun çözücü özelliği vardır ancak bu yeterli değildir. solventler denir. Bu nedenle organik sıvılar kullanılır.

Ateş alma ve patlama: Özellikle havalandırması iyi olmayan ortamlarda yanıcı boya ve solventler nedeniyle patlamalar ve yangınlar oluşabilmektedir. boya benzen içeriyorsa lösemi. mide. yutak. mesane. solventlere sık maruz kalma sonucu tırnaklarda incelme ya da ayrılma . . böbrek kanseri. ayrıca. endokrin hastalıkları ve böbrek hastalıkları.Zehirlenme ve diğer hastalıklara neden olma: Boyacıların akciğer.3. solvent etkilenmesi nedeniyle erken bunama. SOLVENTLER Solventlerin en önemli tehlikeleri şu şekilde sıralanabilir: . kalın bağırsak.

uçucu ve yanıcı maddelerin normal oda ısısında bile patlayıcı olabilecekleri unutulmamalı . .Koruyucu elbise.Çok zehirli olanlar yerine daha az zehirli olanları kullanılmalı .İş yerinde yeterli havalandırma yapılmalı.Kapalı sistemde çalışma yapılmalı yani solventin çalışma ortamına yayılması önlenmeli .3. önlük ve maske kullanılmalıdır. SOLVENTLER Solventlere karşı alınacak teknik önlemler aşağıdaki gibidir: . . eldiven.Ortamda solventlerin ne miktarda bulunduğunu belirleyecek çevre analizleri yapılmalıdır.

en sık rastlanan meslek hastalığıdır. Gürültüye bağlı işitme kaybı oluşumu büyük ölçüde önlenebilir. “istenmeyen ve çoğunlukla yapay olarak oluşturulan rahatsız edici sesler” şeklinde tanımlanır. . rahatsızlığa. Gürültünün işitme üzerindeki etkileri. Tarım.C. Gürültüye bağlı işitme kaybı. fiziksel ve ruhsal performansın düşmesine neden olabilir. ancak kalıcı hâle geldiğinde geri dönüşümsüzdür.FİZİK VE MEKANİK ETKİLERDEN MEYDANA GELEN MESLEK HASTALIKLARI Fizik ve mekanik etkilerden meydana gelen meslek hastalıkları aşağıdaki gibi açıklanabilir: a. Bu nedenle korunma önlemleri çok önemlidir. taşımacılık ve askeri alanda olmak üzere pek çok endüstri kolunda işçiler. madencilik. Gürültüye Bağlı Sağlık Sorunları: Gürültü genel olarak. iletişimin kesilmesine. zararlı düzeyde gürültüye maruz kalmaktadır.5’inde. Danimarka’da %10’unda mesleki gürültüye bağlı işitme kaybı olduğu bildirilmiştir. inşaat. imalat. Gürültü. geçici ve kalıcı işitme kayıpları biçiminde gelişir. Japonya’da yapılan bir çalışmada isçilerin %8.

Örneğin. Eğer gürültü zarar verecek düzeyde ise ve zarar görmüş çalışanlar varsa gürültü kaynakları ile zarar görmüş çalışanlar hemen kontrol altına alınmalıdır.Programın değerlendirilmesi Çalışma yaşamında.Odyolojik değerlendirme . . Gürültüye Bağlı Sağlık Sorunları: Gürültünün ölçülmesi . iş yeri ortamındaki gürültü düzeyinin ölçülmesi yapılacak ilk iş olmalıdır.Eğitim ve motivasyonun sağlanması . makinenin gürültüye neden olan ses düzeyi ayarları azaltılabilir.Yönetsel ve mühendislik kontrollerinin yapılması .Kişisel koruyucuların kullanılması .a. Yönetsel ve mühendislik kontrolleri aşamasında ise gürültü uzaklaştırılmalı veya çalışanların etkilenmesi engellenmelidir.Kayıtların tutulması . Çalışanların çalışma vardiyaları daha az etkilenecekleri şekilde düzenlenebilir.

merkezi sinir sistemin üzerinde tahribata yol açar. Yüksek Isıya Bağlı Sağlık Sorunları • Yüksek ısı. . Özellikle 50 yaş üzerinde çalışanlarda belirtiler daha ağır seyreder. beyin kanaması ve ölüme neden olabilir. Yüksek ısı beyin ödemi.b.

