İÇİNDEKİLER Sayfa 1. TORNA TEZGAHI.....................................................................................................................8 1.1 Üniversal Torna Tezgahı ...........................................................................

...............................8 1.1.1 Gövde .....................................................................................................................................9 1.1.2 Fener Mili Kutusu.................................................................................................................10 1.1.3 Hız Değişim Mekanizması ..................................................................................................10 1.1.4 Gezer Punta...........................................................................................................................11 1.1.5 Araba 11 1.1.6 Enine Hareket Mekanizması ................................................................................................11 1.1.7 Kalemlik................................................................................................................................12 1.1.8 Siper 12 1.1.9 Hız Kutusu ...........................................................................................................................12 1.1.10 Talaş Mili ...........................................................................................................................12 1.1.11 Ana mil ...............................................................................................................................12 1.1.12 İlerleme Miktarının Düzenlenmesi.....................................................................................12 1.1.13 Hareket İletimi ...................................................................................................................13 1.1.14 Avadanlıklar ......................................................................................................................13 1.1.14.1 Aynalar.............................................................................................................................13 1.1.14.2 Üç ve Dört Ayaklı Üniversal Ayna.................................................................................13 1.1.14.3 Mengeneli Ayna...............................................................................................................14 1.1.14.4 Delikli Düz Ayna.............................................................................................................14 1.1.14.5 Mıknatıslı Ayna...............................................................................................................14 1.1.14.6 Kombine Ayna.................................................................................................................15 1.1.15 İş Kalıpları..........................................................................................................................15 1.1.15.1 Aynaları Teknolojik Kurallara Uyarak Fener Mili Üzerindeki Yerlerine Takma..........16 1.1.15.2 Aynaları Fener Mili Üzerindeki Yerlerinden Çıkarma...................................................17 1.1.15.3 Aynaların Ters ve Düz Ayaklarını Söküp Takmasını Yapma........................................17 1.1.15.4 Parçaları Aynalara Emniyetli ve Salgısız Bir Şekilde Bağlama.....................................18 1.1.16 Sabit Yataklar.....................................................................................................................19 1.1.17 Gezer Yataklar....................................................................................................................19 1.1.18 Pensler.................................................................................................................................19 1.1.19 Mandren .............................................................................................................................20 1.1.20 Katerler...............................................................................................................................20 1.1.20.1 Düz Saplı Katerler...........................................................................................................21 1.1.20.2 Sert Maden Uçlu Katerler................................................................................................21 1.1.20.3 Keski Katerleri.................................................................................................................22 1.1.20.4 Delik Katerleri.................................................................................................................22 1.1.20.5 Vida Kelemi Katerleri.....................................................................................................23 1.1.20.6 Özel Katerler....................................................................................................................23 1.1.20.7 Katerlerin Yapıldığı Malzemeler....................................................................................23 1.1.20.8 Kalemin Katere, Katerin Kalemliğe Bağlanışı...............................................................24 1.1.21 Fır döndü Aynası ...............................................................................................................24 1.2 Özel Torna Tezgahlar..............................................................................................................25 1.3 Seri Talaş Milli Torna Tezgahı...............................................................................................25 1.4 Üretim Torna Tezgahı ............................................................................................................25 1.5 Kam Tornası ...........................................................................................................................25 1.6 Hava Tornası ...........................................................................................................................26 ii

1.7 Düşey Torna Tezgahı ..............................................................................................................26 1.8 Sırt Alma Tornası ...................................................................................................................27 2. KANAL AÇMA........................................................................................................................27 2.1 Parçasını Ayna Punta Arasında Bağlama................................................................................27 2.1.1 Kanal Kalemini Bağlama.....................................................................................................27 2.1.2 Kanal Tornalamak İçin Devir Sayısını Ayarlama................................................................27 2.1.3 Kanal Tornalama..................................................................................................................28 2.1.4 Çapak Alma..........................................................................................................................30 3. KONİK TORNALAMA............................................................................................................32 3.1 Konik Tornalama.....................................................................................................................32 3.1.1 Sipere (Sporta) Açı Vererek Konik Tornalama...................................................................35 3.1.2 El İle Talaş Verilerek Konik Tornalama..............................................................................37 3.1.3 Punta Kaydırarak Konik Tornalama....................................................................................38 3.1.4 Koniklik oranına uygun olarak gezer puntayı kaydırma.....................................................38 3.1.5 Punta kaçıklığını kontrol etmek...........................................................................................40 3.1.6 Tezgâhı ayarlayıp konik tornalama......................................................................................41 3.1.7 Konikliği kumpas ve mikrometre ile kontrol etmek............................................................41 3.1.8 Sevk Kızağı İle Konik Tornalama........................................................................................41 3.1.8.1 Sevk Kızağını Koniklik Ölçüsüne Göre Ayarlama...........................................................42 3.1.8.2 Sevk Kızağı İle Tornalama................................................................................................42 3.1.8.3 Konikliğin Mastar İle Kontrol Edilmesi...........................................................................42 3.2 Özel Tornalama Usulleri.........................................................................................................43 4. TIRTIL ÇEKME........................................................................................................................44 4.1 Tırtıl Makaraları.......................................................................................................................44 4.1.1 Tırtıl Çeşitleri........................................................................................................................44 4.1.2 TIRTIL ÇEKME İÇİN TEZGÂHIN HAZIRLANMASI....................................................45 4.2 Tırtıl Çekme İçin Tezgâhın Ayarlanması................................................................................46 4.2.1 Tırtıl Makaralarının Düzenlenmesi......................................................................................46 4.2.2 Tırtıl Çekme İçin Devir Ayarlanması..................................................................................46 4.2.3 Tırtıl Çekme İçin Uygun İlerlemenin Ayarlanması.............................................................46 4.2.4 Tırtıl Çekme İşlemi...............................................................................................................46 4.2.5 Tırtıl Çekilen Yüzeyin Kontrolü..........................................................................................47 4.2.6 Yağ Kullanmanın Önemi.....................................................................................................47 5. TORNADA KILAVUZLA VİDA AÇMA...............................................................................47 5.1 Kılavuzla Vida Açma.............................................................................................................48 5.2 İnce Diş Kılavuzlar..................................................................................................................49 5.3 Boru Kılavuzlar........................................................................................................................49 5.4 Makine Kılavuzları..................................................................................................................49 5.4.1 Parçanın Vida Ölçüsüne Uygun Delinmesi Ve Havşalanması............................................50 5.4.2 Makine Kılavuzu Ve Aparatının Seçilerek Bağlanması......................................................50 5.4.3 Torna Tezgahında El Kılavuzuyla Vida Açma İşlemi........................................................51 6. TORNADA PAFTA İLE VİDA AÇMAK...............................................................................52 6.1 Pafta İle Vida Açmak...............................................................................................................52 6.1.1 Parçayı Vida Çapından 0.1-0.2 mm Küçük Tornalama.......................................................52 6.2 Boru Paftaları...........................................................................................................................53 iii

6.3 Makine Paftaları.......................................................................................................................53 6.3.1 Vidaya Uygun Pafta Lokması Ve Pafta Çekme Başlığının Seçimi.....................................54 6.3.2 Başlığın Tornaya Bağlanması..............................................................................................54 6.3.3 Vida açmada uygun kesme yağının kullanılması.................................................................55 6.3.4 Torna Tezgahında Pafta Çekme İşlemi................................................................................55 6.3.5 Pafta Çekilen Parçanın Kontrolü..........................................................................................56 6.3.5.1 Vida Tarağı........................................................................................................................56 6.3.5.2 Vida mikrotreleri...............................................................................................................56 7. CNC TORNA TEZGAHI .........................................................................................................56 7.1 CNC Torna Tezgâhı Kısımları................................................................................................58 7.1.1 Kayıt ve Kızaklar..................................................................................................................58 7.1.2 Fener Mili ve Gezer Punta....................................................................................................58 7.1.3 Taret 58 7.1.4 Kontrol Paneli.......................................................................................................................59 7.2 CNC Torna Tezgâhlarının Açılması ve Kesiciyi Tezgâh Sıfırına Gönderme........................61 7.3 İş Parçası ve Kesici Ayarları...................................................................................................61 7.3.1 Kesicilerin bağlanması.........................................................................................................61 7.3.2 İş Parçalarını Tezgâha Bağlama ve Parça Boyunun Tespit Edilmesi .................................62 7.3.3 Elle Çalışma Modunun Seçimi.............................................................................................63 7.3.4 Tareti El Çarkı (Handwheel) ile Hareket Ettirme ...............................................................63 7.3.5 İş Parçasından Elle Talaş Kaldırma ....................................................................................64 7.4 İş Parçası Sıfır Noktasının Tespit Edilmesi ...........................................................................64 7.4.1 İşin Aynaya Bağlanması ......................................................................................................65 7.4.2 Ayna Ayak Sensörlerinin Ayarlanması................................................................................66 7.4.3 Elle Devir Sayısı Girme .......................................................................................................67 7.4.4 İstenilen Sıfır Noktası Kodunun Seçilmesi .........................................................................68 7.4.5 Seçilen Sıfır Noktasının Kaydedilmesi................................................................................69 7.4.6 Uygun Takım Seçilerek Talaş Kaldırılması ........................................................................69 8. CNC TORNA TEZGÂHLARININ KONTROL PANELİNİ KULLANMA ........................70 8.1 Bilgisayar Ekranı ....................................................................................................................70 8.2 Ekran Menüleri ve Açıklaması................................................................................................70 8.3 Program Tuşları ve Fonksiyonları...........................................................................................71 8.4 Operasyon Kontrol Tuşları ve Görevleri.................................................................................76 8.5 CNC Torna Tezgâhında Kesiciyi Elle Hareket Ettirme..........................................................78 8.6 CNC Torna Tezgâhına Program Yükleme..............................................................................78 8.7 Disketten veya seri kablo ile başka bir bilgisayardan bilgi alma ...........................................79 8.8 CNC Torna Tezgâhında Bulunan Programları Yeniden Düzenleme.....................................80 8.9 CNC Torna Tezgâhında Bulunan Programları Çalıştırma......................................................80 9. CNC TORNA TAKIMLARINI İŞLEME UYGUN OLARAK BAĞLAMA..........................81 9.1 CNC Tezgâhında Bulunan Takımlar.......................................................................................81 9.2 Yapılacak İşleme Göre Takım Seçme.....................................................................................82 9.3 İşlenecek Malzeme Cinsine Uygun Takım Seçme ................................................................83 9.4 Takım Değiştirme....................................................................................................................83 9.4.1 Elle 83 9.4.2 Otomatik...............................................................................................................................84 9.5 Taret 84 9.5.1 Tarete Bağlanabilen Tutucular ve Kesiciler.........................................................................84 9.5.2 Tutucunun Uygun Yuvaya Yerleştirilmesi..........................................................................87 iv

.......................91 11...........................1.2 İlk Üretilen İş Parçasının Kontrol Edilmesi.....................................................1 Programın Mantık ve Yazım Hatalarını Kontrol Etme......................................102 12....................................................................................................2......................... Silindirik ve Konik Tornalama Uygulamaları Yapma.100 Çeşitli kesiciler ve bağlandığı taret.....................................................90 10..........................................................................89 10......................................... CNC TORNADA ALIN.........................109 Konik Tornalama....96 11..................................................3 Kesici Takımların Sıfırlanması................................6 Kesicilerin Bağlanması ve Kontrolü ..........................................90 10....................................................1 Kanal Tornalama Programlamada Kullanılan CNC Kodları............................91 10..88 10.........................................................................................99 12......................87 9.....103 ISO Kod Sistemine Göre Adresler...............................................................................................................1 İş Parçasını Tezgâha Bağlama.....................................................................................................111 13........................................................................2 Kesici Takımları Bağlama....................................................96 11................................107 12.................. SİLİNDİRİK VE KONİK TORNALAMAYI PROGRAMLAMA ..................... CNC TORNADA KANAL AÇMA PROGRAMLAMA.....1 Parçalar Üzerindeki Sıfır Noktaları................................................................................................................6 Alın..............................3 İşlenecek Parçaya Göre Takımları Sıfırlama.........................102 12.............5 Kesme Hızı..........................................................................111 13....4 Yavaş İlerleme Modunda Programın Test Edilmesi (Dry Run).........................................94 11...........99 İş parçası referans noktası.................................. Devir Sayısı...93 11....1 Programın Test Edilmesi.................................................................................110 13......3 Kesicinin Tutucuya Uygun ve Emniyetli Biçimde Bağlanması............ Silindirik ve Konik Programlamada Kullanılan CNC Kodları.......2.......................9....8 Elle Programlama Yapma...............................................................................................1 Bağlanan Her Takıma Ait Bir Takım Penceresi Açılması.................................1...............4 Otomatik Sıfırlama....100 12................2 CNC Programını Kaydetme............1...................92 11........................................2 Takım Ayarında Kullanılan Elemanlar ve Özellikleri.7 CNC Programlama Mantığı.................................98 12.111 CNC torna tezgahında silindirik yüzeye kanal açılabildiği gibi parçanın alnına da kanal açılabilir..........................5 Kontrol Panelinden Gerekli Ayarları Yapma...4 Talaş Kaldırma Teknolojisi........................................................................................................100 12..96 11...........107 Alın tornalama için iş paçası ........1 Adım Adım Modda Çalıştırma (SBL).............................................9 Alın.........................................99 12.......................97 11.......2 Programın İşletilmesi.... İlerleme Hesabı ve Kesme Sıvıs....................................... CNC TORNADA PROGRAMLARIN SİMÜLASYONU VE KONTROLÜ.................88 9.............................2.............................................................................................................3 Seri Modda Çalıştırma .......1...........................92 11..............................104 Temel bazı G kodlarının anlamları M (Yardımcı Fonksiyonları)........................................................ CNC TORNADA TAKIM AYARI YAPMA................................... Alına kanal açılabilmesi için uygun kanal açma kesici takımın v .104 105 12....................3 Programın Simülasyon Modu ile Çalıştırılması ....................................................108 Silindirik tornalama için iş parçası .........................105 106 106 12......................6....................92 11........................89 10..................5........................2 CNC Tornada Kanal Açma Programlam..................................................................................................

.........................145 16............1 Alın Tornalama Çevrimleri (G79/G94.....................................................125 14............................135 15..............................................................4 Vida mikrometreleri...........................................113 Kanal açma işlemi örneği..4 CNC TORNADA KAVİS TORNALAMA PROGRAMLAMASI..............................................................1 Dış çap mikrometreleri.................................................2 CNC Tornada Satır Yapısı.........................................2 CNC TORNADA ÖLÇME VE KONTROL....3 CNC TORNADA DELİK DELME VE DELİK BÜYÜTME ROGRAMLAMASI................................................................145 16.........2 G03 Kodu-CCW (Dairesel Hareket-Saat İbresi Tersi Yönü):................2...........................1 CNC Program Yapısı....................................3..................2...................................................................................................................................125 14.........................................2...........3...............144 16........................................126 14..........1.....114 13..........................................................................................135 15...............115 13.............................................................122 Vida elemanları..........................117 13.............................................................119 14...............5 Özel Mikrometreler......133 14.............1.............................................................................2 G72 Alında Kaba Talaş Çevrimi (Eksene Dik Tornalama)....131 14...........1 Satır Numarası ( N10..5 mm olan şekildeki parçanın CNC programını yazalım...................1 G02 Kodu-CW (Dairesel Hareket-Saat İbresi Yönü):...1 Delik Delme ve Delik Büyütme Programlamada Kullanılan CNC Kodları.........141 15.................................................................................114 13....2................................................................................................................................2....135 G04 komutu ile eksendeki hareketler.................................................2..144 15....133 14.130 14........................................................1........................................................................................................ N20 vb.........................................................................................................5 Pasimetreler..................131 14..........................................................2 İç çap mikrometreleri....2 CNC Tornada Delik Delme ve Delik Büyütme Programlaması.......4..........1..... CNC TORNADA BOŞALTMA ÇEVRİMLERİ............3 Geometrik Bilgiler.......................1................................ Dijital Kumpaslar......2.............................................. G79 (G94) Alın Tornalama Çevrimi ( Tek Kademe)..kullanılması gerekir.............................132 Komparatörler metrik ve parmak (inç) bölüntülü olarak yapılmışlardır...1.......................................129 14............2...........2................115 Delik büyütme işlemi... CNC TORNADA PROGRAMLAMA....4.......................................116 13.....1.........................................................................126 14.............130 Vida mikrometresi ve kullanımı................. CNC TORNADA VİDA AÇMA..................3...............2.137 15............................117 13.......2................................135 15.....1...................... G72) 1..........................................2.............................................................................................1 Giriş Bölümünün Açıklanması...........2 Teknolojik Bilgiler....................112 Kanal açma işlemi örneği.......134 .2......146 vi ......................1 .................2...........................................................................4 Pasametreler.....121 14.................................2.123 Vida adımı 1.......4 Yardımcı Kodlar ve Program Sonu Açıklaması................................................................................. )...................................................................115 Delik delme işlemi..114 13.......3 Ölçme ve Kontrolde Dikkat Edilecek Hususlar...............................2.......................................................124 14.....................................2 Mikrometreler.......................................................138 140 15.....................................3 Komparatörler...........................................................134 15..............................................134 14.............................2...................................................3 Derinlik mikrometreleri.....................................................................144 15......... İç ve Dış Yüzeylerin Ölçülmesi 2.....................1 CNC Tornada Vida Açma Programlama....2 Adresler (G ve M Kodları).......3 Elle Programlama...........

..............................................................2....................................................... G77(G90) Silindirik İç/Dış Çap İşleme Çevrimi (Tek Kademe).........................4 Çevrimlerin Simülasyonu ve Tezgahta Uygulanması................................................................165 Talaş kaldırma miktarı...................171 ....................................................1 Silindirik (Boyuna) Tornalama Çevrimleri (G77/G90................................................6 Pah Kırma......................................................... G71) 1.........................148 16......................................................................................150 16.......................................................................158 16................................166 167 M20x2 Vida açılacak iş parçası.........................................154 F :Çevrim süresince geçerli olacak kesme ilerlemesi.. ( Kılavuz çekme başlangıç noktası )...........170 N230 M30..............162 17................3 Raybalama..............................................................157 16...........161 17.........170 17..............156 G75 komutu ile kesme.......................2.................... (mm) yerine P2000 (μm) yazılmalıdır)..........................................1 İki Ağızlı Vida Açma.....Örnek 1........162 17.1 G75 Komutu ile Parça Kesme.............................3 Konik Tornalama Çevrimi (G77)................................................159 16.. CNC TORNADA DELİK VE VİDA ÇEVRİMLERİ......................................2......................7 Profil Tekrarlama Çevrimi ( G73).............................2 Kılavuz Çekme..........................155 cinsinden girilmelidir..............................................................2......................................................................... F150................................................................... 147 16...........158 G73 çevrimi 2 komut satırından oluşur ve bu komut satırları aşağıdaki gibidir.............................................................................................................152 16.....................5 Köşe Yuvarlatma........157 16........ Parça Kesme Döngüsü (G75).........8 Çevrimlerin Simülasyonu ve Tezgahta Uygulanması...........155 16....2 G71 Dış Çap Kaba Talaş Kaldırma Çevrimi (Eksene Paralel Tornalama).....168 adımı 2 mm olan diş açmak için aşağıdaki şekilde program yapılabilir............. (Örnek: P2........................................................................................163 N130 G1 Z5......................................................................................................................................................................1 Delik Delme Çevrimi (G74)....4........................................3.....................1................................................................................156 F : 40 mm/dak.......................164 17.......169 17..............173 ..............................173 vii .......4 Dış Çapta Kanal İşleme............................................

1 Üniversal Torna Tezgahı İmalat atölyelerinde bulunan önemli bir tezgahtır. olmak üzere değişik ölçülerde yapılır. TORNA TEZGAHI Tanımı : Kendi ekseni etrafında dönen. kılavuz ve pafta çekme gibi işlemler yapılır. Ayrıca ilave edilen aparatlarla çeşitli profillerdeki iş parçaları bu tezgahlarda işlenebilmektedir. Okul atölyelerinde bu tornaların çeşitli tipleri bulunmaktadır.1. Torna tezgahında genellikle. silindirik tornalama delme. konik tornalama. Tesviye atölyelerinde genellikle özel torna tezgahlarından çok. arabanın boyuna ve enine hareketini otomatik olarak durdurma dayamaları vardır. TORNA TEZGAHI ÇEŞİTLERİ 1) Üniversal torna tezgahı 2) Özel torna tezgahları 3) Seri talaş milli torna tezgahı 4) Üretim torna tezgahı 5) Kam tornası 6) Hava tornası 7) Düşey torna tezgahı 8) Sırt alma tornası 9) Revolver torna tezgahı 10) Otomat torna tezgahı 11) Bilgisayarlı sayısal denetimli (CNC) torna tezgahı 1. Bu tezgahlardan dünyanın imalat ve takım atölyelerinde yararlanılır. aynı biçimde özdeş olarak tornalanabilir. Çeşitli işler için farklı boyut ve biçimde birçok özel torna tezgahı geliştirilmiştir. alın tornalama. . rayba çekme. Kesici aletin talaş kaldırma işlemi elle veya otomatik surette olur. uygun açıda bilenmiş kesiciler yardımıyla talaş kaldıran tezgahlara torna tezgahı denir. Bazı tiplerinde. Bu sayede bütün parçalar. sıkı ve emniyetli bir şekilde bağlanmış iş parçaları üzerinden. masa tornası ve üniversal torna diye isimlendirilen iki tip torna tezgahına rastlanılır. vida çekme. Bunlar küçük masa tornasından ağır iş tornalarına kadar .

Üniversal torna tezgahı bütün imalat ve takım atölyelerinde ve makine yapım işlerinde kullanılırlar.) 1.Genel olarak.1. Pahalı olanlarda düz kayıtlarla birlikte V kesitli kayıtlar da vardır. V kayıtlarının açısı genellikle 90 dir ve ezilmeyi önlemek için üzerleri düz olarak yapılır. Prizmatik V kayıtlar taşlama suretiyle veya el raspası ile dikkatle işlenir. sağlam ve biçimini bozmaz bir parça olup tornanın bel kemiğini oluşturur. Gövde üst yüzeyinde kayıtlar bulunur.1 Gövde Gövde tornanın en esaslı kısmı ve temel organıdır. Tornanın bütün parçalarını üzerinde taşır. Böylelikle fener. (Şekil de üniversal torna tezgahının belli başlı kısımları gösterilmiştir. çeşitli ilerlemelerle talaş kaldırılması gereken hallerde ve değişik adımlı vidaların açılmasında büyük verimle çalışırlar. Bu yekpare dökümden yapılmış ağır. Taşıdığı parçaların aynı eksenli olmasını sağlamak için bu kayıtlar çok hassas işlemiştir. Ön kayıtın tam altında gövde üzerinde bir . araba ve gezer puntanın düzgün montajları ve fener mili eksenine paralel konumda hareket etmeleri sağlanır.

tornanın sol tarafına sabit bir şekilde yerleştirilmiştir. Fener milinin ön kısmına çeşitli aynaların bağlanmasına imkan sağlayan biçim verilmiş veya bir kısmına üçgen profilli vida dişi çekilmişir. merdivenli kasnağın fener miliyle bağlantısı kesilir. Merdivenli kasnak tertibatlı tornalarda da rastlanılır. Karşılık tertibatı. Her torna tezgahı için bu kolların durumları değişik olabilir.kremayer vardır. Bu tip tornalarda. dişli-kasnak tertibatıyla dönen fener milini taşır. Karşılık tertibatını kullanmak için. Fener milinin salgısız dönmesi. Bu. . devir sayısı artar.2 Fener Mili Kutusu Fener mili kutusu. karşılık pimi dışarı çekilir. gövde genellikle dökme demir ayaklar üzerine tespit edilmiştir.1. 1. tornanın devir sayısını. ekseninin gövde kayıtlarına paralel olması ve yataklarının ayarlanmış olması gerekir. Bu tertibatı taşıyan torna tezgahlarında değişik hızlar elde etmek için merdivenli kasnağı çeviren kasnağı çeviren kayışın yerini değiştirmek gerekir. Gövdenin taşıdığı parçalar fener mili kutusu. 1. fener mili kutusu içinde bulunan dişli çarklar ve kavramalardan meydana gelir. devir sayısı azalır. gezer punta. torna tezgahından düzgün bir çalışma beklenemez. Deliğin ön kısmı fener puntasına uyacak şekilde konik olarak işlenmiştir. Aksi halde. Tornanın zeminine bağlanabilmesi için. torna arabası ve hız kutusudur. Bu mekanizma kolay ve çabuk olarak hız değiştirmeyi sağlar. dişli çarklarla. fener milinin daha küçük devir sayılarında dönmesini sağlamak için karşılık tertibatından yararlanılır.3 Hız Değişim Mekanizması Modern tezgahlardaki hız değiştirme mekanizması. büyük çaplı basamaklarına doğru iletildiğinde ise. Genellikle dökme demirden yapılır ve hassas olarak işlenir.1. merdivenli kasnakta el ile çevirilerek karşılık dişlileri ile fener milindeki dişlilerin iyice kaynaşmaları sağlanır. Hız değiştirme kollarının konumları değiştirilerek fener milinin çeşitli hızlarda (devirlerde) dönmesi sağlanılır. Fener kutusunun uçlarında bulunan iki yatak üzerinde dönen bir mildir. Çeşitli devirlerin nasıl elde edileceği fener kutusunun ön tarafındaki tablodan öğrenilir. Kayış fener milindeki merdivenli kasnağın küçük çaplı basamaklarına doğru ilerletildiğinde. El tekeri döndürülerek buna bağlı olan küçük dişli yardımı ile araba ileri geri hareket ettirilir. İçi delik yapılmıştır. Sonra karşılık kolu öne doğru çekilip. merdivenli kasnağın basamak sayısının iki katına çıkarmaya yarar.

Bunlar gezer puntanın. Arabayı gövde boyunca elle ileri-geri hareket ettirmek için el tekeri çevrilir. Gezer punta. Enine hareket için bir kol kullanılır. takılmadan evvel kovan üzerindeki kama kanalının.1. Araba kutusunun içinde otomatik ilerlemeleri sağlayan sürtünmeli kavramalar ile iki parçalı somun vardır. Kızak ile gövde birbirine ayar vidalarıyla bağlanmıştır. Alt kısım. iki döküm parçadan meydana getirilmiş olup.1. Punta ucunu.Üst kısım alt kısıma bir kırlangıç kuyruğu vasıtasıyla sağa sola hareket ettirile bilir. 1. Gezer punta kovanın ön kısmı.6 Enine Hareket Mekanizması Enine ilerleme sağlamak için araba üzerine yerleştirilmiştir. Kovan. gövde kayıtları boyunca hareket edebilir ve herhangi bir konumda sabitleştirilir. Bu kol üzerinde mikrometrik .1. Gezer punta kovanı el tekeri ile boylamasına hareket ettirilir ve istenilen konuma getirilir. itinceye kadar sola çevrilir. ana milinin vidası üzerine kavratılır ve sadece vida çekerken kullanılır. Torna eksenine tam dik doğrultudadır. Kırlangıç kuyruğu kayıtlar üzerine H harfi teşkil edecek şekilde konmuştur. üst kısım ve pabuç olmak üzere üç kısımdır. punta vidasından kurtuluncaya kadar ilerletilmiş ise. 1. Bazı tezgahların gezer punta kovanının yüzeyinde. Kovanın tespiti için sıkma kolundan faydalanılır. Bu somun.5 Araba Gövdenin üst kısmına kızaklanmış ve el tekerinin hareket ettirdiği dişli ve gövdedeki kremayer vasıtası ile sağa ve sola kaydırılabilir. kovanın ne kadar hareket ettiğini ölçmekte kullanılan milimetrik bölüntü vardır. Gezer punta ucu ile fener mili puntası aynı eksen üzerinde bulunur. Bu arabanın elle veya otomatik olarak hareket ettirilmesine yarayan dişlileri. Gezer puntanın sabitleştirilmesi için tespit somunundan faydalanılır. Üst kısım (gövde) ise kızak üzerine yerleştirilmiştir. V kayıtlarına dik olarak kaymasını sağlar. kama hizasına gelmesine dikkat edilmelidir. alt kısım doğrudan doğruya torna kayıtları üzerine alıştırılmıştır. delik olarak punta ucuna uyacak şekilde mors koniğine göre işlenmiştir.1. Bu teker gövde ön kısmının altında bulunan kremayere geçen bir dişliye takılmıştır. çeşitli uzunluktaki parçaları desteklemek için. Gezer punta. Pabuç üst kısma konmuş bir vida vasıtasıyla kalemi sıkar. kavramaları ve kolları taşır.4 Gezer Punta İki punta arasında veya ayna ile punta arasında tornalanan parçaların sağ taraftaki ucuna desteklik yapar. Konik tornalama amacı ile eksenden kaydırmak veya tekrar eksene getirmek için ayar vidalarında faydalanılır.

