İÇİNDEKİLER Sayfa 1. TORNA TEZGAHI.....................................................................................................................8 1.1 Üniversal Torna Tezgahı ...........................................................................

...............................8 1.1.1 Gövde .....................................................................................................................................9 1.1.2 Fener Mili Kutusu.................................................................................................................10 1.1.3 Hız Değişim Mekanizması ..................................................................................................10 1.1.4 Gezer Punta...........................................................................................................................11 1.1.5 Araba 11 1.1.6 Enine Hareket Mekanizması ................................................................................................11 1.1.7 Kalemlik................................................................................................................................12 1.1.8 Siper 12 1.1.9 Hız Kutusu ...........................................................................................................................12 1.1.10 Talaş Mili ...........................................................................................................................12 1.1.11 Ana mil ...............................................................................................................................12 1.1.12 İlerleme Miktarının Düzenlenmesi.....................................................................................12 1.1.13 Hareket İletimi ...................................................................................................................13 1.1.14 Avadanlıklar ......................................................................................................................13 1.1.14.1 Aynalar.............................................................................................................................13 1.1.14.2 Üç ve Dört Ayaklı Üniversal Ayna.................................................................................13 1.1.14.3 Mengeneli Ayna...............................................................................................................14 1.1.14.4 Delikli Düz Ayna.............................................................................................................14 1.1.14.5 Mıknatıslı Ayna...............................................................................................................14 1.1.14.6 Kombine Ayna.................................................................................................................15 1.1.15 İş Kalıpları..........................................................................................................................15 1.1.15.1 Aynaları Teknolojik Kurallara Uyarak Fener Mili Üzerindeki Yerlerine Takma..........16 1.1.15.2 Aynaları Fener Mili Üzerindeki Yerlerinden Çıkarma...................................................17 1.1.15.3 Aynaların Ters ve Düz Ayaklarını Söküp Takmasını Yapma........................................17 1.1.15.4 Parçaları Aynalara Emniyetli ve Salgısız Bir Şekilde Bağlama.....................................18 1.1.16 Sabit Yataklar.....................................................................................................................19 1.1.17 Gezer Yataklar....................................................................................................................19 1.1.18 Pensler.................................................................................................................................19 1.1.19 Mandren .............................................................................................................................20 1.1.20 Katerler...............................................................................................................................20 1.1.20.1 Düz Saplı Katerler...........................................................................................................21 1.1.20.2 Sert Maden Uçlu Katerler................................................................................................21 1.1.20.3 Keski Katerleri.................................................................................................................22 1.1.20.4 Delik Katerleri.................................................................................................................22 1.1.20.5 Vida Kelemi Katerleri.....................................................................................................23 1.1.20.6 Özel Katerler....................................................................................................................23 1.1.20.7 Katerlerin Yapıldığı Malzemeler....................................................................................23 1.1.20.8 Kalemin Katere, Katerin Kalemliğe Bağlanışı...............................................................24 1.1.21 Fır döndü Aynası ...............................................................................................................24 1.2 Özel Torna Tezgahlar..............................................................................................................25 1.3 Seri Talaş Milli Torna Tezgahı...............................................................................................25 1.4 Üretim Torna Tezgahı ............................................................................................................25 1.5 Kam Tornası ...........................................................................................................................25 1.6 Hava Tornası ...........................................................................................................................26 ii

1.7 Düşey Torna Tezgahı ..............................................................................................................26 1.8 Sırt Alma Tornası ...................................................................................................................27 2. KANAL AÇMA........................................................................................................................27 2.1 Parçasını Ayna Punta Arasında Bağlama................................................................................27 2.1.1 Kanal Kalemini Bağlama.....................................................................................................27 2.1.2 Kanal Tornalamak İçin Devir Sayısını Ayarlama................................................................27 2.1.3 Kanal Tornalama..................................................................................................................28 2.1.4 Çapak Alma..........................................................................................................................30 3. KONİK TORNALAMA............................................................................................................32 3.1 Konik Tornalama.....................................................................................................................32 3.1.1 Sipere (Sporta) Açı Vererek Konik Tornalama...................................................................35 3.1.2 El İle Talaş Verilerek Konik Tornalama..............................................................................37 3.1.3 Punta Kaydırarak Konik Tornalama....................................................................................38 3.1.4 Koniklik oranına uygun olarak gezer puntayı kaydırma.....................................................38 3.1.5 Punta kaçıklığını kontrol etmek...........................................................................................40 3.1.6 Tezgâhı ayarlayıp konik tornalama......................................................................................41 3.1.7 Konikliği kumpas ve mikrometre ile kontrol etmek............................................................41 3.1.8 Sevk Kızağı İle Konik Tornalama........................................................................................41 3.1.8.1 Sevk Kızağını Koniklik Ölçüsüne Göre Ayarlama...........................................................42 3.1.8.2 Sevk Kızağı İle Tornalama................................................................................................42 3.1.8.3 Konikliğin Mastar İle Kontrol Edilmesi...........................................................................42 3.2 Özel Tornalama Usulleri.........................................................................................................43 4. TIRTIL ÇEKME........................................................................................................................44 4.1 Tırtıl Makaraları.......................................................................................................................44 4.1.1 Tırtıl Çeşitleri........................................................................................................................44 4.1.2 TIRTIL ÇEKME İÇİN TEZGÂHIN HAZIRLANMASI....................................................45 4.2 Tırtıl Çekme İçin Tezgâhın Ayarlanması................................................................................46 4.2.1 Tırtıl Makaralarının Düzenlenmesi......................................................................................46 4.2.2 Tırtıl Çekme İçin Devir Ayarlanması..................................................................................46 4.2.3 Tırtıl Çekme İçin Uygun İlerlemenin Ayarlanması.............................................................46 4.2.4 Tırtıl Çekme İşlemi...............................................................................................................46 4.2.5 Tırtıl Çekilen Yüzeyin Kontrolü..........................................................................................47 4.2.6 Yağ Kullanmanın Önemi.....................................................................................................47 5. TORNADA KILAVUZLA VİDA AÇMA...............................................................................47 5.1 Kılavuzla Vida Açma.............................................................................................................48 5.2 İnce Diş Kılavuzlar..................................................................................................................49 5.3 Boru Kılavuzlar........................................................................................................................49 5.4 Makine Kılavuzları..................................................................................................................49 5.4.1 Parçanın Vida Ölçüsüne Uygun Delinmesi Ve Havşalanması............................................50 5.4.2 Makine Kılavuzu Ve Aparatının Seçilerek Bağlanması......................................................50 5.4.3 Torna Tezgahında El Kılavuzuyla Vida Açma İşlemi........................................................51 6. TORNADA PAFTA İLE VİDA AÇMAK...............................................................................52 6.1 Pafta İle Vida Açmak...............................................................................................................52 6.1.1 Parçayı Vida Çapından 0.1-0.2 mm Küçük Tornalama.......................................................52 6.2 Boru Paftaları...........................................................................................................................53 iii

6.3 Makine Paftaları.......................................................................................................................53 6.3.1 Vidaya Uygun Pafta Lokması Ve Pafta Çekme Başlığının Seçimi.....................................54 6.3.2 Başlığın Tornaya Bağlanması..............................................................................................54 6.3.3 Vida açmada uygun kesme yağının kullanılması.................................................................55 6.3.4 Torna Tezgahında Pafta Çekme İşlemi................................................................................55 6.3.5 Pafta Çekilen Parçanın Kontrolü..........................................................................................56 6.3.5.1 Vida Tarağı........................................................................................................................56 6.3.5.2 Vida mikrotreleri...............................................................................................................56 7. CNC TORNA TEZGAHI .........................................................................................................56 7.1 CNC Torna Tezgâhı Kısımları................................................................................................58 7.1.1 Kayıt ve Kızaklar..................................................................................................................58 7.1.2 Fener Mili ve Gezer Punta....................................................................................................58 7.1.3 Taret 58 7.1.4 Kontrol Paneli.......................................................................................................................59 7.2 CNC Torna Tezgâhlarının Açılması ve Kesiciyi Tezgâh Sıfırına Gönderme........................61 7.3 İş Parçası ve Kesici Ayarları...................................................................................................61 7.3.1 Kesicilerin bağlanması.........................................................................................................61 7.3.2 İş Parçalarını Tezgâha Bağlama ve Parça Boyunun Tespit Edilmesi .................................62 7.3.3 Elle Çalışma Modunun Seçimi.............................................................................................63 7.3.4 Tareti El Çarkı (Handwheel) ile Hareket Ettirme ...............................................................63 7.3.5 İş Parçasından Elle Talaş Kaldırma ....................................................................................64 7.4 İş Parçası Sıfır Noktasının Tespit Edilmesi ...........................................................................64 7.4.1 İşin Aynaya Bağlanması ......................................................................................................65 7.4.2 Ayna Ayak Sensörlerinin Ayarlanması................................................................................66 7.4.3 Elle Devir Sayısı Girme .......................................................................................................67 7.4.4 İstenilen Sıfır Noktası Kodunun Seçilmesi .........................................................................68 7.4.5 Seçilen Sıfır Noktasının Kaydedilmesi................................................................................69 7.4.6 Uygun Takım Seçilerek Talaş Kaldırılması ........................................................................69 8. CNC TORNA TEZGÂHLARININ KONTROL PANELİNİ KULLANMA ........................70 8.1 Bilgisayar Ekranı ....................................................................................................................70 8.2 Ekran Menüleri ve Açıklaması................................................................................................70 8.3 Program Tuşları ve Fonksiyonları...........................................................................................71 8.4 Operasyon Kontrol Tuşları ve Görevleri.................................................................................76 8.5 CNC Torna Tezgâhında Kesiciyi Elle Hareket Ettirme..........................................................78 8.6 CNC Torna Tezgâhına Program Yükleme..............................................................................78 8.7 Disketten veya seri kablo ile başka bir bilgisayardan bilgi alma ...........................................79 8.8 CNC Torna Tezgâhında Bulunan Programları Yeniden Düzenleme.....................................80 8.9 CNC Torna Tezgâhında Bulunan Programları Çalıştırma......................................................80 9. CNC TORNA TAKIMLARINI İŞLEME UYGUN OLARAK BAĞLAMA..........................81 9.1 CNC Tezgâhında Bulunan Takımlar.......................................................................................81 9.2 Yapılacak İşleme Göre Takım Seçme.....................................................................................82 9.3 İşlenecek Malzeme Cinsine Uygun Takım Seçme ................................................................83 9.4 Takım Değiştirme....................................................................................................................83 9.4.1 Elle 83 9.4.2 Otomatik...............................................................................................................................84 9.5 Taret 84 9.5.1 Tarete Bağlanabilen Tutucular ve Kesiciler.........................................................................84 9.5.2 Tutucunun Uygun Yuvaya Yerleştirilmesi..........................................................................87 iv

................................5 Kesme Hızı........................................................88 9.................5...1 Kanal Tornalama Programlamada Kullanılan CNC Kodları. CNC TORNADA PROGRAMLARIN SİMÜLASYONU VE KONTROLÜ.................................................................99 12........................................................................102 12.........107 12..................1....................94 11...........................91 11.......................................96 11...............107 Alın tornalama için iş paçası ............................................................................93 11................1...............................................................................89 10........................................................2............. CNC TORNADA ALIN........... Alına kanal açılabilmesi için uygun kanal açma kesici takımın v ....3 İşlenecek Parçaya Göre Takımları Sıfırlama.......................111 13.............1 Programın Mantık ve Yazım Hatalarını Kontrol Etme..........................................1 Adım Adım Modda Çalıştırma (SBL).................................................. Devir Sayısı.... İlerleme Hesabı ve Kesme Sıvıs............... CNC TORNADA KANAL AÇMA PROGRAMLAMA............................................100 12..................97 11.................................................................................6..............................................................................................................................................................1 İş Parçasını Tezgâha Bağlama.........6 Alın..................................................................................................................3 Kesici Takımların Sıfırlanması.4 Yavaş İlerleme Modunda Programın Test Edilmesi (Dry Run).....5 Kontrol Panelinden Gerekli Ayarları Yapma..............7 CNC Programlama Mantığı...............................................1.....................................3 Programın Simülasyon Modu ile Çalıştırılması ............................89 10...................................................................................................................3 Kesicinin Tutucuya Uygun ve Emniyetli Biçimde Bağlanması..................................................................90 10...................................96 11..... SİLİNDİRİK VE KONİK TORNALAMAYI PROGRAMLAMA ....................................................................92 11..................88 10...............104 Temel bazı G kodlarının anlamları M (Yardımcı Fonksiyonları)..111 13..105 106 106 12..............87 9.................................1 Bağlanan Her Takıma Ait Bir Takım Penceresi Açılması...................................................................99 İş parçası referans noktası.....................................109 Konik Tornalama................................2..............................108 Silindirik tornalama için iş parçası ................2 CNC Programını Kaydetme..................99 12............................3 Seri Modda Çalıştırma ..............................92 11........................1 Parçalar Üzerindeki Sıfır Noktaları...2...........................................8 Elle Programlama Yapma................................................................................................................................2 CNC Tornada Kanal Açma Programlam............................2 İlk Üretilen İş Parçasının Kontrol Edilmesi.................................................................90 10.... Silindirik ve Konik Tornalama Uygulamaları Yapma........4 Otomatik Sıfırlama.....103 ISO Kod Sistemine Göre Adresler...........................................2 Kesici Takımları Bağlama............................102 12................................................ Silindirik ve Konik Programlamada Kullanılan CNC Kodları.... CNC TORNADA TAKIM AYARI YAPMA...............2 Takım Ayarında Kullanılan Elemanlar ve Özellikleri...........................110 13......................................9 Alın..............................9........................................100 Çeşitli kesiciler ve bağlandığı taret.4 Talaş Kaldırma Teknolojisi.................................6 Kesicilerin Bağlanması ve Kontrolü ...2 Programın İşletilmesi................................98 12......................................111 CNC torna tezgahında silindirik yüzeye kanal açılabildiği gibi parçanın alnına da kanal açılabilir..................................................91 10....................................96 11...........................100 12........................................1 Programın Test Edilmesi......104 105 12..................................................92 11..........1.........

............135 15.....................4....................2.......................................135 G04 komutu ile eksendeki hareketler.........................................2 CNC Tornada Satır Yapısı...............................114 13................................................................144 15....1.......................................121 14....... İç ve Dış Yüzeylerin Ölçülmesi 2.1.................................................2 CNC Tornada Delik Delme ve Delik Büyütme Programlaması.......................................................3 Elle Programlama......................................124 14.......................3 Geometrik Bilgiler............................................117 13......................2.......130 14........................................................1 G02 Kodu-CW (Dairesel Hareket-Saat İbresi Yönü):........................................................................................1...............................1................................2......................................3.............144 16...............126 14..........................146 vi ...........2......................125 14............131 14........................2 Adresler (G ve M Kodları).........................................................................................2.......................................................................................4 CNC TORNADA KAVİS TORNALAMA PROGRAMLAMASI................114 13......................1.............................130 Vida mikrometresi ve kullanımı..........................................................................144 15..............................................................................2.......................115 13.................................................112 Kanal açma işlemi örneği..............................................3.....3 Derinlik mikrometreleri.......145 16.............2 G72 Alında Kaba Talaş Çevrimi (Eksene Dik Tornalama)..kullanılması gerekir.........................................132 Komparatörler metrik ve parmak (inç) bölüntülü olarak yapılmışlardır.122 Vida elemanları...................1 CNC Tornada Vida Açma Programlama..............2.................115 Delik büyütme işlemi...............................................................................................5 Özel Mikrometreler.........................................1 Alın Tornalama Çevrimleri (G79/G94..........................................................3 Ölçme ve Kontrolde Dikkat Edilecek Hususlar...........5 mm olan şekildeki parçanın CNC programını yazalım.............................................135 15.........................3 CNC TORNADA DELİK DELME VE DELİK BÜYÜTME ROGRAMLAMASI.............................. N20 vb..2 İç çap mikrometreleri................................................................................. CNC TORNADA VİDA AÇMA.............. G72) 1....2...................... )..................2 Teknolojik Bilgiler........131 14......................2.........................2.............................133 14........4 Vida mikrometreleri............................................113 Kanal açma işlemi örneği.........................................4.............................................129 14.......2...............2.....................1.............1.....2.......................... G79 (G94) Alın Tornalama Çevrimi ( Tek Kademe).......................4 Yardımcı Kodlar ve Program Sonu Açıklaması............................................................................1 .....................................................................................................................................................................................145 16....1 Dış çap mikrometreleri.2......................5 Pasimetreler...119 14....................3........1.................. Dijital Kumpaslar... CNC TORNADA BOŞALTMA ÇEVRİMLERİ...2 Mikrometreler................................................................135 15.........137 15..........2....................................................................115 Delik delme işlemi.........................................2 CNC TORNADA ÖLÇME VE KONTROL...........................................................................................................1 CNC Program Yapısı........................126 14...............134 14.......117 13.................1 Satır Numarası ( N10.....................2.................................123 Vida adımı 1........1 Delik Delme ve Delik Büyütme Programlamada Kullanılan CNC Kodları....138 140 15...............134 15.....................................................................2...... CNC TORNADA PROGRAMLAMA....................4 Pasametreler....................................116 13....................133 14...............141 15................1 Giriş Bölümünün Açıklanması........................134 ..............................125 14..........................114 13...........3 Komparatörler..2 G03 Kodu-CCW (Dairesel Hareket-Saat İbresi Tersi Yönü):...................................

...............158 16..152 16.......................................................................1 Delik Delme Çevrimi (G74).....................2.....................4 Çevrimlerin Simülasyonu ve Tezgahta Uygulanması....169 17....................6 Pah Kırma.................................170 17.................................................................................................................150 16.................................... F150................2...... G77(G90) Silindirik İç/Dış Çap İşleme Çevrimi (Tek Kademe)................................5 Köşe Yuvarlatma...155 16.3........................1 İki Ağızlı Vida Açma...............................................................154 F :Çevrim süresince geçerli olacak kesme ilerlemesi............. Parça Kesme Döngüsü (G75)......................148 16...173 ..............157 16...163 N130 G1 Z5........... (Örnek: P2...........................170 N230 M30...................................................................4 Dış Çapta Kanal İşleme............156 G75 komutu ile kesme...........................................162 17...........165 Talaş kaldırma miktarı............ G71) 1...................................................................8 Çevrimlerin Simülasyonu ve Tezgahta Uygulanması........................................157 16.................................................................................................................1 G75 Komutu ile Parça Kesme...............................171 ...................................155 cinsinden girilmelidir..168 adımı 2 mm olan diş açmak için aşağıdaki şekilde program yapılabilir......................................................................................... 147 16...............................................................................2 Kılavuz Çekme.........................4................................... (mm) yerine P2000 (μm) yazılmalıdır)....166 167 M20x2 Vida açılacak iş parçası.....................Örnek 1..........................................159 16.....1 Silindirik (Boyuna) Tornalama Çevrimleri (G77/G90....................... CNC TORNADA DELİK VE VİDA ÇEVRİMLERİ..........156 F : 40 mm/dak............. ( Kılavuz çekme başlangıç noktası ).....................................................................158 G73 çevrimi 2 komut satırından oluşur ve bu komut satırları aşağıdaki gibidir.................7 Profil Tekrarlama Çevrimi ( G73).............................................................164 17...................2....................................................2 G71 Dış Çap Kaba Talaş Kaldırma Çevrimi (Eksene Paralel Tornalama).........................................................................................................162 17.....................................................173 vii ........................................................................................1...........................................................2......3 Raybalama......................................................161 17..........3 Konik Tornalama Çevrimi (G77)................................................

rayba çekme. Bu sayede bütün parçalar. vida çekme. silindirik tornalama delme. Tesviye atölyelerinde genellikle özel torna tezgahlarından çok.1. TORNA TEZGAHI ÇEŞİTLERİ 1) Üniversal torna tezgahı 2) Özel torna tezgahları 3) Seri talaş milli torna tezgahı 4) Üretim torna tezgahı 5) Kam tornası 6) Hava tornası 7) Düşey torna tezgahı 8) Sırt alma tornası 9) Revolver torna tezgahı 10) Otomat torna tezgahı 11) Bilgisayarlı sayısal denetimli (CNC) torna tezgahı 1.1 Üniversal Torna Tezgahı İmalat atölyelerinde bulunan önemli bir tezgahtır. uygun açıda bilenmiş kesiciler yardımıyla talaş kaldıran tezgahlara torna tezgahı denir. Bunlar küçük masa tornasından ağır iş tornalarına kadar . Ayrıca ilave edilen aparatlarla çeşitli profillerdeki iş parçaları bu tezgahlarda işlenebilmektedir. . Torna tezgahında genellikle. sıkı ve emniyetli bir şekilde bağlanmış iş parçaları üzerinden. konik tornalama. Bu tezgahlardan dünyanın imalat ve takım atölyelerinde yararlanılır. Çeşitli işler için farklı boyut ve biçimde birçok özel torna tezgahı geliştirilmiştir. Kesici aletin talaş kaldırma işlemi elle veya otomatik surette olur. olmak üzere değişik ölçülerde yapılır. arabanın boyuna ve enine hareketini otomatik olarak durdurma dayamaları vardır. TORNA TEZGAHI Tanımı : Kendi ekseni etrafında dönen. masa tornası ve üniversal torna diye isimlendirilen iki tip torna tezgahına rastlanılır. kılavuz ve pafta çekme gibi işlemler yapılır. aynı biçimde özdeş olarak tornalanabilir. Okul atölyelerinde bu tornaların çeşitli tipleri bulunmaktadır. alın tornalama. Bazı tiplerinde.

Pahalı olanlarda düz kayıtlarla birlikte V kesitli kayıtlar da vardır. Üniversal torna tezgahı bütün imalat ve takım atölyelerinde ve makine yapım işlerinde kullanılırlar. Gövde üst yüzeyinde kayıtlar bulunur. Tornanın bütün parçalarını üzerinde taşır. çeşitli ilerlemelerle talaş kaldırılması gereken hallerde ve değişik adımlı vidaların açılmasında büyük verimle çalışırlar. araba ve gezer puntanın düzgün montajları ve fener mili eksenine paralel konumda hareket etmeleri sağlanır.1. Taşıdığı parçaların aynı eksenli olmasını sağlamak için bu kayıtlar çok hassas işlemiştir. V kayıtlarının açısı genellikle 90 dir ve ezilmeyi önlemek için üzerleri düz olarak yapılır. Bu yekpare dökümden yapılmış ağır. Prizmatik V kayıtlar taşlama suretiyle veya el raspası ile dikkatle işlenir.Genel olarak. sağlam ve biçimini bozmaz bir parça olup tornanın bel kemiğini oluşturur. Böylelikle fener. Ön kayıtın tam altında gövde üzerinde bir .) 1. (Şekil de üniversal torna tezgahının belli başlı kısımları gösterilmiştir.1 Gövde Gövde tornanın en esaslı kısmı ve temel organıdır.

fener milinin daha küçük devir sayılarında dönmesini sağlamak için karşılık tertibatından yararlanılır.1. Çeşitli devirlerin nasıl elde edileceği fener kutusunun ön tarafındaki tablodan öğrenilir. . ekseninin gövde kayıtlarına paralel olması ve yataklarının ayarlanmış olması gerekir. El tekeri döndürülerek buna bağlı olan küçük dişli yardımı ile araba ileri geri hareket ettirilir. büyük çaplı basamaklarına doğru iletildiğinde ise. dişli çarklarla. Hız değiştirme kollarının konumları değiştirilerek fener milinin çeşitli hızlarda (devirlerde) dönmesi sağlanılır. merdivenli kasnağın basamak sayısının iki katına çıkarmaya yarar. gezer punta. Kayış fener milindeki merdivenli kasnağın küçük çaplı basamaklarına doğru ilerletildiğinde. devir sayısı artar. İçi delik yapılmıştır. Tornanın zeminine bağlanabilmesi için. Bu mekanizma kolay ve çabuk olarak hız değiştirmeyi sağlar. Fener kutusunun uçlarında bulunan iki yatak üzerinde dönen bir mildir. merdivenli kasnakta el ile çevirilerek karşılık dişlileri ile fener milindeki dişlilerin iyice kaynaşmaları sağlanır. dişli-kasnak tertibatıyla dönen fener milini taşır. merdivenli kasnağın fener miliyle bağlantısı kesilir. karşılık pimi dışarı çekilir. torna arabası ve hız kutusudur. Aksi halde. tornanın devir sayısını. Gövdenin taşıdığı parçalar fener mili kutusu. Karşılık tertibatı.1. Her torna tezgahı için bu kolların durumları değişik olabilir. Bu.2 Fener Mili Kutusu Fener mili kutusu. Fener milinin salgısız dönmesi. Karşılık tertibatını kullanmak için. Fener milinin ön kısmına çeşitli aynaların bağlanmasına imkan sağlayan biçim verilmiş veya bir kısmına üçgen profilli vida dişi çekilmişir.kremayer vardır. tornanın sol tarafına sabit bir şekilde yerleştirilmiştir. 1.3 Hız Değişim Mekanizması Modern tezgahlardaki hız değiştirme mekanizması. Bu tip tornalarda. 1. Sonra karşılık kolu öne doğru çekilip. gövde genellikle dökme demir ayaklar üzerine tespit edilmiştir. torna tezgahından düzgün bir çalışma beklenemez. Genellikle dökme demirden yapılır ve hassas olarak işlenir. Bu tertibatı taşıyan torna tezgahlarında değişik hızlar elde etmek için merdivenli kasnağı çeviren kasnağı çeviren kayışın yerini değiştirmek gerekir. fener mili kutusu içinde bulunan dişli çarklar ve kavramalardan meydana gelir. devir sayısı azalır. Merdivenli kasnak tertibatlı tornalarda da rastlanılır. Deliğin ön kısmı fener puntasına uyacak şekilde konik olarak işlenmiştir.

kama hizasına gelmesine dikkat edilmelidir.4 Gezer Punta İki punta arasında veya ayna ile punta arasında tornalanan parçaların sağ taraftaki ucuna desteklik yapar. delik olarak punta ucuna uyacak şekilde mors koniğine göre işlenmiştir. iki döküm parçadan meydana getirilmiş olup. ana milinin vidası üzerine kavratılır ve sadece vida çekerken kullanılır. Bu arabanın elle veya otomatik olarak hareket ettirilmesine yarayan dişlileri. gövde kayıtları boyunca hareket edebilir ve herhangi bir konumda sabitleştirilir. Alt kısım. Bu somun. Bazı tezgahların gezer punta kovanının yüzeyinde. 1. kavramaları ve kolları taşır. Gezer punta kovanın ön kısmı.Üst kısım alt kısıma bir kırlangıç kuyruğu vasıtasıyla sağa sola hareket ettirile bilir. çeşitli uzunluktaki parçaları desteklemek için. Gezer punta. Bunlar gezer puntanın. 1. alt kısım doğrudan doğruya torna kayıtları üzerine alıştırılmıştır. itinceye kadar sola çevrilir. Konik tornalama amacı ile eksenden kaydırmak veya tekrar eksene getirmek için ayar vidalarında faydalanılır.1.6 Enine Hareket Mekanizması Enine ilerleme sağlamak için araba üzerine yerleştirilmiştir. Gezer punta ucu ile fener mili puntası aynı eksen üzerinde bulunur.1. Bu teker gövde ön kısmının altında bulunan kremayere geçen bir dişliye takılmıştır. Kızak ile gövde birbirine ayar vidalarıyla bağlanmıştır.5 Araba Gövdenin üst kısmına kızaklanmış ve el tekerinin hareket ettirdiği dişli ve gövdedeki kremayer vasıtası ile sağa ve sola kaydırılabilir. Gezer puntanın sabitleştirilmesi için tespit somunundan faydalanılır. Üst kısım (gövde) ise kızak üzerine yerleştirilmiştir. Arabayı gövde boyunca elle ileri-geri hareket ettirmek için el tekeri çevrilir. kovanın ne kadar hareket ettiğini ölçmekte kullanılan milimetrik bölüntü vardır. Gezer punta. Bu kol üzerinde mikrometrik . Gezer punta kovanı el tekeri ile boylamasına hareket ettirilir ve istenilen konuma getirilir. Araba kutusunun içinde otomatik ilerlemeleri sağlayan sürtünmeli kavramalar ile iki parçalı somun vardır. V kayıtlarına dik olarak kaymasını sağlar.1. takılmadan evvel kovan üzerindeki kama kanalının.1. punta vidasından kurtuluncaya kadar ilerletilmiş ise. Kovanın tespiti için sıkma kolundan faydalanılır. Punta ucunu. Kovan. Kırlangıç kuyruğu kayıtlar üzerine H harfi teşkil edecek şekilde konmuştur. Torna eksenine tam dik doğrultudadır. üst kısım ve pabuç olmak üzere üç kısımdır. Enine hareket için bir kol kullanılır. Pabuç üst kısma konmuş bir vida vasıtasıyla kalemi sıkar.