Yüksek Isıya Bağlı Sağlık Sorunları Vücudun ısı dengesi: Vücut ısısının 27 ˚C’nin altına düşmesi uyku haline yol açar. cam ve dökümhane işlerinde çalışanlardır. Bu tehlikeye maruz kalanlar. . seramik. Bu nedenle vücut ısısının korunması oldukça önemlidir. genellikle demir döküm çalışanları. ocaklar ve volkan gibi etmenler insanın termoregülasyon merkezini etkileyerek organizmayı ısı ayarlama işlevinden alıkoyar.Yüksek sıcaklığın olduğu başlıca işler: Güneş karşısında çalışma. vücut ısısının 25 ˚C’nin n altına düşmesi ise ölüme neden olur.b. . Vücut ısısının 42˚C’nin üzerine çıkması merkez sinir sisteminin çalışma etkinliğinin azalmasına ve beyin fonksiyonlarının bozulmasına. bu durumun uzun sürmesi de ölüme yol açar. sanayi fırınları. yangınlar. Bu durumda organizma ısı kaybedemez ve sürekli ısı birikmesi oluşur.

Yüksek Isıya Bağlı Sağlık Sorunları Çalışma ortamında sıcaklığın değerlendirilmesi: Çalışma ortamındaki sıcaklık için en basit ölçme aracı. uzun zaman sıcak ortamlarda bulunmaları sıcak yorgunluğuna neden olur.Yüksek sıcaklığa bağlı sorunlar: Çalışma ortamındaki aşırı sıcaklığa bağlı olarak nabız yükselir. sinirlilik duygusu artar. Adalelerde seğirmeler. Bununla birlikte havadaki nem oranıyla havanın akım hızlarının da çeşitli yöntemlerle ölçülmesi daha sağlıklı bilgiler alınması açısından gereklidir. görme bozukluğu. Terlemenin durmasıyla derin vücut sıcaklığı artar. terleme ile tuz ve sıvı kayıpları meydana gelir.Isı yorgunluğu: Yüksek sıcaklığa alışkın olmayanların. bulantı. Bu durumda acil olarak vücut soğutulmazsa sürekli beyin hasarı veya ölümün kaçınılmaz olacağı bir durum meydana gelebilir. .Isı krampı: Sıcak karşısında kalan insanlarda terleme ile birlikte ani ve çok fazla sodyum klorür kaybı oluşur. nefes darlığı. . aşırı sinirlilik ve saldırganlık veya tam hissizlik. . Sıcağın etkisiyle hayati organlar ve ter bezleri gerekli olan sıvıyı karşılayamaz. kusma. kan dolaşımı hızlanır. . baş dönmesi. baş ağrısı. Bu fiziksel etkilenmelerin sonucunda da dikkat azalır. Bunların dışında meydana gelebilecek başlıca olumsuzluklar şunlardır: .b. fiziksel ve zihinsel verim düşerek iş kazaları meydana gelebilir. dolaşım bozukluğu ve akciğer ödemi gelişir. bilinç kaybı ve koma oluşur. kuru ve ıslak termometrelerdir. Bu da ısı kramplarına yol açar. Bunun yanı sıra kişinin bulunduğu yerin nem oranı yüksek ve hava akımından yararlanma olanakları aynı oranda az ise vücuttan atılmayan ısının birikmesi sonucunda sıcaklık yorgunluğu gelişebilir.Sıcak çarpması: Sıcak çarpmasıyla terleme durur. bitkinlik.