9 Hız Kutusu Çeşitli vida adımı veya talaş ilerlemelerini elde etmek için ana mili ile talaş miline hız vermeye yarar. 1. istenen herhangi bir konumda tespit edilebilir. Kateri veya kalemi bağlayan sıkma vidası. . 1. Bu tablanın üst kısmına da bir kırlangıç kuyruğu kanalı açılmıştır. yani vida açma sırasında gerekli ilerlemeyi verir.8 Siper Arabanın üstüne yerleştirilmiş bir kısımdır. Kanala geçen siper tablası.1. Siperin otomatik hareketi 1. Hassas pasolar vermek için bu bölüntülerden faydalanılır. Otomatik ilerleme ve vida çekme için arabaya gerekli olan güç talaş mili ve ana mil yardımıyla iletilir. taban bileziği ve kalemin konumunu ayarlayan eğrisel yüzeyli parçalardan meydana gelmiştir.12 İlerleme Miktarının Düzenlenmesi Uygun ilerleme miktarını veya vida adımını elde edebilmek için genellikle iki veya üç kolu belli konumlara getirmek gerekir.Ana milin vazifesi torna üzerinde vida açmayı sağlamaktır.7 Kalemlik Torna kalemlerinin veya katerlerin sağlam ve uygun konumda bağlanmasına yararlar.10 Talaş Mili Üzerinde boydan boya bir kama yuvası açılmış ve kızaklar boyunca devam eden uzun bir milden ibarettir. hassas bir vida ile hareket ettirilir. 1.1. Hız kutusu üzerindeki tabloya bakarak. Bir eğrisel yüzeyli gövde ve sıkma vidasından ibarettir. Siper kolu üzerinde mikrometrik bölüntülü bilezik bulunur. Hassas olarak paso verebilmek için bu bölüntülerden yararlanılır. hareketin araba üzerindeki tahrik tertibatına geçmesini sağlar.11 Ana mil Üzerinde boydan boya vida açılmış ve talaş miline paralel uzanan bir mildir. Milin dönmesi kama yuvası sayesinde. Siperden yararlanarak kısa boylu konikler işlenir.bölüntülü bilezik vardır.1. 1.1. 360 döndürülebilen siper. Siper alt tablasının yarım dairelik veya 180 lik kısmından bölüntüler vardır.1. istenilen ilerleme miktarları veya vida adımları için kolların hangi konumlarda bulunacağı öğrenilir. 1.1.

13 Hareket İletimi Bir elektrik motorunun dönme hareketi. fener mili kutusunun sol yanında bulunan dişlilerle de hız kutusuna iletilir. Bu hareket.1.1. 1.1 Aynalar Torna aynası. yapılan işin şekline göre araba hareketlerini temin ederler. iş parçalarını sargısız ve güvenli bağlamadırlar. Üniversal aynalarda bütün ayaklar aynı anda hareket eder. düz veya V kayış ile fener miline iletilir. kısa iş parçalarını bağlamaya ve döndürmeye yarar. 1.1. Bu miller de.14. Aynalar.2 Üç ve Dört Ayaklı Üniversal Ayna Üçayaklı üniversal aynalarda silindirik üçgen altıgen ve benzeri parçaların üç noktadan bağlanması için kullanılır.14 Avadanlıklar 1. Hız kutusundan da ana miline veya talaş miline ulaştırılır. üç ayaklı üniversal torna Dört ayaklı üniversal aynalarda dört noktadan merkezlenmesi ve üçayaklı aynalara bağlanan parçalara ek olarak kare kesitli iş parçaları da bağlanabilir.1.14.1. Dört ayaklı üniversal torna .

14. diğer aynalara bağlanamayacak küçük veya ince parçaların bağlanmasını sağlar.4 Delikli Düz Ayna Biçimleri bakımından ayaklı aynalara bağlanamayan iş parçaları delikli düz aynalara çeşitli pabuçlar ve cıvatalar ile gövdeye bağlanır.14. Bu bağlama işlemi istenilen hassasiyette yapılabilir.14. Özelliği.1.1.3 Mengeneli Ayna Yuvarlak kare ve düzgün olmayan dökülmüş ya da dövülmüş parçaları bağlamaya yarar. Her bir ayak birbirinden bağımsız olarak hareket eder. Mengeneli Ayna 1.1. .5 Mıknatıslı Ayna Bu aynalar mıknatıslanma özelliği ile alın yüzeyine iş parçalarının bağlanmasında kullanılır. Örneğin segman ve bileziklerin bağlanması. Delikli düz ayna 1.1.

Mıknatıslı ayna 1.6 Kombine Ayna Bu aynalar üniversal ve mengeneli aynaların mekanik özelliklerini taşır.1.15 İş Kalıpları Seri üretimde işin özelliğine göre oluşturulan aparatlara ve bağlama düzeneklerine iş kalıpları denir.1. 1. b Bir iş parçasının bağlama kalıbı ile delikli aynaya bağlanması Bir iş parçasının bağlama kalıbı ile delikli aynaya bağlanması . İki aynada da bağlayabildiğimiz parçalar bağlanabilir.14. Özdeş parçaların ayrı ayrı bağlanması ve işlenmesi zaman alacağı gibi ekonomik de olmaz bu nedenle iş bağlama kalıpları. özellikle seri üretimde zaman kazandırarak maliyeti düşürmek yönünden önem taşır. Bu işlem için ayakların beraber hareket etmesini alın vidası. tek tek hareket etmesini ayak hareket vidaları sağlar.

1. vidalı ve geçme olarak bağlanırlar. flanşlı aynanın bağlanması Somunlu aynanın bağlanması .15.1. Farklı tip aynaları bağlayabilmek için fener miline aynalar teknolojik kurallara göre takılmalıdır.1 Aynaları Teknolojik Kurallara Uyarak Fener Mili Üzerindeki Yerlerine Takma Torna tezgahında yapılan işlem türüne uygun olan aynalar kullanılmalıdır. İşin özelliliğine ve ölçülerine göre aynalar fener miline flanşlı. Bunun için tek tip ayna kullanılamaz.

daha sonra diş sayısı biraz az olan ayak (2 numaralı ayak).15. 1. Ayaklar takılırken diş sayısı en çok olan ayak ilk önce (1 numaralı ayak). ayna fener milinin vidalı kısmından döndürülerek çıkarılır. Flanş geniş yuvasına somunlar gelene kadar çevrilir ve ayna çekilerek somunların bulunduğu saplamalar fener milindeki flanşından çıkarılır.2.Vidalı aynanın takılışı 1.2 Aynaları Fener Mili Üzerindeki Yerlerinden Çıkarma Aynaları fener mili üzerinden çıkarmak veya değiştirmek için kayıt ve kızakların üzerine tahta tabla konularak aynanın kızaklar üzerine düşmesi engellenir. Ayaklar 1. 2.3 Aynaların Ters ve Düz Ayaklarını Söküp Takmasını Yapma Üç ve dört ayaklı aynalarda ayaklar birlikte hareket ettiği için ayakların diş sayıları birbirinden farklıdır.15.1 numaralı ayaklar sökülür. Vidalı ise ters yönde ayna çevrilerek. diş sayısı en az olan ayak (4 numaralı ayak) takılır. Flanşlı ise bağlantı somunları gevşetilir.1. Ters ayaklar takılırken aynı işlem sırası tekrarlanır. Sökülürken ise ayna anahtarı ters yönde çevrildiğinde ilk önce en son takılan ayak ( 4 numaralı ayak) sonra sırasıyla 3. 4 diye numaralandırılır. .1. 3. diş sayısı daha az olan ayak (3 numaralı ayak).

İstenilen ayak istenildiği zaman sökülüp takılabilir. yapılan işlerin hassasiyeti ve çalışma güvenliği bakımından önemlidir. Bağlama esnasında ayna ayaklarına iş kısa bağlanmamalıdır.15.Üç ayaklı ayna ve kısımları Dört ayaklı mengeneli aynalarda ise ayaklar birbirinden bağımsız hareket ettiğinden sıralamaya gerek yoktur. Hatalı kullanım sonucu ayna ayakları bozulabilir. ayakların temizliği. Normal ve ters ayakların takılışı 1. Sağlam ve güvenli bir aynaya bağlanan iş parçaları işlenirken ve iş parçası üzerinde her hangi bir işlem yapılırken emniyetli olacaktır.4 Parçaları Aynalara Emniyetli ve Salgısız Bir Şekilde Bağlama Aynaların temizliği.1. .

iş parçasının kalem ucundan ileriye doğru yaylanmasına engel olur.b cihazların küçük parçalarını yapmada diğer aynalara oranla büyük bir üstünlük gösterirler. 1. iş parçasını destekleyen iki ayağı vardır.18 Pensler Pensler. Daktilo. İş parçasının bozulmasını engellemek için. radyo.1.16 Sabit Yataklar Sabit yatak. Başlıca 2 amaç için kullanılır.17 Gezer Yataklar Gezer yatak. Bunlar. torna kayıtları üzerine tespit edilir. Salgının ortadan kalktığını görebilmek için ayarlı bir komparatör saati iş parçası üzerinde gezdirilmeli ve kontrol edilmelidir. delme ve delik genişletmede uzun bir iş parçasını bir ucundan desteklemek içindir 1. Bu yatak.Salgı var ise iş parçası yavaşça döndürülerek işin salgılı tarafına yavaşça vurulmalı ve merkezlenmesi sağlanmalıdır. 1. . Bu iki ayak. bazı gezer yatak ayaklarına küçük makaralar yerleştirilmiştir. İş parçasını destekleyen 3 ayağı vardır. iş parçasının işlenmiş yüzeyine dayanır. araba üzerine bağlanır ve onunla birlikte hareket eder.1. Salgılı bağlanan iş parçaları yanlış işlenebilir ve ölçü farklılığı meydana gelir. yuvarlak kare ve altıgen kesitli düzgün iş parçalarını tornaya kolay ve hassas olarak bağlamak için kullanılır. 1) İki punta arasında tornalanan uzun ve ince bir iş parçasını desteklemek 2) Alın tornalama.1. Bu yatağın. hassas oluşları ve parçayı tutma şekilleri nedeniyle kolayca merkezlemeyi sağlarlar. saat v.

Silindirik saplı punta matkapları ve diğer bazı kesici aletleri bağlamak için özel yapılmışlardır. punta ucunun çabuk aşınmasını veya yanmasını önlemek için döner puntalar kullanılır. Kater Çeşitleri . Döner Punta Ucu Yüksek devirde.19 Mandren Punta matkaplarını merkezi olarak sıkan iki veya daha fazla çeneli bir bağlama aracıdır. Mandrenler değişik büyüklüklerde yapılır. Bu mandrenlerin sıkma işlemi el ile veya sıkma anahtarı (mandren anahtarı) ile yapılır. Punta kalemi takılı olan mandren Sabit Punta Ucu İş parçası ile birlikte dönmeyen dönmeyen puntalara sabit punta denir. Seri üretim işlerinde ise zamandan kazanmak için otomatik sıkmalı mandrenler kullanılır.1.1.1. Döner punta uçları. makaralı ve bilyeli yataklar kullanılarak çeşitli tiplerde yapılmışlardır. Sabit punta ucu iş parçasına yataklık eder ve onu destekler.20 Katerler Kalemliğe doğrudan bağlanamayan küçük kesicilerin bağlanmasında kullanılan prizmatik veya silindirik takımlardır. 1. Farklı yapılmalarını nedeni farklı çaplardaki matkapların bağlanmasıdır.

1. Bu uçlar katerlere lehimle veya vida ile bağlanır. 1.1.20.2 Sert Maden Uçlu Katerler Sert maden uçların bağlanmasında kullanılır.1) Düz saplı katerler 2) Sert maden uçlu katerler 3) Keski katerleri 4) Delik katerleri 5) Vida kalemi katerleri 6) Özel katerler 1.1 Düz Saplı Katerler Boyuna ve alın tornalama işlemlerinde seri çelik kalemlerin bağlanmasında kullanılır.20. .

20.3 Keski Katerleri Keski kaleminin profiline uygun olarak bağlanmasında kullanılır. . 1.1.20.4 Delik Katerleri Delik kalemlerinin bağlanmasında kullanılır.1.1.

20. 1.7 Katerlerin Yapıldığı Malzemeler .6 Özel Katerler Özel kalemlerinin bağlanmasında kullanılır.1. 1.20.5 Vida Kelemi Katerleri Vida kalemlerinin bağlanmasında kullanılır.20.1.1.1.

fırdöndü kuyruğunun takılması ile iş parçası işlenir.1. katere kısa ve boşluksuz olarak bağlanmasına dikkat edilmelidir.1. 1. dövme çelik.8 Kalemin Katere.Katerler sağlam ve emniyetli olabilmeleri için imalat çeliği. Katerin katerliğe bağlanmasında ise sıkı ve emniyetli bir şekilde kesici ucu gezer punta yüksekliğinde olmalıdır. dökme çelik ve alaşım çeliklerden yapılırlar.21 Fır döndü Aynası İki punta arasında tornalama yapabilmek için iş parçası üzerine takılan fırdöndüden esinlenerek bu isim verilmiştir. kalemin kalemliğe bağlanışında dikkat edilecek hususlar kalemin kalemliğe bağlanılışı 1. Aynanın üzerine. Fırdöndü aynaya pim ile sabitlenir. .20. Katerin Kalemliğe Bağlanışı Kalemin kesme yaparken esnememesi için.

1.2

Özel Torna Tezgahlar

Torna tezgahında birçok işleri özel tertibatla yapmak mümkündür. Fakat buna karşın iş tezgahları yapımında, amaca daha ekonomik yoldan erişe bilmek için çeşitli özel tezgahlar yapılmıştır.

1.3

Seri Talaş Milli Torna Tezgahı

Seri talaş milli torna tezgahları bilhassa sert maden uçlu kesicilerle çalışmaya uygun olduklarından fener mili dönme sayıları yüksek olarak yapılmıştır. Bu tezgahların ana milleri yoktur. Bunun dışında üniversal tornalardan farksızdırlar. Ancak, bunlarda vida çekmek mümkün değildir.

1.4

Üretim Torna Tezgahı

Çelik, prinç font ve hafif madenden olan küçük parçaların seri halde yapılması için kullanılan çok değerli bir tezgahtır. Fener mili dönme sayısı dakikada 3000 kadardır. Bu tezgahlar sıra ile veya aynı zamanda işleyen birbirine paralel, dik veya eğik çeşitli siperli olarak yapılırlar. Böylece, parçayı sökmeden bir bağlamada, çeşitli biçim ve ölçüde işlenecek yerleri olan parçalar ile, bilhassa karışık biçimli alüminyum parçaların yapımı mümkün olmaktadır.

1.5

Kam Tornası

Kam milleri, motorların giriş ve çıkış supaplarına kumanda ederler. Bunların işlenmesi için kam tornası kullanılır. Kam torna tezgahında talaş torna kalemleri ile kaldırılır. Çeşitli kam profilleri, sonraya çok iş bırakmadan, bir işlemde bitirilir. Çok kalemli siper, kopya mastarının eğrileri tarafından kumanda edilir. Her torna kalemi otomatik olarak tornalama işine göre parçaya yaklaşıp uzaklaşmak suretiyle hareket eder. Birkaç ara yatak kam millerinin eğilmesini önler. Bu tornalarda kam millerini torna etmek için bir çeşit kesme hızı yeterli geldiğinden fener gövdesi basit olarak yapılmıştır.

1.6

Hava Tornası

Büyük makine yapımında, çarkların, kayış kasnaklarını, kablo kasnaklarını volanları v.b makine parçalarını torna etmek ve delmek için kullanılırlar. Bu tezgahların fener gövdesi ile arabası ayrı ayrı gövdeler üzerindedir. Bu tezgahta uzun gövde ve gezer punta yoktur. Arabanın otomatik ilerleme hareketi özel bir motorla sağlanır. Büyük ve ağır iş parçaları vinç yardımı ile tezgaha bağlanır.

1.7

Düşey Torna Tezgahı

Bunlar, ağır parçaların bağlanmasını kolaylaştırmak ve kesme baskısı ile zıt kuvvetleri iyi dağıtmak bakımından çok yararlıdırlar. Bu tornalarda fener mili düşey konumdadır. İşlenecek parçanın büyüklüğüne göre, 10 m çapa kadar olan mengeneli aynası, yuvarlak bir gövde üzerinde yatay konumdadır. Bu konumda güvenli ve salgısız olarak döner. Makine sehpaları, merdaneler, sert döküm kalıpları v.b tornalama ve delme işleri, bu tezgahın yatay, düşey ve eğik ayar edilebilen siperleri yardımı ile işlenebilir.

1.8

Sırt Alma Tornası

Bu tornalarda, sırt alınması suretiyle freze çakılarında gerekli kesme açısı elde edilir. Sırtı alınmış dişler usulüne göre bilenirse kesici ağız biçimleri değişmez. İyi düşünülmüş önemli bir tertibat yardımı ile kalem, kesme sırasında parçaya doğru düzgün olarak ilerler veya geriye hareket eder. Kesme sırasındaki ileri hareket, diş boşluğu sonunda, sona erer ve yay kuvetiyle kalem ilk konumuna gelmek üzere geriye itilir. Bütün dişler için bu işlem tekrarlanır.

2.

KANAL AÇMA

2.1

Parçasını Ayna Punta Arasında Bağlama

Uzun parçalara emniyetli bir kanal açma işlemi için, önce iş parçasının alın yüzeyi torna edilerek işin çapına uygun punta matkabıyla punta yuvası açılır. İş ayna ile punta arasına alınarak emniyetli bir bağlama işlemi gerçekleştirilir (Temel Tornalama- 1 Modülünü inceleyiniz.) 2.1.1 Kanal Kalemini Bağlama

Kanal kalemi punta ekseninde bağlanmalıdır. Yüksek bağlanırsa erken körlenir ve kesmez, alçak bağlanırsa da kalemi işin altına çekmeye çalışır ve kalem kırılır. Kanalın konum ve açısına göre kalemlik üzerinde işin eksenine dik veya açılı bağlanabilir. Kanal kalemleri genellikle kanal genişliği ile aynı kalınlıkta veya daha küçük ölçüye sahiptir. Kanalın genişliğinden daha dar olması ölçü tamlığını elde etmede rahatlık sağlar. 2.1.2 Kanal Tornalamak İçin Devir Sayısını Ayarlama

Tezgâhın devri kanalın ortalama çapına göre kesme hızı hesaplanarak ayarlanır. Ortalama çap (Do) = (Parçanın dış çapı + kanalın dış çapı) /2 formülüyle hesaplanır. N=Vx1000/Dox3,14 Do=(D+Dk)/2 formülü ile kanal çapını önce hesaplamalıyız. Örnek: İş parçasının dış çapı 40mm, kanalın dış çapı 30mm olan iş parçasını işlemek için uygun devir sayısını bulalım. HSS kalemi için kesme hızı 15m/dak dır. N=1000 x 15/3.14 x Do=15000/3.14 x 35=136dev/dak Not: Bulunan değere en yakın alt devir değeri alınır.

çünkü kanalın gereksiz yere derin açılması parça dayanımını azaltır. B-Kademeli millerin kademe diplerine taşlama kanalı açılır. . C-Trapez ve yuvarlak kayışlar için kasnaklara kanal açılır. Oluk çeşitleri.3 Kanal Tornalama Oluk açmak. parçanın dış veya iç yüzeylerinde olan kanalları tornalama işlemidir. E-Birbiri üzerinde dönerek çalışan makine parçalarına yuvarlak uç profilli kanal kalemi ile helisel oluk halinde yağ kanalları da açılmaktadır. D-Rulmanların konumlarını sabitleştirmek için deliklerin içine ve silindirik parçaların dış yüzeylerine segman kanalı açılır. En çok kullanılan oluk çeşitleri: 1-Düz oluklar. 2-V.2. Bazı kanal kalemleri Başlıca Kanal Açılan Yerler A-Tornada vida açarken vidanın bitim yerine kanal açılır. Kanal derinliği mümkünolduğu kadar az verilmelidir.trapez oluklar (açılı oluklar) 3-Yuvarlak oluklar (Kavisli oluklar) 4-Delik içi kanal ve oluklardır.1. oluğun biçimi ve torna kaleminin profiline göre değişir.

Şekil 1.2 Delik içi kanal kalemleri Kanal Açılmış İş Parças 1. B .Büyük açılı kanalların yan yüzeylerini sporta açı vererek konik tornalama yöntemiyle işlenir.Yuvarlak kavisli yüzeyler ise kanal profiline uygun bilenmiş kalemle .Açı profiline uygun açıda kalem bileyerek kalemin yan yüzeyleri ile kanalın yan yüzeyleri tornalanır ( V trapez kanallarda). C . Kanal Yan Yüzeylerini Tornalama Genellikle açılı kanallarda kalem veya kalemliğe tornalama açısı verilerek parçanın yan yüzeyleri tornalanır.5. A .

Uygun ilerleme verilerek kanal açılır. kontrol edilir ve tamamlanır. Zımpara kullanarak. Torna eğesiyle eğeleyerek.Kopya tornalama tezgâhında ise şablon parçaya göre tezgâh ana parçayı işleyeceği için genellikle ince talaş kalemi kullanılarak bütün yüzeyler işlenir.1. temizlenir. E .işlenir. D . F. .Kanal kalemleri dar ve dayanımı az olduğu için soğutma sıvısı kullanılarak kalemin ömrü uzatılır.4 Çapak Alma İşlenen kanalların köşe kısımlarında meydana gelen çapak yığılmaları Kalemle köşelere pah kırarak. 2.

.

Yaptığımız bu işleme de konik tornalama işlemi denir. Başka bir deyişle koninin eksene dik bir düzlemle kesilmesiyle meydana gelen şekil veya parçalar konik olarak tanımlanır. İş parçamızı tezgaha vereceğimiz bu açı değeriyle tornalayarak elde ederiz. KONİK TORNALAMA 3. Bu parçanın ekseni ile dış yüzeyi arasında bir açı vardır. .3.1 Konik Tornalama Aynı eksen üzerinde oluşan eksene dik yüzeylerin çap ölçü farklarının meydana getirdiği açısal dış yüzeye konik diyoruz. Buna konik açısı adı verilir. Aşağıdaki şekilde bir koninin eksene dik konumda düzlemlerle kesilmesi halinde oluşan konik parçaların aynı konik açısına sahip fakat farklı çap ölçülerini içerdiğini görmekteyiz.

Basit Bir Konik Parça . ve konik parçaları ifade etmektedir.Koninin eksene dik düzlemlerle kesilmesiyle oluşan kesik koni.

fener mili .Konik Makine Parçasının Başlıca Elemanlarının İfade Edilmesi Yukarıda Şekil de bir konik parçanın tornalamada ve eleman hesaplaması işlemlerinde kullanılan değerlerini göstermektedir. Açıklama: Koniklik oranı verilen bir parçada örnek:1:50 koniklik oranı bilinen bir konik parçanın 50mm boyda koniğinin çapı 1 mm büyüyecek veya küçülecek anlamını taşır. Büyük çapı ne olmalıdır. Bu formül ile küçük çap ölçüsünü de hesaplayabilirsiniz. 1:5 1:10 1:20 1:50 1:400 şeklinde ifade edilir. Makinecilikte çok kullanılan koniklerin kullanılma yerleri ve konikli oranları aşağıya çıkarılmıştır. Örnekleme: Küçük çapı 8mm olan konik parçanın koniklik oranı1:10 boyu ise 60 mm dir. l:60mm Koniklik oranı=1/10 D=? D=Koniklik oranı x boy +konik küçük çapı D=(1/10)x60+8=(60/10)+8=6+8=14mm büyük çap ölçüsü elde edilir. Bunlardan yararlanınız. Koniklik oranı: Bir konikte iki çap farkının iki konik boyuna oranına bölümüyle elde edilen değerdir. Koniklik oranı ile eğim ölçüsü aynı tanımlamayı gerektirir. 1:5-Amerikan koniği – {JARNO-BROWN} freze malafa koniklerinde. Bu değerlerin harf ve sembolleri de hesaplamalarda kullanılmak amacıyla bilinmelidir. Birbirine girmiş kavramlardır. Bunlar: l-konik esas boyu L-parça boyu konik ayar açısı D-konik büyük çapı d-konik küçük çapı 1/X-koniklik oranı a/2 = konik ayar açısıdır..

1:400 Malafa koniği .makine kılavuzlarında. Tornalamayı bu sistemle yaparız. 1:15 Muylu koniği . Konik Tornalamada Kalem –İş-Ve Sport Konumları . sport vidalarını sıkarak tamamlamış oluruz.matkap ve makine raybalarında. 3. 1:50-Pim koniği . ölçü tamburu olan kısmı kullanırız. Siper saat ibresi yönünde çevrilirse ölçü küçülür. alet bilemede kullanılan çakıları bağlama malafaları bu oranda konik yapılır. Böylece sport üzerindeki kalem ile iş ekseni arasında bir açı oluştururuz. Sport. Bu hesaplama usulleri koniğin bilinen elemanlarına göre farklı formüller kullanılarak yapılır.1 Sipere (Sporta) Açı Vererek Konik Tornalama Siperi uygun açıya ayarlama: Üniversal torna tezgahlarında kalemlik ve alt tablası ile siper adını verdiğimiz açısal bölüntüsü.mandren saplarında kullanılır. Bizim ayarladığımız konik tornalama açısını. zıt yönde çevrilirse ölçü büyür.konik pimlerin koniklik oranıdır. mors kovanlarında. {SHARP} torna fener mili konikleri 1:10 Musluk koniği . Böylece siper konik açısı ayarı yapılır. Konik tornalama açısı hesaplama yoluyla bulunur. açı verilmediği zaman. Konik açısını da tabla vidalarını çözerek istenen açı ölçüsü kadar siperi çevirerek ayarlarız.1. Parça ve sport konumlarının konik tornalamadaki konumu: Parçanın işlenme ve bağlama durumu göz önüne alınarak siperin hangi yönde çevrileceğine önceden karar verilir.koniklerinde. tek konumlu muslukların içinde ve üstündeki başlıkta. 1:8-Amerikan koniği. Önce bu hesaplama usullerini bilmelisiniz. parça eksenine paralel hareket edebilecek özellikte vida ve somun sistemi ile çalışır. şaft-kasnak-krank –uskur v.b konik muylularda 1:20Mors koniği.

Koniklik oranı bilinen bir koniği sporta açı vererek konik tornalama işleminde aşağıdaki formül uygulanır.1875 açının tanjant değeridir.61 = 10º 36’ açı verilmelidir. Bu usulü genellikle hesaplama yöntemlerini bilmeyenler kullanır. Parçanın konik yüzeyine kalem. Aynı zamanda koniğin çok hassasiyet taşımadığı. Sporta bu açı verilir. Örnek : Koniklik oranı 1/20mm olan bir milin konik ayar açısını hesaplayınız. bu formül ile aşağıdaki işlemi gerçekleştirelim. alın sportundan verilerek ölçü tamlığına erişilene kadar bu şekilde konik tornalama işlemine devam edilir.025 tanjant cetveline bakarak bu değerin karşılığı olan açıyı buluruz. 1º 26’ olduğunu ve sporta verilecek bu açıyı ayarlayarak işi torna ederiz. Esas tornalanacak parça bu ayara göre tornalanarak işlenir. uygun formülleri kullanarak örnek çözümlerle hesaplayalım. Değerleri formülde yerine koyarak açının tanjant değerini elde ederiz. zamanın önemli olduğu durumlarda veya işe ait resim. Tg*a = (50-35)/2x40 = 15/80 = 0. Sport vidaları sıkılarak açı ayarlanmış olur.Sporta Açı Vererek Konik Tornalama: Sporta açı vererek konik tornalama işlemindeki açı değerlerini. Sportun vidaları sökülür. el ile talaş kaldırma işlemi sport mili mesafesi miktarınca yapılır. sport boyunca temas ettirilerek tam ölçüye çok yakın değerde koniklik açısı elde edilir. Bu değer trigonometrik cetvelinden bakarak veya hesap makinası ile belirlenir tg*a=10. Çözüm :Tg*a= 1/20:2 = 1/40 = 0. Pratik Olarak Açı Değerinin Bulunması: Genellikle bozuk bir parçanın konik tornalanacak kısmı varsa ve bu kısım bozulmamışsa yüzey ve ölçü sağlamlığı mevcut ise bu parça tornaya bağlanır. ölçü ve projenin bulunmadığı durumlarda kullanılan bir yöntemdir. . Formül : Konik ayar açısı =Tg*a=Koniklik Oranı/2 . Talaş derinliği. D=50mm d=35mm l=40mm olan konik parçanın konik ayar açısının hesaplanması için. Tg*a= (D-d)/2xl formülü kullanılır.

Bu metotlar çok .Parça Üzerinden Konik Açısını Elde Etmek Farklı Kalemlerle Elde Edilmiş İş Parçası Örnekleri 3. Bunun için gelişmiş bir el becerisine ve tecrübeye gerek duyulur.2 El İle Talaş Verilerek Konik Tornalama Bu işlem için tornanın alın ve boyuna sport kısımlarına aynı anda belirli oranlarda ilerleme vererek yüzeyin konik tornalamasını sağlayabiliriz.1. Bazı durumlarda araba otomatik ilerlerken enine sport geri veya ileri çekilerek yüzeyin konikleştirilmesi de sağlanabilir.

Bu ölçünün kaydırılmasını aşağıdaki usullerle yaparız. 3. Puntanın arka kısmında küçük bir bölüntülü cetvel ile bu sıfırlama işlemi sabitlenmiştir. 1-Punta kaydırma işleminde vidaları gevşetip sıkarken puntanın arkasında bulunan ayar cetvelinden yararlanırız. 2. Punta kaydırma işlemi normal punta uçlarında 4-5 mm’ ye kadar emniyetli bir şekilde yapılabilir.l:2 Çıkan sonuç puntanın kaydırılacağı ölçü miktarıdır.elverişli ve elde edilen yüzeyler çok temiz olmayabilir. Sonra cıvatalar sıkılarak punta kaçırma ölçüsünü sabitleriz. Formül : a= 1/X.Punta gövdesi ile kızakları arasındaki kaydırma miktarını kumpasla ölçerek .3 Punta Kaydırarak Konik Tornalama Genellikle uzun parçaların otomatik olarak seri bir şekilde tornalanmasında bu metot çok kullanılışlıdır. saat ibresi yönünde veya ters yönde ayarlarız.4 Koniklik oranına uygun olarak gezer puntayı kaydırma Bu sistemde koniklik oranı bilinen bir iş parçasının punta kaydırma miktarı aşağıdaki formül ile hesaplanır. Punta kaydırma işlemi aşağıdaki gibi yapılır: Gezer puntanın alt tablası ile gövde kısmı ilk yapıldığında fener mili eksenine ayarlanmış ve hassas ölçü aletleriyle sıfırlanmıştır. Daha fazla ölçülerde yapılacak kaydırmalarda küresel uçlu puntalar tercih edilir. a= punta kaydırma miktarı = Koniklik oranı x parça boyu:2 elemanlarının bilinmesi gerekir. Talaş derinliği alın sportundan ölçülü olarak verilir ve çap ölçüleri tamamlanır.1. Silindirik Bir Parçanın Oranlı Olarak Konik İşlenmesi 3. Bizler punta kaydıracağımız zaman punta gövdesi ile kızaklarını birbirine bağlayan cıvataları bir taraftan gevşetip diğer taraftan sıkarak punta kaydırma yönünü ve ölçüsünü parçanın tornalama durumunu göz önüne alarak.1.

