P. 1
ENDÜSTRİYEL TESİSLERDE DOĞALGAZ DÖNÜŞÜMÜ-HY

ENDÜSTRİYEL TESİSLERDE DOĞALGAZ DÖNÜŞÜMÜ-HY

|Views: 177|Likes:
Yayınlayan: aktekin_taner

More info:

Published by: aktekin_taner on Oct 12, 2012
Telif Hakkı:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PPSX, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

06/08/2015

pdf

text

original

tmmob

makina mühendisleri odası


ENDÜSTRĠYEL ve
BÜYÜK TÜKETĠMLĠ
TESĠSLERĠN DOĞALGAZA
DÖNÜġÜMÜ MÜHENDĠS
YETKĠLENDĠRME KURSU
Sürüm : MMODG: 2011 / V1.0
Eğitimin Amacı:
Ülke ve toplum yararları doğrultusunda Endüstriyel ve
Büyük Tüketimli Tesislerde ekonomik, güvenli, kaliteli
Doğalgaz Tesisatı hizmetlerinin projelendirilmesinde,
üretilmesinde ve denetlenmesinde görev alacak
meslektaĢlarımızın bilgi birikimlerinin geliĢtirilmesine
katkıda bulunmak ve belgelendirilmelerini sağlamaktır.

Eğitimin Ġçeriği :
1- TANIMLAR
2- DOĞALGAZ ve ÖZELLĠKLERĠ
3- KAYNAKTAN KULLANIMA DOĞALGAZ
4- GAZ TESLĠM NOKTALARI
a- Bina Servis Kutuları
b- Basınç DüĢürme ve Ölçüm Ġstasyonları
5- ENDÜSTRĠYEL TESĠSLERDE DOĞALGAZ TESĠSATI YAPIM KURALLARI
6- BORULARIN BĠRLEġTĠRĠLMESĠ
7- TEST ve KONTROLLER, GAZ VERME, ĠġLETMEYE ALMA
8- ENDÜSTRĠYEL TESĠSLER ĠÇĠN DOĞALGAZ YAKICILARI
a- Kazanlar, Brülörler, Sanayi Bekleri ve 2.Kademe Gaz Yolu Armatürleri
b- Endüstriyel Mutfak Tesisatları
c- Radyant Isıtıcılar
d- El ġalomaları
9- DOĞALGAZ BACALAR
10- HAVALANDIRMA
11- KAZAN DAĠRESĠ ELEKTRĠK TESĠSATLARI
HAKAN YAVUZ
egthakan@hotmail.com
(0532) 283 08 69

1969 – Samsun doğumlu.
1987 – Ġstanbul Ataköy Lisesi Mezunu
1987 ~ 1992 : Ġ.T.Ü. Mak.Fak. Makina Mühendisliği Bölümü
1992 ~ 1992 : Meltem Soğutma A.ġ. Üretim Mühendisi
1993 ~ 1997 : Enercon Ltd.ġt. Makine Dept. BaĢ Mühendisi
1997 ~ 1997 : Ġpragaz A.ġ. Dökmegaz Mühendisi
1997 ~ : EGT Ltd.ġti. Kurucusu ve ġirket Müdürü
MMO Üyesi ve Sanayi Enerji Yöneticisi, Doğalgaz, LPG Eğitmeni.
2006 ~2008 : MMO Ġzmir ġubesi Yedek Yönetim Kurulu Üyeliği
TANIġMA
Makina Mühendisleri Odası Tanıtımı
1- TANIMLAR
Tanımlar :
1. Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK)
Doğalgazın dağıtımı ve mahalli boru hattı, Ģebekesi
ile nakli faaliyetlerinin düzenlenmesini organize
eden kurumdur.
Amacı;
Elektriğin, doğal gazın, petrolün ve LPG'nin yeterli,
kaliteli, sürekli, düĢük maliyetli ve çevreyle uyumlu
bir Ģekilde tüketicilerin kullanımına sunulması için,
rekabet ortamında özel hukuk hükümlerine göre
faaliyet gösterebilecek, mali açıdan güçlü, istikrarlı ve
Ģeffaf bir enerji piyasasının oluĢturulması ve bu
piyasada bağımsız bir düzenleme ve denetimin
sağlanmasıdır.


Tanımlar :
KuruluĢu: 4628 sayılı Yasa ile Elektrik Piyasası
Düzenleme Kurumu kurulmuĢ, daha sonra 4646 sayılı
Doğal Gaz Piyasası Kanunu ile de Enerji Piyasası
Düzenleme Kurumu adını almıĢtır.
Kuruma, 5015 Sayılı Petrol Piyasası Kanunu ile petrol
piyasasını, 5307 Sayılı SıvılaĢtırılmıĢ Petrol Gazları
(LPG) Piyasası Kanunu ile de sıvılaĢtırılmıĢ petrol
gazları piyasasını düzenleme ve denetleme görevleri
verilmiĢtir.
Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu 19.11.2001 tarihinde
görevine baĢlamıĢtır.
Tanımlar :
2. Dağıtım ġirketi
EPDK tarafından belirlenen bir bölgede doğal gazın
dağıtımı ve mahalli boru hattı Ģebekesi ile nakli
faaliyetlerini yapmaya yetkili kılınan tüzel kiĢidir.

3. MüĢavir
EPDK tarafından sertifikalandırılmıĢ, EPDK adına proje
onayı, tesisat kontrolü yaparak gaz verme iĢlerini yapmak,
müĢavirlik hizmeti vermek için yetkili kılınan tüzel kiĢilik.




Tanımlar :

4. Endüstriyel KuruluĢ
Üretim maksatlı faaliyet gösteren, doğalgazı tesis
genelinde proses, ısınma, kojenerasyon ve/veya
mutfak tüketimi maksatlı kullanan kuruluĢlardır.

5. Büyük Ticari KuruluĢ
Ticaret Odasına kayıtlı olup iĢletme ile ticari gaz
kullanım sözleĢmesi yapan kuruluĢlardır.

Gaz Tüketimi 200 m3/h ve üzeride olan, 300 mbar ve
üzerinde gaz basıncına sahip olan tesisler
Endüstriyel ve Büyük Tüketimli Tesis Tanımıma
girer.




Tanımlar :
6. Serbest Olmayan Tüketici (Abone)
Kendi kullanımı için ihtiyaç duyduğu doğalgazı ikamet
ettiği yerleĢim bölgesinde ki yerel, yetkili gaz dağıtım
Ģirketlerinden almak zorunda olan gerçek veya tüzel
kiĢidir.

7. Serbest Tüketici
Yıllık doğalgaz tüketimi 300.000 m3 ve üzerinde olan,
yurt içinde herhangi bir üretim Ģirketi, ithalat Ģirketi,
dağıtım Ģirketi veya toptan satıĢ Ģirketi ile doğal gaz
alım-satım sözleĢmesi yapma serbestisine sahip gerçek
veya tüzel kiĢidir.


Tanımlar :
8. Sertifikalı Firma
Gaz tesisat ve dönüĢüm iĢlerinde proje ve/veya
uygulama yapma açısından iĢletmenin onayını almıĢ
firmadır.
9. Sertifikalı Mühendis
Doğalgaz tesisatı ve dönüĢüm iĢlerini yapabilmek için;
Makine Mühendisleri Odasınca düzenlenen uygulamalı
eğitimden geçerek alınmıĢ, “Doğalgaz Ġç Tesisat Yetkili
Mühendis” ve “Endüstriyel ve Büyük Tüketimli Tesis
Yetkili Mühendis” sertifikasına sahip; yeterlilik belgesi
almıĢ firmalarda, proje ve/veya uygulama yapan kayıtlı
mühendistir.
Tanımlar :
3458 Mühendislik ve Mimarlık hakkında kanunun verdiği
yetkiye dayanarak MMH (Mühendislik, MüĢavirlik
Hizmeti) lerinden birini veya birkaçını ücreti karĢılığı
kendi hesabına veya kamu kurumları dıĢında bir kiĢi
veya kuruluĢ hesabına, ücretli, sözleĢmeli veya ortak
bağlantı içinde yapan Makine Mühendisine, Serbest
MüĢavir Mühendis (SMM) denilir.
SMMH yapmak üzere MMO‟ ya kayıt ve tescil yaptıran
tam gün çalıĢan en az 1 SMM bulunduran vergiye tabi
kiĢi veya kuruluĢlara Serbest MüĢavirlik ve Mühendislik
Bürosu (SMMB) denir.
SMM büroları her yıl kayıtlı oldukları ilgili MMO
ġubelerince tescil edilmek zorundadır.
Tanımlar :
10. Sertifikalı Usta
Ġç Tesisat Yapım, Bakım-Onarımı için; 3308 sayılı Mesleki
eğitim kanununa göre düzenlenmiĢ eğitimden geçmiĢ
ya da mesleki eğitim veren okulların veya meslek
yüksekokulların doğalgaz, sıhhi tesisat ve ısıtma gibi
Tesisat teknolojisi bölümü mezunu;
 “Doğalgaz ve Sıhhi Tesisatçılık Ustalık Belgesine”
 Akredite kuruluĢlardan alınmıĢ “Çelik Boru
Kaynakçı Sertifikası” na sahip usta.
 Akredite kuruluĢlarca verilen “Polietilen boru (Geçme ve
semer-mesnet elektrofüzyon) kaynakçı belgesi” veya
MYK (Mesleki Yeterlilik Kurumu) onaylı “Doğalgaz
Polietilen Boru Kaynakçısı (Seviye 3) Mesleki Yeterlilik
Belgesi” sine sahip usta. “
Tanımlar :
11. Dağıtım ġebekesi
Dağıtım ġirketinin yetkili kılındığı bölgede iĢlettiği doğal
gaz tesislerini, kent giriĢindeki ana basınç düĢürme ve
ölçüm istasyonlarından alınarak gaz teslim noktalarına
iletimini sağlayan yeraltı gaz boru hatlarının tümüdür.

12. Basınç DüĢürme ve Ölçüm Ġstasyonu
Doğal gazın basıncının düĢürüldüğü, ayarlandığı ve
doğal gaz miktarının ölçüldüğü istasyondur.

Tanımlar :
13. Basınç Sınıfları
a- Yüksek Basınç Dağıtım Hattı : > 19 bar
Kompresör istasyonu çıkıĢı ile organize sanayi bölgesi
ve/veya Ģehir giriĢlerindeki A tipi istasyonları birbirlerine
bağlayan çelik hatlardır.
b- Orta Basınç Dağıtım Hattı : 4 bar ile ≤ 19 bar
Organize Sanayi Bölgesi ve/veya ġehir giriĢlerindeki A
tipi istasyonları B tipi Bölge istasyonlarına bağlayan
çelik hatlardır.
c- DüĢük Basınç Dağıtım Hattı : ≤ 4 bar
B tipi bölge istasyonu çıkıĢından itibaren müĢteri gaz
teslim noktasına kadar düĢük basınçta doğalgaz taĢıyan
çelik ve/veya PE hatlardır.
Tanımlar :

14. Gaz Teslim Noktası
MüĢteriye gaz arzının sağlanacağı noktadır:
a- Servis kutusu ise servis regülâtörü çıkıĢı
b- Basınç düĢürme ve ölçüm istasyonu ise istasyon çıkıĢ
vanası

15. Servis Kutusu
Servis ya da bağlantı hattının bitimine konulan ve içinde
servis regülatörü veya servis regülatör-sayaç seti
ve/veya vana bulunan kutudur

Tanımlar :

17. Ġç Tesisat
Basınç düĢürme ve ölçüm istasyonu veya servis kutusu
çıkıĢından itibaren sayaç hariç, müĢteri tarafından
yaptırılan ve mülkiyeti müĢteriye ait olan boru hattı ve
teçhizatı ile tüketim cihazları, atık gaz çıkıĢ borusu, baca
ve havalandırma sistemleri gibi tesisatın tümüdür.

Tanımlar :
16. Tam Yanma
Doğalgazın, bileĢimine uygun olarak hesaplanmıĢ gerekli
miktarda yakma havası ile kimyasal tepkimeye girmesi
ve bileĢimindeki C‟nun tamamının CO2‟ye, H2‟nin
tamamının ise H20‟ya dönüĢmesine denir.
CH4 + 2O2 + 8N2 ► CO2 + 2H2O + 8N2 + ENERJĠ


AÇIĞA ÇIKAN ENERJĠ
ALT ISIL DEĞER : 8250 kcal/m3
ÜST ISIL DEĞER : 9155 kcal/m3

Yanma sonucunda egzoz gazlarının içersinde,
yanmamıĢ yakıt, C, H, CO, ve OH gibi bileĢikler var ise
yanma iĢlemi tam değildir.

2C + O2 ► 2CO + ENERJĠ


Tanımlar :
18. YoğuĢmalı Cihazlar
YoğuĢmalı cihazlar, kullanma ve ısıtma sıcak suyunu
ısıtmak Ġçin kullandıkları gazın yanma ısısı dıĢında atık
gazın içindeki su buharını yoğuĢturarak, buharın
yoğuĢma gizli ısısından da yararlanan genellikle "C" tipi
denge bacalı olarak imal edilen cihazlardır.

Tanımlar :
19. Üst Isıl Değer
Üst ısıl değeri, belirli bir sıcaklık derecesinde bulunan
1Nm3 gazın tam yanma için gerekli minimum hava ile
karıĢtırılarak herhangi bir ısı kaybı olmadan yakıldığında
ve yanma ürünleri baĢlangıç derecesine kadar soğutulup
karıĢımdaki su buharı yoğuĢturulduğunda açığa çıkan ısı
miktarıdır (sembolü Ho, birimi kcal/Nm3'tür).
20. Alt Isıl Değer
Alt ısıl değeri, belirli bir sıcaklık derecesinde 1 Nm3
gazın, tam yanma için gerekli minimum hava ile
karıĢtırılarak herhangi bir ısı kaybı olmadan yakıldığında
ve yanma ürünleri, karıĢımdaki su buharı
yoğuĢturulmadan baĢlangıç sıcaklığına kadar
soğutulduğunda açığa çıkan ısı miktarıdır (sembolü Hu,
birimi kcal/Nm3'tür).


Tanımlar :
21. Standart Metreküp
1,01325 bar mutlak basınç ve 15°C‟de bir metreküp hacim
kaplayan gaz miktarına standart metreküp denir.

22. Normal Metreküp
Bir atmosfer basınçta (1,01325 bar) 0°C‟ de kuru gazın
hacmidir (Nm³).
Tanımlar :
23. Wobbe Sayısı
Wobbe sayısı, bir gazın sabit beslenme basıncında yakılması
ile açığa çıkan ısı ile ilgili olup aĢağıdaki formülle hesaplanır.

W = Gazın üst ısıl değeri / (Gazın havaya göre bağıl
yoğunluğu)½

*** Bağıl Yoğunluk (ρ)
Aynı basınç ve sıcaklık Ģartları altında 15 °C ve 1013,25
mbarg' da belirli bir hacimdeki gaz kütlesinin aynı
hacımdaki kuru hava kütlesine oranıdır.

Tanımlar :
Gazların Sınıflandırılması (Wobbe Sayısına göre)

l.Gaz ailesi 6.6- 8.7 kWh/m3 Hava gazı
2. Gaz ailesi 11.46-16.1 kWh/m3 Doğalgaz
3.Gaz ailesi 21.5-25.7 kWh / m3 LPG
4.Gaz ailesi 8.7-1.1 kWh/ m3 Biogaz

II. gaz ailesi, standart Ģartlar altında, Wobbe Sayıları 11,46
- 16,1 kWh/m3 arasında olan gazlar olup, doğalgaz bu gaz
ailesindendir.
Tanımlar :
24. Gaz Modülü
Bir cihazın wobbe sayısı farklı baĢka bir gazla çalıĢabilir
hale dönüĢtürülmesinde, ısı girdi paritesi ve primer hava
sürüklenmesinin doğru değerini elde etmek için, cihazın
daha önce çalıĢtığı gazla aynı olması gereken orandır.
Sistemde gaz kesintisine gidildiğinde Propan yada mix
LPG fakirleĢtirilerek fakirleĢtirme ünitesi ile aynı tesisatta
kullanımı sağlanabilir.
Tanımlar :
• TSE
Türk Standartları Enstitüsü.
• EN
Avrupa standartları (European Norm)
• CE
Conformité Européenne
• ISO
Uluslararası Standardizasyon KuruluĢu
(International Organization for
Standardization)

2- DOĞALGAZ ve
ÖZELLĠKLERĠ
DOĞALGAZIN TARĠHĠ
Dünyada ilk doğalgaz yatağı 1815 yılında batı Virginia‟
da ki tuz ocağında bulunmuĢ ve kullanılmaya
baĢlamıĢtır.

Öncelikle sanayide ve enerjinin en önemli girdi olduğu,
demir-çelik, metalürji, cam, seramik gibi sektörlerde
kullanılmaya baĢlanmıĢtır. Ġlerleyen yıllarda ekonomik
olmasının yanı sıra diğer avantajlarından da ötürü diğer
sektörlerde kullanımı ve hatta konutlarda kullanımı hızla
geliĢmiĢtir.


Yakın Çevremizdeki Doğal Gaz Rezervleri
39%
2%
2%
1%
1%
21%
21%
3%
5%
5%
Rusya federasyonu
Kazakistan
Türkmenistan
Özbekistan
Azarbeycan
Ġran
Katar
Irak
Suudi Arabistan
BirleĢik Arap Emirlikleri




TÜRKĠYE‟nin DOĞALGAZ TEMĠNĠ
Dünyada ilk doğalgaz yatağı 1815 yıllarda
kullanılmasına rağmen; ülkemizde ise 1984‟lı yıllında
imzalanan alım anlaĢmasını takiben yapımına 1986
yılında baĢlanan doğalgaz hattı ile ilk defa 1988 yılında
Ankara‟da gaz kullanmaya baĢlamıĢtır.

Bugün Türkiye; hem karada boru hattı ile hem de deniz
aĢırı ülkelerden LNG (Liquefied Naturel Gas)
sıvılaĢtırılmıĢ doğalgaz olarak temin ettiği doğalgazı
kullanmaktadır.
TÜRKĠYE„ de DOĞALGAZ
Türkiye‟ nin gaz temin noktaları;
1- Rusya'dan çıkartıldıktan sonra, Ukrayna ve
Bulgaristan üzerinden boru hatlarıyla Türkiye'ye
taĢınmaktadır.
2- Yine Rusya‟dan çıkarıldıktan sonra Karadeniz altından
gelerek Samsun‟da karaya çıkarak Türkiye‟ye
taĢınmaktadır.
3- Ġran üzerinden gelen gaz Doğu Anadolu Bölgesinden
giriĢ yapmaktadır.
4- Azerbeycan ve Türkmenistan‟ dan da doğalgaz temini
yapılmaktadır.
5- Marmara Ereğlisi ve Ġzmir Aliağa‟da bulunan LNG
Ġstasyonlarına da Cezayir, Nijerya ve Katar gibi
ülkelerden gelen sıvılaĢtırılmıĢ doğalgaz (LNG),
gazlaĢtırılarak sisteme gaz halinde verilmektedir.
TÜRKĠYE„ de DOĞALGAZ
Marmara Ereğlisi LNG Tesisi
Marmara Ereğlisi LNG Tesisi

Aliağa LNG Tesisi

Aliağa LNG Tesisi
Silivri CNG Depolama Tesisi
Türkiye‟de ki ilk ve tek doğalgaz depolama tesisini
Temmuz 2007 tarihinde Ġstanbul/Silivri‟ de devreye
girmiĢtir.
Bu yer altı doğalgaz depolama tesisinde Türkiye'nin yıllık
gaz tüketiminin yaklaĢık yüzde 5'i depolanabilecek.
Silivri CNG Depolama Tesisi

Doğal Gaz SatıĢları Sektörel Dağılımı (2009)
Doğalgaz Nedir?
Doğalgaz yeraltından çıkarılan, ısıl değeri yüksek,
bileĢiminde yüksek oranda metan (CH
4
) ve diğer etan
(C
2
H
6
), propan (C
3
H
8
) gibi hidrokarbonlarla birlikte az
miktarda azot ve karbondioksit gazı da içeren, bu gazların
piyasaya sunulmak üzere çeĢitli yöntemlerle
basınçlandırılmıĢ, sıvılaĢtırılmıĢ veya fiziksel iĢlemlere tabi
tutulmuĢ bir fosil yakıttır.
Doğalgazın Nasıl Üretilir ?
• Doğalgaz yeraltından çıkarılır ve çıkarıldığı gibi kullanılır.
Yani birincil enerji kaynağıdır. Bağımsız doğalgaz
yatakları olabildiği gibi petrol yataklarının üstünde veya
civarında da doğalgaz rezervleri olabilmektedir.

• Genellikle yeryüzünün binlerce metre altında bulunur. Bu
rezervler büyük boĢluklar halinde değil, gözenekli
katmanlar Ģeklindedir. Doğalgaz yeraltında yaklaĢık 300
bara kadar basınçta bulunmaktadır.
ĠĢleme noktasından sonra tekrar basınçlandırılan
doğalgaz, son kullanım noktasına kadar değiĢik basınç
düĢürme istasyonlarında kademe kademe kullanım
değerlerine kadar düĢürülür.
DOĞALGAZIN KĠMYASAL ÖZELLĠKLERĠ
MADDE KİMYASAL FORMULÜ DOĞAL GAZDAKİ ORANI %
METAN CH
4
91,4
ETAN C
2
H
6
8,01
PROPAN C
3
H
8
0,27
BÜTAN C
4
H
10
0
AZOT N
2
0,3
KARBONDĠOKSĠT CO
2
0
DĠĞER AĞIR HĠDROKARBONLAR C
5
ve diğer 0,02
CEZAYİR DOĞAL GAZININ KİMYASAL KOMPOZİSYONU
MADDE KİMYASAL FORMULÜ DOĞAL GAZDAKİ ORANI %
METAN CH
4
98,52
ETAN C
2
H
6
0,41
PROPAN C
3
H
8
0,14
BÜTAN C
4
H
10
0,06
AZOT N
2
0,81
KARBONDĠOKSĠT CO
2
0,03
DĠĞER AĞIR HĠDROKARBONLAR C
5
ve diğer 0,03
RUSYA DOĞAL GAZININ KİMYASAL KOMPOZİSYONU
DOĞALGAZIN FĠZĠKSEL ÖZELLĠKLERĠ
KatılaĢma Sıcaklığı -184 °C
SıvılaĢma Sıcaklığı -161.5 °C
Yoğunluğu (Ġzafi Hava=1) 0,63-0,76 kg/m
3

Kritik nokta (flash Point) -180 °C
TutuĢma Sıcaklığı 550-650 °C
Yanma Sıcaklığı (adyabatik) 1960 °C
Yanma Hızı (havada) 0.3 m/sn
Kızarma Noktası 59 °C
Alt Isıl değeri 8250 kcal/m
3

Yanma Aralığı ( % hacimce) % 5-15
DOĞALGAZIN FĠZĠKSEL ÖZELLĠKLERĠ
Zehirsizdir.
Kokusuzdur. (Gaz firması tarafından ayrıca kokulandırılır.)
Havadan hafitir.
Hava ile %5-15 karıĢım oranı aralığında patlayıcıdır.
Kuru Bir Gazdır..

Havagazı LPG Doğal Gaz
Zehirlilik Zehirli Zehirsiz Zehirsiz
DOĞALGAZIN FĠZĠKSEL ÖZELLĠKLERĠ
Zehirsizdir.
Renksiz ve Kokusuzdur. (Gaz firması
tarafından ayrıca kokulandırılır.) (Gaz firması
tarafından Tetra Hidro Teofen ve bir miktar Etil Merkaptan
katılarak ayrıca kokulandırılır.)
Havadan hafitir.
Hava ile %5-15 karıĢım oranı aralığında patlayıcıdır.
Kuru Bir Gazdır..

DOĞALGAZIN FĠZĠKSEL ÖZELLĠKLERĠ
Zehirsizdir.
Kokusuzdur. (Gaz firması tarafından ayrıca kokulandırılır.)
Havadan hafiftir.
Hava ile %5-15 karıĢım oranı aralığında patlayıcıdır.
Kuru Bir Gazdır..

Hava Havagazı LPG Doğal Gaz
Yoğunluk kg/m
3
1,00 0,56 2,59 0,76
DOĞALGAZIN FĠZĠKSEL ÖZELLĠKLERĠ
Zehirsizdir.
Kokusuzdur. (Gaz firması tarafından ayrıca kokulandırılır.)
Havadan hafitir.
Hava ile %5-15 karıĢım oranı aralığında
patlayıcıdır.
Kuru Bir Gazdır..

Havagazı LPG Doğal Gaz
Patlama Aralığı %5 – 30 %1,5 – 9 %5 – 15
DOĞALGAZIN FĠZĠKSEL ÖZELLĠKLERĠ
Zehirsizdir.
Kokusuzdur. (Gaz firması tarafından ayrıca kokulandırılır.)
Havadan hafitir.
Hava ile %5-15 karıĢım oranı aralığında patlayıcıdır.
Kuru Bir Gazdır..

Kömür Fuel-Oil Doğal Gaz
Nem Oranı % 7,0 - -
DOĞALGAZIN YANMA ÖZELLĠKLERĠ
Yanma Ġçin Gerekli Hava Miktarı
Ocak Yükü Fazla, Gerekli Ocak Hacmi Küçüktür.
Ocak Sıcaklığı Yüksektir
Alt Isıl Değeri Yüksek Bir Gazdır.
Yanma Ürünü Sonucu Baca Gazında En Fazla Su Buharı
içeren Yakıttır.
Asıl ısı geçiĢi TaĢınım ile olur..

TUTUġMA YOK
KARIġIM FAKĠR
(DOĞALGAZ
YETERSĠZ)
PATLAMA
TUTUġMA YOK KARIġIM ZENGĠN
(OKSĠJEN YETERSĠZ)
%0 %5 %15 %100
ĠDEAL YANMA %9,75 + DOĞALGAZ % 90,25 HAVA
DOĞALGAZIN YANMA ÖZELLĠKLERĠ
Yanma Ġçin Gerekli Hava Miktarı
Ocak Yükü Fazla, Gerekli Ocak Hacmi
Küçüktür.
Ocak Sıcaklığı Yüksektir
Alt Isıl Değeri Yüksek Bir Gazdır.
Yanma Ürünü Sonucu Baca Gazında En Fazla Su Buharı
içeren Yakıttır.
Asıl ısı geçiĢi TaĢınım ile olur..

Kömür Fuel-Oil Doğal Gaz
Ocak yükü kJ/m
3
h 0,4 – 1,2 . 10
6
1,2 – 3,1 .
10
6
1,6 – 4,0 . 10
6
DOĞALGAZIN YANMA ÖZELLĠKLERĠ


Ocak Yükü Fazla, Gerekli Ocak Hacmi Küçüktür
Alev boyu fuel-oil'e göre daha kısadır. Yanmayı tamamlamak
için gereken zaman 0,4-0,6 sn mertebesinde olup kısadır. Bu
nedenle ocak hacmi küçük kazanlar doğalgaz yakmaya daha
uygun kazanlardır.
DOĞALGAZIN YANMA ÖZELLĠKLERĠ
Yanma Ġçin Gerekli Hava Miktarı
Ocak Yükü Fazla, Gerekli Ocak Hacmi Küçüktür.
Ocak Sıcaklığı Yüksektir
Alt Isıl Değeri Yüksek Bir Gazdır.
Yanma Ürünü Sonucu Baca Gazında En Fazla Su Buharı
Asıl ısı geçiĢi TaĢınım ile olur..
Kömür Fuel-Oil Doğal Gaz
Ocak sıcaklığı yak. ºC 900 1200 1500
DOĞALGAZIN YANMA ÖZELLĠKLERĠ


Ocak Sıcaklığı Yüksektir.
Gerek ocak yükünün fazla olması, gerekse alevde is ve katı
tanecik radyasyonunun olmayıĢı nedeni ile alev radyasyon
kabiliyetinin az olmasından dolayı ocak sıcaklığı yüksektir.
Doğalgaz alevi is radyasyonu olmadığı için mavi renklidir.
Alevden ocağı çevreleyen soğutucu cidarlara geçen ısı
nispeten azdır. Daha az soğumaya bağlı olarak ta ocak
sıcaklıkları daha yüksektir.

Not: Ocak Sıcaklığı 1500 °C kadar çıkabilmekle birlikte, NOx
oluĢmaması için 1200 °C‟ yi geçmesi istenmez. Genellikle
950-1000 °C‟lerde tutulur. Bu nedenle kazan
konstrüksiyonunda bazı önlemler alınmalıdır.
DOĞALGAZIN YANMA ÖZELLĠKLERĠ
Yanma Ġçin Gerekli Hava Miktarı
Ocak Yükü Fazla, Gerekli Ocak Hacmi Küçüktür.
Ocak Sıcaklığı Yüksektir
Alt Isıl Değeri Yüksek Bir Gazdır.
Yanma Ürünü Sonucu Baca Gazında En Fazla Su Buharı
içeren Yakıttır.
Asıl ısı geçiĢi TaĢınım ile olur..

Hava gazı LPG Doğal Gaz
Isıl Değer MJ/m
3

(kcal/m
3
)
19,45
(4650)
114,72
(27445)
35,54
(8250)
Kömür Fuel-Oil Doğal Gaz
Isıl Değeri kJ/kg
(kcal/kg)
29.600
(7080)
39.220 (9380) 48.650
(11620)
DOĞALGAZIN YANMA ÖZELLĠKLERĠ
Yanma Ġçin Gerekli Hava Miktarı
Ocak Yükü Fazla, Gerekli Ocak Hacmi Küçüktür.
Ocak Sıcaklığı Yüksektir
Alt Isıl Değeri Yüksek Bir Gazdır.
Yanma Ürünü Sonucu Baca Gazında En
Fazla Su Buharı içeren Yakıttır.
Asıl ısı geçiĢi TaĢınım ile olur..

Kömür Fuel-Oil Doğal Gaz
Baca gazındaki buhar oranı % 1,8 8,1 16,9
DOĞALGAZIN YANMA ÖZELLĠKLERĠ


Doğalgaz Yanma Ürünleri içinde Su Buharı Oranı
Yüksektir
Yakıt içinde su bulunmasa da, hidrojen yanması sonucu
duman gazı içinde yüksek oranda su buharı bulunur. Bu; su
buharının yoğuĢması nedeni ile hem çelik yüzeylerde
korozyon, hem de bacada ve komĢu duvarlarda kirlilik ve
rutubet oluĢur. YoğuĢmanın önlenmesi için kazan ve baca
konstrüksiyonunda gerekli önlemler alınmalıdır.

DOĞALGAZIN YANMA ÖZELLĠKLERĠ
Yanma Ġçin Gerekli Hava Miktarı
Ocak Yükü Fazla, Gerekli Ocak Hacmi Küçüktür.
Ocak Sıcaklığı Yüksektir
Alt Isıl Değeri Yüksek Bir Gazdır.
Yanma Ürünü Sonucu Baca Gazında En Fazla Su Buharı
içeren Yakıttır.
Asıl ısı geçiĢi TaĢınım ile olur..

DOĞALGAZIN YANMA ÖZELLĠKLERĠ


Doğalgazlı Kazanlarda Asıl Isı GeçiĢi TaĢınımla Olur
Yanma sonucu yanma ürünü sıcak duman gazlarına geçen
yakıt ısısı, büyük ölçüde ocak dıĢında kalan konveksiyon
yüzeylerinde suya geçer. Bu nedenle doğalgaz kazanlarında
konveksiyon yüzeyleri iyi dizayn edilmelidir.

DOĞALGAZIN AVANTAJLARI
Yakıt Hazırlama Ön Tesis ve ĠĢletme
Gideri Yoktur.
Depolama Gerektirmez.
Çevreye Duyarlıdır.
Otomatik Kontrole Uygun Bir Yakıttır.
Ekonomiktir.
Ekonomizör Kullanımı Ġle Yakıt Tasarrufu Sağlamak
Mümkündür.
Doğalgazlı cihazlar düĢük basınçla çalıĢtıkları için
basıncından ötürü tüpler gibi patlama ve basınçlı parça
tesiri yoktur.
DOĞALGAZIN AVANTAJLARI
Yakıt Hazırlama Ön Tesis ve ĠĢletme Gideri Yoktur.
Depolama Gerektirmez.
Çevreye Duyarlıdır.
Otomatik Kontrole Uygun Bir Yakıttır.
Ekonomiktir.
Ekonomizör Kullanımı Ġle Yakıt Tasarrufu Sağlamak
Mümkündür.
Doğalgazlı cihazlar düĢük basınçla çalıĢtıkları için
basıncından ötürü tüpler gibi patlama ve basınçlı parça
tesiri yoktur.


DOĞALGAZIN AVANTAJLARI
Yakıt Hazırlama Ön Tesis ve ĠĢletme Gideri Yoktur.
Depolama Gerektirmez.
Çevreye Duyarlıdır.
Otomatik Kontrole Uygun Bir Yakıttır.
Ekonomiktir.
Ekonomizör Kullanımı Ġle Yakıt Tasarrufu Sağlamak
Mümkündür.
Doğalgazlı cihazlar düĢük basınçla çalıĢtıkları için
basıncından ötürü tüpler gibi patlama ve basınçlı parça
tesiri yoktur.