tarım çalışanları. elektrik vb. polisler. bakım işçileri. hata artışı ve iş kaza riski artışı oluşabilir. petrol istasyonlarında çalışanlar bu açıdan risk altındadır. Bunlarla birlikte dikkat azalması. Düşük ısıya bağlı olarak soğuk algınlıkları. soğuk yanıkları. telefon. Düşük Isıya Bağlı Sağlık Sorunları Gıda endüstrisinde soğuk hava depolarında çalışma soğuk maruziyeti açısından risk oluşturmaktadır. Mevsimlik olarak kış döneminde soğuk etkilenmesi.c. işleri gereği dış ortamda bulunma durumunda olan kişiler için başlıca sorundur. . Yol bakım işçileri. balıkçı ve denizciler. ayak parmaklarında donma gibi sağlık sorunları ortaya çıkabilir.

radyoaktif madde. Toksik maddelere (metal. Örneğin. kazalar ve savaşlar sonucunda çevrede önemli radyoaktif atıklar oluşabilir. Radyasyon. Radyasyonun Neden Olduğu Sağlık Sorunları Günümüzde radyasyon. esnasında da alınabilmektedir. biyolojik etkilerini hücre atomlarını iyonlaştırarak ve hücre içinde istenmeyen iyonların oluşmasına yol açarak gösterir. gama ve x ışınları gibi iyonizasyon radyasyonu olabildiği gibi. araştırma vb.ç. Radyoaktif maddelerin biyolojik yarılanma süreleri. beta tanecikleri. dakika. Radyasyonun doğrudan ve dolaylı olmak üzere iki türlü etkisi vardır. organik madde vb. Radyoaktif maddelerin canlı organizmadaki etkileri yarılanma süresi ile orantılıdır. proton ve nötronlar gibi tanecikler de olabilir. gün mertebesinde olduğu gibi aylar yıllar mertebesinde de olabilmektedir. atom bombasının atılması. pozitron. elektron. doğrudan doğal çevreden alınabildiği gibi. saniye. Bu nedenle uzun süre etkisini nesilden nesile sürdürebilir. alfa tanecikleri. kullandığımız elektronik aygıtlardan sağlık. . İyonlaştırıcı radyasyonlar. nükleer denemeler.) gerek iş yeri ortamında gerekse yaşanan çevrede düşük düzeyde bile maruz kalınsa dahi 20-30 yıllık bir iş hayatı veya 60-70 yıllık bir ömür süresince maruz kalındığı için zamanla birikerek kümülatif etki yapabilmektedir.

insan vücuduna çeşitli yollardan girer. ormanlarda motorlu testere kullananlarda bu konu önem kazanır. kol ve omuzları etkiler. Titreşimler. Bunların sesten başlıca farkı. İş yaşamında kullanılan bazı aletler. . hava kompresörlü portatif aletlerle çalışanlarda. Bunlarda titreşim el. inşaatta. Madenlerde. Titreşim Etkisine Bağlı Sağlık Sorunları Titreşimler. bilek. Ayakta duran bir insanın ayaklarından. tıpkı ses dalgaları gibi tekrarlayan ve saniyede belirli bir sayısı olan dalgalardır.d. sesin hava yolu ile titreşimin ise vücudun sert kısımlarından vücuda girmesidir. makineler veya hareketli parçaların titreşimleri çalışanın el ve kollarına geçmektedir. oturan bir kişinin kaba etinden ya da titreşime maruz kalınan bölgeden girer.

Bu rahatsızlık. kusma.Çok düşük frekanslı titreşimler: Otobüs. terleme ve fenalık hissi olur. Titreşim Etkisine Bağlı Sağlık Sorunları Titreşimlerin. vapur ve uçakla seyahat eden bazı kişilerde bulantı. insan vücuduna çeşitli etkileri vardır. Bu etkiler şunlardır: . . iç kulağın titreşimden etkilenmesine bağlıdır. otomobil.d.