Hız kutusu üzerindeki tabloya bakarak. Kateri veya kalemi bağlayan sıkma vidası.12 İlerleme Miktarının Düzenlenmesi Uygun ilerleme miktarını veya vida adımını elde edebilmek için genellikle iki veya üç kolu belli konumlara getirmek gerekir.11 Ana mil Üzerinde boydan boya vida açılmış ve talaş miline paralel uzanan bir mildir. Kanala geçen siper tablası.1.1.bölüntülü bilezik vardır. hassas bir vida ile hareket ettirilir. 1.8 Siper Arabanın üstüne yerleştirilmiş bir kısımdır. Siperin otomatik hareketi 1. 1. Bir eğrisel yüzeyli gövde ve sıkma vidasından ibarettir. taban bileziği ve kalemin konumunu ayarlayan eğrisel yüzeyli parçalardan meydana gelmiştir. Hassas olarak paso verebilmek için bu bölüntülerden yararlanılır.Ana milin vazifesi torna üzerinde vida açmayı sağlamaktır. 360 döndürülebilen siper.1. hareketin araba üzerindeki tahrik tertibatına geçmesini sağlar.7 Kalemlik Torna kalemlerinin veya katerlerin sağlam ve uygun konumda bağlanmasına yararlar. 1. Siper kolu üzerinde mikrometrik bölüntülü bilezik bulunur. Hassas pasolar vermek için bu bölüntülerden faydalanılır.10 Talaş Mili Üzerinde boydan boya bir kama yuvası açılmış ve kızaklar boyunca devam eden uzun bir milden ibarettir. istenilen ilerleme miktarları veya vida adımları için kolların hangi konumlarda bulunacağı öğrenilir. 1. yani vida açma sırasında gerekli ilerlemeyi verir. 1. Milin dönmesi kama yuvası sayesinde. istenen herhangi bir konumda tespit edilebilir.1. Siper alt tablasının yarım dairelik veya 180 lik kısmından bölüntüler vardır.1.1. Otomatik ilerleme ve vida çekme için arabaya gerekli olan güç talaş mili ve ana mil yardımıyla iletilir.9 Hız Kutusu Çeşitli vida adımı veya talaş ilerlemelerini elde etmek için ana mili ile talaş miline hız vermeye yarar. . Siperden yararlanarak kısa boylu konikler işlenir. Bu tablanın üst kısmına da bir kırlangıç kuyruğu kanalı açılmıştır.

düz veya V kayış ile fener miline iletilir. 1. Bu miller de.14 Avadanlıklar 1. Dört ayaklı üniversal torna .13 Hareket İletimi Bir elektrik motorunun dönme hareketi.1.1. fener mili kutusunun sol yanında bulunan dişlilerle de hız kutusuna iletilir.1. Üniversal aynalarda bütün ayaklar aynı anda hareket eder.14.1. Hız kutusundan da ana miline veya talaş miline ulaştırılır. Aynalar. kısa iş parçalarını bağlamaya ve döndürmeye yarar. üç ayaklı üniversal torna Dört ayaklı üniversal aynalarda dört noktadan merkezlenmesi ve üçayaklı aynalara bağlanan parçalara ek olarak kare kesitli iş parçaları da bağlanabilir.1.1 Aynalar Torna aynası. 1. iş parçalarını sargısız ve güvenli bağlamadırlar. Bu hareket. yapılan işin şekline göre araba hareketlerini temin ederler.2 Üç ve Dört Ayaklı Üniversal Ayna Üçayaklı üniversal aynalarda silindirik üçgen altıgen ve benzeri parçaların üç noktadan bağlanması için kullanılır.14.

. diğer aynalara bağlanamayacak küçük veya ince parçaların bağlanmasını sağlar.1.1. Her bir ayak birbirinden bağımsız olarak hareket eder. Delikli düz ayna 1.1. Örneğin segman ve bileziklerin bağlanması.5 Mıknatıslı Ayna Bu aynalar mıknatıslanma özelliği ile alın yüzeyine iş parçalarının bağlanmasında kullanılır.14.1.14. Mengeneli Ayna 1.3 Mengeneli Ayna Yuvarlak kare ve düzgün olmayan dökülmüş ya da dövülmüş parçaları bağlamaya yarar.14. Bu bağlama işlemi istenilen hassasiyette yapılabilir. Özelliği.4 Delikli Düz Ayna Biçimleri bakımından ayaklı aynalara bağlanamayan iş parçaları delikli düz aynalara çeşitli pabuçlar ve cıvatalar ile gövdeye bağlanır.

1.15 İş Kalıpları Seri üretimde işin özelliğine göre oluşturulan aparatlara ve bağlama düzeneklerine iş kalıpları denir.Mıknatıslı ayna 1.6 Kombine Ayna Bu aynalar üniversal ve mengeneli aynaların mekanik özelliklerini taşır. tek tek hareket etmesini ayak hareket vidaları sağlar.1. Özdeş parçaların ayrı ayrı bağlanması ve işlenmesi zaman alacağı gibi ekonomik de olmaz bu nedenle iş bağlama kalıpları. İki aynada da bağlayabildiğimiz parçalar bağlanabilir. Bu işlem için ayakların beraber hareket etmesini alın vidası. özellikle seri üretimde zaman kazandırarak maliyeti düşürmek yönünden önem taşır.1.14. b Bir iş parçasının bağlama kalıbı ile delikli aynaya bağlanması Bir iş parçasının bağlama kalıbı ile delikli aynaya bağlanması .

1. flanşlı aynanın bağlanması Somunlu aynanın bağlanması . Bunun için tek tip ayna kullanılamaz. İşin özelliliğine ve ölçülerine göre aynalar fener miline flanşlı.15. Farklı tip aynaları bağlayabilmek için fener miline aynalar teknolojik kurallara göre takılmalıdır.1.1 Aynaları Teknolojik Kurallara Uyarak Fener Mili Üzerindeki Yerlerine Takma Torna tezgahında yapılan işlem türüne uygun olan aynalar kullanılmalıdır. vidalı ve geçme olarak bağlanırlar.

Flanşlı ise bağlantı somunları gevşetilir.2. daha sonra diş sayısı biraz az olan ayak (2 numaralı ayak). 2. Ters ayaklar takılırken aynı işlem sırası tekrarlanır. diş sayısı en az olan ayak (4 numaralı ayak) takılır.Vidalı aynanın takılışı 1. 4 diye numaralandırılır. Vidalı ise ters yönde ayna çevrilerek. . 3. Ayaklar 1.15. ayna fener milinin vidalı kısmından döndürülerek çıkarılır.15. Flanş geniş yuvasına somunlar gelene kadar çevrilir ve ayna çekilerek somunların bulunduğu saplamalar fener milindeki flanşından çıkarılır.1.1.2 Aynaları Fener Mili Üzerindeki Yerlerinden Çıkarma Aynaları fener mili üzerinden çıkarmak veya değiştirmek için kayıt ve kızakların üzerine tahta tabla konularak aynanın kızaklar üzerine düşmesi engellenir. Ayaklar takılırken diş sayısı en çok olan ayak ilk önce (1 numaralı ayak). Sökülürken ise ayna anahtarı ters yönde çevrildiğinde ilk önce en son takılan ayak ( 4 numaralı ayak) sonra sırasıyla 3. 1.3 Aynaların Ters ve Düz Ayaklarını Söküp Takmasını Yapma Üç ve dört ayaklı aynalarda ayaklar birlikte hareket ettiği için ayakların diş sayıları birbirinden farklıdır. diş sayısı daha az olan ayak (3 numaralı ayak).1 numaralı ayaklar sökülür.

Normal ve ters ayakların takılışı 1. Bağlama esnasında ayna ayaklarına iş kısa bağlanmamalıdır. ayakların temizliği.Üç ayaklı ayna ve kısımları Dört ayaklı mengeneli aynalarda ise ayaklar birbirinden bağımsız hareket ettiğinden sıralamaya gerek yoktur. Sağlam ve güvenli bir aynaya bağlanan iş parçaları işlenirken ve iş parçası üzerinde her hangi bir işlem yapılırken emniyetli olacaktır.15. İstenilen ayak istenildiği zaman sökülüp takılabilir. yapılan işlerin hassasiyeti ve çalışma güvenliği bakımından önemlidir. Hatalı kullanım sonucu ayna ayakları bozulabilir.1. .4 Parçaları Aynalara Emniyetli ve Salgısız Bir Şekilde Bağlama Aynaların temizliği.

1. Salgılı bağlanan iş parçaları yanlış işlenebilir ve ölçü farklılığı meydana gelir. iş parçasının kalem ucundan ileriye doğru yaylanmasına engel olur.1. saat v.b cihazların küçük parçalarını yapmada diğer aynalara oranla büyük bir üstünlük gösterirler. yuvarlak kare ve altıgen kesitli düzgün iş parçalarını tornaya kolay ve hassas olarak bağlamak için kullanılır. Salgının ortadan kalktığını görebilmek için ayarlı bir komparatör saati iş parçası üzerinde gezdirilmeli ve kontrol edilmelidir. iş parçasının işlenmiş yüzeyine dayanır. Bunlar. İş parçasını destekleyen 3 ayağı vardır. İş parçasının bozulmasını engellemek için. Daktilo.1. 1) İki punta arasında tornalanan uzun ve ince bir iş parçasını desteklemek 2) Alın tornalama. Bu yatak. . iş parçasını destekleyen iki ayağı vardır. 1. radyo. Bu iki ayak. Bu yatağın. Başlıca 2 amaç için kullanılır. 1. torna kayıtları üzerine tespit edilir.17 Gezer Yataklar Gezer yatak. delme ve delik genişletmede uzun bir iş parçasını bir ucundan desteklemek içindir 1. araba üzerine bağlanır ve onunla birlikte hareket eder.18 Pensler Pensler. bazı gezer yatak ayaklarına küçük makaralar yerleştirilmiştir. hassas oluşları ve parçayı tutma şekilleri nedeniyle kolayca merkezlemeyi sağlarlar.Salgı var ise iş parçası yavaşça döndürülerek işin salgılı tarafına yavaşça vurulmalı ve merkezlenmesi sağlanmalıdır.16 Sabit Yataklar Sabit yatak.

Farklı yapılmalarını nedeni farklı çaplardaki matkapların bağlanmasıdır. 1.1. Bu mandrenlerin sıkma işlemi el ile veya sıkma anahtarı (mandren anahtarı) ile yapılır. Mandrenler değişik büyüklüklerde yapılır. makaralı ve bilyeli yataklar kullanılarak çeşitli tiplerde yapılmışlardır. Döner punta uçları. Sabit punta ucu iş parçasına yataklık eder ve onu destekler.1. Kater Çeşitleri . Seri üretim işlerinde ise zamandan kazanmak için otomatik sıkmalı mandrenler kullanılır. Döner Punta Ucu Yüksek devirde. Punta kalemi takılı olan mandren Sabit Punta Ucu İş parçası ile birlikte dönmeyen dönmeyen puntalara sabit punta denir. punta ucunun çabuk aşınmasını veya yanmasını önlemek için döner puntalar kullanılır. Silindirik saplı punta matkapları ve diğer bazı kesici aletleri bağlamak için özel yapılmışlardır.19 Mandren Punta matkaplarını merkezi olarak sıkan iki veya daha fazla çeneli bir bağlama aracıdır.20 Katerler Kalemliğe doğrudan bağlanamayan küçük kesicilerin bağlanmasında kullanılan prizmatik veya silindirik takımlardır.1.

20. .1. 1. Bu uçlar katerlere lehimle veya vida ile bağlanır.1) Düz saplı katerler 2) Sert maden uçlu katerler 3) Keski katerleri 4) Delik katerleri 5) Vida kalemi katerleri 6) Özel katerler 1.1 Düz Saplı Katerler Boyuna ve alın tornalama işlemlerinde seri çelik kalemlerin bağlanmasında kullanılır.20.1.2 Sert Maden Uçlu Katerler Sert maden uçların bağlanmasında kullanılır.

1.20.1.3 Keski Katerleri Keski kaleminin profiline uygun olarak bağlanmasında kullanılır. .1.20.4 Delik Katerleri Delik kalemlerinin bağlanmasında kullanılır.1.

20.5 Vida Kelemi Katerleri Vida kalemlerinin bağlanmasında kullanılır.6 Özel Katerler Özel kalemlerinin bağlanmasında kullanılır.1.1. 1.7 Katerlerin Yapıldığı Malzemeler .20.1.1. 1.20.

Fırdöndü aynaya pim ile sabitlenir. 1. kalemin kalemliğe bağlanışında dikkat edilecek hususlar kalemin kalemliğe bağlanılışı 1. Aynanın üzerine. dökme çelik ve alaşım çeliklerden yapılırlar. dövme çelik.1. fırdöndü kuyruğunun takılması ile iş parçası işlenir.20. katere kısa ve boşluksuz olarak bağlanmasına dikkat edilmelidir.21 Fır döndü Aynası İki punta arasında tornalama yapabilmek için iş parçası üzerine takılan fırdöndüden esinlenerek bu isim verilmiştir.Katerler sağlam ve emniyetli olabilmeleri için imalat çeliği. Katerin Kalemliğe Bağlanışı Kalemin kesme yaparken esnememesi için. Katerin katerliğe bağlanmasında ise sıkı ve emniyetli bir şekilde kesici ucu gezer punta yüksekliğinde olmalıdır. .1.8 Kalemin Katere.

1.2

Özel Torna Tezgahlar

Torna tezgahında birçok işleri özel tertibatla yapmak mümkündür. Fakat buna karşın iş tezgahları yapımında, amaca daha ekonomik yoldan erişe bilmek için çeşitli özel tezgahlar yapılmıştır.

1.3

Seri Talaş Milli Torna Tezgahı

Seri talaş milli torna tezgahları bilhassa sert maden uçlu kesicilerle çalışmaya uygun olduklarından fener mili dönme sayıları yüksek olarak yapılmıştır. Bu tezgahların ana milleri yoktur. Bunun dışında üniversal tornalardan farksızdırlar. Ancak, bunlarda vida çekmek mümkün değildir.

1.4

Üretim Torna Tezgahı

Çelik, prinç font ve hafif madenden olan küçük parçaların seri halde yapılması için kullanılan çok değerli bir tezgahtır. Fener mili dönme sayısı dakikada 3000 kadardır. Bu tezgahlar sıra ile veya aynı zamanda işleyen birbirine paralel, dik veya eğik çeşitli siperli olarak yapılırlar. Böylece, parçayı sökmeden bir bağlamada, çeşitli biçim ve ölçüde işlenecek yerleri olan parçalar ile, bilhassa karışık biçimli alüminyum parçaların yapımı mümkün olmaktadır.

1.5

Kam Tornası

Kam milleri, motorların giriş ve çıkış supaplarına kumanda ederler. Bunların işlenmesi için kam tornası kullanılır. Kam torna tezgahında talaş torna kalemleri ile kaldırılır. Çeşitli kam profilleri, sonraya çok iş bırakmadan, bir işlemde bitirilir. Çok kalemli siper, kopya mastarının eğrileri tarafından kumanda edilir. Her torna kalemi otomatik olarak tornalama işine göre parçaya yaklaşıp uzaklaşmak suretiyle hareket eder. Birkaç ara yatak kam millerinin eğilmesini önler. Bu tornalarda kam millerini torna etmek için bir çeşit kesme hızı yeterli geldiğinden fener gövdesi basit olarak yapılmıştır.

1.6

Hava Tornası

Büyük makine yapımında, çarkların, kayış kasnaklarını, kablo kasnaklarını volanları v.b makine parçalarını torna etmek ve delmek için kullanılırlar. Bu tezgahların fener gövdesi ile arabası ayrı ayrı gövdeler üzerindedir. Bu tezgahta uzun gövde ve gezer punta yoktur. Arabanın otomatik ilerleme hareketi özel bir motorla sağlanır. Büyük ve ağır iş parçaları vinç yardımı ile tezgaha bağlanır.

1.7

Düşey Torna Tezgahı

Bunlar, ağır parçaların bağlanmasını kolaylaştırmak ve kesme baskısı ile zıt kuvvetleri iyi dağıtmak bakımından çok yararlıdırlar. Bu tornalarda fener mili düşey konumdadır. İşlenecek parçanın büyüklüğüne göre, 10 m çapa kadar olan mengeneli aynası, yuvarlak bir gövde üzerinde yatay konumdadır. Bu konumda güvenli ve salgısız olarak döner. Makine sehpaları, merdaneler, sert döküm kalıpları v.b tornalama ve delme işleri, bu tezgahın yatay, düşey ve eğik ayar edilebilen siperleri yardımı ile işlenebilir.

1.8

Sırt Alma Tornası

Bu tornalarda, sırt alınması suretiyle freze çakılarında gerekli kesme açısı elde edilir. Sırtı alınmış dişler usulüne göre bilenirse kesici ağız biçimleri değişmez. İyi düşünülmüş önemli bir tertibat yardımı ile kalem, kesme sırasında parçaya doğru düzgün olarak ilerler veya geriye hareket eder. Kesme sırasındaki ileri hareket, diş boşluğu sonunda, sona erer ve yay kuvetiyle kalem ilk konumuna gelmek üzere geriye itilir. Bütün dişler için bu işlem tekrarlanır.

2.

KANAL AÇMA

2.1

Parçasını Ayna Punta Arasında Bağlama

Uzun parçalara emniyetli bir kanal açma işlemi için, önce iş parçasının alın yüzeyi torna edilerek işin çapına uygun punta matkabıyla punta yuvası açılır. İş ayna ile punta arasına alınarak emniyetli bir bağlama işlemi gerçekleştirilir (Temel Tornalama- 1 Modülünü inceleyiniz.) 2.1.1 Kanal Kalemini Bağlama

Kanal kalemi punta ekseninde bağlanmalıdır. Yüksek bağlanırsa erken körlenir ve kesmez, alçak bağlanırsa da kalemi işin altına çekmeye çalışır ve kalem kırılır. Kanalın konum ve açısına göre kalemlik üzerinde işin eksenine dik veya açılı bağlanabilir. Kanal kalemleri genellikle kanal genişliği ile aynı kalınlıkta veya daha küçük ölçüye sahiptir. Kanalın genişliğinden daha dar olması ölçü tamlığını elde etmede rahatlık sağlar. 2.1.2 Kanal Tornalamak İçin Devir Sayısını Ayarlama

Tezgâhın devri kanalın ortalama çapına göre kesme hızı hesaplanarak ayarlanır. Ortalama çap (Do) = (Parçanın dış çapı + kanalın dış çapı) /2 formülüyle hesaplanır. N=Vx1000/Dox3,14 Do=(D+Dk)/2 formülü ile kanal çapını önce hesaplamalıyız. Örnek: İş parçasının dış çapı 40mm, kanalın dış çapı 30mm olan iş parçasını işlemek için uygun devir sayısını bulalım. HSS kalemi için kesme hızı 15m/dak dır. N=1000 x 15/3.14 x Do=15000/3.14 x 35=136dev/dak Not: Bulunan değere en yakın alt devir değeri alınır.

çünkü kanalın gereksiz yere derin açılması parça dayanımını azaltır. oluğun biçimi ve torna kaleminin profiline göre değişir. En çok kullanılan oluk çeşitleri: 1-Düz oluklar. C-Trapez ve yuvarlak kayışlar için kasnaklara kanal açılır.1.3 Kanal Tornalama Oluk açmak. Kanal derinliği mümkünolduğu kadar az verilmelidir. . 2-V. Oluk çeşitleri. Bazı kanal kalemleri Başlıca Kanal Açılan Yerler A-Tornada vida açarken vidanın bitim yerine kanal açılır. D-Rulmanların konumlarını sabitleştirmek için deliklerin içine ve silindirik parçaların dış yüzeylerine segman kanalı açılır. B-Kademeli millerin kademe diplerine taşlama kanalı açılır.trapez oluklar (açılı oluklar) 3-Yuvarlak oluklar (Kavisli oluklar) 4-Delik içi kanal ve oluklardır. E-Birbiri üzerinde dönerek çalışan makine parçalarına yuvarlak uç profilli kanal kalemi ile helisel oluk halinde yağ kanalları da açılmaktadır.2. parçanın dış veya iç yüzeylerinde olan kanalları tornalama işlemidir.

C .Şekil 1.Büyük açılı kanalların yan yüzeylerini sporta açı vererek konik tornalama yöntemiyle işlenir. Kanal Yan Yüzeylerini Tornalama Genellikle açılı kanallarda kalem veya kalemliğe tornalama açısı verilerek parçanın yan yüzeyleri tornalanır.Yuvarlak kavisli yüzeyler ise kanal profiline uygun bilenmiş kalemle .2 Delik içi kanal kalemleri Kanal Açılmış İş Parças 1.Açı profiline uygun açıda kalem bileyerek kalemin yan yüzeyleri ile kanalın yan yüzeyleri tornalanır ( V trapez kanallarda).5. A . B .

işlenir. Zımpara kullanarak.1.4 Çapak Alma İşlenen kanalların köşe kısımlarında meydana gelen çapak yığılmaları Kalemle köşelere pah kırarak.Kanal kalemleri dar ve dayanımı az olduğu için soğutma sıvısı kullanılarak kalemin ömrü uzatılır. . 2. kontrol edilir ve tamamlanır.Kopya tornalama tezgâhında ise şablon parçaya göre tezgâh ana parçayı işleyeceği için genellikle ince talaş kalemi kullanılarak bütün yüzeyler işlenir.Uygun ilerleme verilerek kanal açılır. F. E . temizlenir. Torna eğesiyle eğeleyerek. D .

.

. Yaptığımız bu işleme de konik tornalama işlemi denir. Aşağıdaki şekilde bir koninin eksene dik konumda düzlemlerle kesilmesi halinde oluşan konik parçaların aynı konik açısına sahip fakat farklı çap ölçülerini içerdiğini görmekteyiz. Bu parçanın ekseni ile dış yüzeyi arasında bir açı vardır. İş parçamızı tezgaha vereceğimiz bu açı değeriyle tornalayarak elde ederiz. KONİK TORNALAMA 3.3. Başka bir deyişle koninin eksene dik bir düzlemle kesilmesiyle meydana gelen şekil veya parçalar konik olarak tanımlanır.1 Konik Tornalama Aynı eksen üzerinde oluşan eksene dik yüzeylerin çap ölçü farklarının meydana getirdiği açısal dış yüzeye konik diyoruz. Buna konik açısı adı verilir.

Koninin eksene dik düzlemlerle kesilmesiyle oluşan kesik koni. ve konik parçaları ifade etmektedir. Basit Bir Konik Parça .

Koniklik oranı: Bir konikte iki çap farkının iki konik boyuna oranına bölümüyle elde edilen değerdir. Makinecilikte çok kullanılan koniklerin kullanılma yerleri ve konikli oranları aşağıya çıkarılmıştır.fener mili . 1:5-Amerikan koniği – {JARNO-BROWN} freze malafa koniklerinde. Bu formül ile küçük çap ölçüsünü de hesaplayabilirsiniz. Bunlar: l-konik esas boyu L-parça boyu konik ayar açısı D-konik büyük çapı d-konik küçük çapı 1/X-koniklik oranı a/2 = konik ayar açısıdır. l:60mm Koniklik oranı=1/10 D=? D=Koniklik oranı x boy +konik küçük çapı D=(1/10)x60+8=(60/10)+8=6+8=14mm büyük çap ölçüsü elde edilir. Bu değerlerin harf ve sembolleri de hesaplamalarda kullanılmak amacıyla bilinmelidir.Konik Makine Parçasının Başlıca Elemanlarının İfade Edilmesi Yukarıda Şekil de bir konik parçanın tornalamada ve eleman hesaplaması işlemlerinde kullanılan değerlerini göstermektedir. Örnekleme: Küçük çapı 8mm olan konik parçanın koniklik oranı1:10 boyu ise 60 mm dir. Büyük çapı ne olmalıdır. 1:5 1:10 1:20 1:50 1:400 şeklinde ifade edilir. Birbirine girmiş kavramlardır. Açıklama: Koniklik oranı verilen bir parçada örnek:1:50 koniklik oranı bilinen bir konik parçanın 50mm boyda koniğinin çapı 1 mm büyüyecek veya küçülecek anlamını taşır. Koniklik oranı ile eğim ölçüsü aynı tanımlamayı gerektirir. Bunlardan yararlanınız..

açı verilmediği zaman.konik pimlerin koniklik oranıdır. Böylece siper konik açısı ayarı yapılır. Tornalamayı bu sistemle yaparız. Parça ve sport konumlarının konik tornalamadaki konumu: Parçanın işlenme ve bağlama durumu göz önüne alınarak siperin hangi yönde çevrileceğine önceden karar verilir. alet bilemede kullanılan çakıları bağlama malafaları bu oranda konik yapılır. Bizim ayarladığımız konik tornalama açısını.makine kılavuzlarında. Böylece sport üzerindeki kalem ile iş ekseni arasında bir açı oluştururuz. Konik tornalama açısı hesaplama yoluyla bulunur. şaft-kasnak-krank –uskur v.koniklerinde. 1:50-Pim koniği . {SHARP} torna fener mili konikleri 1:10 Musluk koniği . Konik Tornalamada Kalem –İş-Ve Sport Konumları . 1:400 Malafa koniği . parça eksenine paralel hareket edebilecek özellikte vida ve somun sistemi ile çalışır.b konik muylularda 1:20Mors koniği.mandren saplarında kullanılır. Konik açısını da tabla vidalarını çözerek istenen açı ölçüsü kadar siperi çevirerek ayarlarız. Sport. 1:15 Muylu koniği . 3. zıt yönde çevrilirse ölçü büyür.1 Sipere (Sporta) Açı Vererek Konik Tornalama Siperi uygun açıya ayarlama: Üniversal torna tezgahlarında kalemlik ve alt tablası ile siper adını verdiğimiz açısal bölüntüsü. 1:8-Amerikan koniği. mors kovanlarında. Siper saat ibresi yönünde çevrilirse ölçü küçülür. tek konumlu muslukların içinde ve üstündeki başlıkta. sport vidalarını sıkarak tamamlamış oluruz. Bu hesaplama usulleri koniğin bilinen elemanlarına göre farklı formüller kullanılarak yapılır.matkap ve makine raybalarında.1. ölçü tamburu olan kısmı kullanırız. Önce bu hesaplama usullerini bilmelisiniz.

zamanın önemli olduğu durumlarda veya işe ait resim.Sporta Açı Vererek Konik Tornalama: Sporta açı vererek konik tornalama işlemindeki açı değerlerini. Talaş derinliği. Pratik Olarak Açı Değerinin Bulunması: Genellikle bozuk bir parçanın konik tornalanacak kısmı varsa ve bu kısım bozulmamışsa yüzey ve ölçü sağlamlığı mevcut ise bu parça tornaya bağlanır. Formül : Konik ayar açısı =Tg*a=Koniklik Oranı/2 . 1º 26’ olduğunu ve sporta verilecek bu açıyı ayarlayarak işi torna ederiz.1875 açının tanjant değeridir. bu formül ile aşağıdaki işlemi gerçekleştirelim. sport boyunca temas ettirilerek tam ölçüye çok yakın değerde koniklik açısı elde edilir. Koniklik oranı bilinen bir koniği sporta açı vererek konik tornalama işleminde aşağıdaki formül uygulanır. Sporta bu açı verilir. D=50mm d=35mm l=40mm olan konik parçanın konik ayar açısının hesaplanması için. Çözüm :Tg*a= 1/20:2 = 1/40 = 0. Sportun vidaları sökülür. uygun formülleri kullanarak örnek çözümlerle hesaplayalım. Sport vidaları sıkılarak açı ayarlanmış olur. Aynı zamanda koniğin çok hassasiyet taşımadığı. Tg*a = (50-35)/2x40 = 15/80 = 0. el ile talaş kaldırma işlemi sport mili mesafesi miktarınca yapılır.61 = 10º 36’ açı verilmelidir. ölçü ve projenin bulunmadığı durumlarda kullanılan bir yöntemdir. Bu değer trigonometrik cetvelinden bakarak veya hesap makinası ile belirlenir tg*a=10. Bu usulü genellikle hesaplama yöntemlerini bilmeyenler kullanır. alın sportundan verilerek ölçü tamlığına erişilene kadar bu şekilde konik tornalama işlemine devam edilir. Tg*a= (D-d)/2xl formülü kullanılır. . Parçanın konik yüzeyine kalem. Örnek : Koniklik oranı 1/20mm olan bir milin konik ayar açısını hesaplayınız. Esas tornalanacak parça bu ayara göre tornalanarak işlenir.025 tanjant cetveline bakarak bu değerin karşılığı olan açıyı buluruz. Değerleri formülde yerine koyarak açının tanjant değerini elde ederiz.

Bu metotlar çok .Parça Üzerinden Konik Açısını Elde Etmek Farklı Kalemlerle Elde Edilmiş İş Parçası Örnekleri 3. Bazı durumlarda araba otomatik ilerlerken enine sport geri veya ileri çekilerek yüzeyin konikleştirilmesi de sağlanabilir. Bunun için gelişmiş bir el becerisine ve tecrübeye gerek duyulur.2 El İle Talaş Verilerek Konik Tornalama Bu işlem için tornanın alın ve boyuna sport kısımlarına aynı anda belirli oranlarda ilerleme vererek yüzeyin konik tornalamasını sağlayabiliriz.1.

Formül : a= 1/X.1.Punta gövdesi ile kızakları arasındaki kaydırma miktarını kumpasla ölçerek . Sonra cıvatalar sıkılarak punta kaçırma ölçüsünü sabitleriz. 2. a= punta kaydırma miktarı = Koniklik oranı x parça boyu:2 elemanlarının bilinmesi gerekir. Punta kaydırma işlemi normal punta uçlarında 4-5 mm’ ye kadar emniyetli bir şekilde yapılabilir.1. Puntanın arka kısmında küçük bir bölüntülü cetvel ile bu sıfırlama işlemi sabitlenmiştir. Bizler punta kaydıracağımız zaman punta gövdesi ile kızaklarını birbirine bağlayan cıvataları bir taraftan gevşetip diğer taraftan sıkarak punta kaydırma yönünü ve ölçüsünü parçanın tornalama durumunu göz önüne alarak.elverişli ve elde edilen yüzeyler çok temiz olmayabilir.4 Koniklik oranına uygun olarak gezer puntayı kaydırma Bu sistemde koniklik oranı bilinen bir iş parçasının punta kaydırma miktarı aşağıdaki formül ile hesaplanır.l:2 Çıkan sonuç puntanın kaydırılacağı ölçü miktarıdır. saat ibresi yönünde veya ters yönde ayarlarız. 1-Punta kaydırma işleminde vidaları gevşetip sıkarken puntanın arkasında bulunan ayar cetvelinden yararlanırız. Bu ölçünün kaydırılmasını aşağıdaki usullerle yaparız.3 Punta Kaydırarak Konik Tornalama Genellikle uzun parçaların otomatik olarak seri bir şekilde tornalanmasında bu metot çok kullanılışlıdır. Talaş derinliği alın sportundan ölçülü olarak verilir ve çap ölçüleri tamamlanır. Silindirik Bir Parçanın Oranlı Olarak Konik İşlenmesi 3. Daha fazla ölçülerde yapılacak kaydırmalarda küresel uçlu puntalar tercih edilir. Punta kaydırma işlemi aşağıdaki gibi yapılır: Gezer puntanın alt tablası ile gövde kısmı ilk yapıldığında fener mili eksenine ayarlanmış ve hassas ölçü aletleriyle sıfırlanmıştır. 3.