Kömür Fuel-Oil Doğal Gaz
Kükürt Oranı % 1,0 4,0 -
1- Çevreyi kirleten üç ana faktör vardır.
Bunlardan birincisi kükürt oksitlerdir.

Bu madde duman gazındaki ve havadaki nemle,
sülfürik aside dönüĢür. Bunun sonucunda da
hem kazan borularını, hem de asit yağmurları ile
çevreyi aĢındırır ve tahrip eder. Ayrıca
solunması halinde insan sağlığı açısından
zehirleyici etkisi vardır.

Çevreye Duyarlıdır.
2- Diğeri is ve uçan kül parçacıklarıdır. Özellikle
kömür yakılması halinde çevreye yayılan bu katı
parçacıklar temizlik ve insan sağlığı açısından
son derece zararlıdır.
Ayrıca kazan yüzeylerini kaplayarak verimi ve
ısıl kapasiteyi düĢürür.

Çevreye Duyarlıdır.
3-Üçüncü faktör ise yanmamıĢ gazlardır. Bunlar
içinde özellikle karbonmonoksit (CO) belli
oranlara ulaĢtığında öldürücü etkisi olan son
derece zararlı bir maddedir. Yanma ürünleri
içinde bulunan ve çevreye zarar veren bir baĢka
bileĢende Azot oksitlerdir (NOx). Yanma
odasında sıcaklık 1200 C‟ nin üzerine çıktığında
NOx‟ ler oluĢur. NOx doğada sera etkisi
yaratan, fiziksel rahatsızlıklara, gözlerde
yanmaya ve yüksek oranda bulunduğunda
boğulma hissine neden olur.
Çevreye Duyarlıdır.
DOĞALGAZIN AVANTAJLARI
Yakıt Hazırlama Ön Tesis ve ĠĢletme Gideri Yoktur.
Depolama Gerektirmez.
Çevreye Duyarlıdır.
Otomatik Kontrole Uygun Bir Yakıttır.
Ekonomiktir.
Ekonomizör Kullanımı Ġle Yakıt Tasarrufu Sağlamak
Mümkündür.
Doğalgazlı cihazlar düĢük basınçla çalıĢtıkları için
basıncından ötürü tüpler gibi patlama ve basınçlı parça
tesiri yoktur.


DOĞALGAZIN AVANTAJLARI
Yakıt Hazırlama Ön Tesis ve ĠĢletme Gideri Yoktur.
Depolama Gerektirmez.
Çevreye Duyarlıdır.
Otomatik Kontrole Uygun Bir Yakıttır.
Ekonomiktir.
Ekonomizör Kullanımı Ġle Yakıt Tasarrufu Sağlamak
Mümkündür.
Doğalgazlı cihazlar düĢük basınçla çalıĢtıkları için
basıncından ötürü tüpler gibi patlama ve basınçlı parça
tesiri yoktur.


DOĞALGAZIN AVANTAJLARI
Yakıt Hazırlama Ön Tesis ve ĠĢletme Gideri Yoktur.
Depolama Gerektirmez.
Çevreye Duyarlıdır.
Otomatik Kontrole Uygun Bir Yakıttır.
Ekonomiktir.
Ekonomizör Kullanımı Ġle Yakıt
Tasarrufu Sağlamak Mümkündür.
Doğalgazlı cihazlar düĢük basınçla çalıĢtıkları için
basıncından ötürü tüpler gibi patlama ve basınçlı parça
tesiri yoktur.


Ekonomizör
kullanımı ile yakıt
ekonomisi
sağlanabilir.
DOĞALGAZIN AVANTAJLARI
Yakıt Hazırlama Ön Tesis ve ĠĢletme Gideri Yoktur.
Depolama Gerektirmez.
Çevreye Duyarlıdır.
Otomatik Kontrole Uygun Bir Yakıttır.
Ekonomiktir.
Ekonomizör Kullanımı Ġle Yakıt Tasarrufu Sağlamak
Mümkündür.
Doğalgazlı cihazlar düĢük basınçla
çalıĢtıkları için basıncından ötürü
tüpler gibi patlama ve basınçlı parça
tesiri yoktur.
DOĞALGAZIN AVANTAJLARI









Yüksek verimlidir.

YAKIT ORTALAMA VERİM
DOĞAL GAZ 93%
İTHAL KÖMÜR 69%
SOMA KÖMÜR 65%
FUEL-OIL (6 NO) 83%
ELEKTRİK 99%
LPG MIX DÖKME GAZ 92%
LPG PROPAN 92%
LPG TÜP 92%
MOTORİN 84%
Yakıtların KarĢılaĢtırılması
Kömür Fuel-Oil Doğal Gaz
Karbon Oranı % 77,4 84,58 73,98
Hidrojen Oranı % 1,4 10,90 24,57
Kükürt Oranı % 1,0 4,0 -
Kül Oranı % 8,0 - -
Nem Oranı % 7,0 - -
Isıl Değeri kJ/kg (kcal/kg) 29.600 (7080) 39.220 (9380) 49.085 (11620)
Baca gazındaki buhar oranı % 1,8 8,1 16,9
Baca gazındaki SO
2
oranı (ppm) 1,644 5,5 -
Baca gazı su çiğ noktası C 35 49 56
Ocak yükü kJ/m
3
h 0,4 – 1,2 . 10
6
1,2 – 3,1 . 10
6
1,6 – 4,0 . 10
6
Ocak sıcaklığı yak.ºC 900 1200 1500
Teorik özgül hava miktarı 6,3 Nm
3
/kg 10,4 Nm
3
/kg 9,3 Nm
3
/kg
Gerçek özgül hava miktarı 10,1 Nm
3
/kg 13,0 Nm
3
/kg 10,3 Nm
3
/kg
Teorik özgül duman miktarı 6,7 Nm
3
/kg 10,8 Nm
3
/kg 10,7 Nm
3
/kg
Gerçek özgül duman miktarı 10,5 Nm
3
/kg 13,4 Nm
3
/kg 11,6 Nm
3
/kg
Hava fazlalık katsayısı 1,4 – 2,0 1,2 – 1,3 1,05 – 1,1
Alev ıĢınım katsayısı 0,55 – 9,8 0,45 – 0,8 0,3 – 0,5
Yakıtların KarĢılaĢtırılması
DOĞALGAZIN KULLANIM ALANLARI :
SANAYĠDE;
Buhar, Kızgın buhar, Sıcak su,
Kızgın su ihtiyaçlarının
karĢılanmasında…
Özel iĢlem ve
proseslerde…
Kojenerasyon
tesislerinde buhar ve
elektrik üretiminde…
Soğutma ve iklimlendirme tesislerinde…
SıvılaĢtırılmıĢ Doğalgaz (LNG)
Özellikleri


Doğalgaz, atmosfer basıncında, -162°C „ye kadar
soğutulduğunda yoğunlaĢarak sıvı faza geçer.

Doğalgazın hacmi, gaz fazından sıvı faza geçerken 600
kat küçülür. Bu sayede yüksek miktardaki doğal gaz,
düĢük basınçlar altında hacmi 600 kez küçültülerek sıvı
halde saklanabilmektedir.

Bu durum, doğalgazın boru hatları ile taĢınmasının teknik
ve ekonomik anlamda mümkün olmadığı yerlere, gemi ve
kamyon tankerler ile nakliyesini uygun hale getirmektedir.
SıvılaĢtırılmıĢ Doğalgaz (LNG)
Özellikleri


LNG renksizdir, kokusuzdur, zehirli değildir, korozif özelliği
yoktur.

Gerek LNG Tanker tankları, gerekse sabit müĢteri tankları
kreyojenik olmalıdır. Kreyojenik Tanklar iç içe iki kaptan
oluĢmaktadır. Ġçteki paslanmaz tank, LNG depolamakta
kullanılır. DıĢtaki çelik tank izolasyon kabıdır. Ġki tank
arasında izolasyon olarak vakumlanmıĢ perlit bulunur.
BuharlaĢtırıcılar LNG yi sıvı fazdan gaz fazına
dönüĢtürmek için kullanılır ve ortam ısısını kullanarak
gazlaĢtırıp tüketilmeye hazır hale getirirler.

GeniĢ ısı transfer yüzeyleri sayesinde yüksek ısı
değiĢtirme kabiliyetleri vardır.
SıvılaĢtırılmıĢ Doğalgaz (LNG)


SıvılaĢtırılmıĢ Doğalgaz (LNG)


SıvılaĢtırılmıĢ Doğalgaz (LNG)
SıvılaĢtırılmıĢ Doğalgaz (LNG)



SıvılaĢtırılmıĢ Doğalgaz (LNG)

Kokulandırma Sistemi
SıkıĢtırılmıĢ Doğalgaz (CNG)
• Doğalgaz boru hatları ile taĢımanın mümkün olmadığı
ve/veya LNG olarak kullanmanın ise ekonomik olmadığı
durumlarda özel kompresörler ile yaklaĢık 200-220 Bar
basınca kadar sıkıĢtırılarak yine özel tüplere
depolanabilir. Bu tüpler 16‟lı, 32‟li, 64‟lü veya 128‟li
paletler halinde olabildiği gibi araçlar için özel imal
edilmiĢ tanklarda olabilir.

• Doğal gazın ısıl değeri 47 MJ/kg veya 40MJ/m3‟e eĢit
olup, 1 kg doğal gaz 1,33 litre benzine veya 1,22 litre
motorine eĢittir. Diğer bir karĢılaĢtırma ile 1 m3 doğal
gaz 1,1 litre benzine veya 1,0 litre motorine eĢit
olmaktadır.
SıkıĢtırılmıĢ Doğalgaz (CNG)
SıkıĢtırılmıĢ Doğalgaz (CNG)
SıkıĢtırılmıĢ Doğalgaz (CNG)
SıkıĢtırılmıĢ Doğalgaz (CNG)
Bir Endüstriyel Tesisin Doğalgaza
DönüĢüm AĢamaları :
1- Projelendirme
2- ĠĢ BaĢlama Dosyasının Hazırlanması
3- Onay
4- Saha ÇalıĢmaları
5- Radyografik Kontroller
6- ĠĢ Bitirme Dosyasının Hazırlanması
7- Onay
8- Test ve Kontroller
9- Gaz Verme - ĠĢletmeye Alma
1- Projelendirme :
Tesis içerisinde doğalgazın
kullanıldığı her tüketim
noktasında; ihtiyaç duyulan
doğalgaz debisine ve basıncına
sağlayacak Ģekilde bir
projelendirme yapılmalıdır.
Projelendirme sırasında ilerleyen zamanlarda
ihtiyaç duyulacak yeni gaz tüketim noktaları ve
muhtemel kapasite artıĢları da dikkate alınmalıdır.
1- Projelendirme :

Yine projelendirme
sırasında ilgili yerel gaz
dağıtım firmasının
Ģartnameleri ile birlikte
diğer Ulusal “Endüstriyel
Tesislerin Doğalgaza
DönüĢüm ġartname”
lerine sadık kalınmalıdır.
2- ĠĢ BaĢlama Dosyasının
Hazırlanması :
Tesisin doğalgaza
dönüĢümü öncesi yerel gaz
dağıtım Firması veya
müĢavir firmaya onaya
sunulmak üzere iĢ baĢlama
dosyası hazırlanır.
2- ĠĢ BaĢlama Dosyasının
Hazırlanması :
1 .MÜTEAHHĠT FĠRMA BELGELERĠ
2.PROJENĠN TANIMI
3.ÇĠZĠMLER
4.ĠSTASYON BĠLGĠLERĠ
5.HESAPLAR
6.MALZEME BĠLGĠLERĠ
7.UYGULAMA DETAYLARI
8.KAYNAKÇI BELGELERĠ
9.HĠDROSTATĠK TEST PRESÖDÜRÜ
10.TAHRĠBETSIZ MUAYENE PRESÖDÜRÜ
11.KATODĠK KORUMA PROSEDÜRÜ
12. HOT-TOP PROSEDÜRÜ

3-4 Onay ve Saha ÇalıĢmaları:
ĠĢ baĢlama dosyasının
Ġlgili yerel gaz dağıtım
firması veya müĢavir
firma tarafından
onaylanmasının
ardından saha montaj
ve dönüĢüm çalıĢmaları
baĢlar.
5- Radyografik Kontroller :
Saha çalıĢmalarının tamamlanmasının ardından
yapılan dönüĢüm sırasında yapılan kaynakların
(Ġç mekandan geçen hatlar ve toprak altı
tesisatlarda %100, açık mahalden geçen
hatlarda ise %25) radyografik kontrol yapılır.

Radyografik kontrol sayesinde gözle
görülemeyen kaynak hatalarının tespiti yapılmıĢ
olur.
5- Radyografik Kontroller :
Ergime Noksanlığı Ġçte Yanma Oluğu Kılcal Çatlak Gözenek
6- ĠĢ Bitirme Dosyasının
Hazırlanması :
Radyografik kontrollerin hatasız
tamamlanmasının ardından iĢ bitirme dosyası
hazırlanır.

ĠĢ bitirme dosyasının; iĢ baĢlama dosyasından
en önemli farkı sahada gerçekleĢen nihai
tesisatın projelendirilmesi ve “Kaynak
Ġzometrisinin” konulmasıdır.
6- ĠĢ Bitirme Dosyasının
Hazırlanması :
Kaynak Ġzometrisinde, tek
tek numaralandırılan
kaynaklar bu izometrik plan
üzerinde gösterilir ve ekine
kaynak filmleri ve raporları
eklenir.
6- Kaynak Ġzometrisi :

Kaynak Filmi
Raporu


7- Onay :
 ĠĢ bitirme dosyasının Ġlgili yerel gaz dağıtım
firması veya müĢavir firma tarafından varsa nihai
değiĢikliklerin ve kaynak filmlerinin
onaylanmasının ardından sahada ki test ve
kontrollere geçilir.
7- Test ve Kontroller :
Montajı tamamlanmıĢ Endüstriyel doğalgaz
tesisatları projesine uygun olarak döĢendikten
sonra yetkili mühendis, iĢletme mühendisi ile
birlikte test iĢlemi baĢlar.

6 bar basınca kadar testler hava veya soygaz
(azot vb) ile yapılabilir. Test basıncının 6 bar
dan yüksek olması halinde su ile hidrostatik test
yapılması zorunludur.

7- Test ve Kontroller :
Montajı tamamlanmıĢ tesisata hava veya azot
basılarak 1. sızdırmazlık testi ve 2. sızdırmazlık
(Dayanıklılık) testine tabii tutulur.

Gaz kullanan tesisatlarda yakıcı ilavesi, yakıcı
iptali, güzergah değiĢikliği gibi tadilatlarda tekrar
1. ve 2. sızdırmazlık testleri yeniden yapılır.

8- Gaz Verme ve ĠĢletmeye
Alma :
Tüm test ve kontrollerin baĢarı ile
tamamlanmasının ardından tesisata emniyet
kurallarına dikkat edilerek, tesisattaki hava
dikkatli bir Ģekilde tahliye edilerek ilk gaz verme
iĢlemi gerçekleĢtirilir.

Gaz verme iĢleminin ardından da doğalgaz
yakıcıları yetkili servis elemanlarınca,
doğalgaza göre yanma ayarları ve/veya baca
gazı analizleri yapılarak ilk çalıĢtırmaları yapılır.
3 – KAYNAKTAN KULLANIMA
DOĞALGAZ
KAYNAKTAN KULLANIMA DOĞALGAZ
Konut Sanayi Ticari
Gaz Dağıtım ġebekesi
Gaz Üretimi
Gaz ĠĢleme
Yeraltı Depolama
Ġletim Hattı Kuyular
Yerüstü Depolama
Kompresör
RMS
KAYNAKTAN KULLANIMA DOĞALGAZ
Doğalgaz Boru Hatları
• Doğalgaz ülkelerarası ve Ģehirlerarası hatlarda
yüksek basınçlı (40-75 bar) hatlar ile iletilir. Ve
Ģehir giriĢlerinde 12-19 bar‟ a düĢürülür.

• Toprak altı boru hatları polietilen kaplı çelik
borular ile döĢenir.

• Yer altı hatlar %100 NDT (Röntgen) kontrolüne
tabi tutulurlar.

• Test basıncı iĢletme basıncının 1,5 katı olup;
test basıncı 6 bar‟a kadar hava veya soygaz ile,
6 bar‟ın üzerinde ki test basınçlarında ise
hidrostatik olarak test yapılır.

1- Çelik Borular:
TS EN 10208, TS 6047, ISO 3183
2- Kaynak Ağızlı Çelik Bağlantı Elemanı:
TS 2649, ISO/R 64-221, DIN 1681, 1629, 1745
3- DiĢli Bağlantı Elemanı:
TS 11 EN 10242, EN 10242
4- PE Boruları:
TS 10827, ISO 4437, EN 1555-1,2
5- PE Bağlantı Elemanı:
TS 6270, EN 1555-3,4
6- Küresel Vana:
TS EN 331, TS 9809, ISO 7121
7- FlanĢlar (Düz veya kaynak boyunlu):
TS ISO 7005-1

Doğalgaz Boru Hatları
Doğalgaz Boru Hatları
Doğalgaz Boru Hatları
Doğalgaz Boru Hatları
Doğalgaz Boru Hatları
• ġehir içinde ana arterlerde 12-19 bar‟ da çelik
borular ile taĢınan doğalgaz, organize sanayi
bölgesi giriĢlerine ve/veya Ģehir içerisinde belirli
merkezlere kadar getirilir. Bu merkezlerde ki
basınç düĢürme istasyonları ile 4 bar‟ a
düĢürülür.

• Daha sonra organize sanayi bölgesi içlerinde
ve/veya sokak aralarında 4 bar‟da, PE kaplı
borularla gaz teslim noktalarına kadar taĢınır.

Doğalgaz Boru Hatları
Ana Hatlar ( Çelik )
Dağıtım Hattı ( PE )
REGÜLATÖRLER
VANA ODASI
ÇELĠK VANA
ÇELĠK HATLARDA KULLANILAN VANALARIN BASINÇ
SINIFLARI ANSI CLASS 300
ANSI ISO ÇalıĢma Basınç(bar)
Class 150 PN 20 19.0
Class 300 PN 50 49.6
Class 400 PN 64 62.2
Class 600 PN 100 99.3
Class 900 PN 150 149
Class 1500 PN 250 248
Class 2500 PN 420 414
Basınç DüĢürme Ġstasyonları (RMS)
• Ana hattan ve bölge istasyonlarından gelen doğal gazı
ihtiyaç duyulan basınca düĢürmek ve/veya faturalamaya
baz olacak ölçümü yapmak üzere kurulur.

Ġngilizce,
R (Regulating) (Regülasyon)
M (Measuring) (Ölçme)
S ( Station) (Ġstasyon) kelimelerinin ilk harfleri ile
adlandırılırlar.

Tek hatlı veya çift hatlı olabilirler.
Tek Hatlı Basınç DüĢürme Ġstasyonu
Çift Hatlı Basınç DüĢürme Ġstasyonu
Basınç DüĢürme Ġstasyonları (RMS)
Ġstasyonlar GiriĢ Basıncına göre Sınıflandırılırlar :
RMS-A Yüksek basınç istasyonlarıdır. 40-75 bar
giriĢ basıncını 12-19 bara düĢürür.

- ġehir giriĢleri,
- Organize sanayi bölgesi giriĢleri,
- Otoprodüktör (Elektrik üretim tesisi) giriĢleri
- Büyük sanayi tesisleri giriĢleri

Basınç DüĢürme Ġstasyonları (RMS)
RMS-B Orta basınç istasyonlarıdır. 12-19 bar giriĢ
basıncını 1- 4 bar basınca düĢürür.

RMS-C DüĢük basınç istasyonlarıdır. 4 bar giriĢ
basıncını müĢterini ihtiyacı olan basınca
düĢürür.


RMS-A Basınç DüĢürme Ġstasyonu
RMS-A Basınç DüĢürme Ġstasyonu
RMS-B Basınç DüĢürme Ġstasyonu
RMS-B Basınç DüĢürme Ġstasyonu
RMS-C Basınç DüĢürme Ġstasyonu

RS-C Basınç DüĢürme Ġstasyonu

RMS A-B ve C Ġstasyonlarının;
1- Bağımsız aydınlatması,
2- Tel çit ile koruması,
3- Bağımsız topraklaması,
4- YeĢil doku olmayan
zemini,
5- Atmosfere açılan
boĢaltma (Vent) ağızları,
6- Kabin havalandırması,
7- 50 mikron filtresi ,
8- Elektronik hacim
düzenleyicisi,
OLMALIDIR.
Elektronik Hacim Düzenleyici
(Korrektör)

4 – GAZ TESLĠM NOKTALARI
Gaz Teslim Noktası
• Doğalgazın müĢteriye gaz tesliminin yapılacağı
noktadır.

• Endüstriyel tesis ise RMS istasyonu çıkıĢ
vanasıdır veya konut ise bina servis kutusu
regülatör çıkıĢıdır.

• Doğal gaz teslim noktasının tipi tesis için gerek
duyulan doğal gaz debisi, doğal gaz basıncı
veya bölgedeki Gaz Dağıtım ġirketi Teknik
ġartnamelerine göre alınmaktadır.


Doğalgazın basıncı,
Teslim noktalarında ki basınç düĢürme istasyonları veya
bina giriĢlerinde ki regülatörleri ile;
a- Büyük tüketimli ise 300 – 1000 mbar‟ a
b- Domestik hat ise 21 mbar‟ a düĢürülür.
Daha sonra ise çelik doğalgaz boruları ile yapılan iç
tesisatlar ile tüketim noktalarına kadar taĢınarak
doğalgazlı cihazlarda yakılır.


Gaz Teslim Noktası
A- SERVĠS KUTULARI
• Binaların, küçük ve büyük ticari
ve endüstriyel tesislerin gaz
ihtiyacını sağlamak için PE
geçiĢli çelik vana ve bina
regülatörlerinin konduğu
kutulardır.
• Malzeme: Cam elyaf takviyeli
polyester veya termoplastik
• PE Ģebekeden beslenir.
• GiriĢ basıncı 1-4 barg arası,
çıkıĢ basıncı 21 veya 300
mbarg'dır.

A- SERVĠS KUTULARI
• 200 m3/h Kullanım debisine
kadar kullanımları uygundur.
Daha yüksek tüketimler için ikinci
bir servis kutusu da konulabilir.
• Konulacakları mekanın fiziksel
durumuna göre:

– Yer tipi Servis Kutusu
– Duvar Tipi Servis Kutusu
• Alttan ÇıkıĢlı Duvar Tipi S.K.
• Yandan ÇıkıĢlı Duvar Tipi S.K.
A- SERVĠS KUTULARI
Yer Tipi Bina Servis Kutusu
Duvar Tipi Bina Servis Kutusu
Duvar Tipi Bina Servis Kutusu
Gaz Teslim Noktasının Servis Kutusu
Olması Durumunda :
p
e

h
a
t
s
a
y
a
ç
SERVİS KUTUSU
Q =..............
Pg = 1-4 bar
Pç = 21-300 mbar
A
.
K
.
V
.
f
i
l
t
r
e GAZ ALARM CİHAZI
DEPREM ALGILAMA
CİHAZI
b
i
n
a
K
.
V
.
g
a
z

k
o
n
t
r
o
l

h
a
t
t
ı
b
r
ü
l
ö
r
NOT : Sayaç, AKV ve Filtre HavalandırılmıĢ
Koruyucu Kutu Ġçinde Olmalıdır.
SERVĠS KUTUSU REGÜLATÖRLERĠ
B25, B50, BCH30
• B ve BCH Tipi Regülatörler, yüksek performans ve
emniyet özelliklerine sahiptir yay yüklemeli
regülatörlerdir.
• Ġki kademede basınç düĢümü gerçekleĢtiği için giriĢ
basıncından bağımsız çıkıĢ basıncı sağlar.
• Emniyet kapama vanası, riskli durumlarda akıĢı keserek
regülatör ve sistemi korur.
• Dahil tahliye vanası küçük kaçaklar ve çıkıĢ basıncının
yükselmelerinde regülatörü ve sistemi korur.
• Regülatör kurma kolu yardımı ile kolaylıkla iĢletilir.
• Regülatör giriĢi filtre ile korunmuĢtur.
SERVĠS KUTUSU REGÜLATÖRLERĠ
B25 REGÜLATÖRLER GRUPLARI
• B25, regülatörlerin birleĢmesinden oluĢan
regülatör grupları, değiĢik kapasitelerde 21 mbar
çıkıĢ basıncı elde etmek için kullanılır.
• B 50: iki adet B25, regülatörün
birleĢmesinden oluĢur. Q= 50 m
3
/h
• B 75: Üç adet B25 regülatörün birleĢmesinden
oluĢur. Q= 75 m
3
/h
• B100: Dört adet B25 regülatörün
birleĢmesinden oluĢur. Q= 100 m
3
/h
SERVĠS KUTUSU REGÜLATÖRLERĠ
BCH30 REGÜLATÖRLER GRUPLARI
• BCH30, regülatörlerin birleĢmesinden oluĢan
regülatör grupları, değiĢik kapasitelerde 300
mbar çıkıĢ basıncı elde etmek için kullanılır.
• BCH60: iki adet BCH30, regülatörün
birleĢmesinden oluĢur. Q= 60 m
3
/h
• BCH90 : Üç adet BCH30 regülatörün
birleĢmesinden oluĢur. Q= 90 m
3
/h
• BCH120 : Dört adet BCH30 regülatörün
birleĢmesinden oluĢur. Q= 120 m
3
/h
RMS-B (Müşteri İstasyonu)
Q : ...........
Pg : 12-19 barg
Pç : 1-4 bar
II.KADEME
BASINÇ DÜŞÜM
İSTASYONU
GAZ ALARM CİHAZI
DEPREM ALGILAMA
CİHAZI
p
e

h
a
t
b
i
n
a
ç
e
l
i
k

h
a
t
p
e
/
ç
e
l
i
k

g
e
ç
i
ş
p
e
/
ç
e
l
i
k

g
e
ç
i
ş
A
.
K
.
V
.
A
.
K
.
V
.
K
.
V
.
K
.
V
.
g
a
z

k
o
n
t
r
o
l

h
a
t
t
ı
b
r
ü
l
ö
r
Gaz Teslim Noktasının 12-19 barg Çelik Hattan Beslenen
Ġstasyon Olması Durumunda :
NOT: Deprem Algılama Cihazı ve Solenoidi Takılması
Yerel Gaz Dağıtım ġirketinin Ġnsiyatifindedir.
B- RMS ĠSTASYONLAR
Gaz Teslim Noktasının 12-19 barg Çelik Hattan Beslenen
Ġstasyon Olması Durumunda :
B- RMS ĠSTASYONLAR
Çelik hattan beslenirler,
• GiriĢ basıncı (12-19) barg'dır.
• ÇıkıĢ basıncı (1-4) Barg'dır. 4 barg üzeri çıkıĢ
basıncı taleplerinde ve 1 Barg'ın altındaki çıkıĢ
basıncı taleplerinde MÜġAVĠR veya DAĞITIM
ġĠRKETĠ'nin onayı alınır
Gaz Teslim Noktasının 1-4 barg PE Hattan Beslenen Ġstasyon
Olması Durumunda :
NOT: Deprem Algılama Cihazı ve Solenoidi Takılması
Yerel Gaz Dağıtım ġirketinin Ġnsiyatifindedir.
B- RMS ĠSTASYONLAR
RMS-C
Q : ...........
Pg : 1-4 bar
Pç : 21-1000 mbar
II.KADEME
BASINÇ DÜŞÜM
İSTASYONU
(gerekirse)
GAZ ALARM CİHAZI
DEPREM ALGILAMA
CİHAZI
p
e

h
a
t
b
i
n
a
p
e

h
a
t

v
e
y
a

ç
e
l
i
k

h
a
t
p
e
/
ç
e
l
i
k

g
e
ç
i
ş
p
e
/
ç
e
l
i
k

g
e
ç
i
ş
K
.
V
.
K
.
V
.
A
.
K
.
V
.
A
.
K
.
V
.
g
a
z

k
o
n
t
r
o
l

h
a
t
t
ı
b
r
ü
l
ö
r
Gaz Teslim Noktasının 1-4 barg PE Hattan Beslenen Ġstasyon
Olması Durumunda :
B- RMS ĠSTASYONLAR
PE Ģebekeden beslenir. Ġhtiyaç duyulan gaz
debisinin 325 m3/h'e kadar olduğu endüstriyel
tesisler için uygundur.
• GiriĢ basıncı 1-4 barg, çıkıĢ basıncı max. 1000
mbar'dır.
• 325 m3/h'in üzerindeki gaz debisi taleplerinde
MÜġAVĠR veya DAĞITIM ġĠRKETĠ onayı
alınmalıdır.
BASINÇ DÜġÜRME ve ÖLÇÜM ĠSTASYONU
Ana hattan gaz alacak
tesis bağlantıları hat-top
bağlantısı ile yapılacaktır.
Hot-tap bağlantılarında,
sertifikalı firma tarafından
Hot-tap prosedürü
hazırlanarak MüĢavir
veya Dağıtım ġirketi‟ nin
onayına sunulmalıdır.


• Hot-tap, Dağıtım ġirketi gözetimi altında tüm teknik
emniyetler MüĢteri tarafından alınarak yapılacaktır.
Bu tip bağlantılarda Katodik koruma sistem
bağlantıları Dağıtım ġirketi katodik koruma
Ģartnamesine veya Ulusal ġartname değerlerine
uygun olarak yapılacak ve projelendirilecektir.
Hot-Top ĠĢlemi
BASINÇ DÜġÜRME ve ÖLÇÜM ĠSTASYONU
Hat üzerine Dağıtım ġirketi tarafından belirlenen
noktalara Teknik ġartnameleri göre iĢaretleme
(line marker) yapılacaktır.
HOT-TAP BAĞLANTISI
HOT-TAP BAĞLANTISI
HOT-TAP BAĞLANTISI
HOT-TAP BAĞLANTISI
HOT-TAP BAĞLANTISI
HOT-TAP BAĞLANTISI

BASINÇ DÜġÜRME ve ÖLÇÜM ĠSTASYONU
Yer Tespiti ve Yapılacak Düzenlemeler ;
• Basınç düĢürme ve ölçüm istasyonu yeri tesis
arazisi içerisinde, sistemin emniyeti göz önüne
alınarak ve Gaz Dağıtım ġirketi bakım onarım
ekiplerinin kolay ulaĢabilecekleri yerden
seçilmelidir. Ġstasyon ile mevcut yol arasındaki
mesafe düzenlenerek mıcırlanmalı, mümkünse
asfaltlanmalıdır.
• Ġstasyonun kurulacak yerinin heyelandan uzak
bir yerde olması gerekir. Ġstasyonun içi ve
etrafında gerekli çevre düzenlemeleri yapılmıĢ
olmalıdır. Ġstasyon çevresi tel çit ile çevrilmelidir.
Ġstasyon ile tel çit arasındaki mesafe en az 2,5 m
olmalıdır.
BASINÇ DÜġÜRME ve ÖLÇÜM ĠSTASYONU
Güzergah Tespiti Ve Bağlantı Hattı Ġmalatı :
Bağlantı noktası Gaz Dağıtım ġirketi tarafından
belirlenir. Bağlantı noktası ile istasyon kurulacak
yer arasındaki bölge incelenir ve en uygun geçiĢ
güzergahı tespit edilir. Tespit edilen güzergah
projelendirilerek Gaz Dağıtım ġirketi tarafından
onaylanır. Hattın imalatı projeye uygun olarak
yapılır.
BASINÇ DÜġÜRME ve ÖLÇÜM ĠSTASYONU
Ġstasyon, Tesisatın Mülkiyeti Ve Sorumluluğu :
Çelik bağlantı hattı yapım iĢi ile RMS veya MS-B
tipi istasyonun temini iĢyeri sahibine
aittir.ĠĢletmeye alınmasından sonra çelik bağlantı
hattı, RMS veya MS-B istasyonunun mülkiyeti ve
iĢletme sorumluluğu Gaz Dağıtım ġirketi ait
olacaktır. Ġstasyon çıkıĢ vanası çıkıĢ flanĢından
sonraki hat (tesisat), iĢyeri sahibi mülkiyeti ve
sorumluluğunda olacaktır.
Genel Özellikler
1.MüĢteri istasyonları çift hatlı dizayn edilmelidir.
PID ġemaları verilmelidir.
2.Gaz hızları 25m/s„ yi geçmemelidir.
3.ÇıkıĢ basınçları çelik hattan beslenen istasyonlar
için min. 1 barg,
PE hattan beslenen istasyonlar için max. 1 barg‟
dır.
Farklı basınç talepleri için MüĢavir veya Gaz
Dağıtım ġirketi „nin onayı alınmalıdır.
4.Ġstasyon ile ilgili iĢe baĢlama dosyası MüĢavir
veya Gaz Dağıtım ġirketi onayına sunulmadan
iĢe baĢlanmamalıdır.