Konik boyu parça boyundan kısa ise punta kaydırma miktarını hesaplanması : a=(D-d)xL :2xl Formülü uygulanır. 4-Fener mili puntası ve gezer punta arasına silindirik olarak taşlanmış hassas bir malafa koyarız.Puntayı kaydırıp komparatör saati ile kaydırma miktarını herhangi bir yönde hassas olarak ayarlarız. 3-Punta gövdesinin kızaklar üzerinde kaydırılmasını derinlik mikrometresi ile ölçerek hassas bir şekilde ayarlarız. a=? D=60mm d=56mm L=150mm l=120 mm olan parça için punta kaydırma miktarını hesaplayınız Bu biçimdeki bir parçayı punta kaydırarak konik tornalamak için aşağıdaki punta kaydırma formülünü kullanırız. a=(60-56)x150:(2x120)=(4x150):(2x120)=600:240=2.ayarlarız. Punta Kaydırarak Konik Tornalamda Eksenler. a=(D-d)x L /2x l Elemanları verilen uygun parçanın punta kaydırarak otomatik olarak konik tornalanması için önce punta kaydırma miktarını hesaplayalım. Parça ve Punta Pozisyonları Örnek: Büyük çapı 60 mm. Çözüm: a = (D-d)/2 ( 60-52)/2 =8/2= 4mm punta kaydırma miktarı olarak bulunur.5mm bulunur. Araba üzerine bağlanmış bir komparatör saatini malafanın punta ucuna dayarız. Koniklik Oranına Uygun Olarak Gezer Puntayı Kaydırma: . küçük çapı ise 52 mm olan bir konik parçanın punta kaydırma miktarını hesaplayınız.

6mm ölçüsü elde edilir. 3-Punta gövdesinin kızaklar üzerinde kaydırılmasını derinlik mikrometresi ile ölçerek hassas bir şekilde ayarlarız. 1-Punta kaydırma işleminde vidaları gevşetip sıkarken puntanın arkasında bulunan ayar cetvelinden yararlanırız. . 4-Fener mili puntası ve gezer punta arasına silindirik olarak taşlanmış hassas bir malafa koyarız. 3. 2-Punta gövdesi ile kızakları arasındaki kaydırma miktarını kumpasla ölçerek ayarlarız. Yukarıda punta kaydırma ayar usullerine göre yapılan ayar işlemlerinden sonra yapılan ilk ince talaş verme işlemi sonunda iş üzerinde ölçüm yapılarak da kaydırma işleminin doğruluğu onaylanır.Bilinen elemanlar a=punta kaydırma miktarı 1/ x=Koniklik oranı l=Parça boyu Yukarıda elemanları verilen konik parçayı punta kaydırarak konik tornalamak için punta kaydırma ölçüsünü hesaplayınız. Araba üzerine bağlanmış bir kompratör saatini malafanın punta ucuna dayarız.1.İstenilen punta kaydırma miktarı kadar ayarlanarak ayar işlemini yaparız. a= Parça boyu x koniklik oranı a=80x1/50=80/50=1. Bu hesaplama yöntemi ile koniklik oranına göre bütün konik tornalama işlemlerinin punta kaydırma miktarı ölçüsü bulunur.5 Punta kaçıklığını kontrol etmek Hesaplanan punta kaçırma miktarının doğruluğunu kontrol etmek için aşağıdaki işlemleri uygularız.

Konik tornalama işlemini gerçekleştiren bir özelliğe sahiptir. İş parçamızın yapılan konik tornalaması standart konik ölçülerinde ise uygun konik mastarlardan yararlanarak kontrolünü yaparız. İşin tornalanması işlemine uygun pasolarla talaş derinliği verilerek tornalamaya devam edilir. Genellikle 0-30 derece açılar arasında açılara uygun yapılacak konikleri tornalayabiliriz. .8 Sevk Kızağı İle Konik Tornalama Bazı üniversal torna tezgâhlarının seri ve otomatik tornalama işlemlerini gerçekleştirmek için sevk kızağı denilen açısal bölüntülü ek aparatı vardır. Bu özellikten yaralanarak konik tornalamayı otomatik olarak gerçekleştiririz.6 Tezgâhı ayarlayıp konik tornalama Yapılan punta kaydırma işleminin doğruluğu onaylandıktan sonra işin tornalanması için işin ve puntanın emniyetli bağlanması sağlanır. kalemliği ve ona bağlı kalemi kendi açısına uygun olarak parça üzerinde hareket ettirir. Bu çeşit tornalamada sadece konik açısının değerini bilmek yeterlidir.1. İş parçasının konikliği standartların dışında olması halinde ise parçamıza uygun ölçme aralığına sahip kumpas veya mikrometre ile ölçme ve kontrol işlemleri yapılır (ölçme ve kontrol modülüne bakınız). 3. Küçük ve büyük çaplar ayrı ayrı ölçülür.3. Açısal tornalamaları hassas ve emniyetli tornalamaya yarayan özel aparatlara sevk kızağı adını veriyoruz.7 Konikliği kumpas ve mikrometre ile kontrol etmek Punta kaydırma yöntemi ile yapılan konik tornalamanın kontrol edilmesini aşağıdaki usullerle yaparız. 3. herhangi bir hesaplamaya gerek yoktur.1.1. Sevk kızağı tezgahın alın sportunu. Parçanızın iki punta arasında ve emniyetli bir şekilde bağlanması gerekir. Sevk kızaklarının açısal tornalama yapmada ayarlanabileceği açı ölçüsü tezgahı yapan firma tarafından ayarlanır. İşin puntadan çıkmamasına dikkat edilir.

1.3 Konikliğin Mastar İle Kontrol Edilmesi Yapılan konik tornalamanın uygunluğu işe uygun mastar ile kontrol edilerek doğrulanır (Konik mastarların kontrolde nasıl kullanılacağını ölçme ve kontrol modülünden bakınız). hassas açıölçerler.8.1. hassas mors kovanları. Kalemlik serbest olarak otomatik tornalama işlemini yapacak konuma gelmiştir. Daha sonra alın sportunun kızağa bağlantısı yapılarak boşa alınır.8. optik açı ölçerler ve su terazilerinden yararlanılır.8.1 Sevk Kızağını Koniklik Ölçüsüne Göre Ayarlama Bunun için sevk kızağının ayar vidaları sökülerek açılır.Sevk Kızağının Üstten Görünüşü 3.2 Sevk Kızağı İle Tornalama Yukarıda açıklanan ayar işlemi yapıldıktan sonra tezgaha uygun otomatik ilerleme ve işe devir sayısı verilerek talaş kaldırma işlemine geçilir. sinüs konileri. Konik mastarları. Bu işlemde talaş derinliğinin ayarı ve ölçüsü kalemlik üzerinden yapılır. . 3.1. T kanal içersinde istenilen açı değerine ayar yapılır. Açısal tornalamanın bu çeşit tornalarda boy mesafesi 500-600mm ölçülere kadar olan parçalar için elverişlidir 3.

açılı kanal tornalamak v. Konik tornalamada açısal hesaba uygun olarak kalemin pozisyonunu ayarlanması.b gösterilebilir. Açılacak Kanala Göre Bilenmiş Kalemler . açı mastarları veya üniversal açı gönyesinden yararlanarak kalemin bilenmesi gerekir.3. buna örnek olarak pah kırmak.2 Özel Tornalama Usulleri Makine parçalarının konik tornalanmasında yeni teknolojilerin kullanıldığı günümüzde konik makine parçalarının konikliklerini uygun açıda bilenmiş kalemle veya kalemi açılı bağlamak suretiyle işlemek mümkündür.

1-Düz tırtıl 2-Çapraz baklava dilimli tırtıl 3-Kare dilimli tırtıl 4-Tek yönlü çapraz tırtıl (sağ-sol).Tırtıllar.4.1 Tırtıl Çeşitleri Makine parçaları üzerine ezmek suretiyle açılan tırtılların meydana getirdikleri izlerinşekline göre isim alırlar.1. TIRTIL ÇEKME 4.parçalara görünüm güzelliği oluşturmak amacıyle dış yüzeylerini ezerek yapılan izlere tırtıl adını veriyoruz.1 Tırtıl Makaraları Makine parçalarının genellikle el ile sıkılması ve çözülmesi istenen yerlerinde veya elimizin tutma anında kaymaması için. Buna göre tırtıl çeşitlerini şöyle sıralayabiliriz.Tırtıl adımına uygun olan bu dişler iş parçalarına da aynı adım ölçüsünde iz yapmaya elverişlidir. 4.. tırtıl makarası diye isimlendirilen (HSS) alaşımlı yüksek hız çeliğinden yapılmıştır. Üzerlerinde açacağı izlere göre dişleri bulunan avadanlıklardır. .

2 TIRTIL ÇEKME İÇİN TEZGÂHIN HAZIRLANMASI Tırtıl çekmek için tırtıl tutucu katerlerin punta eksenine ayarlanması ile işe başlanır. Tırtıl makaraları katerler üzerinde dönecek şekilde yapılmıştır.1. İş parçamız ayna punta arasına emniyetli bir şekilde bağlanır. Tırtıl katerleri üzerinde pim veya perçinle birleştirme yapılarak iş sonuna yaklaşması sağlanmıştır.4. Tırtıl Çeşitleri Tırtıl Makaraları ve Açtığı İzlerin Yönleri .

Tırtıl çektiğimiz parçaların malzeme çeşidi bu ilerleme miktarının değerlerini yükseltmeye ve düşürmeye sebep olur.V /D.4. Bütün bunlar kararlılıkla düzenlenir. 4.3. Genellikle yumuşak .1 mm arasındaki ilerleme oranlarının kullanılması olumlu netice vermektedir. Sonra makaraların tırtıl kateri üzerindeki bağlantılarının sağlamlığı kontrol edilir.4 Tırtıl Çekme İşlemi Herhangi bir makine parçasına tırtıl çekerken parçanın tezgaha uygun bağlama şeklinin nasıl olacağı.D. 4.π formülünü kullanabiliriz. Bundan dolayı tırtıl çekme anında tezgaha normal tornalama devrinin 1/3 veya 1/4 ü oranında verilecek devir sayısının olumlu sonuç almada etkili olduğu görülmüştür. Bu nedenle uzun boylu tırtıl çekilmesi istenen parçalarda otomatik ilerleme verilerek yapılacak bir tırtıl çekme işleminin temiz ve kaliteli olması için devir/ilerleme miktarı seçilirken 0. Alın sportundan talaş derinliği verilerek makaranın dönmesi ve parça yüzeyini ezmesi sağlanır.2. Tırtıl makarası ve bağlı olduğu katerler.2 Tırtıl Çekme İçin Devir Ayarlanması Tırtıl makaralarının iş parçası yüzeyinde ezerek iz yapması için düşük devirle iş dönmesine ve ezme işleminin gerçekleşmesine çalışılmalıdır. İş parçası ayna ile punta arasına alınarak emniyetli bir biçimde bağlanır. Açılan tırtıla parça boyunca aynı derinlik ve temizlik elde edilene kadar otomatik ilerleme verilir.N/1000 N=1000.2. Sonra elle araba ilerletilerek tırtılın tamamlanması sağlanır. Bundan sonra ise. Makaralar çekilecek tırtıl çeşitler göz önüne alınarak katerler üzerine tek veya çiftli olarak bağlanırlar. Tezgahın devri hesaplanan devre ayarlanır. Tırtıl çekme anında makaralar ilerleme . Tezgah devri için V= π.2 Tırtıl Çekme İçin Tezgâhın Ayarlanması 4.2.02mm-0. yüzeye yanaşma ve tırtıl makaralarının durumu göz önünde bulundurulur.1 Tırtıl Makaralarının Düzenlenmesi Tırtıl makaraları.3 Tırtıl Çekme İçin Uygun İlerlemenin Ayarlanması Tırtıl çekme işleminde ilerleme ölçüleri miktarları torna tezgahı otomatik ilerleme ölçüsünün de az olmasına sebep olur. 4. kalemlik üzerinde. iş eksenine dik parça yüzeyine paralel konumda bağlanarak sağlam bir şekilde sıkılır. kolay tırtıl çekme. makaraların bağlandığı katerler tezgahın kalemliğine punta ekseni yüksekliğinde bağlanarak tırtıl çekme işlemine hazırlanır. tırtıl çekmeden önce temizlenir.2.veya hafif metallerde ezme işlemi kolay olacağı için otomatik ilerleme ayarlanırken verilen değerlerin üst sınırlarına yakın ilerleme seçilir.

2.Sürtünmeden dolayı ısınan makaraların ve parçanın soğuması sağlanır . 3-Makaraların paslanması önlenir. 2-Tırtıl çekilen parçayı el ile kontrol ederek tırtıl yüzeyinin el ile söküp takmaya uygunluğuna bakılır ve karar verilir.6 Yağ Kullanmanın Önemi Yağ kullanmanın önemini aşağıdaki gibi sıralaya biliriz. 4.Daha iyi yüzey kalitesi elde edilir 5. 4. temizlenmesini sağlar. makaranın üzerinde bulunan dişlerin temizliği ve düzgünlüğüne eşit olmalıdır. fakat enine sporttan talaş derinliği vermemizi kolaylaştırır.2. TORNADA KILAVUZLA VİDA AÇMA . tırtılın derinliği bu pahın derinliğine eşitse derinliği tamamlanmış sayılır. 1-Tırtıl çekilen parçalarda tırtılın parçayı ezerek oluşması anında meydana gelen küçük talaş parçacıklarının makara dişleri arasını doldurmadan. 4.5 Tırtıl Çekilen Yüzeyin Kontrolü Tırtıl çekilen makine elemanlarının tırtıl kalite kontrolü şöyle yapılır: 1-Tırtıl çekilecek yüzeyin iki yanına tırtıl derinliği ölçüsünde pah kırılır. Tırtılın yüzeyde meydana getireceği iz. 2. bu durum makaranın parçaya temas yüzeyini azaltır.yönünün tersine doğru dönmeye çalışır. 3-Tırtıl dişlerinin gözle görülen bir düzgünlüğe sahip olup olmadığına bakılarak karar verilir.

Metrik vida kılavuzların sapına M harfi ile vida diş üstü çapı ile vida adımı yazılır. Kılavuzlar el ve makine kılavuzu olarak iki gruba ayrılır. El kılavuzları: Bu kılavuzlar.) Whitworth olanlarda ise kılavuzun sapında (W1/2x12’’-W5/8x10’’. (Örnek: M10. Üçlü Kılavuz Takımı Buji Kolu ve Üçlü Kılavuz Takımı . bir vida için üçlü takımlar halinde olur ve ağızlama boyu en fazla olandan başlanarak sırası ile kullanılırlar. M8.1 Kılavuzla Vida Açma İç vidaların açılmasında kullanılan ve bu amaçla üzerinde kesici helisel dişler bulunan aletlere ‘kılavuz’ denir.sap üzerine kılavuzun yapıldığı malzemenin simgesi (HSS) yazılmış halde imal edilirler..5.vb.Ayrıca.Şekil 1)yazılır.

(M8x1 gibi).4 Makine Kılavuzları Bu kılavuzlar tezgahlarda açılan her vida için tekli olarak yapılırlar. Kör deliklere vida açılacağı zaman talaşların yukarıya doğru çıkması için sağ helis oluklu kılavuz kullanılmalıdır. 5. dişlere sıra ile dağılacağından kılavuzlar zorlanmaz. 5.5.3 Boru Kılavuzlar Boruların üzerine diş derinliği az olan vidaları açmak için yapılmışlardır.Whitwort ince diş kılavuzun üzerine ise W harfinin yanı sıra diş üstü çapı ve adımını belirten parmaktaki diş sayısı yazılır (W 1/2X16). Bu kılavuzların ölçüleri parmak cinsinden olup R sembolüyle gösterilir (R1’’). Helisli olmalarından dolayı kesme yükü . . Tekli olmalarından dolayı kılavuzların kesme yüklerini azaltmak için olukları helis biçiminde yapılır.2 İnce Diş Kılavuzlar Metrik ince diş kılavuzların sapına M harfi ve diş üstü çapına ilave olarak açılacak vidanın adımı yazılır.

vidanın diş dibi çapından biraz daha büyük olmalıdır.58mm (En yakın matkap ile delinir.4.4) – (25.2. Deliğin matkap çapı : dm Vida diş üstü çapı:d Adım:p ise Matkap çapı.2 Makine Kılavuzu Ve Aparatının Seçilerek Bağlanması Açacak olduğumuz vidaya uygun kılavuz seçilir ve eklemli bir mandren ile gezer puntaya takılarak kullanılırlar. Bu şekilde kılavuzun açılacak olan deliği ağızlaması ve delik merkezine oturması kolaylaşır. dm= dp olarak yapılır. . Örnek: Adımı 1mm olan M6 somun için matkap çapını bulunuz? Cevap: dm= d-p = 6-1 = 5mm olarak bulunur.1 Parçanın Vida Ölçüsüne Uygun Delinmesi Ve Havşalanması Kılavuzlar için delik çapı.) Kılavuz açılacak olan parçalara deliği takiben doksan (90) derece havşa açılmalıdır.116 =10.4. Bu şekilde kılavuzun zorlanması ve parçanın şişmesi önlenmiş olur. Bu şekilde kılavuzun kolay ağızlaması sağlanmış olur. 5. Buna göre aşağıdaki bağıntı kurulur.7.4/12) =12.Makine Kılavuzu 5. Örnek: Parmaktaki diş sayısı 12 olan ½’’ somun için matkap çapını bulunuz? Cevap: dm= d-p = (1/2x25.

7. 6.5.Torna tezgahı çalıştırılarak kılavuz ağızlatılmalıdır. İşlem basamaklarını aşağıdaki gibi sıralayabiliriz .Gezer puntanın ucu kılavuzun kare kesitli başındaki punta deliğine yerleştirilmelidir 4. Otomatik Vida Kılavuzları : Makine ile kılavuz çekmenin.W) kılavuz takımı seçilerek işlem sırası şu şekil de sıralanır: 1.Buji kolunun öne gelen tarafı araba yüzeyine düzgün dayatılmalıdır. temizdir. 5. Uygun soğutma sıvısı kullanılarak vida açma işlemi tamamlanmalıdır.3 Torna Tezgahında El Kılavuzuyla Vida Açma İşlemi Delik içerisine açacak olduğumuz vidanın özelliğine göre (M.Tezgahın çalışmasıyla birlikte gezer puntadan adıma uygun ilerleme sürekli verilmelidir.Bir numaralı kılavuz seçilerek buji koluna yerleştirilmelidir.Kılavuzun ucu deliğe yerleştirilmelidir.4. kolay. Bu nedenle otomatik aparatlar kullanılmaktadır. 3. elle çekilen vidalara göre daha hızlı.Tezgah uygun devire ayarlanmalıdır. 2.

Üzerine pafta ile vida açılacak olan iş parçası sağlam ve güvenli bir şekilde aynaya bağlanır.1 Parçayı Vida Çapından 0.2 mm Küçük Tornalama Teorik olarak işin çapı açılacak olan vida diş üstü çapına eşittir. Ancak vida . 6.Otomatik kılavuz aparatı üzerindeki kol ile kurulur. 4-Vida işleminin sonunda bir dayama etkisiyle kılavuzun lokmaları içeriye çevrilir.1-0.Otomatik Kılavuz Aparatı 1. 6. 6-Mutlaka uygun soğutma sıvısı kullanılmalıdır.1 Pafta İle Vida Açmak Silindirik iş parçalarının dış yüzeylerine aynı adım ve profilde vida açmak için kullanılan kesici aletlere pafta denir. Parça hazır hale getirilmiş olur (Delme ve vidalama işlemleri modülü’ne bakınız). TORNADA PAFTA İLE VİDA AÇMAK 6. 3-Tezgahı çalıştırarak vida açılır. 2-Normal kılavuz gibi deliğe ağızlatılır.1. İş parçası uygun ölçülerde tornalanarak ucuna kırkbeş derece pah kırılır. 5-Diş üstü çapı küçülen kılavuzu tezgah sola doğru döndürülmeden delikten çıkarılabilir.

yaklaşık olarak vida adımından onda bir kadar küçük işlenmelidir. El Paftaları: Bunlar normal ve ince diş olarak iki guruba ayrılır.3 Makine Paftaları Torna ve matkap tezgahlarında seri şekilde vida açmak için kullanılırlar. Bu paftaların lokmaları açılacak olan vidanın profiline göre değiştirilebilir. . Makine paftalarını kalemliğe.4 parçalı olarak yapılırlar. iç ve dış tamburlar üzerindeki sayı çizgilerinin çakışmasıdır. Pafta lokması. Metrik 16 Pafta Lokması 6.2.3. Bu paftalar ayarlanabilir olduğundan çeşitli çaplardaki borulara vida açma imkanımız vardır.2 Boru Paftaları Boruların dışına vida açmak için kullanılırlar. 6. vida ile ilgili yazıları üstte olacak şekilde takılır (Delme ve Vidalama İşlemi modülü’ne bakınız). Kılavuzlardaki gibi ölçü ve işaretleri üzerlerine yazılıdır. pafta koluna. Ayarlama işleminde dikkat etmemiz gereken husus. fener miline veya buji koluna bağladığımızda dikkat edeceğimiz en önemli husus pafta ekseninin vida ekseniyle üst üste gelmesidir.açma işleminde dişlerin şişmesi ve paftanın sıkışmasını önlemek için parçanın çapı . Büyük olduklarından 1. Paftaları el ve makine paftaları diye iki gurupta inceleyebiliriz.

pafta mandreni veya otomatik pafta aparatı gezer puntaya bağlanır.Otomatik Pafta Aparatı 6. seçmiş olduğumuz lokmayı. Kullanacağımız şekle göre kokma.3.1 Vidaya Uygun Pafta Lokması Ve Pafta Çekme Başlığının Seçimi Açılacak olan vidanın özelliğine göre (Metrik. Pafta Kolunun Gezer Puntaya Bağlanması .2 Başlığın Tornaya Bağlanması Paftayı açma şekline göre . pafta kolu. boru ) paftası gibi.3. whitvorth. 6. pafta kollarına yazılı yüzü üste gelecek şekilde takılır. pafta kolu veya pafta mandreninden herhangi birine takılır.

düzenli ilerlemeyi veriniz. sultex B Otomat çelikleri Bor yağı Alaşımlı çelikler : Sultex B .4 Torna Tezgahında Pafta Çekme İşlemi . bitkisel yağ.Paftanın işi bırakması çap büyümesiyle olacağından geriye alma işlemini tezgahı durdurmadan da yapılabilirsiniz. 6. 6.Pafta aparatını gezer puntaya bağlayarak iş parçasına ağızlatınız.4-Otomatik paftanın mandalını kurunuz. 8. 8. Plastikler : Basınçlı kuru hava. vida sonunda otomatik atacak şekilde ayarlayınız.Parçanın ucuna kırk beş derece pah kırınız.3 Vida açmada uygun kesme yağının kullanılması Vida açma işleminde mutlaka soğutma sıvısı kullanılmalıdır. bor yağı Bakır ve çinko : Bor yağı . 10-Pafta açma işleminde mutlaka uygun soğutma sıvısı kullanmalısınız.Tezgahınızı uygun devir sayısına ayarlayınız.3. Bazı malzemelere göre kesme sıvısı şu şekilde sıralana bilir. 9.Vida açacak olduğunuz parçayı salgısız ve sağlam bir şekilde aynaya bağlayınız. Alaşımsız veya az alaşımlı çelik: Bor yağı.Açacak olduğumuz vidanın profiline göre hazırlanan diş lokmalarını aparata takınız. Torna Tezgahında Otomatik Pafta Çekme İşlemi 1. 3.6.Kurulmuş olan otomatik pafta başlığını.3. 5.Tezgahı çalıştırıp. 2.

5 Pafta Çekilen Parçanın Kontrolü Profillerine göre açmış olduğumuz vidaların kontrolünü aşağıdaki ölçme ve kontrol aletlerinden biri veya birkaçını kullanarak yaparız. 7.5. Vida mikrometreleri. 6-Pafta kolunu arabaya sabitleyiniz. Vida tarağı. 8-Tezgahı çalıştırarak vida açma işlemini tamamlayınız. 6.5. 7-Aynayı boşa alıp çeviriniz. Tarak üzerinde açılacak vidanın adımı veya parmaktaki diş sayısı yazılıdır.1 Vida Tarağı Vidaların adım veya parmaktaki diş sayısına göre yapılmış dişli taraklardan oluşur.2 Vida mikrotreleri Vidaların dişdibi çapı veya böğür çapına göre ölçülmesinde kullanılırlar. CNC TORNA TEZGAHI . 4-Açılacak profile uygun pafta seçerek pafta koluna takınız. 3-İş parçasının ucuna kırkbeş derece pah kırınız.Pafta kolunu da ayrıca iterek parçaya ağızlatınız.3. 9-Bu işlemde mutlaka uygun soğutma sıvısı kullanınız. Vida mastarları.3.1-İş parçasını salgısız bir şekilde aynaya bağlayınız.3. Dış ve iç vidaların kontrolünde kullanılmak üzere iki çeşitte yapılmışlardır. 5-Gezer puntayı pafta koluna dayanacak şekilde sabitleyiniz. 6. 2-Tezgahı uygun devirde ayarlayınız. 6.

silindirik parçaları işlemek için iş parçasının döndüğü ve kesicinin ilerleyerek parçadan talaş kaldırdığı. CNC kavramı Computer Numeric Control kelimelerinin kısaltılmış hâlidir ve ‘’bilgisayar ile sayısal denetim’’ anlamına gelmektedir. X ve Z eksen kızakları .Konvansiyonel torna tezgâhındaki sportun hareketi bir bilyalı vida ve servomotor sistemi ile araba hareketinin de başka bir bilyalı vida ve servomotor sistemi ile kontrol edilmesi sonucu torna tezgâhının ana yapısı elde edilmiş olur. sport ve araba hareketinin bilyalı vida ve servomotor sistemi ile kontrol edildiği. CNC torna tezgâhları. kesici ve ayna hareketlerinin bilgisayarla kontrol edilebildiği tezgâhlardır.

Yatak ve kızaklarda meydana gelen en önemli olay sürtünmedir. Bunlar yüksek devir sayılarında döndüklerinden en küçük olumsuzluk tezgâhın hassasiyetini önemli ölçüde etkiler. enerji kaybı ve sıcaklığın yükselmesine neden olur.1. Motor. Sürtünme bu elemanlarda aiınma.1. Bu nedenle CNC tezgâhlarında düşük sürtünmeye sahip doğrusal ve bilyalı kızak sistemleri kullanılır.7. malafalar ve kovanlar ile bağlanır. Dış çapta çalışan kesici takımlar ise takım tutucular (katerler).3 Taret CNC Torna tezgâhında.1 CNC Torna Tezgâhı Kısımları Kayıt ve Kızaklar CNC tezgâhlarında eksenel hareketlerde yüksek hız ve ani yavaşlamalar gerekir.2 Fener Mili ve Gezer Punta CNC takım tezgâhlarında tezgâh milini harekete geçirmek için doğru akım ya da alternatif akım motorları kullanılır. tezgâh miline irtibatlanır. takımların takım tutucular vasıtasıyla takıldığı kısma taret denir. Bu durum hassas konumlamalar için çok önemlidir. Bu nedenle kayıt ve kızaklar yağlanır. . kayıt ve kızlaklar 7. CNC tezgâhlarında işleyen iş parçası hassasiyetini etkileyen en önemli eleman tezgâh milidir. Kayıt ve kızaklarda yüksek sertlik ve titreĢimleri sönümleme özellikleri istenir. Bu nedenle iş parçalarının bağlanmasında balans dikkate alınmalıdır 7.1 7.1. Ana mili ekseninde çalışan takımlar pensler yardımıyla bağlanır.

soğutma sistemi açma/kapama. fanuc. tezgâh aynasını açma/kapama.Takımlar sağlam bağlanmalı ve taretin dönmesini engelleyecek mesafelerde takım bağlanmamalıdır.4 Kontrol Paneli CNC tezgâhının kontrolü bu panel aracılığıyla yapılır. CRT ekran kısmında yapılan işlemler görülür. heidenhain mazatrol ve özel kontrol panelleridir . Kontrol tuşları ile manuel hareket için eksen seçimi. devir sayısı/ilerleme vb. tezgâh milini çalıştırma/durdurma. Simülasyonlar izlenebilir. Taret 7. taret döndürme. ayar düğmeleri bulunur. acil durdurma. Alfabetik ve sayısal tuşlar ile veri girişi gerçeklidir.1. Endüstride yaygın olarak kullanılan kontrol sistemleri siemens.

Siemens kontrol paneli fanuc kontrol paneli Mazatrol kontrol paneli Heidenhain kontrol paneli .