Konik boyu parça boyundan kısa ise punta kaydırma miktarını hesaplanması : a=(D-d)xL :2xl Formülü uygulanır. Parça ve Punta Pozisyonları Örnek: Büyük çapı 60 mm.Puntayı kaydırıp komparatör saati ile kaydırma miktarını herhangi bir yönde hassas olarak ayarlarız. küçük çapı ise 52 mm olan bir konik parçanın punta kaydırma miktarını hesaplayınız. 3-Punta gövdesinin kızaklar üzerinde kaydırılmasını derinlik mikrometresi ile ölçerek hassas bir şekilde ayarlarız.5mm bulunur. a=(60-56)x150:(2x120)=(4x150):(2x120)=600:240=2. Çözüm: a = (D-d)/2 ( 60-52)/2 =8/2= 4mm punta kaydırma miktarı olarak bulunur. Koniklik Oranına Uygun Olarak Gezer Puntayı Kaydırma: . Punta Kaydırarak Konik Tornalamda Eksenler. a=(D-d)x L /2x l Elemanları verilen uygun parçanın punta kaydırarak otomatik olarak konik tornalanması için önce punta kaydırma miktarını hesaplayalım.ayarlarız. 4-Fener mili puntası ve gezer punta arasına silindirik olarak taşlanmış hassas bir malafa koyarız. Araba üzerine bağlanmış bir komparatör saatini malafanın punta ucuna dayarız. a=? D=60mm d=56mm L=150mm l=120 mm olan parça için punta kaydırma miktarını hesaplayınız Bu biçimdeki bir parçayı punta kaydırarak konik tornalamak için aşağıdaki punta kaydırma formülünü kullanırız.

Bu hesaplama yöntemi ile koniklik oranına göre bütün konik tornalama işlemlerinin punta kaydırma miktarı ölçüsü bulunur.1.İstenilen punta kaydırma miktarı kadar ayarlanarak ayar işlemini yaparız. . 4-Fener mili puntası ve gezer punta arasına silindirik olarak taşlanmış hassas bir malafa koyarız. Araba üzerine bağlanmış bir kompratör saatini malafanın punta ucuna dayarız. 2-Punta gövdesi ile kızakları arasındaki kaydırma miktarını kumpasla ölçerek ayarlarız. 1-Punta kaydırma işleminde vidaları gevşetip sıkarken puntanın arkasında bulunan ayar cetvelinden yararlanırız.5 Punta kaçıklığını kontrol etmek Hesaplanan punta kaçırma miktarının doğruluğunu kontrol etmek için aşağıdaki işlemleri uygularız. a= Parça boyu x koniklik oranı a=80x1/50=80/50=1. Yukarıda punta kaydırma ayar usullerine göre yapılan ayar işlemlerinden sonra yapılan ilk ince talaş verme işlemi sonunda iş üzerinde ölçüm yapılarak da kaydırma işleminin doğruluğu onaylanır.6mm ölçüsü elde edilir. 3. 3-Punta gövdesinin kızaklar üzerinde kaydırılmasını derinlik mikrometresi ile ölçerek hassas bir şekilde ayarlarız.Bilinen elemanlar a=punta kaydırma miktarı 1/ x=Koniklik oranı l=Parça boyu Yukarıda elemanları verilen konik parçayı punta kaydırarak konik tornalamak için punta kaydırma ölçüsünü hesaplayınız.

8 Sevk Kızağı İle Konik Tornalama Bazı üniversal torna tezgâhlarının seri ve otomatik tornalama işlemlerini gerçekleştirmek için sevk kızağı denilen açısal bölüntülü ek aparatı vardır. İş parçamızın yapılan konik tornalaması standart konik ölçülerinde ise uygun konik mastarlardan yararlanarak kontrolünü yaparız. Açısal tornalamaları hassas ve emniyetli tornalamaya yarayan özel aparatlara sevk kızağı adını veriyoruz.1. Genellikle 0-30 derece açılar arasında açılara uygun yapılacak konikleri tornalayabiliriz. Bu çeşit tornalamada sadece konik açısının değerini bilmek yeterlidir. Bu özellikten yaralanarak konik tornalamayı otomatik olarak gerçekleştiririz.7 Konikliği kumpas ve mikrometre ile kontrol etmek Punta kaydırma yöntemi ile yapılan konik tornalamanın kontrol edilmesini aşağıdaki usullerle yaparız.1. kalemliği ve ona bağlı kalemi kendi açısına uygun olarak parça üzerinde hareket ettirir.1. 3. herhangi bir hesaplamaya gerek yoktur.6 Tezgâhı ayarlayıp konik tornalama Yapılan punta kaydırma işleminin doğruluğu onaylandıktan sonra işin tornalanması için işin ve puntanın emniyetli bağlanması sağlanır. Küçük ve büyük çaplar ayrı ayrı ölçülür. İş parçasının konikliği standartların dışında olması halinde ise parçamıza uygun ölçme aralığına sahip kumpas veya mikrometre ile ölçme ve kontrol işlemleri yapılır (ölçme ve kontrol modülüne bakınız). Konik tornalama işlemini gerçekleştiren bir özelliğe sahiptir. Sevk kızağı tezgahın alın sportunu. İşin puntadan çıkmamasına dikkat edilir.3. . İşin tornalanması işlemine uygun pasolarla talaş derinliği verilerek tornalamaya devam edilir. 3. Parçanızın iki punta arasında ve emniyetli bir şekilde bağlanması gerekir. Sevk kızaklarının açısal tornalama yapmada ayarlanabileceği açı ölçüsü tezgahı yapan firma tarafından ayarlanır.

Açısal tornalamanın bu çeşit tornalarda boy mesafesi 500-600mm ölçülere kadar olan parçalar için elverişlidir 3. Bu işlemde talaş derinliğinin ayarı ve ölçüsü kalemlik üzerinden yapılır. .Sevk Kızağının Üstten Görünüşü 3. 3.2 Sevk Kızağı İle Tornalama Yukarıda açıklanan ayar işlemi yapıldıktan sonra tezgaha uygun otomatik ilerleme ve işe devir sayısı verilerek talaş kaldırma işlemine geçilir.8.1. Kalemlik serbest olarak otomatik tornalama işlemini yapacak konuma gelmiştir. T kanal içersinde istenilen açı değerine ayar yapılır.1. Daha sonra alın sportunun kızağa bağlantısı yapılarak boşa alınır.1.8. hassas açıölçerler. hassas mors kovanları.3 Konikliğin Mastar İle Kontrol Edilmesi Yapılan konik tornalamanın uygunluğu işe uygun mastar ile kontrol edilerek doğrulanır (Konik mastarların kontrolde nasıl kullanılacağını ölçme ve kontrol modülünden bakınız). optik açı ölçerler ve su terazilerinden yararlanılır. Konik mastarları.8.1 Sevk Kızağını Koniklik Ölçüsüne Göre Ayarlama Bunun için sevk kızağının ayar vidaları sökülerek açılır. sinüs konileri.

b gösterilebilir. buna örnek olarak pah kırmak. Konik tornalamada açısal hesaba uygun olarak kalemin pozisyonunu ayarlanması. Açılacak Kanala Göre Bilenmiş Kalemler . açı mastarları veya üniversal açı gönyesinden yararlanarak kalemin bilenmesi gerekir.3.2 Özel Tornalama Usulleri Makine parçalarının konik tornalanmasında yeni teknolojilerin kullanıldığı günümüzde konik makine parçalarının konikliklerini uygun açıda bilenmiş kalemle veya kalemi açılı bağlamak suretiyle işlemek mümkündür. açılı kanal tornalamak v.

Tırtıl adımına uygun olan bu dişler iş parçalarına da aynı adım ölçüsünde iz yapmaya elverişlidir. 1-Düz tırtıl 2-Çapraz baklava dilimli tırtıl 3-Kare dilimli tırtıl 4-Tek yönlü çapraz tırtıl (sağ-sol).Tırtıllar. Üzerlerinde açacağı izlere göre dişleri bulunan avadanlıklardır..parçalara görünüm güzelliği oluşturmak amacıyle dış yüzeylerini ezerek yapılan izlere tırtıl adını veriyoruz. . tırtıl makarası diye isimlendirilen (HSS) alaşımlı yüksek hız çeliğinden yapılmıştır. Buna göre tırtıl çeşitlerini şöyle sıralayabiliriz. TIRTIL ÇEKME 4.4.1 Tırtıl Makaraları Makine parçalarının genellikle el ile sıkılması ve çözülmesi istenen yerlerinde veya elimizin tutma anında kaymaması için.1. 4.1 Tırtıl Çeşitleri Makine parçaları üzerine ezmek suretiyle açılan tırtılların meydana getirdikleri izlerinşekline göre isim alırlar.

Tırtıl makaraları katerler üzerinde dönecek şekilde yapılmıştır. Tırtıl katerleri üzerinde pim veya perçinle birleştirme yapılarak iş sonuna yaklaşması sağlanmıştır.4.1. İş parçamız ayna punta arasına emniyetli bir şekilde bağlanır. Tırtıl Çeşitleri Tırtıl Makaraları ve Açtığı İzlerin Yönleri .2 TIRTIL ÇEKME İÇİN TEZGÂHIN HAZIRLANMASI Tırtıl çekmek için tırtıl tutucu katerlerin punta eksenine ayarlanması ile işe başlanır.

1 Tırtıl Makaralarının Düzenlenmesi Tırtıl makaraları.2. Açılan tırtıla parça boyunca aynı derinlik ve temizlik elde edilene kadar otomatik ilerleme verilir. Tırtıl çekme anında makaralar ilerleme . kalemlik üzerinde.V /D.π formülünü kullanabiliriz. 4. 4.1 mm arasındaki ilerleme oranlarının kullanılması olumlu netice vermektedir.veya hafif metallerde ezme işlemi kolay olacağı için otomatik ilerleme ayarlanırken verilen değerlerin üst sınırlarına yakın ilerleme seçilir. makaraların bağlandığı katerler tezgahın kalemliğine punta ekseni yüksekliğinde bağlanarak tırtıl çekme işlemine hazırlanır. Tezgah devri için V= π.2. Alın sportundan talaş derinliği verilerek makaranın dönmesi ve parça yüzeyini ezmesi sağlanır. iş eksenine dik parça yüzeyine paralel konumda bağlanarak sağlam bir şekilde sıkılır. İş parçası ayna ile punta arasına alınarak emniyetli bir biçimde bağlanır. Bundan dolayı tırtıl çekme anında tezgaha normal tornalama devrinin 1/3 veya 1/4 ü oranında verilecek devir sayısının olumlu sonuç almada etkili olduğu görülmüştür.N/1000 N=1000.4. kolay tırtıl çekme.3. Tırtıl makarası ve bağlı olduğu katerler.4 Tırtıl Çekme İşlemi Herhangi bir makine parçasına tırtıl çekerken parçanın tezgaha uygun bağlama şeklinin nasıl olacağı.3 Tırtıl Çekme İçin Uygun İlerlemenin Ayarlanması Tırtıl çekme işleminde ilerleme ölçüleri miktarları torna tezgahı otomatik ilerleme ölçüsünün de az olmasına sebep olur.2 Tırtıl Çekme İçin Tezgâhın Ayarlanması 4. 4.02mm-0.2. Bütün bunlar kararlılıkla düzenlenir.2 Tırtıl Çekme İçin Devir Ayarlanması Tırtıl makaralarının iş parçası yüzeyinde ezerek iz yapması için düşük devirle iş dönmesine ve ezme işleminin gerçekleşmesine çalışılmalıdır. yüzeye yanaşma ve tırtıl makaralarının durumu göz önünde bulundurulur. Bu nedenle uzun boylu tırtıl çekilmesi istenen parçalarda otomatik ilerleme verilerek yapılacak bir tırtıl çekme işleminin temiz ve kaliteli olması için devir/ilerleme miktarı seçilirken 0. tırtıl çekmeden önce temizlenir. Makaralar çekilecek tırtıl çeşitler göz önüne alınarak katerler üzerine tek veya çiftli olarak bağlanırlar.D.2. Genellikle yumuşak . Sonra makaraların tırtıl kateri üzerindeki bağlantılarının sağlamlığı kontrol edilir. Tezgahın devri hesaplanan devre ayarlanır. Sonra elle araba ilerletilerek tırtılın tamamlanması sağlanır. Tırtıl çektiğimiz parçaların malzeme çeşidi bu ilerleme miktarının değerlerini yükseltmeye ve düşürmeye sebep olur. Bundan sonra ise.

TORNADA KILAVUZLA VİDA AÇMA . bu durum makaranın parçaya temas yüzeyini azaltır. 1-Tırtıl çekilen parçalarda tırtılın parçayı ezerek oluşması anında meydana gelen küçük talaş parçacıklarının makara dişleri arasını doldurmadan. 3-Makaraların paslanması önlenir.5 Tırtıl Çekilen Yüzeyin Kontrolü Tırtıl çekilen makine elemanlarının tırtıl kalite kontrolü şöyle yapılır: 1-Tırtıl çekilecek yüzeyin iki yanına tırtıl derinliği ölçüsünde pah kırılır.Sürtünmeden dolayı ısınan makaraların ve parçanın soğuması sağlanır . Tırtılın yüzeyde meydana getireceği iz. 3-Tırtıl dişlerinin gözle görülen bir düzgünlüğe sahip olup olmadığına bakılarak karar verilir.Daha iyi yüzey kalitesi elde edilir 5. 4.2. 2-Tırtıl çekilen parçayı el ile kontrol ederek tırtıl yüzeyinin el ile söküp takmaya uygunluğuna bakılır ve karar verilir. fakat enine sporttan talaş derinliği vermemizi kolaylaştırır. 4. tırtılın derinliği bu pahın derinliğine eşitse derinliği tamamlanmış sayılır. makaranın üzerinde bulunan dişlerin temizliği ve düzgünlüğüne eşit olmalıdır. 4. 2.yönünün tersine doğru dönmeye çalışır.6 Yağ Kullanmanın Önemi Yağ kullanmanın önemini aşağıdaki gibi sıralaya biliriz.2. temizlenmesini sağlar.

bir vida için üçlü takımlar halinde olur ve ağızlama boyu en fazla olandan başlanarak sırası ile kullanılırlar. Metrik vida kılavuzların sapına M harfi ile vida diş üstü çapı ile vida adımı yazılır.1 Kılavuzla Vida Açma İç vidaların açılmasında kullanılan ve bu amaçla üzerinde kesici helisel dişler bulunan aletlere ‘kılavuz’ denir.Ayrıca. M8.) Whitworth olanlarda ise kılavuzun sapında (W1/2x12’’-W5/8x10’’. Üçlü Kılavuz Takımı Buji Kolu ve Üçlü Kılavuz Takımı . El kılavuzları: Bu kılavuzlar. Kılavuzlar el ve makine kılavuzu olarak iki gruba ayrılır.5.vb.sap üzerine kılavuzun yapıldığı malzemenin simgesi (HSS) yazılmış halde imal edilirler. (Örnek: M10.Şekil 1)yazılır..

Kör deliklere vida açılacağı zaman talaşların yukarıya doğru çıkması için sağ helis oluklu kılavuz kullanılmalıdır.Whitwort ince diş kılavuzun üzerine ise W harfinin yanı sıra diş üstü çapı ve adımını belirten parmaktaki diş sayısı yazılır (W 1/2X16).2 İnce Diş Kılavuzlar Metrik ince diş kılavuzların sapına M harfi ve diş üstü çapına ilave olarak açılacak vidanın adımı yazılır. dişlere sıra ile dağılacağından kılavuzlar zorlanmaz. 5.5. 5. Helisli olmalarından dolayı kesme yükü . . Tekli olmalarından dolayı kılavuzların kesme yüklerini azaltmak için olukları helis biçiminde yapılır. Bu kılavuzların ölçüleri parmak cinsinden olup R sembolüyle gösterilir (R1’’).4 Makine Kılavuzları Bu kılavuzlar tezgahlarda açılan her vida için tekli olarak yapılırlar.(M8x1 gibi).3 Boru Kılavuzlar Boruların üzerine diş derinliği az olan vidaları açmak için yapılmışlardır.

dm= dp olarak yapılır.1 Parçanın Vida Ölçüsüne Uygun Delinmesi Ve Havşalanması Kılavuzlar için delik çapı.4.7.) Kılavuz açılacak olan parçalara deliği takiben doksan (90) derece havşa açılmalıdır. vidanın diş dibi çapından biraz daha büyük olmalıdır.4.116 =10.58mm (En yakın matkap ile delinir.2. Buna göre aşağıdaki bağıntı kurulur.4) – (25.2 Makine Kılavuzu Ve Aparatının Seçilerek Bağlanması Açacak olduğumuz vidaya uygun kılavuz seçilir ve eklemli bir mandren ile gezer puntaya takılarak kullanılırlar. Bu şekilde kılavuzun zorlanması ve parçanın şişmesi önlenmiş olur. Bu şekilde kılavuzun açılacak olan deliği ağızlaması ve delik merkezine oturması kolaylaşır. 5. . Deliğin matkap çapı : dm Vida diş üstü çapı:d Adım:p ise Matkap çapı. Örnek: Adımı 1mm olan M6 somun için matkap çapını bulunuz? Cevap: dm= d-p = 6-1 = 5mm olarak bulunur. Bu şekilde kılavuzun kolay ağızlaması sağlanmış olur.4/12) =12.Makine Kılavuzu 5. Örnek: Parmaktaki diş sayısı 12 olan ½’’ somun için matkap çapını bulunuz? Cevap: dm= d-p = (1/2x25.

Tezgahın çalışmasıyla birlikte gezer puntadan adıma uygun ilerleme sürekli verilmelidir. kolay. elle çekilen vidalara göre daha hızlı.W) kılavuz takımı seçilerek işlem sırası şu şekil de sıralanır: 1. İşlem basamaklarını aşağıdaki gibi sıralayabiliriz .Gezer puntanın ucu kılavuzun kare kesitli başındaki punta deliğine yerleştirilmelidir 4. Bu nedenle otomatik aparatlar kullanılmaktadır.Buji kolunun öne gelen tarafı araba yüzeyine düzgün dayatılmalıdır. 5.3 Torna Tezgahında El Kılavuzuyla Vida Açma İşlemi Delik içerisine açacak olduğumuz vidanın özelliğine göre (M.Tezgah uygun devire ayarlanmalıdır.4. 3. 7.Kılavuzun ucu deliğe yerleştirilmelidir. temizdir.Bir numaralı kılavuz seçilerek buji koluna yerleştirilmelidir. Otomatik Vida Kılavuzları : Makine ile kılavuz çekmenin. Uygun soğutma sıvısı kullanılarak vida açma işlemi tamamlanmalıdır.Torna tezgahı çalıştırılarak kılavuz ağızlatılmalıdır.5. 6. 2.

Üzerine pafta ile vida açılacak olan iş parçası sağlam ve güvenli bir şekilde aynaya bağlanır.Otomatik kılavuz aparatı üzerindeki kol ile kurulur. TORNADA PAFTA İLE VİDA AÇMAK 6.1 Parçayı Vida Çapından 0. 6-Mutlaka uygun soğutma sıvısı kullanılmalıdır.Otomatik Kılavuz Aparatı 1. İş parçası uygun ölçülerde tornalanarak ucuna kırkbeş derece pah kırılır. 2-Normal kılavuz gibi deliğe ağızlatılır. 4-Vida işleminin sonunda bir dayama etkisiyle kılavuzun lokmaları içeriye çevrilir.1 Pafta İle Vida Açmak Silindirik iş parçalarının dış yüzeylerine aynı adım ve profilde vida açmak için kullanılan kesici aletlere pafta denir. 5-Diş üstü çapı küçülen kılavuzu tezgah sola doğru döndürülmeden delikten çıkarılabilir.2 mm Küçük Tornalama Teorik olarak işin çapı açılacak olan vida diş üstü çapına eşittir.1. Ancak vida .1-0. 6. 6. 3-Tezgahı çalıştırarak vida açılır. Parça hazır hale getirilmiş olur (Delme ve vidalama işlemleri modülü’ne bakınız).

açma işleminde dişlerin şişmesi ve paftanın sıkışmasını önlemek için parçanın çapı . Paftaları el ve makine paftaları diye iki gurupta inceleyebiliriz. yaklaşık olarak vida adımından onda bir kadar küçük işlenmelidir. El Paftaları: Bunlar normal ve ince diş olarak iki guruba ayrılır. Ayarlama işleminde dikkat etmemiz gereken husus. 6.2. Pafta lokması. Metrik 16 Pafta Lokması 6. Bu paftaların lokmaları açılacak olan vidanın profiline göre değiştirilebilir. Kılavuzlardaki gibi ölçü ve işaretleri üzerlerine yazılıdır. pafta koluna. Makine paftalarını kalemliğe. fener miline veya buji koluna bağladığımızda dikkat edeceğimiz en önemli husus pafta ekseninin vida ekseniyle üst üste gelmesidir.2 Boru Paftaları Boruların dışına vida açmak için kullanılırlar. iç ve dış tamburlar üzerindeki sayı çizgilerinin çakışmasıdır.4 parçalı olarak yapılırlar. vida ile ilgili yazıları üstte olacak şekilde takılır (Delme ve Vidalama İşlemi modülü’ne bakınız). .3.3 Makine Paftaları Torna ve matkap tezgahlarında seri şekilde vida açmak için kullanılırlar. Büyük olduklarından 1. Bu paftalar ayarlanabilir olduğundan çeşitli çaplardaki borulara vida açma imkanımız vardır.

pafta kolu veya pafta mandreninden herhangi birine takılır. Kullanacağımız şekle göre kokma. seçmiş olduğumuz lokmayı. Pafta Kolunun Gezer Puntaya Bağlanması .3. whitvorth.2 Başlığın Tornaya Bağlanması Paftayı açma şekline göre . boru ) paftası gibi. 6.3.Otomatik Pafta Aparatı 6. pafta mandreni veya otomatik pafta aparatı gezer puntaya bağlanır. pafta kolu.1 Vidaya Uygun Pafta Lokması Ve Pafta Çekme Başlığının Seçimi Açılacak olan vidanın özelliğine göre (Metrik. pafta kollarına yazılı yüzü üste gelecek şekilde takılır.

Açacak olduğumuz vidanın profiline göre hazırlanan diş lokmalarını aparata takınız. 10-Pafta açma işleminde mutlaka uygun soğutma sıvısı kullanmalısınız.Tezgahı çalıştırıp.Kurulmuş olan otomatik pafta başlığını. Plastikler : Basınçlı kuru hava. 8.3. sultex B Otomat çelikleri Bor yağı Alaşımlı çelikler : Sultex B . vida sonunda otomatik atacak şekilde ayarlayınız. 6.4-Otomatik paftanın mandalını kurunuz.3 Vida açmada uygun kesme yağının kullanılması Vida açma işleminde mutlaka soğutma sıvısı kullanılmalıdır. bor yağı Bakır ve çinko : Bor yağı .4 Torna Tezgahında Pafta Çekme İşlemi . bitkisel yağ. Alaşımsız veya az alaşımlı çelik: Bor yağı.6. Torna Tezgahında Otomatik Pafta Çekme İşlemi 1. 5.Pafta aparatını gezer puntaya bağlayarak iş parçasına ağızlatınız. 3.Tezgahınızı uygun devir sayısına ayarlayınız.3. Bazı malzemelere göre kesme sıvısı şu şekilde sıralana bilir. 9. 6. 2.Parçanın ucuna kırk beş derece pah kırınız. 8.Vida açacak olduğunuz parçayı salgısız ve sağlam bir şekilde aynaya bağlayınız. düzenli ilerlemeyi veriniz.Paftanın işi bırakması çap büyümesiyle olacağından geriye alma işlemini tezgahı durdurmadan da yapılabilirsiniz.

6-Pafta kolunu arabaya sabitleyiniz. 4-Açılacak profile uygun pafta seçerek pafta koluna takınız. Vida mikrometreleri. 3-İş parçasının ucuna kırkbeş derece pah kırınız.5. Dış ve iç vidaların kontrolünde kullanılmak üzere iki çeşitte yapılmışlardır. 7. CNC TORNA TEZGAHI . 9-Bu işlemde mutlaka uygun soğutma sıvısı kullanınız.Pafta kolunu da ayrıca iterek parçaya ağızlatınız. 5-Gezer puntayı pafta koluna dayanacak şekilde sabitleyiniz.1 Vida Tarağı Vidaların adım veya parmaktaki diş sayısına göre yapılmış dişli taraklardan oluşur. 6. 6.5 Pafta Çekilen Parçanın Kontrolü Profillerine göre açmış olduğumuz vidaların kontrolünü aşağıdaki ölçme ve kontrol aletlerinden biri veya birkaçını kullanarak yaparız. 8-Tezgahı çalıştırarak vida açma işlemini tamamlayınız. Vida mastarları.3.2 Vida mikrotreleri Vidaların dişdibi çapı veya böğür çapına göre ölçülmesinde kullanılırlar. Tarak üzerinde açılacak vidanın adımı veya parmaktaki diş sayısı yazılıdır.5. Vida tarağı.3. 2-Tezgahı uygun devirde ayarlayınız. 6.3.1-İş parçasını salgısız bir şekilde aynaya bağlayınız. 7-Aynayı boşa alıp çeviriniz.

Konvansiyonel torna tezgâhındaki sportun hareketi bir bilyalı vida ve servomotor sistemi ile araba hareketinin de başka bir bilyalı vida ve servomotor sistemi ile kontrol edilmesi sonucu torna tezgâhının ana yapısı elde edilmiş olur. sport ve araba hareketinin bilyalı vida ve servomotor sistemi ile kontrol edildiği. silindirik parçaları işlemek için iş parçasının döndüğü ve kesicinin ilerleyerek parçadan talaş kaldırdığı. X ve Z eksen kızakları . CNC kavramı Computer Numeric Control kelimelerinin kısaltılmış hâlidir ve ‘’bilgisayar ile sayısal denetim’’ anlamına gelmektedir. CNC torna tezgâhları. kesici ve ayna hareketlerinin bilgisayarla kontrol edilebildiği tezgâhlardır.

1. enerji kaybı ve sıcaklığın yükselmesine neden olur. Yatak ve kızaklarda meydana gelen en önemli olay sürtünmedir. Ana mili ekseninde çalışan takımlar pensler yardımıyla bağlanır.2 Fener Mili ve Gezer Punta CNC takım tezgâhlarında tezgâh milini harekete geçirmek için doğru akım ya da alternatif akım motorları kullanılır.1. Motor.3 Taret CNC Torna tezgâhında.1. kayıt ve kızlaklar 7. Bu nedenle kayıt ve kızaklar yağlanır.1 7. tezgâh miline irtibatlanır. Bunlar yüksek devir sayılarında döndüklerinden en küçük olumsuzluk tezgâhın hassasiyetini önemli ölçüde etkiler. Sürtünme bu elemanlarda aiınma. .7. CNC tezgâhlarında işleyen iş parçası hassasiyetini etkileyen en önemli eleman tezgâh milidir. Kayıt ve kızaklarda yüksek sertlik ve titreĢimleri sönümleme özellikleri istenir. Bu durum hassas konumlamalar için çok önemlidir. Bu nedenle iş parçalarının bağlanmasında balans dikkate alınmalıdır 7. Bu nedenle CNC tezgâhlarında düşük sürtünmeye sahip doğrusal ve bilyalı kızak sistemleri kullanılır. takımların takım tutucular vasıtasıyla takıldığı kısma taret denir. Dış çapta çalışan kesici takımlar ise takım tutucular (katerler).1 CNC Torna Tezgâhı Kısımları Kayıt ve Kızaklar CNC tezgâhlarında eksenel hareketlerde yüksek hız ve ani yavaşlamalar gerekir. malafalar ve kovanlar ile bağlanır.

Takımlar sağlam bağlanmalı ve taretin dönmesini engelleyecek mesafelerde takım bağlanmamalıdır. tezgâh milini çalıştırma/durdurma. Alfabetik ve sayısal tuşlar ile veri girişi gerçeklidir. heidenhain mazatrol ve özel kontrol panelleridir . Kontrol tuşları ile manuel hareket için eksen seçimi.4 Kontrol Paneli CNC tezgâhının kontrolü bu panel aracılığıyla yapılır. fanuc. Simülasyonlar izlenebilir. devir sayısı/ilerleme vb. soğutma sistemi açma/kapama. taret döndürme. Taret 7. tezgâh aynasını açma/kapama. acil durdurma. CRT ekran kısmında yapılan işlemler görülür.1. Endüstride yaygın olarak kullanılan kontrol sistemleri siemens. ayar düğmeleri bulunur.