BASINÇ DÜġÜRME ve ÖLÇÜM ĠSTASYONU
Genel Özellikler
5.Ġmalatı tamamlanan istasyonlar için istasyon
üzerindeki tüm ekipmanların sertifikalarının,
imalat çizimlerinin ve tüm test ve kaynak
raporlarının yer aldığı ĠĢ Bitirme Dosyası
hazırlanmalı ve Gaz Dağıtım ġirketi ‟ne teslim
edilmelidir.
6.Ġstasyona ait yedek parçalar iĢ bitiminde MüĢavir
veya Gaz Dağıtım ġirketi „ne teslim edilmelidir.
BASINÇ DÜġÜRME ve ÖLÇÜM ĠSTASYONU
Ekipmanlar, Genel ve Teknik Özellikleri
Borular
Ġstasyon montajında kullanılacak borular API 5L
Grade B sınıfı olacaktır.
Fittingler
Fitingler ASTM A 234, grad WPB, sch 40,
alın kaynaklı tipte, ANSI B 16.9‟a uygun
olmalıdır.
FlanĢlar Çelik hattan beslenen istasyon için
ANSI 300/150 RF , PE hattan beslenen
istasyonlar için PN16 RF olacaktır.
Contalar flanĢ normlarına uygun çelik ve asbest
olmalıdır.
Ekipmanlar, Genel ve Teknik Özellikleri

Küresel Vanalar
Ġstasyon giriĢ vanaları küresel tip vana olacaktır.
 Çelik hattan beslenen istasyonlar için API 6D
monogramlı, flanĢlı, ANSI 300 fullbore, olmalıdır.

PE hattan beslenen istasyonlar için PN16 FlanĢlı tam
geçiĢli olup TS 9809‟ a uygun olmalıdır.

Enstrüman bağlantısı, vent ve drain için kullanılacak
vanalar;
Çelik hattan beslenen istasyonlar için ASTM A105 800lb barstock
tip,
PE hattan beslenen istasyonlar için çelik ve PN16 normlarında
olacaktır. Tüm vanalar tam geçiĢli NPT-ISO diĢli olacaktır.

Ekipmanlar, Genel ve Teknik Özellikleri
Kelebek Vanalar
Ġstasyon çıkıĢ vanaları kelebek tip vana olacaktır.
Çelik hattan beslenen istasyonlar için ANSI 150 Lug tip API
6D AME B16,5 e uygun olacak,

PE hattan beslenen istasyonlar için PN16 Lug tip ISO 5752‟
ye uygun üretilmiĢ TSE belgeli olacaktır. Bütün vanalar
üzerinde kol veya anahtar mevcut olmalı ve ekipman ile
açılıp kapanabilmelidir.
Vanalar
KÜRESEL VANALAR
KELEBEK VANALAR
ÇEK VALFLER
Ekipmanlar, Genel ve Teknik Özellikleri
Ġzolasyon bağlantı elemanları
Ġstasyonun elektriksel yalıtımını sağlamak
amacıyla giriĢ flanĢı sonrası ve çıkıĢ flanĢı
öncesi bulunur.
 Çelik hattan beslenen istasyonların giriĢ-çıkıĢ
bağlantılarında ANSI300/150 mono blok flanĢ
ağızlı izolasyon contaları kullanılacaktır.
 PE hattan beslenen istasyonların giriĢini
Metal-Plastik geçiĢ fittingsleri konulması yeterli
olup istasyondan sonra yeraltı borulamasının
yapılacağı yerlerde yukarıdaki tarife uygun
izolasyon contası konulması zorunludur.
Ekipmanlar, Genel ve Teknik Özellikleri
Ġzolasyon bağlantı elemanları

Ekipmanlar, Genel ve Teknik Özellikleri
Filtre
• Gaz içinde bulunabilecek 50 μm‟ dan büyük toz
ve parçacığı tutarak regülatör, kontrol ve
güvenlik ekipmanları ile sayacı koruyan
elemandır.
• Filtrasyon esnasında filtrelerde izin verilen
maksimum basınç düĢmesi; nominal akıĢta ve
min. giriĢ basıncında en fazla 100 mbar
olmalıdır.
• Filtre kapakları cıvata ile monte edilecektir. Filtre
temizleme ve boĢaltma (pörç) vanası flanĢlı tam
geçiĢli tip olacak.
Ekipmanlar, Genel ve Teknik Özellikleri
Filtre
• 1000 m3/h kapasiteye kadar olan istasyonlarda
DN25, 2000 m3/h kapasiteye kadar
istasyonlarda DN40, 2000m3/h kapasiteden
büyük istasyonlar için DN50 çapta olacak.
Tahliye vanası kör flanĢ ile istenildiği zaman
açılacak Ģekilde cıvata somun kullanılarak
kapatılmalıdır.
Ekipmanlar, Genel ve Teknik Özellikleri
GAZ FĠLTRESĠ
Ekipmanlar, Genel ve Teknik Özellikleri
Diferansiyel manometre:
• Her filtre üzerinde ölçüm aralığı 0-1000 mbarg
olan manometre bulunacaktır.
• Çelik hattan beslenen istasyonların diferansiyel
manometresi SCADA uygulamalarında
kullanılabilir, kontak çıkıĢlı olacaktır.
Ekipmanlar, Genel ve Teknik Özellikleri
Emniyet kapamalı gaz basınç regülatörü
(Slum-shut regülatör)
• Gaz teslim noktası giriĢ basıncını Gaz Dağıtım
ġirketi ile müĢteri arasındaki anlaĢmada
belirlenen basınç değerine ayarlamak ve
sürekliliğini sağlamak için kullanılan ekipmandır.
• Ġki hat üzerinde aktif bir regülatör bulunur ve
basınç düĢürme ve ölçüm istasyonlarında,
regülatörlerden bir tanesi yedektir. Regülatörün
birinde meydana gelen aksamada diğeri
otomatik olarak devreye girecek Ģekilde
ayarlanacaktır.
• Regülatörlerin gürültü seviyesi maksimum 70 dB
A olmalıdır. Regülatörün malzemeleri kuru,
nemli, sıcak ve soğuk çalıĢma ortamlarına ve
gazın bileĢenlerine dayanıklı olmalıdır.
Ekipmanlar, Genel ve Teknik Özellikleri
• Regülatör bütün akıĢ menzilleri boyunca
pompalama olmadan çalıĢmalı Regülatörün
hassasiyeti tüm giriĢ ve çıkıĢ basınç aralıkları
için regülatör RG değeri 2,5‟ i, SG değeri 10‟ u
geçmeyecektir. Regülatörler hiçbir akıĢta gaz
sızdırmamalıdır.

• Çelik hattan beslenen istasyonlar için DIN3380
veya PED/97/23/EC uygunluğu olan ANSI 300
gövdeli pilotlu regülatör kullanılması zorunlu olup
pilot regülatör gövdesine bağlanmalıdır. Ara pilot
basıncı çıkıĢ basıncı değerine göre ayarlanabilir
olmalıdır. PE Hattan beslenen istasyonlar için
yaylı regülatörler kullanılabilecektir.


Ekipmanlar, Genel ve Teknik Özellikleri
• Ġstasyonlarda çıkıĢ basıncının ayarlanan emniyet
sınırları içerisinde olduğunu sürekli kontrol
edebilmek amacıyla emniyet elemanları
kullanılmıĢtır. Bunlar regülatör öncesi ayrı bir
eleman olabileceği gibi regülatörlerle mono blok
Ģeklinde de olabilecektir. Regülatörün çıkıĢ
basınç değerinin ayarlanan maksimum değer
üzerine çıkması veya minimum değer altına
düĢmesi durumunda gaz akıĢını keser.
Ekipmanlar, Genel ve Teknik Özellikleri
• Gaz akıĢının kesilme durumları aĢağıdaki
Ģekilde olmalıdır,

• P > P1
• P < P2
• P = Regülatörün çıkıĢ basıncı
• P1 = 1,1 Pn ile 1,5 Pn arasında sabitlenebilen
basınç değeri
• P2 = 0,4 Pn ile 0,8 Pn arasında sabitlenebilen
basınç değeri
• Pn = nominal çıkıĢ basınç değeri TS11655

Ekipmanlar, Genel ve Teknik Özellikleri
ÇalıĢma Ģekli :
• Emniyet kapama ventilleri aĢırı
veya düĢük basınçta gaz geçiĢini
kapatırlar.
• Kapama basıncı yay (1,7) ile
ayarlanır. Emniyet kapama ventili
devamlı açık (kurulu) durur.
Ġmpuls devresi (2) ile gaz basıncı
çalıĢma membranı (3) altına
verilir. Basınç set edilen değer
üzerine çıkınca çalıĢma membranı
(3) yukarıya doğru çıkar, basınç
set değerinin altına düĢünce
çalıĢma membranı (3) aĢağıya
doğru iner ve her iki halde de
bilyalar (4) mildeki yuvalarından
çıkarlar. Yay (5) ventil tabağını
aĢağı iter ve gaz geçiĢini engeller.
• Alt ve üst basınç kapamalı
ventillerden baĢka sadece aĢırı
üst basınçta kapatan ventiller
vardır.
ÖRNEK:SLUM-SHUT REĞÜLATÖR
Ekipmanlar, Genel ve Teknik Özellikleri
Basınç Regülatörü
ġebeke gaz basıncının
tüketim cihazlarının kullanım
gaz basıncına düĢürülmesini
sağlayan ve montaj
noktasından sonraki gaz
hatlarının basıncını ayarlayan
gaz armatürüdür.

Gaz kontrol hattı
ekipmanlarının dayanım
basıncı, regülatör giriĢ
basıncının 1,2 katından küçük
olması durumunda ani
kapatmalı regülatör
kullanılmalıdır.
TS 10624 EN 88,
TS 11390 EN 334
Ekipmanlar, Genel ve Teknik Özellikleri
Ekipmanlar, Genel ve Teknik Özellikleri
Ekipmanlar, Genel ve Teknik Özellikleri
Sayaç
• Faturalama amaçlı Rotary ve Türbin tipi sayaçlar
kullanılmaktadır.
• Gaz arzının sağlanabilmesi açısından tüm ölçüm
sistemlerinin çalıĢır durumda olması gerekir.
• Sayaçların yerleĢimi ISO 9951 standardına
uygun olacaktır.
• Tüm türbin metreler alçak frekanslar için bir alçak
frekans jeneratörüne sahip olacaktır. Yüksek
frekans gerektiren yerlerde ise yüksek frekans
jeneratörüne (tercihen slot sensör tipli) sahip
olacaklardır.
Ekipmanlar, Genel ve Teknik Özellikleri
Sayaç
• Türbin metrenin Sanayi ve Ticaret Bakanlığı ilgili
mevzuatlarına uygun olarak tip, sistem onayları
ve ilk damga mühürleri yaptırılacak ve onay
belgeleri Gaz Dağıtım ġirketine teslim edilecektir.
• Türbin metrenin ölçüm aralığı 1:10 olacak ancak
ihtiyaca göre 1:30 olarak da kullanılabilecektir.
Türbin metre için gaz sıcaklık aralığı –10ºC ile
+60ºC , çevre sıcaklık aralığı ise -20ºC ile +70ºC.
Türbin metrenin tekrarlanabilirliği, kararlılığı ve
kayma zamanları sertifikada açıkça belirtilecektir.
Ekipmanlar, Genel ve Teknik Özellikleri
• Türbin metrelerde, giriĢte 5D, çıkıĢta 5D
mesafede fittings kullanılmayacaktır.
Ekipmanlar, Genel ve Teknik Özellikleri
• Rotary tip sayaçlarda giriĢ ve çıkıĢta D
mesafesi bırakılması zorunluluğu yoktur.
Ekipmanlar, Genel ve Teknik Özellikleri
• Rotary Sayaçlar müĢterinin minimum ve
maksimum değerlerini ölçecek Ģekilde
seçilecektir. Yüksek basınçlı ve kesintisiz gaz
arzı istenen yerlerde her iki hatta sayaç
konması zorunludur, diğer hallerde tek sayaç
konacak ancak ikinci hatta türbin metre by
pası konacak, türbin metre makarası
hazırlanacak, ancak makara takılmayıp
flanĢlar körlenecektir.
• Endüstriyel tesislerde, sayacın minimum
okuma değerinin altında kalan kapasiteye
sahip yakıcı cihazlar için ancak sayaç
öncesinden bağlantı yapılarak ikinci ölçüm
sistemi kurulmak suretiyle gaz verilebilecektir.

Genel Sayaç YerleĢim Kuralları
 21 mbar basınçla çalıĢan cihazlarda basınç düĢürücü
regülatör, sayaç öncesine konulmalıdır.
 21 mbar üzeri basınçla çalıĢan cihazlarda (sanayi tipi
ocaklar, fırınlar vb.) basınç düĢürücü regülatör, sayaç
sonrasına konulmalıdır.
Ekipmanlar, Genel ve Teknik Özellikleri
Sayaç Makarası
• Ġstasyonda bulunan ve mekanik ölçümlemeyi
sağlayan sayacın arızalanması durumunda gaz
arzının durdurulmaması amacıyla yedek hatta
montajı yapılan elemandır.
Ekipmanlar, Genel ve Teknik Özellikleri
TÜRBĠNMETRE ROTARĠMETRE
Ekipmanlar, Genel ve Teknik Özellikleri
Elektronik Hacim Düzeltici ( CORRECTOR)
• Sayaçlar üzerinde standart Ģartları (1,01325
barg ve 15°C) esas alınarak basınç, sıcaklık ve
sıkıĢtırılabilirlik faktörüne göre bir hacim düzeltici
(corrector) mevcuttur.
• Söz konusu corrector yazılım donanımının Gaz
Dağıtım ġirketinin scada sistemine uyumlu olanı
firmasından temin edilmeli ve kullanılmalıdır.
300 mbarg üzerinde doğalgaz kullanan
müĢterilerin otomatik hacim düzeltici
bulundurmalıdır.
Elektronik Hacim
Düzeltici (EHD)
Ekipmanlar, Genel ve Teknik Özellikleri
Emniyet tahliye vanası ve hattı
• Bu vanalar, sistemi aĢırı basınca karĢı korur.
Anlık basınç yükselmelerinde fazla gazı
sistemden tahliye ederek regülatörün (emniyet
kapamalı) kapanmasını ve hattın devre dıĢı
kalmasını önler. Emniyet tahliye vanası istasyon
çıkıĢ vanası öncesine konur ve giriĢinde bakım
onarım amaçlı vana konur. Emniyet tahliye
borusu istasyon dıĢına(kabin) taĢınacak ve
yağmur vb. olaylardan korunacak Ģekilde dizayn
edilecektir.
Ekipmanlar, Genel ve Teknik Özellikleri
Çalışma şekli :
Normal çalıĢmada ventil
kapalıdır.
• Gaz firar basıncı yay (1) ile
ayarlanır. Gaz bir mille birbirine
bağlı çalıĢma membranı (2) ve ventil
tabağı (3) arasından ortama yayılır.
• Yay (1) çalıĢma membranı ventil
tabağını aĢağıya iterek gaz geçiĢini
engeller.
• Set edilen firar basıncı üzerindeki
basınç darbeleri çalıĢma membranı
ve ventil tabağını yukarı iter, açılan
ventil tabağından geçen gaz firar
hattı üzerinden çatı üzerine atılır.
Ana devrede basınç düĢeceği için
ventil tabağı gaz firarını engeller.
EMNĠYET FĠRAR VENTĠLĠ
(Safety Relief Valve)
Ekipmanlar, Genel ve Teknik Özellikleri
Manometreler
• Ġstasyon giriĢ ve çıkıĢlarındaki basınç değerlerini
(barg) okuyabildiğimiz elemanlardır.
• Ġstasyona 4 adet manometre konulmalıdır.GiriĢ
vanasından sonra çıkıĢ vanasından önce ve iki
adet regülasyon hattı üzerine konur.
• Manometreler paslanmaz çelik,100 mm çaplı
yuvarlak kadran, %1 hassasiyette ½ „‟NPT diĢli
kalibrasyon sertifikası olacaktır.
• Manometreler çalıĢma basıncının minimum 1,3
katı ölçüm aralığına sahip olacaktır.
Ekipmanlar, Genel ve Teknik Özellikleri
Termometreler
• Ġstasyon giriĢ ve çıkıĢındaki gaz sıcaklık
değerlerini (ºC) okuyabildiğimiz elemanlardır.
Paslanmaz çelik,arkadan çıkıĢlı, 100mm
çapında yuvarlak kadran -10....+60ºC skalalı
olacaktır.
Switchler
• Ġstasyondaki sinyal devrelerini açıp kapamaya
yarayan elemanlardır. Gaz Dağıtım ġirketi scada
sistemine uyumlu çalıĢmalı ve ilgili firmadan
temin edilmeli ve kullanılmalıdır.
Ekipmanlar, Genel ve Teknik Özellikleri
Basınç Transmitter,Transducerleri
• Ġstasyon giriĢ ve çıkıĢ basınç bilgilerini (barg)
cinsinden corrector‟ e veya flow computer ‟e
gönderen elemanlardır. Gaz Dağıtım ġirketi
scada sistemine uyumlu çalıĢması için ilgili
firmadan temin edilmeli ve
kullanılmalıdır.Transducerlerin giriĢine üç yollu
iğne vana konacaktır.

Ekipmanlar, Genel ve Teknik Özellikleri
Sıcaklık Transmitterleri( THERMOWELL
YATAKLI)
• Ġstasyon giriĢ ve çıkıĢ sıcaklık bilgilerini (ºC)
cinsinden corrector „e veya flow computer „e
gönderen elemanlardır. Gaz Dağıtım ġirketi
scada sistemine uyumlu çalıĢması için ilgili
firmadan temin edilmeli ve kullanılmalıdır.
Sıcaklık sensörleri mutlaka termowell yatak
içerisine konacak boruya direk montajı kesinlikle
yapılmayacaktır.
Ekipmanlar, Genel ve Teknik Özellikleri
Montaj
• RMS-B, MS-B istasyonlar mutlaka uygun dizayn
edilmiĢ Ģase üzerine monte edilecektir. ġase ile
borulama arasına lastik konacak ve support
(destek) bağlantı elemanlarına mutlaka izole
malzeme geçirilerek bağlantı yapılacaktır.
Ekipmanlar, Genel ve Teknik Özellikleri
Ġstasyon ve scada bağlantı kabini
• Ġstasyonlar , dıĢ etkenlerden korumak amacı ile
kabin içine yerleĢtirilecektir. Ayrıca scada
bağlantılarının toplandığı ve muhafaza altına
alındığı eleman olup koruyucu ana kabinle
birleĢiktir.ġase üzerine oturtulmuĢ istasyon
kabini kontrol ve bakım onarım çalıĢmalarında
rahat çalıĢacak Ģekilde ekipman ve kabin arası
mesafe tüm yönlerden en az 50 cm. olacak
Ģekilde yapılacak tüm kapılar açılabilir ve
sökülebilir Ģekilde dizayn ve montajı yapılacaktır.
BitiĢik nizamda montajı yapılmıĢ scada kabini ile
istasyon kabini arasında kablo kanalı olacaktır.
Kabinler min. 1mm paslanmaz çelikten imal
edilecektir.
Ekipmanlar, Genel ve Teknik Özellikleri
Ġstasyon ve scada bağlantı kabini
• Kapılar , yüksekliği 1800 mm‟ den düĢük olan
kabinlerde 2 menteĢe, diğerlerinde ise 3
menteĢe ile sabitlenecektir. Kilitler asma tip
olmayacak göbekli tip kilit tercih edilecektir.
Havalandırma için kabin yüzeyinin yaklaĢık %5‟ i
oranında üst ve alt kısımlara havalandırma
panjurları açılacaktır.
Ekipmanlar, Genel ve Teknik Özellikleri
BaĢıboĢ akımlara ve
elektrostatik yüklere
karĢı koruma
• RMS , MS-B den akım
geçmesini (katodik
koruma akımları, baĢı boĢ
akımlar, elektrostatik
yükler) engellemek için
istasyon atlamalı
topraklama bağlantıları
yapılıp cihazlar, Ģase ve
kabin ayrı ayrı topraklama
levhalarına bağlanmalıdır.
Topraklama direnci 1 ohm
dan küçük olmalıdır.
Ekipmanlar, Genel ve Teknik Özellikleri
Boyama
• Paslanma ve korozif etkilere karĢı istasyonun
tamamı kumlama yapılarak boyanacaktır.
Boyamada 1 kat antipas ve iki kat boya
uygulanacaktır. Boyamada aĢağıdaki renkler
kullanılacaktır.
-Borular ve bağlantılar sarı
-Vanalar ve ekipmanlar kırmızıya boyanacaktır.
Kaynaklar
• Her kaynak API 1104‟ e göre radyografiksel
olarak %100 muayene edilecek ve kaynak filmleri
Gaz Dağıtım ġirketine teslim edilecektir.
Ekipmanlar, Genel ve Teknik Özellikleri
Scada bağlantısı ve RTU
• Ġstasyonlar Gaz Dağıtım ġirketine scada
sistemine uygun olarak dizayn edilecek ve
scada bağlantı malzeme ve cihazları olarak Gaz
Dağıtım ġirketinin kullandığı malzemeleri
kullanılacaktır.
• Scada bağlantısı için;
-220 volt AC
-Telefon hattı
-Sayaca yakın noktada doğrulama alanı dıĢında
Basınç Transduceri bağlamak için Üç yollu iğne
vana takılı

Ekipmanlar, Genel ve Teknik Özellikleri
Scada bağlantısı ve RTU
-Sayaca yakın noktada doğrulama alanı dıĢında
Sıcaklık indikatörü bağlanabilecek temowell
yatağı yerleĢtirilmiĢ bağlantı noktaları
-Emniyet kesme vanası kollarına, Ana kabin
kapısına ve scada kabin kapılarına switch
-GiriĢ ve çıkıĢ basınç bağlantı noktası üç yollu
iğne vanalı ve Filtre fark manometre sinyal çıkıĢ
bağlantıları hazırlanacak.
-Ana kabin ile scada kabini arasında exproof
kablo geçiĢ noktaları olacaktır.
Ekipmanlar, Genel ve Teknik Özellikleri
Yedek malzemeler
Ġstasyon teslimi esnasında aĢağıda listesi olan
malzemeler Gaz Dağıtım ġirketine teslim
edilecektir.

• Termometre (-10.+60) ºC 2 adet
• Manometre (giriĢ ve çıkıĢ basıncına uygun) 2 adet
• Filtre kartuĢu 2 adet
• Regülatör ve emniyet kesme vanası tamir kiti 2 takım
• Sayaç giriĢ filtresi 2 adet
• Sayaç makarası 1 adet
• Basınç transducerleri(giriĢ,ölçüm ve çıkıĢ) 1‟er adet
• Sıcaklık indikatörleri(giriĢ,ölçüm ve çıkıĢ) 1‟er adet
• Switchler 5 adet
Ekipmanlar, Genel ve Teknik Özellikleri
Markalama
• Ġstasyon kabini ve Ģasesi üzerinde istasyona ait
tüm bilgilerin yer aldığı metal etiketler
konulacaktır.

• NOT 1 : Tüm enstrüman bağlantılarında uygun
çapta weldoled veya tridoled kullanılacaktır.
• NOT 2 : Ġstasyonun periyodik bakımı veya
herhangi bir sebeple devre dıĢı kalması
durumunda istasyona müdahale yalnızca Gaz
Dağıtım ġirketi yetkilileri tarafından yapılır.

Weldolet Te fittingsin kullanılamadığı yerlerde büyük çaplı
borudan küçük çapta branĢman alınarak manometre ve
tahliye hattına bağlanan kaynaklı bağlantı elemanıdır.
Tridolet ise; çelik boru hattından çıkıĢ alınmak istendiğinde
kullanılan yüksek basınç sınıfı bağlantı elemanıdır.


Basınç DüĢürme ve Ölçüm Ġstasyonu MS PID
Şekil 1 : MS PID (Ölçüm İstasyonu)
Şekil 2 : RS PID (Regüle İstasyonu)
Basınç DüĢürme ve Ölçüm Ġstasyonu RS PID
Şekil 3 : RMS-B PID (Basınç Düşürme ve ölçüm İstasyonu)
Sayaç regülatör önünde
Basınç DüĢürme ve Ölçüm ĠstasyonuRMS PID
Şekil 4 : RMS-B (Basınç Düşürme ve ölçüm İstasyonu)
Sayaç regülatörden sonra
Basınç DüĢürme ve Ölçüm ĠstasyonuRMS PID
Basınç DüĢürme ve Ölçüm Ġstasyonu
Ekipman Listesi
RMS B Ekipman
listesi :
• 1 Ġzolasyon contası
• 2 Basınç göstergesi
(Manometre)
• 2-1 Üç yollu vana
• 3 Sıcaklık göstergesi
(Termometre)
• 4 Küresel vana
• 5 Filtre
• 5-1 DP Diferansiyel
manometre
• 5-2 DP göstergesi
• 5-3 Üç yollu vana
• 6 Tahliye (Vent) ve Drain
Vanası
• 7 Kabin
• 7-1 Exproof switch

• 8 Sıcaklık sensörü (PT100)
• 9 Basınç sensörü
(Transducer)
• 10 Sayaç (Rotarymetre veya
Türbinmetre)
• 10-1 Pulse metre
(LF,MF,HF)
• 10-2 Sayaç makarası
• 11 Regülatör
• 11-1 Slam-Shut
Emniyet kapatma vanası
• 12 Küresel vana
• 13 Emniyet Tahliye vanası
(Relief)
13-1 Vana
• 14 Bypass vanası
• 15 Elektronik Hacim
Düzeltici ( CORRECTOR)
Basınç DüĢürme ve Ölçüm Ġstasyonu Kabini
ı ç d el ik l er i
Basınç DüĢürme ve Ölçüm Ġstasyonu
Tel Çit ve Topraklama Detayı


ĠSTASYON BORU
ÇAPI HESABI




D: Boru Çapı mm
Q: max. Gaz AkıĢ Debisi m
3
/h
P: min. Gaz AkıĢ Basıncı barg
V: Gaz AkıĢ Hızı m/sn
 Çıkan sonuca göre D çapına yakın üst boru çapı alınır.
 Çelik hatlarda Ġstasyon GiriĢ Çapı min. DN 50 mm (2”) alınır.

\
D= 18,82 x
Q
Px V
ĠSTASYON BORU ÇAPI HESABI :
ĠSTASYON BORU ÇAPI HESABI :
Hesaplamalarda, her zaman min. Gaz basıncı ve
max . gaz akıĢ debisi dikkate alınır.
 A tipi istasyonlarda; basınç düĢümü (regülatör)
öncesinde izin verilebilir max. gaz hızı 20 m/sn,
basınç düĢümü (regülatör) sonrasında izin
verilebilir max. gaz hızı 20 m/sn olarak alınır.

 B tipi istasyonlarda; giriĢ hızı 20 m/sn, çıkıĢ hızı
25 m/sn olarak alınır.

 C tipi istasyonlarda ise hem giriĢ hızı, hem çıkıĢ
hızı 25 m/sn olarak alınır.



Örnek :
Verilenler :

• Pg = 12-19 barg
• Pç = 1 barg
• Q = 1200 m
3
/h




D: Boru Çapı mm
Q: max. Gaz AkıĢ Debisi m
3
/h
P: min. Gaz AkıĢ Basıncı barg
V: Gaz AkıĢ Hızı m/sn

\
D= 18,82 x
Q
P x V
Ġstasyon GiriĢ Çapı Hesabı :
P
m
= 12 + 1 = 13 barg
\


1200 m3/h
13 barg x 20 m/sn
Ġstasyon GiriĢ Çapı Hesabı :
D= 18,82 x
P
m
= 12 + 1 = 13 barg
\


1200 m3/h
13 barg x 20 m/sn
Ġstasyon GiriĢ Çapı Hesabı :
D= 18,82 x
D= 40,43 mm
Sayfa : 49
Ġstasyon GiriĢ Çapı Seçimi :

• Hesaplanan Çap (mm) : 40,43 mm
• D
g
Seçilen Çap (mm) : 52,50 mm- DN50 - 2”
(DN40 – 1 ½” Yetmesine rağmen)

Not: (GiriĢ Çapı DN50- 2”- 52,50 mm nin
altında olmayacaktır.)




D: Boru Çapı mm
Q: max. Gaz AkıĢ Debisi m
3
/h
P: min. Gaz AkıĢ Basıncı barg
V: Gaz AkıĢ Hızı m/sn

\
D= 18,82 x
Q
Px V
Ġstasyon ÇıkıĢ Çapı Hesabı :
Ġstasyon ÇıkıĢ Çapı Seçimi :
• P
ç
= 1 barg
• Q = 1200 m3/h
• V = 25 m/sn

P
m
= 1 + 1 = 2 barg
\


1200 m3/h
2 barg x 25 m/sn
Ġstasyon GiriĢ Çapı Hesabı :
D= 18,82 x
P
m
= 1 + 1 = 2 barg
\


1200 m3/h
2 barg x 25 m/sn
Ġstasyon GiriĢ Çapı Hesabı :
D= 18,82 x
D= 92,20 mm
Sayfa : 49
Ġstasyon ÇıkıĢ Çapı Seçimi :


• Hesaplanan Çap (mm) : 92,20 mm
• D
ç
Seçilen Çap (mm) : 102,3 mm-DN100- 4”

Ġstasyon Sayaç Seçimi :

• Qsayaç : Ölçülen m
3
/h
• Qtüketim : Hesaplanan kapasite m
3
/h
• Q
n
: Sayacın debisi m
3
/h


• P
m
: Mutlak basınç barg (P
m
= P
atm
+P
iĢl
)
• P
iĢl
: Doğal gaz hattının iĢletme basıncı
• P
atm
: Atmosfer basıncı = 1 bar


Ġstasyon Sayaç Seçimi :

• Hesaplama Yöntemi:

Qtüketim = Qsayaç * Pm

Ġstasyon Sayaç Seçimi :

veya
Qsayaç = Qtüketim / Pm

Sayacın Hassasiyeti ;
Qmin = Q
n
/ 20

Sayaç Seçimi :
• P
g
= 12-19 bar
• P
ç
= 1 bar
• Q = 1200 m
3
/h
Sayaç Seçimi :
• Q
s
= Q / P
m
= 1200 / (12+1)
• Q
S
= 92,31 m
3
/h
Sayaç Seçimi :
Sayfa : 14
Sayaç Seçimi :
Sayaç Seçimi :

Sayaç Tipi olarak;

G65 Türbinmetre veya Rotarymetre seçilir.


Sayaç Seçimi :
Sayaç ölçüm hassasiyeti 1/20 ise;

Qmin = Q
n
/ 20
Qmin = 100 / 20 = 5 m3/h olur.

Eğer tesisin min. Tüketim kapasitesi 5
m3/h‟ in altında ise, örneğin 1 m3/h‟ lik
mutfak ocağı olsa idi, sayacın hassasiyeti
1/100 olarak seçilmeliydi.






Ġstasyon Sayaç Seçimi :

Sayaç çıkıĢ (düĢük basınç) tarafında
olsaydı;

Qsayaç = Qtüketim / Pm

Sayaç Seçimi :
• P
ç
= 1 bar
• Q = 1200 m
3
/h
Sayaç Seçimi :
• Q
s
= Q/P
m
= 1200 / (1+1)
• Q
S
= 600 m
3
/h
Sayaç Seçimi :
Sayfa : 14
Sayaç Seçimi :
Sayaç Seçimi :

Sayaç Tipi olarak;

G400 Türbinmetre veya Rotarymetre
seçilirdi.


Regülatör Seçimi :
Q = K * C
g
* P
m


Q : Debi m
3
/h
C
g
: Regülatör geçirgenlik katsayısı
P
m
: Mutlak basınç barg
P
iĢl
: Doğal gaz hattının iĢletme basıncı
P
atm
: Atmosfer basıncı= 1 bar (P
m
=P
atm
+P
iĢl.
)
K : Doğal gaz katsayısı (0,52)

Regülatör Seçimi :
• FL serisi BFL-25 tipi regülatörlere ait Cg
geçirgenlik katsayısı
• Cg= 500 m3/h (Katalog Değeri)
• P
m
= 12+1 = 13 barg
• K= 0,52 (Doğal gaz katsayısı)
• Q= K*C
g
*P
m
Q=0,52*500* 13
• Q=3380 m
3
/h Hesaplama sonucunda
BFL-25 tipi regülatörün 12 barg basınç
altında 3380 Nm
3
/h kapasiteyi karĢıladığı
görülmektedir.

Vana ve Relief Vanası Seçimi :

• Vana seçimleri yapılırken, giriĢ - çıkıĢ
çapları ve sayaç bağlantı çapı göz önünde
bulundurulur.

• Emniyet ventili, toplam kapasitenin
%10'unu karĢılayacak Ģekilde seçim
yapılır.