Bu hastalık. Bu araçlarda çalışanlarda bel kemiği etrafında (sırtta) ağrılar görülebilir.Frekansı 20 hz. Bu aletlerin yaptığı titreşimlerin başlıca zararları.’den büyük olan titreşimler: Bu titreşimler. ağırlığındaki bu aletler delme. Örneğin. . . Çalışan aleti elleriyle tutar ve çoğunlukla omzuna veya baldırlarına dayar.Frekansı 2-20 hz. Titreşim Etkisine Bağlı Sağlık Sorunları . Bu ağrılar bazen bel ve kuyruk sokumundan baldırlara kadar yayılır. traktörler. 10-35 kg. Bazı ulaşım araçlarının yaptığı titreşimlerin frekansı bu sayıdadır. Titreşim vücuda böylece doğrudan girer. Bazılarında ise sindirim sisteminde ve idrar yollarında bozukluk oluşur. kemiklerle eklemler ve damarlar üzerinedir. trenler. olan titreşimler: Bu titreşimler önemli rahatsızlıklara neden olabilir. kesme. perdahlama gibi işlerde kullanılır.d. kompresörlü portatif araç kullananlarda olur. kamyonlar. vücuda ellerle girer ve sonunda “titreşim hastalığı” meydana gelir. inşaat ve yol makineleri.

. romatizma hastalığı olanlar bu tür işlerde çalıştırılmamalıdır. . . uygun olanlar işe alınmalıdır.Doğal ya da yapay radyoaktif maddenin zararlı en az miktarı kullanılmalıdır.İş yerinde gürültüyle çalışan makinelerin montajları sırasında iş yeri tabanına titreşimi ve gürültüyü kesecek malzeme kullanılmalıdır.Yüksek basınçlı yerler ve dalgıç odalarında çalışanların özellikle kalp hastalığının olup olmadığı araştırılıp olanları tedaviye alınmalıdır. .Fiziksel ve mekanik etkilerden meydana gelen meslek hastalıklarına karşı alınacak tedbirler: . Bir dalgıç 22 metreden fazla derinliğe bir günde iki defadan fazla dalmamalı ve bu dalışlar arası en az 5 saat olmalıdır.Bu işlerde çalışanların periyodik olarak genel sağlık muayeneleri yapılmalı ve hastalık tespit edilenler çalıştıkları işlerden ayrılmalı. .Titreşimin yoğun olduğu ve gürültülü ortamlarda çalışmak üzere işe alınanların genel sağlık muayeneleri yapılıp özellikle kemik eklem ve damar sistemleri incelenmeli. . şahıs başına en az 40 metreküp hava sağlanmalıdır. Kaynak ile çalışanların arasında uygun mesafe olmalı ve mümkün olduğu kadar kısa süre kalmaları sağlanmalıdır. Dalgıç odalarında.Yeraltında nemli hava akımlı ve yetersiz ışıklı iş yerlerinde yapılan çalışmalarda yapay aydınlatma sağlanmalı. kontrol ve tedavi altına alınmalıdır.

çökme hızı gibi özelliklerin yanı sıra en önemli özelliği biyolojik davranışıdır. havada asılı olarak kalabilen. Tozlar biyolojik etkileri bakımından şu şekilde gruplandırılabilir: . Tozlar fiziksel. kimyasal bileşimi.1 ile 25 mikron arasında değişen katı parçacıklardır. İnsan sağlığı bakımından tozun büyüklüğü. Tozun partikül büyüklüğü çok değişik olabilir. büyüklüğü 0. ‹nsan vücudunda tozlar değişik biyolojik etkiler gösterebilir.TOZLARDAN MEYDANA GELEN MESLEK HASTALIKLARI Teknik anlamda toz.Ç. kimyasal özelliklerine veya biyolojik davranışlarına göre sınıflandırılabilir. yüzey şekilleri.