Siemens kontrol paneli fanuc kontrol paneli Mazatrol kontrol paneli Heidenhain kontrol paneli .

referans noktasına gönderilir. ilerleme tamburu açık konuma getirildikten sonra CYCLE START tuşuna basılırsa tezgâh tareti otomatik olarak tezgâh referans noktasına gider. Kullanılacak olan tezgâh için kesici takım tutucu ve katerlerin seçimi imalat yapan herhangi bir firmanın kataloğundan yapılır. 3) Acil stop butonu basılı ise kaldırın.butonlarına basarak taret uygun pozisyonda durdurulur ve uygun takım tutucu ile takımlar bağlanır. 6) Takım ayarları ve iş parçası referans noktası ayarları yapılır. 2) Kumanda panelinde (LCD ekranın sol tarafındaki) kontrol paneli üzerindeki ışıklı ―Power On‖ tuşu birkaç saniye basılı tutulur.2 CNC Torna Tezgâhlarının Açılması ve Kesiciyi Tezgâh Sıfırına Gönderme 1) Tezgâh ana şalteri açılır. . Taret dönerken tezgâh gövdesine çarpmayacak şekilde ayarlanır.3. 7) Artık tezgâh çalışmaya hazırdır.) 5) Herhangi bir alarm mesajı yoksa ilk yapılacak işlem kesiciyi tezgâh sıfırına göndermek olmalıdır. Referans tuşu aktif hâlde iken +X tuşu ile X ekseninde daha sonra +Z tuşu ile de Z ekseninde referans noktalarına gönderme işlemi yapılabilir. Bir müddet sonra ekrana Standart Pozisyon sayfası gelecektir.3 İş Parçası ve Kesici Ayarları 7. Bu mesafe tezgâhtan tezgâha değişebilir. 7. Tezgâh.7. Tezgâh mili ve soğutucu kapatılır. b) S Referansa gönderme işlemi manuel olarak da yapılabilir. Bağlanan kalemler taretten 20-30 mm dışarıda olmalıdır. 4) RESET tuşu ile tezgâh sıfırlama işlemi gerçekleştirilir (RESET tuşu. CNC torna tezgâhında standart kesici takım bağlama sistemleri (tutucular) kullanılır. CNC torna tezgâhında JOG modunda T+ ve T. c) S Dikkat edilmesi gereken husus önce X ekseninde referans noktasına gönderilmelidir. Bunun için a) S JOG ve REFERANS tuşlarını aktif hâle. tezgâh ekranındaki uyarı ve sinyallerin giderilmesi işleminde kullanılır. Aksi takdirde taretin puntaya çarpma ihtimali vardır.1 Kesicilerin bağlanması CNC torna tezgâhında kesiciler tarete bağlanır. Bu işlemle kontrol devresine enerji verilir.

Dış tornalama operasyonları için takımlar taretin çevresine takılır. Matkap ve delik delme operasyonlarında kullanılan kesiciler genellikle pensler yardımı ile bağlanır. Ayna ayaklarını açma-kapatma pedalına basılarak ayna ayakları açılır ve parça.2 İş Parçalarını Tezgâha Bağlama ve Parça Boyunun Tespit Edilmesi  ynanın sıkma basıncını sıkacağımız iş parçasına göre belirlenir. a) kesici bağlama sistemleri (tutucular) bağlanması b) takımın tarete 7. ayna ayaklarının arasına yerleştirilir. Swichler ayarlanır. Delik operasyonları için takımlar taretin alnına takılır. Ayna ayaklarını açma-kapatma paneli . A Ayna ayakları parçaya göre ayarlanır.3.

Z-) birine basılarak kesici talaş alma ilerlemesinde ilerletilebilir. Parçanın çapı ayna merkez deliğinden küçükse parçanın boyu dayama veya kumpas yardımı ile ayarlanır. Ana ayaklarını kapatmak için ayna pedalına basılır. ilerleme düğmesinden ilerleme miktarı ayarlanabilir. X-. Tareti elle hızlı ilerletmek için RAPID (hızlı) ilerlemesi aktif hâle getirilir ve eksen tuşlarından birine basılır.3. . Parçanın salgılı dönüp dönmediği kontrol edilir.4 Tareti El Çarkı (Handwheel) ile Hareket Ettirme JOG tuşu aktif iken ana menüden Machine [M] tuşu ile machine menüsüne girilir.Parçanın çapı ayna merkez deliğinden büyükse parça ayna yüzeyine temas edecek Ģekilde yerleĢtirilir. Eksen yön tuşları yön tuşlarına basıldığında aktif olan değer kadar ilerleme yapar 7. Handwhl menüsü seçilir. Z+.3. 7.3 Elle Çalışma Modunun Seçimi JOG tuşu aktif hâle getirilerek eksen tuşlarından (X+.

Ekranda çıkan satıra ilerleme değeri girilerek INPUT tuşu ile onaylanır. Klavye serbest ilerleme değeri tuşuna girilen değer kadar ilerleme yapar (0. 7.El çarkı ile hareket ettirme El tekeri hangi eksende hareket ettirilecekse alternatif tuşu ile ekranda eksen seçimi yapılır. El çarkını döndürerek parça üzerinden talaş kaldırılabilir. mikron değer tuşlarından herhangi biri seçilir ve Handwhl tamburu ile o eksen üzerinde belirlenmiş ilerleme miktarında ilerleme sağlanır. Z) eksen butonuna basılır. T+ Klavye üzerindeki tuşlarla + yönde taret hareketi sağlanır. 1000. 10000 mikron) hangi yönde gidilecekse (X.5 İş Parçasından Elle Talaş Kaldırma JOG modun da elle tezgâha devir sayısı verildikten sonra yine JOG mod da ve INC seçilerek istenilen ilerlemede (10.3. basılıp ilerleme tamburu çevrilirse Tareti çevirmek için JOG tuşu aktif durumda iken.4 İş Parçası Sıfır Noktasının Tespit Edilmesi CNC torna tezgâhlarında parça programlanması amacıyla parça üzerinde herhangi bir noktanın referans alınıp bu noktaya göre program yazılması gerekir. 100. 10000) farklı vermek gerekiyorsa Machine menüsünden INC menüsü seçilir. Referans olarak . 7. 100.yönde taret hareketi sağlanır. 10.085).Klavye üzerindeki tuşlarla . standart ilerleme değerlerinden (1. T. İlerleme değerini. 1000.

gereksiz hesaplama yapmak zorunda kalabiliriz. Parçalar dıştan veya içten bağlanır. Ayna ayakları hidrolik veya pnomatik basınç ile sıkılıp gevşetilir. Fener mili durdurulmadan ayna ayakları açılıp kapanmaz. İş parçası sıfır noktası. Bu nedenle ayna ayakları iş parçasına uygun olarak tek tek bağlanmalı ve ayna ayaklarını bağlarken ayakların arkasındaki çentik sayıları kullanılarak eşit olacak şekilde bağlantı yapılmalıdır. sıkma şeklini belirleme anahtarının pozisyonuna bağlı olarak sıkılır. Bu nedenle referans noktasının parça ekseninde olması gerekir.alınan noktanın tezgâha tanıtılması işlemine ‘’iş parçası referans noktasını tanımlama’’ adı verilir. Parça. Ancak istenirse parçanın ayna tarafındaki alın yüzeyi merkez noktası da seçilebilir. Referans noktası yanlış seçilirse programın yazılması zorlaşır. . CNC tornada referans (Sıfır) noktaları 7.1 İşin Aynaya Bağlanması Aynaya parçanın bağlanması ayna ayaklarını açma-kapama pedalı ile yapılır. Torna tezgâhlarında iĢ parçası referans noktası için en uygun yer parçanın sağ alın yüzeyindeki merkez noktasıdır. İstenirse program içinden de ayna açılıp kapatılabilir. Ayakların sıkma aralığı yaklaşık 8-12 mm’dir. iş parçasının imalatında uygulanacak olan operasyonlara ve programlamaya kolaylık sağlayacak bir yerde olmalıdır. Ayrıca parçanın alnına değdirilerek parça sıfırlaması daha kolay yapılır.4. Çünkü tornada işlenen parçalar genellikle silindirik olduğu için parça profili simetriktir.

b) Dıştan sıkma (anahtar sağ konumda) 7. .4. Ayna ayak sensörleri Dıştan sıkma işlemlerinde ayna ayakları sıkılı iken S14 sensörü ışığı yanacak şekilde. ayna ayakları çözülü iken S13 sensörü ışığı yanacak şekilde sensörler kaydırılarak ayarlanmalı ve sensör tespit cıvataları sıkılarak sabitlenmelidir.Parça sıkma şekli belirleme anahtar butonu. a) İçten sıkma (anahtar sol konumda).2 Ayna Ayak Sensörlerinin Ayarlanması Tezgâh aynasının arka tarafında S 13 ve S 14 ayna ayak sensörleri bulunmaktadır. iş parçasının şekline göre iki ayrı bağlama timi vardır. aksi takdirde tezgâh işlem yapmayacaktır. İş parçası bağlama işlemlerinde bu sensörlerin ayarlanması gereklidir.

TSM sayfasında imleç neredeyse o kısım aktif konumdadır. Mesela 500 devir/dk. İmleç S’de iken yan menüde Spindle çıkar. Burada istediğimiz devir sayısını verebiliriz. ayna ayakları çözülü iken S14 sensörü ışığı yanacak şekilde sensörler kaydırılarak ayarlanmalı ve sensör tespit cıvataları sıkılarak sabitlenmelidir.4. İçten sıkma seçeneği 7.Dıştan sıkma seceneği İçten sıkma işlemlerinde ayna ayakları sıkılı iken S13 sensörü ışığı yanacak şekilde.3 Elle Devir Sayısı Girme Devir sayısını elle girmek için TSM sayfası açılır.da çalışmak istiyoruz. . Bazı tezgâh kontrol ünitelerinde S (devir sayısı) ekranına geçildikten sonra S harfine basılır ve istenen devir sayısı yazılıp Input düğmesine basılır. Spindle kutusuna 500 yazılır.

4 İstenilen Sıfır Noktası Kodunun Seçilmesi İş parçası referans noktaları G54-G59 arasındaki kodlardan herhangi birine ayarlanabilir.4. Başka bir referans noktası kodu girilene kadar aktiftir. Program içinde istenen iş referans noktası kodu örneğin G54 yazıldıktan sonra bu satırdan sonraki tüm koordinatlar için sıfır noktası G54’te tanımlanan nokta olarak kabul edilir. . İstenirse birden fazla iş referans noktası da ayarlanabilir.TSM sayfası 7.

Bazı tezgâhlarda tezgâh koordinatını otomatik olarak aldırmak için MX ve MZ yazılıp Input düğmesine basılır.7. 7. Uygun kesiciler taret üzerindeki ilgili yuvalarına yerleştirilerek cıvataları sıkılır.) kesicilerle talaş kaldırma işlemleri gerçekleştirilir. silindirik tornalama. Veya varsa takımlar. kanal açma.5 Seçilen Sıfır Noktasının Kaydedilmesi İş parçası referans noktasının ayarlanması İş parçası referans noktası sayfasına gelindikten sonra kesici parçanın alnına değdirilir ve ekrandaki tezgâh Z değeri G54 satırının hizasındaki Z kolonuna yazılır. Benzer şekilde kesici iş parçasının çevresine değdirilir ve tezgâh X değerine parçanın çapı da eklenerek G54 sayfasındaki X kolonuna yazılır.4. vida açma vb.4. Kullanılacak her takım tek tek çağrılarak referans noktası tanımlamasında olduğu gibi parçanın alnına ve çevresine değdirilerek takım boyları TOOL OFFSET sayfasına kaydedilir. takım ayar mastarına (takım ayar koluna) değdirilerek takımların ayarları yapılır.6 Uygun Takım Seçilerek Talaş Kaldırılması İşlem türüne uygun (alın tornalama. Takım özellikleri takım sayfasında tanıtıldıktan sonra takımlar program içinden çağrılıp kullanılabilir. .

Her kontrol panelinde ISO kodları veya kontrol panelini üreten şirketin ürettiği diyalog programı yüklüdür. Sayfa seçme butonlarıdır. Basıldığında tezgâhın ilk açıldığı andaki menüler ekrana gelir. Hareket yönleri ise ok yönündedir. . Keybord üzerinde çift karakter taşıyan butonlar bulunmaktadır. Bir önceki menüye dönüş butonudur.1 Bilgisayar Ekranı LCD monitör ve softkey olarak isimlendirdiğimiz ekran menülerine göre kumanda edilen butonları içermektedir. Fonksiyon seçme butonudur. CNC TORNA TEZGÂHLARININ KONTROL PANELİNİ KULLANMA 8. Ayrıca parçamızın üzerinde işlemler yapmadan önce simülasyonunu izleyebiliriz.2 Ekran Menüleri ve Açıklaması Standart tezgâh softkey menüsüne dönmek için kullanılan butondur. Üst karakterlere geçiş bu butonla sağlanır. Yazılmış herhangi bir karakter ya da bir bloku yenisiyle değiştirmek için kullanılır. 8. Kullanılan kontrol paneline göre farklılıklar gösterir. Bir sonraki menüye geçiş butonudur. değiştirilmek istenilen komutun önüne getirilir. Her basışta bir karakter atlatabilir. Değiştirme butonudur. Bu ekranda yapılan işlemler ayrıntılı olarak takip edilir. Değiştirilmek istenen yeni komut yazılır ve bu tuşa basılır. İmleç kaydırma butonlarıdır.8. İmleç.

Single Block’un iptali için aynı butona tekrar basmak gerekir.Input butonu yazılım satırında bulunan ve henüz hazırlanmamış olan komutları hafızaya girmek için kullanılır. Açıklama butonudur. Kesici talaş alma ilerlemesinde veya hızlı ilerleme modun da hareket ettirilebilir. ilgili parametre ve yapılması gereken işlemlerin bulunduğu sayfaya geçiş imkânı sağlar.3 Program Tuşları ve Fonksiyonları JOG (elle kullanma) modu: İlgili butonları kullanarak tezgâha manuel hareket verme modudur. Reset butonudur. İmleç silinmek istenilen karakterlerin sağına getirilir ve bu butona basılır. yazılım satırına yazıldıktan sonra bu buton kullanılmalıdır. Sistemde oluşan bazı alarm ya da mesajlar bu buton yardımıyla silinebilir. 8. Single Block: Auto veya MDI modda çalıĢan programı blok blok (satır satır) iĢletmeye yarar. Ekranda beliren alarmın detaylı açıklaması. Yani programa girilmek istenilen her komut ya da blok. Program içerisinde yazılmış olan karakterleri silmek için kullanılır. Bu mod da program çalıştırılamaz sadece butonlar etkindir. MDI: Elle veri girişi Auto: Programları otomatik olarak çalıĢtırarak parça iĢleme butonudur. Seçilmiş olan pencereleri etkin hâle getirir. . Aktif / Deaktif butonudur. Tekrar basıldığında etkin olan pencere etkinliğini kaybeder.

10. Z+ yön tuşları kullanılır. Repos: Takım kırılmalarında JOG modunda bu tuşa basılırsa program en son kaldığı yere döner. . Geçici olarak meydana gelen alarm ya da mesajların sebepleri ortadan kaldırılmışsa silinmesini sağlar. Bu butona basıldıktan sonra seçilen eksen. belirtilen yön butonuna basmakla makinenin referans noktasına gider. durdurur. 10000 mikrondan farklı bir ilerleme seçilmek istenildiğinde kullanılır. Incremental mod seçili iken Handwheel (el çarkı) veya eksen hareket yönlerini gösteren butonlara basmakla eksenin ilerleme miktarının 100 mikron olmasını sağlar. 100. Incremental (artışlı) mod seçili iken Handwheel (el çarkı) veya eksen hareket yönlerini gösteren butonlara basmakla seçilen eksende ilerlemenin kaç mikron olacağını belirleme butonudur. Incremental mod seçili iken Handwheel (el çarkı) veya eksen hareket yönlerini gösteren butonlara basmakla eksenin ilerleme miktarının 10 mikron olmasını sağlar. Referansa göndermek için X+. 1000.Reset: Aktif olan bir fonksiyonu iptal eder. Referans (X ve Z eksenlerinde tezgâh sıfırına gönderme): Tezgâh referans noktasına gönderme modudur.

Cycle Start: Auto veya MDI modda seçilen programı çalıştırmaya yarar. Butona bir defa basmakla hareket başlatılır. Incremental mod seçili iken Handwheel (el çarkı) veya eksen hareket yönlerini gösteren butonlara basmakla eksenin ilerleme miktarının 10000 mikron olmasını sağlar. Talaşların sıkıĢşması durumunda konveyörün geri çekilmesi için kullanılır. Konveyör geri: JOG modda talaş konveyörünün geri yönde çalıştırılmasını sağlar.Incremental mod seçili iken Handwheel (el çarkı) veya eksen hareket yönlerini gösteren butonlara basmakla eksenin ilerleme miktarının 1000 mikron olmasını sağlar. Durdurmak için aynı butona tekrar basmak gerekir. . Butona basıldığında gezer punta milinin ileri çıkabilmesi için çalışma kapısının açık ve puntalı / puntasız çalışma anahtarının puntalı konumda olması gerekir. Punta ileri: Gezer punta (tail stock) milini ileri çıkartmaya yarayan JOG modda çalışan butondur. Konveyör ileri: JOG modda talaş konveyörünün ileri yönde hareketini sağlar. Cycle Stop: Auto ve MDI modda çalışan programı durdurmak için kullanılır.

Butonun aktif olabilmesi için çalışma kapısının kapalı ve iş milinin dönüyor olması gerekir. Butona basıldığında gezer puntayı geri çekmek için çalışma kapısının açık ve puntalı / puntasız çalışma anahtarının puntalı konumda olması gerekir. İş mili soğutma: Taret üzerinde bulunan ve iş miline doğru soğutma sıvısı akışını sağlayan valfi kontrol eden butondur. Otomatik soğutma (Auto Coolant): Soğutma sıvısı akışının sadece M fonksiyonları ile olması istenen durumlarda kullanılan butondur. Takım soğutma ve iş mili soğutma valflerini etkin hâle getirir ya da devreden çıkarır. Basılı değilse otomatik modda verilen soğutma komutları gerçekleşmez. Otomatik modda mutlaka basılı olmalıdır. Otomatik modda Auto soğutma butonuna basılarak soğutma sıvısı akışı kesilip tekrar açılabilir. Prob aşağı yukarı: Takım ölçme prob kolunun JOG modda aşağı ve yukarı hareketini sağlayan butondur. Otomatik modda Auto soğutma butonuna basılarak soğutma sıvısı akışı kesilip Takım soğutma: İş mili üzerinde bulunan ve taret üzerine doğru soğutma sıvısı akışını sağlayan butondur. Tekrar basıldığında prob kolu yukarı hareket eder. İlk basıldığında prob kolu aşağı hareket eder. .Punta geri: Gezer puntayı geri çekmek için kullanılan JOG modda çalışan butondur.

Ayna çözme (Chuck Unclamp): Parçayı çözmek için kullanılan manuel butondur.Taretin döndürülmesi: JOG modda takım değiştirme butonudur. sinyalini alana kadar periyodik olarak (maksimum 4 kez) kızaklara yağ basar. aynaya doğru hareket ettirir. Tareti bir önceki takım gelecek şekilde döndürür. . Parça çözme Ģeklini belirleme anahtarının pozisyonuna bağlı olarak açma yapar. Çalışma kapısı açık değilse açma / kapama yapmaz. Tezgâhın ilk açılışında butona bir kez basılması yeterlidir. Tareti bir sonraki takım gelecek şekilde döndürür. Taretin döndürülmesi: JOG modda takım değiştirme butonudur.) Manuel yağlama: Elle yağlama butonudur. Bu butona basıldığı müddetçe hareket devam eder. Punta gövdesi geri: Punta gövdesinin geri hareketini sağlar (Punta gövdesinin ileri ya da geri hareketinden önce Punta gövdesini tezgâh kızaklarına bağlayan cıvataların çözülü olmasına dikkat ediniz. Punta gövdesi ileri: Punta gövdesini ileri yönde. Butona her basışta pompa yeterli yağ akışı sağlandı.

İç aydınlatma lambasının (Lamp) açılıp kapanması için kullanılır. Buton üzerindeki ok yönünde çevrilerek yeniden açılır. . JOG veya AUTO modda. kapı açıkken çalışır. Feed Override: Bütün modlarda önceden set edilen ya da program içerisinde seçilmiş olan ilerleme hızları % 0’dan itibaren % 120 oranında (bazı tezgâhlarda % 200) artırıp azaltmaya yarayan seçici anahtardır. Basıldığı zaman tezgâhın bütün fonksiyonları durur. Tareti manuel olarak hızlı (Rapid) hareket ettirmek amacıyla kullanılır.4 Operasyon Kontrol Tuşları ve Görevleri Emergency Stop butonu: Herhangi bir acil durumda çalışma modu ne olursa olsun tezgâhı durdurmak için kullanılacak butondur. tezgâhın elektriği kesilir.Ayna sıkma (Chuck Clamp): Parçayı sıkmak için kullanılan butondur. Butona basılınca buton basılı olarak kalır. 8.

Çalışması ile ilgili fonksiyonlar LCD ekran üzerindeki Softkey tuşları ile yapılır. MDI ve AUTO modlar dan herhangi birinde yapılacak olan S iş mili devirlerini % 50-% 120 oranlarında (bazı tezgâhlarda % 200) artırıp eksiltmeye yarayan seçici anahtardır. pindle Override: JOG. Handwheel Handwheel (el çarkı): Elle istenen hareket ettirmek için kullanılır. Power On butonu: Bu düğmeye basıldığında sisteme elektrik verilerek tezgâh çalışmaya hazır duruma getirilir. Kilitli olması çalışma şeklini emniyete alır (dıştan sıkma (anahtar sol konumda) içten sıkma (anahtar sağ konumda). parametre girmek. Anahtar sağda ise gezer punta bulunduğu yerde kilitlenir. Parça sıkma şekli belirleme anahtarı: İş parçasının şekline göre iki ayrı bağlama tipi mevcut olup bu bağlantı şekillerinden hangisinin kullanılacağını sisteme aktaran anahtardır. Disket sürücü Tezgâha program yüklemek. eksende kesiciyi takım ayarı ve kullanılır.  Punta anahtarı: Anahtar solda iken gezer punta ileri-geri hareket ettirilebilir.  Spindle Start: Elle kumandada fener milini çalıştırmak için kullanılır. yazılı olan programları ve parametreleri diskete almak için kullanılan ünitedir. Eksen strok sonu anahtarlarını (Switch) köprüleme butonu: Eksenlerin herhangi bir sebepten dolayı çalışma sınırlarının dışına çıkarak limit anahtarlara basması ile eksen sürücülerini devreye almak için bu butona basılmalı ve buton basılı iken limit anahtara basılı olan eksen ters yönde hareket ettirilerek anahtar konumundan kurtarılmalıdır.  Spindle Stop: Elle kumandada fener milini durdurmak için kullanılır. Genellikle referans noktası ayarlamalarında tuşlarına basılarak hareketi istenen eksen .

Ana dosya açarak program sayfası açma (workpiece) .seçilir. . Ekranın sağındaki tuşuna basılır .6 CNC Torna Tezgâhına Program Yükleme Tuşuna basılır. CNC torna tezgâhında kesiciyi elle hareket ettirmek için JOG modda bir ilerleme değeri seçilerek el çarkı ile istenilen yönde (X. Daha sonra kesici parçanın çevresine değdirilerek X yönünde kesici referans noktasının tespiti yapılır. . INC ilerleme kademelerinden herhangi biri seçilir ve el çarkının – ve + yönde döndürülmesi ile kesici eksende hareket ettirilir. İstenilen program ismini veya numara yazarak Input’a basınız. 8. NOT: Bu işlem yapılırken ekranın sağ alt köşesindeki Edit File bölümünde bulunan Text Editör’ün onaylı (seçilmiş) olması gerekir. Z) hareket sağlanır. 8.). Sonra tuşuna basılır. Prob (elektronik uç) X ve Z yönlerindeki kesici boylarının tespiti için kullanılır.Ana dosya açmadan program sayfası açma (part program) .Ana dosya açmadan alt programlar açma (sub program) tuşuna basılır. Eğer program adı kabul ediliyor ise Okey tuşuna basarak Editör sayfasına geçilir (Vazgeçmek istenirse Abort kullanılabilir.5 CNC Torna Tezgâhında Kesiciyi Elle Hareket Ettirme CNC torna tezgâhında genellikle ilk parçanın alnına değdirilerek veya alın yüzeyinden çok az talaş kaldırılarak Z yönünde kesici referans noktasının tayini yapılır.

Yazmak istediğimiz parça programı bu sayfada yazılır. RS 232 kablosu ile Enter’e basılarak bilgi alınır. Başlangıç pozisyonuna dönülür. service kısmından Data Input tuşu seçilir.7 Disketten veya seri kablo ile başka bir bilgisayardan bilgi alma Bir başka bilgisayardan bilgi almak için disketler kullanılır. Seri kablo ile bilgi alınacak ise RS 232 kablosu kullanılır. CNC torna tezgahında program yükleme sayfası 8. Transfer edilen bu bilgiler işaretlenmiş programa kaydedilir. Bu sayfadan çıkmak için ise ekranın sağ altındaki Close tuşuna basılır. . Tekrar V24 tuşuna basılırsa işlem durur. Ekrandaki bu program SAVE tuşu ile kaydedilir.

8. Ekranın sağ üst köşesindeki pencerede yazılı olan program çalışacaktır. çıkarma veya düzeltme işlemleri bu sayfada yapılır. Program ekranda görüntülenir.  Bu işlemlerden sonra istenen program Editör’e çağrılır.  Input tuşuna basılır.9 CNC Torna Tezgâhında Bulunan Programları Çalıştırma Part program sayfasındaki Auto Mod seçilir. tuşuna basılır.8 CNC Torna Tezgâhında Bulunan Programları Yeniden Düzenleme tuşuna basılır. Programa ekleme. 8. .Bu tuş Siemens’in programlama bilgisayarı ile transfer yapılırken kullanılır. Bu tuş ise disket ile bilgi transferi yapılırken kullanılır. Program çalıştırılmadan önce programların gösterildiği sayfada imleç herhangi bir satır üzerinde iken start yapılırsa bu program çalışmayabilir. tuşuna basılır  Program isimlerinin yazılı olduğu sayfadan ok tuşları yardımıyla istenen program üzerine gelinir. tuşuna basılır.

Yukarıda açıklanan hususlar doğru ise Cycle Start’a basabilirsiniz. Sağ üstteki pencerede seçtiğiniz yeni programın adı yazılır. CNC TORNA TAKIMLARINI İŞLEME UYGUN OLARAK BAĞLAMA 9. 9. • Program işaretlenir. Start düğmesine basılır ve program çalışmaya başlar. Tezgâh tuşuna basılırsa ana menüde çalışma gözlenir. Çalıştırılmak istediğiniz programın doğru seçildiğinden emin olmak için ekranın sağ üstündeki pencerede programın ismi görülmelidir. Cycle Start’a basılmadan önce program ilk kez çalışacak ise mutlaka Single Block seçilmelidir. Program çalıştırılmadan önce şu hususlara dikkat edilmelidir.tuşuna basılır.1 CNC Tezgâhında Bulunan Takımlar Punta matkabı (center drill) Kaba tornalama kalemi (roughing tool)  Kanal kalemi (recesing tool)  İnce talaĢ kalemi (finishing tool)  Helisel matkap (twist drill) . Takım offset bilgileri uygun şekilde girilmelidir. • • • • • İş parçası sıfır noktasının girilmiş olması gerekir.  Sağ alttaki tuşuna basılır ve istenilen program işletilmeye hazır hâle gelir.

Kaba tornalama kalemi (roughing tool): Parçaların yüzeylerinden fazla miktarda talaş kaldırmak için kullanılır. Parmak freze (end mill): C eksenli tezgahlarda kullanılır. Parçanın yüzeyini daha düzgün ve hassas işlemek için kullanılır. . Aynaya bağlanan parçalar üzerinde frezeleme işlemleri yapmak için kullanılır. Açılı kesici (anglehead cutter): C eksenli torna tezgahlarda açılı delikler delmek için kullanılır. Vida kalemi (threading tool): İç vida ve dış vida açmak için kullanılır. Keski kalemi (parting tool): Parçalar. Parmak freze (end mill)  Kılavuz (tap)  Vida kalemi (threading tool)  Açılı kesici (anglehead cutter)  Parmak freze (end mill)  Keski kalemi (parting tool) 9. kesmek için kullanılır.2 • • Yapılacak İşleme Göre Takım Seçme Punta matkabı (center drill): Punta ile desteklenecek uzun parçalar punta matkabı ile delinir. Kılavuz (tap): Kılavuz çekmek için kullanılır. Helisel matkap (twist drill): Delik delmek ve delik genişletmek için kullanılır. İnce talaş kalemi (finishing tool): Parçaların yüzeylerinden son pasolar. alırken kullanılır. • • • • • • • • • Kanal kalemi (recesing/grooving tool): Kanal açmak için kullanılır.

işlenmesi zorlaşır. elle kumanda (Manual mode) konumunda yapılır. Karbon miktarı % 0. volfram gibi alaşım elementlerinin bulunması. Yüksek alaşımlı ve paslanmaz çeliklerin işlenebilirlikleri çok düşüktür. İşlenmeye karşı direnci az olan malzemelerin işlenmeleri kolaydır. Karbon miktarı % 0. Bu tür çeliklerin bünyesinde krom. Tezgâhın kontrol paneli ekranından takım (Tool) sayfasındaki ilgili takım numarası seçilerek çağrılır.3 İşlenecek Malzeme Cinsine Uygun Takım Seçme Malzemenin sertliği arttıkça.2-0.6’dan fazla olan çeliklerin sertliklerinin artması nedeni ile işlenmeleri de zordur.4 9. Sünek bir malzemenin talaşı takıma yapışır ve körlenmesini hızlandırır.6 arasında olan çeliklerin işlenebilirlikleri iyidir. bunların sert ve mukavemet değerlerinin yüksek olması nedeni ile talaş kaldırmayı zorlaştırır. 9. nikel. Malzeme işlene bilirlik ve sertlik tablosu Aşırı derecede süneklik genel olarak bir malzemenin işlenme kabiliyetini iyileştirmez. Altta ki şeklde elle takım değiştirme penceresi görülmektedir.4. . Ancak karbon oranı % 0.1 Takım Değiştirme Elle El ile takım değiştirme işlemi.9.2 den az olan çelikler sünekliği çok fazla olduğu için takım yüzeyine sıvanma özelliği gösterir.