5 – ENDÜSTRĠYEL
TESĠSLERDE DOĞALGAZ
TESĠSATI YAPIM
KURALLARI
DOĞALGAZ TESĠSATI
Doğalgaza dönüĢüm iĢlemi;
Ġhtiyaç duyulan doğalgaz debisine ve basıncına
uygun doğal gaz teslim noktasına, sonrasında
da tesisatın Ulusal Endüstriyel ve Büyük
Tüketimli Tesislerin Doğalgaza DönüĢüm
ġartnamelerine, yerel gaz dağıtım
Ģirketlerinin Ģartname ve TSE 7363
Standartına uygun olarak tasarlanması ile
yapılır.
BORU HATTI TASARIMI
• Azami gaz çekiĢ miktarı
MüĢteri ile Gaz Dağıtım ġirketi arasında yapılan
doğalgaz satıĢ sözleĢmesinde belirlenen saatlik
maksimum gaz çekiĢ miktarıdır (m³/h). Boru çapı
belirlenirken ileride olabilecek tüketim artıĢları göz önüne
alınarak saptanan maksimum kapasite dikkate
alınmalıdır.
• Gaz teslim noktası çıkıĢ basıncı
MüĢteri ile Gaz Dağıtım ġirketi arasında yapılan
doğalgaz satıĢ sözleĢmesinde, gaz teslim noktası tipine,
kapasitesine ve müĢteri ihtiyacına göre belirlenen
basınçtır.
• Gazın hızı
Sistemde gereksiz gürültü ve titreĢimi önlemek amacıyla
kabul edilebilir maksimum gaz hızı 25 m/sn‟ dir.
BORU HATTI TASARIMI
Güzergah seçimi
• Güzergah seçimi sırasında boru hattının mekanik hasar
ve aĢırı gerilime maruz kalmayacağı emniyetli yerlerden
geçirilmesine dikkat edilmelidir.

• Boru hattı yakıt depoları, drenaj kanalları, kanalizasyon,
havalandırma bacası, asansör boĢluğu ve yangın
merdivenleri gibi yerlerden geçirilmemelidir.

• Boru hatları takviye amacı ile yapılmıĢ herhangi bir
yapının bünyesi bir elemanı ya da onu güçlendiren bir
sistem gibi düĢünülemez, yapılamaz.
BORU HATTI TASARIMI
Boru hattı
• Gaz teslim noktasından sonra çekilecek boru hattının
çelik olan kısımlarının tamamında kaynaklı birleĢtirme
yapılmalıdır.

• Gaz teslim noktasından sonra tesis genelinde boru
tesisatının tamamı çelik veya bir kısmı çelik bir kısmı PE
boru kullanılarak yapılabilir.

• PE boru kullanımı ile ilgili uygulamalar gaz teslim
noktasının tipine göre değiĢir. Gaz teslim noktasının çelik
hattan beslenen istasyon olması durumunda; toprak altı
hatlarda PE boru kullanılması söz konusu ise, istasyon
çıkıĢından sonraki min. 5 m.‟ lik kısım çelik boru olmalı
(P0 hattı), daha sonra PE/Çelik geçiĢ parçası ile PE
boruya geçilmelidir.

BORU HATTI TASARIMI
Ġzolasyon FlanĢı:
• Boru hattının
topraktan çıktığı
noktaya yakın bir
yere konmalıdır.
Ġzolasyon flanĢı
Doğal gaz tesisatında standardı olmayan hiçbir ürün
kullanılamaz. Kullanılacak boru, bağlantı elemanları ve
sayaçlar aĢağıdaki standartlara uygun olarak imal
edilirler:

• Çelik borular: TS 6047, ISO 3183, EN 10208
• Kaynak ağızlı çelik bağlantı elemanı: TS 2649, ISO/R 64–221, DIN
1681.1629.1745
• DiĢli bağlantı elemanı: TS 11 EN 10242, EN 10242
• PE borular: TS 10827, ISO 4437, EN 1555–1,2
• PE bağlantı elemanı: TS 6270, EN 1555–3,4
• Küresel vana: TS EN 331, TS 9809, ISO 7121
• FlaĢlar (kaynak boyunlu): TS ISO 7005–1
• DikiĢsiz bakır borular: TS 9872 EN 1057, EN 1057
• Esnek çelik borular: TS 10670, TS 10878
• Gaz sayaçları: TS 5910 EN 1359, TS EN 12480, EN 12261

A- DOĞALGAZ TESĠSATI MALZEMELERĠ

• Filtreler: TS 10276, TS 11672
• Regülatörler: TS 10624, TS EN 88, EN 88, TS 11390 EN 334, EN 334
• Manometre: TS EN 837, EN 837
• Selenoid valf: TSEK UBM-M-01/14.02.2006)
• Relief valf: TS 11655, DIN 3381
• Contalık malzemeler: TS EN 751-2
• Sızdırmazlık sıvıları: TS EN 751-1-2-3
• Doğal gaz sızdırmazlık macunu: TS 10944, ISO 7483
• Deprem vanaları: TS 12884
• Gaz basınç prosestatları: TS EN 1854, EN 1854
• Test nipeli: TS 11 EN 10242
• Gaz alarm cihazı: TS EN 60079

A- DOĞALGAZ TESĠSATI MALZEMELERĠ :
A- DOĞALGAZ TESĠSATI MALZEMELERĠ :
A- DOĞALGAZ TESĠSATI MALZEMELERĠ :
A- DOĞALGAZ TESĠSATI MALZEMELERĠ :
B- YER ALTI BORU HATLARI :
• Yer altına döĢenecek borular çelik ise polietilen
(PE) kaplı olacaktır.
• Polietilen borular kullanılabilir.
• PE kaplı boru bulunamaması durumunda GAZ DAĞITIM
FĠRMASINDAN ĠZĠN ALINMAK KOġULU ĠLE %50
bindirmeli PE esaslı bantlarla kaplanmalıdır..
• Test basıncı çalıĢma basıncının 1.5 katı
alınacaktır.
• Yer altı boru hatlarının güzergah seçiminde boru
hattının mekanik hasar ve aĢırı gerilmeye maruz
kalmayacağı güvenli yerlerden geçirilmesine
dikkat edilmelidir.

Yeraltı Çelik Doğalgaz Boru Detayı
Yeraltı PE Doğalgaz Boru Detayı
Yeraltı Borular Ġçin ĠĢaret ġeridi
Uygulaması :
Ġkaz bandı
B- YER ALTI BORU HATLARI
• Tesisat galerisi boyutları
doğalgaz hattının bakım,
onarım ve kontrolüne imkan
verecek ölçülerde olmalı.
• Tesisat galerisi
havalandırılmasında,
eğime, gaz birikmeyecek
Ģekilde havalık bacalarına,
dikkat edilmesi gereklidir.
• Aydınlatma yapılacaksa ex-
proof aydınlatma yapılmalı.
• Galeri içinde kullanılacak
boru PE kaplı olmalıdır.


B- YER ALTI BORU HATLARI
• Yer altı tesisatlarda emniyet mesafelerine
uyulmalıdır.


PARALEL VEYA DĠKĠNE GEÇĠġ MĠNĠMUM MESAFE
ELEKTRĠK KABLOLARI 50 cm.
KANALĠZASYON BORULARI
AGRESĠF AKIġKAN BORULARI
OKSĠJEN BORULARI
DĠKĠNE GEÇĠġ = 50cm.
PARALEL GEÇĠġ = 100 cm.
METAL BORULAR 50 cm.
SENTETĠK BORULAR 30 cm.
AÇIK SĠSTEMLER (KANAL VS.)
DĠKĠNE GEÇĠġ = 50 cm.
PARALEL GEÇĠġ = 150 cm.
DĠĞER ALTYAPI TESĠSLERĠ 50 cm.

Kılıflı geçiĢler
Borunun aĢırı yüke maruz kaldığı (yol geçiĢi vb.) durumlarda tranĢe
derinliği arttırılmalı ve boru üst seviyesinin tranĢe üst seviyesine olan
mesafesi 80 cm olmalıdır. Zorunlu nedenlerle boru üst kotunun 80
cm‟ den az olduğu yerlerde çelik kılıf içine alınması uygundur. Kılıf
borusunun iç çapı doğalgaz borusunun dıĢ çapından en az 6 cm
büyük olmalıdır.
1. Gaz Boru Hattı
2. Kılıf Borusu ile Gaz
Borusu Arasına
Konulan Ayırıcı
3. Kılıf Borusu (Çelik)
4. Kılıf Borusu Ġle
Borunun Arasını
Kapama Yüksüğü
(Kauçuk, plastik,
v.b.)
5. Yüksük Bileziği
(Paslanmaz Çelik)
Kılıflı GeçiĢler
B- YER ALTI BORU HATLARI
KATODĠK KORUMA
KATODĠK KORUMA
• Çelik hatlarda boru çapı ne olursa katodik koruma
yapılmalıdır.
• Toprak altı çelik boruların korozyona karĢı aktif olarak
korunması için katodik koruma yapılmalıdır. Borunun
yeraltından yerüstüne çıktığı noktalarda elektriksel
yalıtımı sağlamak üzere yerden minimum 0.5 m yükseğe
izolasyon flanĢı konulmalıdır.
ÇELĠK KILIF
KAYNAKLAMA
MÜġTERĠ SERVĠS
ĠSTASYONU
ĠZOLASYON FLANġI
50 cm
SICAK SARGI
KATODĠK KORUMA UYGULAMASI
YÜKSEK ĠÇ
DĠRENÇLĠ
VOLTMETRE
m V
REFERANS ELEKTROT
( Cu / CuSO4 )
ÖLÇÜ ALMA TEKNĠĞĠ
Voltmetrede en az 850 m V
okunuyor ise katodik
uygulaması doğrudur
Magnezyum
ANOT
Galvanik Anotlu Katodik
Koruma Sistemi
KATODĠK KORUMA
Mg Anod
KATODĠK KORUMA
KATODĠK KORUMA
GALVANĠK ANOTLU KATODĠK KORUMA :
1. Galvanik anot boru hattından en az 3 m uzağa ve 1-1,5
m derinliğe gömülmelidir.
2. Anot üstü mutlaka boru tabanından aĢağıda olmalıdır.
3. Anodun su geçirmez muhafazası çıkarıldıktan sonra
anodun üstüne su dökülmelidir.
4. Anot kablosu bakırdan yapılmıĢ en az 6 mm
2
kesitinde
NYY tipi yalıtılmıĢ kablo olmalıdır.
5. Katodik koruma sistemi tamamlandığında voltajı -0.85
Volt veya daha negatif olmalıdır. Birden fazla anot
kullanılacağı zaman anotlar birbirine paralel
bağlandıktan sonra ölçüm kutusuna bir kablo ile
bağlanmalıdır.
6. Katodik koruma hesaplanırken, toprağın kimyasal
analizi yapılmalı ve gömülecek metal kütleye göre
seçim yapılmalı.
7. Katodik korumanın her 6 ayda bir ölçümü yapılmalıdır.
BORU ÇAP
ANOT BOYUTU
2 lb 3,5 lb 6,5 lb 11 lb 17 lb
0,907 kg 1,588 kg 2,948 kg 4,989 kg 7,711 kg
DN 25 150 m 260 m 480 m 760 m 1270 m
DN 32 110 m 190 m 380 m 600 m 1000 m
DN 40 85 m 160 m 300 m 480 m 800 m
DN 50 70 m 130 m 240 m 380 m 640 m
DN 65 55 m 100 m 190 m 290 m 490 m
DN 80 45 m 80 m 150 m 240 m 400 m
DN 100 40 m 70 m 120 m 190 m 320 m
DN 125 30 m 50 m 100 m 155 m 250 m
DN 150 20 m 40 m 80 m 130 m 210 m
YaklaĢık Katodik Koruma Miktarları :
mV
Yüksek içdirençli
Voltmetre
Referans Elektrot
(Cu/CuSO4)
Ölçü alma iĢlemi Ģekilde görüldüğü gibi yapılmaktadır.
Voltmetrede en az -850 mV okunuyor olmalıdır.
KATODĠK KORUMA
Ġzolasyon flanĢı
B- YER ALTI BORU HATLARI
• Bir bina için döĢenecek yer altı doğalgaz hattı
baĢka bir binanın mülkiyetinden geçemez.


• Boru hattı hiçbir zaman yakıt depoları, drenaj
kanalları, kanalizasyon galeri, bodrum katı,
havalandırma bacası, asansör boĢluğu vb.
yerlerden geçirilmemelidir.

Ġkaz bandı
PE-Çelik GeçiĢi
Yeraltında döĢenecek PE borular, yer üstüne çıkmadan
önce PE-Çelik geçiĢ parçası ile çelik boru bağlantısı
yapılmalıdır.
Ġzole FlanĢlar
Ġzole Mafsal
PE-Çelik GeçiĢ
C- YERÜSTÜ BORU HATLARI
• Doğalgaz tesisatları binaya giriĢ yaparken;
yeterince aydınlatılmıĢ, kuru, kendi kendine
havalanabilen ve kolayca ulaĢılabilen bir
yerinden girer.
• Gaz borusu, hasara uğramayacak bir biçimde
korunur. TS 7363‟e göre doğal gaz boruları,
Doğal gaz boruları iĢletme tarafından her zaman
kolayca görülebilecek, kontrol edilebilecek ve
gerektiğinde müdahale edilebilecek yerlerden
geçirilir.

C- YERÜSTÜ BORU HATLARI
• Ġç tesisatlarda standartlara uygun doğalgaz boruları
kullanılmalıdır.
• Doğalgaz tesisatı diĢli, kaynaklı veya flanĢlı olarak
iĢlenebilir. Boru anma çapı 25 mm.(1”)< ise borular
pasolu iĢlenmelidir. Boru anma çapı 25 mm.(1”) den
büyük olan borular veya çalıĢma basıncı 50 mbar. üzeri
olan tesisatlar yerinde kaynatılmalıdır.

YERÜSTÜ BORU HATLARI
• AKV :
• Doğal gaz; rahatça ulaĢılabilecek ve hasar
görmeyecek bir noktaya tüm tesisatın gaz
akıĢını gerektiğinde kesip açma iĢlevini yerine
getirecek bir AKV (Ana Kesme Vanası) konulur
(TS 9809 veya TS EN 331). AKV bina dıĢında
bir noktaya konulacak ise havalandırılmıĢ bir
kutu içine alınır. AKV çapı hattın çapı ile aynı
olur. DN 65 ve üzeri çaplardaki AKV, flanĢlı ve
tam geçiĢli küresel vana kullanılır.


AKV :
• Gaz teslim noktasının istasyon olması
durumunda, istasyondan minimum 3 m. uzaklığa
AKV konulmalıdır (TS EN 331, TS 9809).

• Boru hattının giriĢ yaptığı bina ile istasyon
arasındaki mesafenin 50 m ‟den büyük olması
durumunda bina dıĢına ikinci bir AKV konmalıdır.
YERÜSTÜ BORU HATLARI
AKV :
• Ġstasyon ile ikincil basınç düĢürme istasyonu
arasındaki mesafe 10 m.‟ den daha az ise, basınç
düĢürme ve ölçüm istasyonu çıkıĢında AKV
konulmasına gerek yoktur.

• Gaz teslim noktasının servis kutusu olması
durumunda AKV sayaç öncesinde konulmalıdır.
Sayacın, boru hattının giriĢ yaptığı binaya olan
mesafesinin 50 m.‟ den fazla olması durumunda
bina dıĢına ikinci bir AKV konulmalıdır.
YERÜSTÜ BORU HATLARI
Çelik boru hatları yapılarda döĢeme veya sıva
altında kalmamalıdır.
• Tesis içlerinde korozif ortam (yüksek rutubet, asidik
ortam v.b.) olması durumunda boru hattı ve fittingler
korozyona karĢı önce antipas, sonra koruyucu boyalarla
(sarı renkli) boyanmak sureti ile tam korunmuĢ olmalıdır.
Doğal gaz hatlarının duvar ve döĢemelerden
geçiĢlerinde koruyucu kılıf borusu kullanılmalıdır.
• Gaz boru hattı çelik
kılıf içine alınmalı,
• Kılıf borusu içinde
kaynaklı ekler
kullanılmamalı,
• Bu yerlerde hiçbir
yardımcı boru
elemanı tesis
edilmemeli,
• Korozyon tehlikesi
sıfıra indirilmeli,
• Uygun havalandırma
düzeneği
oluĢturulmalıdır
1
3
2
5
4
1- Gaz boru hattı
2- Kılıf borusu ile boru arasına konulan ayırıcı (Separatör)
3- Kılıf borusu (Çelik)
4- Kılıf borusu ile borunun arasını kapama yüksüğü (kauçuk, plastik v.b.)
5- Yüksük bileziği (Paslanmaz çelik)
Şekil-8 Muhafaza borusu detayı
Doğal gaz hatlarının duvar ve döĢemelerden
geçiĢlerinde koruyucu kılıf borusu kullanılmalıdır.

Doğal gaz tesisatı için minimum mesafeler
Montaj ve demontaj kolaylığı
açısından 20 cm. mesafe
tavsiye edilir.
Doğal gaz tesisatı için minimum mesafeler
Boru tesisatı elektrik tesisatı, buat kutusu, elektrik
sayacı vb. ekipmanlardan 15 cm., 380 V ve üzeri
tesisatlarda ise 30 cm. uzaktan çekilmelidir.


Doğalgaz tesisatı kendi amacı dıĢında kullanılamaz.

doğalgazprojesi.com‟ dan alınmıĢtır.
Doğalgaz tesisatı kendi amacı dıĢında kullanılamaz.
doğalgazprojesi.com‟ dan alınmıĢtır.
Örneğin, Topraklama elemanı olarak kullanılamaz…
Boru tesisatı sık aralıklarla lastikli kelepçelerle
sabitlenmeli veya konsollanmalıdır. Kelepçeler
bağlantı elemanları ve bağlantı noktalarına
gelmemelidir.
Doğal gaz boruları duvarlara tespitinde DN 50 ve
altındaki çaplar için plastik veya çelik dübelli
kelepçeler, DN 65 ve daha büyük çaplarda çelik
dübelli kelepçeler kullanılır.
Boru kelepçeleme mesafeleri
Boru Çapı Yatay (m)
DüĢey
(m)
1/2” 2,0 2,5
3/4” 2,5 3,0
1" 2,5 3,0
1 1/4” 2,7 3,0
1 1/2” 3,0 3,5
2” 3,0 3,5
2 1/2” 3,0 3,5
3” 3,0 3,5
4" 3,0 3,5
6" 5,5 7,5
8" 6,0 8,5
Doğal gaz tesisatı konsollama örnekleri
BORU ÇAPI KÖġEBENT PLAKA PLAKA PLAKA Dübel Çapı Askı U CĠVATA
A * B* C DelĠK Çapı Delik Sayısı Çubuk Çapı ÇAPI
1/2"- 1" 30 * 30 * 4 10 2 M8 8 6
1 1/4"- 1 1/2" 30 * 30 * 5 150 * 100 * 5 12 2 M10 10 6
2" 30 * 30 * 5 150 * 100 * 5 12 2 M10 10 6
2 1/2" - 4" 30 * 30 * 5 150 * 100 * 5 12 4 M10 10 6
Doğal gaz tesisatı konsollanması
Yerüstü boru hatlarının,
diğer yerüstü borularıyla
paralel gitmesi
durumunda minimum
doğalgaz boru dıĢ çapı
kadar bir mesafeden
geçmesi gerekmektedir.

Gaz borusu, tahrip edici
(agresif) akıĢkan ve dıĢ
yüzeyi terleme yapan
boruların üstünden
geçmelidir.

Örneğin; Askı ve taĢıyıcı eleman olarak kullanılamaz…
Ġki bina arasında dilatasyon yapılmıĢ ise buradan geçen
doğalgaz borusu esnek bağlantı elemanı ile bağlanmalıdır.
Dilatasyon Ġçin Esnek bağlantı uygulamaları
Boru bükme nadiren kullanılmakla beraber iç
çapın daralmamasına ve boruda deformasyon
olmamasına dikkat edilmelidir.
Eğer bükme kullanılacak ise bükme yarı çapı;

• 20 mm.lik boru için 125 mm.den,
• 25 mm.lik boru için 150 mm.den,
• 32 mm.lik boru için 200 mm.den,
• 40 mm.lik boru için 250 mm.den,
• 50 mm.lik boru için 250 mm.den küçük
olmamalıdır.

Not: Toprak altında kalacak tesisatlarda boruyu
bükerek Ģekil verme kullanılmamalıdır.

Doğalgaz tesisatları, (Kolon, kazan hattı vs) elektrik
birikmesine karĢı MUTLAKA topraklanmalıdır.
Doğalgaz Tesisatlarının Geçtiği Mahaller de
Aspirasyon yapılmalı.
Doğalgaz tesisatının geçtiği
mahallerde
havalandırılması için gazın
toplanması muhtemel olan
yerler, dıĢ ortamla
doğrudan veya kanal
kullanılarak bağlanır.
Havalandırma yapmanın
mümkün olmadığı
durumlarda ex-proof gaz
alarm cihazı kullanılmalı,
Aspirasyon yapılmalı.
• Havalandırma fan ile yapılıyor ise kullanılan fan ex-proof
olmalı.
Boru hatları kolon, kiriĢ v.b. yapı taĢıyıcı elemanlarını
delmek sureti ile tesis edilmemeli, güzergahı boyunca
herhangi bir yapı elemanına temas etmemelidir.

Tahliye Hattı (Vent) :
• Boru hattındaki gazın gerektiğinde tahliyesi için; boru
hattına (hat binaya girmeden önce), emniyet kapama
vanaları sistemine, basınç tahliye vanalarına, brülör
öncesi gaz kontrol hattına monte edilmelidir.

• Bir kesme vanası ve bir çıkıĢ borusundan ibarettir.
Kapalı mahallerde bulunan tahliye borularının ucu
emniyetli bir ortama ve çatı seviyesinin en az 1,5 m
yukarısına çıkarılmalıdır. Eğer çatı seviyesine çıkarılma
durumu mümkün olmuyor ise tahliye borusu potansiyel
tutuĢma kaynağından uzağa, gaz birikme olasılığı
olmayan bir dıĢ ortama çıkarılmalıdır.
Tahliye Hattı (Vent) :
• Tahliye boruları kelepçelerle sabitlenmelidir. Mümkün
olduğunca boru boyu kısa olmalı ve gereksiz
dirseklerden kaçınılmalıdır. Boru boyu 20 m.‟ yi
geçiyorsa boru çapı büyütülmelidir. Tahliye hatları tek bir
boru birleĢtirilerek tahliye edilmek istenirse, bu durumda
tahliye borusunun kesiti tahliye edilecek boruların kesit
alanlarının toplamının 2 katı olmalıdır. Tahliye borusunun
çapı emniyet kapama vanası giriĢindeki boru çapının ¼‟
ü olmalıdır (min. DN 20). Tahliye borusunun ucu içine
yabancı madde veya yağmur, kar suyu girmeyecek
Ģekilde olmalıdır.
TAHLĠYE
BORUSU




Emniyet selenoidi, üst havalandırma menfezinden daha
yüksek bir seviyeye yerleĢtirilen ex-proof gaz alarm
cihazından kumanda alarak çalıĢması gerekir.

MUTFAK HATTI
SELENOĠD VALF
6 – BORULARIN
BĠRLEġTĠRĠLMESĠ
Çelik Borular
Çelik borular kaynaklı ve diĢli olarak
birleĢtirilebilir.

1- Çelik Boruların Kaynaklı BirleĢtirilmesi
a- Elektrik Ark Kaynağı
b- Gaz altı Kaynağı
c-TIG (Tungsten Ġnert Gaz ) Kaynağı
d- MIG/MAG (Metal Ġnert/Metal Aktif Gaz)
Kaynağı
e- Oksi Asetilen Kaynağı
Kaynak Nedir?
Kaynak birbirinin aynı
veya erime aralıkları
birbirine yakın iki
veya daha fazla
metal parçayı ısı,
basınç veya her ikisi
birden kullanarak
aynı türden bir
malzeme katarak
veya katmadan
birleĢtirmektir.

Çelik Boru Kaynağı
Kaynak ĠĢlemi Nasıl Yapılır?
Kaynak yöntemi olarak örtülü elektrotla, elle ark
kaynağı TĠG kaynağı kullanılır.
Örtülü elektrot yöntemde elektrot olarak selülozik
ve bazik elektrotlar kullanılır.

Yalnız bazik elektrotların kurutularak
kullanılmasına dikkat edilir. (350ºC-400ºC)

Kaynak ĠĢlemi Nasıl Yapılır?
 Boru et kalınlığı 3 ile 4 mm arasında iĢlem 3
pasoda yapılır : Kök, Sıcak ve Kapak paso.

 Malzeme et kalınlığı 4 mm‟ yi geçen borularda
kaynak; Kök, Sıcak, Dolgu, Kapak paso olarak en
4 paso halinde yapılmalıdır.

Çelik Boru Kaynağı
Ġnç Et Kalınlığı
mm
Kök paso
mm
Sıcak paso
mm
Dolgu paso
mm
Kapak paso
çap mm
2” 3-4 2,5 2,5 - 2,5
2,5” 3-4 2,5 2,5 - 2,5v / (3,25)
3” 3-4 2,5 2,5 - 2,5 / (3,25)
4” 4,37 2,5 3,25 3,25 3,25 / (4.00)
6” 4,37 2,5 3,25 3,25 4,00
8” 4,78 2,5 3,25 3,25 4,00
Boru et kalınlığına göre paso sayısı ve
kullanılacak elektrot çapları :
Elektrot Çapı (mm)
Akım Aralıkları (A)
En DüĢük (A) En Yüksek (A)
2,50 50 90
3,25 65 130
4,00 100 180
Elektrot Nedir ?
Elektrot üzerinden kaynak akımının geçmesini
sağlayan, iĢ parçasına bakan ucu ile iĢ parçası
arasında ark oluĢturan, gerektiğinde eriyerek
kaynak ağzını dolduran kaynak malzemesidir.

o Elektrot çekirdeği
o Elektrot Örtüsünden oluĢur.
Örtülü Elektrotun Görevleri.
Nelerdir ?
 Kaynak akımının geçmesini sağlamak
 Kaynak arkının oluĢmasını sağlamak
 Eriyerek kaynak metalini oluĢturmak

Örtülü Kaynak Elektrotlarının
ÇeĢitleri :



 Rutil Elektrotlar
 Selülozik Elektrotlar
 Bazik elektrotlar
Çekirdeğin Görevi Nedir?
Kaynak metalini oluĢturur. Üzerinden arkı
meydana getiren akım geçer.

Elektrot Örtüsünün Görevleri.
Nelerdir ?
 Arkın düzgün oluĢmasını ve devamlılığını
sağlamak.
 Kaynak banyosunu havanın olumsuz
etkilerinden korumak
 Kaynak metalinin yavaĢ soğumasını sağlamak
 DeğiĢik pozisyonlarda elektrotun rahat
yakılmasını sağlamak

Sağlıklı Bir Boru Kaynağı Ġçin;
Boruların üzerinde;
*Burkulma,
*BaĢlarda eğilme,
*Çentikler,
*Çizikler,
*Korozyona uğramıĢ yerler,
*Bombeler BULUNMAMALIDIR…








Maden ve Kaynak Müh.Durmuş Şahingöz
• Kaynağı Etkileyen Parametreler
• BirleĢim
• Malzeme
• Dolgu Malzemesi
• Gaz
• Pozisyon
• Isıl ĠĢlem
-Ön Isıtma
-Gerilme Giderme Tavlaması
• Elektriksel Parametreler
• Teknik

Kaynak Ġle Ġlgili Standartlar :
u TS EN 729
Kaynak Ġçin Kalite ġartları
• TS EN 719
Kaynak Koordinasyonu – Görev ve
Sorumluluklar
EN 1011-1
Metalik Malzemelerin Kaynağı- Genel
Kılavuz
TS 7536 EN ISO 6520-1
Kaynak Kusurlarının Sınıflandırılması
• TS 7830 EN 25817
Kaynak Kusurları Ġçin Kalite Seviyeleri
• TS EN 12062
Tahribatsız Muayene – Genel Kurallar


• TS EN 970
Tahribatsız Muayene – Görsel kontrol
• TS EN 571-1
Tahribatsız Muayene – Sıvı Penetran
Testi
• TS EN 1290
Tahribatsız Muayene – Manyetik
Parçacık Testi
• TS EN 1435
Tahribatsız Muayene – Radyografik
Kontrol
• TS EN 1714
Tahribatsız Muayene – Ultrasonik
Test
• TS EN 29692
Kaynak Ağızları

• EN 1289
Penetran Testi – Kabul Seviyeleri
• EN 1291
Manyetik Parçacık Testi - Kabul
Seviyeleri
• EN 12517
Radyografik Test – Kabul
Seviyeleri
• EN 1712
Ultrasonik Test– Kabul Seviyeleri
• EN ISO 13920
Kaynaklı Konstrüksiyon Ġçin Genel
Toleranslar


• EN ISO 13916
Ön Isıtma ve Kaynak Pasoları
Arası Sıcaklık Ölçme Kılavuzu
• TS EN 875
Çentik Darbe Deneyi
• TS 287 EN 895
Çekme Testi
• TS 282 EN 910
Eğme(Bükme) Testi
• TS 9913 EN 1043-1
Sertlik Testi
• TS EN 1321
Makraskobik ve Mikroskobik Test

Kaynak Ġle Ġlgili Standartlar :
• EN ISO 15607
WPS/WPQR Genel Kurallar
• EN ISO 15608
Malzemelerin Gruplandırılması
• EN ISO 15609
WPS
• EN ISO 15614
WPQR
• TS EN 287
Kaynakçı Testi Onayı
• EN 4063
Kaynak Prosesleri
• TS EN 729
Kaynak Ġçin Kalite ġartları
• TS EN 719
Kaynak Koordinasyonu-Görev Ve Sorumluluklar


• EN 1011-1
Metalik Malzemelerin Kaynağı - Genel Kılavuz
• TS 7536 EN ISO 6520-1
Kaynak Kusurlarının Sınıflandırılması
• TS 7830 EN 25817
Kaynak Kusurları Ġçin Kalite Seviyeleri
• TS 7830 EN 25817
Kaynak Kusurları Ġçin Kalite Seviyeleri
• EN 6947
Kaynak Pozisyonları
• EN 439
Kaynak Sarf Malzemeleri – Koruyucu Gaz
• EN 440
Kaynak Sarf Malzemeleri – Tel Elektrod
• EN 499
Kaynak Sarf Malzemeleri – Örtülü Elektrodlar


Kaynak Ġle Ġlgili Standartlar :
Özetle;
• Kaynak gazi toksiktir, kaynak yapılan ortam hava
sirkülasyonu ile sürekli havalandırılmalıdır.
• Kaynak arkına çıplak gözle bakılmamalıdır.
• Kaynak arkı ultraviyole ıĢın yaydığından çıplak ten için
yakıcıdır, gözle bakılmasa bile yakın durulmamalıdır.
• Kaynakçı elbisesi mümkünse deri olmalıdır. Deri
olmaması durumunda yün elbise giyilmelidir. Pamuklu
kumaĢtan yapılan elbisenin ultraviyole koruması çok
düĢüktür.
• Yalnız gözleri kapatan gözlük kaynak maskesinin
alternatifi değildir. Kesinlikle kaynakçılar yüzlerini
kapatacak kaynak maskesi kullanmalıdır.
• Kaynak pensesi (torch) ve Ģasi kabloları hasarsız
olmalıdır.

KAYNAK KONTROLÜ
GÖRSEL KONTROL
• Görsel Kontrol Hızlı Uygulanabilir
• Ekonomik bir kontrol yöntemidir
• DıĢ Hataların tespitinde çok baĢarılı bir
yöntemdir

DĠĞER YANDAN
• Sadece görünür hatalar tespit edebilir….
• Ġç Yapı hakkında fikir veremez….
• Tecrübe ve bilgi çok önemlidir….
• Personelin dalgınlığı ve dikkatsizliği çok
etkilidir….
• Göz yanılmaları olabilir….
• Aydınlatma düzeyi yeterli olmalıdır….

ġEKĠL VE ÖLÇÜ HATALARI
1.RADYAL KAÇIKLIK
TS EN 10217-1
≤12,5 mm > 12,5 mm
1,6 mm (max) 0,125t veya max 3,2 mm hangisi küçükse
AWWA C200
≤9,5 mm > 9,5 mm
0,1875 t veya1,6 mm (max) hangisi
büyükse
0,1875 t veya 3,2 mm (max) hangisi
küçükse
Aynı kalınlıkta uç uca kaynağı yapılan iki parça aynı hizada olmalıdır. Aynı hizada
olmaması durumunda dinamik yüklere dayanıklı olmayacaktır. Offset veya High-low
veya radyal kaçıklık olarak tabir edilen bu hizadan sapma;
API 5L
≤12,7 mm > 12,7 mm
1,6 mm (max) 0,125t veya max 3,2 mm hangisi küçükse
RADYOGRAFĠK KONTROL
1. NÜFUZĠYETSĠZLĠK
ÜÇ ġEKĠLDE ORTAYA ÇIKAR;

1. TEK TARAFLI KAYNAKLARDA KAYNAK DOLGUSU,
MALZEMEYĠ TAMAMEN KAPATAMAZ.
2. ÇĠFT TARAFLI KAYNAKLARDA ĠKĠ TARAFLI KAYNAK
ARASI BOġLUK
3. T KAYNAĞINDA KAYNAK KÖPRÜ OLUġTURUR,
UÇLARA ULAġMAZ.