Toksik tozlar: Bazı metallerin tozları solunum yoluyla vücuda girdiğinde değişik organlara yönelir. . Bu konuda en çok bilinen örnek asbest lişeridir. ağaç. taşınması. krom. tahta.İnert tozlar: Bu tozlar ( örneğin baryum tozu) vücutta herhangi reaksiyona girmeden lenfatiklerle vücut dışına taşınır. öğütülmesi sonucu tozlar oluşur . nefes darlığı gibi belirtilerle seyreden kronik akciğer hastalıklarına neden olur. tahıl.Kansorojen tozlar: Bazı tozlar da özellikle akciğerlerde ve solunum sisteminin diğer bölümlerinde kansere neden olur. bazı kimyasal sistemlerle etkileşime girerek zararlı etkiler meydana getirir ve zehirlenme tablolarına neden olur. maddelerin elde edilmesi. Ancak bu tozlar da fazla miktarda olduğunda lenfatiklerde tıkanıklığa yol açar. .Alerjik tozlar: Bu tozlar solunum yollarında spazma yol açarak astım benzeri tabloya neden olur. Kurşun. Bu tür tozlara toksik toz adı verilir. şeker kamışı tozu. kuşların tüylerinden gelen tozlar gibi organik tozlar ve cam yünü. metal. Asbest akciğer kanserinin başlıca nedenidir. püskürtülmesi. fibrotik reaksiyona yol açar ve sonuç olarak öksürük. Bu tozlar akciğerlere ulaştığında orada depolanır. cevher ve maden ocaklarından çıkarılan taşlar vb. parçaların taşlanması. deri ile temas ettiğinde de alerjik rahatsızlıklar yaratabilir. kadmiyum gibi metallerin tozları bu gruba örnek olarak gösterilebilir. doldurulması ve boşaltılması.Ç. keten. nikel. Kömür. kenevir tozu. mineral. kireç tozu gibi inorganik tozlar da bu grupta sayılabilir.TOZLARDAN MEYDANA GELEN MESLEK HASTALIKLARI . . Pamuk tozu. torbaların delinmesi.Fibrojenik tozlar: Biyolojik etki ve insan sağlığı bakımından en zararlı olan grup fibrojenik tozlardır. .

taş ocakları. fayans. Hastalığın etkeni serbest silis veya diğer adıyla kuartz kristallerini kapsayan tozlardır. kristal sanayi olarak sıralanabilir.347’si yani % 90’ı slikozdur. Asbest tekstilinin elektrik kablolarının üzerine sarılması suretiyle ısı yalıtımı sağlanır. porselen. Sosyal Güvenlik Kurumunun istatistiklerine göre 1952-1975 arasındaki 25 yılda saptanan 17..Slikoz: Türkiye’de en sık görülen meslek hastalığıdır. . Bu hastalığın meydana geldiği iş kolları yeraltı çalışmaları madenler. seramik. . Genellikle madenlerde çok uzun süre çalışılması sonucunda hastalık ortaya çıkmaktadır. tüneller. yüksek fırınların yıkım ve bakımı. yeraltından kömür çıkarılması işlemi yapılırken fazla miktarda toz maruziyetine bağlı olarak meydana gelen bir akciğer hastalığıdır. barajlar vb. Asbestten yapılan malzemenin sıcağı geçirmemesi ve yanmaması nedeniyle çok çeşitli işlerde ve değişik yerlerde kullanılır. Ayrıca inşaat sektöründe.Kömür işçisi pnömokonyozu (KİP): Kömür madenciliği sırasında. ateş tuğlası fabrikaları. .Asbestoz: Hastalığın nedeni asbest veya amyant denilen silika tozlarıdır.İnorganik tozlara bağlı başlıca hastalıkları: . tecrit edici olarak sıvacılık ve boyacılıkta da kullanılmaktadır. dökümhaneler. cam. fosfor. bazı mineraller ve bir miktar da silis vardır. fren ve debriyaj balatası üretiminde de dayanıklılık özelliğinden dolayı asbest kullanılmaktadır. Tekstil fabrikaları. Bunların dışında asbest çimento yapımında ve inşaat sektöründe boru üretiminde kullanılır. Ancak kömür tozunun bileşiminde karbonun yanı sıra kükürt.060 meslek hastalığının 15.

kendir. Bissinoz. Organik Tozlara Bağlı Akciğer Hastalıkları Organik tozlara bağlı hastalıkların başında issinoz gelir. keten. Bu hastalık tekstil sanayinde çalışan işçilerde görülür. . kenevir ve özellikle pamuk tozlarından ileri gelen hastalıktır.2. Genellikle 10-15 yıl gibi uzun bir süre tozlu yerlerde çalışan işçilerin üçte birinde ortaya çıkan bir hastalıktır.