Siemens kontrol ünitesi (Manual) sayfası 9. Kullanılacak olan tezgah için kesici tak. Bunlar genel olarak dış çapı delik işleme.m tutucu ve katerin secimi bu konuda imalat yapan herhangi bir firmaya ait katalogdan yapılır. iş parçasına ve aynaya çarpmayacak şekilde belirlenmelidir. 9.4. Takım değiştirme işlemi puntaya. takım değiştirme fonksiyon komutu öncesinde gelinen yerdir.5 9. vida açma delme vb.1 Taret Tarete Bağlanabilen Tutucular ve Kesiciler CNC torna tezgahında standart kesici takım bağlama sistemleri (tutucular) kullanılır. Program icra edilirken takım numarası sistem tarafından okununca takım otomatik olarak değiştirilir.5. Tezgâhta takımın değiştirildiği yer. kanal açma/kesme. tornalama operasyonlarına ait kesici takımların bağlanacağı şekilde dizayn edilmiştir. Tezgah taretine uyum sağlayacak şekilde imal edilir. .2 Otomatik Program içinde takım değiştirmek için T harfinin önüne takım numarası yazılarak veya bazı tezgâhlarda M06 fonksiyonu ile yapılmaktadır.

. Şekil yumuşak çelik bir malzeme için operasyon tipine göre seçilen takımlar gösterilmektedir.Takım bağlama aparatları Kesici takımlar Her operasyon için uygun takım geometrisi ve takım tutucu tipi seçilmelidir.

Resim de bir grup HSS türü kesici takım . parmak freze.Operasyonlara göre takım kullanımı 1) Kaba tornalama 2) Profil tornalama 3) Kanal açma 4) Profil tornalama 5) Delik delme 6) Delik tornalama 7) Vida açma 8) Profil tornalama ve kesme Operasyon ve kesici takım listesi Torna takımlarında özellikler: CNC torna tezgâhlarında kullanılan kesici takımlar iki gruba ayrılır: a) Yekpare takımlar b) Sert metal uçlu takımlar Yekpare tek gövdeden oluşan kesiciler denilince akla ilk gelen yüksek hız çeliği (HSS-High Speed Steel) kesicilerdir. Ancak maliyetleri düşük olduğu için özellikle delik operasyonlarında CNC tezgâhlarda hâlâ kullanılmaktadır. kılavuz. Bunlar matkap. havşa matkabı vb. Bu tür kesicilerin kesme hızları sert maden uçlara göre daha düşüktür. rayba. kesicilerdir.

3 Kesicinin Tutucuya Uygun ve Emniyetli Biçimde Bağlanması  Taretin çevresine bağlanan kalemler taret yuvasından çok fazla dışarı sarkacak şekilde bağlanırsa takımda kesme kuvvetleri nedeni ile titreşimlere neden olur. .5. Normal ve titanyum nitrür kaplı HSS kesiciler CNC tezgâhlarında en çok kullanılan kesici türü sert metal uçlu kesicilerdir.görülmektedir. Delik işlemleri için matkaplar ve delik kalemleri de taretin alnındaki takım yuvalarına takılır. Ancak ani darbe ve vuruntulara karĢı oldukça dayanıksız yani kırılgandır. Bu kesicilerin kesme hızları çok yüksektir. Kesme kabiliyetlerini daha da artırmak için aşınmaya karşı dirençli kaplama malzemeleri ile kaplanır. Bu nedenle takımlar taretin takım yuvasından tezgâhın (Büyüklüğüne göre değişebilir.) 20-30 mm civarında olmalıdır. Bu tür kesicilerin kesme performansları titanyum nitrür kaplanarak artırılır.5.2 Tutucunun Uygun Yuvaya Yerleştirilmesi Dış yüzeylerin tornalanması için takımlar taretin çevresindeki yuvalara takılır. Bunlar toz metalürjisi teknikleri ile imal edilir. • Kesiciler uygun tutucular ile bağlanmalıdır. Ayrıca takım değiştirilmesi sırasında taret dönerken kesici tezgâh gövdesine çarpabilir. 9. 9. Böylece hem kesme kabiliyetleri hem de elde edilen yüzeylerin kalitesi artırılır.

Takımlar taretin yuvasına uygun bir şekilde yerleştirildikten sonra tespit cıvataları iyice sıkılmalıdır. . (Yeni takım) tuşuna basınız. 9. Tool sayfasına geliniz.1 Kesicilerin Bağlanması ve Kontrolü Bağlanan Her Takıma Ait Bir Takım Penceresi Açılması Takım penceresi Yeni pencere açma Menü tuşu ve parametre tuşuna basınız. Tool Type (takım tipi) kısmına takım tipi numarasını girip enter’e basın.• • Delik operasyonları için kullanılacak takımlar pensler veya adaptörler aracılığı ile taretin alnındaki yuvalara bağlanır.6.6 9.

Bağlı bulunduğu yuvayı tanımlama T number (Takım numarası + ENTER) Talaş alma biçimini (uç pozisyonunu) tanımlama Edge Position Sadece tahriksiz takım tanımlandığında ekrana gelir. Kesicinin dıĢ, iç, sağ, sol tornalama durumuna göre kesicinin talaş alma biçimi tanımlanır.

İmleç, Edge Position sorusunun karşısındaki kısma getirildiğinde ekrana uç pozisyon resimleri belirir ve uç pozisyonuna uygun resmin numarası bu haneye yazılır ve enter’e basılır. 10. CNC TORNADA TAKIM AYARI YAPMA

10.1 Parçalar Üzerindeki Sıfır Noktaları Menü Parameter Zero Ofset seçilince 1’den 4’e kadar iş parçası sıfır (referans) noktası kaydetme seçenekleri ekrana gelir. Hangi referans noktası isteniyorsa seçilir.

   

G54 G55 G56 G57

10.2 Takım Ayarında Kullanılan Elemanlar ve Özellikleri

Kesici kalibrasyonunda kullanılan ölçme kolu Bazı tezgâhlarda takım ayarı için özel ölçme kolu veya mastarlar vardır. Kesiciler bu ölçme kolundaki mastara değdirilerek takım ayarları yapılır. Takım ölçme mastarları olmayan tezgâhlarda takım iş parçasının çevresine ve alnına değdirilerek ayar yapılır.

10.3 İşlenecek Parçaya Göre Takımları Sıfırlama 1) Parçayı aynaya uygun şekilde bağlayınız. 2) İş milini döndürünüz.

3) Takım ölçme kolu ile ölçülmüş takımlardan birini z ekseninde parçaya değdiriniz. 4) Ekrandaki tezgâh Z değerini bir kenara yazınız. 5) Takım ofset sayfasından bu takıma ait Z boyunu çıkarınız. 6) Kalan değeri Zero offset (iş parçası sıfırı) G54 (1) sayfasına yazınız.

10.4 Otomatik Sıfırlama 1) Menü çevirme tuşu ve ardından parametre tuşuna basınız. 2) Zero ofset tuşuna basınız. 3) Ekranda çıkan G54-G55-G56-G57 parametrelerinden hangisi program için uygunsa o seçilerek ENTER’e basınız. 4) Gelen ekrandan Z satırına getiriniz. 5) Alttaki pencereye geçiniz. 6) T nu. hanesine hangi takım kullanılıyorsa onun hane numarasını yazınız. 7) D nu. hanesine kullanılan takımın ofset sayfa numarasını yazınız. 8) Length hanesine ‘’– ve 2’’ yazınız. 9) Ofset hanesine parça durumuna göre ‘’– veya + yazıp’’ mm değerini giriniz. 10) Calculate tuşuna basınız. 11) OK tuşuna basınız. 12) Save tuşuna basınız. 13) OK tuşuna basınız.

10.5 Kontrol Panelinden Gerekli Ayarları Yapma  Parça işleme sırasında kullanılacak takımlar takım tutucular ile tarete bağlanır. Tezgâh JOG modunda olmalıdır.

Tuşuna basılarak kontrol ünitesinden bilgisayar ekranına geçilir.

 Gelen menüden sırasıyla

 Tuşlarına basılarak takım sayfasına girilir ve ekrana aşağıdaki menüler belirir

takım tanımlama işlemi taret üzerindeki her takım için tekrarlanarak her takıma ait takım sayfaları açılır (T1 D1.1) Yeniden takım tanımlayarak sayfa açmak için NEW TOOL tuşuna basılır ve gelen ekranda Tool Nu. Edge Position: Sadece tahriksiz takım seçildiğinde ekrana gelir. Bu mesajla birlikte eksen ve devir hareketi tekrar yetkili duruma gelir.1. 7) Ekrana gelen ―MDA Buffer‖ penceresine M96 yazılır.. 8) Operatör paneli üzerinde JOG Mod + El çarkı + 1000 tuşlarıyla ―EL ÇARKI‖ moduna geçilir ve takım.1 Programın Mantık ve Yazım Hatalarını Kontrol Etme Programcı tarafından yazılmış olan NC programında hata yapılmış olabilir. el çarkı yardımıyla ölçme kolunun ölçme yapacak yöndekisensörüne 2-3 mm kalana dek yaklaştırılır.sı (1………12) R11 = Takım ölçülerinin yazıldığı sayfa nu. T2 D2. R10 = Takım nu. 5) Takım sayfaları açıldıktan sonra tezgâhta ölçme kolu indirilir ve ekranda ―ÖLÇME KOLU YETKİSİZ AÇIK‖ mesajı belirir ve tüm eksenler ve devir hareketleri de yetkisiz hâle geçer. CNC TORNADA PROGRAMLARIN SİMÜLASYONU VE KONTROLÜ 11. MDA‖moduna geçilerek ―MDA Buffer‖ penceresine. operatör paneli üzerinden ―MDA‖ moduna geçilir.9) L 801 = Takımın ölçme koluna yaklaştığı yöndeki sensörün alt program nosı yazılır. Bu yöntem kesin sonuç . operatör paneli üzerinde ―START‖ tuşuna basılır ve ekranda ―ÖLÇME KOLU AKTĠF‖ mesajı belirir. imalat işlemine geçmeden önce programda hataların tespit edilip düzeltilmesidir. 11.). programı yeni baştan gözden geçirmek. 3) Takımlar ölçülerek bilgilerin doğruluğu kontrol edilir. 4) Ölçme işlemi.sı (1…….: takımın taret üzerindeki yuva numarası girilir +ENTER 2) Tool Type: Takım tipi + ENTER. Böyle bir durumda yapılması gereken ise. T3 D3 vs.1 Programın Test Edilmesi 11. 6) tuşuna basılarak tezgâh ekranına geri dönülür. Bunun iki yolu vardır: > Birincisi.

Yazım Hataları Programcı. bu programın ismi de bu kütüphaneye eklenmektedir. İlerleme miktarının değeri girilmemiş veya yanlış girilmiş olabilir. klavyede birbirine benzeyen harf ve rakamları karıştırmak suretiyle hata yapmış olabilir. > > > > Fener milinin harekete başlamaması veya ters hareket etmesi.1. Bu yöntem en çok kabul gören ve sonucu garanti olanıdır. koordinat sistemi veya doğru kesicinin tanıtılmaması. 11.2 CNC Programını Kaydetme Simülasyon programında yazılan NC programlarının isimleri program kütüphanesine kaydedilmektedir. Tezgâh ölçü sınırları dışında bir ölçünün girilmesi. Tabiî ki hatalar yine de olabilecektir. kullanılacak kesici. Yapılacak işlem. programı bilgisayarda veya tezgahın simülasyon ortamında denemektir. kısa programlarda etkili olabilir. NC Programında yapılan hatalar mantıksal ve yazım hataları şeklinde olabilir. Mantıksal Hatalar Programcı işlenecek olan ham malzemeyi işlem basamaklarına göre yorumlar. Kesicinin hareketini belirten değerler yanlış veya eksik satır şeklinde olmuş olabilir. Ayrıca programda yapılan değişiklikler tezgâh hafızasına ve diskete kaydedilebilmektedir. Yapılamayacak bir işlemin tezgâhtan istenmesi. Yapılabilecek mantıksal hataların bazıları aşağıda sıralanmıştır: > > Hangi eksende işlemin yapılacağı belirtilmemiş olabilir.veren bir yöntem olmamakla beraber. Ölçü birimi. düşünülen eksen hepsi doğru mantıkta olmalıdır. beceri ve tecrübesiyle şekillenir. . ister tezgâhta değişiklik yapılması mümkün olur. eğer programı bilgisayarda oluşturuyorsa. Bu kolaylık ile bir NC programında ister bilgisayarda. > İkincisi. Gelişen teknolojiye bağlı olarak yeni tezgâhlara NC programı (post) disket yardımı ile yüklenebilmektedir. Yeni bir program yazıldığı zaman. Bu işlemler programcının bilgi.

Resim 1. yapılan işlemin simülasyonu incelenerek programda hata olup olmadığı kontrol edilebilmektedir . Bu iki yöntemde de simülasyon özelliği vardır.1. Bu sebeple. Değişen sadece bu işlemin her tezgâhta aynı komut ve sırayla yapılmayışıdır. yazılan program blokları tek tek kontrol edilerek. Program yazıldıktan sonra mutlaka test edilmelidir. Program ismi girildiğinde program satır satır ekrana gelmekte. Bu panellerde bulunan butonlar temelde benzeşmektedir. Aynı markanın farklı iki model kumanda paneli Kumanda panelinde bulunan MDA butonuna basıp veya tamburu konumlandırarak program penceresine ulaşılır.3 Programın Simülasyon Modu ile Çalıştırılması Bilgisayarda bir CNC programı vasıtası ile NC komutları yazılabileceği gibi tezgâh kontrol ünitesinde de yazılabilir. Bu seçeneğe girildiğinde. CNC tezgâhların kumanda panelleri ve barındırdığı işletme programı farklılığı. test edilmek istenen programın isminin girilmesi istenir. Edit butonuyla başlanan program yazma işlemi ana menüye dön butonuna basılması suretiyle yapılan program tezgâh kütüphanesine aktarılmış ve kaydedilmiş olur. bir programcının tüm tezgâhları aynı bilgi ve beceride kullanmasına engel olmaktadır. Program yazılıp bitirildikten sonra. 11.1de aynı markanın farklı iki model tezgahı için kumanda paneli görülmektedir. programdaki hataların bulunması sağlanmaktadır.Bu işlem. Bu seçenekle. programın doğru olup olmadığını kontrol etmek için bu seçenek kullanılır. programcı düzeyinde mantık olarak yerleşmiştir. tezgâh üreticileri komutları aynı sembollerle ifade etme yoluna gitmiştir.

Bu esnada görülen iş parçası üzerindeki değişiklikler yazılan programın ne denli iyi olduğunu gösterir.Program Penceresi İş parçasının kaba malzeme görünümünden. bu sefer parça bağlanarak kesicilerle beraber yine düşük ilerleme hızında işlem tekrarlanır. Hazırlanan program bir de kesici bağlanmadan. . Tekrarlanan işlem neticesinde hatasız. programda yazılan her bir satır işlendikçe son haline doğru gidilir. Eğer işlem hatasız ise. düşük ilerleme hızında. eksenlere hareket vererek denenir. doğru NC programı hedefine ulaşılır. Edit Penceresi Simülasyon esnasında yazım hatasından kaynaklanan hatalar ayıklanır ve satırlar düzeltilir.

Birkaç işten sonra tezgâh tam kapasite çalıştırılmalıdır. tezgâh panelinden SBL (adım adım) .2. Böylece kesicinin çarpma durumları önceden tespit edilerek programda gerekli düzeltmeler yapılır ve normal moda dönülür. Buna bağlı olan genel sistemin çalışması da yavaşlayacaktır.1.1 Adım Adım Modda Çalıştırma (SBL) CNC tezgâhlarda ilerleme. Normal modda iken tezgâh çalışma kapasitesi.2 Programın İşletilmesi 11. Bunun için tezgâha kesiciler ve işlenecek iş parçası bağlanır. İş parçası tamamen oluştuğu zaman bir aksaklık yaşanmadıysa o zaman tezgâh sonraki parçada yine de tam kapasitesinin altında çalıştırılır. kesme hızları ve talaş kaldırmak için takım ve parça hareketleri programda öngörülür. Çarpmaları engellemek amacı ile tezgâhta bulunan Dry Run (deneme çalışma modu) özelliği açılmalıdır.Simülasyon penceresi 11. ayna devir sayısını elle ayarlanan kısımdaki düğmeyi sola çevirerek yapabiliriz. Tezgâhta çarpma olayı genellikle G00 satırlarında olabilir. İşlem sonuna kadar bu şekilde devam ettirilir. Tezgâh normal çalışma konumunda iken program başlatılır. Bu özellik açılınca tezgâhın G00 kodları kapatılarak tezgâh yavaş ilerleme moduna geçer. Programcı.4 Yavaş İlerleme Modunda Programın Test Edilmesi (Dry Run) Bilgisayarda yazılan veya tezgâh komut panelinden girilen komutlarla oluşturulan ve simülasyonu yapılan NC programı gerçek ortamda denenecektir. Hazırlık işlemleri operatörle veya otomatik olarak gerçekleştirilir. 11. ayar düğmesi yardımıyla güvenlik için düşürülür. Bunu. Tüm talaş kaldırma işlemleri operatörün hiçbir müdahalesi olmadan otomatik olarak yapılır.

mikrometre. kontrol araçları kullanılır. 11. .butonuna bastığı takdirde tezgâh sırası gelen her bir komut satırında. Bunu işlemin amacı. tezgâha bir program tarafından kumanda edildiği için yapılan ayarlamaların doğru sonucu verip vermediğinin kontrolüdür. passametre veya mastarlar gibi diğer ölçme. hassas bir şekilde ölçüleri kontrol edilir.2 İlk Üretilen İş Parçasının Kontrol Edilmesi Adım adım konumunda yapılan ilk iş parçası tezgâhtan sökülerek. Satır işlemi bitince yine operatörden gelecek talimat için beklemede kalır. işin hassasiyetine ve tolerans değerine göre dijital kumpas.2. operatörden. İlk ışın ölçümü yapılırken Ölçme işleminde. Operatör duruma bağlı olarak aynı butona bastığı takdirde tezgâh sıradaki satırı işleme koyar. bir sonraki satıra geçmek için talimat bekler.

3 Seri Modda Çalıştırma Yapılan tüm hazırlık çalışmaları Dry Run. Kontrol panelinden ayna devir sayısını kontrol eden tamburu yaklaşık %30 civarında ayarlayıp otomatik butonuna basınca artık tezgâh programda yazılan her bir blok doğrultusunda görevi yapmaya başlar.Offset penceresi 11.2. Tezgahta işlem anı . SBL'den sonra üretilen ilk iş parçası istediğimiz ölçü ve toleranslar dâhilinde olmuş ise artık tezgâhı seri bir şekilde çalıştırabiliriz. Bu esnada ayna devir sayısını ayarlayan tamburu küçük adımlarla artırarak olması gereken değere getirilir. Yapılan işlemler koruyucu kapak ardından izlenir.

kaç adet yapılacağı. İş parçasının bağlı olduğu yerden söküp yeni bir parçasının bağlanması kolaylığı.1 İş Parçasını Tezgâha Bağlama CNC tornada iş parçaları tezgâha iki şekilde bağlanabilir. SİLİNDİRİK VE KONİK TORNALAMAYI PROGRAMLAMA 12. CNC TORNADA ALIN.12. Bütün bunlar göz önünde bulundurulduktan sonra iş parçası tezgâha bağlanır. Tabiî ki bu kararı verirken dikkat edilmesi gereken hususlar vardır: > > > > Yapılacak olan iş parçası üzerinde ne gibi işlemler yapılacağı. Üretimi planlanan iş parçasının programı yapılırken.. Talaş kaldırma esnasında iş parçası üzerinde oluşacak olan kesme kuvvetlerine karşı göstereceği direnç. Bağlanacak iş parçasının büyüklüğü. kesici takımın iş parçasının belli bir noktasına göre hareketi tanımlanır. İş parçası referans noktası CNC torna tezgâhlarının iş parçası referans noktası (iş parçası sıfır noktası) genelde iş parçası alın yüzeyinin merkez noktasına ayarlanır.. . Elimizdeki işi ayna ayakları arasına koyup olabilecek boy mesafesini de belirledikten sonra yine tezgâh panelinde bulunan ayna sık butonuna basıp iş parçası güvenli bir şekilde bağlanabilir.G59 arasındaki bir kod ile referans noktası belirlenir. G54. Tezgâh panelinde bulunan ayna çöz butonuna basıp hidrolik olarak kontrol edilen ayna ayaklar yavaş hareketle açılması sağlanır. Kendisine ait olan direkt tezgâh aynasına ya da aynanın bağlı olduğu yere aynayı yerinden söküp bağlama araçlar yardımı ile olabilir. İş parçası üzerindeki bu asıl noktaya iş parçası referans noktası denir.

Bir de kesici takım olan matkap. Taret üzerine takımlar alın veya çevre yüzeyine yerleştirilir. Genelde taretlere 8 veya 16 takım yerleştirilebilir.2 Kesici Takımları Bağlama CNC tezgâhta iş parçasının işlenebilmesi için gerekli olan kesiciler tarete bağlanmalıdır. kılavuz.Kesici iş parçasının çevresine veya alnına değdirilerek kullanılacak kesicilerin X ve Z ekseninde boyları tespit edilerek takım ayar (offset) sayfasına yazılır. Şekil 1. Taretler parçayı tutturan aynanın ön kısmına veya üst kısmına monte edilir.3 Kesici Takımların Sıfırlanması NC programının yazımına geçmeden önce talaş kaldırma operasyonları. kullanılacak olan kesici takımların tür. Kesicileri tezgâha klasik tezgâhlarda olduğu gibi bir katerin üzerine bağlayamayız.10'da tornalama işlemi için operasyon ve kesici belirlemesi görülmektedir. Çeşitli kesiciler ve bağlandığı taret 12. Bağlama esnasında dikkat edilmesi gereken bazı hususlar vardır. rayba. devir sayısı ve ilerleme değerleri belirlenmelidir. Bunun için sert maden uçlu kesiciyi tarete bağlamamıza yardımcı olacak kesici profiline uygun katerler kullanılır. . uzunluk. pens veya bağlama aracı kullanılır. çap. parmak freze. 12. Birçok durumda iki taret kullanılabilir. havşa matkabı gibi kesicileri tarete bağlamamızı sağlayan mandren.

Taret üzerinde her bir kesicinin bağlı olduğu istasyona bir harf veya numara verilmiştir.İş profiline uygun kesiciler Kesici takımlar tarete bağlandıktan sonra her birinin kesici ucu iş parçası üzerinde tespiti yapılan referans noktasına göre sıfırlanır. Bu numaralara dikkat ederek. ofset penceresindeki takım numarasına karşılık gelen yere girilir. Bağlanan kesicilerin ölçü farklılıkları her biri için düşük hızda hareket ettirilip kesicinin kesen kenarı ölçme probuna veya parça referans noktasına değdirilir. . Bu. her bir kesici için offset penceresinde el ile değer girilir ve ofset ayarı yapılır. Taretin Yalın ve Kesici Bağlı Görünümü Resimde görüldüğü gibi taretin üzerinde yer alan rakamlar kesicinin bağlanabildiği istasyonun numarasını belirtir. Bunu yapacak olduğumuz yer kesici için ofset ayarı yapmaktır. şu anlama geliyor: Tarete bağlanan bir 12 mm çapındaki matkap ile bir punta matkabının boyları bir birine eşit olmadığı için bizim bunu tezgâha bir şekilde anlatmamız gerekir. O esnada ekranda görülen değer.

Tezgâh operatörü kullanacağı kesiciyi seçerken aradığı şartlara uyan kesiciyi en iyi bir şekilde bilmelidir. Bu hesaplamalar aşağıda gösterilen formüllerle yapılabilir. Tüm talaş kaldırma işlemleri operatörün hiçbir müdahalesi olmadan otomatik olarak yapılır.5 Öncelikli olarak işlenecek malzemenin cinsi (çelik. Birimi metre /dakikadır. vida. Kesme hızına bağlı olarak en doğru ilerleme miktarı ya hesaplanır ya da yaklaşık değerlerle gösterilen tablolardan faydalanılır. Çünkü en kesin değerlere bu şekilde ulaşabiliriz. Bizim hesaplama yöntemini bilmemiz gerekir. Her firma kesicisini detaylı bir şekilde anlatan kataloglar ve çizelgeler hazırlamıştır. Kesici teknolojisinin geliştiği zamanımızda her bir kesici için bir kimlik kartı oluşturulmuştur. vb işlemler). Her kesicinin kesme hızı bir değildir. İşlenecek parça için kullanacağımız kesici kararı verildikten sonra bu kesici için üretici firmanın yayınladığı kesici özelliklerini belirten çizelgeden kesme hızı (V) bakılır. yüzey. vb). seramik. alüminyum. delik içi. Takım olarak kullanacak olduğumuz kesicinin malzeme cinsi (sert metal uç. Kesme sıvısının kullanılması. kesici takımın kesen kenar ucunun iş parçası üzerinde kesme yaparken 1 dakikadaki aldığı yol demektir. Kesme Hızı. DEVİR SAYISI HESABI . bakır. Hazırlık işlemleri operatör veya otomatik olarak gerçekleştirilir. Talaş kaldırma işleminin türü (alın. Yapılan hesaplama sonucunda tezgâha girilecek devir sayısı (S) ve ilerleme miktarı (F) değerleri olarak kullanılacaktır. Öyle ki sonuçta parçanın işlenebilmesi için doğru kesicinin kullanılması gerekir. Bu değer yapacak olduğumuz kesme hızı hesaplanmasında sabit bir değer olarak kullanılacaktır. İş parçası üzerinden talaş kaldırırken oluşan olay keme işlemidir. Kesme hızını tespit ederken şunlara dikkat edilmesi gerekir: > > > > > 12. pirinç. Tezgâhın gücü (tezgâh katalogundan bakılır). İlerleme Hesabı ve Kesme Sıvıs CNC tezgâhlarda ilerleme. Yani 1 dakikalık zaman içerisinde oluşan talaşın bir tel misali uzatılıp metre cinsinden ölçüldüğünde ki değeridir. vb). Kesme hızı.12.4 Talaş Kaldırma Teknolojisi CNC tezgâhlar mademki sadece komutlara göre hareket eder o zaman bu hareketlerini en doğru bir şekilde bizim kumanda etmemiz gerekir. Devir Sayısı. Bu işlemin hızı işin bitmesini zaman olarak doğrudan etkilediği için bu işleme ayrıca dikkat edilmesi gerekir. kesme hızları ve talaş kaldırmak için takım ve parça hareketleri programda öngörülür.

20 x 1200 = 240 mm/dak İstenenler S = ?. İşlem yapılırken kesme sıvısının kullanılması gerekliliği işlenen parçanın cinsine bağlıdır. mm/dak Yapılan hesaplama sonucunda tezgâha girilecek değerler elde edilmiş olur.. dökme demir cinsinde ise gerekmeyebilir. Verilenler V = 270 m/dak.S= 1000 x V / n x D devir/dakika S = Devir sayısı (devir /dakika) V = Kesme hızı (metre/dakika) çizelgeden bakılır D = İş parçasının çapı (mm) İLERLEME MİKTARI HESABI F=f x S mm/dakika F = İlerleme miktarı (mm /dakika) f = İlerleme (mm /devir)çizelgeden bakılır S = Devir sayısı (devir /dakika) ÖRNEK: CNC torna tezgâhında yapılması düşünülen iş parçasının dış çapı 82 mm. 12.. İş parçası çelik cinsi ise kesme sıvısı gerekir...20 mm/devir (mm/dev) dir. dev /dak F = ?..6 Alın..20 mm/dev (π = 3) S = 1000 x V / π x D => 1000 x 270 /3 x 75 = 1200 dev/dak F = f x S => 0. D = 75 mm f = 0.. Bu değerlere göre yapılacak olan NC programda tezgâha girilmesi gereken uygun devir sayısını ve ilerleme miktarını hesaplayınız.. kullanılması planlanan kesici için çizelgeden bakılan kesme hızı değeri 180 metre/dakika (m/dak) ve ilerleme miktarı da 0... Silindirik ve Konik Programlamada Kullanılan CNC Kodları ISO sistemine göre adresler için İngiliz alfabesinin A'dan Z'ye harfleri .

9999) Hazırlık (takım yolu) fonksiyonu (0. U... CNC torna tezgahında en çok kullanılan G kodları ve anlamları Tablo 1. 100... C F S T M Anlamı Blok/Satır numarası (1.9999) Takım numarası (0. Boş olanlar çeşitli kontrol sistemleri tarafından farklı anlamlar için kullanılır. Tablo 1.999) ilerleme hızı (1. O harfi sıfır ile karıştırılmaması için kullanılmaz. Adres N G X...5 mm/dev) Devir sayısı (0.01..99) Doğrusal ve dönme eksenlerinin kordinatları ( ± 99999..99) ISO Kod Sistemine Göre Adresler G Fonksiyonları NC programlarında talaş kaldırma işlemini doğrudan etkileyen fonksiyonların tanıtımı için kullanılır. 000 mm/dak) (0.0.99) Yardımcı fonksiyonu ((0.2'de gösterilmiştir.3'te yardımcı M kodları ile ilgili liste gösterilmiştir. Bu harflerin çoğuna anlam verilmiş. Z.1'de ISO kod sisteminde adres olarak en çok kullanılan harfler verilmiştir. M kodları da G kodları gibi kontrol sistemine göre farklılık göstermektedir.. W. M Kodu M00 Anlamı Programlanmış durdurma (Programın yazılan çalışmayı durdurur ve cycle start ile tekrar çalışır) yerinde .. G00 G01 G02 G03 G20 G21 G81 G82 G90 G91 Kesicinin talaş kaldırmadan olabilen en hızlı hareketi Kesicinin talaş kaldırarak hareketi Saat ibresinin dönüş (CW) yönünde eğrisel hareketi Saat ibresinin aksi yönünde (CCW) eğrisel hareketi Parmak ölçü sistemi (İnç) Metrik ölçü sistemi Z ekseninde (boyuna) tornalama döngüsü X ekseninde (alın) tornalama döngüsü Mutlak (Absolute) koordinat sisteminde programlama Artışlı (Incremental) koordinat sisteminde programlama Temel bazı G kodlarının anlamları M (Yardımcı Fonksiyonları) Tezgâh fonksiyonlarını harekete geçiren veya durduran kodlardır. Y.. .kullanılmaktadır. Birkaçı boş bırakılmıştır. Tablo 1...