Kaynak
Merkezinde
kesikli veya
sürekli
siyah çizgi
1.NÜFUZĠYETSĠZLĠK
NÜFUZĠYETSĠZLĠKTE KAYNAK AKIMININ ÖNEMĠ BÜYÜKTÜR.
NUFUZĠYETSĠZLĠK TEMELDE AKIMIN ÇOK DÜġÜK OLMASINDAN
KAYNAKLANIR VE AMPERĠ ARTTIRARAK KOLAYLIKLA DÜZELTĠLEBĠLĠR.

DĠĞER SEBEPLER;

 TORÇ AÇISININ UYGUN OLMAYIġI,
 HIZ DÜġÜK OLABĠLĠR.

HER ĠKĠ DURUMDA DA KAYNAK MALZEMESĠNĠN ARKIN ÖNÜNDE TOPLANIR
VE PENETRASYONA ENGEL OLUR. ARK, KAYNAK HAVUZUNUN ÖNÜNDE
TUTULMALIDIR.

DĠĞER BĠR ETKEN ĠSE TEL ÇAPININ KAYNATILACAK METAL KALINLIĞINA
GÖRE SEÇĠLMEMĠġ OLMASIDIR.

Nüfuziyetsizlik
Eksik Dolgu
2.ERGĠME NOKSANLIĞI
(YAPIġTIRMA NOKSANLIĞI)
Ergime noksanlığında, kaynak metali ana metali eritmeden
yan duvarlarına yapıĢır. En önemli sebebi ise kaynak
tekniğinin yanlıĢ olmasıdır.

• Ya kaynak havuzu çok geniĢ (ilerleme hızı çok yavaĢ)
• Makina Hızı Yüksek, Kaynak Ağzı GeniĢlikleri fazla, tel
çapı düĢük
• yada kaynak metali arkın önünde toplanmıĢtır.

Ark kaynak havuzunun önünde ilerlemelidir. Böylece kaynak
havuzu çok fazla yayılmaz ve arkın önünü kapatmaz.

3.EKSĠK DOLGU
(DÜġÜK KAYNAK)
En önemli sebebi ise kaynak tekniğinin yanlıĢ olmasıdır.

• Ya kaynak havuzu çok geniĢ (ilerleme hızı çok yavaĢ)
• Makina Hızı Yüksek, Kaynak Ağzı GeniĢlikleri fazla, tel
çapı düĢük
• yada kaynak metali arkın önünde toplanmıĢtır.

Ark kaynak havuzunun önünde ilerlemelidir. Böylece kaynak
havuzu çok fazla yayılmaz ve arkın önünü kapatmaz.
4.UNDERCUT
(yanma oluğu)
• Yanma oluğu kaynak dikiĢinin hemen yanında (alt veya üst)
oluklardır.
• Yanma olukları dinamik yükler altında kaynak dikiĢinde çentik
etkisi yaratarak kırılmalara neden olur.
4.UNDERCUT
(yanma oluğu)
Hız çok yüksek
Voltaj çok yüksek
VEYA Amper Yüksek
DIġTA YANMA OLUĞU ĠÇTE YANMA OLUĞU
5.GÖZENEK VE GAZ
BOġLUĞU
Genellikle eriyen metal içerisine giren gaz VEYA diğer yabancı malzemeler
sonucu oluĢur.

Sebepleri ;
• Paslı, yağlı, boyalı parçaların temizlenmeden kaynatılması
• Kaynak banyosunun çabuk katılaĢması (Gaz BoĢluğu)
• Parçaların ıslaklığı, elektrod örtüsünün rutubet almıĢ olması.
Bu husus rutubete karĢı çok hassas olan bazik elektrotlarda çok önemlidir. Bu
sebeple özellikle bazik elektrotların kullanımdan önce, birkaç saat 250-
300
0
C‟de kurutulmaları çok önemlidir.
• Akım Ģiddetinin zayıf olması durumunda da banyo çabuk soğuyacak, gazlar
kaçmaya fırsat bulamayacaktır.

5.GÖZENEK VE GAZ
BOġLUĞU
YIĞIN HALĠNDE GÖZENEK DAĞINIK HALDE GÖZENEK
6. ÇATLAK
• Kaynak üzerinde çatlak kesinlikle kabul
edilemez. Çatlak bölgesi çıkarılmalı ve tamir
edilmelidir.
Kaynak Filmi
Raporu


DiĢli bağlantılarda witworth diĢli bağlantı ve standardına
uygun sızdırmazlık elemanı (macun, sıvı conta vb. )
kullanılmalıdır. Sızdırmazlık elemanı yaĢ kalabilme
özelliğine sahip olmalıdır
Dişlere keten
sarılması
Macun sürülmesi
Fittings montajı
Dişlere keten
sarılması
Macun sürülmesi
Fittings montajı
PE Boruların Avantajları
1- Kolay taĢınır ve kanal (tranĢe) içine kolay döĢenir. Çelik
boruya göre yaklaĢık 8 kat daha hafiftirler.
2- Özellikle küçük çaplı olanlar kangal halinde oldukları için
ek yeri sayısı daha azdır.


ELEKTROFÜZYON KAYNAĞI
ELEKTROFÜZYON KAYNAĞI
3-Esnek olduklarından
titreĢimlere daha
dayanıklıdırlar.
4-Borular birbirlerine
elektro füzyon kaynağı
ile daha kolay ve risksiz
bağlanabilir.
PE Boruların Avantajları
5- ġebekede gaz varken bile kolayca branĢman
alınabilir. Vana eklenebilir.





PE SADDLE ve VANA
PE Boruların Avantajları
6- Acil durumlarda boru özel aparatı sayesinde
kolayca körlenebilir.

PE Borunun dezavantajları:

1- Darbelere karĢı dayanıksızdır.
2- GüneĢ ıĢığından etkilenirler.
3- Kimyevi maddelerden etkilenirler.
4- AteĢe karĢı dayanıksızdır.

Not: Bu yüzden PE borular SADECE yer altı hatlarda
kullanılırlar.

PE BORU VE MONTAJI
DİKKAT
Doğalgaz
Çalışması
PE FĠTTĠNG ÇEġĠTLERĠ
PE FĠTTĠNG ÇEġĠTLERĠ
PE FĠTTĠNG ÇEġĠTLERĠ
7-TEST ve KONTROLLER,
GAZ VERME,
ĠġLETMEYE ALMA

Test, Muayene ve Kontroller :

Montajı tamamlanmıĢ Endüstriyel doğalgaz tesisatları
projesine uygun olarak döĢendikten sonra yetkili mühendis,
iĢletme mühendisi ile birlikte test iĢlemi baĢlar. Tesisata
hava veya azot basılarak sızdırmazlık ve dayanıklılık testine
tabii tutulur.

6 bar basınca kadar testler hava veya soygaz (azot vb)
ile yapılabilir. Test basıncının 6 bar dan yüksek olması
halinde su ile hidrostatik test yapılması zorunludur.

Gaz kullanan tesisatlarda yakıcı ilavesi, yakıcı iptali,
güzergah değiĢikliği gibi tadilatlarda tekrar 1. ve 2.
sızdırmazlık testleri yeniden yapılır.



ĠĢletme basıncı 300 mbar dan küçük olan tesisatlarda
uygulanır.

Ġlk gaz açma iĢlemi yapılacak tesisatlarda; test basıncı
iĢletme basıncının en az 50 mbar üzerinde olmalıdır.

Bu basınç altında sıcaklık dengelenmesi için 10 dk
beklendikten sonra 10 dk süre ile U manometre kullanılarak
tüm branĢman ve cihaz vanaları açık konumda iken test
iĢlemi gerçekleĢtirilir.

Bu test esnasında basınç düĢmesi olmaması gerekir.
1.Sızdırmazlık Testi :
1.Sızdırmazlık Testi
Tüm branĢman ve cihaz
vanaları açık konumda iken
test iĢlemi gerçekleĢtirilir.
1.Sızdırmazlık Testi
ĠĢletme basıncı 300 mbar olduğu durumlarda önce 2.
Sızdırmazlık testi daha sonra 1. sızdırmazlık testi olmak
üzere iki aĢamada test yapılır.

2. Sızdırmazlık testinde test basıncı iĢletme basıncının 1.5
katı olmalıdır. 15 dk. Dengeleme süresi, 30 dk test süresi
olmak üzere toplam 45 dk. boyunca uygulanmalıdır.

Test ekipmanı olarak 0.1 bar hassasiyetli metalik
manometre kullanılmalı ve test süresince basınç düĢmesi
olmamalıdır.

2. Sızdırmazlık testi sonrası 1. sızdırmazlık testi uygulanır.

2.Sızdırmazlık Testi :
Hidrostatik test, iĢletme basıncının 4 bar, dolayısıyla test
basıncının 6 barın üzerinde olduğu tesisatlarda uygulanır.
Tesisat tamamen bittikten sonra bütün vanalar kapatılarak
tesisatın baĢ ve son noktasına kapama kapakları kaynatılır.
Bu kapakların üzerinde hava alma, su doldurma, sıcaklık ve
basınç ölçüm ağızları kaynatılır. Tesisat su ile doldurulduktan
sonra basınç, cendereyle veya azot gazı ile test basıcına
kadar çıkarılır. 24 saat boyunca tesisattaki basınç ve sıcaklık
dalgalanmaları gözlemlenir ve kaydedilir. Sıcaklık değiĢimiyle
basınç dalgalanmaları arasında anormal bir durum olmadığı
taktirde tesisattaki su boĢaltılır, boru iç yüzeyi kurutma
süngerleriyle (pik) tamamen kurutulur. Sonrasında gaz açma
iĢlemi gerçekleĢtirilir.
Hidrostatik Test
Tesisatın iĢletmeye alınmasından sonra tesisatta kalan
hava sayaca en uzak noktada bulunan cihaz vanası açılarak
dıĢarı atılır.

Bu iĢlemin yapıldığı bölmeler iyice havalandırılmalıdır.

Bu iĢlem süresince bu yerlerde açık alev, ateĢ
bulundurulmamalı, sigara içilmemeli, elektrikli cihazlar ve
kapı zilleri çalıĢtırılmamalıdır.

Kazan dairesinde ki cihazlar ise yetkili servis elemanlarınca
devreye alınmalı, doğalgaza göre yanma ayarları
yenilenmelidir. Baca gazı analizi yapılarak cihazda tam yanma
olup olmadığı kontrol edilmelidir.

Devreye Alma :
BORU HATTI TASARIMI
KOMPANSATÖR (TS 10880)
Mevsimsel ısı değiĢiklikleri ve ortama bağlı olarak oluĢabilecek
ısıl genleĢmelere karĢı boruda oluĢabilecek uzama ve
büzülmeleri karĢılamak amacı ile gerekli hallerde genleĢme
bağlantısı yapılmalıdır.
Bir borunun uzama miktarı “AL” aĢağıdaki formülle bulunur.

AL = L . o . At = L . o . (t1 – t2)

AL : Uzama miktarı (m)
L : Borunun ısınmadan önceki uzunluğu (m)
o : Borunun uzama katsayısı (m / m°C)
At = (t1 – t2) : Borunun ilk ve son sıcaklığı arasındaki fark (°C)


BORU HATTI TASARIMI
KOMPANSATÖR (TS 10880)

AL = L . o . At = L . o . (t1 – t2)

Mevsimsel ısıl değiĢiklikler için,
t1 = 35 °C
t2 = -10 °C -5
o = 1,18 x 10 (m / m°C) , alınmalıdır.

Toprak altı tesisatlarda sıcaklık farkı fazla olmadığı için
hesaplanmaz.

AL s 40 mm. olmalıdır. AL > 40 mm. olması durumunda
borunun uzama ve büzülmesini karĢılamak üzere genleĢme
bağlantısı konulmalıdır.
Örnek :
AL = L . o . At = L . o . (t1 – t2) idi

L = A L / o . (t1 – t2)


Örnek :


L = A L / o . (t1 – t2)
-5
L = 0,04 / 1,18 x 10 * 45

L = 75,33 mt.
Örnek : 90 metre boru var ise;
AL = L . o . At = L . o . (t1 – t2) idi
-5
AL = 90 * 1,18 x 10 * (35-(-10))

AL = 0,0478 mt.

AL = 4,78 cm. Uzamayı alacak
kompansatör seçilmelidir.
ÖLÜ HACĠM HESABI
Üflemeli brülörlü tesisatlarda, servis kutusu çıkıĢından veya
istasyon çıkıĢ vanasından tüketim cihazına kadar olan boru
tesisatının hacmine (Atmosfer basıncında ki hacim) “Ölü
Hacim” denir.

Ölü hacim;

21 mbar ile çalıĢan tesisatlarda cihaz debisinin1/500‟ den,
300 mbar ile çalıĢan tesisatlarda cihaz debisinin 1/1000‟ den
BÜYÜK olmalıdır.

Bu büyüklük sağlandığında seçilen (D) boru çapı kabul
edilecektir. Veya uygunluğu sağlamak için boru metrajı
ayarlanmalıdır.


ÖLÜ HACĠM HESABI
V = [ ( π * D
2
/ 4 ) * L ] + S / 1000

V = Ölü Hacim m3
D = Boru iç Çapı m
L = Boru Uzunluğu m
S =Sayaç Hacmi dm3




BORU ÇAPI
HESAP YÖNTEMĠ
BORU ÇAPI HESAP YÖNTEMĠ
50 mbarg üstü basınçlar için kullanılacak formül aĢağıda
verilmiĢtir.



Pg – Pç = 29.16 x L x


Pg : GiriĢ basıncı (mutlak basınç abs.bar)
Pç : ÇıkıĢ basıncı (mutlak basınç abs.bar)
L : Boru eĢdeğer boyu ( m.)
Q : Gaz debisi (m³/h)
D : Boru Ġç Çapı (mm.)
.”
Q
1,82
D
4,82
2 2
v : Hız (m/sn) v s 25 m/sn olmalıdır.

v = K

K katsayısı jeodezik yükseklige bağlı olarak
atmosfer basıncı değerleri yurdumuzun
bölgelerinde farklılık göstermesinden dolayı, her
bölgedeki gaz dağıtım Ģirketleri bu katsayıyı
farklı kullanmaktadır.
Örneğin; Gaz Dağıtım ġirketleri Genel Olarak
K=353,677 katsayısını kullanmaktadır.


Q
D² × Pç
BORU ÇAPI HESAP YÖNTEMĠ


v = 353,677


v : Gaz AkıĢ Hızı (m/sn)
Q : Gaz debisi (m³/h)
D : Boru çapı (mm.)
Pç : ÇıkıĢ basıncı (mutlak basınç abs.bar)


.
Q
D² × Pç
BORU ÇAPI HESAP YÖNTEMĠ
EġDEĞER UZUNLUK (LeĢ)
Boru Çapı Dirsek (m) Tee (m) Redüksiyon
(m)
Küresel Vana
(m)
DN 25 0.5 0,5 0,5 0,6
DN 32 1 1 1 1
DN 40 1.2 1,2 1,2 1,2
DN 50 2 2 2 2
DN 65 2 2 2 2
DN 80 2 2 2 2
DN 100 2,5 2,5 2,5 2,5
DN 125 3 3 3 5
DN 150 3 3 3 5
DN 200 3 3 3 5
DN 250 3 3 3 5
Doğal gaz Boru Uzunluğuna Ġlave Edilecek EĢdeğer Uzunluklar (metre olarak)
Sayfa : 49
BASINÇ KAYBI DEĞERLERİ
• 50 mbarg‟ ın üstü basınçlarda, sayacın yeri Basınç
DüĢürme istasyonun içersinde ise, yerel kayıplar göz
önüne alınmaksızın cihazın çalıĢma basıncı da göz
önünde bulundurularak sadece hız ve çap kontrolü
yapılır.

• Sayaç, Basınç DüĢürme Ġstasyonunun dıĢında ise 300
mbarg hatlarda sayaca kadar GAZ DAĞITIM
FĠRMASININ izin verdiği basınç kaybına müsaade edilir.
Sayaçtan sonraki hatlarda ise yerel kayıplar göz önüne
alınmaksızın sadece hız ve çap kontrolü yapılır.

• Sistemde birden fazla brülör bağlı olması durumunda ve
bunlardan bir veya bir kaçının yedek kullanılacak olması
halinde; endüstriyel tesisten yedek kullanım ile ilgili
taahhüt yazısı alınır. Sayaç seçimi haricindeki
hesaplamalarda yedek cihazlar göz önünde
bulundurulmaz.
BORU ÇAPI HESAPLAMA ÇĠZELGELERĠ
BORU ÇAPI HESAPLAMA ÇĠZELGESĠ 50 Mbarg > PĠġL (mbar)
Hat No
Q L

D D

P
g
P
ç
AP v
m³/h m DN mm bar bar mbar m/s
Örnek Boru Çapı Hesabı :
• Fabrikada bulunan iki adet buhar kazanı için Gaz Dağıtım
ġirketi onayı alınarak bir adet S300 servis kutusu ile gerekli
olan gaz debisi sağlanmıĢtır. Servis kutusu çıkıĢ basıncı 300
mbar „dır. Sayaç kazan dairesi giriĢine konulacaktır.

Buhar kazanları ile ilgili özellikler aĢağıda verilmiĢtir.
• Buhar Kazan1 ;
Q
kazan1
=1.350.000 kcal/h kapasiteli, kazan verimi η
1
= %85

• Buhar Kazan 2 ;
Q
kazan2
=1600 kW kapasiteli, kazan verimi η
2
= %90

Not:Doğalgazın altısıl değ.Hu = 8250 Kcal/ m
3
-(9,593 kWh/ m
3
)

Ġstenenler :
Verilen izometrik plana göre;
a- Hat bilgilerini ve bulunması gereken ekipmanları
belirtiniz.
b- Sayaç kapasitesini ve tipini belirleyiniz.
c- Boru çapını tayin ediniz.
d- Tesisatta ısıl genleĢmeden kaynaklı kompansatör
ihtiyacı var mı? Var ise, uzama miktarını hesap
ediniz.

Hat Bilgileri ve iĢaretler :


Q =


Q : Kazan Gaz Debisi Nm3/h
Qkazan : Kazan Isıl Değeri kcal/h veya kW/h
Hu : Doğalgaz Alt Isıl Değeri
η : Verim
Qkazan
Hu × η
Kazan Kapasite Hesabı :
Kapasiteler :
• 1 No‟ lu Kazan :

Q
1
= Q
kazan1
/ ( Hu × η
1
)
Q
1
= 1.350.000 / ( 8250 * 0,85 )
Q
1
= 192,51 Nm
3
/h
Kapasiteler :
• 2 No‟ lu Kazan :

Q
2
= Q
kazan2
/ ( Hu × η
2
)
Q
2
= 1.600 / ( 9,593 × 0,90 )
Q
2
= 185,32 Nm
3
/h

Kapasiteler :
• Toplam Debi :

Q
T
= Q
a
+ Q
b

Q
T
= 192,51 + 185,32
Q
T
= 377,83 Nm
3
/h
b- Sayaç Kapasitesi ve Seçimi


Qsayaç = Qtüketim / P
MUT

Qsayaç = 377,83 / 1,3
Qsayaç = 290,64 m³ / h olur.



(P
MUT
= Mutlak gaz basıncı (bar) = Patmosfer + Pmanometre)

(P
MUT
= 1,01325 + 0,300 = 1,31325 bar ≈ 1,3 alınır.)

Sayfa : 14
Sayfa : 14
b- Sayaç Kapasitesi ve Seçimi


Sayaç tipi ;
G
250
( Max 400 m³ / h )
Rotary veya Türbünlü tip sayaç seçilir.

c- Boru Çapı Hesabı :
• Servis kutusu ile sayaç arasındaki basınç
kaybı 21 mbar ‟ı geçmemesi için aĢağıdaki
boru çapı hesabı amprik formül
kullanılabilinir.

v = 353.677


Q
D² × Pç
c- Boru Çapı Hesabı :
v = 10 m/s kabul edildiğinde;

v = 353.677


10 = 353.677

D = 5 * \ Q
Q
D² × Pç
Q
D² × 1,3
1 No‟lu Hat Boru Çapı Hesabı :

D = 5 * \ Q

D = 5 * \ 377,83 m3/h

D = 97,19 mm



Sayfa : 49
DN100= 102,3 mm iç çap
seçildi.
1 No‟lu Hat Boru Çapı Hesabı :

P
1g
² - P

² = 29,160 * L
1
* Q
1

1,82
/ D
1

4,82


Ġdi
1 No‟lu Hat Boru Çapı Hesabı :


L
1
= l
1
+ l
eĢ1

L
1
= 160 + ( 11 Dirsek
100
+ 1 Vana
100
)
L
1
=

160 + (27,5+2,5)
L
1
= 190 m

1 No‟lu Hat Boru Çapı Hesabı :

P
1g
² - P

² = 29,160 × L
1
× (Q
1
1,82
/ D
1
4,82
)

Debi Q
1
= 377,83 m3/h
Çap D
1
= 102,3 mm
Uzunluk L
1
= 190 m
Basınç P
1g
= 1,3 bar

1 No‟lu Hat Boru Çapı Hesabı :

P
1g
² - P

² = 29,160 × L
1
× (Q
1
1,82
/ D
1
4,82
)
1,3² - P

² = 29,160 × 190 × (377,83
1,82
/102,3
4,82
)

P

= 1,278 bar

Basınç kaybı 22 mbar. DN125 seçelim…



1 No‟lu Hat Boru Çapı Hesabı :


L
1
= l
1
+ l
eĢ1

L
1
= 160 + ( 11 Dirsek
125
+ 1 Vana
125
)
L
1
=

160 + (33 + 5)
L
1
= 198 m

1 No‟lu Hat Boru Çapı Hesabı :

P
1g
² - P

² = 29,160 × L
1
× (Q
1
1,82
/ D
1
4,82
)

Debi Q1= 377,83 m3/h
Çap D1= 127,8 mm
Uzunluk L1 = 198 m
Basınç P
1g
= 1,3 bar

1 No‟lu Hat Boru Çapı Hesabı :

P
1g
² - P

² = 29,160 × L
1
× (Q
1
1,82
/ D
1
4,82
)
1,3² - P

² = 29,160 × 198 × (377,83
1,82
/127,8
4,82
)

P

=1,292 bar

Basınç kaybı 8 mbar. 21 mbr dan küçük.

1 No‟lu Hat Boru Çapı Hesabı :


v
1
= 353.677 × Q / (D
1
² × P

)
v
1
= 353.677 × 377,83 / (127,8² × 1,292)
v
1
= 6,33 m/sn

25 m/sn küçük olmalı… UYGUNDUR.



D: Boru Çapı mm
Q: Max. Gaz AkıĢ Debisi m
3
/h
P: Min. Gaz AkıĢ Basıncı barg
v: Gaz AkıĢ Hızı m/sn

\
D= 18,82 x
Q
Px v
Çap Hesabı :
2 No‟lu Hat Boru Çapı Hesabı :

D
2
= 18,82 x [ Q
1
/ ( v X P
m
) ]
½
D
2
= 18,82 x [ 377,83 / ( 25 X 1,292) ]
½

D
2
= 64,37 mm

DN 80 (3‟‟) seçildi.
2 No‟lu Hat Boru Çapı Hesabı :


L
2
= l
2
+ l
eĢ2

L
2
= 20 + ( 1 Dirsek
80
) + (1 Te
80
)
L
2
= 20 + 2 + 2
L
2
= 24 m

2 No‟lu Hat Boru Çapı Hesabı :

P
2g
² - P

² = 29,160 × L
2
× (Q
2
1,82
/ D
2
4,82
)

Debi Q
2
= 377,83 m3/h
Çap D
2
= 77,90 mm
Uzunluk L
2
= 24 m
Basınç P

= P
2g
= 1,292 bar

2 No‟lu Hat Boru Çapı Hesabı :

P
2g
² - P

² = 29,160 × L
2
× Q
2
1,82
/ D
2
4,82

1,292² - P

² = 29,160 × 24 × 377,83
1,82
/ 77,9
4,82


P

=1,282 bar





2 No‟lu Hat Boru Çapı Hesabı :


v
2
= 353.677 × Q / (D
2
² × P

)
v
2
= 353.677 × 377,83 / (77,9² × 1,282)
v
2
= 17,2 m/sn

25 m/sn küçük olmalı… UYGUNDUR.



D: Boru Çapı mm
Q: Max. Gaz AkıĢ Debisi m
3
/h
P: Min. Gaz AkıĢ Basıncı barg
v: Gaz AkıĢ Hızı m/sn

\
D= 18,82 x
Q
Px v
Çap Hesabı :
3 No‟lu Hat Boru Çapı Hesabı :3

D
3
= 18,82x[ Q
1
/ ( v X P
m
) ]
½
D
3
= 18,82x[ 192,51 / ( 25 X 1,282) ]
½

D
3
= 46,12 mm


DN 50 (2‟‟) seçildi.
3 No‟lu Hat Boru Çapı Hesabı :


L
3
= l
3
+ l
eĢ3

L
3
= l
3
+ l
eĢ3
= 8 + ( 2 Dirsek
50
+ 1 Vana
50
+ 1 Red.
80
)
L
3
= 8 + (4+2+2)
L
3
= 16 m

3 No‟lu Hat Boru Çapı Hesabı :

P
3g
² - P

² = 29,160 × L
3
× (Q
3
1,82
/ D
3
4,82
)

Debi Q3= 192,51 m3/h
Çap D3= 52,50 mm
Uzunluk L3 = 16 m
Basınç P
3g
= P

= 1,282 bar
3 No‟lu Hat Boru Çapı Hesabı :

P
3g
² - P

² = 29,160 × L
3
× (Q
3
1,82
/ D
3
4,82
)
1,282² - P

² = 29,160 × 16 × (192,51
1,82
/52,5
4,82
)

P

=1,269 bar





3 No‟lu Hat Boru Çapı Hesabı :


v
3
= 353.677 × Q / (D
3
² × P

)
v
3
= 353.677 × 192,51 / (52,5² × 1,269)
v
3
= 19,50 m/sn

25 m/sn küçük olmalı… UYGUNDUR.



D: Boru Çapı mm
Q: Max. Gaz AkıĢ Debisi m
3
/h
P: Min. Gaz AkıĢ Basıncı barg
v: Gaz AkıĢ Hızı m/sn

\
D= 18,82 x
Q
Px v
Çap Hesabı :
4 No‟lu Hat Boru Çapı Hesabı :3

D
4
= 18,82 x [Q
1
/ ( v X P
m
) ]
½
D
4
= 18,82 x [ 185,32 / ( 25 X 1,282) ]
½

D
4
= 45,25 mm

DN 50 (2‟‟) seçildi.
4 No‟lu Hat Boru Çapı Hesabı :


L
4
= l
4
+ l
eĢ4

L
4
= l
4
+ l
eĢ4
= 8 + (2 Dirsek
50
+ 1 Vana
50
+ 1 Red.
80
)
L
4
= 8 + (4+2+2)
L
4
= 16 m

4 No‟lu Hat Boru Çapı Hesabı :

P
4g
² - P

² = 29,160 × L
4
× (Q
4
1,82
/ D
4
4,82
)

Debi Q4 = 185.32 m3/h
Çap D4 = 52,50 mm
Uzunluk L4 = 16 m
Basınç P
4g
= P

= 1,282 bar
4 No‟lu Hat Boru Çapı Hesabı :

P
4g
² - P

² = 29,160 × L
4
× (Q
4
1,82
/ D
4
4,82
)
1,282² - P

² = 29,160 × 16 × (185,32
1,82
/52,5
4,82
)

P

=1,270 bar




4 No‟lu Hat Boru Çapı Hesabı :


v
4
= 353.677 × Q / (D
4
² × P
24ç
)
v
4
= 353.677 × 185,32 / (52,5² × 1,270)
v
4
= 18,72 m/sn

25 m/sn küçük olmalı… UYGUNDUR.
Hat Bilgileri ve iĢaretler :
377,83 m3/h
DN125
160 mt.
377,83 m3/h
DN80
20 mt.
185,32 m3/h
DN50
8 mt.
192,51 m3/h
DN50
8 mt.
8- ENDÜSTRĠYEL
TESĠSLER ĠÇĠN
DOĞALGAZ YAKICILARI

ENDÜSTRĠYEL TESĠSLERDE
DOĞALGAZA DÖNÜġÜM KRĠTERLERĠ
• Sanayi tesislerinin doğal gaza dönüĢümü,
dönüĢümü yapılacak tesisin mevcut kazan ve
yakıcı (brülör) durumuna, kazan dairesi ve
havalandırılması ile emniyet sistemine ve baca
gibi esas unsurlarını da kapsamaktadır

• Kazan dairesi konumu ve havalandırılması teknik
Ģartnamelere göre düĢünülmelidir.




Kapasiteye uygun „‟YAKICI CĠHAZLARIN" seçimi
yapılmalıdır.

NOT: Tesiste bulunan ‟‟YAKMA CĠHAZLARININ"
TSE, ISO, EN standartlarından herhangi birine
göre doğal gaza dönüĢümünün uygun olduğuna
dair belgelendirilmesi gerekmektedir.

• Mevcut bacalar Ģartnamelere göre yeniden
düzeltilmeli veya yeniden yapılmalıdır.

Ġç tesisatta, standart belgesine sahip olmayan
malzeme kullanılamaz. Ġç tesisatta meydana
gelebilecek gaz kaçak veya kazalarına karĢı
alınacak önlemler hususunda da anılan
standartlar geçerlidir.

• ĠĢletme emniyetine, standartlara uygun malzeme
kullanımına ve iĢçilik kalitelisine önem
verilmelidir.

• Endüstriyel iç tesisatın tasarımı, yapımı,
yerleĢtirilmesi, kontrolü, iĢletmeye alınması ve
iĢletilmesi ile ilgili olarak TS, EN, ISO, IEC
standartlarından herhangi birine, bu
standartlarda yoksa, TSE tarafından kabul gören
diğer standartlara uyulması zorunludur.

• Standartlarda değiĢiklik olması halinde;
değiĢiklik getiren standart, uygulanan standardın
iptal edilmesi veya yürürlükten kaldırılması ise
yeni standart geçerli olur. halinde
Kazan Nedir?
Bir veya birden çok
Birimde ısınmayı, sıcak
su teminini sağlamak,
buhar, kızgın su veya
kızgın yağ elde etmeyi
Sağlamak maksadı ile
Doğalgazın yakılmasını
sağlayan, anma ısı
güçleri 70 kW ve daha
büyük olan ısı üretme
cihazlarıdır.


Kazan Tipleri
Kullanılan Malzemeye Göre Kazanlar :
1- Çelik Kazanlar
2- Döküm Kazanlar
3- Paslanmaz Çelik Kazanlar
Çelik Kazanlar
Döküm Kazanlar

Paslanmaz Çelik Kazanlar
Kazan Tipleri
ÇalıĢma ġekillerine Göre Kazanlar :
1- Üflemeli Brülörlü Kazanlar
2- Atmosferik Brülörlü Kazanlar
Üflemeli Brülörlü Kazanlar
Atmosferik Brülörlü Kazanlar
Kazan Tipleri
• Dizayn ġekillerine Göre Kazanlar
• 1- Yarı Silindirik kazanlar
• 2- Silindirik kazanlar
– 3 GeçiĢli Silindirik kazanlar
– 2 GeçiĢli (KarĢı Basınçlı) Silindirik Kazanlar
Yarı Silindirik Kazanlar
Silindirik (3 GeçiĢli) Kazanlar

Silindirik (2 GeçiĢli) Kazanlar

Kazan Tipleri
• Isı TaĢıyıcı AkıĢkanlara Göre Kazanlar
1- Sıcak su kazanları
2- Kızgın su kazanları
3-Buhar kazanları
4- Kızgın buhar kazanları
5- Kızgın yağ kazanları
Kazan Tipleri
Montaj ġekillerine Göre Kazanlar
1- Yer tipi kazanlar
2- Duvar tipi kazanlar

Kazan Tipleri
Yakma Teknolojisine Göre Kazanlar
1- Sabit Sıcaklık kazanları
2- DüĢük Sıcaklık kazanları
3- YoğuĢmalı kazanlar
KAZANLARIN ve KAZAN
DAĠRELERĠNĠN DÖNÜġÜM
KURALLARI
Kazanların Doğalgaza Uygunluğu /
DönüĢümü
• Yeni bir kazan montajı için kazanımız ilgili TSE imalat
standartlarına uygun olmak mecburiyetindedir

• DönüĢüm yapıyor olmamız durumunda; yarı silindirik
kazanlar ile etiketi ve belgesi olmayan hiçbir kazan
doğalgaza dönüĢtürülmeyecektir.

• Etiketi ve belgesi olan 15 yaĢına kadar silindirik, çelik ve
döküm kazanlar doğalgaza dönüĢtürülebilir.

• Doğalgaza yakılacak bir kazan makinetolu değil
mutlaka kaynaklı olmalıdır.

Kazanların Doğalgaza Uygunluğu /
DönüĢümü
Kazanların Doğalgaza Uygunluğu /
DönüĢümü
Kazanların Doğalgaza Uygunluğu /
DönüĢümü
Kazanların Doğalgaza Uygunluğu /
DönüĢümü
• Teknik değerlendirme sonucu durumları iyi olmayan
(kullanılmasında teknik mahsur bulunan ve kullanıcı için
ekonomik olmayan) kazanların yaĢ sınırına
bakılmaksızın dönüĢümü yapılmayacaktır.