7. Bunun için a) S JOG ve REFERANS tuşlarını aktif hâle.3 İş Parçası ve Kesici Ayarları 7.3. Bir müddet sonra ekrana Standart Pozisyon sayfası gelecektir.2 CNC Torna Tezgâhlarının Açılması ve Kesiciyi Tezgâh Sıfırına Gönderme 1) Tezgâh ana şalteri açılır. Referans tuşu aktif hâlde iken +X tuşu ile X ekseninde daha sonra +Z tuşu ile de Z ekseninde referans noktalarına gönderme işlemi yapılabilir. Bağlanan kalemler taretten 20-30 mm dışarıda olmalıdır. Bu mesafe tezgâhtan tezgâha değişebilir. tezgâh ekranındaki uyarı ve sinyallerin giderilmesi işleminde kullanılır. CNC torna tezgâhında JOG modunda T+ ve T. Bu işlemle kontrol devresine enerji verilir. Tezgâh. referans noktasına gönderilir.1 Kesicilerin bağlanması CNC torna tezgâhında kesiciler tarete bağlanır. 7) Artık tezgâh çalışmaya hazırdır. 4) RESET tuşu ile tezgâh sıfırlama işlemi gerçekleştirilir (RESET tuşu. Taret dönerken tezgâh gövdesine çarpmayacak şekilde ayarlanır. 2) Kumanda panelinde (LCD ekranın sol tarafındaki) kontrol paneli üzerindeki ışıklı ―Power On‖ tuşu birkaç saniye basılı tutulur. Tezgâh mili ve soğutucu kapatılır. 3) Acil stop butonu basılı ise kaldırın. 6) Takım ayarları ve iş parçası referans noktası ayarları yapılır.butonlarına basarak taret uygun pozisyonda durdurulur ve uygun takım tutucu ile takımlar bağlanır.) 5) Herhangi bir alarm mesajı yoksa ilk yapılacak işlem kesiciyi tezgâh sıfırına göndermek olmalıdır. c) S Dikkat edilmesi gereken husus önce X ekseninde referans noktasına gönderilmelidir. ilerleme tamburu açık konuma getirildikten sonra CYCLE START tuşuna basılırsa tezgâh tareti otomatik olarak tezgâh referans noktasına gider. CNC torna tezgâhında standart kesici takım bağlama sistemleri (tutucular) kullanılır. . Kullanılacak olan tezgâh için kesici takım tutucu ve katerlerin seçimi imalat yapan herhangi bir firmanın kataloğundan yapılır. Aksi takdirde taretin puntaya çarpma ihtimali vardır. b) S Referansa gönderme işlemi manuel olarak da yapılabilir.7.

Ayna ayaklarını açma-kapatma paneli . Matkap ve delik delme operasyonlarında kullanılan kesiciler genellikle pensler yardımı ile bağlanır. a) kesici bağlama sistemleri (tutucular) bağlanması b) takımın tarete 7. Swichler ayarlanır.Dış tornalama operasyonları için takımlar taretin çevresine takılır. A Ayna ayakları parçaya göre ayarlanır. ayna ayaklarının arasına yerleştirilir.2 İş Parçalarını Tezgâha Bağlama ve Parça Boyunun Tespit Edilmesi  ynanın sıkma basıncını sıkacağımız iş parçasına göre belirlenir. Ayna ayaklarını açma-kapatma pedalına basılarak ayna ayakları açılır ve parça.3. Delik operasyonları için takımlar taretin alnına takılır.

ilerleme düğmesinden ilerleme miktarı ayarlanabilir. Z+. Tareti elle hızlı ilerletmek için RAPID (hızlı) ilerlemesi aktif hâle getirilir ve eksen tuşlarından birine basılır.4 Tareti El Çarkı (Handwheel) ile Hareket Ettirme JOG tuşu aktif iken ana menüden Machine [M] tuşu ile machine menüsüne girilir. Parçanın salgılı dönüp dönmediği kontrol edilir. Eksen yön tuşları yön tuşlarına basıldığında aktif olan değer kadar ilerleme yapar 7. X-. Z-) birine basılarak kesici talaş alma ilerlemesinde ilerletilebilir.3. Handwhl menüsü seçilir.3 Elle Çalışma Modunun Seçimi JOG tuşu aktif hâle getirilerek eksen tuşlarından (X+. 7. .3. Ana ayaklarını kapatmak için ayna pedalına basılır. Parçanın çapı ayna merkez deliğinden küçükse parçanın boyu dayama veya kumpas yardımı ile ayarlanır.Parçanın çapı ayna merkez deliğinden büyükse parça ayna yüzeyine temas edecek Ģekilde yerleĢtirilir.

yönde taret hareketi sağlanır.3. T+ Klavye üzerindeki tuşlarla + yönde taret hareketi sağlanır. İlerleme değerini.085). standart ilerleme değerlerinden (1. 10000 mikron) hangi yönde gidilecekse (X. mikron değer tuşlarından herhangi biri seçilir ve Handwhl tamburu ile o eksen üzerinde belirlenmiş ilerleme miktarında ilerleme sağlanır.5 İş Parçasından Elle Talaş Kaldırma JOG modun da elle tezgâha devir sayısı verildikten sonra yine JOG mod da ve INC seçilerek istenilen ilerlemede (10. Ekranda çıkan satıra ilerleme değeri girilerek INPUT tuşu ile onaylanır. T. El çarkını döndürerek parça üzerinden talaş kaldırılabilir. basılıp ilerleme tamburu çevrilirse Tareti çevirmek için JOG tuşu aktif durumda iken. Klavye serbest ilerleme değeri tuşuna girilen değer kadar ilerleme yapar (0. Z) eksen butonuna basılır.4 İş Parçası Sıfır Noktasının Tespit Edilmesi CNC torna tezgâhlarında parça programlanması amacıyla parça üzerinde herhangi bir noktanın referans alınıp bu noktaya göre program yazılması gerekir. 1000.Klavye üzerindeki tuşlarla . Referans olarak . 10000) farklı vermek gerekiyorsa Machine menüsünden INC menüsü seçilir. 100. 7. 7. 1000.El çarkı ile hareket ettirme El tekeri hangi eksende hareket ettirilecekse alternatif tuşu ile ekranda eksen seçimi yapılır. 100. 10.

CNC tornada referans (Sıfır) noktaları 7. Parça. Ayakların sıkma aralığı yaklaşık 8-12 mm’dir. Bu nedenle ayna ayakları iş parçasına uygun olarak tek tek bağlanmalı ve ayna ayaklarını bağlarken ayakların arkasındaki çentik sayıları kullanılarak eşit olacak şekilde bağlantı yapılmalıdır. iş parçasının imalatında uygulanacak olan operasyonlara ve programlamaya kolaylık sağlayacak bir yerde olmalıdır. Çünkü tornada işlenen parçalar genellikle silindirik olduğu için parça profili simetriktir. gereksiz hesaplama yapmak zorunda kalabiliriz. Parçalar dıştan veya içten bağlanır. sıkma şeklini belirleme anahtarının pozisyonuna bağlı olarak sıkılır. İş parçası sıfır noktası. Referans noktası yanlış seçilirse programın yazılması zorlaşır.1 İşin Aynaya Bağlanması Aynaya parçanın bağlanması ayna ayaklarını açma-kapama pedalı ile yapılır.alınan noktanın tezgâha tanıtılması işlemine ‘’iş parçası referans noktasını tanımlama’’ adı verilir. . Fener mili durdurulmadan ayna ayakları açılıp kapanmaz. Ayna ayakları hidrolik veya pnomatik basınç ile sıkılıp gevşetilir.4. Ayrıca parçanın alnına değdirilerek parça sıfırlaması daha kolay yapılır. İstenirse program içinden de ayna açılıp kapatılabilir. Bu nedenle referans noktasının parça ekseninde olması gerekir. Ancak istenirse parçanın ayna tarafındaki alın yüzeyi merkez noktası da seçilebilir. Torna tezgâhlarında iĢ parçası referans noktası için en uygun yer parçanın sağ alın yüzeyindeki merkez noktasıdır.

İş parçası bağlama işlemlerinde bu sensörlerin ayarlanması gereklidir. a) İçten sıkma (anahtar sol konumda). ayna ayakları çözülü iken S13 sensörü ışığı yanacak şekilde sensörler kaydırılarak ayarlanmalı ve sensör tespit cıvataları sıkılarak sabitlenmelidir. .4. aksi takdirde tezgâh işlem yapmayacaktır. b) Dıştan sıkma (anahtar sağ konumda) 7. iş parçasının şekline göre iki ayrı bağlama timi vardır.2 Ayna Ayak Sensörlerinin Ayarlanması Tezgâh aynasının arka tarafında S 13 ve S 14 ayna ayak sensörleri bulunmaktadır.Parça sıkma şekli belirleme anahtar butonu. Ayna ayak sensörleri Dıştan sıkma işlemlerinde ayna ayakları sıkılı iken S14 sensörü ışığı yanacak şekilde.

Spindle kutusuna 500 yazılır. İmleç S’de iken yan menüde Spindle çıkar. ayna ayakları çözülü iken S14 sensörü ışığı yanacak şekilde sensörler kaydırılarak ayarlanmalı ve sensör tespit cıvataları sıkılarak sabitlenmelidir. İçten sıkma seçeneği 7. Bazı tezgâh kontrol ünitelerinde S (devir sayısı) ekranına geçildikten sonra S harfine basılır ve istenen devir sayısı yazılıp Input düğmesine basılır. Mesela 500 devir/dk. Burada istediğimiz devir sayısını verebiliriz.Dıştan sıkma seceneği İçten sıkma işlemlerinde ayna ayakları sıkılı iken S13 sensörü ışığı yanacak şekilde.3 Elle Devir Sayısı Girme Devir sayısını elle girmek için TSM sayfası açılır. .da çalışmak istiyoruz.4. TSM sayfasında imleç neredeyse o kısım aktif konumdadır.

TSM sayfası 7. .4. Başka bir referans noktası kodu girilene kadar aktiftir. Program içinde istenen iş referans noktası kodu örneğin G54 yazıldıktan sonra bu satırdan sonraki tüm koordinatlar için sıfır noktası G54’te tanımlanan nokta olarak kabul edilir. İstenirse birden fazla iş referans noktası da ayarlanabilir.4 İstenilen Sıfır Noktası Kodunun Seçilmesi İş parçası referans noktaları G54-G59 arasındaki kodlardan herhangi birine ayarlanabilir.

7.4. Bazı tezgâhlarda tezgâh koordinatını otomatik olarak aldırmak için MX ve MZ yazılıp Input düğmesine basılır.4.6 Uygun Takım Seçilerek Talaş Kaldırılması İşlem türüne uygun (alın tornalama. silindirik tornalama. vida açma vb.) kesicilerle talaş kaldırma işlemleri gerçekleştirilir. Kullanılacak her takım tek tek çağrılarak referans noktası tanımlamasında olduğu gibi parçanın alnına ve çevresine değdirilerek takım boyları TOOL OFFSET sayfasına kaydedilir. Veya varsa takımlar. Benzer şekilde kesici iş parçasının çevresine değdirilir ve tezgâh X değerine parçanın çapı da eklenerek G54 sayfasındaki X kolonuna yazılır. takım ayar mastarına (takım ayar koluna) değdirilerek takımların ayarları yapılır. 7.5 Seçilen Sıfır Noktasının Kaydedilmesi İş parçası referans noktasının ayarlanması İş parçası referans noktası sayfasına gelindikten sonra kesici parçanın alnına değdirilir ve ekrandaki tezgâh Z değeri G54 satırının hizasındaki Z kolonuna yazılır. kanal açma. Uygun kesiciler taret üzerindeki ilgili yuvalarına yerleştirilerek cıvataları sıkılır. . Takım özellikleri takım sayfasında tanıtıldıktan sonra takımlar program içinden çağrılıp kullanılabilir.

Her kontrol panelinde ISO kodları veya kontrol panelini üreten şirketin ürettiği diyalog programı yüklüdür.1 Bilgisayar Ekranı LCD monitör ve softkey olarak isimlendirdiğimiz ekran menülerine göre kumanda edilen butonları içermektedir. İmleç. Üst karakterlere geçiş bu butonla sağlanır. Kullanılan kontrol paneline göre farklılıklar gösterir. Basıldığında tezgâhın ilk açıldığı andaki menüler ekrana gelir. Değiştirilmek istenen yeni komut yazılır ve bu tuşa basılır. Bu ekranda yapılan işlemler ayrıntılı olarak takip edilir. .8. Sayfa seçme butonlarıdır. Fonksiyon seçme butonudur. Bir sonraki menüye geçiş butonudur. Yazılmış herhangi bir karakter ya da bir bloku yenisiyle değiştirmek için kullanılır. Ayrıca parçamızın üzerinde işlemler yapmadan önce simülasyonunu izleyebiliriz. Hareket yönleri ise ok yönündedir. Bir önceki menüye dönüş butonudur. Her basışta bir karakter atlatabilir. değiştirilmek istenilen komutun önüne getirilir.2 Ekran Menüleri ve Açıklaması Standart tezgâh softkey menüsüne dönmek için kullanılan butondur. 8. CNC TORNA TEZGÂHLARININ KONTROL PANELİNİ KULLANMA 8. Keybord üzerinde çift karakter taşıyan butonlar bulunmaktadır. İmleç kaydırma butonlarıdır. Değiştirme butonudur.

Seçilmiş olan pencereleri etkin hâle getirir. Bu mod da program çalıştırılamaz sadece butonlar etkindir. ilgili parametre ve yapılması gereken işlemlerin bulunduğu sayfaya geçiş imkânı sağlar. Kesici talaş alma ilerlemesinde veya hızlı ilerleme modun da hareket ettirilebilir. Single Block: Auto veya MDI modda çalıĢan programı blok blok (satır satır) iĢletmeye yarar. Single Block’un iptali için aynı butona tekrar basmak gerekir. Tekrar basıldığında etkin olan pencere etkinliğini kaybeder. Yani programa girilmek istenilen her komut ya da blok. yazılım satırına yazıldıktan sonra bu buton kullanılmalıdır. Program içerisinde yazılmış olan karakterleri silmek için kullanılır. . MDI: Elle veri girişi Auto: Programları otomatik olarak çalıĢtırarak parça iĢleme butonudur.3 Program Tuşları ve Fonksiyonları JOG (elle kullanma) modu: İlgili butonları kullanarak tezgâha manuel hareket verme modudur.Input butonu yazılım satırında bulunan ve henüz hazırlanmamış olan komutları hafızaya girmek için kullanılır. İmleç silinmek istenilen karakterlerin sağına getirilir ve bu butona basılır. Ekranda beliren alarmın detaylı açıklaması. Açıklama butonudur. Sistemde oluşan bazı alarm ya da mesajlar bu buton yardımıyla silinebilir. Aktif / Deaktif butonudur. Reset butonudur. 8.

Referansa göndermek için X+. belirtilen yön butonuna basmakla makinenin referans noktasına gider. Bu butona basıldıktan sonra seçilen eksen. 100. Incremental mod seçili iken Handwheel (el çarkı) veya eksen hareket yönlerini gösteren butonlara basmakla eksenin ilerleme miktarının 100 mikron olmasını sağlar. durdurur. Z+ yön tuşları kullanılır. Geçici olarak meydana gelen alarm ya da mesajların sebepleri ortadan kaldırılmışsa silinmesini sağlar. 10.Reset: Aktif olan bir fonksiyonu iptal eder. Repos: Takım kırılmalarında JOG modunda bu tuşa basılırsa program en son kaldığı yere döner. Incremental (artışlı) mod seçili iken Handwheel (el çarkı) veya eksen hareket yönlerini gösteren butonlara basmakla seçilen eksende ilerlemenin kaç mikron olacağını belirleme butonudur. 10000 mikrondan farklı bir ilerleme seçilmek istenildiğinde kullanılır. 1000. Referans (X ve Z eksenlerinde tezgâh sıfırına gönderme): Tezgâh referans noktasına gönderme modudur. . Incremental mod seçili iken Handwheel (el çarkı) veya eksen hareket yönlerini gösteren butonlara basmakla eksenin ilerleme miktarının 10 mikron olmasını sağlar.

Talaşların sıkıĢşması durumunda konveyörün geri çekilmesi için kullanılır. Incremental mod seçili iken Handwheel (el çarkı) veya eksen hareket yönlerini gösteren butonlara basmakla eksenin ilerleme miktarının 10000 mikron olmasını sağlar. Konveyör geri: JOG modda talaş konveyörünün geri yönde çalıştırılmasını sağlar.Incremental mod seçili iken Handwheel (el çarkı) veya eksen hareket yönlerini gösteren butonlara basmakla eksenin ilerleme miktarının 1000 mikron olmasını sağlar. Punta ileri: Gezer punta (tail stock) milini ileri çıkartmaya yarayan JOG modda çalışan butondur. Butona basıldığında gezer punta milinin ileri çıkabilmesi için çalışma kapısının açık ve puntalı / puntasız çalışma anahtarının puntalı konumda olması gerekir. Butona bir defa basmakla hareket başlatılır. Konveyör ileri: JOG modda talaş konveyörünün ileri yönde hareketini sağlar. Cycle Stop: Auto ve MDI modda çalışan programı durdurmak için kullanılır. Durdurmak için aynı butona tekrar basmak gerekir. Cycle Start: Auto veya MDI modda seçilen programı çalıştırmaya yarar. .

.Punta geri: Gezer puntayı geri çekmek için kullanılan JOG modda çalışan butondur. Otomatik modda Auto soğutma butonuna basılarak soğutma sıvısı akışı kesilip Takım soğutma: İş mili üzerinde bulunan ve taret üzerine doğru soğutma sıvısı akışını sağlayan butondur. Otomatik modda Auto soğutma butonuna basılarak soğutma sıvısı akışı kesilip tekrar açılabilir. İş mili soğutma: Taret üzerinde bulunan ve iş miline doğru soğutma sıvısı akışını sağlayan valfi kontrol eden butondur. Otomatik soğutma (Auto Coolant): Soğutma sıvısı akışının sadece M fonksiyonları ile olması istenen durumlarda kullanılan butondur. Butonun aktif olabilmesi için çalışma kapısının kapalı ve iş milinin dönüyor olması gerekir. Otomatik modda mutlaka basılı olmalıdır. Prob aşağı yukarı: Takım ölçme prob kolunun JOG modda aşağı ve yukarı hareketini sağlayan butondur. Butona basıldığında gezer puntayı geri çekmek için çalışma kapısının açık ve puntalı / puntasız çalışma anahtarının puntalı konumda olması gerekir. Tekrar basıldığında prob kolu yukarı hareket eder. Basılı değilse otomatik modda verilen soğutma komutları gerçekleşmez. Takım soğutma ve iş mili soğutma valflerini etkin hâle getirir ya da devreden çıkarır. İlk basıldığında prob kolu aşağı hareket eder.

Tareti bir sonraki takım gelecek şekilde döndürür. . Punta gövdesi geri: Punta gövdesinin geri hareketini sağlar (Punta gövdesinin ileri ya da geri hareketinden önce Punta gövdesini tezgâh kızaklarına bağlayan cıvataların çözülü olmasına dikkat ediniz. sinyalini alana kadar periyodik olarak (maksimum 4 kez) kızaklara yağ basar.Taretin döndürülmesi: JOG modda takım değiştirme butonudur. aynaya doğru hareket ettirir. Tareti bir önceki takım gelecek şekilde döndürür. Çalışma kapısı açık değilse açma / kapama yapmaz.) Manuel yağlama: Elle yağlama butonudur. Tezgâhın ilk açılışında butona bir kez basılması yeterlidir. Punta gövdesi ileri: Punta gövdesini ileri yönde. Ayna çözme (Chuck Unclamp): Parçayı çözmek için kullanılan manuel butondur. Taretin döndürülmesi: JOG modda takım değiştirme butonudur. Bu butona basıldığı müddetçe hareket devam eder. Parça çözme Ģeklini belirleme anahtarının pozisyonuna bağlı olarak açma yapar. Butona her basışta pompa yeterli yağ akışı sağlandı.

Buton üzerindeki ok yönünde çevrilerek yeniden açılır.Ayna sıkma (Chuck Clamp): Parçayı sıkmak için kullanılan butondur. Butona basılınca buton basılı olarak kalır. Basıldığı zaman tezgâhın bütün fonksiyonları durur. Tareti manuel olarak hızlı (Rapid) hareket ettirmek amacıyla kullanılır. kapı açıkken çalışır.4 Operasyon Kontrol Tuşları ve Görevleri Emergency Stop butonu: Herhangi bir acil durumda çalışma modu ne olursa olsun tezgâhı durdurmak için kullanılacak butondur. 8. JOG veya AUTO modda. . tezgâhın elektriği kesilir. Feed Override: Bütün modlarda önceden set edilen ya da program içerisinde seçilmiş olan ilerleme hızları % 0’dan itibaren % 120 oranında (bazı tezgâhlarda % 200) artırıp azaltmaya yarayan seçici anahtardır. İç aydınlatma lambasının (Lamp) açılıp kapanması için kullanılır.

 pindle Override: JOG. yazılı olan programları ve parametreleri diskete almak için kullanılan ünitedir. eksende kesiciyi takım ayarı ve kullanılır.  Spindle Start: Elle kumandada fener milini çalıştırmak için kullanılır. Disket sürücü Tezgâha program yüklemek.  Spindle Stop: Elle kumandada fener milini durdurmak için kullanılır. Eksen strok sonu anahtarlarını (Switch) köprüleme butonu: Eksenlerin herhangi bir sebepten dolayı çalışma sınırlarının dışına çıkarak limit anahtarlara basması ile eksen sürücülerini devreye almak için bu butona basılmalı ve buton basılı iken limit anahtara basılı olan eksen ters yönde hareket ettirilerek anahtar konumundan kurtarılmalıdır. Anahtar sağda ise gezer punta bulunduğu yerde kilitlenir. MDI ve AUTO modlar dan herhangi birinde yapılacak olan S iş mili devirlerini % 50-% 120 oranlarında (bazı tezgâhlarda % 200) artırıp eksiltmeye yarayan seçici anahtardır. Parça sıkma şekli belirleme anahtarı: İş parçasının şekline göre iki ayrı bağlama tipi mevcut olup bu bağlantı şekillerinden hangisinin kullanılacağını sisteme aktaran anahtardır. parametre girmek. Kilitli olması çalışma şeklini emniyete alır (dıştan sıkma (anahtar sol konumda) içten sıkma (anahtar sağ konumda). Handwheel Handwheel (el çarkı): Elle istenen hareket ettirmek için kullanılır. Genellikle referans noktası ayarlamalarında tuşlarına basılarak hareketi istenen eksen .  Punta anahtarı: Anahtar solda iken gezer punta ileri-geri hareket ettirilebilir. Çalışması ile ilgili fonksiyonlar LCD ekran üzerindeki Softkey tuşları ile yapılır. Power On butonu: Bu düğmeye basıldığında sisteme elektrik verilerek tezgâh çalışmaya hazır duruma getirilir.

).seçilir. Daha sonra kesici parçanın çevresine değdirilerek X yönünde kesici referans noktasının tespiti yapılır.5 CNC Torna Tezgâhında Kesiciyi Elle Hareket Ettirme CNC torna tezgâhında genellikle ilk parçanın alnına değdirilerek veya alın yüzeyinden çok az talaş kaldırılarak Z yönünde kesici referans noktasının tayini yapılır. Ekranın sağındaki tuşuna basılır .6 CNC Torna Tezgâhına Program Yükleme Tuşuna basılır. . İstenilen program ismini veya numara yazarak Input’a basınız.Ana dosya açarak program sayfası açma (workpiece) . CNC torna tezgâhında kesiciyi elle hareket ettirmek için JOG modda bir ilerleme değeri seçilerek el çarkı ile istenilen yönde (X. 8. Eğer program adı kabul ediliyor ise Okey tuşuna basarak Editör sayfasına geçilir (Vazgeçmek istenirse Abort kullanılabilir. Z) hareket sağlanır.Ana dosya açmadan program sayfası açma (part program) . Prob (elektronik uç) X ve Z yönlerindeki kesici boylarının tespiti için kullanılır. . INC ilerleme kademelerinden herhangi biri seçilir ve el çarkının – ve + yönde döndürülmesi ile kesici eksende hareket ettirilir. 8. Sonra tuşuna basılır.Ana dosya açmadan alt programlar açma (sub program) tuşuna basılır. NOT: Bu işlem yapılırken ekranın sağ alt köşesindeki Edit File bölümünde bulunan Text Editör’ün onaylı (seçilmiş) olması gerekir.

CNC torna tezgahında program yükleme sayfası 8. RS 232 kablosu ile Enter’e basılarak bilgi alınır.7 Disketten veya seri kablo ile başka bir bilgisayardan bilgi alma Bir başka bilgisayardan bilgi almak için disketler kullanılır. Transfer edilen bu bilgiler işaretlenmiş programa kaydedilir. Ekrandaki bu program SAVE tuşu ile kaydedilir. Başlangıç pozisyonuna dönülür.Yazmak istediğimiz parça programı bu sayfada yazılır. Tekrar V24 tuşuna basılırsa işlem durur. service kısmından Data Input tuşu seçilir. Bu sayfadan çıkmak için ise ekranın sağ altındaki Close tuşuna basılır. . Seri kablo ile bilgi alınacak ise RS 232 kablosu kullanılır.

8 CNC Torna Tezgâhında Bulunan Programları Yeniden Düzenleme tuşuna basılır. 8. Programa ekleme. 8. tuşuna basılır. Bu tuş ise disket ile bilgi transferi yapılırken kullanılır. tuşuna basılır  Program isimlerinin yazılı olduğu sayfadan ok tuşları yardımıyla istenen program üzerine gelinir. .  Bu işlemlerden sonra istenen program Editör’e çağrılır.9 CNC Torna Tezgâhında Bulunan Programları Çalıştırma Part program sayfasındaki Auto Mod seçilir.Bu tuş Siemens’in programlama bilgisayarı ile transfer yapılırken kullanılır. Program ekranda görüntülenir. Program çalıştırılmadan önce programların gösterildiği sayfada imleç herhangi bir satır üzerinde iken start yapılırsa bu program çalışmayabilir.  Input tuşuna basılır. çıkarma veya düzeltme işlemleri bu sayfada yapılır. tuşuna basılır. Ekranın sağ üst köşesindeki pencerede yazılı olan program çalışacaktır.

Program çalıştırılmadan önce şu hususlara dikkat edilmelidir. Cycle Start’a basılmadan önce program ilk kez çalışacak ise mutlaka Single Block seçilmelidir. Takım offset bilgileri uygun şekilde girilmelidir. Çalıştırılmak istediğiniz programın doğru seçildiğinden emin olmak için ekranın sağ üstündeki pencerede programın ismi görülmelidir. • Program işaretlenir.tuşuna basılır. Yukarıda açıklanan hususlar doğru ise Cycle Start’a basabilirsiniz. • • • • • İş parçası sıfır noktasının girilmiş olması gerekir.  Sağ alttaki tuşuna basılır ve istenilen program işletilmeye hazır hâle gelir. Start düğmesine basılır ve program çalışmaya başlar. Tezgâh tuşuna basılırsa ana menüde çalışma gözlenir.1 CNC Tezgâhında Bulunan Takımlar Punta matkabı (center drill) Kaba tornalama kalemi (roughing tool)  Kanal kalemi (recesing tool)  İnce talaĢ kalemi (finishing tool)  Helisel matkap (twist drill) . CNC TORNA TAKIMLARINI İŞLEME UYGUN OLARAK BAĞLAMA 9. Sağ üstteki pencerede seçtiğiniz yeni programın adı yazılır. 9.

İnce talaş kalemi (finishing tool): Parçaların yüzeylerinden son pasolar.2 • • Yapılacak İşleme Göre Takım Seçme Punta matkabı (center drill): Punta ile desteklenecek uzun parçalar punta matkabı ile delinir. Aynaya bağlanan parçalar üzerinde frezeleme işlemleri yapmak için kullanılır. • • • • • • • • • Kanal kalemi (recesing/grooving tool): Kanal açmak için kullanılır. Parçanın yüzeyini daha düzgün ve hassas işlemek için kullanılır. Vida kalemi (threading tool): İç vida ve dış vida açmak için kullanılır. Kılavuz (tap): Kılavuz çekmek için kullanılır. Kaba tornalama kalemi (roughing tool): Parçaların yüzeylerinden fazla miktarda talaş kaldırmak için kullanılır. Parmak freze (end mill)  Kılavuz (tap)  Vida kalemi (threading tool)  Açılı kesici (anglehead cutter)  Parmak freze (end mill)  Keski kalemi (parting tool) 9. Helisel matkap (twist drill): Delik delmek ve delik genişletmek için kullanılır. . kesmek için kullanılır. Açılı kesici (anglehead cutter): C eksenli torna tezgahlarda açılı delikler delmek için kullanılır. Keski kalemi (parting tool): Parçalar. alırken kullanılır. Parmak freze (end mill): C eksenli tezgahlarda kullanılır.

1 Takım Değiştirme Elle El ile takım değiştirme işlemi.6 arasında olan çeliklerin işlenebilirlikleri iyidir. nikel.2 den az olan çelikler sünekliği çok fazla olduğu için takım yüzeyine sıvanma özelliği gösterir. Ancak karbon oranı % 0. . Altta ki şeklde elle takım değiştirme penceresi görülmektedir.3 İşlenecek Malzeme Cinsine Uygun Takım Seçme Malzemenin sertliği arttıkça. 9. Yüksek alaşımlı ve paslanmaz çeliklerin işlenebilirlikleri çok düşüktür. Tezgâhın kontrol paneli ekranından takım (Tool) sayfasındaki ilgili takım numarası seçilerek çağrılır. Malzeme işlene bilirlik ve sertlik tablosu Aşırı derecede süneklik genel olarak bir malzemenin işlenme kabiliyetini iyileştirmez. İşlenmeye karşı direnci az olan malzemelerin işlenmeleri kolaydır.6’dan fazla olan çeliklerin sertliklerinin artması nedeni ile işlenmeleri de zordur. Bu tür çeliklerin bünyesinde krom.2-0. bunların sert ve mukavemet değerlerinin yüksek olması nedeni ile talaş kaldırmayı zorlaştırır. Karbon miktarı % 0. Karbon miktarı % 0. işlenmesi zorlaşır.9. elle kumanda (Manual mode) konumunda yapılır. volfram gibi alaşım elementlerinin bulunması.4 9. Sünek bir malzemenin talaşı takıma yapışır ve körlenmesini hızlandırır.4.