Sayının . EIA ve DIN gibi aynı içerikli kod sistemine dayanmaktadır. Bununla beraber NC sistemleri için kontrol ünitelerini üreten firmalar arasında yani kontrol sistemleri arasında bazı farklılıklar vardır. 12. Blokları oluşturan sözcüklerden oluşur.7 CNC Programlama Mantığı Programın adı bir sayıdan oluşur ve programın numarasını belirtir.M01 M02 M03 M04 M05 M06 M08 M09 M17 M19 M30 M98 M99 İsteğe bağlı durdurma (optional stop açık ise programı durdurur ve cycle start ile tekrar çalışır) Program sonu Fener milini saat ibresi (CW) yönünde döndürme Fener milini saat ibresi tersi (CCW) yönünde döndürme Fener milini durdurma Takım değiştirme Soğutma sıvısını açma Soğutma sıvısını kapatma Alt program sonu Fener milini açısal konumlandırma Program sonu ve başlangıca dönüş Alt programı çağırma Alt programdan geri dönüş Yardımcı M kodları NC tezgâh ve sistemlerde programlama ASCII kod esasına göre oluşturulan ISO. Programı oluşturan ve satır şeklinde yazılan bloklar. ISO Kod sistemine dayanan bir program: > > > Programın adını temsil eden program numarası.

F200 vb. Y'ye ait sayılar koordinatların değerlerini ifade eder. Örneğin X. Eğer hem program hem blok numarası yoksa program kaydedilirken (CRT . Her blok bir blok sonu ile işaretlenir. ancak N0 kabul edilmez. Örneğin N1. Programın esasını oluşturan bloklar satır şeklinde yazılır. SINUMERIK'te % işareti konulur veya hiçbir işaret konmaz. son sayı iş milinin dönmesini ifade eder. Bu sistemin bir alternatifi sayılar arasına TAB kelimenin yazılmasıdır. Blokta. Kelimeler komuttur. ikincisi dairesel interpolasyonu.. Bu işaret EOF. Y. gibi kelimelerden oluşur. N10. Eğer program numarası yoksa birinci bloğun numarası (N.). sayı kod veya değer olabilir.) işareti. (SINUMERIK) alabilir. (*). X. Örneğin N01.) program numarası sayılır. Son örnekteki gibi aralıklı alınırsa.MDI'dan bir program numarası belirtilmesi gerekir. Bloklara göre takım doğrusal veya eğrisel bir hareket yapar. X30.. blok numarası N ve ondan sonra bir sayıdır. kesme hızı ve ilerleme hızı tayin edilir. Kontrol ünitesinde işlem görmedikleri için blok numaralarının konulması mecburi değildir. Sayıların düzeni seri değil de keyfi alınır. Bunun yanı sıra sıralanmış blok formatı denilen bir başka format daha vardır. Adresli kelimelerin sayıları. iş mili çalışır veya durur. sayılar 1'den 9999'a kadar 4 dijitli olabilir. Sayılar 1'den 9999'a kadar dört dijitten oluşur. Her bloğun başında bir blok numarası bulunur. ISO. üçüncü ve dördüncüsü X ve Y koordinatlarını. Bloklar örneğin N01. Bu formatta sadece sayılardan oluşan kelimeler. blok içinde işgal ettikleri yere göre anlam taşır. F adreslerinin yanındakiler. (FANUC). Adresli kelimelerden oluşan bloklara adresli blok formatı denir. G90. konursa programın kullanılması bakımından daha iyi olur. programa başka blokların eklenmesi kolaylaşır. Blok numarası olarak N0 kullanılmaz. (. . N01 vb. sayının önündeki sıfırlar sayılmaz. N02. birinci sayı blok numarasını. Görüldüğü gibi her kelime adres adını taşıyan bir harf ve bir sayıdan oluşur. N06. EIA sisteminde O harfi. Bu sisteme göre adresli kelime formatı çok daha esnektir ve günümüzde genellikle bu format kullanılmaktadır. CRT-MDI (MDI Manual Data Input) kontrol panosunun ekrandan ve programlamak için elle çalıştırılan düğmelerden oluşan kısımdır. kod veya yukarıdaki örnekte olduğu gibi G ve M adreslerinin yanındaki sayılar veya değer olabilir.önüne ISO'ya göre (. yani bir işlemi temsil eder. N03 veya N01.

tezgâh milinin çalıştırılması ve diğer işlemler bu panel yardımıyla yapılır. Bu seçenek sayesinde Quick Basic programından çıkılarak DOS ortamına dönülür. Herhangi bir yeni parçanın ISO kodlarıyla programını yazmak için ana menüdeki program butonuna basılır. takım veya parça hareketlerini gerçekleştiren ve eksen adını taşıyan her hareket yönünde birer ilerleme motorları vardır. Program yazılırken doğru olduğu onaylanan program satırları üzerinde herhangi bir değişiklik yapma imkânı olmadığından. 12. Eksen doğrultusunda hareket. Bu seçeneğe girildiği zaman. Böylece hangi isimlerle programlar yazıldığı rahatlıkla görülmektedir. program girişini ve çalışmasını sağlayan bir kontrol ünitesi ve bunu temsil eden bir kontrol paneli bulunmasıdır. yeni program dosyasının isimlerinin. Bu menünün alt başlıkları ise şunlardır: > > > > Satır Düzeltme Satır Ekleme Satır Silme Çıkış Bu simülasyon programında yazılan CNC programlarının isimleri bu program kütüphanesinde bulunmaktadır.12. genişliğinin. Yeni bir program yazıldığı zaman. bu programın ismi de bu kütüphaneye eklenmektedir. Bu panelde komutların girilmesini sağlayan düğmeler ve girilen veya işlenen komutlar gösteren ve talaş kaldırma işleminin simülasyonunu yapan bir bilgisayar ekranı vardır. Hatta aynı satırda bir koordinatı . programın birim sisteminin işlenecek parçanın uzunluğunun. İkinci olarak talaş kaldırmak için kullanılan güç motorun yanı sıra. Silindirik ve Konik Tornalama Uygulamaları Yapma Programlama yapılırken tümü artışlı veya tümü mutlak olabilir. derinliğinin ve programda kullanılacak maksimum takım çapının girilmesi gerekmektedir. Bu bilgiler girildikten sonra. Program isimlerinin listesini görmek için ana menüdeki bu seçenek kullanılır. program formatı ve girilen değerler ölçüsünde iş parçasının simülasyon şekli ekrana gelmekte ve programın yazılması için beklenmektedir. Programın bir kısmı mutlak bir kısmı artışlı olarak yazılabilir. programın bazı yerlerini değiştirmek veya hata varsa hataları düzeltmek için edit seçeneği kullanılır. Bu menünün alt başlıkları ise > > > > Dosya Silme AltSayfa ÜstSayfa Ana Menüye Dönüş Simülasyon programından çıkmak için bu kısım kullanılır. Girilen her bir değer bir hareketin oluşmasını sağlar. eksenlerde yapılacak olan hareketlere karar verir. Bu işlemler sonrasında ISO kodları kullanılarak program yazılabilmektedir.8 Elle Programlama Yapma CNC tezgâhlarını klasik tezgâhlardan ayıran ilk özellik. Bu ifade seçildiğinde ekrana Program Düzeltme Menüsü gelmektedir.9 Alın. Programcının panelde girdiği değerler.

N45 G00 X105. F0. Z-4. Programcının hangisi kolayına gelirse o yöntemi kullanır. N35 G01 X0. Z120 park noktasına gelir.2 mm/dev ilerleme ile alın tornalanır Alından uzaklaşılır . F0. iş koordinat ayarı yapıldıktan sonra tezgâh kontrol paneline aşağıdaki program girilirse alın tornalama işlemi gerçekleşebilir.mutlak değerini artışlı girmek te mümkündür.2 N60 G00 Z0. N55 G01 X0.2 mm/dev ilerleme ile alın tornalama yapılır. Alın tornalama için iş paçası Mutlak Programlama N10 G54 N15 T0101 N20 G00 Z120. Z120. Fener milini saat ibresi yönünde 1800 dev/dak hızla döndürülür Takım hızlı olarak 105 mm çapa ve alından 4 mm sola gider 0.2 N40 G00 Z0. Aşağıdaki parçanın alnındaki 8 mm'lik talaş alınmıştır. N25 S1800 M03 N30 GOO X105. Parça alından 4 mm uzaklaşır Hızlı ilerleme ile 105 mm çapa çıkılır Hızlı ilerleme ile Z-8 noktasına gelinerek 4 mm talaş verilir 0. nolu takım çağrılır Takım hızlı olarak X120. N50 G00 Z-8. > Alın Tornalama Parça bağlanıp takım ayarı. Açıklama İş referans noktası seçilir 1.

Takım no 01 ve ayar no 01 olan takım seçilir. Kesici hızlı olarak 60.7 mm/dev ilerleme ile tornalanır. Kesici hızlı şekilde 60.7 N80 G00 X60. F0.N65 M05 N70 G00 X120. Z120 noktasına gönderilir Program bitirilir Silindirik Tornalama Silindirik tornalama için iş parçası Mutlak Programlama İş parçası referans noktası seçilir. Kesici 36 mm çapa ve alından 5 mm uzağa hızla yaklaşır. F0. Programı bitir ve başa dön.60 park noktasına gider. Z60. N30 G95 N40 S1200 M03 Artışlı Programlama İş parçası referans noktası seçilir. İş mili 1200 dev/dak ile saat ibresi yönünde döndürülür. N90 M30 N05 G54 N10 T0101 N20 G00 X60. N60 G01 Z-80. Z120.7 N70 G01 X43. 80 mm'lik boyu 0. Z5. Takım no 01 ve ayar no 01 olan takım seçilir. . 60 park noktasına mutlak olarak İlerleme mm/dev. Kesici hızlı şekilde 60. N75 M30 Fener mili durdurulur Kesici park noktası olan X120. Z60. 43 mm çapa kadar alın tornalanır. İş mili 1200 dev/dak ile saat ibresi yönünde döndürülür. Z60. N30 G95 N40 S1200 M 03 N50 G00 X36. N10 G54 N15 T0101 N20 G00 X60. 60 park noktasına mutlak olarak İlerleme mm/dev.

80 mm çapa kadar konik tornalanır.7 N80 G00 U17. F0. N20 S1800 M03 N22 G95 N25 G00 X65. W-55. Programı bitir ve başa dön. N40 G01 Z-120. W140. Parçadan X ekseninde 7mm uzaklaşılır. N50 M05 N55 G00 X150. Takım no 01 ve ayar no 01 olan takım seçilir. N05 G54 N10 T0101 N15 G00 X150.3 mm/dev ilerleme ile parçanın alnına değdirilir. N60 M30 .N50 G00 U-24. N60 G01 W-85. Z100. N45 G01 X102. Z-20. Takım 0. Program bitirilir. Kesici artışlı olarak X-24[son nokta-ilk nokta.7 mm/dev ilerleme ile tornalar. Z140 (mutlak X60. F0. Kesici hızlı şekilde 60. N90 M30 5+80 mm boyu 0.3 N35 G01 X80. İş mili 1800 dev/dak ile saat ibresi yönünde döndürülür. İlerleme mm/dev. Takım park noktasına gönderilir. 65 mm çapa ve alnına 2 mm kalana kadar hızla yaklaşır. Fener mili durdurulur. Z100. Kesici artışlı olarak X17. F0.7 N70 GO1 U7. Konik Tornalama Konik tornalama için örnek iş parçası Mutlak programlama İş parçası referans noktası seçilir. Z60) park noktasına gider.(36-60=-24)] ve Z-55 noktasına hızla gider. 60 park noktasına mutlak olarak gider. Z2. N30 G01 Z0. 100 mm boyuna tornalama yapılır. 102 mm çapa çıkılır.

kanal kalemi ile G01 komutu kullanılarak kanal açılabilir. 100 mm boyuna tornalama yapılır. Kanal açmak için kanal kalemi komut olarak da G01 komutunu kullanacağız. Takım 0. 65 mm çapa ve alnına 2 mm kalana kadar hızla yaklaşır. 60 park noktasına mutlak olarak gider. CNC TORNADA KANAL AÇMA PROGRAMLAMA 13. 80 mm çapa kadar konik tornalanır. G01 komutu talaş alarak ilerleme yapan komuttur. N45 G01 U22. N40 GO1 W-100. İş parçası referans noktası seçilir.1 Kanal Tornalama Programlamada Kullanılan CNC Kodları Çevrimle ilgili konular ilgili modülde anlatılacaktır. W220. Kanal açmak için en uygun devir sayısı ve ilerleme miktarı tespit edildikten sonra. N50 M05 N55 G00 U49. Takım no 01 ve ayar no 01 olan takım seçilir. G01 komutu ile . SIEMENS ve FANUC kontrol sistemlerinde aynı komut kullanılır 13.W-20. N60 M30 13. Burada sadece basit olarak kanal açma komutları gösterilecektir. W-98. Program bitirilir. 102 mm çapa çıkılır. parçanın kanal açılacağı yere hızlı (G00) ilerleme ile yaklaşılır.3 N35 G01 U15. Tornalama işlemlerinde silindirik yüzeye ve alına kanal açılabilir. Fener mili durdurulur. İş mili 1800 dev/dak ile saat ibresi yönünde döndürülür. Z100. Takım park noktasına gönderilir. Kesici hızlı şekilde 60. F0. İlerleme mm/dev.3 mm/dev ilerleme ile parçanın alnına değdirilir. N20 S1800 M03 N22 G95 N25 G00 U-85. N30 G01 W-2. Alına kanal açmak için kanal açma kesicisi kullanılmalıdır.Artışlı Programlama N05 G54 N10 T0101 N15 G00 X150.2 CNC Tornada Kanal Açma Programlam CNC torna tezgâhında.

Alına kanal açılabilmesi için uygun kanal açma kesici takımın kullanılması gerekir. CNC torna tezgahında silindirik yüzeye kanal açılabildiği gibi parçanın alnına da kanal açılabilir. . alfa sayısal vb karakterlerden meydana gelir.3. Elle Programlama Yapma CNC takım tezgâhlarında parça imalatı için kullanılan komutlar dizisine parça programı denir. takım tezgâhının anlayacağı alfabetik. Parça programının özelliği CNC tezgâhının anlayacağı komutlardan meydana gelmesi ve başlangıçtan sona kadar belirli bir mantıksal sırayla yazılmış olmasıdır. Çevreye kanal açma işlemi alın tornalamada olduğu gibi X ekseninde hareketle sağlanır. Kanal açma işlemi ve kesicileri 1.kesici takım kanala dalma yapar. Parça programları. sayısal.

N80 G00 Z50. . N60 G01 X50. Mutlak olarak programı yazınız. F0. M08. N50 G00 Z-45. N20 G00 T0202. N70 G00 X80. N90 M30. O0001. M09. %0001. (SIEMENS) N10 G50 S500.1 mm/devir ilerleme ile kanal açma Kesici takım noktasına dönüş ve soğutma sıvısını kapatma Tezgâhı durdurma . N40 G00 X70. . (FANUC). N30 G96 S80 M03.Kanal açma işlemi örneği Örnekte sadece kanal işlenecektir.1. Z0. Program numarası İş mili maksimum devir sayısı 500 dev/dak 02 no'lu takım ve 02 no'lu ofset çağırma 80 m/dak sabit kesme hızlı ile başlama Kesici takımı kanal hizasına getirme ve soğutma sıvısını açma 0.

. M09 . N60 G01 Z-5.1 Delik Delme ve Delik Büyütme Programlamada Kullanılan CNC Kodları FANUC kontrol sistemlerinde G83 komutu kademeli delik delmek için.3 CNC TORNADA ROGRAMLAMASI DELİK DELME VE DELİK BÜYÜTME 13. N80 G00 X84. Bu komutlar. SIEMENS kontrol sistemlerinde ise G83~G87 arası komutlar delik delme çevrimi olarak kullanılır.Kanal açma işlemi örneği O0001. Program numarası İş mili maksimum devir sayısı 500 dev/dak 03 no'lu takım ve 03 no'lu ofset çağırma 100 m/dak sabit kesme hızlı ile başlama Kesici takımı kanal hizasına getirme ve soğutma sıvısını açma 0. F0. N90 M30.3. M08. N40 G00 X15. (SIEMENS) N10 G50 S500.1. Z5. . N70 G00 Z14. (FANUC) %0001. N20 G00 T0303. Tornalama Çevrimleri modülünde anlatılacaktır.1 mm/devir ilerleme ile kanal açma Kesici takım noktasına dönüş ve soğutma sıvısını kapatma Tezgâhı durdurma 13.. N30 G96 S100 M03. N50 G00 Z1.

2 CNC Tornada Delik Delme ve Delik Büyütme Programlaması CNC tornada delik delmek ve delikleri büyütmek. Delik delme işlemi Delik büyütme işlemi . C eksenli tezgâhlarda delme işlemi tahrikli takımlarla yapılır. Kesme hızı. Tahrikli takımlar ile delik delerken iş parçası sabit. Matkapla delik delerken iş parçası dairesel.3. Matkapla delik delindikten sonra kesici takım yardımıyla delik istenilen ölçüde büyütülür. matkap doğrusal hareket yapar. Delik delmek için çevrim kullanılmıyorsa G00 ve G01 komutları kullanılır. doğrusal hareket (G00-G01) ile yapılmaktadır. devir sayısı.13. kesici takım (matkap) dairesel ve doğrusal hareket yapar. Delik büyütme için ise delik kalemleri kullanılmaktadır. matkap çapı ve ilerleme gibi kesme değerleri dikkate alınmalıdır.

Delik delme işlemi örnek parça 1.13. sayısal.3 Elle Programlama CNC takım tezgâhlarında parça imalatı için kullanılan komutlar dizisine parça programı denir. alfa sayısal vb. Takım 8 mm çapında matkap (T04) Takım 16 mm çapında matkap (T06) .3. Parça programının özelliği CNC tezgâhının anlayacağı komutlardan meydana gelmesi ve başlangıçtan sona kadar belirli bir mantıksal sırayla yazılmış olmasıdır. Parça programları. 2. Komut satırı: N_ G01 X_ Z_ F . karakterlerden meydana gelir. takım tezgâhının anlayacağı alfabetik.

4. F0. . paso 1 mm dışarı çıkılır.. F0.90) koordinata gidilir. Dairesel hareketin yapılabilmesi için gereken diğer değişkenler şunlardır. Delik büyütülür. Delik büyütülür. 2. N80 G00 Z1. N160 G00 Z1.90) koordinata gidilir.. (FANUC) %0001. (90. 1000 dev/dak çalıştırılır. N120 G00 Z1.. F0. (SIEMENS) N10 G54.4. N70 G01 X23. Tezgâh durdurulur. Komut satırı: N_ G02 X(U)_ Z(W)_ R_ F_ . 13. Z5. Z90. N110 G01 X23.. F0. N170 G00 X90.Ölçülere ve kesici takımlara göre mutlak olarak CNC torna programını yazınız. N60 G01 Z-62 F0. G02 komutu saat ibresi yönünde (CW . N100 G01 Z-62. 3.. N180 M30. Delik merkezine 5 mm yaklaştırılır. O0002.4 CNC TORNADA KAVİS TORNALAMA PROGRAMLAMASI 13. 1. N50 G00 X39. Z90. F0. N90 G00 X43. N130 G00 X45. paso 1 mm dışarı çıkılır.4.4. Program numarası 07 no'lu takım 07 no'lu ofset değeri (90. N40 S1000 M03.4.Clock Wise) hareket ile dairesel talaş alma işlemi yapar.4.1 G02 Kodu-CW (Dairesel Hareket-Saat İbresi Yönü): FANUC ve SIEMENS kontrol sistemleri için aynı komutlar kullanılmaktadır. N20 T0707.. Delik büyütülür.. N30 G00 X90. N140 G01 Z-62. N_ G02 X(U)_ Z(W)_ I_ K_ F_ .4.. paso 1 mm dışarı çıkılır.. N150 G01 X23.

G02 dairesel hareket yönü ve I.X ve Z: R I K F Değişkenler Yayın bitiş noktasının koordinatlar Yayın yarıçap değeri Yay başlangıç noktasının yay merkezine X ekseninde artışlı olarak uzaklığı Yay başlangıç noktasının yay merkezine Z ekseninde artışlı olarak uzaklığı hızı oranı İlerleme G02 ve G03 kodu değişkenleri I ve K değerlerinin pozitif veya negatif olması. Ve K yerine R yarıçap girilebilir. K değerleri Örnek 1 . yay başlangıç noktasına göre tespit I edilir.

5.2 G03 Kodu-CCW (Dairesel Hareket-Saat İbresi Tersi Yönü): FANUC ve SIEMENS kontrol sistemleri kullanılmaktadır. (Yayın bitiş noktaları ve yayın yarıçapı verilmiştir. (CCW . Dairesel hareketin yapılabilmesi için gereken diğer değişkenler G02 komutu ile aynıdır. G03 komutu saat ibresi tersi yönünde hareket ile dairesel talaş alma işlemi yapar. Z0 I-5.4. K0 F0.Counter Clock Wise) için aynı komutlar Bu komuttaki işlemler G02 komutu ile aynı özelliktedir. F 0. G03 dairesel hareket yönü ve I. Z0 R5. K değerleri Örnek .N10 G02 X10. N_ G03 X(U)_ Z(W)_ I_ K_ F_ . 13.5.) ya da N10 G02 X10. Komut satırı: N_ G03 X(U)_ Z(W) R_ F_ .

F0.5. Z-5. I0 K-5. Z-5. R5. Örnek Örnek Şekilde ölçüleri verilen iş parçasını CNC'de işlemek için programını yazınız. (%0003. (Sadece yüzeyden temizleme talaşı alınacaktır.N10 G03 X20. F0.) Program numarası .) Ya da N10 G03 X20. Program mutlak ölçülendirme ile yazılacaktır. (Yayın bitiş noktaları ve yayın yarıçapı verilmiştir.5.) O0003.

3. Z-40.N10 N20 N30 N40 N50 N60 N70 N80 N90 N100 N110 N120 N130 N140 N150 G21. X30. G00 ile kesici parçadan uzaklaştırılır. Z-50. R10. F0. Z-16.3. G33 ile tek pasoluk vida açılır. F0. Kesicinin alın noktasına Alın noktasına temas etme Paha kadar alın tornalama Pahın işlenmesi İlk radyüse kadar silindirik tornalama İlk radyüs (yay) işlenir. Silindir dış yüzeylere açılan helisel kanallara dış vida. Z-4. F0.3.3. Z0. Vida: İş parçalarının dış ve iç yüzeylerine açılan helisel kanallara vida denir. F0. İş parçasına G00 kodu ile yaklaşılır. Vida açma işlemi Tek paso ile ve dış vida açmak için FANUC kontrol ünitesi için G33 kodu kullanılır. M03. Z1.3. R10. X40. Z100. X120. F0. . Z30. Z-30. F0. X100. F0.3. X120.3.. İkinci radyüse kadar alın tornalama İkinci radyüsün işlenmesi Son yüzeyin işlenmesi Kesicinin parça üzerinden uzaklaştırılması 14. X60. X0. CNC TORNADA VİDA AÇMA CNC torna tezgâhlarında FANUC işletim sisteminde G33 kodu kullanılır. X32. deliklere açılan vidalara ise iç vida denilir. X0. G00 G00 S1000 G00 GOl GOl G01 G01 G02 G01 G03 G01 G00 M05. T0101.3. X130. Z-30. Başa alınır tekrar talaş derinliği verilerek G33 ile vida . Z0. Ölçüler metrik olacak 1 nolu kesici ve 1 nolu geometri (ofset) bilgisi Kesicinin ilk konumu 1000 dev/dak fener mili çalıştırılır. F0.

> Bölüm Dairesi Çapı (Do) Diş dolusu ve diş boşluğu yüksekliklerini ikiye bölen çap değeridir. Metrik ve Withworth vidalarda vida adımı standart tablolar haline getirilmiştir. Bir vidanın başlıca kavramları aşağıdaki gibidir: > Diş Üstü Çapı (Dt) boyu. M20) > Diş Dibi Çapı (Df) Vidanın en küçük çapıdır. withworth vidalarda ise parmaktaki diş sayısı olarak verilir. > Vida Adımı Vidalarda bir diş dolusu ile bir diş boşluğu arasındaki mesafedir. 14. Başlangıç çapından farklı olur. Format: G33 X(U)_ Z(W)_ F_. Anma çapı da denilir. . Withworth vidalara parmak vida da denilir. Bu kavramların bilinmesi sayesinde işlem yapılabilir.açılır. F: Vida Vida açılacak parçanın çapıdır. G33 kodu ile iç ve dış yüzeylere sağ veya sol vida açılabilir. X: Vida diş dibi çapı. Vidalar bu çap değerlerine göre adlandırılırlar. (Örneğin M10. Değer olarak ilgili CNC program satırına yazılır. Program satırındaki geometrik işlemler kavramların bilinmesi ve hesaplanması ile bulunur.1 CNC Tornada Vida Açma Programlama Torna tezgâhında vida açmak için vida ile ilgili kavramların bilinmesi gerekir. Vida ve somun birbirine takıldığı zaman dişler birbirine bu noktada temas eder. Vidalar bir tam tur döndürüldüğünde adımı kadar ilerler. Z: Vida adımı Eğer konik yüzeye vida açılacaksa X değerine koniklik eklenir. Vidaların çalışma çapı da denilir. Adım metrik vidalarda (mm).

>

Diş Yüksekliği

Diş üstü ile diş dibi arasında vida eksenine dik olarak ölçülen yüksekliktir.

Vida elemanları Dt: Diş üstü (anma) çapı, Do: Bölüm dairesi çapı Df: Diş dibi çapı, Program yazılmadan önce vida derinliği (diş yüksekliği) hesaplanmalıdır P=0.495 x F, Burada; P: Vida derinliği, F: Vida adımıdır. 1.3. Elle Programlama Yapma CNC takım tezgâhlarında parça imalatı için kullanılan komutlar dizisine parça programı denir. Parça programları, takım tezgâhının anlayacağı alfabetik, sayısal, alfa sayısal vb. karakterlerden meydana gelir. Parça programının özelliği CNC tezgâhının anlayacağı komutlardan meydana gelmesi ve başlangıçtan sona kadar belirli bir mantıksal sırayla yazılmış olmasıdır. Örnek

G33 kodu ile vida açma Vida adımı 1.5 mm olan şekildeki parçanın CNC programını yazalım. Çözüm Vida derinliğini bulmamız gerekir. P = 0.6495 x F formülünden; P = 0.6495 x 1.5 = 0.97 mm bulunur. Vida yüzeylerinin temiz çıkması için ; 1. 2. pasoda 0.37 mm pasoda 0.3 mm

3. pasoda 0.3 mm talaş verilecektir. Sadece vida için program yazılacaktır.

Mutlak programlama N10 G54; N15 T0303; N20 G00 X80. Z80.; N25 S200 M03; N30 G00 X14.26 Z5. N35 G33 Z-44. F1.5; N40 G00 X16.26;

Artışlı programlama N10 G54; N15 T0303; N20 G00 X80. Z80.; N25 S200 M03; N30 G00 U-65.74 W-75; N35 G33 W-49. F1.5; N40 G00 U2.;

Açıklama İş parçası sıfır 3 no'lu takım Bekleme noktasına gelme 200dev/dak çalıştırma Vida başlangıcına gelme 0.37 mm talaş alma Vida açma 1. paso Parçadan uzaklaşma

N45 G00 Z5.; N50 G00 X13.66; N55 G33 Z-44. F1.5; N60 G00 X16.26; N65 G00 Z5.; N70 G00 X13.06; N75 G33 Z-44. F1.5; N80 G00 X16.26; N85 G00 X80. Z80.; N90 M30;

N45 G00 W49.; N50 G00 U-2.6; N55 G33 W-49. F1.5; N60 G00 U2.6; N65 G00 W9.; N70 G00 U-3.2; N75 G33 W49. F1.5 N80 G00 U3.2; N85 G00 X80. Z80. N90 M30;

Vida başlangıcına gelme 0.3 mm talaş verme Vida aça 2. paso Parçadan uzaklaşma Vida başlangıcına gelme 0.3 mm talaş verme Vida aça 3. paso Parçadan uzaklaşma Bekleme noktasına gelme Programı durdurma

14.2

CNC

TORNADA

ÖLÇME

VE

KONTROL

14.2.1 . İç ve Dış Yüzeylerin Ölçülmesi 2.1.1. Dijital Kumpaslar Gövde içine yerleştirilmiş kramayer dişlisi üzerindeki bütünleşmiş devresi ve elektronik beyin, ölçülen değerleri dijital olarak ekranda gösterir. Elektrik akımı, gövdeye yerleştirilmiş pillerle sağlanır. Ölçü değerleri ekran üzerinde okunaklı rakamlarla yazıldığı için ölçme hatası azaltılmış, okuma zamanı en aza indirilmiştir. Kumpas üzerinde genellikle dijital gösterge ekranı, açma-kapama düğmesi, ölçü sistemi değiştirme düğmesi (mm-inç), sıfırlama düğmesi, bekletme düğmesi ve bazı tip kumpaslarda okunan değerleri cihazlarına yazdırmak için bağlantı kısmı bulunur.

Dijital kumpas

Bazı kumpaslarda bir düğme birden fazla amaçla kullanılabilir. Kapanma işlemi belirli bir zaman sonra otomatik olarak gerçekleşir. Kumpas çeneleri temizlenip

vida adımına göre ayarlanabilir. Tekrar basıldığı zaman ekrandaki değer silinir. Vida-somun sistemine göre ilerleme hareketi yapan vidalı milin bir devirdeki ilerleme miktarı.2 Mikrometreler 14. Kumpas yağdan. Daire kesitli parçaların çaplarının ve düz parçaların kalınlıklarının ölçülmesi gibi işlemlerde kullanılır.2.2. tozdan ve rutubetten uzak tutulmalıdır. Darbelerden korunmalı. Kumpas açılıp sıfırlanır. Kramayer dişli temiz tutulmalı. iç çap. derinlik ve kademe boyutları ölçülebilir. Bekletme düğmesine basıldığı zaman ekrandaki rakam sabit kalır. . Kumpaslar uzun süre kullanılmayacaksa pilleri çıkartılmalıdır.1 Dış çap mikrometreleri Mikrometreler mekanik kumandalı vida-somun sistemine göre çalışır. Ölçü okuma hassasiyeti fazladır.2. Bundan sonra kumpasla dış çap.kapatılır. Dijital Kumpaslar Dijital kumpası kullanırken dikkat edilmesi gereken hususlar: > > > > > > Kumpas üzerindeki düğmelere yavaş basılmalı. 14. Kumpaslar güneş ışığından ve yüksek ısıdan korunmalıdır.