• Isı üreten cihazlar yerleĢtirildikleri mahallerdeki duvar ve
tavan aralık ölçüleri, imalatçı tarafından Ģart koĢulan
değerin altına düĢmemelidir.

• Bakım-onarım amacıyla brülörün yerinden geri
çıkarılması veya yana alınması imkanını verecek yeterli
alanlar mevcut olmalıdır.

• Kazan dairelerinde katı, sıvı, gaz yakıt tankı veya
depoları bulunmamalıdır.

BRÜLÖRLER ve 2.KADEME
GAZ YOLU ARMATÜRLERĠ


Gaz Brülörleri
• Gaz brülörleri hava ile yakıtın uygun oranlarda
karıĢarak kontrollü ve verimli yanmayı
sağlamalıdırlar. Gaz brülörlerinde yanma
veriminin yüksek olması ve çevre kirliliğine yol
açmayan bir yanma sağlanması kadar enerji
tasarrufuna önemlidir.

Brülör seçiminde ve boru çapı hesaplamalarında
cihazların verimi (verilmemiĢse)
yeni kazan için η = % 90 ,
dönüĢüm yapılan kazanlarda η = % 85 olarak
alınmalıdır.


Brülör Verimi
Gaz Brülörleri
• Gaz brülörleri değiĢik kıstaslara göre Ģu Ģekillerde sınıflandırılabilir:

• ÇalıĢma ġekillerine Göre :
1-On-Off ÇalıĢan Brülörler
a-Tek Kademeli Brülörler
b-Ġki Kademeli Brülörler
2- Oransal Brülörler
a-Mekanik Oransallık
b-Gaz Valfi ile Oransallık
c-Pnömatik Kontrollü Oransallık
• Yanma ġekillerine Göre :
1- Atmosferik Yanmalı Brülörler
2- Üflemeli Yanmalı Brülörler
• Yakılan Yakıtın Cinsine Göre :
a- Tek Yakıtlı Brülörler
b- Çift Yakıtlı Brülörler

• A) TEK KADEMELĠ
DOĞALGAZ
BRÜLÖRLERĠ:
• Bu tip brülörler çekilen
ısıya bağlı olarak bir
defa ayarlanır ve
sürekli aynı miktarda
yakıt yakılması
sağlanır. Brülörler on-
off olarak çalıĢır.
Yalnızca ilk devreye
giriĢ hızı bir ölçü
ayarlanabilir. Max 100
kW kapasiteye kadar
kullanılır.
• B)ĠKĠ KADEMELĠ
DOĞALGAZ
BRÜLÖRLERĠ:
• Bu tip brülör çekilen
ısıya bağlı olarak max.
ve min. yükte
çalıĢabilirler. Ġlk önce
devreye min. yükte
girer ve ısı ihtiyacına
bağlı olarak max yüke
geçer. Bu tip brülörler
darbesiz devreye girer
.Max 600 kW
kapasiteye kadar
kullanılabilir.
• C) ORANSAL
KONTROLLÜ
BRÜLÖRLER:
• En pahalı kontrol sistemine
sahip brülörlerdir. Bu tip
brülörler ısı yükünün
sürekli değiĢtiği sanayi
tesislerinde brülör
kapasitesinin buna bağlı
olarak kendisini
ayarlamasını otomatik
olarak yapar. Bu tip
brülörler max kapasitenin
%20‟ne kadar modüle
edebilir. Standartlar 3000
kW üzerindeki kapasiteyi
zorunlu kılar.
Atmosferik yanmalı brülör
Atmosferik Yanmalı Brülör:
Atmosferik Yanmalı Brülör
Üflemeli yanmalı brülör
Brülör Ana Parçaları :
Brülör Eğrisi ile Seçim
585.000 kcal/h kapasiteli yeni bir kazan
için brülör seçimi yapalım.

Kazan KarĢı Basıncı
(Kazan Duman Tarafı Direnci) = 45 mbar.

(Kazan kataloğundan okunan değer.)


Qbr =


Q br : Brülör Isıl Kapasitesi kcal/h veya kW/h
Qkazan : Kazan Isıl Kapasitesi kcal/h veya kW/h
η : Verim
Qkazan
η
Brülör Kapasitesi Hesabı :
Brülör Eğrisi ile Seçim
Brülör Kapasitesinin Hesabı :

Qbr = Kazan Kapasitesi / Verim
Qbr = 585.000 kcal/h / 0,9
Qbr = 650.000 kcal/h
Brülör Eğrisi ile Seçim
A Tipi : 200.000-700.000 kcal/h…..: 1000.- Euro

B Tipi : 400.000-900.000 kcal/h…..: 2000.- Euro

C Tipi : 600.000-1.250.000 kcal/h…: 3000.- Euro

Brülör Eğrisi ile Seçim
A B
Brülör Eğrisi ile Seçim
A B
Brülör Eğrisi ile Seçim
A B
Brülör Eğrisi ile Seçim
A B
Gaz brülörü ateĢleme ve türbülatör
sistemi
Presostat
ĠĢletme ve emniyet selenoid ventili
ĠĢletme ve emniyet selenoid
ventili
Multiblok gaz valfi
Multiblok gaz valfi
• 1. Stabilizatör ayar vidası giriĢi
• 2. Yanma kapasitesi ayar tutacağı
• 3. Maksimum çıkıĢ gaz ayar tutacağı
• 4. Ayarlama tutacağı kilit vidası
• 5. Ana (ĠĢletme) selenoid ventili (2
defada açılır)
• 6. Emniyet Selenoid ventili (hızlı-
açar kapar)
• 7. Basınç giriĢi (Basınç kontrol
noktası)
• 8. Stabilizatörden dıĢarıya basınç
giriĢ yeri
• 9. Valfın basınç giriĢi giriĢ yeri
• 10. Basınç stabilizatörü
• 11. Basınç stabilizatör borusu
• 12. GiriĢ filtresi
• 13. Valfın içeriye giren basınç ölçüm
noktası
Sanayi yakma cihazları (Bekler)
Sanayi yakma cihazları (Bekler)
Genel anlamdaki tüm özellikleri doğalgaz
brülörü ile aynı olmakla birlikte Proses
yakıcılarında tüm özellikleri kullanılacak
tesisin Ģartları belirler.

Emniyet özelliklerinde ġartnamelerde
kullanılan standartlar geçerlidir.
Sanayi yakma cihazları (Bekler)
Brülör bekleri standart doğalgaz
brülörlerinden ayıran belirgin görünüm
özelliği (üflemeli tiplerde) yakma
havasının bağımsız bir vantilatörle
sağlanması, emniyet ve iĢletme için
kullanılan tüm ekipmanların (röle,trafo vb.)
yakıcı gövdesi üzerinde bulunmamasıdır.
Sanayi yakma cihazları (Bekler)
Kullanım Alanları :
Her türlü koĢula ve istenilen Ģartlara uyumlu olan özellikleri
nedeniyle kullanım alanları yelpazesi çok geniĢtir.
• Yüksek, düĢük, hassas sıcaklık istenen her türlü sanayi
alanında kullanılır.
• Malzemelerin her türlü kurutma ve ısıtması proseslerinde
• PiĢirme amaçlı (seramik ve porselen vb.)
• Malzemelerin; tavlama, meneviĢleme, sementasyon gibi
ısıl iĢlemlerinde
• Her türlü metal için; fırınlarında, ergitme potalarında
• Toz boya fırınlarında ; kağıt ambalaj kurutma ve lak
sistemlerinde
Sanayi yakma cihazları (Bekler)
Sanayi yakma cihazları (Bekler)
Sanayi yakma cihazları (Bekler)
Sanayi yakma cihazları (Bekler)

GAZYOLU ARMATÜRLERĠ
Gaz Vanaları
• Sisteme giren gazı kesmek, yol
vermek, akıĢı düzenlemek
(ayar ve regülasyon) geri akıĢı
engellemek için kullanılır.
Hattaki gazın basıncına uygun
basınç sınıfında küresel vana
kullanılmalıdır. Vana gövdesi
mekanik dayanıklılığa sahip
olmakla beraber, yangın
emniyetine karĢılıkta demir
veya pirinçten imal edilmiĢ
olmalıdır. Ayrıca yangın
emniyetli vanalar (yüksek
sıcaklıkta belli bir süre
sızdırmazlığını koruyabilen
vanalar) kullanılmalıdır.
Gaz Pislik Tutucuları

• Tesisattan gelebilecek her
türlü partikülü tutmak için
kullanılır. Pislik tutucu da yine
sistemdeki basınç sınıfına
uygun olmalı, kolay
temizlenebilir kartuĢlu tip
olmalı ve periyodik
temizliklerinin düzenli olarak
yapılması önemlidir.
Manometreler:
• Hattan gelen basıncı görebileceğimiz ölçüm aralığına uygun
manometre kullanılmalıdır. Borulu veya diyaframlı manometreler
kullanıla bilinir. Her manometrenin altında kesici bir vana veya
manometre musluğu konulmalıdır.
Ani Kapama Ventilleri
Basit Bir Gaz Regülatörü

• 1. Orta mil
• 2. Dengeleme membranı
• 3. ÇalıĢma membranı
• 4. Emniyet membarnı
• 5. Vantil tabağı
• 6. Ara tabak
• 7. Ara parça
• 8. Yay
• 9. Kapak
• 10. Conta
• 11.
• 10. Conta
• 11. Yay baskı tabağı
• 12. Membran tabağı
• 13. Tahliye tapası


Gaz Regülatörü
Basınç Regülatörü
ġebeke gaz basıncının
tüketim cihazlarının kullanım
gaz basıncına düĢürülmesini
sağlayan ve montaj
noktasından sonraki gaz
hatlarının basıncını ayarlayan
gaz armatürüdür.

Gaz kontrol hattı
ekipmanlarının dayanım
basıncı, regülatör giriĢ
basıncının 1,2 katından küçük
olması durumunda ani
kapatmalı regülatör
kullanılmalıdır.
TS 10624 EN 88,
TS 11390 EN 334
Emniyet Firar Ventili
Esnek Bağlantı Elemanları :
• Brülörden kaynaklanan titreĢimleri 2.kademe gaz yolu armatürlerine
iletmemek ve herhangi bir bakım anında brülörü gaz yolu
armatürlerinden kolayca ayırabilmek için kullanılır.
DOĞAL GAZ YOLU EKĠPMANLARI

1. Küresel vana (TS EN 331)
2. Kompansatör (TS 10880)
3. Testnipeli
4. Doğal gaz filtresi (TS 10276, DIN 3386)
5. Manometre (musluklu) (TS 837-1,2,3)
6. Doğal gaz basınç regülatörü (TS EN 88, TS 10624)
7. Reliefvalf (DIN 3381) (Regülatör ani kapamalı ise)
8. Tahliye hattı (vent) (Regülatör ani kapamalı ise)
9. Presostat (Min. gaz basınç) (TS EN 1854)(Shut Off lu regülatörde isteğe bağlıdır.)
9A Presostat (Max. gaz basınç) (TS EN 1854)
10. ĠĢletme Selonoid valfi (TS EN 161)
10B.Emniyet Selonoid valfi (TS EN 161)
11 Brülör (TS 11391-11393)
Fanlı Brülör Doğal gaz Kontrol Hattı Ekipmanları (Q < 1200 KW )
DOĞAL GAZ YOLU EKĠPMANLARI
Fanlı Brülör Doğal Gaz Kontrol Hattı Ekipmanları (Q > 1200 kW)
1. Küresel vana (TS EN 331)
2. Kompansatör (TS 10880
3. Testnipeli
4. Doğal gaz filtresi (TS 10276, DIN 3386)
5. Manometre (musluklu) (TS 837-1,2,3)
6. Doğal gaz basınç regülatörü (TS EN 88, TS 10624)
7. Relief valf (DIN 3381) (Regülatör ani kapatmalı ise)
8. Tahliye hattı (vent) (Regülatör ani kapatmalı ise)
9. Presostat (Min. gaz basınç) (TS EN 1854)
9A. Presostat (Max. gaz basınç) (TS EN 1854)
10. ĠĢletme Selonoid valfi (TS EN 161)
10B. Emniyet Selonoid valfi (TS EN 161)
11. Brülör (TS 11391-11393)
12. Yangın vanası (DIN 2999)(Ġsteğe bağlı)
13. Sızdırmazlık kontrol cihazı (TS EN 1643)
DOĞAL GAZ YOLU EKĠPMANLARI
1. Küresel vana (TS EN 331)
2. Manometre (musluklu) (TS 837-1,2,3)
3. Doğal gaz filtresi (TS 10276, DIN 3386)
4. Testnipeli
5. Doğal gaz basınç regülatörü (TS EN 88, TS 10624)
6. Reliefvalf (DIN 3381 )(Regülatör ani kapatmalı ise)
7. Tahliye hattı (vent) (Regülatör ani kapatmalı ise)
8. Presostat (Min. gaz basınç) (TS EN 1854)
8A. Presostat (Max. gaz basınç) (TS EN 1854) (Shut Off lu regülatörde isteğe
bağlıdır.)
9. ĠĢletme Selonoid valfi (TS EN 161)
9A. Emniyet Selonoid valfi (TS EN 161)
10. Brülör (TS 11391)
Atmosferik Brülör Gaz Kontrol Hattı Ekipmanları (Q < 350 kW)
DOĞAL GAZ YOLU EKĠPMANLARI
1. Küresel vana (TS EN 331)
2. Manometre (musluklu) (TS 837-1,2,3)
3. Gaz filtresi (TS 10276, DIN 3386)
4. Test nipeli
5. Gaz basınç regülatörü (TS EN 88, TS 10624)
6. Relief valf (DIN 3381) (Regülatör ani kapatmalı ise)
7. Tahliye hattı (vent) (Regülatör ani kapatmalı ise)
8. Presostat (Min. gaz basınç) (TS EN 1854)
8A. Presostat (Max. gaz basınç) (TS EN 1854)
9. İşletme Selonoid valfi (TS EN 161)
9A. Emniyet Selonoid valfi (TS EN 161)
10. Brülör (TS 11391)
Atmosferik Brülör Doğal Gaz Kontrol Hattı Ekipmanları (Q > 350 kW)
OPSĠYONEL EMNĠYET
ARMATÜRLERĠ
• Güvenliğiniz için tesisatınıza
takabileceğiniz emniyet armatürleri :

• 1- Deprem Emniyet Ventili
• 2- Yangın Emniyet Ventili

Yangın Yönetmeliğine Göre
• Yüksek bina: Bina yüksekliği 21.50 m‟den, yapı
yüksekliği 30.50 m‟den fazla olan binaları,”

• 122.madde j bendi - Birinci ve ikinci derece deprem
bölgelerinde bulunan otel ve motel gibi konaklama
tesisleri, toplanma amaçlı binalar, sağlık, eğitim,
ticaret ve sanayi binaları ile yüksek binaların ana
giriĢinde, sarsıntı olduğunda gaz akıĢını kesen tertibat,
gaz dağıtım Ģirketi veya yetkili kıldığı kuruluĢ tarafından
yaptırılır ve belediye gaz dağıtım Ģirketi tarafından
kontrol edilir. Gaz akıĢını kesen tertibat herhangi bir
nedenle gaz akıĢını kestiği takdirde kesilen gazın tekrar
açılması için bir bedel talep edilemez.”
Deprem Bölgeleri
Deprem Emniyet ventili:
Mekanik Deprem Emniyet ventili:
Elektronik Deprem Emniyet ventili
Yangın Emniyet Ventili
Yangın v.b. nedenlerle
ortam sıcaklığının belirli bir
değere yükselmesi
durumunda gaz akıĢını
otomatik olarak kesen
ekipmandır.

1200kW üzeri sistemler ile
kapasitesine bakılmaksızın
ortamda yanıcı, patlayıcı
maddeler bulunması
halinde kullanılması
zorunludur.

1200 kW ve altında kalan
kapasitelerde bulunması
tavsiye edilir.
ENDÜSTRĠYEL MUTFAK
TESĠSATLARI
Endüstriyel Mutfak Tesisatları :
Cihazlar :
3‟ LÜ KUZĠNE 4‟ LÜ KUZĠNE
Endüstriyel Mutfak Tesisatları :
Cihazlar :
TEK YANMALI OCAK ÇĠFT YANMALI OCAK
Endüstriyel Mutfak Tesisatları :
Cihazlar :
BENMARĠ
FIRIN
Endüstriyel Mutfak Tesisatları :
Cihazlar :
Endüstriyel Mutfak Tesisatları :
TESĠSAT MONTAJ KURALLARI :
1- Cihaz yerleĢimlerinin planlanması ve projesi hazır
olmalıdır.

2- Her cihazın giriĢinde vana olmalı, cihazlar ısıya
dayanaklı esnek bağlantı ile bağlanmalıdır. Ayrıca cihaz
bağlantısında yangın emniyet ventili kullanılması tavsiye
edilir.

3- Tüketim hattı yerden olmalı, su ve nemden korunacak
Ģekilde yere uygun kelepçelerle sabitlenmelidir.

Endüstriyel Mutfak Tesisatları :
TESĠSAT MONTAJ KURALLARI :

4- Standartlara uygun Ģekilde kaçak gaz algılama
cihaz/cihazları ve buna bağlı solenoid vana kullanılmalıdır.

5- Doğalgaz tesisatı sadece mutfak için geliyorsa mutlaka
A.K.V konulmalıdır.

6- Cihazlar mutlaka sabitlenmiĢ olmalıdır.

Not: Üreticinin uygun gördüğü durumlarda diğer bağlantı
Ģekilleri, standartlara uygun olması koĢuluyla kabul edilir.



Endüstriyel Mutfak Tesisatları :

BASINÇ :
1- Üretici firmaların, cihaz çalıĢma basınçlarıyla ilgili tavsiye
ettiği değerler alınır.
2- Sistem basıncından cihazların çalıĢma basınçlarına
DüĢürülmesinde shut-off‟lu regülatörlerle kullanılmalıdır.
3- Mutfakta bulunan tüm yakıcı cihazlar aynı çalıĢma
basıncında ise mutfak giriĢinde basınç düĢürülerek
regülasyon yapılır.
4- Regülatörler cihazların minimum 2 metre öncesinde
konulmalıdır.

Regülatör Montaj Detayı :




1- Küresel Vana (TS 9809)
2- Gaz Filtresi (TS 10276)
3- Ani Kapatma Ventilli Regülatör (TS10624,EN 88)
4- Manometre
Endüstriyel Mutfak Tesisatları :

DEBĠ :
1- Mutfak tüketiminin belirtilmesinde üretici firmaların
vermiĢ olduğu kapasite değerleri dikkate alınmalıdır.
2- Üretici kataloğu verilmeyen cihazların kapasitelerinin
belirlenmesinde; Katalog veya etiket değerleri yoksa ilgili
cihazlar öncelikle MMO‟ dan Doğalgaza uygunluk belgesi
ile belgelendirilmelidir.


Endüstriyel Mutfak Tesisatları :
SAYAÇ:
Endüstriyel tesislerde, kuruluĢun talep etmesi durumunda
mutfak cihazları tüketimleri için süzme sayaç uygulaması
yapılır.


# Sayaç seçimi yapılırken; sayacın okuyabileceği minimum
debi miktarına dikkat edilmelidir.

# Sayaç giriĢ ve çıkıĢına mutlaka manometre konulmalıdır.

# Sayaç öncesi pislik tutucu olmalıdır.

# Sayaç mutfak giriĢine konulmalıdır.
Endüstriyel Mutfak Cihaz
Kapasiteleri :
Sayfa : 37
Endüstriyel Mutfak Havalandırma :
 Endüstriyel mutfaklarda yüksek oranda su buharı ve
koku olmasından dolayı davlumbazlar ve diğer
havalandırma araçları ile havalandırmaları yapılmaktadır.

 Havalandırmada dikkat edilmesi gereken konu ex-proof
olup olmadıklarıdır.

 Atmosferik brülör havalandırma hesabı yapılıp, mutfağın
genel havalandırma hesaplarının içerisine katılması gerekir.

Endüstriyel Mutfak Havalandırma :
1. Alt havalandırma kanalları; açık yanmalı mutfak
cihazlarının yanma rejimini etkilememesi için cihazlardan
yeterli uzaklığa yerleĢmelidir.

2. Alt ve üst havalandırma açıklamalarının mümkün
olduğunca birbirine zıt cephelerde yerleĢtirilmesi tavsiye
edilir.

Endüstriyel Mutfak Cihazları
Emniyet Tertibatları :

ALEV DENETLEME DÜZENEĞĠ :
 Denetlenen alevin kaybolması halinde, gaz
beslenmesini kapatan bir tertibattır.

 Sadece ana brülörün gaz beslenmesi kapatılıyorsa
basit kontrol olarak adlandırılır.

 Hem ana brülörün hem de ateĢleme brülörünün gaz
beslenmesi kapatılıyorsa tam kontrol olarak adlandırılır.
Endüstriyel Mutfak Cihazları
Emniyet Tertibatları :

ALEV DEDEKTÖRÜ :
Alevin doğrudan etki ettiği alev denetleme tertibatı algılama
elemanının bir parçasıdır. Bu etki sinyali çevrilerek
doğrudan veya dolaylı olarak kapatma valfine iletilir.

Endüstriyel Mutfak Cihazları
Emniyet Tertibatları :

SICAKLIK REGÜLATÖRÜ (TERMOSTAT) :
Cihazın çalıĢmasını;
- Açıp-kapatmak,
- Açık-düĢük hızda çalıĢtırmak veya
- oransal kontrol

ile kontrol altında tutarak sıcaklığın belli sınırlar içinde
önceden tespit edilen değerde sabit kalmasını sağlayan
parçalar.
Endüstriyel Mutfak Cihazları
Emniyet Tertibatları :

AġIRI ISI SINIRLAMA DÜZENEĞĠ :
- El ile ayarlanabilen ve sıcaklığın önceden belirtilen
emniyetli bir değerde sınırlanmasını temin eden tertibattır.

- Burada belirtilen emniyet kuralları TS EN 203
kapsamlıdır.


Endüstriyel Mutfak Cihazları
(Atmosferik Brülör ÇalıĢma Prensibi ):



BORU ÇAPI
HESAP YÖNTEMĠ
BORU ÇAPI HESAP YÖNTEMĠ

• 50 mbarg ve daha düĢük basınçlar için kullanılacak formül
aĢağıda verilmiĢtir.
1.82 4.82
P1 – P2 = 23.2 x R x Q / D
AP R/L = P1 – P2 (abs.barg)

P1 : GiriĢ basıncı (mutlak basınç abs.bar)
P2 : ÇıkıĢ basıncı (mutlak basınç abs.bar)
R : Gaz sabiti (R = 0.6 alınır)
Q : Gaz debisi (m³/h)
D : Boru çapı (mm.)

• Diğer kayıplar (yerel ve yükselmeden kaynaklanan)
hesaplanarak tablo halinde verilir.

v = K x Q / (D² x P2)

v : Hız (m/sn) v s 6 m/sn olmalıdır.
BASINÇ KAYBI DEĞERLERĠ
• Özel direnç kaybı ( APz )

APz = 3,97 * 10
-3
* ¿ç * v
2

Aynı değer, akıĢ hızı (w) ve toplam sürtünme kayıp katsayısı (
¿ç ) değerlerinden yararlanılarak Tablodan da bulunabilir.

• Yükseklik farkı basınç kaybı / kazancı ( APH )

APH = - 0,049 * Ah

Yükseklik farkı (Ah) yükselmelerde ( + ), düĢmelerde ( - ) alınır.

• Hat üzerindeki toplam basınç kaybı .( APE )

• APE = APR + APZ + APH

formülü ile hesaplanır.
BORU ÇAPI HESAPLAMA ÇĠZELGELERĠ
BORU ÇAPI HESAPLAMA ÇĠZELGESĠ 50 Mbarg ≤ PĠġL (Mbarg)
Tesisat
Bölümü
Q
(m3/h)
L
(m)
DN
(mm)
v
(m/sn)
R
(mbar/m)
APR
(mbar)
ç
APz
(mbar)
Ah
(m)
APH
(mbar)
¿ AP
(mbar)
BORU ÇAPI HESAPLAMA ÇĠZELGELERĠ
¿ç ve v KULLANIARAK APz TAYĠNİ
HIZ 0,3 0,5 1 1,5 2 2,5 3 3,5 4 4,5 5 5,5 6 6,5 7 7,5 8 8,5 9 9,5 10 10,5 11 11,5 12 13
1 0,0012 0,002 0,004 0,006 0,008 0,010 0,012 0,014 0,016 0,018 0,020 0,022 0,024 0,026 0,028 0,030 0,032 0,034 0,036 0,038 0,040 0,042 0,044 0,046 0,048 0,052
1,1 0,0014 0,002 0,005 0,007 0,010 0,012 0,014 0,017 0,019 0,022 0,024 0,026 0,029 0,031 0,034 0,036 0,038 0,041 0,043 0,046 0,048 0,050 0,053 0,055 0,058 0,062
1,2 0,0017 0,003 0,006 0,009 0,011 0,014 0,017 0,020 0,023 0,026 0,029 0,031 0,034 0,037 0,040 0,043 0,046 0,049 0,051 0,054 0,057 0,060 0,063 0,066 0,069 0,074
1,3 0,0020 0,003 0,007 0,010 0,013 0,017 0,020 0,023 0,027 0,030 0,034 0,037 0,040 0,044 0,047 0,050 0,054 0,057 0,060 0,064 0,067 0,070 0,074 0,077 0,081 0,087
1,4 0,0023 0,004 0,008 0,012 0,016 0,019 0,023 0,027 0,031 0,035 0,039 0,043 0,047 0,051 0,054 0,058 0,062 0,066 0,070 0,074 0,078 0,082 0,086 0,089 0,093 0,101
1,5 0,0027 0,004 0,009 0,013 0,018 0,022 0,027 0,031 0,036 0,040 0,045 0,049 0,054 0,058 0,063 0,067 0,071 0,076 0,080 0,085 0,089 0,094 0,098 0,103 0,107 0,116
1,6 0,0030 0,005 0,010 0,015 0,020 0,025 0,030 0,036 0,041 0,046 0,051 0,056 0,061 0,066 0,071 0,076 0,081 0,086 0,091 0,097 0,102 0,107 0,112 0,117 0,122 0,132
1,7 0,0034 0,006 0,011 0,017 0,023 0,029 0,034 0,040 0,046 0,052 0,057 0,063 0,069 0,075 0,080 0,086 0,092 0,098 0,103 0,109 0,115 0,120 0,126 0,132 0,138 0,149
1,8 0,0039 0,006 0,013 0,019 0,026 0,032 0,039 0,045 0,051 0,058 0,064 0,071 0,077 0,084 0,090 0,096 0,103 0,109 0,116 0,122 0,129 0,135 0,141 0,148 0,154 0,167
1,9 0,0043 0,007 0,014 0,021 0,029 0,036 0,043 0,050 0,057 0,064 0,072 0,079 0,086 0,093 0,100 0,107 0,115 0,122 0,129 0,136 0,143 0,150 0,158 0,165 0,172 0,186
2 0,0048 0,008 0,016 0,024 0,032 0,040 0,048 0,056 0,064 0,071 0,079 0,087 0,095 0,103 0,111 0,119 0,127 0,135 0,143 0,151 0,159 0,167 0,175 0,183 0,191 0,206
2,1 0,0053 0,009 0,018 0,026 0,035 0,044 0,053 0,061 0,070 0,079 0,088 0,096 0,105 0,114 0,123 0,131 0,140 0,149 0,158 0,166 0,175 0,184 0,193 0,201 0,210 0,228
2,2 0,0058 0,010 0,019 0,029 0,038 0,048 0,058 0,067 0,077 0,086 0,096 0,106 0,115 0,125 0,135 0,144 0,154 0,163 0,173 0,183 0,192 0,202 0,211 0,221 0,231 0,250
2,3 0,0063 0,011 0,021 0,032 0,042 0,053 0,063 0,074 0,084 0,095 0,105 0,116 0,126 0,137 0,147 0,158 0,168 0,179 0,189 0,200 0,210 0,221 0,231 0,242 0,252 0,273
2,4 0,0069 0,011 0,023 0,034 0,046 0,057 0,069 0,080 0,091 0,103 0,114 0,126 0,137 0,149 0,160 0,172 0,183 0,194 0,206 0,217 0,229 0,240 0,252 0,263 0,274 0,297
2,5 0,0074 0,012 0,025 0,037 0,050 0,062 0,074 0,087 0,099 0,112 0,124 0,136 0,149 0,161 0,174 0,186 0,199 0,211 0,223 0,236 0,248 0,261 0,273 0,285 0,298 0,323
2,6 0,0081 0,013 0,027 0,040 0,054 0,067 0,081 0,094 0,107 0,121 0,134 0,148 0,161 0,174 0,188 0,201 0,215 0,228 0,242 0,255 0,268 0,282 0,295 0,309 0,322 0,349
2,7 0,0087 0,014 0,029 0,043 0,058 0,072 0,087 0,101 0,116 0,130 0,145 0,159 0,174 0,188 0,203 0,217 0,232 0,246 0,260 0,275 0,289 0,304 0,318 0,333 0,347 0,376
2,8 0,0093 0,016 0,031 0,047 0,062 0,078 0,093 0,109 0,124 0,140 0,156 0,171 0,187 0,202 0,218 0,233 0,249 0,265 0,280 0,296 0,311 0,327 0,342 0,358 0,373 0,405
2,9 0,0100 0,017 0,033 0,050 0,067 0,083 0,100 0,117 0,134 0,150 0,167 0,184 0,200 0,217 0,234 0,250 0,267 0,284 0,300 0,317 0,334 0,351 0,367 0,384 0,401 0,434
3 0,0107 0,018 0,036 0,054 0,071 0,089 0,107 0,125 0,143 0,161 0,179 0,197 0,214 0,232 0,250 0,268 0,286 0,304 0,322 0,339 0,357 0,375 0,393 0,411 0,429 0,464
3,1 0,0114 0,019 0,038 0,057 0,076 0,095 0,114 0,134 0,153 0,172 0,191 0,210 0,229 0,248 0,267 0,286 0,305 0,324 0,343 0,362 0,382 0,401 0,420 0,439 0,458 0,496
3,2 0,0122 0,020 0,041 0,061 0,081 0,102 0,122 0,142 0,163 0,183 0,203 0,224 0,244 0,264 0,285 0,305 0,325 0,346 0,366 0,386 0,407 0,427 0,447 0,468 0,488 0,528
3,3 0,0130 0,022 0,043 0,065 0,086 0,108 0,130 0,151 0,173 0,195 0,216 0,238 0,259 0,281 0,303 0,324 0,346 0,367 0,389 0,411 0,432 0,454 0,476 0,497 0,519 0,562
3,4 0,0138 0,023 0,046 0,069 0,092 0,115 0,138 0,161 0,184 0,207 0,229 0,252 0,275 0,298 0,321 0,344 0,367 0,390 0,413 0,436 0,459 0,482 0,505 0,528 0,551 0,597
3,5 0,0146 0,024 0,049 0,073 0,097 0,122 0,146 0,170 0,195 0,219 0,243 0,267 0,292 0,316 0,340 0,365 0,389 0,413 0,438 0,462 0,486 0,511 0,535 0,559 0,584 0,632
3,6 0,0154 0,026 0,051 0,077 0,103 0,129 0,154 0,180 0,206 0,232 0,257 0,283 0,309 0,334 0,360 0,386 0,412 0,437 0,463 0,489 0,515 0,540 0,566 0,592 0,617 0,669
3,7 0,0163 0,027 0,054 0,082 0,109 0,136 0,163 0,190 0,217 0,245 0,272 0,299 0,326 0,353 0,380 0,408 0,435 0,462 0,489 0,516 0,543 0,571 0,598 0,625 0,652 0,707
3,8 0,0172 0,029 0,057 0,086 0,115 0,143 0,172 0,201 0,229 0,258 0,287 0,315 0,344 0,373 0,401 0,430 0,459 0,487 0,516 0,545 0,573 0,602 0,631 0,659 0,688 0,745
3,9 0,0181 0,030 0,060 0,091 0,121 0,151 0,181 0,211 0,242 0,272 0,302 0,332 0,362 0,392 0,423 0,453 0,483 0,513 0,543 0,574 0,604 0,634 0,664 0,694 0,725 0,785
4 0,0191 0,032 0,064 0,095 0,127 0,159 0,191 0,222 0,254 0,286 0,318 0,349 0,381 0,413 0,445 0,476 0,508 0,540 0,572 0,603 0,635 0,667 0,699 0,730 0,762 0,826
4,1 0,0200 0,033 0,067 0,100 0,133 0,167 0,200 0,234 0,267 0,300 0,334 0,367 0,400 0,434 0,467 0,501 0,534 0,567 0,601 0,634 0,667 0,701 0,734 0,767 0,801 0,868
4,2 0,0210 0,035 0,070 0,105 0,140 0,175 0,210 0,245 0,280 0,315 0,350 0,385 0,420 0,455 0,490 0,525 0,560 0,595 0,630 0,665 0,700 0,735 0,770 0,805 0,840 0,910
4,3 0,0220 0,037 0,073 0,110 0,147 0,184 0,220 0,257 0,294 0,330 0,367 0,404 0,440 0,477 0,514 0,551 0,587 0,624 0,661 0,697 0,734 0,771 0,807 0,844 0,881 0,954
4,4 0,0231 0,038 0,077 0,115 0,154 0,192 0,231 0,269 0,307 0,346 0,384 0,423 0,461 0,500 0,538 0,576 0,615 0,653 0,692 0,730 0,769 0,807 0,845 0,884 0,922 0,999
4,5 0,0241 0,040 0,080 0,121 0,161 0,201 0,241 0,281 0,322 0,362 0,402 0,442 0,482 0,523 0,563 0,603 0,643 0,683 0,724 0,764 0,804 0,844 0,884 0,925 0,965 1,045
4,6 0,0252 0,042 0,084 0,126 0,168 0,210 0,252 0,294 0,336 0,378 0,420 0,462 0,504 0,546 0,588 0,630 0,672 0,714 0,756 0,798 0,840 0,882 0,924 0,966 1,008 1,092
4,7 0,0263 0,044 0,088 0,132 0,175 0,219 0,263 0,307 0,351 0,395 0,438 0,482 0,526 0,570 0,614 0,658 0,702 0,745 0,789 0,833 0,877 0,921 0,965 1,009 1,052 1,140
4,8 0,0274 0,046 0,091 0,137 0,183 0,229 0,274 0,320 0,366 0,412 0,457 0,503 0,549 0,595 0,640 0,686 0,732 0,777 0,823 0,869 0,915 0,960 1,006 1,052 1,098 1,189
4,9 0,0286 0,048 0,095 0,143 0,191 0,238 0,286 0,334 0,381 0,429 0,477 0,524 0,572 0,620 0,667 0,715 0,763 0,810 0,858 0,906 0,953 1,001 1,049 1,096 1,144 1,239
5 0,0298 0,050 0,099 0,149 0,199 0,248 0,298 0,347 0,397 0,447 0,496 0,546 0,596 0,645 0,695 0,744 0,794 0,844 0,893 0,943 0,993 1,042 1,092 1,141 1,191 1,290
Tablo . 21 YEREL BASINÇ KAYIPLARI Z (MBAR)
KAYIP DEĞERLERĠ ζ
Örnek : Mutfak Tesisatı
• Ġzometrisi verilen mutfak tesisatının boru
çapı hesaplarını ve hız kontrolünü yapınız.