Tezgah taretine uyum sağlayacak şekilde imal edilir.m tutucu ve katerin secimi bu konuda imalat yapan herhangi bir firmaya ait katalogdan yapılır. Tezgâhta takımın değiştirildiği yer. .Siemens kontrol ünitesi (Manual) sayfası 9. Takım değiştirme işlemi puntaya. Program icra edilirken takım numarası sistem tarafından okununca takım otomatik olarak değiştirilir.4.5 9.5. Kullanılacak olan tezgah için kesici tak. takım değiştirme fonksiyon komutu öncesinde gelinen yerdir. vida açma delme vb.2 Otomatik Program içinde takım değiştirmek için T harfinin önüne takım numarası yazılarak veya bazı tezgâhlarda M06 fonksiyonu ile yapılmaktadır. 9.1 Taret Tarete Bağlanabilen Tutucular ve Kesiciler CNC torna tezgahında standart kesici takım bağlama sistemleri (tutucular) kullanılır. Bunlar genel olarak dış çapı delik işleme. iş parçasına ve aynaya çarpmayacak şekilde belirlenmelidir. tornalama operasyonlarına ait kesici takımların bağlanacağı şekilde dizayn edilmiştir. kanal açma/kesme.

Takım bağlama aparatları Kesici takımlar Her operasyon için uygun takım geometrisi ve takım tutucu tipi seçilmelidir. . Şekil yumuşak çelik bir malzeme için operasyon tipine göre seçilen takımlar gösterilmektedir.

kesicilerdir. Bunlar matkap. parmak freze. kılavuz.Operasyonlara göre takım kullanımı 1) Kaba tornalama 2) Profil tornalama 3) Kanal açma 4) Profil tornalama 5) Delik delme 6) Delik tornalama 7) Vida açma 8) Profil tornalama ve kesme Operasyon ve kesici takım listesi Torna takımlarında özellikler: CNC torna tezgâhlarında kullanılan kesici takımlar iki gruba ayrılır: a) Yekpare takımlar b) Sert metal uçlu takımlar Yekpare tek gövdeden oluşan kesiciler denilince akla ilk gelen yüksek hız çeliği (HSS-High Speed Steel) kesicilerdir. havşa matkabı vb. Ancak maliyetleri düşük olduğu için özellikle delik operasyonlarında CNC tezgâhlarda hâlâ kullanılmaktadır. Bu tür kesicilerin kesme hızları sert maden uçlara göre daha düşüktür. Resim de bir grup HSS türü kesici takım . rayba.

Ancak ani darbe ve vuruntulara karĢı oldukça dayanıksız yani kırılgandır. 9. Bunlar toz metalürjisi teknikleri ile imal edilir. Kesme kabiliyetlerini daha da artırmak için aşınmaya karşı dirençli kaplama malzemeleri ile kaplanır. 9. Böylece hem kesme kabiliyetleri hem de elde edilen yüzeylerin kalitesi artırılır.2 Tutucunun Uygun Yuvaya Yerleştirilmesi Dış yüzeylerin tornalanması için takımlar taretin çevresindeki yuvalara takılır.5.5. Delik işlemleri için matkaplar ve delik kalemleri de taretin alnındaki takım yuvalarına takılır.) 20-30 mm civarında olmalıdır. Ayrıca takım değiştirilmesi sırasında taret dönerken kesici tezgâh gövdesine çarpabilir. . Bu kesicilerin kesme hızları çok yüksektir. Bu tür kesicilerin kesme performansları titanyum nitrür kaplanarak artırılır. Bu nedenle takımlar taretin takım yuvasından tezgâhın (Büyüklüğüne göre değişebilir. • Kesiciler uygun tutucular ile bağlanmalıdır.3 Kesicinin Tutucuya Uygun ve Emniyetli Biçimde Bağlanması  Taretin çevresine bağlanan kalemler taret yuvasından çok fazla dışarı sarkacak şekilde bağlanırsa takımda kesme kuvvetleri nedeni ile titreşimlere neden olur.görülmektedir. Normal ve titanyum nitrür kaplı HSS kesiciler CNC tezgâhlarında en çok kullanılan kesici türü sert metal uçlu kesicilerdir.

6. Tool sayfasına geliniz. Takımlar taretin yuvasına uygun bir şekilde yerleştirildikten sonra tespit cıvataları iyice sıkılmalıdır. Tool Type (takım tipi) kısmına takım tipi numarasını girip enter’e basın.6 9.1 Kesicilerin Bağlanması ve Kontrolü Bağlanan Her Takıma Ait Bir Takım Penceresi Açılması Takım penceresi Yeni pencere açma Menü tuşu ve parametre tuşuna basınız.• • Delik operasyonları için kullanılacak takımlar pensler veya adaptörler aracılığı ile taretin alnındaki yuvalara bağlanır. (Yeni takım) tuşuna basınız. 9. .

Bağlı bulunduğu yuvayı tanımlama T number (Takım numarası + ENTER) Talaş alma biçimini (uç pozisyonunu) tanımlama Edge Position Sadece tahriksiz takım tanımlandığında ekrana gelir. Kesicinin dıĢ, iç, sağ, sol tornalama durumuna göre kesicinin talaş alma biçimi tanımlanır.

İmleç, Edge Position sorusunun karşısındaki kısma getirildiğinde ekrana uç pozisyon resimleri belirir ve uç pozisyonuna uygun resmin numarası bu haneye yazılır ve enter’e basılır. 10. CNC TORNADA TAKIM AYARI YAPMA

10.1 Parçalar Üzerindeki Sıfır Noktaları Menü Parameter Zero Ofset seçilince 1’den 4’e kadar iş parçası sıfır (referans) noktası kaydetme seçenekleri ekrana gelir. Hangi referans noktası isteniyorsa seçilir.

   

G54 G55 G56 G57

10.2 Takım Ayarında Kullanılan Elemanlar ve Özellikleri

Kesici kalibrasyonunda kullanılan ölçme kolu Bazı tezgâhlarda takım ayarı için özel ölçme kolu veya mastarlar vardır. Kesiciler bu ölçme kolundaki mastara değdirilerek takım ayarları yapılır. Takım ölçme mastarları olmayan tezgâhlarda takım iş parçasının çevresine ve alnına değdirilerek ayar yapılır.

10.3 İşlenecek Parçaya Göre Takımları Sıfırlama 1) Parçayı aynaya uygun şekilde bağlayınız. 2) İş milini döndürünüz.

3) Takım ölçme kolu ile ölçülmüş takımlardan birini z ekseninde parçaya değdiriniz. 4) Ekrandaki tezgâh Z değerini bir kenara yazınız. 5) Takım ofset sayfasından bu takıma ait Z boyunu çıkarınız. 6) Kalan değeri Zero offset (iş parçası sıfırı) G54 (1) sayfasına yazınız.

10.4 Otomatik Sıfırlama 1) Menü çevirme tuşu ve ardından parametre tuşuna basınız. 2) Zero ofset tuşuna basınız. 3) Ekranda çıkan G54-G55-G56-G57 parametrelerinden hangisi program için uygunsa o seçilerek ENTER’e basınız. 4) Gelen ekrandan Z satırına getiriniz. 5) Alttaki pencereye geçiniz. 6) T nu. hanesine hangi takım kullanılıyorsa onun hane numarasını yazınız. 7) D nu. hanesine kullanılan takımın ofset sayfa numarasını yazınız. 8) Length hanesine ‘’– ve 2’’ yazınız. 9) Ofset hanesine parça durumuna göre ‘’– veya + yazıp’’ mm değerini giriniz. 10) Calculate tuşuna basınız. 11) OK tuşuna basınız. 12) Save tuşuna basınız. 13) OK tuşuna basınız.

10.5 Kontrol Panelinden Gerekli Ayarları Yapma  Parça işleme sırasında kullanılacak takımlar takım tutucular ile tarete bağlanır. Tezgâh JOG modunda olmalıdır.

Tuşuna basılarak kontrol ünitesinden bilgisayar ekranına geçilir.

 Gelen menüden sırasıyla

 Tuşlarına basılarak takım sayfasına girilir ve ekrana aşağıdaki menüler belirir

4) Ölçme işlemi. Bu mesajla birlikte eksen ve devir hareketi tekrar yetkili duruma gelir. imalat işlemine geçmeden önce programda hataların tespit edilip düzeltilmesidir. 8) Operatör paneli üzerinde JOG Mod + El çarkı + 1000 tuşlarıyla ―EL ÇARKI‖ moduna geçilir ve takım.1) Yeniden takım tanımlayarak sayfa açmak için NEW TOOL tuşuna basılır ve gelen ekranda Tool Nu. Edge Position: Sadece tahriksiz takım seçildiğinde ekrana gelir. 7) Ekrana gelen ―MDA Buffer‖ penceresine M96 yazılır.: takımın taret üzerindeki yuva numarası girilir +ENTER 2) Tool Type: Takım tipi + ENTER. 6) tuşuna basılarak tezgâh ekranına geri dönülür. 5) Takım sayfaları açıldıktan sonra tezgâhta ölçme kolu indirilir ve ekranda ―ÖLÇME KOLU YETKİSİZ AÇIK‖ mesajı belirir ve tüm eksenler ve devir hareketleri de yetkisiz hâle geçer.1 Programın Test Edilmesi 11. CNC TORNADA PROGRAMLARIN SİMÜLASYONU VE KONTROLÜ 11. MDA‖moduna geçilerek ―MDA Buffer‖ penceresine. takım tanımlama işlemi taret üzerindeki her takım için tekrarlanarak her takıma ait takım sayfaları açılır (T1 D1. R10 = Takım nu. Bu yöntem kesin sonuç .).sı (1………12) R11 = Takım ölçülerinin yazıldığı sayfa nu. operatör paneli üzerinde ―START‖ tuşuna basılır ve ekranda ―ÖLÇME KOLU AKTĠF‖ mesajı belirir. Böyle bir durumda yapılması gereken ise.9) L 801 = Takımın ölçme koluna yaklaştığı yöndeki sensörün alt program nosı yazılır.1. T3 D3 vs. operatör paneli üzerinden ―MDA‖ moduna geçilir. 11. T2 D2. programı yeni baştan gözden geçirmek.sı (1……. Bunun iki yolu vardır: > Birincisi. el çarkı yardımıyla ölçme kolunun ölçme yapacak yöndekisensörüne 2-3 mm kalana dek yaklaştırılır.. 3) Takımlar ölçülerek bilgilerin doğruluğu kontrol edilir.1 Programın Mantık ve Yazım Hatalarını Kontrol Etme Programcı tarafından yazılmış olan NC programında hata yapılmış olabilir.

koordinat sistemi veya doğru kesicinin tanıtılmaması.veren bir yöntem olmamakla beraber. bu programın ismi de bu kütüphaneye eklenmektedir. Yapılabilecek mantıksal hataların bazıları aşağıda sıralanmıştır: > > Hangi eksende işlemin yapılacağı belirtilmemiş olabilir. eğer programı bilgisayarda oluşturuyorsa. NC Programında yapılan hatalar mantıksal ve yazım hataları şeklinde olabilir. Yapılamayacak bir işlemin tezgâhtan istenmesi. > İkincisi. programı bilgisayarda veya tezgahın simülasyon ortamında denemektir. Tezgâh ölçü sınırları dışında bir ölçünün girilmesi. Ayrıca programda yapılan değişiklikler tezgâh hafızasına ve diskete kaydedilebilmektedir. Ölçü birimi. beceri ve tecrübesiyle şekillenir.1. Kesicinin hareketini belirten değerler yanlış veya eksik satır şeklinde olmuş olabilir. . klavyede birbirine benzeyen harf ve rakamları karıştırmak suretiyle hata yapmış olabilir. Bu yöntem en çok kabul gören ve sonucu garanti olanıdır.2 CNC Programını Kaydetme Simülasyon programında yazılan NC programlarının isimleri program kütüphanesine kaydedilmektedir. Tabiî ki hatalar yine de olabilecektir. Yazım Hataları Programcı. Yapılacak işlem. düşünülen eksen hepsi doğru mantıkta olmalıdır. 11. Yeni bir program yazıldığı zaman. Bu kolaylık ile bir NC programında ister bilgisayarda. Mantıksal Hatalar Programcı işlenecek olan ham malzemeyi işlem basamaklarına göre yorumlar. > > > > Fener milinin harekete başlamaması veya ters hareket etmesi. kısa programlarda etkili olabilir. İlerleme miktarının değeri girilmemiş veya yanlış girilmiş olabilir. Gelişen teknolojiye bağlı olarak yeni tezgâhlara NC programı (post) disket yardımı ile yüklenebilmektedir. ister tezgâhta değişiklik yapılması mümkün olur. kullanılacak kesici. Bu işlemler programcının bilgi.

tezgâh üreticileri komutları aynı sembollerle ifade etme yoluna gitmiştir. test edilmek istenen programın isminin girilmesi istenir. bir programcının tüm tezgâhları aynı bilgi ve beceride kullanmasına engel olmaktadır. programdaki hataların bulunması sağlanmaktadır. programın doğru olup olmadığını kontrol etmek için bu seçenek kullanılır. Aynı markanın farklı iki model kumanda paneli Kumanda panelinde bulunan MDA butonuna basıp veya tamburu konumlandırarak program penceresine ulaşılır. Edit butonuyla başlanan program yazma işlemi ana menüye dön butonuna basılması suretiyle yapılan program tezgâh kütüphanesine aktarılmış ve kaydedilmiş olur. 11.3 Programın Simülasyon Modu ile Çalıştırılması Bilgisayarda bir CNC programı vasıtası ile NC komutları yazılabileceği gibi tezgâh kontrol ünitesinde de yazılabilir. yazılan program blokları tek tek kontrol edilerek. Bu seçenekle. programcı düzeyinde mantık olarak yerleşmiştir. Resim 1. yapılan işlemin simülasyonu incelenerek programda hata olup olmadığı kontrol edilebilmektedir . Bu iki yöntemde de simülasyon özelliği vardır. CNC tezgâhların kumanda panelleri ve barındırdığı işletme programı farklılığı. Program yazıldıktan sonra mutlaka test edilmelidir. Bu sebeple. Bu panellerde bulunan butonlar temelde benzeşmektedir. Program yazılıp bitirildikten sonra.1de aynı markanın farklı iki model tezgahı için kumanda paneli görülmektedir.Bu işlem. Program ismi girildiğinde program satır satır ekrana gelmekte.1. Bu seçeneğe girildiğinde. Değişen sadece bu işlemin her tezgâhta aynı komut ve sırayla yapılmayışıdır.

doğru NC programı hedefine ulaşılır.Program Penceresi İş parçasının kaba malzeme görünümünden. düşük ilerleme hızında. Bu esnada görülen iş parçası üzerindeki değişiklikler yazılan programın ne denli iyi olduğunu gösterir. Eğer işlem hatasız ise. eksenlere hareket vererek denenir. programda yazılan her bir satır işlendikçe son haline doğru gidilir. bu sefer parça bağlanarak kesicilerle beraber yine düşük ilerleme hızında işlem tekrarlanır. Edit Penceresi Simülasyon esnasında yazım hatasından kaynaklanan hatalar ayıklanır ve satırlar düzeltilir. Hazırlanan program bir de kesici bağlanmadan. . Tekrarlanan işlem neticesinde hatasız.

Hazırlık işlemleri operatörle veya otomatik olarak gerçekleştirilir.4 Yavaş İlerleme Modunda Programın Test Edilmesi (Dry Run) Bilgisayarda yazılan veya tezgâh komut panelinden girilen komutlarla oluşturulan ve simülasyonu yapılan NC programı gerçek ortamda denenecektir. Programcı. Çarpmaları engellemek amacı ile tezgâhta bulunan Dry Run (deneme çalışma modu) özelliği açılmalıdır.1.1 Adım Adım Modda Çalıştırma (SBL) CNC tezgâhlarda ilerleme. Normal modda iken tezgâh çalışma kapasitesi. Tüm talaş kaldırma işlemleri operatörün hiçbir müdahalesi olmadan otomatik olarak yapılır. Bu özellik açılınca tezgâhın G00 kodları kapatılarak tezgâh yavaş ilerleme moduna geçer.Simülasyon penceresi 11. tezgâh panelinden SBL (adım adım) . İş parçası tamamen oluştuğu zaman bir aksaklık yaşanmadıysa o zaman tezgâh sonraki parçada yine de tam kapasitesinin altında çalıştırılır. Tezgâh normal çalışma konumunda iken program başlatılır. Böylece kesicinin çarpma durumları önceden tespit edilerek programda gerekli düzeltmeler yapılır ve normal moda dönülür. Tezgâhta çarpma olayı genellikle G00 satırlarında olabilir. Buna bağlı olan genel sistemin çalışması da yavaşlayacaktır. kesme hızları ve talaş kaldırmak için takım ve parça hareketleri programda öngörülür.2 Programın İşletilmesi 11. Bunun için tezgâha kesiciler ve işlenecek iş parçası bağlanır. İşlem sonuna kadar bu şekilde devam ettirilir.2. 11. ayna devir sayısını elle ayarlanan kısımdaki düğmeyi sola çevirerek yapabiliriz. Birkaç işten sonra tezgâh tam kapasite çalıştırılmalıdır. Bunu. ayar düğmesi yardımıyla güvenlik için düşürülür.

2 İlk Üretilen İş Parçasının Kontrol Edilmesi Adım adım konumunda yapılan ilk iş parçası tezgâhtan sökülerek.butonuna bastığı takdirde tezgâh sırası gelen her bir komut satırında. tezgâha bir program tarafından kumanda edildiği için yapılan ayarlamaların doğru sonucu verip vermediğinin kontrolüdür. mikrometre. hassas bir şekilde ölçüleri kontrol edilir. İlk ışın ölçümü yapılırken Ölçme işleminde. . passametre veya mastarlar gibi diğer ölçme. operatörden. 11. Operatör duruma bağlı olarak aynı butona bastığı takdirde tezgâh sıradaki satırı işleme koyar.2. kontrol araçları kullanılır. bir sonraki satıra geçmek için talimat bekler. Bunu işlemin amacı. Satır işlemi bitince yine operatörden gelecek talimat için beklemede kalır. işin hassasiyetine ve tolerans değerine göre dijital kumpas.

Tezgahta işlem anı . Kontrol panelinden ayna devir sayısını kontrol eden tamburu yaklaşık %30 civarında ayarlayıp otomatik butonuna basınca artık tezgâh programda yazılan her bir blok doğrultusunda görevi yapmaya başlar.Offset penceresi 11. Bu esnada ayna devir sayısını ayarlayan tamburu küçük adımlarla artırarak olması gereken değere getirilir. SBL'den sonra üretilen ilk iş parçası istediğimiz ölçü ve toleranslar dâhilinde olmuş ise artık tezgâhı seri bir şekilde çalıştırabiliriz.2. Yapılan işlemler koruyucu kapak ardından izlenir.3 Seri Modda Çalıştırma Yapılan tüm hazırlık çalışmaları Dry Run.

12. Talaş kaldırma esnasında iş parçası üzerinde oluşacak olan kesme kuvvetlerine karşı göstereceği direnç. Üretimi planlanan iş parçasının programı yapılırken.1 İş Parçasını Tezgâha Bağlama CNC tornada iş parçaları tezgâha iki şekilde bağlanabilir. kaç adet yapılacağı.. CNC TORNADA ALIN. SİLİNDİRİK VE KONİK TORNALAMAYI PROGRAMLAMA 12. Bağlanacak iş parçasının büyüklüğü. İş parçası referans noktası CNC torna tezgâhlarının iş parçası referans noktası (iş parçası sıfır noktası) genelde iş parçası alın yüzeyinin merkez noktasına ayarlanır. İş parçası üzerindeki bu asıl noktaya iş parçası referans noktası denir.. Tabiî ki bu kararı verirken dikkat edilmesi gereken hususlar vardır: > > > > Yapılacak olan iş parçası üzerinde ne gibi işlemler yapılacağı. kesici takımın iş parçasının belli bir noktasına göre hareketi tanımlanır. G54.G59 arasındaki bir kod ile referans noktası belirlenir. Bütün bunlar göz önünde bulundurulduktan sonra iş parçası tezgâha bağlanır. . Kendisine ait olan direkt tezgâh aynasına ya da aynanın bağlı olduğu yere aynayı yerinden söküp bağlama araçlar yardımı ile olabilir. Tezgâh panelinde bulunan ayna çöz butonuna basıp hidrolik olarak kontrol edilen ayna ayaklar yavaş hareketle açılması sağlanır. Elimizdeki işi ayna ayakları arasına koyup olabilecek boy mesafesini de belirledikten sonra yine tezgâh panelinde bulunan ayna sık butonuna basıp iş parçası güvenli bir şekilde bağlanabilir. İş parçasının bağlı olduğu yerden söküp yeni bir parçasının bağlanması kolaylığı.

12.3 Kesici Takımların Sıfırlanması NC programının yazımına geçmeden önce talaş kaldırma operasyonları. . kullanılacak olan kesici takımların tür.10'da tornalama işlemi için operasyon ve kesici belirlemesi görülmektedir. pens veya bağlama aracı kullanılır. kılavuz. Çeşitli kesiciler ve bağlandığı taret 12. Birçok durumda iki taret kullanılabilir. rayba. Bağlama esnasında dikkat edilmesi gereken bazı hususlar vardır. Şekil 1. Taret üzerine takımlar alın veya çevre yüzeyine yerleştirilir. uzunluk.2 Kesici Takımları Bağlama CNC tezgâhta iş parçasının işlenebilmesi için gerekli olan kesiciler tarete bağlanmalıdır. Genelde taretlere 8 veya 16 takım yerleştirilebilir. Bir de kesici takım olan matkap.Kesici iş parçasının çevresine veya alnına değdirilerek kullanılacak kesicilerin X ve Z ekseninde boyları tespit edilerek takım ayar (offset) sayfasına yazılır. çap. Kesicileri tezgâha klasik tezgâhlarda olduğu gibi bir katerin üzerine bağlayamayız. Taretler parçayı tutturan aynanın ön kısmına veya üst kısmına monte edilir. Bunun için sert maden uçlu kesiciyi tarete bağlamamıza yardımcı olacak kesici profiline uygun katerler kullanılır. devir sayısı ve ilerleme değerleri belirlenmelidir. parmak freze. havşa matkabı gibi kesicileri tarete bağlamamızı sağlayan mandren.

Taret üzerinde her bir kesicinin bağlı olduğu istasyona bir harf veya numara verilmiştir. . Bu numaralara dikkat ederek.İş profiline uygun kesiciler Kesici takımlar tarete bağlandıktan sonra her birinin kesici ucu iş parçası üzerinde tespiti yapılan referans noktasına göre sıfırlanır. Bu. ofset penceresindeki takım numarasına karşılık gelen yere girilir. her bir kesici için offset penceresinde el ile değer girilir ve ofset ayarı yapılır. şu anlama geliyor: Tarete bağlanan bir 12 mm çapındaki matkap ile bir punta matkabının boyları bir birine eşit olmadığı için bizim bunu tezgâha bir şekilde anlatmamız gerekir. Taretin Yalın ve Kesici Bağlı Görünümü Resimde görüldüğü gibi taretin üzerinde yer alan rakamlar kesicinin bağlanabildiği istasyonun numarasını belirtir. Bağlanan kesicilerin ölçü farklılıkları her biri için düşük hızda hareket ettirilip kesicinin kesen kenarı ölçme probuna veya parça referans noktasına değdirilir. Bunu yapacak olduğumuz yer kesici için ofset ayarı yapmaktır. O esnada ekranda görülen değer.

Tezgâhın gücü (tezgâh katalogundan bakılır). Hazırlık işlemleri operatör veya otomatik olarak gerçekleştirilir.12.5 Öncelikli olarak işlenecek malzemenin cinsi (çelik. Çünkü en kesin değerlere bu şekilde ulaşabiliriz. vb işlemler). Tüm talaş kaldırma işlemleri operatörün hiçbir müdahalesi olmadan otomatik olarak yapılır. Birimi metre /dakikadır. vida. bakır. İşlenecek parça için kullanacağımız kesici kararı verildikten sonra bu kesici için üretici firmanın yayınladığı kesici özelliklerini belirten çizelgeden kesme hızı (V) bakılır. pirinç. Talaş kaldırma işleminin türü (alın. kesme hızları ve talaş kaldırmak için takım ve parça hareketleri programda öngörülür. vb). DEVİR SAYISI HESABI . Öyle ki sonuçta parçanın işlenebilmesi için doğru kesicinin kullanılması gerekir. kesici takımın kesen kenar ucunun iş parçası üzerinde kesme yaparken 1 dakikadaki aldığı yol demektir. Yani 1 dakikalık zaman içerisinde oluşan talaşın bir tel misali uzatılıp metre cinsinden ölçüldüğünde ki değeridir. Kesici teknolojisinin geliştiği zamanımızda her bir kesici için bir kimlik kartı oluşturulmuştur. yüzey. İş parçası üzerinden talaş kaldırırken oluşan olay keme işlemidir. İlerleme Hesabı ve Kesme Sıvıs CNC tezgâhlarda ilerleme. Takım olarak kullanacak olduğumuz kesicinin malzeme cinsi (sert metal uç. seramik. Kesme hızına bağlı olarak en doğru ilerleme miktarı ya hesaplanır ya da yaklaşık değerlerle gösterilen tablolardan faydalanılır. delik içi. Kesme sıvısının kullanılması. Yapılan hesaplama sonucunda tezgâha girilecek devir sayısı (S) ve ilerleme miktarı (F) değerleri olarak kullanılacaktır. Devir Sayısı. Bu hesaplamalar aşağıda gösterilen formüllerle yapılabilir. alüminyum. Bu değer yapacak olduğumuz kesme hızı hesaplanmasında sabit bir değer olarak kullanılacaktır. Her firma kesicisini detaylı bir şekilde anlatan kataloglar ve çizelgeler hazırlamıştır.4 Talaş Kaldırma Teknolojisi CNC tezgâhlar mademki sadece komutlara göre hareket eder o zaman bu hareketlerini en doğru bir şekilde bizim kumanda etmemiz gerekir. Kesme hızı. Bizim hesaplama yöntemini bilmemiz gerekir. Her kesicinin kesme hızı bir değildir. vb). Kesme Hızı. Tezgâh operatörü kullanacağı kesiciyi seçerken aradığı şartlara uyan kesiciyi en iyi bir şekilde bilmelidir. Kesme hızını tespit ederken şunlara dikkat edilmesi gerekir: > > > > > 12. Bu işlemin hızı işin bitmesini zaman olarak doğrudan etkilediği için bu işleme ayrıca dikkat edilmesi gerekir.

. D = 75 mm f = 0.. Silindirik ve Konik Programlamada Kullanılan CNC Kodları ISO sistemine göre adresler için İngiliz alfabesinin A'dan Z'ye harfleri ...20 mm/devir (mm/dev) dir. Verilenler V = 270 m/dak. 12...6 Alın. İşlem yapılırken kesme sıvısının kullanılması gerekliliği işlenen parçanın cinsine bağlıdır.20 x 1200 = 240 mm/dak İstenenler S = ?. kullanılması planlanan kesici için çizelgeden bakılan kesme hızı değeri 180 metre/dakika (m/dak) ve ilerleme miktarı da 0. Bu değerlere göre yapılacak olan NC programda tezgâha girilmesi gereken uygun devir sayısını ve ilerleme miktarını hesaplayınız. mm/dak Yapılan hesaplama sonucunda tezgâha girilecek değerler elde edilmiş olur. İş parçası çelik cinsi ise kesme sıvısı gerekir... dev /dak F = ?..20 mm/dev (π = 3) S = 1000 x V / π x D => 1000 x 270 /3 x 75 = 1200 dev/dak F = f x S => 0.S= 1000 x V / n x D devir/dakika S = Devir sayısı (devir /dakika) V = Kesme hızı (metre/dakika) çizelgeden bakılır D = İş parçasının çapı (mm) İLERLEME MİKTARI HESABI F=f x S mm/dakika F = İlerleme miktarı (mm /dakika) f = İlerleme (mm /devir)çizelgeden bakılır S = Devir sayısı (devir /dakika) ÖRNEK: CNC torna tezgâhında yapılması düşünülen iş parçasının dış çapı 82 mm. dökme demir cinsinde ise gerekmeyebilir..

Z.1'de ISO kod sisteminde adres olarak en çok kullanılan harfler verilmiştir.99) Doğrusal ve dönme eksenlerinin kordinatları ( ± 99999. M Kodu M00 Anlamı Programlanmış durdurma (Programın yazılan çalışmayı durdurur ve cycle start ile tekrar çalışır) yerinde ....2'de gösterilmiştir.99) Yardımcı fonksiyonu ((0. 000 mm/dak) (0. .999) ilerleme hızı (1. CNC torna tezgahında en çok kullanılan G kodları ve anlamları Tablo 1..0.9999) Takım numarası (0.. O harfi sıfır ile karıştırılmaması için kullanılmaz.9999) Hazırlık (takım yolu) fonksiyonu (0. Tablo 1.01. U. Bu harflerin çoğuna anlam verilmiş...5 mm/dev) Devir sayısı (0.. C F S T M Anlamı Blok/Satır numarası (1.. Birkaçı boş bırakılmıştır.3'te yardımcı M kodları ile ilgili liste gösterilmiştir.99) ISO Kod Sistemine Göre Adresler G Fonksiyonları NC programlarında talaş kaldırma işlemini doğrudan etkileyen fonksiyonların tanıtımı için kullanılır.. Adres N G X. W...kullanılmaktadır.. Y. 100. Tablo 1. G00 G01 G02 G03 G20 G21 G81 G82 G90 G91 Kesicinin talaş kaldırmadan olabilen en hızlı hareketi Kesicinin talaş kaldırarak hareketi Saat ibresinin dönüş (CW) yönünde eğrisel hareketi Saat ibresinin aksi yönünde (CCW) eğrisel hareketi Parmak ölçü sistemi (İnç) Metrik ölçü sistemi Z ekseninde (boyuna) tornalama döngüsü X ekseninde (alın) tornalama döngüsü Mutlak (Absolute) koordinat sisteminde programlama Artışlı (Incremental) koordinat sisteminde programlama Temel bazı G kodlarının anlamları M (Yardımcı Fonksiyonları) Tezgâh fonksiyonlarını harekete geçiren veya durduran kodlardır. M kodları da G kodları gibi kontrol sistemine göre farklılık göstermektedir. Boş olanlar çeşitli kontrol sistemleri tarafından farklı anlamlar için kullanılır.

Blokları oluşturan sözcüklerden oluşur.7 CNC Programlama Mantığı Programın adı bir sayıdan oluşur ve programın numarasını belirtir. EIA ve DIN gibi aynı içerikli kod sistemine dayanmaktadır. Bununla beraber NC sistemleri için kontrol ünitelerini üreten firmalar arasında yani kontrol sistemleri arasında bazı farklılıklar vardır. Programı oluşturan ve satır şeklinde yazılan bloklar.M01 M02 M03 M04 M05 M06 M08 M09 M17 M19 M30 M98 M99 İsteğe bağlı durdurma (optional stop açık ise programı durdurur ve cycle start ile tekrar çalışır) Program sonu Fener milini saat ibresi (CW) yönünde döndürme Fener milini saat ibresi tersi (CCW) yönünde döndürme Fener milini durdurma Takım değiştirme Soğutma sıvısını açma Soğutma sıvısını kapatma Alt program sonu Fener milini açısal konumlandırma Program sonu ve başlangıca dönüş Alt programı çağırma Alt programdan geri dönüş Yardımcı M kodları NC tezgâh ve sistemlerde programlama ASCII kod esasına göre oluşturulan ISO. ISO Kod sistemine dayanan bir program: > > > Programın adını temsil eden program numarası. 12. Sayının .

yani bir işlemi temsil eder. CRT-MDI (MDI Manual Data Input) kontrol panosunun ekrandan ve programlamak için elle çalıştırılan düğmelerden oluşan kısımdır. iş mili çalışır veya durur. Kelimeler komuttur. N02. programa başka blokların eklenmesi kolaylaşır. EIA sisteminde O harfi. Görüldüğü gibi her kelime adres adını taşıyan bir harf ve bir sayıdan oluşur. sayılar 1'den 9999'a kadar 4 dijitli olabilir. gibi kelimelerden oluşur. F adreslerinin yanındakiler. Bu sisteme göre adresli kelime formatı çok daha esnektir ve günümüzde genellikle bu format kullanılmaktadır. Bloklar örneğin N01. sayı kod veya değer olabilir.. Sayıların düzeni seri değil de keyfi alınır. Kontrol ünitesinde işlem görmedikleri için blok numaralarının konulması mecburi değildir. X. ISO. Adresli kelimelerden oluşan bloklara adresli blok formatı denir. (FANUC). G90. F200 vb. Örneğin N01. . sayının önündeki sıfırlar sayılmaz. Bu formatta sadece sayılardan oluşan kelimeler.) işareti. N06. konursa programın kullanılması bakımından daha iyi olur.MDI'dan bir program numarası belirtilmesi gerekir. Her bloğun başında bir blok numarası bulunur. Eğer hem program hem blok numarası yoksa program kaydedilirken (CRT . Her blok bir blok sonu ile işaretlenir. Y. (*). ikincisi dairesel interpolasyonu.). Bloklara göre takım doğrusal veya eğrisel bir hareket yapar. Eğer program numarası yoksa birinci bloğun numarası (N. X30. kod veya yukarıdaki örnekte olduğu gibi G ve M adreslerinin yanındaki sayılar veya değer olabilir. N03 veya N01. Blok numarası olarak N0 kullanılmaz. kesme hızı ve ilerleme hızı tayin edilir. SINUMERIK'te % işareti konulur veya hiçbir işaret konmaz. Blokta. ancak N0 kabul edilmez. Bu sistemin bir alternatifi sayılar arasına TAB kelimenin yazılmasıdır.) program numarası sayılır. (SINUMERIK) alabilir. blok numarası N ve ondan sonra bir sayıdır.. üçüncü ve dördüncüsü X ve Y koordinatlarını. Programın esasını oluşturan bloklar satır şeklinde yazılır. Adresli kelimelerin sayıları. Bu işaret EOF. Örneğin X. son sayı iş milinin dönmesini ifade eder. Son örnekteki gibi aralıklı alınırsa. Sayılar 1'den 9999'a kadar dört dijitten oluşur. N01 vb. N10.önüne ISO'ya göre (. birinci sayı blok numarasını. blok içinde işgal ettikleri yere göre anlam taşır. (. Bunun yanı sıra sıralanmış blok formatı denilen bir başka format daha vardır. Y'ye ait sayılar koordinatların değerlerini ifade eder. Örneğin N1.

Bu menünün alt başlıkları ise > > > > Dosya Silme AltSayfa ÜstSayfa Ana Menüye Dönüş Simülasyon programından çıkmak için bu kısım kullanılır. Yeni bir program yazıldığı zaman. Bu panelde komutların girilmesini sağlayan düğmeler ve girilen veya işlenen komutlar gösteren ve talaş kaldırma işleminin simülasyonunu yapan bir bilgisayar ekranı vardır. Program yazılırken doğru olduğu onaylanan program satırları üzerinde herhangi bir değişiklik yapma imkânı olmadığından. derinliğinin ve programda kullanılacak maksimum takım çapının girilmesi gerekmektedir. Programcının panelde girdiği değerler. İkinci olarak talaş kaldırmak için kullanılan güç motorun yanı sıra. Program isimlerinin listesini görmek için ana menüdeki bu seçenek kullanılır. Programın bir kısmı mutlak bir kısmı artışlı olarak yazılabilir.8 Elle Programlama Yapma CNC tezgâhlarını klasik tezgâhlardan ayıran ilk özellik. Hatta aynı satırda bir koordinatı . tezgâh milinin çalıştırılması ve diğer işlemler bu panel yardımıyla yapılır. 12. genişliğinin. programın birim sisteminin işlenecek parçanın uzunluğunun. yeni program dosyasının isimlerinin.9 Alın. eksenlerde yapılacak olan hareketlere karar verir. bu programın ismi de bu kütüphaneye eklenmektedir. Bu işlemler sonrasında ISO kodları kullanılarak program yazılabilmektedir. programın bazı yerlerini değiştirmek veya hata varsa hataları düzeltmek için edit seçeneği kullanılır.12. takım veya parça hareketlerini gerçekleştiren ve eksen adını taşıyan her hareket yönünde birer ilerleme motorları vardır. program girişini ve çalışmasını sağlayan bir kontrol ünitesi ve bunu temsil eden bir kontrol paneli bulunmasıdır. program formatı ve girilen değerler ölçüsünde iş parçasının simülasyon şekli ekrana gelmekte ve programın yazılması için beklenmektedir. Bu ifade seçildiğinde ekrana Program Düzeltme Menüsü gelmektedir. Bu menünün alt başlıkları ise şunlardır: > > > > Satır Düzeltme Satır Ekleme Satır Silme Çıkış Bu simülasyon programında yazılan CNC programlarının isimleri bu program kütüphanesinde bulunmaktadır. Girilen her bir değer bir hareketin oluşmasını sağlar. Bu seçeneğe girildiği zaman. Bu bilgiler girildikten sonra. Eksen doğrultusunda hareket. Silindirik ve Konik Tornalama Uygulamaları Yapma Programlama yapılırken tümü artışlı veya tümü mutlak olabilir. Bu seçenek sayesinde Quick Basic programından çıkılarak DOS ortamına dönülür. Herhangi bir yeni parçanın ISO kodlarıyla programını yazmak için ana menüdeki program butonuna basılır. Böylece hangi isimlerle programlar yazıldığı rahatlıkla görülmektedir.

Z120 park noktasına gelir. F0. nolu takım çağrılır Takım hızlı olarak X120. N35 G01 X0. Parça alından 4 mm uzaklaşır Hızlı ilerleme ile 105 mm çapa çıkılır Hızlı ilerleme ile Z-8 noktasına gelinerek 4 mm talaş verilir 0.2 mm/dev ilerleme ile alın tornalama yapılır.2 N60 G00 Z0.2 mm/dev ilerleme ile alın tornalanır Alından uzaklaşılır . Z120. F0.2 N40 G00 Z0. N45 G00 X105. Z-4. N55 G01 X0. Alın tornalama için iş paçası Mutlak Programlama N10 G54 N15 T0101 N20 G00 Z120. Aşağıdaki parçanın alnındaki 8 mm'lik talaş alınmıştır. N50 G00 Z-8. N25 S1800 M03 N30 GOO X105.mutlak değerini artışlı girmek te mümkündür. > Alın Tornalama Parça bağlanıp takım ayarı. Fener milini saat ibresi yönünde 1800 dev/dak hızla döndürülür Takım hızlı olarak 105 mm çapa ve alından 4 mm sola gider 0. iş koordinat ayarı yapıldıktan sonra tezgâh kontrol paneline aşağıdaki program girilirse alın tornalama işlemi gerçekleşebilir. Açıklama İş referans noktası seçilir 1. Programcının hangisi kolayına gelirse o yöntemi kullanır.

43 mm çapa kadar alın tornalanır. F0. Z60. Kesici 36 mm çapa ve alından 5 mm uzağa hızla yaklaşır. 60 park noktasına mutlak olarak İlerleme mm/dev. Z120 noktasına gönderilir Program bitirilir Silindirik Tornalama Silindirik tornalama için iş parçası Mutlak Programlama İş parçası referans noktası seçilir. Z60. N30 G95 N40 S1200 M 03 N50 G00 X36. İş mili 1200 dev/dak ile saat ibresi yönünde döndürülür. İş mili 1200 dev/dak ile saat ibresi yönünde döndürülür. Z120. N90 M30 N05 G54 N10 T0101 N20 G00 X60. N10 G54 N15 T0101 N20 G00 X60. Takım no 01 ve ayar no 01 olan takım seçilir. F0. Kesici hızlı olarak 60.7 mm/dev ilerleme ile tornalanır. Kesici hızlı şekilde 60. Kesici hızlı şekilde 60. Z60. Takım no 01 ve ayar no 01 olan takım seçilir. N60 G01 Z-80. 80 mm'lik boyu 0. 60 park noktasına mutlak olarak İlerleme mm/dev. Programı bitir ve başa dön. N30 G95 N40 S1200 M03 Artışlı Programlama İş parçası referans noktası seçilir.7 N70 G01 X43.7 N80 G00 X60. Z5.N65 M05 N70 G00 X120. N75 M30 Fener mili durdurulur Kesici park noktası olan X120.60 park noktasına gider. .

3 mm/dev ilerleme ile parçanın alnına değdirilir. N60 G01 W-85. F0. Z100. N45 G01 X102.3 N35 G01 X80. Kesici artışlı olarak X-24[son nokta-ilk nokta. W140. 65 mm çapa ve alnına 2 mm kalana kadar hızla yaklaşır.7 mm/dev ilerleme ile tornalar. Konik Tornalama Konik tornalama için örnek iş parçası Mutlak programlama İş parçası referans noktası seçilir. Kesici hızlı şekilde 60. İş mili 1800 dev/dak ile saat ibresi yönünde döndürülür.N50 G00 U-24. Z-20. Takım 0. N20 S1800 M03 N22 G95 N25 G00 X65. Z2. N90 M30 5+80 mm boyu 0. Kesici artışlı olarak X17. 102 mm çapa çıkılır. Z140 (mutlak X60. Z100. W-55. Takım park noktasına gönderilir. Takım no 01 ve ayar no 01 olan takım seçilir. Parçadan X ekseninde 7mm uzaklaşılır. F0. N60 M30 . Fener mili durdurulur.(36-60=-24)] ve Z-55 noktasına hızla gider. Z60) park noktasına gider. N50 M05 N55 G00 X150.7 N80 G00 U17. 80 mm çapa kadar konik tornalanır. İlerleme mm/dev. Programı bitir ve başa dön. N05 G54 N10 T0101 N15 G00 X150. 100 mm boyuna tornalama yapılır.7 N70 GO1 U7. F0. N40 G01 Z-120. Program bitirilir. N30 G01 Z0. 60 park noktasına mutlak olarak gider.

102 mm çapa çıkılır.3 mm/dev ilerleme ile parçanın alnına değdirilir. kanal kalemi ile G01 komutu kullanılarak kanal açılabilir. F0. 80 mm çapa kadar konik tornalanır. İş mili 1800 dev/dak ile saat ibresi yönünde döndürülür.W-20. 100 mm boyuna tornalama yapılır. Kesici hızlı şekilde 60. İlerleme mm/dev.2 CNC Tornada Kanal Açma Programlam CNC torna tezgâhında. CNC TORNADA KANAL AÇMA PROGRAMLAMA 13. W220.Artışlı Programlama N05 G54 N10 T0101 N15 G00 X150. Tornalama işlemlerinde silindirik yüzeye ve alına kanal açılabilir. N60 M30 13. parçanın kanal açılacağı yere hızlı (G00) ilerleme ile yaklaşılır. Kanal açmak için kanal kalemi komut olarak da G01 komutunu kullanacağız. Program bitirilir. Alına kanal açmak için kanal açma kesicisi kullanılmalıdır. Takım no 01 ve ayar no 01 olan takım seçilir. N45 G01 U22. Fener mili durdurulur. N50 M05 N55 G00 U49.1 Kanal Tornalama Programlamada Kullanılan CNC Kodları Çevrimle ilgili konular ilgili modülde anlatılacaktır. N30 G01 W-2. G01 komutu ile . 65 mm çapa ve alnına 2 mm kalana kadar hızla yaklaşır. G01 komutu talaş alarak ilerleme yapan komuttur. Takım park noktasına gönderilir. İş parçası referans noktası seçilir. N20 S1800 M03 N22 G95 N25 G00 U-85. N40 GO1 W-100. Kanal açmak için en uygun devir sayısı ve ilerleme miktarı tespit edildikten sonra. W-98.3 N35 G01 U15. Takım 0. 60 park noktasına mutlak olarak gider. Z100. SIEMENS ve FANUC kontrol sistemlerinde aynı komut kullanılır 13. Burada sadece basit olarak kanal açma komutları gösterilecektir.

Kanal açma işlemi ve kesicileri 1. Parça programının özelliği CNC tezgâhının anlayacağı komutlardan meydana gelmesi ve başlangıçtan sona kadar belirli bir mantıksal sırayla yazılmış olmasıdır. Alına kanal açılabilmesi için uygun kanal açma kesici takımın kullanılması gerekir. Elle Programlama Yapma CNC takım tezgâhlarında parça imalatı için kullanılan komutlar dizisine parça programı denir. Çevreye kanal açma işlemi alın tornalamada olduğu gibi X ekseninde hareketle sağlanır.3. Parça programları. .kesici takım kanala dalma yapar. sayısal. alfa sayısal vb karakterlerden meydana gelir. takım tezgâhının anlayacağı alfabetik. CNC torna tezgahında silindirik yüzeye kanal açılabildiği gibi parçanın alnına da kanal açılabilir.

Mutlak olarak programı yazınız.1 mm/devir ilerleme ile kanal açma Kesici takım noktasına dönüş ve soğutma sıvısını kapatma Tezgâhı durdurma . N40 G00 X70. (SIEMENS) N10 G50 S500. N20 G00 T0202. N50 G00 Z-45. . N30 G96 S80 M03. Z0. M09. F0. (FANUC).1. M08. N60 G01 X50. N90 M30. O0001.Kanal açma işlemi örneği Örnekte sadece kanal işlenecektir. Program numarası İş mili maksimum devir sayısı 500 dev/dak 02 no'lu takım ve 02 no'lu ofset çağırma 80 m/dak sabit kesme hızlı ile başlama Kesici takımı kanal hizasına getirme ve soğutma sıvısını açma 0. N80 G00 Z50. %0001. N70 G00 X80. .

.1 Delik Delme ve Delik Büyütme Programlamada Kullanılan CNC Kodları FANUC kontrol sistemlerinde G83 komutu kademeli delik delmek için. Tornalama Çevrimleri modülünde anlatılacaktır.. N60 G01 Z-5.3. N20 G00 T0303. M09 . F0. (SIEMENS) N10 G50 S500. SIEMENS kontrol sistemlerinde ise G83~G87 arası komutlar delik delme çevrimi olarak kullanılır. Bu komutlar.1. Program numarası İş mili maksimum devir sayısı 500 dev/dak 03 no'lu takım ve 03 no'lu ofset çağırma 100 m/dak sabit kesme hızlı ile başlama Kesici takımı kanal hizasına getirme ve soğutma sıvısını açma 0. N70 G00 Z14. M08. N50 G00 Z1. N90 M30.. Z5.1 mm/devir ilerleme ile kanal açma Kesici takım noktasına dönüş ve soğutma sıvısını kapatma Tezgâhı durdurma 13. N80 G00 X84.3 CNC TORNADA ROGRAMLAMASI DELİK DELME VE DELİK BÜYÜTME 13. (FANUC) %0001.Kanal açma işlemi örneği O0001. N40 G00 X15. N30 G96 S100 M03.

Kesme hızı.3.2 CNC Tornada Delik Delme ve Delik Büyütme Programlaması CNC tornada delik delmek ve delikleri büyütmek. Tahrikli takımlar ile delik delerken iş parçası sabit. Delik büyütme için ise delik kalemleri kullanılmaktadır. C eksenli tezgâhlarda delme işlemi tahrikli takımlarla yapılır. Matkapla delik delindikten sonra kesici takım yardımıyla delik istenilen ölçüde büyütülür. devir sayısı. doğrusal hareket (G00-G01) ile yapılmaktadır.13. matkap doğrusal hareket yapar. matkap çapı ve ilerleme gibi kesme değerleri dikkate alınmalıdır. Delik delme işlemi Delik büyütme işlemi . kesici takım (matkap) dairesel ve doğrusal hareket yapar. Matkapla delik delerken iş parçası dairesel. Delik delmek için çevrim kullanılmıyorsa G00 ve G01 komutları kullanılır.

Parça programının özelliği CNC tezgâhının anlayacağı komutlardan meydana gelmesi ve başlangıçtan sona kadar belirli bir mantıksal sırayla yazılmış olmasıdır.3 Elle Programlama CNC takım tezgâhlarında parça imalatı için kullanılan komutlar dizisine parça programı denir. Takım 8 mm çapında matkap (T04) Takım 16 mm çapında matkap (T06) . sayısal. takım tezgâhının anlayacağı alfabetik. Parça programları. Komut satırı: N_ G01 X_ Z_ F . Delik delme işlemi örnek parça 1. 2. karakterlerden meydana gelir.13.3. alfa sayısal vb.

F0.. O0002. 3. . N160 G00 Z1.90) koordinata gidilir.4. N70 G01 X23. Delik merkezine 5 mm yaklaştırılır. N150 G01 X23. Delik büyütülür. N180 M30. F0.. F0.90) koordinata gidilir. N_ G02 X(U)_ Z(W)_ I_ K_ F_ . N130 G00 X45.. N40 S1000 M03. N20 T0707. N140 G01 Z-62. paso 1 mm dışarı çıkılır. Program numarası 07 no'lu takım 07 no'lu ofset değeri (90.Clock Wise) hareket ile dairesel talaş alma işlemi yapar. N120 G00 Z1. N170 G00 X90.4. (90. 1. F0.. F0. 13.Ölçülere ve kesici takımlara göre mutlak olarak CNC torna programını yazınız. Z90. (FANUC) %0001..4.4. N50 G00 X39.. 1000 dev/dak çalıştırılır.4 CNC TORNADA KAVİS TORNALAMA PROGRAMLAMASI 13.1 G02 Kodu-CW (Dairesel Hareket-Saat İbresi Yönü): FANUC ve SIEMENS kontrol sistemleri için aynı komutlar kullanılmaktadır.4. paso 1 mm dışarı çıkılır.. Z90. Delik büyütülür..4. Delik büyütülür. Z5. N100 G01 Z-62. N90 G00 X43. N110 G01 X23. G02 komutu saat ibresi yönünde (CW . (SIEMENS) N10 G54.. N80 G00 Z1. Dairesel hareketin yapılabilmesi için gereken diğer değişkenler şunlardır. 2. paso 1 mm dışarı çıkılır. N30 G00 X90. Tezgâh durdurulur.4. Komut satırı: N_ G02 X(U)_ Z(W)_ R_ F_ . N60 G01 Z-62 F0.

K değerleri Örnek 1 . G02 dairesel hareket yönü ve I.X ve Z: R I K F Değişkenler Yayın bitiş noktasının koordinatlar Yayın yarıçap değeri Yay başlangıç noktasının yay merkezine X ekseninde artışlı olarak uzaklığı Yay başlangıç noktasının yay merkezine Z ekseninde artışlı olarak uzaklığı hızı oranı İlerleme G02 ve G03 kodu değişkenleri I ve K değerlerinin pozitif veya negatif olması. Ve K yerine R yarıçap girilebilir. yay başlangıç noktasına göre tespit I edilir.

(CCW .) ya da N10 G02 X10. (Yayın bitiş noktaları ve yayın yarıçapı verilmiştir.Counter Clock Wise) için aynı komutlar Bu komuttaki işlemler G02 komutu ile aynı özelliktedir. Komut satırı: N_ G03 X(U)_ Z(W) R_ F_ .5.4. 13. Z0 I-5. K değerleri Örnek . Dairesel hareketin yapılabilmesi için gereken diğer değişkenler G02 komutu ile aynıdır. Z0 R5.N10 G02 X10. F 0. K0 F0.5. G03 komutu saat ibresi tersi yönünde hareket ile dairesel talaş alma işlemi yapar.2 G03 Kodu-CCW (Dairesel Hareket-Saat İbresi Tersi Yönü): FANUC ve SIEMENS kontrol sistemleri kullanılmaktadır. G03 dairesel hareket yönü ve I. N_ G03 X(U)_ Z(W)_ I_ K_ F_ .

Örnek Örnek Şekilde ölçüleri verilen iş parçasını CNC'de işlemek için programını yazınız.) Program numarası . Program mutlak ölçülendirme ile yazılacaktır. R5.) Ya da N10 G03 X20. F0. Z-5.) O0003. I0 K-5. Z-5.N10 G03 X20. (%0003. (Sadece yüzeyden temizleme talaşı alınacaktır.5. (Yayın bitiş noktaları ve yayın yarıçapı verilmiştir. F0.5.

F0. F0. X30. G00 G00 S1000 G00 GOl GOl G01 G01 G02 G01 G03 G01 G00 M05. G33 ile tek pasoluk vida açılır.3. Silindir dış yüzeylere açılan helisel kanallara dış vida. deliklere açılan vidalara ise iç vida denilir. Z0. Z30. F0. .3.3. F0. R10. Z-4.3. X60. Z-40. Z0. X130. F0. R10.. F0. Ölçüler metrik olacak 1 nolu kesici ve 1 nolu geometri (ofset) bilgisi Kesicinin ilk konumu 1000 dev/dak fener mili çalıştırılır. F0. Vida: İş parçalarının dış ve iç yüzeylerine açılan helisel kanallara vida denir. İş parçasına G00 kodu ile yaklaşılır. M03.3.3. T0101. Z-50. X120. Başa alınır tekrar talaş derinliği verilerek G33 ile vida . Z1.N10 N20 N30 N40 N50 N60 N70 N80 N90 N100 N110 N120 N130 N140 N150 G21. X40. G00 ile kesici parçadan uzaklaştırılır. Z-30. X0. X100.3. Vida açma işlemi Tek paso ile ve dış vida açmak için FANUC kontrol ünitesi için G33 kodu kullanılır. Z-16.3. X32. F0. X120. Z100. Kesicinin alın noktasına Alın noktasına temas etme Paha kadar alın tornalama Pahın işlenmesi İlk radyüse kadar silindirik tornalama İlk radyüs (yay) işlenir. X0. CNC TORNADA VİDA AÇMA CNC torna tezgâhlarında FANUC işletim sisteminde G33 kodu kullanılır. Z-30. İkinci radyüse kadar alın tornalama İkinci radyüsün işlenmesi Son yüzeyin işlenmesi Kesicinin parça üzerinden uzaklaştırılması 14.

Değer olarak ilgili CNC program satırına yazılır. Vida ve somun birbirine takıldığı zaman dişler birbirine bu noktada temas eder. G33 kodu ile iç ve dış yüzeylere sağ veya sol vida açılabilir. . Bu kavramların bilinmesi sayesinde işlem yapılabilir. Adım metrik vidalarda (mm). Vidaların çalışma çapı da denilir. > Bölüm Dairesi Çapı (Do) Diş dolusu ve diş boşluğu yüksekliklerini ikiye bölen çap değeridir. Format: G33 X(U)_ Z(W)_ F_. Program satırındaki geometrik işlemler kavramların bilinmesi ve hesaplanması ile bulunur. F: Vida Vida açılacak parçanın çapıdır. Metrik ve Withworth vidalarda vida adımı standart tablolar haline getirilmiştir. Bir vidanın başlıca kavramları aşağıdaki gibidir: > Diş Üstü Çapı (Dt) boyu. X: Vida diş dibi çapı. 14.açılır. Vidalar bir tam tur döndürüldüğünde adımı kadar ilerler. Vidalar bu çap değerlerine göre adlandırılırlar. Z: Vida adımı Eğer konik yüzeye vida açılacaksa X değerine koniklik eklenir. Withworth vidalara parmak vida da denilir. M20) > Diş Dibi Çapı (Df) Vidanın en küçük çapıdır.1 CNC Tornada Vida Açma Programlama Torna tezgâhında vida açmak için vida ile ilgili kavramların bilinmesi gerekir. > Vida Adımı Vidalarda bir diş dolusu ile bir diş boşluğu arasındaki mesafedir. withworth vidalarda ise parmaktaki diş sayısı olarak verilir. Anma çapı da denilir. Başlangıç çapından farklı olur. (Örneğin M10.

>

Diş Yüksekliği

Diş üstü ile diş dibi arasında vida eksenine dik olarak ölçülen yüksekliktir.

Vida elemanları Dt: Diş üstü (anma) çapı, Do: Bölüm dairesi çapı Df: Diş dibi çapı, Program yazılmadan önce vida derinliği (diş yüksekliği) hesaplanmalıdır P=0.495 x F, Burada; P: Vida derinliği, F: Vida adımıdır. 1.3. Elle Programlama Yapma CNC takım tezgâhlarında parça imalatı için kullanılan komutlar dizisine parça programı denir. Parça programları, takım tezgâhının anlayacağı alfabetik, sayısal, alfa sayısal vb. karakterlerden meydana gelir. Parça programının özelliği CNC tezgâhının anlayacağı komutlardan meydana gelmesi ve başlangıçtan sona kadar belirli bir mantıksal sırayla yazılmış olmasıdır. Örnek

G33 kodu ile vida açma Vida adımı 1.5 mm olan şekildeki parçanın CNC programını yazalım. Çözüm Vida derinliğini bulmamız gerekir. P = 0.6495 x F formülünden; P = 0.6495 x 1.5 = 0.97 mm bulunur. Vida yüzeylerinin temiz çıkması için ; 1. 2. pasoda 0.37 mm pasoda 0.3 mm

3. pasoda 0.3 mm talaş verilecektir. Sadece vida için program yazılacaktır.

Mutlak programlama N10 G54; N15 T0303; N20 G00 X80. Z80.; N25 S200 M03; N30 G00 X14.26 Z5. N35 G33 Z-44. F1.5; N40 G00 X16.26;

Artışlı programlama N10 G54; N15 T0303; N20 G00 X80. Z80.; N25 S200 M03; N30 G00 U-65.74 W-75; N35 G33 W-49. F1.5; N40 G00 U2.;

Açıklama İş parçası sıfır 3 no'lu takım Bekleme noktasına gelme 200dev/dak çalıştırma Vida başlangıcına gelme 0.37 mm talaş alma Vida açma 1. paso Parçadan uzaklaşma

N45 G00 Z5.; N50 G00 X13.66; N55 G33 Z-44. F1.5; N60 G00 X16.26; N65 G00 Z5.; N70 G00 X13.06; N75 G33 Z-44. F1.5; N80 G00 X16.26; N85 G00 X80. Z80.; N90 M30;

N45 G00 W49.; N50 G00 U-2.6; N55 G33 W-49. F1.5; N60 G00 U2.6; N65 G00 W9.; N70 G00 U-3.2; N75 G33 W49. F1.5 N80 G00 U3.2; N85 G00 X80. Z80. N90 M30;

Vida başlangıcına gelme 0.3 mm talaş verme Vida aça 2. paso Parçadan uzaklaşma Vida başlangıcına gelme 0.3 mm talaş verme Vida aça 3. paso Parçadan uzaklaşma Bekleme noktasına gelme Programı durdurma

14.2

CNC

TORNADA

ÖLÇME

VE

KONTROL

14.2.1 . İç ve Dış Yüzeylerin Ölçülmesi 2.1.1. Dijital Kumpaslar Gövde içine yerleştirilmiş kramayer dişlisi üzerindeki bütünleşmiş devresi ve elektronik beyin, ölçülen değerleri dijital olarak ekranda gösterir. Elektrik akımı, gövdeye yerleştirilmiş pillerle sağlanır. Ölçü değerleri ekran üzerinde okunaklı rakamlarla yazıldığı için ölçme hatası azaltılmış, okuma zamanı en aza indirilmiştir. Kumpas üzerinde genellikle dijital gösterge ekranı, açma-kapama düğmesi, ölçü sistemi değiştirme düğmesi (mm-inç), sıfırlama düğmesi, bekletme düğmesi ve bazı tip kumpaslarda okunan değerleri cihazlarına yazdırmak için bağlantı kısmı bulunur.

Dijital kumpas

Bazı kumpaslarda bir düğme birden fazla amaçla kullanılabilir. Kapanma işlemi belirli bir zaman sonra otomatik olarak gerçekleşir. Kumpas çeneleri temizlenip

vida adımına göre ayarlanabilir. . Darbelerden korunmalı. Kumpas yağdan. Kumpaslar uzun süre kullanılmayacaksa pilleri çıkartılmalıdır. Dijital Kumpaslar Dijital kumpası kullanırken dikkat edilmesi gereken hususlar: > > > > > > Kumpas üzerindeki düğmelere yavaş basılmalı. Kumpas açılıp sıfırlanır. Daire kesitli parçaların çaplarının ve düz parçaların kalınlıklarının ölçülmesi gibi işlemlerde kullanılır. derinlik ve kademe boyutları ölçülebilir. Ölçü okuma hassasiyeti fazladır.2. Vida-somun sistemine göre ilerleme hareketi yapan vidalı milin bir devirdeki ilerleme miktarı. Bekletme düğmesine basıldığı zaman ekrandaki rakam sabit kalır. Bundan sonra kumpasla dış çap. tozdan ve rutubetten uzak tutulmalıdır.2 Mikrometreler 14. 14. Kumpaslar güneş ışığından ve yüksek ısıdan korunmalıdır.2. Tekrar basıldığı zaman ekrandaki değer silinir.2.1 Dış çap mikrometreleri Mikrometreler mekanik kumandalı vida-somun sistemine göre çalışır. iç çap. Kramayer dişli temiz tutulmalı.kapatılır.