) . Kovan üzerinde 1'er milimetrelik bölüntüler yatay çizginin üstünde bulunur. milimetrik bölüntüler kovan üzerinde bulunur. yani 50 bölüntü döndürülmüş demektir. Tanbur üzerindeki iki çizgi arası mesafe 0.01 mm'dir. Mikrometrelerde. Tanburun bağlı bulunduğu hareketli mil bir tam tur çevrildiğinde. (0-25 mm. Kullanım ve yapılacak ölçü boyutlarına göre farklı boyutlarda yapılırlar. Tanbur çevresi 50 eşit parçaya bölünmüştür.5 mm'nin tanbur üzerindeki 50 eşit bölüntüye bölünmesiyle bulunur (0.5 milimetrelik bölüntüler ise yatay çizginin altında bulunur. Mikrometre bölüntüleri metrik veya parmak (inç) sistemine göre yapılmıştır. tanbur da 1 tam tur. 0.Verniyerli Mikrometre 1234- Gövde Sabit çene Hareketli çene Tespit mandalı 5678- Kovan Bölüntü Tanbur Cırcır Mikrometrelerde okuma hassasiyetleri ölçü sistemine göre değişmektedir.01 mm). 25-50 mm 50-75 mm vb.5/50=0. Bu değer mikrometre vida mili adımı olan 0.

25 mm . Mikrometrelerde ölçü okuma Ölçü çizgisi üzerinde tam olarak okunan ölçü: 3 mm Ölçü çizgisi altında tam olarak okunan ölçü: 0.Mikrometrelerde kovan ve tanbur bölüntüleri Örnek 3.75 mm ölçüsünü mikrometrede gösterelim.5 mm Yatay çizgi ile çakışan tanbur üzerindeki bölüntü değeri: 0.

2.Dış Çap Mikrometreleri 14. kanal genişlikleri veya paralel yüzeyler arasındaki ölçme ve kontrol işlemlerinde kullanılır.2 İç çap mikrometreleri İş parçaları üzerinde bulunan delik çapları. .2. Verniyerli ve dijital İç çap mikrometreleri.

vida profillerine uyacak şekilde parmak vidalar için 55°.2. Ölçme sistem ve kuralları daha önce açıklananlarla aynıdır. . Derinlik mikrometresi ve milleri Derinlik ölçme mili bölüntülü tanbur içerisine takılıp sökülme özelliğine sahiptir. 14. ölçülecek vida adımına uygun profilde uç mikrometreye takılmalıdır. ölçülecek olan vidanın adımına göre değiştirilme özelliğine sahiptir.4 Vida mikrometreleri Metrik ve parmak (inç) vidaların ölçme ve kontrolünde kullanılır.2.2. metrik vidalar için 60° olarak yapılırlar. Ölçme işleminden önce.3 Derinlik mikrometreleri Genel olarak delik. Mikrometre uçları.14. Vida mikrometrelerinin ölçme işlemini yapan uçları. kanal ve kademe yüksekliklerinin ölçme ve kontrolünde kullanılır.2.

5 Özel Mikrometreler Bu tür mikrometreler. Tüp mikrometresi.Vida mikrometresi ve kullanımı Vida mikrometresi uçları 14. Komparatörlü iç çap mikrometresi.2. Bunlar: > > > > > > > Mastar mikrometreler. İnce uçlu mikrometreler. Sac mikrometreleri. Tablalı mikrometreler. İç kademe mikrometresi olarak kullanılmaktadır.2. . özel amaçlı ölçme ve kontrol işlemleri için kullanılmaktadır.

Sehpanın mıknatıslı olmasının nedeni komparatörün ölçme ve kontrol işleminin yapılacağı parça veya tezgâh gövdelerine kolayca tespit edilmesi içindir.14. Komparatör üzerinde küçük bir ibre bulunur.01mm'dir. Komparatör ibresinin saat etrafında bir tam turu 1 mm olup saatin etrafı 100 eşit parçaya bölünmüştür.3 Komparatörler İbreli ve dijital ölçme ve kontrol aletleridir. yüzdeli ilerlemeler ise büyük ibreden takip edilir. Komparatör saatleri Mıknatıslı sehpalarla birlikte kullanılırlar. Böylece iki çizgi arası 1/100=0. . Bu değer komparatörün hassasiyetidir. Milimetrelik kontroller küçük ibreden. Büyük ibre bir tam tur yaptığında küçük ibre bir aralık ilerler. Dijitalde ise rakam ekranda görüntülenir.2. Bu bölümdeki iki çizgi arası 1 mm'dir.

ölçü saati ibresinden okunur. 14. (50-75) ve (75-100) mm dir. Pasametre Dış çapların ölçü kontrolünde kullanılan pasametrelerin ölçme aralığı (0-25). Ayarlama işleminden sonra esas parça çapı kontrol edilir ve tolerans.Komparatör ve sehpası Komparatörler metrik ve parmak (inç) bölüntülü olarak yapılmışlardır. gövdesi içerisine ölçü saati yerleştirilen verniyer bölüntüsüz mikrometreye benzemektedir.4 Pasametreler Dış çap ve kalınlık ölçü kontrolünde kullanılır. Ölçülen değerlerin tolerans değerlerini aşıp aşmadığının kontrolü yapılır. Daha büyük ölçme aralığı istenen pasametreler . Pasametrenin kadranı üzerinde komparatör saatlerinde olduğu gibi ayarlanabilen tolerans limit tırnakları bulunur.2. Tolerans ibreleri alt ve üst sınır ölçülerine göre ayarlanır. (2550). Seri imalatta imal edilen parçaların ölçü sınırlarında yapılıp yapılmadığının kontrolünde kullanılırlar. Pasametreler.

özel olarak yapılmışlardır. 14.2.5 Pasimetreler Pasimetreler delik çapı ve kanal genişliklerinin ölçü kontrolünde kullanılan 0,002 mm hassasiyeti ölçü aletlerindendir. Ayrıca, pasimetrelerle kontrol edilen delik çapının delik boyunca silindirik olup olmadığı da anlaşılır. Ana yapısı pasametreye benzeyen pasimetrenin ölçü mili ucuna, belirli çaplara göre hazırlanmış takma uçlar ilâve edilir. Pasimetre ölçü miline takılan ilâve uçlarla 11 mm'den 120,5 mm çapa kadar bütün delik ölçüleri kontrol edilebilir. Kontrol işlemi yapılmadan önce pasimetrenin gerekli takma ucu ilâve edilir ve bilezik mastarla sıfır (0) ayarı yapılır. Tolerans sınırı belirtilir. Daha sonra, esas parçanın delik çapı kontrol edilir.

Pasimetre 14.3 Ölçme ve Kontrolde Dikkat Edilecek Hususlar > Ölçü aletinin yapılış hassasiyeti, > Ölçme işleminin yapıldığı yerin ısısı, > Ölçme işlemini yapan kişi, > Ölçü aletinin ısısı, > İşin hassasiyeti, > Ölçme ve kontrolde yapılan hatalara, > Ölçülecek iş parçasının fiziksel özelliği, > Ölçme yapılan yerin aydınlatma durumu gibi hususlara dikkat etmek gerekir.

15. CNC TORNADA PROGRAMLAMA

15.1 CNC Program Yapısı 15.1.1 Giriş Bölümünün Açıklanması CNC tezgâhlarda program yazımı; programın kaydedilebilmesi ve sonra tekrar kullanılabilmesi için program numarası ile başlamaktadır. Bu komut tek satır halinde yazılır, satırda başka bir ifade yer almamalıdır. Program numarası başta bir karakter olmak üzere 4 haneli bir (1-9999) rakamdan meydana gelir. Bu karakter değişik standartlara göre farklılık göstermektedir. > > > EIA standardına göre "O" karakteri ile, SINÜMERIK'E göre "%" karakteri ile ve ISO' ya göre ":" karakteri ile program adı/numarası başlar.

Örneğin: O0120; (EIA) %0120; (SINÜMERİK) : 0120; (ISO) 15.1.2 Teknolojik Bilgiler Bu komutlar CNC torna tezgâhında girilmesi gereken bilgilerdir. Sırasıyla aşağıdaki gibi ; > F Kodu (Feed- İlerleme Hızı Oranı)

Dakikada veya devirde kesicinin alması gereken talaş miktarıdır. Doğrusal ve dairesel hareket (interpolasyon) komutlarından (G01, G02 ve G03) sonra ilerleme komutu mutlaka belirtilmelidir. (G00) Hızlı ilerleme komutunda F ilerleme değeri verilmez. İlerleme hızının birimi aşağıdaki gibidir: A) (G94) mm/dak: Dakikada aldığı milimetre cinsinden ilerleme değeridir. B) (G95) mm/dv : Bir devirde aldığı milimetre cinsinden ilerleme değeridir. Örneğin: G94 F100 (dakikada 100 mm ilerler) G95 F0.3 (bir devirde 0.3 mm ilerler) > S Kodu (Speed- İş Mili Devri)

Tezgâhın iş milinin dakikada devir olarak dönme sayısı veya sabit kesme hızı miktarıdır. Bu miktar komut satırının başındaki G koduna bağlıdır. A) (G96) Sabit kesme hızı m/dak (metre/dakika): Tezgâhın bilgisayar ünitesi bu kesme hızına bağlı olarak iş parçasının çapı değiştikçe tezgâhın iş mili devir sayısını değiştirir. B) (G97) Sabit devir sayısı dev/dak (devir/dakika)

Örneğin: G96 S100 (Sabit kesme hızı 100 m/dak) G97 S1500 (Sabit devir sayısı 1500 dev/dak) > T Kodu (Tools-Takım Numarasını ve Takım Geometri (Ofset) Numarasını Seçme)

Kesici takım seçimini ve takım ömrünü kontrol eder. T kodu dört haneli bir sayısal değerle ifade edilir. Program içerisinde G00 T0202; satırı okunduğu zaman tezgâhın tareti (kesici takımların bulunduğu aparat) T kodunu takip eden ilk iki karakterli istasyona en kısa yoldan gidecektir. T harfinden sonraki ilk iki rakam, kesicinin bulunduğu istasyonu (kesicilerin takıldığı yer), son iki rakam ise kesici ile ilgili geometri (ofset) bilgisinin geometri kütüphanesinden belleğe yüklenmesini sağlar. Tezgâhın bilgisayar ünitesi bu bilgileri kullanarak gerekli hesaplamaları ve kaydırmaları yapar.

Kesici hazırlık ve ayar bilgileri Taret konumu 1 2 4 6 Geometri (ofset) no 1 2 4 6 İşleme şekli Kaba talaş Vida açma Kanal açma Delme Kesici tipi P20 P10 P10 Yaklaşım Uzunluk değerleri kodu X Z 3 6 6 5 0 20 -5 0 12 6

Tablo 1.1: Kesici hazırlık ve ayar bilgileri

Örneğin: G00 T0202 (İstasyonda ikinci yerde ve geometri (ofset) bilgisi ikinci sırada) > G04 Kodu (Bekleme ve Hız Kontrolü)

G04 kodu kesici takımın istenen bir noktada istenilen bir süre kadar beklemesini sağlar. Bu komut satırında P veya X kodu kullanılır. X ondalık sayı olarak girilir. P kodu ondalık sayı olarak girilmez. Kesicinin bekleme süresi saniye cinsindendir. Bu komut uygulandığında iş mili, soğutma sıvısı ve yardımcı fonksiyonlar hariç bütün eksen hareketleri duracaktır. Bu komut genellikle matkap ile delme işleminde delik sonunun düzgün çıkması için kullanılır. Ayrıca otomatik hızlanma veya yavaşlama neticesinde iş parçasının köşeleri istenen şekilde elde edilemez. Özellikle köşelerde geçiş problem oluşturabilir. Bunu engellemek için kullanılır. Bu komut sayfa 14'deki Örnek-6'da

> Elle kontrollü pulse jeneratörü için ölçek birimini. Tezgâh çalıştırıldığında geçerli olan komuttur. Bu komut sayfa 13'deki Örnek-5'de kullanılmıştır. N10 G04 P2500.5x1000) > G20 Kodu (Inch-İnç) G20 kodu. G20 ve G21 komutları aşağıdaki değerleri değiştirir.4 mm = 1 inç olarak çevrim sağlanır. (25. (2. > Pozisyon (X.5.) Örneğin: N10 G20. Bu değerler inç ise G21 komutu girildiği zaman metrik olarak değerlendirilir.kullanılmıştır. programda girilen değerleri inç (Inch) ölçü sistemine göre değerlendirir. > Kaydırma (ofset) değerlerini. G04 komutu ile eksendeki hareketler Örneğin: N10 G04 X2. > Adım ilerlemede hareket miktarını. > F koduyla kontrol edilen ilerleme miktarını. > Diğer parametreler. Z) komutlarını. > G28 Kodu (Tezgâh Referans Noktasına Gönderme) G28 komutu kesici takımı hızlı hareketle tezgâh referans noktasına gönderir. Örneğin: N10 G21. > G21 Kodu (Metrik) G21 kodu programda girilen değerleri metrik ölçü sistemine göre değerlendirir. Kesici takım önce belirtilen X ve Z koordinatlarına buradan da referans noktasına gidecektir. G29 komutu kullanılırsa kesici takım aynı yolu izleyerek bir önceki .

G00 komutu kesici takımın kesme işlemi yapmadan bir noktadan diğer bir noktaya doğrusal olarak hızlı hareketini sağlar. G02 ve G03 komutlarından önce veya sonra kesici takımın konumlanması için kullanılır. iş mili devrinin maksimum çıkabileceği devirdir. Aşağıdaki şekillerdeki gibi kesici takım iş parçası üzerinden her iki eksende 45° açılı olarak ve bir eksende düz hareketle işlem tamamlanacaktır.konuma geri döner. G00 komutu esnasındaki kesici takımın hızı üretici firma tarafından belirlenmiştir. (İş mili devri maksimum 2000 dev/dak olabilir. Bu komut tezgâhın. Kesici takımın bindirme olasılığına karşı X ve Z kodlarına "0" değeri verilmez. G00 komutu genellikle G01. aynanın durumu veya iş parçasının sıkma şekli gibi durumlarda kullanılır.) 15. N10 G50 S2000. > G50 Kodu (İş Mili Devrini Sınırlama) G50 komutu iş mili devir sayısını sınırlamamızı sağlar. Örneğin. Normal bir değer girilerek bindirme önlenebilir. G00 komutunun eksendeki hareketleri . Örneğin. Bu komuttaki S değeri için girilen değer.1. N_ G28X_ Z .3 Geometrik Bilgiler > G00 Kodu (Hızlı İlerleme) Komut satırı: N_ G00 X_ Z_ .

. (Kesici hızlı ilerlemede Z ekseninde 30 mm X ekseninde 7 mm yol alır. Örneğin . alın ve konik tornalamada kullanılır. (1 nolu kesici takım ve 1 nolu geometri (ofset) değeri) N30 G00 Z30. ( Sınırlı devir sayısı) N20 G00 T0101. (Program numarası) N10 G50 S2000.Örnek O0001. G01 komutu F ile belirtilen ilerleme değeri ile kesici takımın düz bir hat üzerinde talaş alarak hareketini sağlar.) > G01 Kodu (Talaş Alarak İlerleme) Komut satırı: N_ G01 X_ Z_ F_ . X7. Tornalama simetrik bir işlem olduğundan çizimlerde hep eksenden üst tarafı kullanılmaktadır. Bu komut silindirik. Genellikle örnekler böyle verilmiştir. G01 Komutunun uygulanması Birbirine dik iki kenara pah kırmak veya köşeyi yuvarlatmak bu komutla mümkündür.

( F ilerleme hızı 0. . X5. N10 G50 Program numarası Maksimum devir sayısı 2000 dev/dak S2000.) O0002.Yukarıdaki şekilde 5x45° (Her iki kenarı 5 mm olan) pahı G01 komutu ile aşağıdaki komut satırında ifade ettik. F0. G01 Z-5. Eğer pah kenarları eşit olmaz ise yine aynı yöntem uygulanır.5.5 mm' dir) ÖRNEK-2 Şekilde ölçüleri verilen iş parçasını CNC'de işlemek için programını yazınız? (Sadece yüzeyden temizleme talaşı alınacaktır. Program mutlak olarak yazılacaktır.

5.5.N20 N30 N40 N50 N60 N70 N80 N90 N100 N110 N120 N130 N140 N150 N160 G95. M01 komutu. X150. X120. F0. (mm/dev) 1 nolu kesici ve 1 nolu geometri (ofset) bilgisi Kesicinin ilk konumu Tezgâh çalıştırılır. Z76.. > M01 Kodu (Programı İsteğe Bağlı Durdurma) Komut satırı: N_ M01.5. Z1. çalışmakta olan programı isteğe bağlı olarak durdurur.5. F0. X48. M01 komutunu programda kullanmak istediğiniz zaman. F0. . M00 komutundan farklı olarak seçenekler sunar. Bir devirde mm cinsinden yol alır. iş parçasının ölçüsünü kontrol etme. kesici takım ucunu kontrol etme veya iş parçasına ve kesici takıma sıvanmış talaşları uzaklaştırmak için kullanılır. Z-30. Z-4. M00 komutu. X112.5. F0. X40.1. X0. Z-30. X32. G00 G00 G97 G00 GOl nol nol nol nol nol nol GOl G00 M02. Kesicinin ilk konumuna gönderilmesi Tezgah durdurulur. Aksi halde komut çalışmaz. Z-46. 15. Z0. program içerisinde takım ya da iş parçasını değiştirme. F0.5. Z-34. Z30. X120. Z-22. S2000 X0. Tezgâhı tekrar çalıştırmak için tezgâh kontrol ünitesindeki başlama düğmesine basmak gerekir. X30.5. İş mili devri dev/dak Kesicinin alın noktasına getirilmesi Alın noktasına temas etme 1 nolu paha kadar alın tornalama 1 nolu pahın işlenmesi 2 nolu paha kadar silindirik tornalama 2 nolu pahın işlenmesi 3 nolu paha kadar alın tornalama 3 nolu pahın işlenmesi Tornalanacak son yüzey işlenir. Z0. F0. F0. F0. M03. kontrol paneli üzerindeki isteğe bağlı düğmesi basılı olmalıdır. T0101.5. çalışmakta olan programı geçici olarak durdurur. Bu komut.4 Yardımcı Kodlar ve Program Sonu Açıklaması > M00 Kodu (Programı Geçici Durdurma) Komut satırı: N_ M00..

Bu komut Örnek-2'de kullanılmıştır. G kodları tezgâhı ilk açtığınız andaki ayarlarına geri döner. M00. M01. M kodu. Her ana programın (alt program hariç) tek satır (blok) halinde yazılır. doğrudan kapatır. Komut Örnek-6'da kullanılmıştır. Komutla beraber devir sayısı da tanımlanmalıdır. > M03 kodu (Fener Milini Saat İbresi Yönünde Döndürme) Komut satırı: N_ S_ M03. M02 komutu program sonunu belirler. S kodu. İş mili yönünü değiştirmek için. M05 komutu iş milinin dönüşünü durdurur. > M06 kodu (Kesici Takımı Değiştirme) Komut . M02. > M04 Kodu (Fener Milini Saat İbresine Ters Yönde Döndürme) Komut satırı: N_ S_ M04. M04 komutu iş milini saat ibresine ters yönde döndürür. > M05 Kodu (İş Milini Durdurma) Komut satırı: N_ M05.Tezgâhı tekrar çalıştırmak için tezgâh kontrol ünitesindeki başlama düğmesine basmak gerekir. mutlaka iş milini durdurmalısınız. > M02 Kodu (Program Sonu) Komut satırı: N_ M02. Bu komut Örnek-5'de kullanılmıştır. Saat ibresi yönü tezgâh aynasına karşıdan bakılarak belirlenir. M05 komutu iş milini geçici olarak değil. Tezgâhın kontrol ünitesi M02 komut satırını okuduktan sonra bütün fonksiyonlarını durdurur. Diğer özelliklerde M03 komutuna benzer. M05 veya M30 komutlarından birini kullanabilirsiniz. Kontrol ünitesi G20/G21. İş milini durdurmak için. M03 komutu iş milini saat ibresi yönünde döndürür. ve F kodu bilgilerini hafızasında tutar.

M10 komutu ayna ayaklarını sıkar. T kodundan sonra kesicinin bulunduğu istasyon numarası ve geometri (ofset) bilgisi numarası yazılmalıdır. M25 komutu punta milinin dışarı (ileri ) hareketini sağlar. > M08 Ve M09 Kodu (Soğutma Sıvısını Açma ve Kapatma) Komut satırı: N_ M08. Yani iş parçasını bağlar ve söker. Bu komut tek satırda yer alır ve ayna ayaklarının otomatik olarak kumanda edildiği zaman kullanılır. Bunun sebebi soğutma sıvısı iş mili yataklarına girebilir. oksitlenmeye ve yağ filminin bozulmasına neden olabilir. M17 komutu ise taretin saat ibresi tersi yönünde dönmesini sağlar. Bu durumda M17 ve M18 komutları kullanılır. M08 komutu soğutma sıvısının akıtılmasını sağlar. M09 komutu ise soğutma sıvısının kapatılmasını sağlar. N_ M26. M18 komutu taretin saat ibresi yönünde dönmesini. > M17 ve M18 Kodu (Taret İndekslemesi) Komut satırı: N_ G00 T_ M17. Ayna ayakları tezgâh pedalı ile de çalıştırılabilir. > M10 ve M11 Kodu (Ayna Ayaklarını Sıkma ve Açma) Komut satırı: N_ M10. Soğutma sıvısı iş mili dönerken açılmalıdır. Dönme yönü taretin arkasından bakılarak belirlenir. > M25 ve M26 Kodu (Punta Mili Dışarı ve İçeri) Komut satırı: N_ M25. N_ M09. Soğutma sıvısının kontrolü kontrol panelinden de yapılabilir. N_ G00 T_ M18. M11 komutu ise ayna ayaklarını açar. Bazı durumlarda taretin belirtilen yönden dönmesi istenebilir.satırı: N_ M06 T_. M06 komutu kesici takımın değiştirilmesini sağlar. M26 komutu ise .

15. 15. Birden fazla parça için idealdir. Satır numarası "N" ile başlayıp takip eden sayısal değerlerden oluşur. Satır numarası kullanmak mecburi değildir. bir harf ve bu harfi takip eden sayısal değerlerden oluşur.punta milinin içeri (geri) hareketini sağlar. Z100. M02 komutunda ise kursörü programın başına sizin götürmeniz gerekir. Punta milinin hareketi için tezgâh milinin belirli bir süre beklemesi gerekir. Her blok " .2. Satır numarası bir sıra düzeninde veya karmaşık olabilir.2 CNC Tornada Satır Yapısı 15. Satır (Blok) yazımı N G X. Komut satırı: N_ G_ X Y Z M_ S_ T_ F_ Örneğin: G00 X150. Parça işleme sırasını etkilemez. ) Herhangi bir kesici takıma ait operasyonları ayırt etmek için kullanılır. Ayrıca bu komut kontrol panelinden de kontrol edilebilir.2. Başka parça işlemeye imkân sağlar.2 Adresler (G ve M Kodları) Takımın hareketlerini sağlayan harflerdir. " komutu ile bitirilir. Komut Örnek6'da kullanılmıştır.. Bu komutlar G04 bekleme komutu ile beraber kullanılmalıdır. Ancak alt programlamada. Yan yana bir veya birden fazla sözcük bir satırı (bloğu) oluşturur. M30 komutu programı sonlandırır. Bu harfe "adres" yanındaki sayısal değere veri (bilgi) ikisinin beraber haline "sözcük" adı verilir.1 Satır Numarası ( N10. M30 komutunda kursör (cursor) programın başına geri döner. > M30 Kodu (Program Sonu) Komut satırı: N_ M30. CNC program yazılımında tüm komutlar. Y. programda istenilen bir satıra atlanması durumunda veya programda herhangi satırın aranması durumunda numara gereklidir. Z M Blok (satır) numarası Hazırlık fonksiyonları Pozisyon adresleri Yardımcı fonksiyonlar . N20 vb. M02 komutunda olduğu gibi tek satır (blok) halinde yazılır.

başlama noktasından hızlı ilerleme ile hareket başlar verilen F ilerleme hızı ile istenen noktalar arasında tornalama işlemi yapıldıktan sonra R hızlı ilerleme ile başlama noktasına dönülür. H P. CNC TORNADA BOŞALTMA ÇEVRİMLERİ 16.1.S T F Devir/kesme hızı fonksiyonu Kesici takım tanımlaması İlerleme fonksiyonu Satır (blok) sonu işareti Tablo 1. Y. W A. J. .3: Adres Bilgileri Fonksiyon Program numarası Sıra numarası Hazırlık fonksiyonu Boyut değeri İlerleme fonksiyonu İş mili devir fonksiyonu Kesme hızı fonksiyonu Takım fonksiyonu Ek fonksiyon Telafi numarası Bekleme Program numarası belirtme Tekrar sayısı Program parametreleri Adres O N G X. V. G72) 1.1. B. K R F S S T M B D.4: Fonksiyon açıklamaları 16. G94 (G79) komutu ile. X P P P. Şekil 1. Z U. C I. Q Açıklama Program numarası Sıra numarası Hareket tipini belirler Ana eksen hareketi Yardımcı eksen hareketi Döner eksen hareketi Yay merkezi koordinatları Yay yarıçapı Dakikadaki ilerleme Devir başına ilerleme İş mili devri Sabit kesme hızı Takım numarası Yardımcı fonksiyonlar Tabla indeksleme Telafi numarası Bekleme zamanı Alt program numarası Alt program tekrar sayısı Çevrim parametreleri Tablo 1.1.1 Alın Tornalama Çevrimleri (G79/G94. G79 (G94) Alın Tornalama Çevrimi ( Tek Kademe) G94 standart G79 FANUC kontrol üniteleri için düz veya konik alın tornalama döngüsüdür.

takım yolu) (X ekseninde tezgâh referans noktasına (Z ekseninde tezgâh referans noktasına gidiş) gidiş) Z5.takım yolu) (6. N21 G28 0 N22 W0.komutu ile iptal edilir.. . 0 N16 Z-19. 0 M0 4. Alın tornalama çevrimi (tek kademe) N10 T0101. N11 G97 0 0 N12 S500 G00 0 N14 F0 G94 0 N15 X48. 16. 0 0 N20 G28 U0.. > Çevrim komutu ile işlem bittikten sonra aynı gruptan başka bir G..takım yolu) ( 2. Z10 ( Çevrimin başlangıç noktasına geliş) ( 1 .takım yolu) (3 .. S ve M fonksiyonları çevrim başlamadan önce kullanılmalıdır. N13 X64.takım yolu) (4.. N17 Z-26. M30. > G94 (G79) tornalama çevriminde kullanılacak T..5.takım yolu) (5 ... Buna göre sadece Z değerini değiştirmekle çevrim tekrarlanır. Z2.> G94 (G79) modal (kalıcı) G .komutlarındandır. 0 G1 . Bir defa kullanıldıktan sonra iptal edilmedikçe tekrar yazmak gerekmez.. Z-12. 0 N18 Z-33. N19 Z-40. Örneğin G94 (G79) komutu G00 komutu ile iptal edilebilir.2 G72 Alında Kaba Talaş Çevrimi (Eksene Dik Tornalama) .

2.S. W(1): Her seferde alınacak paso miktarıdır.G72 Alında kaba talaş çevrimi (eksene dik) Programda (Şekil 1. X-ekseninde U2.Q. G72 çevriminden sonra G70 çevrimi ile bu bırakılan finiş payı da alınarak işlem tamamlanır.TG72: Çevrimi çağıran komuttur. G72 çevrimi 2 komut satırından oluşur ve bu komut satırları aşağıdaki gibidir. G97 modunda iş mili devir sayısı) T: G72 çevrimi sırasında geçerli olan takım ve takım ofset numarası Örnek 1. Z-ekseninde ise W kadar finiş paso payı kalır. (mm ve boy olarak işaretlidir) R: Her pasodan sonra kesici ucun geri çekilme miktarı (mm ve boy olarak) P: Finiş profilinin tanımlanmaya başlandığı ilk satırın numarası Q: Finiş profilinin tanımlanmasının bittiği satır numarası U: Bırakılacak finiş tornalama payı (çapta/çap cinsinden) W(2): Bırakılacak finiş tornalama payı (boyda) F: G72 çevrimi sırasınca uygulanacak kesme ilerlemesi değeri S: G72 çevrimi boyunca uygulanacak devir veya kesme hızı değeri (G96 modunda sabit kesme hızı. .W(2) F.) A-A'-B finiş profili tanımlandıktan sonra kaba tornalama paso hareketleri otomatik olarak yaratılır. G72 W(1) RG72 P.U.2.

----------------------N120 G70 P60 Q110 N130 G0 X44. Z0. G77(G90) Silindirik İç/Dış Çap İşleme Çevrimi (Tek Kademe) G77(G90) komutu ile. R1. Yukarıdaki programda G70 finiş çevrimi kullanılarak çevrim tamamlanır. Z10. -------------------N70 G1 X40.2. G70 P60 Q110 G70: Finiş çevrimini çağırır P60: Finiş çevriminin başlangıç satır numarası Q1 10: Finiş çevriminin bittiği satır numarası 16. N80 X28.1 Silindirik (Boyuna) Tornalama Çevrimleri (G77/G90. . N40 G72 W4. Z-45.2. N150 M30 G72 çevrimi N60 satırında başlayıp Nl 10 satınnda bitmiştir. Z0.1. N60G0Z-55. G71) 1.5 W1.T0101: kaba talaş kalemi S: 1500 dev/dak F: 200 mm/dak MUTLAK (G90) N10 T0101 N20 M03 S1500 N30 G0 X44. N110Z2. başlama noktasından hızlı ilerleme ile hareket başlar. F100. N140 G91 G28 X0. N100 X20. F200. N50 G72 P60 Q1 10 U0. N90 Z-20. Z2.