• Not: Mutfak sayacı bina servis kutusu içine
konulmuĢtur.
300/40 mbar
1
300/40 mbar
2
1
300/40 mbar
3
2
1
300/40 mbar
3
2
4
1
300/40 mbar
3
2
4
5
1
300/40 mbar
3
2
4
5
6
1
300/40 mbar
3
2
4
5
6
7
1
300/40 mbar
3
2
4
5
6
7
8
1
300/40 mbar
3
2
4
5
6
7
8
9
1
300/40 mbar
3
2
4
10
5
6
7
8
9
1
300/40 mbar
3
2
4
10
5
6
7
8
9
1
11
300/40 mbar
3
2
4
10
5
6
7
8
9
1
11
12
300/40 mbar
7
3,63 m3/h
1
300/40 mbar
7
3,63 m3/h
1
12
1 m3/h
300/40 mbar
6
4,63 m3/h


7
3,63 m3/h
1
12
1 m3/h
300/40 mbar
6
4,63 m3/h


7
3,63 m3/h
1
11
3,39 m3/h
12
1 m3/h
300/40 mbar
5
8,02 m3/h
6
4,63 m3/h


7
3,63 m3/h
1
11
3,39 m3/h
12
1 m3/h
300/40 mbar
10
3,76 m3/h
5
8,02 m3/h
6
4,63 m3/h


7
3,63 m3/h
1
11
3,39 m3/h
12
1 m3/h
300/40 mbar
4
11,78 m3/h
10
3,76 m3/h
5
8,02 m3/h
6
4,63 m3/h


7
3,63 m3/h
1
11
3,39 m3/h
12
1 m3/h
300/40 mbar
4
11,78 m3/h
10
3,76 m3/h
5
8,02 m3/h
6
4,63 m3/h


7
3,63 m3/h
9
6,78 m3/h
1
11
3,39 m3/h
12
1 m3/h
300/40 mbar
3
18,56 m3/h
4
11,78 m3/h
10
3,76 m3/h
5
8,02 m3/h
6
4,63 m3/h


7
3,63 m3/h
9
6,78 m3/h
1
11
3,39 m3/h
12
1 m3/h
300/40 mbar
3
18,56 m3/h
4
11,78 m3/h
10
3,76 m3/h
5
8,02 m3/h
6
4,63 m3/h


7
3,63 m3/h
8
2,4 m3/h
9
6,78 m3/h
1
11
3,39 m3/h
12
1 m3/h
300/40 mbar
3
18,56 m3/h
2
20,96 m3/h
4
11,78 m3/h
10
3,76 m3/h
5
8,02 m3/h
6
4,63 m3/h


7
3,63 m3/h
8
2,4 m3/h
9
6,78 m3/h
1
11
3,39 m3/h
12
1 m3/h
300/40 mbar
3
18,56 m3/h
2
20,96m3/h
4
11,78 m3/h
10
3,76 m3/h
5
8,02 m3/h
6
4,63 m3/h


7
3,63 m3/h
8
2,4 m3/h
9
6,78 m3/h
1
20,96 m3/h
11
3,39 m3/h
12
1 m3/h
300/40 mbar



D: Boru Çapı mm
Q: max. Gaz AkıĢ Debisi m
3
/h
P: min. Gaz AkıĢ Basıncı barg
V: Gaz AkıĢ Hızı m/sn

\
D= 18,82 x
Q
Px V
1 No‟lu Hat Boru Çapı Hesabı :
1 No‟lu Hat Boru Çapı Hesabı :

D
3
= 18,82x[ Q
1
/ ( v X P
m
) ]
½
D
3
= 18,82x[ 20,96 / ( 25 X 1,300) ]
½

D
3
= 15,11 mm



1 No‟ lu Hat :

DN25 (1”)
26,90 mm iç çap seçildi.

50 mbar üzeri (300 mbar) çalıĢma
basıncı olan borular kaynaklı olarak
birleĢtirilmeleri gerektiği için.
DN25= 26,90 mm iç çap seçildi.
1 No‟lu Hat Boru Çapı Hesabı :

P
1g
² - P

² = 29,160 * L
1
* Q
1

1,82
/ D
1

4,82


Ġdi
1 No‟lu Hat Boru Çapı Hesabı :


L
1
= l
1
+ l
eĢ1

L
1
= 255 + ( 5 Dirsek
25
)
L
1
=

255 + (2,5)
L
1
= 257,5 m

1 No‟lu Hat Boru Çapı Hesabı :

P
1g
² - P

² = 29,160 × L
1
× (Q
1
1,82
/ D
1
4,82
)

Debi Q1= 20,96 m3/h
Çap D1= 26,9 mm
Uzunluk L1 = 257,5 m
Basınç P
1g
= 1,3 bar

1 No‟lu Hat Boru Çapı Hesabı :

P
1g
² - P

² = 29,160 × L
1
× (Q
1
1,82
/ D
1
4,82
)
1,3² - P

² = 29,160 × 257,5 × (20,96
1,82
/26,9
4,82
)

P

=1,202 bar





1 No‟lu Hat Boru Çapı Hesabı :


v
1
= 353.677 × Q / (D
1
² × P

)
v
1
= 353.677 × 20,96 / (26,90² × 1,202)
v
1
= 8,5 m/sn

25 m/sn küçük olmalı… UYGUNDUR.
3
18,56 m3/h

2
20,96m3/h

4
11,78 m3/h

10
3,76m3/h

5
8,02 m3/h

6
4,63 m3/h



7
3,63 m3/h

8
2,4 m3/h

9
6,78 m3/h

11
3,39 m3/h

12
1 m3/h
300/40 mbar
1
DN25
3
18,56 m3/h

2
20,96m3/h
DN32
4
11,78 m3/h

10
3,76m3/h

5
8,02 m3/h

6
4,63 m3/h



7
3,63 m3/h

8
2,4 m3/h

9
6,78 m3/h

11
3,39 m3/h

12
1 m3/h
300/40 mbar
1
DN25
3
18,56 m3/h
DN32
2
20,96m3/h
DN32
4
11,78 m3/h

10
3,76m3/h

5
8,02 m3/h

6
4,63 m3/h



7
3,63 m3/h

8
2,4 m3/h

9
6,78 m3/h

11
3,39 m3/h

12
1 m3/h
300/40 mbar
1
DN25
3
18,56 m3/h
DN32
2
20,96m3/h
DN32
4
11,78 m3/h
DN25
10
3,76m3/h

5
8,02 m3/h

6
4,63 m3/h



7
3,63 m3/h

8
2,4 m3/h

9
6,78 m3/h

11
3,39 m3/h

12
1 m3/h
300/40 mbar
1
DN25
3
18,56 m3/h
DN32
2
20,96m3/h
DN32
4
11,78 m3/h
DN25
10
3,76m3/h

5
8,02 m3/h
DN25
6
4,63 m3/h



7
3,63 m3/h

8
2,4 m3/h

9
6,78 m3/h

11
3,39 m3/h

12
1 m3/h
300/40 mbar
1
DN25
3
18,56 m3/h
DN32
2
20,96m3/h
DN32
4
11,78 m3/h
DN25
10
3,76m3/h

5
8,02 m3/h
DN25
6
4,63 m3/h
DN20


7
3,63 m3/h

8
2,4 m3/h

9
6,78 m3/h

11
3,39 m3/h

12
1 m3/h
300/40 mbar
1
DN25
3
18,56 m3/h
DN32
2
20,96m3/h
DN32
4
11,78 m3/h
DN25
10
3,76m3/h

5
8,02 m3/h
DN25
6
4,63 m3/h
DN20


7
3,63 m3/h
DN15
8
2,4 m3/h

9
6,78 m3/h

11
3,39 m3/h

12
1 m3/h
300/40 mbar
1
DN25
3
18,56 m3/h
DN32
2
20,96m3/h
DN32
4
11,78 m3/h
DN25
10
3,76m3/h

5
8,02 m3/h
DN25
6
4,63 m3/h
DN20


7
3,63 m3/h
DN15
8
2,4 m3/h
DN15
9
6,78 m3/h

11
3,39 m3/h

12
1 m3/h
300/40 mbar
1
DN25
3
18,56 m3/h
DN32
2
20,96m3/h
DN32
4
11,78 m3/h
DN25
10
3,76m3/h

5
8,02 m3/h
DN25
6
4,63 m3/h
DN20


7
3,63 m3/h
DN15
8
2,4 m3/h
DN15
9
6,78 m3/h
DN20
11
3,39 m3/h

12
1 m3/h
300/40 mbar
1
DN25
3
18,56 m3/h
DN32
2
20,96m3/h
DN32
4
11,78 m3/h
DN25
10
3,76m3/h
DN15
5
8,02 m3/h
DN25
6
4,63 m3/h
DN20


7
3,63 m3/h
DN15
8
2,4 m3/h
DN15
9
6,78 m3/h
DN20
11
3,39 m3/h

12
1 m3/h
300/40 mbar
1
DN25
3
18,56 m3/h
DN32
2
20,96m3/h
DN32
4
11,78 m3/h
DN25
10
3,76m3/h
DN15
5
8,02 m3/h
DN25
6
4,63 m3/h
DN20


7
3,63 m3/h
DN15
8
2,4 m3/h
DN15
9
6,78 m3/h
DN20
11
3,39 m3/h
DN15
12
1 m3/h
300/40 mbar
1
DN25
3
18,56 m3/h
DN32
2
20,96m3/h
DN32
4
11,78 m3/h
DN25
10
3,76m3/h
DN15
5
8,02 m3/h
DN25
6
4,63 m3/h
DN20


7
3,63 m3/h
DN15
8
2,4 m3/h
DN15
9
6,78 m3/h
DN20
11
3,39 m3/h
DN15
12
1 m3/h
DN15
300/40 mbar
1
DN25










Ġzometriden

Ġzometriden
Tablodan










3*6

Z=3,97.10
-3
x v
2
x


Ġzometriden
ΔPh= - 0,049 x Δh
ΔPt = 7+9+11
Hangi boru parçalarından
geçerek geliyoruz ??




3
18,56 m3/h
DN32
2
20,96
m3/h
DN32
4
11,78 m3/h
DN25
10
3,76 m3/h
DN15
5
8,02 m3/h
DN25
6
4,63 m3/h
DN20


7
3,63 m3/h
DN20
8
2,4 m3/h
DN15
9
6,78 m3/h
DN20
11
3,39 m3/h
DN15
12
1 m3/h
DN15
300/40 mbar
1
20,96 m3/h
DN25
RADYANT ISITICILAR
Radyant Isıtıcılar :
Radyant Isıtıcı Nedir ?
Ġnsan boyundan yüksek seviyeden, doğal gaz yakıp
bulunduğu mekana ısı transferini ıĢınım ile yaparak,
ısıtan cihazlardır.
Radyant Isıtıcılar :
Radyant Isıtıcılar :
Radyant Isıtıcılar :
Radyant Isıtıcılar :
KULLANIM ALANLARI :
• Tüm yüksek tavanlı mekanlar
• AĢırı hava akımlı, kapıların genelde açık olan mekan ve
alanlar.
• GeniĢ Alan içerisinde ısıtılması istenen Nokta ya da
Bölgesel Alanlar
• Kenarları Açık, Üstü Kapalı Alanlar
Bilinen konvansiyonel hava ısıtmalı sistemlerle ısıtılması
çok zor, çok pahalı ya da mümkün olmayan alanlardır.

Örnek olarak;
Fabrikalar , Atölyeler, Oto Servis ve Showroomlar , Spor
Salonları , Cami/Kiliseler, Depo, Uçak Hangarları,
Hayvan Çiftlikleri, Kafe/Restoran, Bahçe/Teras/Açık
Alan vb.
Radyant Isıtıcılar :

RADYANT ISITMA AVANTAJLARI
Yakıttan Sıcak Suya/SıcakSudan Havaya KAYIPLAR YOK
Sıcak Su GidiĢ/DönüĢ DAĞITIM KAYIPLARI YOK
Kilometrelerce TESĠSAT VE ĠZOLASYON YOK
Kazan Dairesi Ġçin ARAZĠ KAYBI YOK
Kazan Dairesi Ġçin ĠNġAAT MALĠYETĠ YOK
Kazan Ġçin PERSONEL GĠDERĠ YOK
Çevre Kirliliği Ve Buna Bağlı DENETĠM PROBLEMLERĠ YOK
Radyant Isıtıcılar :
Radyant Isıtma Uygulamaları :
Radyant Isıtma Uygulamaları :
Radyant Isıtma Uygulamaları :
EL ġALOMALARI
EL ġALOMALARI
El ġalomaları; lehimleme, Ģekillendirme, kesme
ve kaynak gibi amaçlarla kullanılırlar.

Sıcak alev elde etmek üzere, O2 ile
zenginleĢtirilme durumunda O2 oranının, hava
miktarının %27„ sini geçmesi halinde aĢağıda
belirtilen kontrol ekipmanlarına ilave olarak
sisteme alev tutucu konulacaktır.


• Esnek boruların doğal gaz için üretilmiĢ olmasına dikkat
edilmeli ve mümkün olduğu kadar kısa tutulmalıdır.

• Esnek boruların dayanma basıncı, normal çalıĢma
basıncının 3 katından büyük olmalıdır.

• Gaz kontrol hattı giriĢine ve hava hattı giriĢine konulan
vanalar kolay ulaĢılabilir konumda değilse, esnek boru
bağlantısında önce vana konulması gereklidir.
EL ġALOMALARI


• Esnek borular ve bağlantı yerleri haftada bir kere sabun
köpüğü ile kaçak kontrolüne tabi tutulacaktır.

• Esnek boruların mekanik hasara uğramamasına dikkat
edilmeli ve hasar görmüĢ olanlar hemen değiĢtirilmelidir.

EL ġALOMALARI

BRÜLÖRLER :
Gaz, hava ve O2 karıĢımı brülör kafasında yapılabilir
veya ön karıĢımlı olabilir. Ön karıĢımlı sistemlerde,
karıĢımı brülöre taĢıyan borunun mümkün olduğu kadar
kısa olması gerekir.

• Brülörler muhtemel hava akımından ve diğer cihazlardan
etkilenmeyecek Ģekilde yerleĢtirilmelidir. Kullanıldıkları
ortamda yeterli havalandırma olmasına ve kullanılacak
her brülör için 6 m³ „ten büyük hacim olmasına dikkat
edilmelidir.
EL ġALOMALARI

GAZ KONTROL HATLARI
• Gaz hattı giriĢine, manuel küresel bir vana konulacaktır.

• Küresel vanadan sonra ters akıĢı önleyecek tek yollu
vana konulacaktır.

• Tek yollu vanadan sonra bir sabit basınç regülatörü
konulacaktır. Bu regülatörün değiĢik akıĢ miktarlarında
hassas ve sabit çıkıĢ basıncı sağlayacak kalitede
olmasına dikkat edilmelidir.

• Regülatörden sonra gaz hattına baĢka kontrol ekipmanı
konulması zorunlu değildir. Konulması durumunda akıĢı
bozmamasına dikkat edilmelidir.

EL ġALOMALARI

GAZ KONTROL HATLARI

• Gaz kontrol hattındaki ekipmanlardan sonra brülöre
kadar esnek boru kullanılacaktır.

• Gaz kontrol hattındaki ekipmanlar en iyi Ģekilde
desteklenecek ve sabitlenecektir.

• Tesisat, montajın tamamlanmasından sonra sızdırmazlık
testine tabi tutulacak ve hemen devreye alınacaktır.
EL ġALOMALARI

HAVA / O2 KONTROL HATLARI
• Hava hattı giriĢine bir küresel manuel vana konulacaktır.

• Küresel vanadan sonra ters akıĢı önleyecek tek yollu
vana konulacaktır.

• Hava/O2 hattına baĢka ekipmanlar konulması halinde
akıĢı bozmamasına dikkat edilmelidir.

• Hava/O2 hattındaki ekipmanlardan sonra brülöre kadar
esnek boru kullanılacaktır.

• Tesisat montajın tamamlanmasından sonra sızdırmazlık
testine tabi tutulacak ve hemen devreye alınacaktır.
EL ġALOMALARI


BACALAR :
• Kapasitesi 12 kW/saat„ ten büyük brülörler için baca
yapılması zorunludur. Bacalar yanmaz malzemeden
yapılmalı ve yeterli Ģekilde desteklenecektir. Baca,
brülörün yanmasını etkilemeyecek Ģekilde dizayn
edilecek ve ucu atmosfere açık olacaktır. Baca
çıkıĢlarına, kesit alanı bacanın kesit alanından daha
küçük olmayan baĢlık monte edilmelidir.

• Kapasitesi 12 kW/saat‟ ten küçük brülörler için yeterli
havalandırma olması kaydıyla baca yapılması zorunlu
değildir.
EL ġALOMALARI
9- DOĞALGAZ BACALARI

Bacalar
• Baca; genel olarak, yanma sonucu ortaya çıkan,
insan sağlığı açısından tehlikeli olabilecek
gazları en güvenilir yoldan atmosfere ulaĢtıran
kanal sistemine verilen isimdir.

• Baca yüksek ısıya ve yangına, yanma sonucu
ortaya çıkacak gazların kimyasal etkisine,
korozyona ve su buharına karĢı dayanıklı
olmalıdır.
Bacalar
• Basınç ve Sıcaklık ĠliĢkisi
Baca Ġçerisindeki Kaldırma
Kuvveti
• Bacanın sağlıklı bir Ģekilde
iĢlevini yerine getirebilmesi
yani bacanın atık gazları
tahliye edebilmesi için, baca
içindeki hava yoğunluğunun
dıĢ ortamın yoğunluğundan
daha az olması ile
mümkündür. Bu da bacanın iç
kısmının, dıĢ ortama göre daha
sıcak olması ile mümkündür.
Sıcak hava; bacadan dıĢarı
çıkma eğilimi gösterirken,
peĢinden atık gazları da
beraberinde götürür.

1m
3
1,2kg
1m
3
0,7kg
Gassäule Luftsäule Hava Atık Gaz
Bacalar Ġçin Genel Kurallar :
Bacalar;
Isı, yoğuĢma ve yanma ürünlerinden
etkilenmeyecek malzemeden ilgili standartlara
(TS 11382-11383………….11389- TS 2165)
uygun olarak imal edilmelidir.

Bacalar Ġçin Genel Kurallar :
 Dairesel kesitli bacalar tercih edilmelidir. Kare
ve dikdörtgen kesitli bacaların kesiti daire kesitli
bacalara göre % 30 daha fazla olmalıdır.
 Baca bağlantılarında 90º‟lik dönüĢlerden
kaçınılmalıdır. Mümkün olduğunca 45º‟lik
dirseklerle girilmelidir.
 Dikdörtgen kesitli bacalarda uzun kenar kısa
kenarın en çok 1,5 katı olmalıdır.
Bacalar Ġçin Genel Kurallar :
 Cihaz baca bağlantıları %3 yükselen eğimle
bacaya bağlanmalı ve baca kesitini daraltacak
Ģekilde baca içine sokulmamalıdır.
 Baca eksenleri ancak bir sapma yapabilir. Baca
sapma açısı düĢeyle 30º den büyük olmalıdır.
 Baca bağlantılarında gereksiz dirseklerden
kaçınılmalıdır.
 Baca çıkıĢ noktalarından baca Ģapkası
kullanılmalıdır.



Bacalar Ġçin Genel Kurallar :
 Çelik bacalarda mutlaka baca topraklaması ve
drenajı yapılmalıdır.
 Baca gazı analizi yapılabilmesi için test noktası
bırakılmalıdır.
 Çelikten yapılan ve dıĢ ortamda bulunan
bacalar çift cidarlı ve ısı yalıtımı sağlanmıĢ
olmalıdır.
 Tercihen her kazan ayrı bacaya bağlanmalıdır.

Bacalar Ġçin Genel Kurallar :
 Zorunlu durumlarda en fazla iki kazan ortak bir
ekleme parçası (kollektör) ile bir bacaya
bağlanmalı ve ekleme parçasının kesit alanı,
duman kanalı kesit alanlarının toplamının %80‟
ini sağlamalıdır.
Ġki kazanın bir ortak ekleme parçası bir bacaya
bağlanması durumunda;
- AkıĢ sigortası (sensör)
- Kapatma tertibatı (klape) kullanılmalıdır.


Baca Yapımında Kullanılacak
Malzemeler :
 Genel Yapı Çelikleri; 450ºC baca sıcaklığına
kadar. (Isı yalıtım malzemesi olarak cam yünü
veya taĢ yünü kullanılabilir.)
 Sıcağa dayanıklı çelikler; 450ºC baca
sıcaklığına kadar. (Isı yalıtım malzemesi olarak
taĢ yünü kullanılmalıdır.)
 Paslanmaz çelikler; 550ºC baca sıcaklığına
kadar. (Isı yalıtım malzemesi olarak taĢ yünü
kullanılmalıdır.)

Baca Yapımında Kullanılacak
Malzemeler :
 Özellikle YoğuĢmalı Kazan Sistemlerinde,
Özel bir takım termoplastikler ve seramik
malzemelerde baca malzemesi olarak
kullanılabilirler.
Baca Kesit Alanı Hesabı :
 Bacanın boyutlandırılmasında gerekli etken
olan değerler ;
*Yakıt cinsi
*Kazan ve brülör özellikleri
*Deniz seviyesinden jeodezik yükseklik
*Baca gazı miktarı
*Baca gazının kazandan çıkıĢ sıcaklığı

Baca Kesit Alanı Hesabı :
*Kazanın bulunduğu hacime giden havanın,
kazanın ve bağlantı parçalarının gerekli üfleme
basınçları
*Bağlantı parçasının konstrüksiyonu ve
uzunluğu
*Baca malzemesi, konstrüksiyonu ve yüksekliği

Baca Kesit Alanı Ġçin Amprik Formül :
Müstakil olarak inĢa edilen bacalar aĢağıdaki
formüle göre boylandırılabilir (TS 11383)
.
F = k x (cm²)

F= Baca kesiti cm²
Q= Cihaz kapasitesi kcal /h
h= Etkili baca yüksekliği m
k= 0,01 (Üflemeli Brülör)
k=0,012 (Atmosferik Brülör)
Q
\ h

Baca Emisyon Değerleri :

Baca Gazı Değerleri Min. Max.
O
2
(%) 1 4,5
CO
2
(%) 9,5 11,5
Yanma Kaybı (%) 4 8
Yanma Verimi (%) 92 96
Hava Fazlalığı 1,05 1,2–1,25
Baca Emisyon Değerleri :
KARBONDĠOKSĠT; Karbondioksit yüksek
konsantrasyonu beyin hücreleri uyuĢur. DüĢük
konsantrasyonu ise nefes alma zorluğuna sebep olur.
Atmosferde % 0,0314 (314 ppm) olan değer, çalıĢan
ortamlarda % 0,5 (5000 ppm) olduğunda insan
organizması için zararlıdır.


Baca Emisyon Değerleri :
KARBONMONOKSĠT; Tam yanmamıĢ oluĢmaması
halinde, yüksek zehirleyici özelliğe sahip karbonmonoksit
gazı oluĢur. ÇalıĢılan ortamlarda CO sınır değeri;
30 ppm yani, %0,003 tür.

Solunumun havasında 300 ppm değerinde CO olması
halinde 2 saat içerisinde kandaki hemoglobin % 20‟si ile
birleĢir ve iĢ görmez hale gelmesine neden olur. Bu oran
% 60‟a ulaĢtığında ölümcül olur.



Baca Emisyon Değerleri :
KARBONMONOKSĠT; -
 Yanma havasındaki fazlalık,
 Gaz oranının fazla olması,
 Alevin hızlı soğuması,
 Soğuk kazan yüzeylerine temas,

Gibi sebepler CO oluĢmasına ve baca gazında CO
ölçülmesine sebep olur.



Baca Emisyon Değerleri :
AZOTOKSĠTLER; Azot renksiz ve tatsız bir gazdır, çok
yavaĢ reaksiyon gösterir. Yanma olayına katılmaz, belli
sıcaklarda O
3
ile BirleĢerek NO
x
„leri oluĢturur. NO
x
„ler çok
zehirlidir. NO
2
Ġçin çalıĢılan ortamlarda max. Sınır değeri 5
ppm dir.


Üflemeli brülörlü kazan baca bağlantısı
Atmosferik brülörlü kazan baca bağlantısı
10- HAVALANDIRMA
Havalandırma :
Yanma ve havalandırma için gerekli hava miktarı 2 Ģekilde
yapılabilir :

1- Tabii Havalandırma;
Alt havalandırma havası tabi olarak alt havalandırma
menfezinden sağlanır. Egzost havası da daha küçük
boylardaki üst havalandırma havası menfezinden atılır.
Bunun için gerekli enerji sıcaklık değiĢimi ile sağlanır.
Havalandırma :
2- Cebri (Mekanik) Havalandırma;

A- Taze hava alt menfezlerden fan vasıtası ile sağlanır ve
egzost havası yine bir fan vasıtası ile üst menfezlerden
atılır. Fanların seçiminde kazan dairesinde pozitif basınç
oluĢacak Ģekilde yapılmalıdır. Kazan dairesinde negatif
basınç olmamalıdır.
B- Taze hava alt menfezlerden fan vasıtası ile sağlanır.
Egzost havası üst menfezlerden tabii yolla atılır.

Not: Sadece üst hava menfezine fan takılarak, mekanik
havalandırma yapılamaz…

Havalandırma Genel Kurallar :
 Havalandırma açıklıkları dıĢ ortama direkt olarak
açılmalı, bunun mümkün olmadığı durumlarda
havalandırma kanalları yapılmalıdır.

 Mahalleler indirekt olarak havalandırılmamalıdır

 Havalandırma menfezlerinin panjurlu olması
durumunda hesaplanan kesitlerin 1,2 katı alınmalıdır.

 Taze hava veya egzos fanlarının herhangi bir nedenle
devre dıĢı kalması durumunda brülörün de devre dıĢı
kalmasını sağlayan otomatik kontrol sistemi kullanılır.

Havalandırma Genel Kurallar :
Havalandırmanın kanallar ile yapılması durumunda;

 Kanal uzunluğu (yatay ve düĢey uzunluklar ile dirsek
eĢdeğer uzunlukları toplamı) 10 m ve üzerinde ise
havalandırma mekanik olarak yapılmalıdır.

 Havalandırma kanallarında 90
0
‟lik dirsek eĢdeğer
uzunluğu 3 m
 45
0
‟lik dirsek eĢdeğer uzunluğu 1,5 m
 Izgaralar için eĢdeğer uzunluk 0,5 m alınmalıdır.

Havalandırma Hesap Yöntemi :
Havalandırılması için gerekli hava miktarı;

 Teorik yanma havası,
 Hava fazlalığı,
 Ġlgili mahallin havalandırılması,

için gerekli olan hava miktarının toplamıdır.
Doğal (Tabii) havalandırma atmosferik ve üflemeli brülörler
için aynı hesap yöntemi uygulanır.

ΣQbr ≤ 1000 kW ise;
1- Alt havalandırma menfezi net kesit alan hesabı
S
A
(cm²) = F x a x 2,25 x (ΣQbr + 70 )

2-Üst havalandırma menfezi net kesit alan hesabı
S
Ü
(cm²) = S
A
x 0,6


DOĞAL HAVALANDIRMA HESABI
SA= FX a x 2,25 x (ΣQbr + 70 )
S
A
(cm²) : Alt havalandırma net kesit alanı
F : Menfezin geometrisine bağlı katsayı
F=1 (uzun kenar, kısa kenarın max.1,5 katı dikdörtgen)
F=1,1 (uzun kenar, kısa kenarın max.5 katı dikdörtgen)
F=1,25 (uzun kenar, kısa kenarın max.10 katı dikdörtgen)
F=1 (dairesel)

a : Menfezin ızgara katsayısı
a=1 (Menfez ızgarasız ise)
a=1,2 (Menfez ızgaralı ise)
ΣQbr (kw): Brülör kapasitesi


DOĞAL HAVALANDIRMA HESABI
ΣQbr > 1000 kW ise;
1- Alt havalandırma menfezi net kesit alan hesabı (SA) –Taze Hava

ΣQbr
S
A
(m²) = -----------
3600

2-Üst havalandırma menfezi kesiti hesabı (Sü)-Pis Hava
S
Ü
(m²) = S
A
X 0,6
DOĞAL HAVALANDIRMA HESABI

1- Üflemeli brülörler için
Alt havalandırma hesabı;

Vhava = ΣQbr x 1,184 x 3,6 (m³/h)

S
A
(m²)= Vhava / (3600xVhız)


Üst havalandırma hesabı;

Vegzost = ΣQbr x 0,781 x 3,6 (m³/h)

S
Ü
(m²)= Vegzost / (3600XVhız)

ΣQbr (kW) : Anma ısı gücü
V (m/sn) : Kanaldaki hava hızıdır, (5 -10 m/sn )

CEBRĠ HAVALANDIRMA HESABI

2- Atmosferik brülörler için
Alt havalandırma hesabı;

Vhava = ΣQbr x 1,304 x 3,6 (m³/h)

S
A
(m²)= Vhava / (3600xVhız)


Üst havalandırma hesabı;

Vegzost = ΣQbr x 0,709 x 3,6 (m³/h)

S
Ü
(m²)= Vegzost / (3600XVhız)

ΣQbr (kW) : Anma ısı gücü
V (m/sn) : Kanaldaki hava hızıdır, (3-6 m/sn )

CEBRĠ HAVALANDIRMA HESABI
Örnek :
Kazan dairesinde bulunan 2 adet buhar kazanı
mevcuttur.
Kazan Dairesinin cebri olarak havalandırılması
halinde olması gereken havalandırma kesitlerini
hesaplayınız.

1.Kazan : 1.400.000 kcal/h (Eski Kazan)
2.Kazan : 1600 kW (Yeni Kazan)



Qbr =


Q br : Brülör Isıl Kapasitesi kcal/h veya kW/h
Qkazan : Kazan Isıl Kapasitesi kcal/h veya kW/h
η : Verim
Qkazan
η
Brülör Kapasitesi Hesabı :
• Brülör kapasiteleri (Q
br
)

Q
br1
= Q
kazan1
/ η
1

Q
br1
= 1.400.000 / 860 * 0,85
Q
br1
= 1915,18 kW


• Brülör kapasiteleri (Q
br
)

Q
br2
= Q
kazan2
/ η
2

Q
br2
= 1600 / 0,90
Q
br2
= 1777,78 kW


• Brülör kapasiteleri (Q
br
)


Q
br
= Q
br1
+ Q
br2

Q
br
= 3693 kW



V
A
= Q
br
x 1,184 x 3,6 (m³/h)
V
A
= 3693 x 1,184 x 3,6
V
A
= 15.741 m³/h

Debiyi sağlayacak fan kullanılmalı ve
brülörle irtibatlandırılmalıdır.


Hava kanalı kullanılması durumunda kanal kesiti
hesabı :

S
A
= V
A
/ (3600 x v) (m²)
S
A
= 15.741 / (3600 x 5)
S
A
= 0,8745 m² olmalı

• Kanal içinde hava hızı 5-10 m/sn arasında
seçilmelidir.
Hava kanalı kullanılması durumunda kanal kesiti
hesabı :

Dairesel Kesit Olması halinde;
S
A
= 0,8745 m
2
idi.
S
A
= π * D
2
/ 4 ise
D = 1,055 m = 106 cm

Üst Havalandırma (Ekzost Havası) :

V
Ü
= Q
br
x 0,781 x 3,6 (m³/h)
V
Ü
= 3693 x 0,781 x 3,6
V
Ü
= 10.383 m³/h

Hava kanalı kullanılması durumunda kanal kesiti
hesabı :
S
Ü
= V
Ü
/ (3600 x v) (m²)
S
Ü
= 10.383 / (3600 x 5)
S
Ü
= 0,5768 m²

Hava kanalı kullanılması durumunda kanal kesiti
hesabı :
Dairesel Kesit Olması Halinde;

S
Ü
= 0,5768 m
2
idi
S
Ü
= π * D
2
/ 4 ise
D = 0,8572 m = 86 cm

DOĞAL HAVALANDIRMA
YAPILMASI ĠSTENSEYDĠ ???

ΣQbr > 1000 kW olduğu için :

Alt havalandırma (Taze Hava) menfezi net kesit alan hesabı:


ΣQ
br

S
A
(m²) = idi.
3600
DOĞAL HAVALANDIRMA YAPILMASI
ĠSTENSEYDĠ ???
DOĞAL HAVALANDIRMA YAPILMASI
ĠSTENSEYDĠ ???

ΣQbr > 1000 kW olduğu için :

Alt havalandırma (Taze Hava) menfezi net kesit alan hesabı:


3693 kW
S
A
= = 1,03 m² hesaplanırdı.
3600
Alt havalandırma (Taze Hava) menfezi
ebatları :

110 * 100 cm. olan dikdörtgen kesitli
veya
D= 115 cm olan dairesel menfez seçilirdi.
DOĞAL HAVALANDIRMA YAPILMASI
ĠSTENSEYDĠ ???
DOĞAL HAVALANDIRMA YAPILMASI
ĠSTENSEYDĠ ???

ΣQbr > 1000 kW olduğu için :
2-Üst havalandırma (Egzost Havası) menfezi kesiti hesabı :

S
Ü
(m²) = S
A
X 0,6


DOĞAL HAVALANDIRMA YAPILMASI
ĠSTENSEYDĠ ???

ΣQbr > 1000 kW olduğu için :
2-Üst havalandırma (Egzost Havası) menfezi kesiti hesabı :

S
Ü
(m²) = 1,03 X 0,6 = 0,62 m² hesaplanırdı.


Üst havalandırma (Egzost) menfezi ebatları :

100 * 65 cm. olan dikdörtgen kesitli
veya
D= 90 cm olan dairesel menfez seçilirdi.
DOĞAL HAVALANDIRMA YAPILMASI
ĠSTENSEYDĠ ???
11- KAZAN DAĠRESĠ
ELEKTRĠK TESĠSATLARI
ELEKTRĠK TESĠSATI
Bir kazan dairesi doğalgaza dönüĢürken elektrik tesisatı
da ilgili Ģartnamelere ve standartlara uygun hale
getirilmelidir.

Kazan dairesi elektrik tesisatı baĢlıca Ģu bölümlerden
meydana gelir :
1- Ana kumanda Panosu
2- Brülör kumanda Panosu
3- Aydınlatma Tesisatı
4- Topraklama Tesisatı



ELEKTRĠK TESĠSATI
Ana Kumanda panosu kazan dairesinin bütün
elektrik tesisatı sisteminin merkezidir. Üzerinde;
• Ana kesme Ģalteri,
• Sigortalar,
• Kontaktörler ve pompa termikleri
• Siren
• El kurmalı selenoid vana bağlantısı
• Aydınlatma anahtarları,
• Pako Ģalterler vb. bulunur.
ELEKTRĠK TESĠSATI
Ana Kumanda panosu ;
* Etanj tip patlama ve kıvılcım güvenlikli (ex-proof )
olmalıdır.
* Kumanda butonları kapak açılmadan kullanılacak
Ģekilde pano ön kapağına monte edilmelidir.
* Ana kumanda panosu ile brülör kumanda panosu
arasındaki kablo yanmaz tip TTR kablo olmalıdır.

Kazan dairesi elektriğini kesen bir ana Ģalter
olmalı, bu ana Ģalter kazan dairesi dıĢında olmalıdır.

ELEKTRĠK TESĠSATI
Brülör Kumanda panosu brülöre kumandayı sağlayan
ve kazan üzerindeki kontrol ekipmanlarının
bağlandığı panodur.

Brülör ve kazan üzerindeki ekipmanların elektrik
bağlantısı NYA kablo ile yapılmalıdır. Üzeri spiral
koruma kılıfı veya galvaniz boru içinden geçirilerek
korunmalıdır.


ELEKTRĠK TESĠSATI
Aydınlatma Tesisatı ;
Kazan dairesinin aydınlatmasını sağlayan
aydınlatıcılar etanj tip (suya ve toza korumalı) veya
veya contalı glop tipi armatürler olmalı ve açık
flouresan tipi starterli cihazlar kullanılmamalıdır.

Tavandan minimum 50 cm aĢağıda veya üst
havalandırma seviyesinin altında kalacak Ģekilde ve
mümkün olduğunca yan duvarlara tespit edilmelidir.

Tüm aydınlatma tesisatı antigron kablo ile tesis
edilmelidir.

ELEKTRĠK TESĠSATI
ELEKTRĠK TESĠSATI
ELEKTRĠK TESĠSATI
Kazan dairelerinde elektrik tesisatı bağımsız olarak
topraklanmalıdır.

Topraklama Tesisatı ;
1- 0,5 m2, 1-2 mm kalınlığında bakır levha veya
2- 0,5 m2, 2-3 mm kalınlığında sıcak daldırma
galvaniz levha
veya
3- Ø 16 1,5 m som bakır çubuk veya
4- Ø 20 1,25 m som bakır çubuk ile yapılmalıdır.

 Levhalar 1 m toprağa gömülmelidir.
 Bağlantı 16 mm2 çok telli bakır kablo ile eksiz olarak
yapılmalıdır.

ELEKTRĠK TESĠSATI


Kazan dairesi 1 adet emniyet selenoid vanası bulunması
ve bu vananın, üst havalandırma menfezinden daha
yüksek bir seviyeye ex-proof gaz alarm cihazından
kumanda alarak çalıĢması gerekir.
Bazı gaz Dağıtım firmaları BYKHY
gereği ex-proof gaz alarm cihazını
yedekli olmasını da talep edebildikleri
gibi, kazan dairesi içinde CO sensörü
de istemektedirler.



ĠLGĠNĠZE TEġEKKÜR EDERĠZ…


Örnek Boru Çapı Hesabı :
• Fabrikada iki adet buhar kazanı bulunmaktadır.
Buhar kazanları ile ilgili özellikler aĢağıda verilmiĢtir.

• Buhar Kazan1 ;
Q
kazan1
= 2850.000 kcal/h kapasiteli, kazan verimi η
1
= %85

• Buhar Kazan 2 ;
Q
kazan2
= 8000 kW kapasiteli, kazan verimi η
2
= %90

• Mutfak Cihazları çalıĢma basıncı 40 mbar‟ dır.
• Havalandırma mekanik olarak, 2 adet eĢdeğer kanal kullanılarak,
yapılacaktır.

Not : Doğalgazın alt ısıl değeri Hu = 8250 kcal/ m
3
( 9,593 kWh/ m
3
)

Ġstenenler :
Verilen izometrik plana göre;
a- Hat bilgilerini ve detayları izometri üzerine iĢleyiniz.
b- Ġstasyon giriĢ çıkıĢ çaplarını belirleyiniz.
c- Sayaçların kapasitesini ve tiplerini belirleyiniz.
(Kazan dairesi sayacında korrektör kullanılmaktadır.)
d- Kazan hattı dizaynını ve hız kontrolünü yapınız.
e- Mutfak hattı dizaynını ve hız kontrolünü yapınız.
f- Kazan dairesi havalandırma hesabını mekanik olarak
yapınız.
g- Tesisatta kompansatör ihtiyacı var ise ihtiyaç olan
borulardaki uzama miktarını hesaplayınız.
Kapasiteler :

Q
brülör
= Q
kazan
/ ( Hu * η)

Kapasiteler :
• 1 No‟ lu Kazan :

Q
1k
= Q
kazan1
/ ( Hu * η
1
)
Q
1k
= 2.850.000 / ( 8250 * 0,85 )
Q
1k
= 406,42 Nm
3
/h
Kapasiteler :
• 2 No‟ lu Kazan :

Q
2k
= Q
kazan2
/ ( Hu * η
2
)
Q
2k
= 8.000 / ( 9,593 * 0,90 )
Q
2k
= 926,60 Nm
3
/h

Kapasiteler :
• Kazan Dairesi Toplam Debi :

Q
kd
= Q
1k
+ Q
2k

Q
kd
= 406,42 + 926,60
Q
kd
= 1333,02 Nm
3
/h
Endüstriyel Mutfak Cihaz
Kapasiteleri :
Sayfa : 37
Kapasiteler :
• Mutfak Hattı :
Dört Gözlü Ocak
(Q12 + Q16 + Q18 +Q23 = 1,27 +1,64 + 1,82 + 1,94)= 6,67 Nm
3
/h

Dört Gözlü Ocak = 6,67 Nm
3
/h
Pasta Fırını = 2,40 Nm
3
/h
Radyant Döner Ocağı
(3 Gözlü) (3 * 0,48) = 1,44 Nm
3
/h
Benmari (2 mt ) (2 * 0,50) = 1,00 Nm
3
/h

MUTFAK TOPLAMI = 11.51 Nm
3
/h
Kapasiteler :
• Fabrika Toplam Kapasitesi :

KAZAN DAĠRESĠ = 1333,02 Nm3/h
MUTFAK TOPLAMI = 11,51 Nm
3
/h .
1344,53 Nm
3
/h

\
D= 18,82 x
Q
P x v
Ġstasyon GiriĢ-ÇıkıĢ Çapları
Hesabı :
Ġstasyon GiriĢ Çapı Seçimi

Pg = 12-19 barg
Q = 1344,53 Nm
3
/h
v = AkıĢ hızı 20 m/sn

Ġstasyon GiriĢ Çapı Seçimi

D = 18,82 * [Q / (V * P
m
)]
1/2

D = 18,82 * [1344,53 / (20*(12+1)]
1/2

D = 42,79 mm

Ġstasyon GiriĢ Çapı Seçimi


Hesaplanan Çap (mm) : 42,79 mm
D Seçilen Çap (mm) : 52,5 mm / DN50 (2”)

Not: GiriĢ Çapı DN50 nin altında olmayacaktır)

Ġstasyon GiriĢ Çapı Seçimi
• Eğer Ġstasyon GiriĢ Hattı PE Boru olsaydı;
(Basıncın 4 bar ve altında olması hali);

Sayfa : 51
Ġstasyon ÇıkıĢ Çapı Seçimi
P
ç
= 1 barg
Q = 1344,53 Nm3/h
v = AkıĢ hızı 25 m/sn

Ġstasyon ÇıkıĢ Çapı Seçimi

D= 18,82 * [Q / (V * Pm)]
1/2

D= 18,82 * [1344,53 / (25*(1+1))]
1/2

D= 97,59 mm
Ġstasyon ÇıkıĢ Çapı Seçimi


Hesaplanan Çap (mm) : 97,59 mm
D Seçilen Çap (mm) : 102,3 mm / DN100 (4”)


Sayaç Kapasiteleri ve Seçimi

Q
sayaç
= Q
tüketim
/ P
m



P
m
= Mutlak gaz basıncı bar
P
m
= Patmosfer + PiĢletme idi…

Sayaç Kapasiteleri ve Seçimi
Kazan Dairesi Sayacı :

Q
ksayaç
= Q
tüketim
/ P
m

Q
ksayaç
= 1333,02 / 1,3
Q
ksayaç
= 1025,4 Nm³ / h olur.

Sayfa : 14
Sayfa : 14
Sayaç Kapasiteleri ve Seçimi
Kazan Dairesi Sayacı :
Hesaplanan Debi : 1025,40 Nm3/h idi

Sayaç tipi ;
G
1000
( Max 1600 Nm³ / h )
Rotary veya Türbin tip sayaç seçilir.

Sayaç Kapasiteleri ve Seçimi
Mutfak Sayacı :

Q
msayaç
= Q
tüketim
/ P
m

Q
msayaç
= 11,51 / 1,3
Q
msayaç
= 8,85 Nm³ / h olur.

Sayfa : 14
Sayfa : 14
Sayaç Kapasiteleri ve Seçimi
Mutfak Sayacı :
Hesaplanan Debi : 8,85 Nm3/h idi

Sayaç tipi ;
G
6
( Max 10 Nm³ / h )
Körüklü tip sayaç seçilir.

Kazan Hattı Boru Çapı Hesabı :

P
g
2
– P
ç
2
= 29.160 x L

x Q
1,82
/ D
4,82


P
g
: GiriĢ basıncı (mutlak basınç abs.bar)
P
ç
: ÇıkıĢ basıncı (mutlak basınç abs.bar)
L

: Boru eĢdeğer boyu ( m.)
Q : Gaz debisi (m³/h)
D : Boru çapı (mm.)

Kazan Hattı Boru Çapı Hesabı :
v = 353.677 × Q / (D² × Pç)

v : Gaz Hızı (End. Tesisler max: 25 m/sn
olmalı)


: ÇıkıĢ Basıncı (mutlak basınç abs.bar)
Q : Gaz debisi (m³/h)
D : Boru çapı (mm.)

Kazan Hattı Boru Çapı Hesabı :
1 No‟ lu Hat :

DN50 (2”)
52,50 mm iç çap seçildi.
Kazan Hattı Boru Çapı Hesabı :
1 No‟ lu Hat :

L
eĢ1
= l
1
+ l
eĢ1

L
1
= 10 + 1*Vana
50
+ 1*Dir
50

L
1
= 10 + 1*2 + 1*2
L
1
= 14 m
Kazan Hattı Boru Çapı Hesabı :
1 No‟ lu Hat :

P
1g
2
– P

2
= 29.160 x L
eĢ1
x Q
1

1,82
/ D
1
4,82
P

2
= 13
2
– 29.160 x 14 x 1344,53
1,82
/ 52,50
4,82

P

=
12,960 bar

Kazan Hattı Boru Çapı Hesabı :
1 No‟ lu Hat :

v
1
= 353.677 × Q
1
/ (D
1
² × P

)
v
1
= 353.677 × 1344,53 / (52,50² × 12,960)
v
1
= 13,31 m/sn

20 m/sn küçük olmalı… UYGUNDUR.
Kazan Hattı Boru Çapı Hesabı :
2 No‟ lu Hat :

DN100 (4”)
102,30 mm iç çap seçildi.
Kazan Hattı Boru Çapı Hesabı :
2 No‟ lu Hat :

L
eĢ2
= l
2
+ l
eĢ2

L
2
= 160 + 3*Vana
100
+ 5*Dir
100

L
2
= 160 + 3*2,5 + 5*2,5
L
2
= 180 m
Kazan Hattı Boru Çapı Hesabı :
2 No‟ lu Hat :

P
2g
2
– P

2
= 29.160 x L
eĢ2
x Q
2

1,82
/ D
2
4,82
P

2
= 2
2
– 29.160 x 180 x 1344,53
1,82
/102,3
4,82

P

=
1,862 bar

Kazan Hattı Boru Çapı Hesabı :
2 No‟ lu Hat :

v
2
= 353.677 × Q
2
/ (D
2
² × P

)
v
2
= 353.677 × 1344,53 / (102,30² × 1,862)
v
2
= 24,40 m/sn

25 m/sn küçük olmalı… UYGUNDUR.
Kazan Hattı Boru Çapı Hesabı :
3 No‟ lu Hat :

D
3
= 18,82 * (Q
3
/ (V
3
* P
3g
))
1/2

D
3
= 18,82 * (1344,53 / 25 * 1,3))
1/2

D
3
= 121,05 mm

Kazan Hattı Boru Çapı Hesabı :
3 No‟ lu Hat :

DN125 (5”)
127,80 mm iç çap seçildi.
Kazan Hattı Boru Çapı Hesabı :
3 No‟ lu Hat :

L
eĢ3
= l
3
+ l
eĢ3

L
3
= l
3
+ 0
L
3
= 5
L
3
= 5 m
Kazan Hattı Boru Çapı Hesabı :
3 No‟ lu Hat :

P
3g
2
– P

2
= 29.160 x L
eĢ3
x Q
3

1,82
/ D
3
4,82
P

2
= 1,3
2
– 29.160 x 5 x 1344,53
1,82
/127,80
4,82

P

=
1,298 bar
Kazan Hattı Boru Çapı Hesabı :
3 No‟ lu Hat :

v
3
= 353.677 × Q
3
/ (D
3
² × P
3 ç
)
v
3
= 353.677 × 1344,53 / (127,80² × 1,298)
v
3
= 22,43 m/sn

25 m/sn küçük olmalı… UYGUNDUR.
Kazan Hattı Boru Çapı Hesabı :
4 No‟ lu Hat :

D
4
= 18,82 * (Q
4
/ (V
4
* P
4g
))
1/2
D
4
= 18,82 * (1333,02 / (25 * 1,298))
1/2

D
4
= 120,62 mm
Kazan Hattı Boru Çapı Hesabı :
4 No‟ lu Hat :

DN125 (5”)
127,80 mm iç çap seçildi.
Kazan Hattı Boru Çapı Hesabı :
4 No‟ lu Hat :

L
eĢ4
= l
4
+ l
eĢ4

L
4
= l
4
+ 1*Te
125
+ 1*Dir
125
+ 1*Vana
125

L
4
= 95 + 1*3 + 1*3 + 1*5
L
4
= 106 m
Kazan Hattı Boru Çapı Hesabı :
4 No‟ lu Hat :

P
4g
2
– P

2
= 29.160 x L
eĢ4
x Q
4

1,82
/ D
4
4,82
P

2
= 1,298
2
–29.160x106 x 1333,02
1,82
/127,80
4,82

P

=
1,257 bar
Kazan Hattı Boru Çapı Hesabı :
4 No‟ lu Hat :

v
4
= 353.677 × Q
4
/ (D
4
² × P

)
v
4
= 353.677 × 1333,02 / (127,80² × 1,257)
v
4
= 22,96 m/sn

25 m/sn küçük olmalı… UYGUNDUR.
Kazan Hattı Boru Çapı Hesabı :
5 No‟ lu Hat :

D
5
= 18,82 * (Q
5
/ (V
5
* P
5g
))
½
D
5
= 18,82 * (1333,02 / (25 * 1,257))
1/2

D
5
= 122,57 mm
Kazan Hattı Boru Çapı Hesabı :
5 No‟ lu Hat :

DN125 (5”)
127,80 mm iç çap seçildi.
Kazan Hattı Boru Çapı Hesabı :
5 No‟ lu Hat :

L
eĢ5
= l
5
+ l
eĢ5

L
5
= l
5
+ 1*Te
125
+ 1*Dir
125

L
5
= 15 + 1*3 + 1*3
L
5
= 21 m
Kazan Hattı Boru Çapı Hesabı :
5 No‟ lu Hat :

P
5g
2
– P

2
= 29.160 x L
eĢ5
x Q
5

1,82
/ D
5
4,82
P

2
=1,257
2
– 29.160 x 21 x 1333,02
1,82
/127,80
4,82

P

=
1,249 bar
Kazan Hattı Boru Çapı Hesabı :
5 No‟ lu Hat :

v
5
= 353.677 × Q
5
/ (D
5
² × P

)
v
5
= 353.677 × 1333,02 / (127,80² × 1,249)
v
5
= 23,11 m/sn

25 m/sn küçük olmalı… UYGUNDUR.
Kazan Hattı Boru Çapı Hesabı :
6 No‟ lu Hat :

D
6
= 18,82 * (Q
6
/ (V
6
* P
6g
))
1/2

D
6
= 18,82 * (926,60 / 25 * 1,249))
1/2

D
6
= 102,52 mm
Kazan Hattı Boru Çapı Hesabı :
6 No‟ lu Hat :

DN125 (5”)
127,80 mm iç çap seçildi.
Kazan Hattı Boru Çapı Hesabı :
6 No‟ lu Hat :

L
eĢ6
= l
6
+ l
eĢ6

L
6
= l
6
+ 2*Dir
125
+ 1*Vana
125

L
6
= 8 + 2*3 + 1*5
L
6
= 19 m
Kazan Hattı Boru Çapı Hesabı :
6 No‟ lu Hat :

P
6g
2
– P

2
= 29.160 x L
eĢ6
x Q
6

1,82
/ D
6
4,82
P

2
=1,249
2
– 29.160 x 19 x 926,60
1,82
/127,80
4,82

P

=
1,245 bar
Kazan Hattı Boru Çapı Hesabı :
6 No‟ lu Hat :

v
6
= 353.677 × Q
6
/ (D
6
² × P

)
v
6
= 353.677 × 926,60 / (127,80² × 1,245)
v
6
= 16,12 m/sn

25 m/sn küçük olmalı… UYGUNDUR.
Kazan Hattı Boru Çapı Hesabı :
7 No‟ lu Hat :

D
7
= 18,82 * (Q
7
/ (V
7
* P
7g
))
1/2

D
7
= 18,82 * (406,42 / 25 * 1,249))
1/2

D
7
= 67,89 mm
Kazan Hattı Boru Çapı Hesabı :
7 No‟ lu Hat :

DN80 (3”)
77,90 mm iç çap seçildi.
Kazan Hattı Boru Çapı Hesabı :
7 No‟ lu Hat :

L
eĢ7
= l
7
+ l
eĢ7

L
eĢ7
= l
7
+ 1*Red
125/80
+ 1*Vana
80
+2*Dir
80

L
eĢ7
= 13 + 1*3 + 1*2 + 2*2
L
eĢ7
= 22 m
Kazan Hattı Boru Çapı Hesabı :
7 No‟ lu Hat :

P
7g
2
– P

2
= 29.160 x L
eĢ7
x Q
7

1,82
/ D
7
4,82
P

2
= 1,249
2
– 29.160 x 22 x 406,42
1,82
/ 77,90
4,82

P

=
1,238 bar
Kazan Hattı Boru Çapı Hesabı :
7 No‟ lu Hat :

v
7
= 353.677 × Q
7
/ (D
7
² × P

)
v
7
= 353.677 × 406,42 / 77,90² × 1,238
v
7
= 19,13 m/sn

25 m/sn küçük olmalı… UYGUNDUR.
Mutfak Hattı Boru Çapı Hesabı :
8 No‟ lu Hat :

D
8
= 18,82 * (Q
8
/ (V
8
* P
8g
))
1/2

D
8
= 18,82 * (11,51 / 25 * 1,298))
1/2

D
8
= 11,21 mm
Mutfak Hattı Boru Çapı Hesabı :
8 No‟ lu Hat :

DN25 (1”)
26,90 mm iç çap seçildi.

21 mbar üzeri (300 mbar) çalıĢma basıncı
olan borular kaynaklı olarak birleĢtirilmeleri
gerektiği için.
Mutfak Hattı Boru Çapı Hesabı :
8 No‟ lu Hat :

L
eĢ8
= l
8
+ l
eĢ8

L
8
= l
8
+ 1*Te
125
+ 1*Re
125/25
+1*Van
25

L
8
= 3 + 1*3 + 1*3 + 1*0,6
L
8
= 9,60 m
Mutfak Hattı Boru Çapı Hesabı :
8 No‟ lu Hat :

P
8g
2
– P

2
= 29.160 x L
eĢ8
x Q
8

1,82
/ D
8
4,82
P

2
= 1,298
2
– 29.160 x 9,6 x 11,52
1,82
/ 26,90
4,82

P

=
1,297 bar
Mutfak Hattı Boru Çapı Hesabı :
8 No‟ lu Hat :

v
8
= 353.677 × Q
8
/ (D
8
² × P

)
v
8
= 353.677 × 11,51 / 26,90² × 1,297
v
8
= 4,34 m/sn

25 m/sn küçük olmalı… UYGUNDUR.
Mutfak Hattı Boru Çapı Hesabı :
Sayaca Kadar Basınç Kaybı :
ΔP
3
+ ΔP
8
≤ 21 mbar olmalı idi.


Mutfak Hattı Boru Çapı Hesabı :
Sayaca Kadar Basınç Kaybı :
ΔP
3
+ ΔP
8
≤ 21 mbar olmalı idi.

2 + 1=3 ≤ 21 mbar. UYGUNDUR.
Mutfak Ġç Hattı Boru Çapı Hesabı :
PiĢl 50 mbar ve daha küçük olma
durumda
Hız; vs 6 m/sn olmalıdır.

P
1g
– P

= 23.2 x L x R x Q
1,82
/ D
4,82

P
1g
– P

= 13,92 x L x Q
1,82
/ D
4,82


veya
31 m3/h „e kadar olan tablolardan seçilebilir.
• Özel Direnç Kaybı
P
z
= z = 3,97*10
-3
* kısi * v
2



• Yükseklik Basınç Kaybı
P
h
= - 0,049 * H
Ġzometriden
Ġzometriden

Tablodan

3*6


Z=3,97.10
-3
x v
2
x





Ġzometriden
ΔPh= - 0,049 x Δh
ΔPt = 7+9+11
4 Gözlü Ocak Bek Hattı için hangi
borulardan geçiliyor ?



4 Gözlü Ocak Bek Hattı için hangi
borulardan geçiliyor ?



4 Gözlü Ocak Bek Hattı için hangi
borulardan geçiliyor ?



4 Gözlü Ocak Bek Hattı için hangi
borulardan geçiliyor ?



Pasta Fırını / Döner Ocağı Hattı için hangi
borulardan geçiliyor ?



Pasta Fırını / Döner Ocağı Hattı için hangi
borulardan geçiliyor ?



Pasta Fırını / Döner Ocağı Hattı için hangi
borulardan geçiliyor ?



Pasta Fırını / Döner Ocağı Hattı için hangi
borulardan geçiliyor ?



Hat Bilgileri ve iĢaretler
Ġzole Mafsal
Tesisatın
Topraklaması
Ġstasyon
Topraklaması
Ġzole Mafsal
11 lb.
Mg. Anot
11,51 m3/h
DN25
3 mt.
1333,02 m3/h
DN125
15 mt.
926,60 m3/h
DN125
8 mt.
406,42 m3/h
DN80
13 mt.
1 m3/h
DN15
9 mt.
10,51 m3/h
DN25
7 mt.
6,67 m3/h
DN20
13 mt.
3,84 m3/h
DN15
3 mt.
11,51 m3/h
DN25
3 mt.
1344,52 m3/h
DN125
5 mt.
1333,02 m3/h
DN125
95 mt.
=
=
AKV
1344,53 m3/h
DN50
10 mt.
1344,53 m3/h
DN100
160 mt.
Benmari Hattı için hangi borulardan
geçiliyor ?



Benmari Hattı için hangi borulardan
geçiliyor ?



Benmari Hattı için hangi borulardan
geçiliyor ?



Benmari Hattı için hangi borulardan
geçiliyor ?



Hat Bilgileri ve iĢaretler
Ġzole Mafsal
Tesisatın
Topraklaması
Ġstasyon
Topraklaması
Ġzole Mafsal
11 lb.
Mg. Anot
11,51 m3/h
DN25
3 mt.
1333,02 m3/h
DN125
15 mt.
926,60 m3/h
DN125
8 mt.
406,42 m3/h
DN80
13 mt.
1 m3/h
DN15
9 mt.
10,51 m3/h
DN25
7 mt.
6,67 m3/h
DN20
13 mt.
3,84 m3/h
DN15
3 mt.
11,51 m3/h
DN25
3 mt.
1344,52 m3/h
DN125
5 mt.
1333,02 m3/h
DN125
95 mt.
=
=
AKV
1344,53 m3/h
DN50
10 mt.
1344,53 m3/h
DN100
160 mt.
• Brülör kapasiteleri (Q
br
)

Q
br1
= Q
kazan1
/ η
1

Q
br1
= 2.850.000 / (860 x 0,85)
Q
br1
= 3898,77 kW


• Brülör kapasiteleri (Q
br
)

Q
br2
= Q
kazan2
/ η
2

Q
br2
= 8000 / 0,90
Q
br2
= 8888,89 kW


• Brülör kapasiteleri (Q
br
)


Q
br
= Q
br1
+ Q
br2

Q
br
= 12.787,66 kW



V
A
= Q
br
x 1,184 x 3,6 (m³/h)
V
A
= 12.787,66 x 1,184 x 3,6
V
A
= 54.506,12 m³/h

Debiyi sağlayacak fan kullanılmalı ve
brülörlerle irtibatlandırılmalıdır.


Hava kanalı kullanılması durumunda kanal kesiti
hesabı :

S
A
= V
A
/ (3600 x v) (m²)
S
A
= 54.506,12 / (3600 x 10)
S
A
= 1,514 m² olmalı

• Kanal içinde hava hızı 5-10 m/sn arasında
seçilmelidir.
Hava kanalı kullanılması durumunda kanal kesiti
hesabı :

1,514 / 2 = 0,757 m²

1 mt * 0,80 mt
veya
Q= 98 cm çapında

Ebatlarında 2 adet eĢdeğer seçilir.
Üst Havalandırma (Ekzost Havası) :

V
Ü
= Q
br
x 0,781 x 3,6 (m³/h)
V
Ü
= 12.787,66 x 0,781 x 3,6
V
Ü
= 35.953,78 m³/h

Hava kanalı kullanılması durumunda kanal kesiti
hesabı :
S
Ü
= V
Ü
/ (3600 x v) (m²)
S
Ü
= 35,953,78 / (3600 x 10)
S
Ü
= 0,9987 m²


Hava kanalı kullanılması durumunda kanal kesiti
hesabı :

0,9987 / 2 = 0,499 m²

1 mt * 0,50 mt
veya
Q= 80 cm çapında

Ebatlarında 2 adet eĢdeğer seçilir.
DOĞAL HAVALANDIRMA
YAPILMASI ĠSTENSEYDĠ ???

ΣQbr > 1000 kW olduğu için :

Alt havalandırma (Taze Hava) menfezi net kesit alan hesabı:


ΣQbr
S
A
(m²) = ----------- idi.
3600
DOĞAL HAVALANDIRMA YAPILMASI
ĠSTENSEYDĠ ???
DOĞAL HAVALANDIRMA YAPILMASI
ĠSTENSEYDĠ ???

ΣQbr > 1000 kW olduğu için :

Alt havalandırma (Taze Hava) menfezi net kesit alan hesabı:


12.787,66 kW
S
A
= -------------------- = 3,55 m² hesaplanırdı.
3600
Alt havalandırma (Taze Hava) menfezi
ebatları :
3,55 / 2 = 1,775 m²

1,80 mt * 1,00 mt
veya
D= 1,50 mt çapında

Ebatlarında 2 adet eĢdeğer seçilir.
DOĞAL HAVALANDIRMA YAPILMASI
ĠSTENSEYDĠ ???
DOĞAL HAVALANDIRMA YAPILMASI
ĠSTENSEYDĠ ???

ΣQbr > 1000 kW olduğu için :
2-Üst havalandırma (Egzost Havası) menfezi kesiti hesabı :

S
Ü
(m²) = S
A
X 0,6


DOĞAL HAVALANDIRMA YAPILMASI
ĠSTENSEYDĠ ???

ΣQbr > 1000 kW olduğu için :
2-Üst havalandırma (Egzost Havası) menfezi kesiti hesabı :

S
Ü
(m²) = 3,55 X 0,6 = 2,13 m² hesaplanırdı.


Üst havalandırma (Egzost) menfezi ebatları :

2,13 / 2 = 1,065 m²

1,10 mt * 1,00 mt
veya
D= 1,16 mt çapında

Ebatlarında 2 adet eĢdeğer seçilir.
DOĞAL HAVALANDIRMA YAPILMASI
ĠSTENSEYDĠ ???
Boru Uzama Miktarı :
AL = L . o . At = L . o . (t1 – t2) idi

L = A L / o . (t1 – t2) idi


Boru Uzama Miktarı :
L = A L / o . (t1 – t2)
-5
L = 0,04 / 1,18 x 10 * 45

L = 75,33 mt. Ve üzerinde ki borularda
uzamadan dolayı kompansatör ihtiyacı
olur.
Boru Uzama Miktarı:

(4 no‟lu boru parçası üzerinde 85 m. Olan
kısım mevcuttur.)

AL = L * o * At
-5
AL = 85 * 1,18. 10 * 45

L = 0,045 m.
L = 4,5 cm uzamayı alacak kompansatör
kullanılmak zorundadır.

Boru Uzama Miktarı:

Ġzometride 140 mt‟ lilk bir boru hattı daha var !!!!



ĠLGĠNĠZE TEġEKKÜR EDERĠZ…

You're Reading a Free Preview

İndirme
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->