Mikrometre bölüntüleri metrik veya parmak (inç) sistemine göre yapılmıştır. Kovan üzerinde 1'er milimetrelik bölüntüler yatay çizginin üstünde bulunur. tanbur da 1 tam tur.Verniyerli Mikrometre 1234- Gövde Sabit çene Hareketli çene Tespit mandalı 5678- Kovan Bölüntü Tanbur Cırcır Mikrometrelerde okuma hassasiyetleri ölçü sistemine göre değişmektedir.01 mm). (0-25 mm. 25-50 mm 50-75 mm vb. Kullanım ve yapılacak ölçü boyutlarına göre farklı boyutlarda yapılırlar. Tanbur çevresi 50 eşit parçaya bölünmüştür. Tanburun bağlı bulunduğu hareketli mil bir tam tur çevrildiğinde.5/50=0. yani 50 bölüntü döndürülmüş demektir. Mikrometrelerde.5 milimetrelik bölüntüler ise yatay çizginin altında bulunur.) . Bu değer mikrometre vida mili adımı olan 0. milimetrik bölüntüler kovan üzerinde bulunur.5 mm'nin tanbur üzerindeki 50 eşit bölüntüye bölünmesiyle bulunur (0. 0. Tanbur üzerindeki iki çizgi arası mesafe 0.01 mm'dir.

Mikrometrelerde ölçü okuma Ölçü çizgisi üzerinde tam olarak okunan ölçü: 3 mm Ölçü çizgisi altında tam olarak okunan ölçü: 0.75 mm ölçüsünü mikrometrede gösterelim.5 mm Yatay çizgi ile çakışan tanbur üzerindeki bölüntü değeri: 0.25 mm .Mikrometrelerde kovan ve tanbur bölüntüleri Örnek 3.

2.2 İç çap mikrometreleri İş parçaları üzerinde bulunan delik çapları. Verniyerli ve dijital İç çap mikrometreleri.Dış Çap Mikrometreleri 14.2. kanal genişlikleri veya paralel yüzeyler arasındaki ölçme ve kontrol işlemlerinde kullanılır. .

Mikrometre uçları. vida profillerine uyacak şekilde parmak vidalar için 55°. Derinlik mikrometresi ve milleri Derinlik ölçme mili bölüntülü tanbur içerisine takılıp sökülme özelliğine sahiptir. metrik vidalar için 60° olarak yapılırlar.2. Ölçme işleminden önce.2.2. kanal ve kademe yüksekliklerinin ölçme ve kontrolünde kullanılır.4 Vida mikrometreleri Metrik ve parmak (inç) vidaların ölçme ve kontrolünde kullanılır. .14. ölçülecek vida adımına uygun profilde uç mikrometreye takılmalıdır. Vida mikrometrelerinin ölçme işlemini yapan uçları. 14. ölçülecek olan vidanın adımına göre değiştirilme özelliğine sahiptir.3 Derinlik mikrometreleri Genel olarak delik. Ölçme sistem ve kuralları daha önce açıklananlarla aynıdır.2.

Komparatörlü iç çap mikrometresi. . İç kademe mikrometresi olarak kullanılmaktadır.2.2. özel amaçlı ölçme ve kontrol işlemleri için kullanılmaktadır. İnce uçlu mikrometreler. Tüp mikrometresi.5 Özel Mikrometreler Bu tür mikrometreler. Sac mikrometreleri. Bunlar: > > > > > > > Mastar mikrometreler.Vida mikrometresi ve kullanımı Vida mikrometresi uçları 14. Tablalı mikrometreler.

Dijitalde ise rakam ekranda görüntülenir.2. Bu bölümdeki iki çizgi arası 1 mm'dir.01mm'dir.3 Komparatörler İbreli ve dijital ölçme ve kontrol aletleridir. Komparatör ibresinin saat etrafında bir tam turu 1 mm olup saatin etrafı 100 eşit parçaya bölünmüştür. Milimetrelik kontroller küçük ibreden. Sehpanın mıknatıslı olmasının nedeni komparatörün ölçme ve kontrol işleminin yapılacağı parça veya tezgâh gövdelerine kolayca tespit edilmesi içindir. . Komparatör saatleri Mıknatıslı sehpalarla birlikte kullanılırlar. Bu değer komparatörün hassasiyetidir.14. Büyük ibre bir tam tur yaptığında küçük ibre bir aralık ilerler. Komparatör üzerinde küçük bir ibre bulunur. yüzdeli ilerlemeler ise büyük ibreden takip edilir. Böylece iki çizgi arası 1/100=0.

(2550).2. Tolerans ibreleri alt ve üst sınır ölçülerine göre ayarlanır. (50-75) ve (75-100) mm dir. Seri imalatta imal edilen parçaların ölçü sınırlarında yapılıp yapılmadığının kontrolünde kullanılırlar.Komparatör ve sehpası Komparatörler metrik ve parmak (inç) bölüntülü olarak yapılmışlardır. gövdesi içerisine ölçü saati yerleştirilen verniyer bölüntüsüz mikrometreye benzemektedir. 14. Ölçülen değerlerin tolerans değerlerini aşıp aşmadığının kontrolü yapılır. Pasametrenin kadranı üzerinde komparatör saatlerinde olduğu gibi ayarlanabilen tolerans limit tırnakları bulunur. Pasametreler. ölçü saati ibresinden okunur.4 Pasametreler Dış çap ve kalınlık ölçü kontrolünde kullanılır. Ayarlama işleminden sonra esas parça çapı kontrol edilir ve tolerans. Pasametre Dış çapların ölçü kontrolünde kullanılan pasametrelerin ölçme aralığı (0-25). Daha büyük ölçme aralığı istenen pasametreler .

özel olarak yapılmışlardır. 14.2.5 Pasimetreler Pasimetreler delik çapı ve kanal genişliklerinin ölçü kontrolünde kullanılan 0,002 mm hassasiyeti ölçü aletlerindendir. Ayrıca, pasimetrelerle kontrol edilen delik çapının delik boyunca silindirik olup olmadığı da anlaşılır. Ana yapısı pasametreye benzeyen pasimetrenin ölçü mili ucuna, belirli çaplara göre hazırlanmış takma uçlar ilâve edilir. Pasimetre ölçü miline takılan ilâve uçlarla 11 mm'den 120,5 mm çapa kadar bütün delik ölçüleri kontrol edilebilir. Kontrol işlemi yapılmadan önce pasimetrenin gerekli takma ucu ilâve edilir ve bilezik mastarla sıfır (0) ayarı yapılır. Tolerans sınırı belirtilir. Daha sonra, esas parçanın delik çapı kontrol edilir.

Pasimetre 14.3 Ölçme ve Kontrolde Dikkat Edilecek Hususlar > Ölçü aletinin yapılış hassasiyeti, > Ölçme işleminin yapıldığı yerin ısısı, > Ölçme işlemini yapan kişi, > Ölçü aletinin ısısı, > İşin hassasiyeti, > Ölçme ve kontrolde yapılan hatalara, > Ölçülecek iş parçasının fiziksel özelliği, > Ölçme yapılan yerin aydınlatma durumu gibi hususlara dikkat etmek gerekir.

15. CNC TORNADA PROGRAMLAMA

15.1 CNC Program Yapısı 15.1.1 Giriş Bölümünün Açıklanması CNC tezgâhlarda program yazımı; programın kaydedilebilmesi ve sonra tekrar kullanılabilmesi için program numarası ile başlamaktadır. Bu komut tek satır halinde yazılır, satırda başka bir ifade yer almamalıdır. Program numarası başta bir karakter olmak üzere 4 haneli bir (1-9999) rakamdan meydana gelir. Bu karakter değişik standartlara göre farklılık göstermektedir. > > > EIA standardına göre "O" karakteri ile, SINÜMERIK'E göre "%" karakteri ile ve ISO' ya göre ":" karakteri ile program adı/numarası başlar.

Örneğin: O0120; (EIA) %0120; (SINÜMERİK) : 0120; (ISO) 15.1.2 Teknolojik Bilgiler Bu komutlar CNC torna tezgâhında girilmesi gereken bilgilerdir. Sırasıyla aşağıdaki gibi ; > F Kodu (Feed- İlerleme Hızı Oranı)

Dakikada veya devirde kesicinin alması gereken talaş miktarıdır. Doğrusal ve dairesel hareket (interpolasyon) komutlarından (G01, G02 ve G03) sonra ilerleme komutu mutlaka belirtilmelidir. (G00) Hızlı ilerleme komutunda F ilerleme değeri verilmez. İlerleme hızının birimi aşağıdaki gibidir: A) (G94) mm/dak: Dakikada aldığı milimetre cinsinden ilerleme değeridir. B) (G95) mm/dv : Bir devirde aldığı milimetre cinsinden ilerleme değeridir. Örneğin: G94 F100 (dakikada 100 mm ilerler) G95 F0.3 (bir devirde 0.3 mm ilerler) > S Kodu (Speed- İş Mili Devri)

Tezgâhın iş milinin dakikada devir olarak dönme sayısı veya sabit kesme hızı miktarıdır. Bu miktar komut satırının başındaki G koduna bağlıdır. A) (G96) Sabit kesme hızı m/dak (metre/dakika): Tezgâhın bilgisayar ünitesi bu kesme hızına bağlı olarak iş parçasının çapı değiştikçe tezgâhın iş mili devir sayısını değiştirir. B) (G97) Sabit devir sayısı dev/dak (devir/dakika)

Örneğin: G96 S100 (Sabit kesme hızı 100 m/dak) G97 S1500 (Sabit devir sayısı 1500 dev/dak) > T Kodu (Tools-Takım Numarasını ve Takım Geometri (Ofset) Numarasını Seçme)

Kesici takım seçimini ve takım ömrünü kontrol eder. T kodu dört haneli bir sayısal değerle ifade edilir. Program içerisinde G00 T0202; satırı okunduğu zaman tezgâhın tareti (kesici takımların bulunduğu aparat) T kodunu takip eden ilk iki karakterli istasyona en kısa yoldan gidecektir. T harfinden sonraki ilk iki rakam, kesicinin bulunduğu istasyonu (kesicilerin takıldığı yer), son iki rakam ise kesici ile ilgili geometri (ofset) bilgisinin geometri kütüphanesinden belleğe yüklenmesini sağlar. Tezgâhın bilgisayar ünitesi bu bilgileri kullanarak gerekli hesaplamaları ve kaydırmaları yapar.

Kesici hazırlık ve ayar bilgileri Taret konumu 1 2 4 6 Geometri (ofset) no 1 2 4 6 İşleme şekli Kaba talaş Vida açma Kanal açma Delme Kesici tipi P20 P10 P10 Yaklaşım Uzunluk değerleri kodu X Z 3 6 6 5 0 20 -5 0 12 6

Tablo 1.1: Kesici hazırlık ve ayar bilgileri

Örneğin: G00 T0202 (İstasyonda ikinci yerde ve geometri (ofset) bilgisi ikinci sırada) > G04 Kodu (Bekleme ve Hız Kontrolü)

G04 kodu kesici takımın istenen bir noktada istenilen bir süre kadar beklemesini sağlar. Bu komut satırında P veya X kodu kullanılır. X ondalık sayı olarak girilir. P kodu ondalık sayı olarak girilmez. Kesicinin bekleme süresi saniye cinsindendir. Bu komut uygulandığında iş mili, soğutma sıvısı ve yardımcı fonksiyonlar hariç bütün eksen hareketleri duracaktır. Bu komut genellikle matkap ile delme işleminde delik sonunun düzgün çıkması için kullanılır. Ayrıca otomatik hızlanma veya yavaşlama neticesinde iş parçasının köşeleri istenen şekilde elde edilemez. Özellikle köşelerde geçiş problem oluşturabilir. Bunu engellemek için kullanılır. Bu komut sayfa 14'deki Örnek-6'da

> Diğer parametreler. Örneğin: N10 G21. > G28 Kodu (Tezgâh Referans Noktasına Gönderme) G28 komutu kesici takımı hızlı hareketle tezgâh referans noktasına gönderir. N10 G04 P2500. > Elle kontrollü pulse jeneratörü için ölçek birimini.5x1000) > G20 Kodu (Inch-İnç) G20 kodu.5. Z) komutlarını. G20 ve G21 komutları aşağıdaki değerleri değiştirir. > G21 Kodu (Metrik) G21 kodu programda girilen değerleri metrik ölçü sistemine göre değerlendirir. Bu komut sayfa 13'deki Örnek-5'de kullanılmıştır. Kesici takım önce belirtilen X ve Z koordinatlarına buradan da referans noktasına gidecektir.) Örneğin: N10 G20. G29 komutu kullanılırsa kesici takım aynı yolu izleyerek bir önceki .kullanılmıştır. > Adım ilerlemede hareket miktarını. (2. Bu değerler inç ise G21 komutu girildiği zaman metrik olarak değerlendirilir. Tezgâh çalıştırıldığında geçerli olan komuttur. G04 komutu ile eksendeki hareketler Örneğin: N10 G04 X2. > Pozisyon (X. > Kaydırma (ofset) değerlerini.4 mm = 1 inç olarak çevrim sağlanır. > F koduyla kontrol edilen ilerleme miktarını. (25. programda girilen değerleri inç (Inch) ölçü sistemine göre değerlendirir.

konuma geri döner. > G50 Kodu (İş Mili Devrini Sınırlama) G50 komutu iş mili devir sayısını sınırlamamızı sağlar. Normal bir değer girilerek bindirme önlenebilir. Örneğin. Bu komut tezgâhın. N_ G28X_ Z . N10 G50 S2000. G00 komutu genellikle G01.3 Geometrik Bilgiler > G00 Kodu (Hızlı İlerleme) Komut satırı: N_ G00 X_ Z_ .) 15. (İş mili devri maksimum 2000 dev/dak olabilir. G02 ve G03 komutlarından önce veya sonra kesici takımın konumlanması için kullanılır. iş mili devrinin maksimum çıkabileceği devirdir. G00 komutunun eksendeki hareketleri . G00 komutu kesici takımın kesme işlemi yapmadan bir noktadan diğer bir noktaya doğrusal olarak hızlı hareketini sağlar. Örneğin. aynanın durumu veya iş parçasının sıkma şekli gibi durumlarda kullanılır. G00 komutu esnasındaki kesici takımın hızı üretici firma tarafından belirlenmiştir. Aşağıdaki şekillerdeki gibi kesici takım iş parçası üzerinden her iki eksende 45° açılı olarak ve bir eksende düz hareketle işlem tamamlanacaktır.1. Kesici takımın bindirme olasılığına karşı X ve Z kodlarına "0" değeri verilmez. Bu komuttaki S değeri için girilen değer.

) > G01 Kodu (Talaş Alarak İlerleme) Komut satırı: N_ G01 X_ Z_ F_ . (Kesici hızlı ilerlemede Z ekseninde 30 mm X ekseninde 7 mm yol alır. G01 Komutunun uygulanması Birbirine dik iki kenara pah kırmak veya köşeyi yuvarlatmak bu komutla mümkündür.Örnek O0001.. alın ve konik tornalamada kullanılır. X7. ( Sınırlı devir sayısı) N20 G00 T0101. Örneğin . Genellikle örnekler böyle verilmiştir. Tornalama simetrik bir işlem olduğundan çizimlerde hep eksenden üst tarafı kullanılmaktadır. (1 nolu kesici takım ve 1 nolu geometri (ofset) değeri) N30 G00 Z30. Bu komut silindirik. (Program numarası) N10 G50 S2000. G01 komutu F ile belirtilen ilerleme değeri ile kesici takımın düz bir hat üzerinde talaş alarak hareketini sağlar.

5 mm' dir) ÖRNEK-2 Şekilde ölçüleri verilen iş parçasını CNC'de işlemek için programını yazınız? (Sadece yüzeyden temizleme talaşı alınacaktır. X5.Yukarıdaki şekilde 5x45° (Her iki kenarı 5 mm olan) pahı G01 komutu ile aşağıdaki komut satırında ifade ettik. Program mutlak olarak yazılacaktır. N10 G50 Program numarası Maksimum devir sayısı 2000 dev/dak S2000. Eğer pah kenarları eşit olmaz ise yine aynı yöntem uygulanır. ( F ilerleme hızı 0.) O0002. G01 Z-5.5. F0. .

T0101. Z0. > M01 Kodu (Programı İsteğe Bağlı Durdurma) Komut satırı: N_ M01. Z-30.4 Yardımcı Kodlar ve Program Sonu Açıklaması > M00 Kodu (Programı Geçici Durdurma) Komut satırı: N_ M00. M01 komutu.5. Z-22.5.5. X40. F0. Z76. F0.. M00 komutu. program içerisinde takım ya da iş parçasını değiştirme. Z-46. Z1. Bu komut. 15. çalışmakta olan programı geçici olarak durdurur. M01 komutunu programda kullanmak istediğiniz zaman. . Z30. M03. (mm/dev) 1 nolu kesici ve 1 nolu geometri (ofset) bilgisi Kesicinin ilk konumu Tezgâh çalıştırılır. Kesicinin ilk konumuna gönderilmesi Tezgah durdurulur.5.5. M00 komutundan farklı olarak seçenekler sunar. F0. X30. kesici takım ucunu kontrol etme veya iş parçasına ve kesici takıma sıvanmış talaşları uzaklaştırmak için kullanılır. X112. X120.. Tezgâhı tekrar çalıştırmak için tezgâh kontrol ünitesindeki başlama düğmesine basmak gerekir. G00 G00 G97 G00 GOl nol nol nol nol nol nol GOl G00 M02. çalışmakta olan programı isteğe bağlı olarak durdurur. Bir devirde mm cinsinden yol alır. F0. S2000 X0. Z-30. X120. F0.5. F0. Z-4. Z0. Z-34. X0. X150. Aksi halde komut çalışmaz.5. X48. F0. kontrol paneli üzerindeki isteğe bağlı düğmesi basılı olmalıdır.1.5.N20 N30 N40 N50 N60 N70 N80 N90 N100 N110 N120 N130 N140 N150 N160 G95. X32. İş mili devri dev/dak Kesicinin alın noktasına getirilmesi Alın noktasına temas etme 1 nolu paha kadar alın tornalama 1 nolu pahın işlenmesi 2 nolu paha kadar silindirik tornalama 2 nolu pahın işlenmesi 3 nolu paha kadar alın tornalama 3 nolu pahın işlenmesi Tornalanacak son yüzey işlenir. F0. iş parçasının ölçüsünü kontrol etme.

Bu komut Örnek-2'de kullanılmıştır. M kodu. M05 komutu iş milini geçici olarak değil. > M03 kodu (Fener Milini Saat İbresi Yönünde Döndürme) Komut satırı: N_ S_ M03. M02 komutu program sonunu belirler. M05 komutu iş milinin dönüşünü durdurur. Kontrol ünitesi G20/G21. M02. Bu komut Örnek-5'de kullanılmıştır. M00. Saat ibresi yönü tezgâh aynasına karşıdan bakılarak belirlenir. > M06 kodu (Kesici Takımı Değiştirme) Komut . > M05 Kodu (İş Milini Durdurma) Komut satırı: N_ M05. > M04 Kodu (Fener Milini Saat İbresine Ters Yönde Döndürme) Komut satırı: N_ S_ M04. M01. Komut Örnek-6'da kullanılmıştır. G kodları tezgâhı ilk açtığınız andaki ayarlarına geri döner. S kodu. M05 veya M30 komutlarından birini kullanabilirsiniz. İş mili yönünü değiştirmek için. Her ana programın (alt program hariç) tek satır (blok) halinde yazılır. mutlaka iş milini durdurmalısınız. > M02 Kodu (Program Sonu) Komut satırı: N_ M02. Komutla beraber devir sayısı da tanımlanmalıdır.Tezgâhı tekrar çalıştırmak için tezgâh kontrol ünitesindeki başlama düğmesine basmak gerekir. M03 komutu iş milini saat ibresi yönünde döndürür. M04 komutu iş milini saat ibresine ters yönde döndürür. ve F kodu bilgilerini hafızasında tutar. Tezgâhın kontrol ünitesi M02 komut satırını okuduktan sonra bütün fonksiyonlarını durdurur. doğrudan kapatır. İş milini durdurmak için. Diğer özelliklerde M03 komutuna benzer.

> M17 ve M18 Kodu (Taret İndekslemesi) Komut satırı: N_ G00 T_ M17. Soğutma sıvısı iş mili dönerken açılmalıdır. M09 komutu ise soğutma sıvısının kapatılmasını sağlar. Bunun sebebi soğutma sıvısı iş mili yataklarına girebilir. N_ M26. oksitlenmeye ve yağ filminin bozulmasına neden olabilir. Dönme yönü taretin arkasından bakılarak belirlenir. N_ G00 T_ M18. M06 komutu kesici takımın değiştirilmesini sağlar. M17 komutu ise taretin saat ibresi tersi yönünde dönmesini sağlar. > M25 ve M26 Kodu (Punta Mili Dışarı ve İçeri) Komut satırı: N_ M25. M08 komutu soğutma sıvısının akıtılmasını sağlar. Bu durumda M17 ve M18 komutları kullanılır. T kodundan sonra kesicinin bulunduğu istasyon numarası ve geometri (ofset) bilgisi numarası yazılmalıdır. Soğutma sıvısının kontrolü kontrol panelinden de yapılabilir. M11 komutu ise ayna ayaklarını açar. Yani iş parçasını bağlar ve söker. Ayna ayakları tezgâh pedalı ile de çalıştırılabilir. M26 komutu ise . M25 komutu punta milinin dışarı (ileri ) hareketini sağlar. > M10 ve M11 Kodu (Ayna Ayaklarını Sıkma ve Açma) Komut satırı: N_ M10. M10 komutu ayna ayaklarını sıkar. M18 komutu taretin saat ibresi yönünde dönmesini. Bazı durumlarda taretin belirtilen yönden dönmesi istenebilir. N_ M09. Bu komut tek satırda yer alır ve ayna ayaklarının otomatik olarak kumanda edildiği zaman kullanılır. > M08 Ve M09 Kodu (Soğutma Sıvısını Açma ve Kapatma) Komut satırı: N_ M08.satırı: N_ M06 T_.

programda istenilen bir satıra atlanması durumunda veya programda herhangi satırın aranması durumunda numara gereklidir. CNC program yazılımında tüm komutlar. Ayrıca bu komut kontrol panelinden de kontrol edilebilir.2. Z M Blok (satır) numarası Hazırlık fonksiyonları Pozisyon adresleri Yardımcı fonksiyonlar . M02 komutunda olduğu gibi tek satır (blok) halinde yazılır.2 Adresler (G ve M Kodları) Takımın hareketlerini sağlayan harflerdir.. Parça işleme sırasını etkilemez.punta milinin içeri (geri) hareketini sağlar. Komut Örnek6'da kullanılmıştır. M30 komutunda kursör (cursor) programın başına geri döner. Punta milinin hareketi için tezgâh milinin belirli bir süre beklemesi gerekir. N20 vb. bir harf ve bu harfi takip eden sayısal değerlerden oluşur. Ancak alt programlamada. Her blok " . Satır numarası kullanmak mecburi değildir.2. > M30 Kodu (Program Sonu) Komut satırı: N_ M30. Komut satırı: N_ G_ X Y Z M_ S_ T_ F_ Örneğin: G00 X150. Birden fazla parça için idealdir. ) Herhangi bir kesici takıma ait operasyonları ayırt etmek için kullanılır. Y. Başka parça işlemeye imkân sağlar. Satır numarası "N" ile başlayıp takip eden sayısal değerlerden oluşur. Satır (Blok) yazımı N G X. 15. Z100. M30 komutu programı sonlandırır.1 Satır Numarası ( N10. M02 komutunda ise kursörü programın başına sizin götürmeniz gerekir.2 CNC Tornada Satır Yapısı 15. 15. Yan yana bir veya birden fazla sözcük bir satırı (bloğu) oluşturur. " komutu ile bitirilir. Satır numarası bir sıra düzeninde veya karmaşık olabilir. Bu harfe "adres" yanındaki sayısal değere veri (bilgi) ikisinin beraber haline "sözcük" adı verilir. Bu komutlar G04 bekleme komutu ile beraber kullanılmalıdır.

1 Alın Tornalama Çevrimleri (G79/G94. . Şekil 1.1. C I.3: Adres Bilgileri Fonksiyon Program numarası Sıra numarası Hazırlık fonksiyonu Boyut değeri İlerleme fonksiyonu İş mili devir fonksiyonu Kesme hızı fonksiyonu Takım fonksiyonu Ek fonksiyon Telafi numarası Bekleme Program numarası belirtme Tekrar sayısı Program parametreleri Adres O N G X. H P. G94 (G79) komutu ile. G72) 1. G79 (G94) Alın Tornalama Çevrimi ( Tek Kademe) G94 standart G79 FANUC kontrol üniteleri için düz veya konik alın tornalama döngüsüdür. CNC TORNADA BOŞALTMA ÇEVRİMLERİ 16. W A. Y.4: Fonksiyon açıklamaları 16. K R F S S T M B D. V. X P P P. Q Açıklama Program numarası Sıra numarası Hareket tipini belirler Ana eksen hareketi Yardımcı eksen hareketi Döner eksen hareketi Yay merkezi koordinatları Yay yarıçapı Dakikadaki ilerleme Devir başına ilerleme İş mili devri Sabit kesme hızı Takım numarası Yardımcı fonksiyonlar Tabla indeksleme Telafi numarası Bekleme zamanı Alt program numarası Alt program tekrar sayısı Çevrim parametreleri Tablo 1. B.S T F Devir/kesme hızı fonksiyonu Kesici takım tanımlaması İlerleme fonksiyonu Satır (blok) sonu işareti Tablo 1.1.1. Z U. başlama noktasından hızlı ilerleme ile hareket başlar verilen F ilerleme hızı ile istenen noktalar arasında tornalama işlemi yapıldıktan sonra R hızlı ilerleme ile başlama noktasına dönülür. J.

0 N18 Z-33. 0 G1 ... Z10 ( Çevrimin başlangıç noktasına geliş) ( 1 . Örneğin G94 (G79) komutu G00 komutu ile iptal edilebilir.takım yolu) (X ekseninde tezgâh referans noktasına (Z ekseninde tezgâh referans noktasına gidiş) gidiş) Z5. Bir defa kullanıldıktan sonra iptal edilmedikçe tekrar yazmak gerekmez..takım yolu) (4. Z2. > G94 (G79) tornalama çevriminde kullanılacak T. S ve M fonksiyonları çevrim başlamadan önce kullanılmalıdır.takım yolu) ( 2... . N17 Z-26.. 0 0 N20 G28 U0.takım yolu) (6.> G94 (G79) modal (kalıcı) G .komutlarındandır.5. M30. Buna göre sadece Z değerini değiştirmekle çevrim tekrarlanır. Z-12.komutu ile iptal edilir. 0 N16 Z-19. 0 M0 4. > Çevrim komutu ile işlem bittikten sonra aynı gruptan başka bir G.2 G72 Alında Kaba Talaş Çevrimi (Eksene Dik Tornalama) . N13 X64..takım yolu) (3 .. N11 G97 0 0 N12 S500 G00 0 N14 F0 G94 0 N15 X48. 16. Alın tornalama çevrimi (tek kademe) N10 T0101.takım yolu) (5 . N19 Z-40.. N21 G28 0 N22 W0.

2. . G72 çevriminden sonra G70 çevrimi ile bu bırakılan finiş payı da alınarak işlem tamamlanır.2.Q. (mm ve boy olarak işaretlidir) R: Her pasodan sonra kesici ucun geri çekilme miktarı (mm ve boy olarak) P: Finiş profilinin tanımlanmaya başlandığı ilk satırın numarası Q: Finiş profilinin tanımlanmasının bittiği satır numarası U: Bırakılacak finiş tornalama payı (çapta/çap cinsinden) W(2): Bırakılacak finiş tornalama payı (boyda) F: G72 çevrimi sırasınca uygulanacak kesme ilerlemesi değeri S: G72 çevrimi boyunca uygulanacak devir veya kesme hızı değeri (G96 modunda sabit kesme hızı.) A-A'-B finiş profili tanımlandıktan sonra kaba tornalama paso hareketleri otomatik olarak yaratılır. G72 W(1) RG72 P.S.W(2) F. X-ekseninde U2. Z-ekseninde ise W kadar finiş paso payı kalır. G97 modunda iş mili devir sayısı) T: G72 çevrimi sırasında geçerli olan takım ve takım ofset numarası Örnek 1. W(1): Her seferde alınacak paso miktarıdır.TG72: Çevrimi çağıran komuttur. G72 çevrimi 2 komut satırından oluşur ve bu komut satırları aşağıdaki gibidir.G72 Alında kaba talaş çevrimi (eksene dik) Programda (Şekil 1.U.

N50 G72 P60 Q1 10 U0.5 W1. N90 Z-20. Yukarıdaki programda G70 finiş çevrimi kullanılarak çevrim tamamlanır. Z10. F200. N100 X20. R1. N60G0Z-55. Z0.1 Silindirik (Boyuna) Tornalama Çevrimleri (G77/G90. başlama noktasından hızlı ilerleme ile hareket başlar. N110Z2. Z0. F100. N40 G72 W4. G71) 1.1. ----------------------N120 G70 P60 Q110 N130 G0 X44. N80 X28. Z2.2. N150 M30 G72 çevrimi N60 satırında başlayıp Nl 10 satınnda bitmiştir. G70 P60 Q110 G70: Finiş çevrimini çağırır P60: Finiş çevriminin başlangıç satır numarası Q1 10: Finiş çevriminin bittiği satır numarası 16.2. Z-45. N140 G91 G28 X0. . -------------------N70 G1 X40. G77(G90) Silindirik İç/Dış Çap İşleme Çevrimi (Tek Kademe) G77(G90) komutu ile.T0101: kaba talaş kalemi S: 1500 dev/dak F: 200 mm/dak MUTLAK (G90) N10 T0101 N20 M03 S1500 N30 G0 X44.

. Buna göre sadece X değerini değiştirmekle çevrim tekrarlanır. G00 X64. G77(G90) tornalama çevriminde kullanılacak T. X48.. G97 S800 M03. G77 X. G90 standart... F. Notlar: > G77(G90) modal (kalıcı ) G . (G1 ile başlangıç noktasına geliş) (1... > > G77 komutu tek satırdan oluşur ve aşağıdaki gibidir.3. Örneğin G77(G90) komutu G00 komutu ile iptal edilebilir. G01 Z2...takım yolu) (3. S ve M fonksiyonları çevrim başlamadan önce kullanılmalıdır.. G77 X56.takım yolu) . Z.komutlarındandır.. Z10. Z. takım yolu) (2. Silindirik boyuna tornalama çevrimi N10 0 N12 N13 N14 0 N15 N16 N17 T0101... Çevrim komutu ile işlem bittikten sonra aynı gruptan başka bir Gkomutu ile iptal edilir. G77 FANUC kontrol ünitesi için özeldir.. G90 X..4).verilen F kesme hızı ile istenilen noktalar arasında tornalama işlemi yapıldıktan sonra R hızlı ilerleme ile başlama noktasına dönülür(Şekil 1. Bir defa kullanıldıktan sonra iptal edilmedikçe tekrar yazmak gerekmez. F... F0. X52... Z-40.

5.U(2) W. ) A-A'-B finiş profili tanımlandıktan sonra kaba tornalama paso hareketleri otomatik olarak yapılır. G71 U(1) R-.F.2 G71 Dış Çap Kaba Talaş Kaldırma Çevrimi (Eksene Paralel Tornalama) G71 Dış çap kaba talaş çevrimi (eksene paralel) G71 yüzey tornalama çevrimi hem X-ekseni hem de Z-ekseni boyunca tek yönlü değişen bir profile sahip şekillerin işlenmesinde kullanılır. G71 P. G71 çevrimi 2 komut satırından oluşur ve bu komut satırları aşağıdaki gibidir. (mm ve yarıçap olarak işaretlidir) R: Her pasodan sonra kesici ucun geri çekilme miktarı (mm ve yarıçap olarak) P: Finiş profilinin tanımlanmaya başlandığı ilk satırın numarası .N18 G28 U0.T. N19 G28 W0..S. U(1): Her seferde alınacak paso miktarıdır. Programda (Şekil 1.Q.2.. G71 çevriminden sonra G70 çevrimi ile bu bırakılan finiş payı da alınarak işlem tamamlanır. X-ekseninde U2. G71: Çevrimi çağıran komuttur. Z-ekseninde ise W kadar finiş paso payı kalır. 16. N20 M30..

( G99 (G95) ilerleme mm/devir...5 W0. Z-2. (Not: X yerine U . N50 G71 U4. N30 M03 S1500.. Z5.) N150 M30. N100 G03 X45.) N80 X35. N60 G71 P70 Q120 U0. G97 modunda iş mili devir sayısı) T: G71 çevrimi sırasında geçerli olan takım ve takım ofset numarası Örnek 1. N70 G1 X31.Q: Finiş profilinin tanımlanmasının bittiği satır numarası U(2): Bırakılacak finiş tornalama payı (çapta/çap cinsinden) W: Bırakılacak finiş tornalama payı (boyda) F: G71 çevrimi sırasınca uygulanacak kesme ilerlemesi değeri S: G71 çevrimi boyunca uygulanacak devir veya kesme hızı değeri (G96 modunda sabit kesme hızı. N120 X55. N40 G0 X54.2 mm/dev. G21 ölçü sistemi mm ) N20 T0101..4 Şekildeki (Şekil 1. N130 G70 P70 Q120.2. R1. ( Finiş çevrim satırı ) N140 G28 U0 W0. N90 Z-40..6.. ..) parçayı G71 kullanarak parça programını yapalım. Z-45..2 F 0. N110 G1 Z-95. R5. T0101 F0. N10 G99 G21. Z yerine W kullanılırsa artışlı (eklemeli) G91 ölçülendirme kullanılmış olur ayrıca G91 yazmaya gerek yoktur. ( G71 çevriminin başladığı satır.

. G77: Çevrimi çağıran komuttur. G77 tornalama çevriminde kullanılacak T.3 Konik Tornalama Çevrimi (G77) G77 komutu ile. Notlar: > G77 modal (kalıcı) G ...F... Örneğin G77 komutu G00 komutu ile iptal edilebilir.. > > G77 komutu tek satırdan oluşur ve aşağıdaki gibidir. Çevrim komutu ile işlem bittikten sonra aynı gruptan başka bir Gkomutu ile iptal edilir.. başlama noktasından hızlı ilerleme ile hareket başlar. ..16. verilen F kesme hızı ile istenen noktalar arasında tornalama işlemi yapıldıktan sonra R hızlı ilerleme ile başlama noktasına dönülür. X : Koniğin bittiği çap değeri Z : Konik boyunun bittiği uzunluk değeri I : (d1-d2)/2 "I" parametresi kullanılmadığı zaman çevrim düz tornalama Not: G77 komutu yapar. Buna göre sadece X değerini değiştirmekle çevrim tekrarlanır. I.... G77 X. Z. S ve M fonksiyonları çevrim başlamadan önce kullanılmalıdır..komutlarındandır. Bir defa kullanıldıktan sonra iptal edilmedikçe tekrar yazmak gerekmez.

) olur. noktasına bakılır çapta (38-50)/2 = -6 . Öncelikle koniklik miktarı hesaplanır : İşlenecek parça çapı : Ø60 mm Çevrim başlama noktası : X66 Z2 Kesme derinliği : 3 mm I’nın işaretini bulmak için A noktasından B küçülme olduğundan işaret ( .) çapı Ø60 mm olan parça 35 mm konik boyu elde ederek istenilen çapta konik tornalamak için yapılacak program aşağıdaki gibi olmalıdır.7.Konik tornalama çevrimi Şekilde (Şekil 1.

) G97 S800 (G0 hızı ile kesici çevrimin başlama noktasına N130 G77 X62. (X yerine U. (2..takım yolu ) N140 X56. sonra yine kesme hızında aynı kademe miktarı kadar ilerleme ile operasyona devam eder. gider. Z-35. Bu çevrim verilen koordinatlara ulaşana kadar devam eder. N110 M03. her kademe sonunda geri çekilmeli (gagalama) tarzda takım hareketleri ile dış çapta veya iç çapta kanal işlemeye veya parça kesmeye yarar (Şekil 1. G75 komutu iki satırdan oluşur ve aşağıdaki gibidir. (3.3. sonra seri hızda bir miktar geri çekilir.takım yolu ) N160 G28 U0 Z0.4 Dış Çapta Kanal İşleme. Kesici takım. F0.Q……F…… . Z yerine W kullanıldığında artışlı ölçü sistemi geçerlidir. ana komutta verilen miktarda kesme ilerlemesi yapar.). Parça Kesme Döngüsü (G75) G75 Dış çapa kanal açma döngüsü Bu çevrim. I-6. kısa aralıklarla (kademelerle) ilerlemeli. G75 R(1) G75 X….8.. (1..N100 T0101.takım yolu ) N150 X50.) N170 M30.Z……P…. 16.

. Q4. FANUC kontrol ünitelerinde 5139 nolu parametrede kaydedilmiştir. (Örnek: P2.. (çevrimin başlangıç çapına ve Z emniyetli mesafeye geliş) N150 G0 Z-25. Bu miktar modal bir değerdir. N180 G75 X50. N140 G0 X65. (çevrimin Z ekseninde başlangıç noktasına geliş) N170 G75 R0. Eğer modal değer uygun ise G75 R(1) . dartını yazamaya gerek yoktur. F100. N110 T0202. . N120 G50 S800. X : Kanal dibindeki çap Z :-Z yönünde işlemin son bulacağı nokta P :Her kademedeki dalma miktarı (yarıçap cinsinden .G75 : Çevrimi çağırır.9: G75 Dış çapa kanal açma çevrimi uygulaması İşlenecek parça : Ø60 mm Kesme ilerlemesi F : 20 mm/dak. Z-70. Kanal kalemi genişliği : 5 mm N100 G21 G98.5 F20. R(1) : Her kademeden sonra geri çekilme miktarıdır. Z10. Bu taktirde değerler mikron cinsinden girilmelidir.5.. Not-1: Q değeri verilirken kanal kalemi genişliği dikkate alınarak verilmelidir. N190 G28 U0. Not-2: P ve Q değerleri mikron formatına ayarlı olabilir. N200 G28 W0. (mm) yerine P2000 (μm) yazılmalıdır). işaretsiz olarak) Q :-Z yönünde yana kayma aralığı ( işaretsiz olarak) F :Çevrim süresince geçerli olacak kesme ilerlemesi Şekil 1. N130 G96 S100 M03. N210 M30. P2.

1 G75 Komutu ile Parça Kesme G75 komutu ile kesme G75 komutunda “Z” eksenine dair veriler girilmez ise.4.16. komut parça kesme için kullanılır. G75 komutu ile kesme uygulaması .

N100 G21 G98..Kesilecek parça çapı : Ø30 mm T0202 F : 40 mm/dak. 16.. N130 G96 S100 M03.5 Köşe Yuvarlatma İş parçalarının keskin köşelerinin yuvarlatılarak yok edilmesi için radyüs işleme komutları kullanılır. N200 M30. FANUC kontrol ünitelerinde yapılan programlarda radyüsler genellikle G02 ve G03 komutları kullanılarak yapılır.5. G02 saat ibresi yönünde eğrisel hareket . yarı çap olarak) N180 G28 U0. N140 G0 Z-35.. N120 G50 S800. (Z ekseninde kesme çevriminin başlama noktasına geliş) N150 X35. N170 G75 X0 P3000 F40. N190 G28 W0. (P= 3 mm gagalama miktarı işaretsiz. (X ekseninde kesme çevriminin başlama noktasına geliş çap olarak) N160 G75 R0. N110 T0202.

Z10. talaş kaldırmanın başlayacağı ölçüden hareketle ötelene ötelene nihai forma finiş paso payı kalıncaya kadar tekrarlanır.( FANUC) Bazı kontrol sistemlerinde direk olarak pah kırmak için C adresi kullanılır. Z-3.. N130 G1 X34. X. (1 noktasına yani pah kırma başlangıç noktasına geliş) N140 X40. Pah açısı farklı değerlerde olduğunda ya pah açısı ya da pahın X ve Z koordinat değeri girilir. FANUC ve ISO standardına göre pah kırma formatı N100 T0101. Bu durumda hedef noktanın koordinatı ve ± C pah değeri verilir. Programda Şekil 1.G03 saat ibresi tersi yönünde eğrisel hareket 16. N160 G28 U0 W0..7 Profil Tekrarlama Çevrimi ( G73) Bu çevrimde tanımlanan finiş profili.14’te görüldüğü gibi aksi belirtilmediği sürece pahlar 450 dir. Z0..15. A-B-C finiş profili tanımlandıktan sonra kaba tornalama paso hareketleri otomatik olarak oluşur. N110 M04 S1000. 16. (2 noktası yani pahın son bulduğu noktaya geliş) N150 X45.6 Pah Kırma Pah kırma işlemi İş parçasının keskin köşelerinin pah kırarak yok edilmesi için pah kırma döngüsü (chamfering) kullanılır. N120 G0 X45. .. F100.ekseninde U(2) Z-ekseninde ise W(2) kadar finiş paso payı kalır. N170 M30. Şekil 1.

R : Kapalı çevrimin kaç kez tekrarlanarak kaba talaşın kaldırılacağını gösterir.. U(1) : X-ekseni yönünde... U(2) W(2) F... G73 U(1) W(1) R. G73 çevriminden sonra G70 çevrimi ile bırakılan finiş payı da alınarak işlem tamamlanır.. S. Q. W(1) : Z-ekseni yönünde toplam talaş miktarını ve yönünü ifade eder. T... G73 P. yarıçap cinsinden toplam talaş miktarı ve yönünü ifade eder. G73 : Çevrimi çağıran komuttur. G73 çevrimi 2 komut satırından oluşur ve bu komut satırları aşağıdaki gibidir...Bu çevrim sabit talaş payı olan döküm veya dövme çelik malzemelerin işlenmesinde büyük verimlilikle kullanılır.. P : Finiş profilinin tanımlanmaya başlandığı ilk satır numarası Q : Finiş profilinin tanımlanmasının tamamlandığı son satır numarası U(2) : Bırakılacak finiş tornalama payı ve yönü ( çapta –çap cinsinden) W(2) : Bırakılacak finiş tornamla payı ve yönü (boyda) F : G73 çevrimi sırasınca uygulanacak kaba kesme ilerleme değeri S : G73 çevrimi boyunca uygulanacak devir veya kesme hızı değeri T : G73 çevrimi sırasınca geçerli olan takım ve takım ofset numarası G73 profil tornalama çevrimi ..

W10.. N230 G03 X80. . N210 G02 X50. N140 G73 P150 Q230 U2. N160 Z0. N200 Z-55. N250 G1 X85.. N270 G28 W0. F150. N220 X70. Z-2. Z20. N280 M30... F100. Z-65.. N120 S1000 M03. Z-60.. N260 G28 U0. N190 X40. İşlenecek malzeme çapı : Ø80 mm Devir sayısı : 1000 dev/dak T0101 : Kaba talaş torna kalemi N100 T0101. Z-35.. R5. N240 G70 P150 Q230. W1. N130 G73 U10. N150 G1 X26.. N180 Z-25. N170 X30.Örnek G73 profil tornalama parçası Şekil deki parçayı G73 çevrimi ile işleyelim.... R3. N110 G00 X100.

Bu modülde FANUC 0-M ve Kontrol ünitesinde grafik ve simülasyon olarak parçaların işlenmesi ile ilgili açıklamalar yer almaktadır. “Axis Inhibt” tuşuna basarak eksenler kilitlenir.8 Çevrimlerin Simülasyonu ve Tezgahta Uygulanması Yaptığınız programları tezgahta Auto konumunda işlemeden önce mutlaka simülasyon ve grafik olarak gördükten sonra. Atölyenizdeki CNC torna tezgahlarının kontrol ünitesinin özelliklerine göre yaptığınız programları simülasyon veya grafik olarak izleyebilirsiniz. vida kalemi vb) dış cebe yani tek sayılı ceplere. parçanın işlenmesi için gerekli olan takımlar tezgahın taretine yerleştirilir. “EOB” ve “INSERT” tuşlarına basarak yeni program sayfası açılır. Programı grafik olarak gördükten sonra. Kesicilerin sıfırlaması yapılarak ofset sayfasına değerler yazılır.16. . Hafızada kayıtlı olmayan O ile başlayıp 4 rakamdan oluşan numara yazılır. Parçayı ilk defa işleyeceğiniz için mutlaka “Single Block” modunda işleyiniz. Grafik olarak parçanın işlenmesi 1) 2) 3) 4) 5) “Auto” tuşu seçilir. Ekranın altındaki “grafik” tuşuna basılır. Grafik olarak işlenecek programı kontrol ünitesine yazmak için: 1) 2) 3) 4) “ EDIT” menüsü seçilir. “Program Test” tuşuna basılır. Kesicilerin yerleştirilmesinde yüzey işleyen kesiciler (kaba talaş kalemi. FANUC Series 0-M Kontrol Ünitesinde Grafik Simülasyonu ve Parçaların İşlenmesi Atölyenizde FANUC 0-M kontrol üniteli CNC torna tezgahı varsa. kılavuz vb) iç cebe takılmalıdır. alından işlem yapan kesiciler (matkap. Program yazıldıktan sonra. Program dikkatlice yazılır. yapmış olduğunuz programı tezgahınızın kontrol ünitesine yazarak veya RS 232 kablosu kullanarak bir transfer programı yardımıyla tezgaha yükledikten sonra programı grafik olarak işleyebiliriz. “CYCL START” tuşuna basarak parça grafik olarak işlenir. yaptığınız program hatasız ise tezgahta işleyiniz. kanal ve keski kalemi. punta matkabı. mutlaka eksenler “HOME” referans noktasına gönderilmelidir.

.eksen doğrultusundaki mesafe ve yöndür(U) Z-eksen doğrultusunda. G74: R(1): Çevrimi çağırır.1 Delik Delme Çevrimi (G74) Şekil 2. Kesici takım ana komutla verilen miktarda fasılalar ile kesme ilerlemesi yapar. Z-ekseni yönünde. (Bu değer tezgah parametrelerinde yazılı modal değer mevcuttur. G74 R(1) G74 Z(W) Q. Her gagalamadan sonraki geri çekilme miktarıdır. G74 R(1) satırını kullanmak gerekmez. Komut iki satırdan oluşur ve formatı aşağıdaki gibidir.z. işleme nihai noktası Z koordinatıdır (Z).. CNC TORNADA DELİK VE VİDA ÇEVRİMLERİ 17. işaretsiz) Z(W): Q : . Bu çevrim tanımlanan derinliğe ulaşana kadar devam eder.1: Delik delme işlemi Bu çevrim. İşleme başlangıç noktasından bitiş noktasına olan. Bu çevrim ile kademeli kesme yapıldığı için..17.. sonra yine kesme hızında aynı kademe miktarı kadar ilerleme ile operasyona devam eder. seri hızda bir miktar geri çekilir. derin deliklerde ve işlenmesi zor olan malzemelere delik açılmasında verimli bir şekilde kullanılır. Farklı bir değer istenmiyorsa. her kademe sonunda geri çekilmeli derin delmede “gagalama” tabir edilen tarzda takım hareketleri ile derin delik delme işleminde kullanılır. F. her kademedeki ilerleme miktarı (mikron cinsinden. kısa aralıklarla (kademelerle) ilerlemeli.

2’deki 80 mm’lik parça boydan boya delinecektir.2 Kılavuz Çekme İki eksenli CNC torna tezgahlarında kılavuz çekmek için G32 ve G63 komutları kullanılır. N150 G28 U0.. 17.. N160 G28 W0. T0202 F : 100 mm/dak S : 1200 dev/dak N100 T0202. N120 G0 X0 Z15. N170 M30. N110 M03 S1200. . N140 G74 Z-85.. N130 G74 R1. C eksenli CNC torna tezgahlarında ise G84 kılavuz çekme döngüsü kullanılır. Q10000 F100.F : Kesme ilerlemesi Delik delme işlemi uygulaması Şekil 2.

( Kılavuz çekme başlangıç noktası ) N140 G32 Z-15.5 F150. N160 G32 M04 S300 F150.. (S/F oranı kılavuz adımına eşit olmalı 300/150 = 2 mm) N170 G28 U0 W0. N110 M3 S300. N130 G1 Z5. N110 M3 S300... N180 M30. (S/F oranı kılavuz adımına eşit olmalı 300/150 = 2 mm) N150 M05. F150. G63 kullanarak kılavuz çekme: N100 T0404. (S/F oranı kılavuz adımına eşit olmalı 300/150 = 2 mm) N170 G28 U0 W0. N120 G0 X0 Z10. N160 G32 M04 S300 F150.... C eksenli tezgahlarda G84 komutu ile kılavuz çekme . N120 G0 X0 Z10.5 F150..Kılavuz çekme işlemi G32 kullanarak kılavuz çekme: N100 T0404. ( Kılavuz çekme başlangıç noktası ) N140 G63 Z-15. Z5. N130 G1 Z5. (S/F oranı kılavuz adımına eşit olmalı 300/150 = 2 mm) N150 M05.. N180 M30. F150. Z5.

(çevrim başlangıç noktasına geliş) N150 G84 H30 Z-15.5 R5.4. İstenen diş derinliğine kadar çevrim otomatik olarak tekrarlanır. iş mili 600 dev/dak hızla döner) N140 G0 X0 Z5. takım G01 ile ilerletilir ve G01 ile geri çıkarılır. N130 M203 S600. 17.1. M30. Tek Ağızlı Vida Açma G76 komutu Şekil de görüldüğü gibi diş açma çevrimini çağırır. Rayba çekme işlemi 2. N110 G97 G98. N120 M200. F300. N170 M210 G80. M203. (2. N160 M210. ..4.N100 T0404.3 Raybalama İki eksenli CNC torna tezgahlarında rayba çekilirken. N180 G28 U0 W0. Diş Açma Çevrimi (G76) 2.

Tek ağızlı vida çekme işlemi Talaş kaldırma miktarı G76 komutu 2 satırdan oluşur ve komut satırları aşağıdaki gibidir: G76 P(a-b-c)) Q(1) R(1) G76 X(U) Z(W) R(2) P(2) Q(2) F. hatvenin katı olarak bildirir.. P harfini takip eden 6 karakter ile dişin nasıl işleneceği bilgileri verilir. Nihai finiş pasosunun kaç kez tekrarlanacağını bildirir. Diş açma sonundaki pahın boyunu. G76 P(a-b-c) a b Diş açma çevrimini çağırır.. .

29 ve 0 derece) Minimum talaş derinliğidir.(yarı çap olarak) kullanılmazsa düz diş açılmış olur. 55. 4) Tezgah açıldığı zaman. Z U. M23 diş açmada pah kırma modu devrededir. Diş açmanın bittiği noktanın X ve Z cinsinden koordinatı Diş açmanın bittiği noktanın U ve W cinsinden koordinatı Dişin X-ekseni yönünde koniklik mesafesidir. M24 komutu ile iptal edilmelidir. G92 diş açma sırasında uyulması gereken kurallar ve alınması gereken önlemler.(FANUC da 5141 nolu parametrede tanımlanmıştır. Mikron cinsinden de verilir ( Modal Finiş paso payıdır. W R(2) P(2) Q(2) F Dişin profil açısını verir. 3) Diş açma çevrimi asla G96 modunda uygulanmaz. .( yarıçap olarak işaretsiz. G76 çevriminin kaç pasoda tamamlanacağı veya istenilen paso adedinde diş açmanın tamamlanması için ilk paso derinliğinin ne olması gerektiğinin hesabı. Mutlaka G97 sabit iş mili devri modu seçilmiş olmalıdır. İstenmiyorsa. 30. : Diş derinlik ölçüsüdür.c Q (1) R(1) X. (60. (yarıçap olarak ve işaretsiz. G76 komutu için de geçerlidir. programa tekrar devam etmeden önce mutlaka durdurmanın yapıldığı konuma gelinerek oradan devam etme mecburiyeti vardır. verilmediğinde parametre değeri kullanılmış olur.) : Dişin adımı (hatvesi) ( mm olarak) G76 Çevrimi Uygularken Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar 1) G32.) İlk pasodaki dalma miktarıdır. 2) Çevrim esnasında program akışı durdurulur ve manuel hareket ile müdahale yapılırsa.

Minimum talaş miktarı 0.35) Dişin adımı 2 mm . F0.1 X17.35 mm (Q0. P1300 Q350 F2.1 mm Son pasoda diş dibi çapı Diş açmanın son bulduğu Z-koordinatı (2 mm Toplam diş derinliği 1. ( Döngünün başlangıç noktasına geliş) N150 G76 P010060 Q100 R0. (M24 komutu ile diş dibinde pah kırma iptal) N130 G0 X22.1 mm (Q0. N170 G1 X40. Programı aşağıdaki gibidir: N100 G99 G97.1) Finiş (bitirme) talaş miktarı 0.) N110 T0101.. P1300 Q350 F2. N140 G1 Z5.56 Z-82.1.3) dahil) İlk paso derinliği 0. N190 G28 W0.. Z10.3 mm (P1.56 Z-82. (Mutlaka G97 modunu seçiniz. N120 M03 S500 M24. P010060 01 00 60 Finiş paso bir kere uygulanacak Pah kırma ölçüsü 0 (yok) Diş profil açısı 60° Q100 R0.1. N200 M30.. N160 G76 X17.Örnek M20x2 Vida açılacak iş parçası Şekil de M20 x 2 diş açılacaktır. N180 G28 U0.

.1 mm (R0.3 mm (P1. N160 G76 X27. R3.1 (Çevrimin başlangıç noktasına geliş) N150 G76 P010060 Q100 R100. Z10. P1300 Q350 F2. P010060 01 00 60 Finiş paso bir kere uygulanacak Pah kırma ölçüsü 0 (yok) Diş profil açısı 60° Minimum talaş miktarı 0. (Mutlaka G97 modunu seçiniz. N190 G28 W0.3) İlk paso derinliği 0. .. N100 G99 G97. N180 G28 U0. N140 G1 Z5. N170 G1 X40.1) Finiş (bitirme) talaş miktarı 0. N200 M30.35 mm (Q0.) N110 T0101. P1300 Q350 F2.Konik yüzeye vida açılacak işlem parçası Şekil de 70 mm boyunda 30 mm çaptan başlayıp dişin son bulduğu 36 mm çapta adımı 2 mm olan diş açmak için aşağıdaki şekilde program yapılabilir.56 Z-72. R3.1 mm (Q0.56 Z-72. N120 M03 S500 M24..1) Son pasoda diş dibi çapı Diş açmanın son bulduğu Z-koordinatı (2 mm dahil) Dişin X-ekseninde koniklik mesafesi (yarı çap olarak) 3 Toplam diş derinliği 1.35) Dişin adımı 2 mm Q100 R100 X27. F0. (M24 komutu ile diş dibinde pah kırma iptal) N130 G0 X32.

. N160 G76 X20. N200 G1 X40. P010060 01 00 60 Q100 R100 X20.1) Finiş (bitirme) talaş miktarı 0. vida boyu 80 mm olan iki ağızlı vidayı açabiliriz. Örnek olarak M24 adımı 6 mm .3 mm (P1. Birinci dişi açtıktan sonra kesici X ekseninde 3 mm G1 komutu ile F3 ilerleme ile ayna G99 mm/dev ile döndürülerek ikinci diş açılarak iki ağızlı vida açılmış olur. P1840 Q350 Finiş paso bir kere uygulanacak Pah kırma ölçüsü 0 (yok) Diş profil açısı 60° Minimum talaş miktarı 0. N230 M30.) N110 T0101. N140 G1 Z10.32 Z-82.1) Son pasoda diş dibi çapı Diş açmanın son bulduğu Z-koordinatı (2 mm dahil) Dişin X-ekseninde koniklik mesafesi (yarı çap olarak) 3 mm Toplam diş derinliği 1.32 Z-82.. N220 G28 W0.1 İki Ağızlı Vida Açma CNC torna tezgahlarında G76 çevrimi ile iki ağızlı vida açılabilir. Döngünün başlangıç noktasına geliş) N150 G76 P010060 Q100 R100.Döngünün başlangıç noktasına geliş) N180 G76 P010060 Q100 R100.35 mm (Q0. R3.0.35) .3. F0.1 mm (R0.0.32 Z-82 P1300 Q350 F6. Burada G76 vida açma çevrim komutunun bütün özellikleri geçerlidir. (M24 komutu ile diş dibinde pah kırma iptal) N130 G0 X32. F3. (2.84) İlk paso derinliği 0. N120 M03 S500 M24. N170 G1 Z7.3. Z10. M24x6 iki ağızlı vida açılacak iş parçası N100 G99 G97.1 mm (Q0. N210 G28 U0.17. N190 G76 X20. P1840 Q350 F6. (1. (Mutlaka G97 modunu seçiniz.0.

Kesicilerin yerleştirilmesinde yüzey işleyen kesiciler (kaba talaş kalemi. alından işlem yapan kesiciler (matkap. vida kalemi vb) dış cebe yani tek sayılı ceplere. yapmış olduğunuz programı tezgahınızın kontrol ünitesine yazarak veya RS232 kablosu kullanarak bir transfer programı yardımıyla tezgaha yükledikten sonra programı grafik olarak izleyebiliriz.4 Çevrimlerin Simülasyonu ve Tezgahta Uygulanması Yaptığınız programları tezgahta Auto konumunda işlemeden önce mutlaka simülasyon ve grafik olarak işedikten sonra. b) “Program Test” tuşuna basılır c) “Axis Inhibt” tuşuna basarak eksenler kilitlenir. . punta matkabı. kılavuz vb) iç cebe takılmalıdır.F3. FANUC series 0-M Kontrol Ünitesinde Grafik Simülasyonu ve Parçaların İşlenmesi: Atölyenizde FANUC 0-M kontrol üniteli CNC torna tezgahı varsa. 3) “EOB” ve “INSERT” tuşlarına basarak yeni program sayfası açılır. Kesicilerin sıfırlaması yapılarak ofset sayfasına değerler yazılır. Bu modülde FANUC 0-M ve Kontrol ünitesinde grafik ve simülasyon olarak parçaların işlenmesi ile ilgili açıklamalar yer almaktadır. Grafik olarak işlenecek programı kontrol ünitesine yazmak için: 1) “ EDIT” menüsü seçilir. d) Ekranın altındaki “grafik” tuşuna basılır e) “CYCL START” tuşuna basarak parça grafik olarak işlenir. Atölyenizdeki CNC torna tezgahlarının kontrol ünitesinin özelliklerine göre yaptığınız programları simülasyon veya grafik olarak izleyebilirsiniz. 4) Program dikkatlice yazılır. Grafik olarak parçanın İşlenmesi: a) “Auto” tuşu seçilir. 2) Hafızada kayıtlı olmayan O ile başlayıp 4 rakamdan oluşan numara yazılır. parçanın işlenmesi için gerekli olan takımlar tezgahın taretine yerleştirilir. kanal ve keski kalemi. yaptığınız program hatasız ise tezgahta işleyiniz. Dişin adımı 3 mm 17. Program yazıldıktan sonra.

Programı grafik olarak gördükten sonra. Parçayı ilk defa işleyeceğiniz için mutlaka “Single Block” modun da işleyiniz. . mutlaka eksenler “HOME” referans noktasına gönderilmelidir.