. G77 FANUC kontrol ünitesi için özeldir. Çevrim komutu ile işlem bittikten sonra aynı gruptan başka bir Gkomutu ile iptal edilir. G77(G90) tornalama çevriminde kullanılacak T. X52. Z10.... > > G77 komutu tek satırdan oluşur ve aşağıdaki gibidir. X48. F0.. G90 X.. takım yolu) (2.. Silindirik boyuna tornalama çevrimi N10 0 N12 N13 N14 0 N15 N16 N17 T0101... G01 Z2. G77 X56... F. S ve M fonksiyonları çevrim başlamadan önce kullanılmalıdır.verilen F kesme hızı ile istenilen noktalar arasında tornalama işlemi yapıldıktan sonra R hızlı ilerleme ile başlama noktasına dönülür(Şekil 1.takım yolu) (3. Z.. G90 standart. Z-40. Z..komutlarındandır.3. (G1 ile başlangıç noktasına geliş) (1... Bir defa kullanıldıktan sonra iptal edilmedikçe tekrar yazmak gerekmez.4). Notlar: > G77(G90) modal (kalıcı ) G . G77 X.takım yolu) . G00 X64. Örneğin G77(G90) komutu G00 komutu ile iptal edilebilir... Buna göre sadece X değerini değiştirmekle çevrim tekrarlanır. G97 S800 M03. F..

Programda (Şekil 1. N19 G28 W0.Q.. Z-ekseninde ise W kadar finiş paso payı kalır.N18 G28 U0. (mm ve yarıçap olarak işaretlidir) R: Her pasodan sonra kesici ucun geri çekilme miktarı (mm ve yarıçap olarak) P: Finiş profilinin tanımlanmaya başlandığı ilk satırın numarası . 16..T. ) A-A'-B finiş profili tanımlandıktan sonra kaba tornalama paso hareketleri otomatik olarak yapılır. U(1): Her seferde alınacak paso miktarıdır. N20 M30. G71 U(1) R-.2. G71 P.S.U(2) W.. G71 çevriminden sonra G70 çevrimi ile bu bırakılan finiş payı da alınarak işlem tamamlanır.5.F. G71: Çevrimi çağıran komuttur. G71 çevrimi 2 komut satırından oluşur ve bu komut satırları aşağıdaki gibidir. X-ekseninde U2.2 G71 Dış Çap Kaba Talaş Kaldırma Çevrimi (Eksene Paralel Tornalama) G71 Dış çap kaba talaş çevrimi (eksene paralel) G71 yüzey tornalama çevrimi hem X-ekseni hem de Z-ekseni boyunca tek yönlü değişen bir profile sahip şekillerin işlenmesinde kullanılır.

R1.. Z5. ( G71 çevriminin başladığı satır. Z yerine W kullanılırsa artışlı (eklemeli) G91 ölçülendirme kullanılmış olur ayrıca G91 yazmaya gerek yoktur.. ( Finiş çevrim satırı ) N140 G28 U0 W0.. T0101 F0.) parçayı G71 kullanarak parça programını yapalım..) N150 M30. N10 G99 G21. N110 G1 Z-95. Z-45. G21 ölçü sistemi mm ) N20 T0101. N60 G71 P70 Q120 U0. N90 Z-40.) N80 X35. Z-2. N40 G0 X54.2 mm/dev. N130 G70 P70 Q120. N30 M03 S1500.5 W0. G97 modunda iş mili devir sayısı) T: G71 çevrimi sırasında geçerli olan takım ve takım ofset numarası Örnek 1.6. .4 Şekildeki (Şekil 1... ( G99 (G95) ilerleme mm/devir..2. (Not: X yerine U . N120 X55. N50 G71 U4. R5.. N100 G03 X45.2 F 0. N70 G1 X31.Q: Finiş profilinin tanımlanmasının bittiği satır numarası U(2): Bırakılacak finiş tornalama payı (çapta/çap cinsinden) W: Bırakılacak finiş tornalama payı (boyda) F: G71 çevrimi sırasınca uygulanacak kesme ilerlemesi değeri S: G71 çevrimi boyunca uygulanacak devir veya kesme hızı değeri (G96 modunda sabit kesme hızı.

... Notlar: > G77 modal (kalıcı) G . S ve M fonksiyonları çevrim başlamadan önce kullanılmalıdır.3 Konik Tornalama Çevrimi (G77) G77 komutu ile.. verilen F kesme hızı ile istenen noktalar arasında tornalama işlemi yapıldıktan sonra R hızlı ilerleme ile başlama noktasına dönülür.. G77 tornalama çevriminde kullanılacak T.. Buna göre sadece X değerini değiştirmekle çevrim tekrarlanır. başlama noktasından hızlı ilerleme ile hareket başlar. Z. G77: Çevrimi çağıran komuttur. Bir defa kullanıldıktan sonra iptal edilmedikçe tekrar yazmak gerekmez. G77 X... > > G77 komutu tek satırdan oluşur ve aşağıdaki gibidir.16.. . X : Koniğin bittiği çap değeri Z : Konik boyunun bittiği uzunluk değeri I : (d1-d2)/2 "I" parametresi kullanılmadığı zaman çevrim düz tornalama Not: G77 komutu yapar. Örneğin G77 komutu G00 komutu ile iptal edilebilir. I...F. Çevrim komutu ile işlem bittikten sonra aynı gruptan başka bir Gkomutu ile iptal edilir..komutlarındandır.

Öncelikle koniklik miktarı hesaplanır : İşlenecek parça çapı : Ø60 mm Çevrim başlama noktası : X66 Z2 Kesme derinliği : 3 mm I’nın işaretini bulmak için A noktasından B küçülme olduğundan işaret ( .7.) çapı Ø60 mm olan parça 35 mm konik boyu elde ederek istenilen çapta konik tornalamak için yapılacak program aşağıdaki gibi olmalıdır.Konik tornalama çevrimi Şekilde (Şekil 1.) olur. noktasına bakılır çapta (38-50)/2 = -6 .

gider.takım yolu ) N140 X56.. Kesici takım.3. (X yerine U. (1. Z yerine W kullanıldığında artışlı ölçü sistemi geçerlidir. (2.) N170 M30. Z-35. sonra seri hızda bir miktar geri çekilir. kısa aralıklarla (kademelerle) ilerlemeli. G75 R(1) G75 X….takım yolu ) N150 X50. sonra yine kesme hızında aynı kademe miktarı kadar ilerleme ile operasyona devam eder. her kademe sonunda geri çekilmeli (gagalama) tarzda takım hareketleri ile dış çapta veya iç çapta kanal işlemeye veya parça kesmeye yarar (Şekil 1.).) G97 S800 (G0 hızı ile kesici çevrimin başlama noktasına N130 G77 X62.Q……F…… .8. Parça Kesme Döngüsü (G75) G75 Dış çapa kanal açma döngüsü Bu çevrim.. I-6.Z……P….takım yolu ) N160 G28 U0 Z0.4 Dış Çapta Kanal İşleme. 16. Bu çevrim verilen koordinatlara ulaşana kadar devam eder.N100 T0101. ana komutta verilen miktarda kesme ilerlemesi yapar.. N110 M03. (3. G75 komutu iki satırdan oluşur ve aşağıdaki gibidir. F0.

(çevrimin Z ekseninde başlangıç noktasına geliş) N170 G75 R0. N190 G28 U0. FANUC kontrol ünitelerinde 5139 nolu parametrede kaydedilmiştir.5. dartını yazamaya gerek yoktur. Not-2: P ve Q değerleri mikron formatına ayarlı olabilir.5 F20.9: G75 Dış çapa kanal açma çevrimi uygulaması İşlenecek parça : Ø60 mm Kesme ilerlemesi F : 20 mm/dak. Bu taktirde değerler mikron cinsinden girilmelidir. Not-1: Q değeri verilirken kanal kalemi genişliği dikkate alınarak verilmelidir. N210 M30.. N130 G96 S100 M03. Z10.. Eğer modal değer uygun ise G75 R(1) . N180 G75 X50. (Örnek: P2. Kanal kalemi genişliği : 5 mm N100 G21 G98.G75 : Çevrimi çağırır. N110 T0202. R(1) : Her kademeden sonra geri çekilme miktarıdır. P2. Q4. Bu miktar modal bir değerdir. N200 G28 W0. . işaretsiz olarak) Q :-Z yönünde yana kayma aralığı ( işaretsiz olarak) F :Çevrim süresince geçerli olacak kesme ilerlemesi Şekil 1. Z-70. N120 G50 S800.. X : Kanal dibindeki çap Z :-Z yönünde işlemin son bulacağı nokta P :Her kademedeki dalma miktarı (yarıçap cinsinden . (mm) yerine P2000 (μm) yazılmalıdır). N140 G0 X65. F100. (çevrimin başlangıç çapına ve Z emniyetli mesafeye geliş) N150 G0 Z-25.

komut parça kesme için kullanılır.4.16.1 G75 Komutu ile Parça Kesme G75 komutu ile kesme G75 komutunda “Z” eksenine dair veriler girilmez ise. G75 komutu ile kesme uygulaması .

N130 G96 S100 M03. FANUC kontrol ünitelerinde yapılan programlarda radyüsler genellikle G02 ve G03 komutları kullanılarak yapılır. N200 M30.5. N190 G28 W0. N100 G21 G98. N120 G50 S800. N110 T0202.5 Köşe Yuvarlatma İş parçalarının keskin köşelerinin yuvarlatılarak yok edilmesi için radyüs işleme komutları kullanılır.. (P= 3 mm gagalama miktarı işaretsiz.Kesilecek parça çapı : Ø30 mm T0202 F : 40 mm/dak. N170 G75 X0 P3000 F40. N140 G0 Z-35. 16. yarı çap olarak) N180 G28 U0.. (Z ekseninde kesme çevriminin başlama noktasına geliş) N150 X35. (X ekseninde kesme çevriminin başlama noktasına geliş çap olarak) N160 G75 R0. G02 saat ibresi yönünde eğrisel hareket ..

16. Bu durumda hedef noktanın koordinatı ve ± C pah değeri verilir. Z0.( FANUC) Bazı kontrol sistemlerinde direk olarak pah kırmak için C adresi kullanılır..7 Profil Tekrarlama Çevrimi ( G73) Bu çevrimde tanımlanan finiş profili.. N130 G1 X34.14’te görüldüğü gibi aksi belirtilmediği sürece pahlar 450 dir.. A-B-C finiş profili tanımlandıktan sonra kaba tornalama paso hareketleri otomatik olarak oluşur. Şekil 1.15. X.ekseninde U(2) Z-ekseninde ise W(2) kadar finiş paso payı kalır. Pah açısı farklı değerlerde olduğunda ya pah açısı ya da pahın X ve Z koordinat değeri girilir. (2 noktası yani pahın son bulduğu noktaya geliş) N150 X45.G03 saat ibresi tersi yönünde eğrisel hareket 16. Z10. (1 noktasına yani pah kırma başlangıç noktasına geliş) N140 X40. talaş kaldırmanın başlayacağı ölçüden hareketle ötelene ötelene nihai forma finiş paso payı kalıncaya kadar tekrarlanır. N120 G0 X45. N110 M04 S1000. FANUC ve ISO standardına göre pah kırma formatı N100 T0101. N170 M30. N160 G28 U0 W0.. Z-3. F100. Programda Şekil 1. .6 Pah Kırma Pah kırma işlemi İş parçasının keskin köşelerinin pah kırarak yok edilmesi için pah kırma döngüsü (chamfering) kullanılır.

. Q... G73 çevrimi 2 komut satırından oluşur ve bu komut satırları aşağıdaki gibidir.. W(1) : Z-ekseni yönünde toplam talaş miktarını ve yönünü ifade eder. S. G73 : Çevrimi çağıran komuttur... G73 P.. G73 çevriminden sonra G70 çevrimi ile bırakılan finiş payı da alınarak işlem tamamlanır.. T. G73 U(1) W(1) R. P : Finiş profilinin tanımlanmaya başlandığı ilk satır numarası Q : Finiş profilinin tanımlanmasının tamamlandığı son satır numarası U(2) : Bırakılacak finiş tornalama payı ve yönü ( çapta –çap cinsinden) W(2) : Bırakılacak finiş tornamla payı ve yönü (boyda) F : G73 çevrimi sırasınca uygulanacak kaba kesme ilerleme değeri S : G73 çevrimi boyunca uygulanacak devir veya kesme hızı değeri T : G73 çevrimi sırasınca geçerli olan takım ve takım ofset numarası G73 profil tornalama çevrimi . U(2) W(2) F..Bu çevrim sabit talaş payı olan döküm veya dövme çelik malzemelerin işlenmesinde büyük verimlilikle kullanılır. R : Kapalı çevrimin kaç kez tekrarlanarak kaba talaşın kaldırılacağını gösterir. U(1) : X-ekseni yönünde... yarıçap cinsinden toplam talaş miktarı ve yönünü ifade eder..

F100.. N280 M30. N220 X70. N250 G1 X85.. Z-65.. N160 Z0. Z-60. N190 X40. N130 G73 U10. R5. N110 G00 X100.. İşlenecek malzeme çapı : Ø80 mm Devir sayısı : 1000 dev/dak T0101 : Kaba talaş torna kalemi N100 T0101.. N170 X30. N140 G73 P150 Q230 U2. Z-35.. N210 G02 X50. N230 G03 X80. Z20. N270 G28 W0. N150 G1 X26.. N200 Z-55. W10. . Z-2. N260 G28 U0... N180 Z-25. N240 G70 P150 Q230...Örnek G73 profil tornalama parçası Şekil deki parçayı G73 çevrimi ile işleyelim. N120 S1000 M03. W1. R3. F150.

16. “Program Test” tuşuna basılır.8 Çevrimlerin Simülasyonu ve Tezgahta Uygulanması Yaptığınız programları tezgahta Auto konumunda işlemeden önce mutlaka simülasyon ve grafik olarak gördükten sonra. Bu modülde FANUC 0-M ve Kontrol ünitesinde grafik ve simülasyon olarak parçaların işlenmesi ile ilgili açıklamalar yer almaktadır. Grafik olarak işlenecek programı kontrol ünitesine yazmak için: 1) 2) 3) 4) “ EDIT” menüsü seçilir. “CYCL START” tuşuna basarak parça grafik olarak işlenir. Kesicilerin sıfırlaması yapılarak ofset sayfasına değerler yazılır. Atölyenizdeki CNC torna tezgahlarının kontrol ünitesinin özelliklerine göre yaptığınız programları simülasyon veya grafik olarak izleyebilirsiniz. FANUC Series 0-M Kontrol Ünitesinde Grafik Simülasyonu ve Parçaların İşlenmesi Atölyenizde FANUC 0-M kontrol üniteli CNC torna tezgahı varsa. “EOB” ve “INSERT” tuşlarına basarak yeni program sayfası açılır. punta matkabı. mutlaka eksenler “HOME” referans noktasına gönderilmelidir. parçanın işlenmesi için gerekli olan takımlar tezgahın taretine yerleştirilir. Program yazıldıktan sonra. kanal ve keski kalemi. “Axis Inhibt” tuşuna basarak eksenler kilitlenir. kılavuz vb) iç cebe takılmalıdır. Hafızada kayıtlı olmayan O ile başlayıp 4 rakamdan oluşan numara yazılır. Ekranın altındaki “grafik” tuşuna basılır. Parçayı ilk defa işleyeceğiniz için mutlaka “Single Block” modunda işleyiniz. Kesicilerin yerleştirilmesinde yüzey işleyen kesiciler (kaba talaş kalemi. . Programı grafik olarak gördükten sonra. alından işlem yapan kesiciler (matkap. yaptığınız program hatasız ise tezgahta işleyiniz. vida kalemi vb) dış cebe yani tek sayılı ceplere. Grafik olarak parçanın işlenmesi 1) 2) 3) 4) 5) “Auto” tuşu seçilir. Program dikkatlice yazılır. yapmış olduğunuz programı tezgahınızın kontrol ünitesine yazarak veya RS 232 kablosu kullanarak bir transfer programı yardımıyla tezgaha yükledikten sonra programı grafik olarak işleyebiliriz.

1: Delik delme işlemi Bu çevrim. her kademe sonunda geri çekilmeli derin delmede “gagalama” tabir edilen tarzda takım hareketleri ile derin delik delme işleminde kullanılır. kısa aralıklarla (kademelerle) ilerlemeli. işaretsiz) Z(W): Q : . Her gagalamadan sonraki geri çekilme miktarıdır. İşleme başlangıç noktasından bitiş noktasına olan. Z-ekseni yönünde. seri hızda bir miktar geri çekilir. Farklı bir değer istenmiyorsa. G74: R(1): Çevrimi çağırır. CNC TORNADA DELİK VE VİDA ÇEVRİMLERİ 17. Komut iki satırdan oluşur ve formatı aşağıdaki gibidir..eksen doğrultusundaki mesafe ve yöndür(U) Z-eksen doğrultusunda. G74 R(1) satırını kullanmak gerekmez. G74 R(1) G74 Z(W) Q. Kesici takım ana komutla verilen miktarda fasılalar ile kesme ilerlemesi yapar. derin deliklerde ve işlenmesi zor olan malzemelere delik açılmasında verimli bir şekilde kullanılır.17.1 Delik Delme Çevrimi (G74) Şekil 2. Bu çevrim tanımlanan derinliğe ulaşana kadar devam eder. her kademedeki ilerleme miktarı (mikron cinsinden. işleme nihai noktası Z koordinatıdır (Z). sonra yine kesme hızında aynı kademe miktarı kadar ilerleme ile operasyona devam eder. Bu çevrim ile kademeli kesme yapıldığı için. F.... (Bu değer tezgah parametrelerinde yazılı modal değer mevcuttur.z.

2’deki 80 mm’lik parça boydan boya delinecektir. N150 G28 U0.F : Kesme ilerlemesi Delik delme işlemi uygulaması Şekil 2. T0202 F : 100 mm/dak S : 1200 dev/dak N100 T0202.2 Kılavuz Çekme İki eksenli CNC torna tezgahlarında kılavuz çekmek için G32 ve G63 komutları kullanılır. C eksenli CNC torna tezgahlarında ise G84 kılavuz çekme döngüsü kullanılır. N170 M30. N120 G0 X0 Z15. N140 G74 Z-85. 17. N110 M03 S1200. N130 G74 R1.. N160 G28 W0.. Q10000 F100.. .

N120 G0 X0 Z10. ( Kılavuz çekme başlangıç noktası ) N140 G32 Z-15. (S/F oranı kılavuz adımına eşit olmalı 300/150 = 2 mm) N170 G28 U0 W0. N110 M3 S300. Z5. N160 G32 M04 S300 F150. N130 G1 Z5. (S/F oranı kılavuz adımına eşit olmalı 300/150 = 2 mm) N150 M05. (S/F oranı kılavuz adımına eşit olmalı 300/150 = 2 mm) N150 M05. N180 M30.. F150. N180 M30.5 F150.. F150. N110 M3 S300.. Z5... ( Kılavuz çekme başlangıç noktası ) N140 G63 Z-15. (S/F oranı kılavuz adımına eşit olmalı 300/150 = 2 mm) N170 G28 U0 W0. N160 G32 M04 S300 F150.5 F150. C eksenli tezgahlarda G84 komutu ile kılavuz çekme .Kılavuz çekme işlemi G32 kullanarak kılavuz çekme: N100 T0404.... G63 kullanarak kılavuz çekme: N100 T0404. N130 G1 Z5. N120 G0 X0 Z10.

M203. N180 G28 U0 W0. N130 M203 S600.4. N170 M210 G80. Rayba çekme işlemi 2. N120 M200.4. takım G01 ile ilerletilir ve G01 ile geri çıkarılır.N100 T0404. . Diş Açma Çevrimi (G76) 2.5 R5. İstenen diş derinliğine kadar çevrim otomatik olarak tekrarlanır. M30.. N110 G97 G98. (2. F300. 17. (çevrim başlangıç noktasına geliş) N150 G84 H30 Z-15.3 Raybalama İki eksenli CNC torna tezgahlarında rayba çekilirken.1. iş mili 600 dev/dak hızla döner) N140 G0 X0 Z5. Tek Ağızlı Vida Açma G76 komutu Şekil de görüldüğü gibi diş açma çevrimini çağırır. N160 M210.

Diş açma sonundaki pahın boyunu. P harfini takip eden 6 karakter ile dişin nasıl işleneceği bilgileri verilir.. Nihai finiş pasosunun kaç kez tekrarlanacağını bildirir. . G76 P(a-b-c) a b Diş açma çevrimini çağırır.Tek ağızlı vida çekme işlemi Talaş kaldırma miktarı G76 komutu 2 satırdan oluşur ve komut satırları aşağıdaki gibidir: G76 P(a-b-c)) Q(1) R(1) G76 X(U) Z(W) R(2) P(2) Q(2) F.. hatvenin katı olarak bildirir.

W R(2) P(2) Q(2) F Dişin profil açısını verir. Mikron cinsinden de verilir ( Modal Finiş paso payıdır. 30. İstenmiyorsa.) : Dişin adımı (hatvesi) ( mm olarak) G76 Çevrimi Uygularken Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar 1) G32. G92 diş açma sırasında uyulması gereken kurallar ve alınması gereken önlemler.( yarıçap olarak işaretsiz. 4) Tezgah açıldığı zaman. programa tekrar devam etmeden önce mutlaka durdurmanın yapıldığı konuma gelinerek oradan devam etme mecburiyeti vardır. Diş açmanın bittiği noktanın X ve Z cinsinden koordinatı Diş açmanın bittiği noktanın U ve W cinsinden koordinatı Dişin X-ekseni yönünde koniklik mesafesidir.) İlk pasodaki dalma miktarıdır. G76 çevriminin kaç pasoda tamamlanacağı veya istenilen paso adedinde diş açmanın tamamlanması için ilk paso derinliğinin ne olması gerektiğinin hesabı. 2) Çevrim esnasında program akışı durdurulur ve manuel hareket ile müdahale yapılırsa. 29 ve 0 derece) Minimum talaş derinliğidir. Z U. M24 komutu ile iptal edilmelidir.(FANUC da 5141 nolu parametrede tanımlanmıştır.(yarı çap olarak) kullanılmazsa düz diş açılmış olur. (yarıçap olarak ve işaretsiz. Mutlaka G97 sabit iş mili devri modu seçilmiş olmalıdır. (60. : Diş derinlik ölçüsüdür. . 3) Diş açma çevrimi asla G96 modunda uygulanmaz. verilmediğinde parametre değeri kullanılmış olur. 55. G76 komutu için de geçerlidir. M23 diş açmada pah kırma modu devrededir.c Q (1) R(1) X.

N190 G28 W0.1 mm Son pasoda diş dibi çapı Diş açmanın son bulduğu Z-koordinatı (2 mm Toplam diş derinliği 1. P1300 Q350 F2. ( Döngünün başlangıç noktasına geliş) N150 G76 P010060 Q100 R0. N170 G1 X40. N160 G76 X17.1. (M24 komutu ile diş dibinde pah kırma iptal) N130 G0 X22. N140 G1 Z5.) N110 T0101.35 mm (Q0. Programı aşağıdaki gibidir: N100 G99 G97.56 Z-82. N180 G28 U0.1 X17. F0. Z10.56 Z-82.3) dahil) İlk paso derinliği 0. P010060 01 00 60 Finiş paso bir kere uygulanacak Pah kırma ölçüsü 0 (yok) Diş profil açısı 60° Q100 R0...1.1) Finiş (bitirme) talaş miktarı 0.35) Dişin adımı 2 mm . (Mutlaka G97 modunu seçiniz. N200 M30.3 mm (P1.1 mm (Q0. N120 M03 S500 M24. P1300 Q350 F2..Örnek M20x2 Vida açılacak iş parçası Şekil de M20 x 2 diş açılacaktır. Minimum talaş miktarı 0.

35 mm (Q0.) N110 T0101.1 (Çevrimin başlangıç noktasına geliş) N150 G76 P010060 Q100 R100. P1300 Q350 F2.1) Son pasoda diş dibi çapı Diş açmanın son bulduğu Z-koordinatı (2 mm dahil) Dişin X-ekseninde koniklik mesafesi (yarı çap olarak) 3 Toplam diş derinliği 1. F0. Z10.. N180 G28 U0. . (Mutlaka G97 modunu seçiniz. N200 M30. N170 G1 X40.56 Z-72.1 mm (R0. N190 G28 W0.. P1300 Q350 F2.1 mm (Q0.3) İlk paso derinliği 0..Konik yüzeye vida açılacak işlem parçası Şekil de 70 mm boyunda 30 mm çaptan başlayıp dişin son bulduğu 36 mm çapta adımı 2 mm olan diş açmak için aşağıdaki şekilde program yapılabilir. R3. N120 M03 S500 M24. N100 G99 G97. (M24 komutu ile diş dibinde pah kırma iptal) N130 G0 X32.35) Dişin adımı 2 mm Q100 R100 X27. N140 G1 Z5.3 mm (P1. N160 G76 X27.56 Z-72. R3.1) Finiş (bitirme) talaş miktarı 0. P010060 01 00 60 Finiş paso bir kere uygulanacak Pah kırma ölçüsü 0 (yok) Diş profil açısı 60° Minimum talaş miktarı 0.

Birinci dişi açtıktan sonra kesici X ekseninde 3 mm G1 komutu ile F3 ilerleme ile ayna G99 mm/dev ile döndürülerek ikinci diş açılarak iki ağızlı vida açılmış olur. (2.32 Z-82.0. Burada G76 vida açma çevrim komutunun bütün özellikleri geçerlidir. vida boyu 80 mm olan iki ağızlı vidayı açabiliriz. N170 G1 Z7.1 İki Ağızlı Vida Açma CNC torna tezgahlarında G76 çevrimi ile iki ağızlı vida açılabilir. N210 G28 U0.0. P1840 Q350 F6. P1840 Q350 Finiş paso bir kere uygulanacak Pah kırma ölçüsü 0 (yok) Diş profil açısı 60° Minimum talaş miktarı 0. N120 M03 S500 M24.1 mm (R0.0.32 Z-82. (1..1 mm (Q0. Döngünün başlangıç noktasına geliş) N150 G76 P010060 Q100 R100. N230 M30.1) Son pasoda diş dibi çapı Diş açmanın son bulduğu Z-koordinatı (2 mm dahil) Dişin X-ekseninde koniklik mesafesi (yarı çap olarak) 3 mm Toplam diş derinliği 1. R3.3.32 Z-82 P1300 Q350 F6. (M24 komutu ile diş dibinde pah kırma iptal) N130 G0 X32. (Mutlaka G97 modunu seçiniz.Döngünün başlangıç noktasına geliş) N180 G76 P010060 Q100 R100. N220 G28 W0.. N160 G76 X20.) N110 T0101.35 mm (Q0. N140 G1 Z10.84) İlk paso derinliği 0.3. Örnek olarak M24 adımı 6 mm . P010060 01 00 60 Q100 R100 X20. F0.1) Finiş (bitirme) talaş miktarı 0. M24x6 iki ağızlı vida açılacak iş parçası N100 G99 G97.35) .3 mm (P1. N190 G76 X20. Z10. N200 G1 X40.17. F3.

yaptığınız program hatasız ise tezgahta işleyiniz. vida kalemi vb) dış cebe yani tek sayılı ceplere. alından işlem yapan kesiciler (matkap.4 Çevrimlerin Simülasyonu ve Tezgahta Uygulanması Yaptığınız programları tezgahta Auto konumunda işlemeden önce mutlaka simülasyon ve grafik olarak işedikten sonra. punta matkabı. Atölyenizdeki CNC torna tezgahlarının kontrol ünitesinin özelliklerine göre yaptığınız programları simülasyon veya grafik olarak izleyebilirsiniz. b) “Program Test” tuşuna basılır c) “Axis Inhibt” tuşuna basarak eksenler kilitlenir. Program yazıldıktan sonra. FANUC series 0-M Kontrol Ünitesinde Grafik Simülasyonu ve Parçaların İşlenmesi: Atölyenizde FANUC 0-M kontrol üniteli CNC torna tezgahı varsa. d) Ekranın altındaki “grafik” tuşuna basılır e) “CYCL START” tuşuna basarak parça grafik olarak işlenir. . Bu modülde FANUC 0-M ve Kontrol ünitesinde grafik ve simülasyon olarak parçaların işlenmesi ile ilgili açıklamalar yer almaktadır. kılavuz vb) iç cebe takılmalıdır. 3) “EOB” ve “INSERT” tuşlarına basarak yeni program sayfası açılır. Grafik olarak parçanın İşlenmesi: a) “Auto” tuşu seçilir. 2) Hafızada kayıtlı olmayan O ile başlayıp 4 rakamdan oluşan numara yazılır. kanal ve keski kalemi.F3. Dişin adımı 3 mm 17. Kesicilerin sıfırlaması yapılarak ofset sayfasına değerler yazılır. Grafik olarak işlenecek programı kontrol ünitesine yazmak için: 1) “ EDIT” menüsü seçilir. parçanın işlenmesi için gerekli olan takımlar tezgahın taretine yerleştirilir. Kesicilerin yerleştirilmesinde yüzey işleyen kesiciler (kaba talaş kalemi. yapmış olduğunuz programı tezgahınızın kontrol ünitesine yazarak veya RS232 kablosu kullanarak bir transfer programı yardımıyla tezgaha yükledikten sonra programı grafik olarak izleyebiliriz. 4) Program dikkatlice yazılır.

. Parçayı ilk defa işleyeceğiniz için mutlaka “Single Block” modun da işleyiniz. mutlaka eksenler “HOME” referans noktasına gönderilmelidir.Programı grafik olarak gördükten sonra.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful