İÇİNDEKİLER Sayfa 1. TORNA TEZGAHI.....................................................................................................................8 1.1 Üniversal Torna Tezgahı ...........................................................................

...............................8 1.1.1 Gövde .....................................................................................................................................9 1.1.2 Fener Mili Kutusu.................................................................................................................10 1.1.3 Hız Değişim Mekanizması ..................................................................................................10 1.1.4 Gezer Punta...........................................................................................................................11 1.1.5 Araba 11 1.1.6 Enine Hareket Mekanizması ................................................................................................11 1.1.7 Kalemlik................................................................................................................................12 1.1.8 Siper 12 1.1.9 Hız Kutusu ...........................................................................................................................12 1.1.10 Talaş Mili ...........................................................................................................................12 1.1.11 Ana mil ...............................................................................................................................12 1.1.12 İlerleme Miktarının Düzenlenmesi.....................................................................................12 1.1.13 Hareket İletimi ...................................................................................................................13 1.1.14 Avadanlıklar ......................................................................................................................13 1.1.14.1 Aynalar.............................................................................................................................13 1.1.14.2 Üç ve Dört Ayaklı Üniversal Ayna.................................................................................13 1.1.14.3 Mengeneli Ayna...............................................................................................................14 1.1.14.4 Delikli Düz Ayna.............................................................................................................14 1.1.14.5 Mıknatıslı Ayna...............................................................................................................14 1.1.14.6 Kombine Ayna.................................................................................................................15 1.1.15 İş Kalıpları..........................................................................................................................15 1.1.15.1 Aynaları Teknolojik Kurallara Uyarak Fener Mili Üzerindeki Yerlerine Takma..........16 1.1.15.2 Aynaları Fener Mili Üzerindeki Yerlerinden Çıkarma...................................................17 1.1.15.3 Aynaların Ters ve Düz Ayaklarını Söküp Takmasını Yapma........................................17 1.1.15.4 Parçaları Aynalara Emniyetli ve Salgısız Bir Şekilde Bağlama.....................................18 1.1.16 Sabit Yataklar.....................................................................................................................19 1.1.17 Gezer Yataklar....................................................................................................................19 1.1.18 Pensler.................................................................................................................................19 1.1.19 Mandren .............................................................................................................................20 1.1.20 Katerler...............................................................................................................................20 1.1.20.1 Düz Saplı Katerler...........................................................................................................21 1.1.20.2 Sert Maden Uçlu Katerler................................................................................................21 1.1.20.3 Keski Katerleri.................................................................................................................22 1.1.20.4 Delik Katerleri.................................................................................................................22 1.1.20.5 Vida Kelemi Katerleri.....................................................................................................23 1.1.20.6 Özel Katerler....................................................................................................................23 1.1.20.7 Katerlerin Yapıldığı Malzemeler....................................................................................23 1.1.20.8 Kalemin Katere, Katerin Kalemliğe Bağlanışı...............................................................24 1.1.21 Fır döndü Aynası ...............................................................................................................24 1.2 Özel Torna Tezgahlar..............................................................................................................25 1.3 Seri Talaş Milli Torna Tezgahı...............................................................................................25 1.4 Üretim Torna Tezgahı ............................................................................................................25 1.5 Kam Tornası ...........................................................................................................................25 1.6 Hava Tornası ...........................................................................................................................26 ii

1.7 Düşey Torna Tezgahı ..............................................................................................................26 1.8 Sırt Alma Tornası ...................................................................................................................27 2. KANAL AÇMA........................................................................................................................27 2.1 Parçasını Ayna Punta Arasında Bağlama................................................................................27 2.1.1 Kanal Kalemini Bağlama.....................................................................................................27 2.1.2 Kanal Tornalamak İçin Devir Sayısını Ayarlama................................................................27 2.1.3 Kanal Tornalama..................................................................................................................28 2.1.4 Çapak Alma..........................................................................................................................30 3. KONİK TORNALAMA............................................................................................................32 3.1 Konik Tornalama.....................................................................................................................32 3.1.1 Sipere (Sporta) Açı Vererek Konik Tornalama...................................................................35 3.1.2 El İle Talaş Verilerek Konik Tornalama..............................................................................37 3.1.3 Punta Kaydırarak Konik Tornalama....................................................................................38 3.1.4 Koniklik oranına uygun olarak gezer puntayı kaydırma.....................................................38 3.1.5 Punta kaçıklığını kontrol etmek...........................................................................................40 3.1.6 Tezgâhı ayarlayıp konik tornalama......................................................................................41 3.1.7 Konikliği kumpas ve mikrometre ile kontrol etmek............................................................41 3.1.8 Sevk Kızağı İle Konik Tornalama........................................................................................41 3.1.8.1 Sevk Kızağını Koniklik Ölçüsüne Göre Ayarlama...........................................................42 3.1.8.2 Sevk Kızağı İle Tornalama................................................................................................42 3.1.8.3 Konikliğin Mastar İle Kontrol Edilmesi...........................................................................42 3.2 Özel Tornalama Usulleri.........................................................................................................43 4. TIRTIL ÇEKME........................................................................................................................44 4.1 Tırtıl Makaraları.......................................................................................................................44 4.1.1 Tırtıl Çeşitleri........................................................................................................................44 4.1.2 TIRTIL ÇEKME İÇİN TEZGÂHIN HAZIRLANMASI....................................................45 4.2 Tırtıl Çekme İçin Tezgâhın Ayarlanması................................................................................46 4.2.1 Tırtıl Makaralarının Düzenlenmesi......................................................................................46 4.2.2 Tırtıl Çekme İçin Devir Ayarlanması..................................................................................46 4.2.3 Tırtıl Çekme İçin Uygun İlerlemenin Ayarlanması.............................................................46 4.2.4 Tırtıl Çekme İşlemi...............................................................................................................46 4.2.5 Tırtıl Çekilen Yüzeyin Kontrolü..........................................................................................47 4.2.6 Yağ Kullanmanın Önemi.....................................................................................................47 5. TORNADA KILAVUZLA VİDA AÇMA...............................................................................47 5.1 Kılavuzla Vida Açma.............................................................................................................48 5.2 İnce Diş Kılavuzlar..................................................................................................................49 5.3 Boru Kılavuzlar........................................................................................................................49 5.4 Makine Kılavuzları..................................................................................................................49 5.4.1 Parçanın Vida Ölçüsüne Uygun Delinmesi Ve Havşalanması............................................50 5.4.2 Makine Kılavuzu Ve Aparatının Seçilerek Bağlanması......................................................50 5.4.3 Torna Tezgahında El Kılavuzuyla Vida Açma İşlemi........................................................51 6. TORNADA PAFTA İLE VİDA AÇMAK...............................................................................52 6.1 Pafta İle Vida Açmak...............................................................................................................52 6.1.1 Parçayı Vida Çapından 0.1-0.2 mm Küçük Tornalama.......................................................52 6.2 Boru Paftaları...........................................................................................................................53 iii

6.3 Makine Paftaları.......................................................................................................................53 6.3.1 Vidaya Uygun Pafta Lokması Ve Pafta Çekme Başlığının Seçimi.....................................54 6.3.2 Başlığın Tornaya Bağlanması..............................................................................................54 6.3.3 Vida açmada uygun kesme yağının kullanılması.................................................................55 6.3.4 Torna Tezgahında Pafta Çekme İşlemi................................................................................55 6.3.5 Pafta Çekilen Parçanın Kontrolü..........................................................................................56 6.3.5.1 Vida Tarağı........................................................................................................................56 6.3.5.2 Vida mikrotreleri...............................................................................................................56 7. CNC TORNA TEZGAHI .........................................................................................................56 7.1 CNC Torna Tezgâhı Kısımları................................................................................................58 7.1.1 Kayıt ve Kızaklar..................................................................................................................58 7.1.2 Fener Mili ve Gezer Punta....................................................................................................58 7.1.3 Taret 58 7.1.4 Kontrol Paneli.......................................................................................................................59 7.2 CNC Torna Tezgâhlarının Açılması ve Kesiciyi Tezgâh Sıfırına Gönderme........................61 7.3 İş Parçası ve Kesici Ayarları...................................................................................................61 7.3.1 Kesicilerin bağlanması.........................................................................................................61 7.3.2 İş Parçalarını Tezgâha Bağlama ve Parça Boyunun Tespit Edilmesi .................................62 7.3.3 Elle Çalışma Modunun Seçimi.............................................................................................63 7.3.4 Tareti El Çarkı (Handwheel) ile Hareket Ettirme ...............................................................63 7.3.5 İş Parçasından Elle Talaş Kaldırma ....................................................................................64 7.4 İş Parçası Sıfır Noktasının Tespit Edilmesi ...........................................................................64 7.4.1 İşin Aynaya Bağlanması ......................................................................................................65 7.4.2 Ayna Ayak Sensörlerinin Ayarlanması................................................................................66 7.4.3 Elle Devir Sayısı Girme .......................................................................................................67 7.4.4 İstenilen Sıfır Noktası Kodunun Seçilmesi .........................................................................68 7.4.5 Seçilen Sıfır Noktasının Kaydedilmesi................................................................................69 7.4.6 Uygun Takım Seçilerek Talaş Kaldırılması ........................................................................69 8. CNC TORNA TEZGÂHLARININ KONTROL PANELİNİ KULLANMA ........................70 8.1 Bilgisayar Ekranı ....................................................................................................................70 8.2 Ekran Menüleri ve Açıklaması................................................................................................70 8.3 Program Tuşları ve Fonksiyonları...........................................................................................71 8.4 Operasyon Kontrol Tuşları ve Görevleri.................................................................................76 8.5 CNC Torna Tezgâhında Kesiciyi Elle Hareket Ettirme..........................................................78 8.6 CNC Torna Tezgâhına Program Yükleme..............................................................................78 8.7 Disketten veya seri kablo ile başka bir bilgisayardan bilgi alma ...........................................79 8.8 CNC Torna Tezgâhında Bulunan Programları Yeniden Düzenleme.....................................80 8.9 CNC Torna Tezgâhında Bulunan Programları Çalıştırma......................................................80 9. CNC TORNA TAKIMLARINI İŞLEME UYGUN OLARAK BAĞLAMA..........................81 9.1 CNC Tezgâhında Bulunan Takımlar.......................................................................................81 9.2 Yapılacak İşleme Göre Takım Seçme.....................................................................................82 9.3 İşlenecek Malzeme Cinsine Uygun Takım Seçme ................................................................83 9.4 Takım Değiştirme....................................................................................................................83 9.4.1 Elle 83 9.4.2 Otomatik...............................................................................................................................84 9.5 Taret 84 9.5.1 Tarete Bağlanabilen Tutucular ve Kesiciler.........................................................................84 9.5.2 Tutucunun Uygun Yuvaya Yerleştirilmesi..........................................................................87 iv

...................................... Silindirik ve Konik Tornalama Uygulamaları Yapma..................1.................................................96 11.................................3 Seri Modda Çalıştırma ......... Silindirik ve Konik Programlamada Kullanılan CNC Kodları.......................... CNC TORNADA ALIN................97 11......................................96 11..............................................................89 10.................................................................................................................................................................................................................................. SİLİNDİRİK VE KONİK TORNALAMAYI PROGRAMLAMA ........103 ISO Kod Sistemine Göre Adresler.............................................................................................105 106 106 12......98 12..................3 Programın Simülasyon Modu ile Çalıştırılması ................................99 12.......................................1 İş Parçasını Tezgâha Bağlama.......................................8 Elle Programlama Yapma..................................................7 CNC Programlama Mantığı....100 12.......... Devir Sayısı.........................................108 Silindirik tornalama için iş parçası .............................................................9 Alın..........5 Kesme Hızı.1 Programın Test Edilmesi....104 Temel bazı G kodlarının anlamları M (Yardımcı Fonksiyonları).....................2 İlk Üretilen İş Parçasının Kontrol Edilmesi. İlerleme Hesabı ve Kesme Sıvıs.....102 12......................................6 Kesicilerin Bağlanması ve Kontrolü ................107 12................................................3 Kesici Takımların Sıfırlanması........... CNC TORNADA KANAL AÇMA PROGRAMLAMA....................................3 Kesicinin Tutucuya Uygun ve Emniyetli Biçimde Bağlanması..88 9.......................................87 9.........91 11......................................5.....90 10.....91 10.....................92 11.................92 11...................102 12.........1.............................................................................2 Programın İşletilmesi......................................................4 Yavaş İlerleme Modunda Programın Test Edilmesi (Dry Run)........................................................................................................................................................99 12............................100 Çeşitli kesiciler ve bağlandığı taret.............................2..............................................1 Bağlanan Her Takıma Ait Bir Takım Penceresi Açılması....................................................................................89 10........................92 11...................................................6 Alın..............1 Adım Adım Modda Çalıştırma (SBL).............................3 İşlenecek Parçaya Göre Takımları Sıfırlama......................110 13.......2...................................................2.................2 CNC Tornada Kanal Açma Programlam..............99 İş parçası referans noktası...88 10...............................1 Parçalar Üzerindeki Sıfır Noktaları....111 13...................................................... Alına kanal açılabilmesi için uygun kanal açma kesici takımın v ....................................94 11.......... CNC TORNADA PROGRAMLARIN SİMÜLASYONU VE KONTROLÜ..................................................2 Kesici Takımları Bağlama.....................................93 11.............................................100 12................9.....109 Konik Tornalama................ CNC TORNADA TAKIM AYARI YAPMA..........................4 Talaş Kaldırma Teknolojisi..................................107 Alın tornalama için iş paçası ...............................................5 Kontrol Panelinden Gerekli Ayarları Yapma.........................2 CNC Programını Kaydetme...........................................................................................................................4 Otomatik Sıfırlama.96 11..........................................................1 Kanal Tornalama Programlamada Kullanılan CNC Kodları......................................................................................................................6..................................111 13........1...............90 10...................................................................104 105 12.2 Takım Ayarında Kullanılan Elemanlar ve Özellikleri...........111 CNC torna tezgahında silindirik yüzeye kanal açılabildiği gibi parçanın alnına da kanal açılabilir..........1 Programın Mantık ve Yazım Hatalarını Kontrol Etme....................1....

........................2.............2 CNC Tornada Delik Delme ve Delik Büyütme Programlaması......................................125 14................................ G72) 1............131 14....2.....................................................1 G02 Kodu-CW (Dairesel Hareket-Saat İbresi Yönü):.141 15..............134 ...........2 G03 Kodu-CCW (Dairesel Hareket-Saat İbresi Tersi Yönü):................................1.....................................................146 vi .........................................144 15....................144 16.................4 Vida mikrometreleri....................3........3 Derinlik mikrometreleri....113 Kanal açma işlemi örneği........................2 Teknolojik Bilgiler.............2.......133 14... Dijital Kumpaslar.......126 14..............130 Vida mikrometresi ve kullanımı........116 13....................2 Adresler (G ve M Kodları).........1 Dış çap mikrometreleri................kullanılması gerekir......................................................................................................................134 15...........................................1......................2 İç çap mikrometreleri...................................3 CNC TORNADA DELİK DELME VE DELİK BÜYÜTME ROGRAMLAMASI............................................126 14.............................................................................................................................................................................114 13.....................................121 14.........132 Komparatörler metrik ve parmak (inç) bölüntülü olarak yapılmışlardır....145 16................1.................2 CNC TORNADA ÖLÇME VE KONTROL...........................................................135 15..........133 14..........................2...................... CNC TORNADA BOŞALTMA ÇEVRİMLERİ..........................2.............................................................114 13.....115 Delik delme işlemi.........................2.............125 14....2.....2................................124 14.1 Giriş Bölümünün Açıklanması..............4 Pasametreler..................................2 CNC Tornada Satır Yapısı...2.............................................2..........135 15........................................................................5 mm olan şekildeki parçanın CNC programını yazalım........................................................1..........................117 13......................135 15....4.......1..........................................117 13..........123 Vida adımı 1..................................................112 Kanal açma işlemi örneği...................................2.....130 14.............................................................................1 CNC Tornada Vida Açma Programlama...............134 14......................145 16............................114 13.....................................4....................................................................122 Vida elemanları........................................................................................................... İç ve Dış Yüzeylerin Ölçülmesi 2........1 Alın Tornalama Çevrimleri (G79/G94........................3 Komparatörler......................................4 CNC TORNADA KAVİS TORNALAMA PROGRAMLAMASI..........................................129 14......................................................2.....2.....................4 Yardımcı Kodlar ve Program Sonu Açıklaması.........2..................1........................................................3................................115 Delik büyütme işlemi.................................................... CNC TORNADA PROGRAMLAMA.................................................................................................................................1....2... G79 (G94) Alın Tornalama Çevrimi ( Tek Kademe)............................................................3.................3 Ölçme ve Kontrolde Dikkat Edilecek Hususlar.........1................................1 CNC Program Yapısı.............................5 Pasimetreler.1 Satır Numarası ( N10...............115 13..............2...........119 14............................................................................... N20 vb..........................................................2....................135 G04 komutu ile eksendeki hareketler.............................................. )......................144 15................1 ........... CNC TORNADA VİDA AÇMA........................2 Mikrometreler.....................................3 Elle Programlama..................1 Delik Delme ve Delik Büyütme Programlamada Kullanılan CNC Kodları.........5 Özel Mikrometreler......................137 15.............................................................131 14....................................2 G72 Alında Kaba Talaş Çevrimi (Eksene Dik Tornalama).3 Geometrik Bilgiler...............................................................................138 140 15...................................................

....................................................7 Profil Tekrarlama Çevrimi ( G73).......................6 Pah Kırma............................3 Konik Tornalama Çevrimi (G77)................................................159 16...4 Dış Çapta Kanal İşleme.........................................170 N230 M30.....................................................................156 F : 40 mm/dak..2.............................170 17..........162 17....2 Kılavuz Çekme.......................171 ...............................................4 Çevrimlerin Simülasyonu ve Tezgahta Uygulanması............................................................................................... 147 16...............................2 G71 Dış Çap Kaba Talaş Kaldırma Çevrimi (Eksene Paralel Tornalama)............................................................................ ( Kılavuz çekme başlangıç noktası )...................154 F :Çevrim süresince geçerli olacak kesme ilerlemesi............................................... F150.....1 G75 Komutu ile Parça Kesme............................................162 17......... G77(G90) Silindirik İç/Dış Çap İşleme Çevrimi (Tek Kademe)...................................2.........3 Raybalama......................... (Örnek: P2...........................................................173 .....................157 16............. (mm) yerine P2000 (μm) yazılmalıdır)...............8 Çevrimlerin Simülasyonu ve Tezgahta Uygulanması.5 Köşe Yuvarlatma.........................................148 16..............................................1 İki Ağızlı Vida Açma.....................173 vii .........................................3.......158 16......................................166 167 M20x2 Vida açılacak iş parçası............................................................156 G75 komutu ile kesme......................4.165 Talaş kaldırma miktarı.......................................................168 adımı 2 mm olan diş açmak için aşağıdaki şekilde program yapılabilir.......158 G73 çevrimi 2 komut satırından oluşur ve bu komut satırları aşağıdaki gibidir......150 16.......152 16..................................................................................................................................................169 17.............157 16.......................................................................................................................1.........1 Silindirik (Boyuna) Tornalama Çevrimleri (G77/G90........................155 16...... CNC TORNADA DELİK VE VİDA ÇEVRİMLERİ....................161 17.......................................163 N130 G1 Z5... G71) 1...............................................................................155 cinsinden girilmelidir................................................................................... Parça Kesme Döngüsü (G75)....Örnek 1..................................................................................................164 17...............................................................................1 Delik Delme Çevrimi (G74)..................2.........2..........

silindirik tornalama delme. konik tornalama. masa tornası ve üniversal torna diye isimlendirilen iki tip torna tezgahına rastlanılır.1 Üniversal Torna Tezgahı İmalat atölyelerinde bulunan önemli bir tezgahtır. uygun açıda bilenmiş kesiciler yardımıyla talaş kaldıran tezgahlara torna tezgahı denir. Bazı tiplerinde. alın tornalama. Bunlar küçük masa tornasından ağır iş tornalarına kadar . Ayrıca ilave edilen aparatlarla çeşitli profillerdeki iş parçaları bu tezgahlarda işlenebilmektedir. Kesici aletin talaş kaldırma işlemi elle veya otomatik surette olur. Torna tezgahında genellikle.1. . TORNA TEZGAHI ÇEŞİTLERİ 1) Üniversal torna tezgahı 2) Özel torna tezgahları 3) Seri talaş milli torna tezgahı 4) Üretim torna tezgahı 5) Kam tornası 6) Hava tornası 7) Düşey torna tezgahı 8) Sırt alma tornası 9) Revolver torna tezgahı 10) Otomat torna tezgahı 11) Bilgisayarlı sayısal denetimli (CNC) torna tezgahı 1. Bu sayede bütün parçalar. olmak üzere değişik ölçülerde yapılır. TORNA TEZGAHI Tanımı : Kendi ekseni etrafında dönen. Çeşitli işler için farklı boyut ve biçimde birçok özel torna tezgahı geliştirilmiştir. kılavuz ve pafta çekme gibi işlemler yapılır. Bu tezgahlardan dünyanın imalat ve takım atölyelerinde yararlanılır. rayba çekme. arabanın boyuna ve enine hareketini otomatik olarak durdurma dayamaları vardır. Tesviye atölyelerinde genellikle özel torna tezgahlarından çok. sıkı ve emniyetli bir şekilde bağlanmış iş parçaları üzerinden. Okul atölyelerinde bu tornaların çeşitli tipleri bulunmaktadır. vida çekme. aynı biçimde özdeş olarak tornalanabilir.

1. Ön kayıtın tam altında gövde üzerinde bir .) 1. çeşitli ilerlemelerle talaş kaldırılması gereken hallerde ve değişik adımlı vidaların açılmasında büyük verimle çalışırlar. (Şekil de üniversal torna tezgahının belli başlı kısımları gösterilmiştir. Böylelikle fener. V kayıtlarının açısı genellikle 90 dir ve ezilmeyi önlemek için üzerleri düz olarak yapılır. sağlam ve biçimini bozmaz bir parça olup tornanın bel kemiğini oluşturur.1 Gövde Gövde tornanın en esaslı kısmı ve temel organıdır. Bu yekpare dökümden yapılmış ağır. Üniversal torna tezgahı bütün imalat ve takım atölyelerinde ve makine yapım işlerinde kullanılırlar. Taşıdığı parçaların aynı eksenli olmasını sağlamak için bu kayıtlar çok hassas işlemiştir. Pahalı olanlarda düz kayıtlarla birlikte V kesitli kayıtlar da vardır. Gövde üst yüzeyinde kayıtlar bulunur. Tornanın bütün parçalarını üzerinde taşır. araba ve gezer puntanın düzgün montajları ve fener mili eksenine paralel konumda hareket etmeleri sağlanır. Prizmatik V kayıtlar taşlama suretiyle veya el raspası ile dikkatle işlenir.Genel olarak.

Gövdenin taşıdığı parçalar fener mili kutusu. ekseninin gövde kayıtlarına paralel olması ve yataklarının ayarlanmış olması gerekir. 1. gövde genellikle dökme demir ayaklar üzerine tespit edilmiştir. Bu mekanizma kolay ve çabuk olarak hız değiştirmeyi sağlar. Sonra karşılık kolu öne doğru çekilip. Bu tip tornalarda. merdivenli kasnağın fener miliyle bağlantısı kesilir. merdivenli kasnağın basamak sayısının iki katına çıkarmaya yarar. Tornanın zeminine bağlanabilmesi için. Aksi halde. Fener milinin salgısız dönmesi. merdivenli kasnakta el ile çevirilerek karşılık dişlileri ile fener milindeki dişlilerin iyice kaynaşmaları sağlanır. fener mili kutusu içinde bulunan dişli çarklar ve kavramalardan meydana gelir.3 Hız Değişim Mekanizması Modern tezgahlardaki hız değiştirme mekanizması. Karşılık tertibatını kullanmak için. devir sayısı artar. Fener milinin ön kısmına çeşitli aynaların bağlanmasına imkan sağlayan biçim verilmiş veya bir kısmına üçgen profilli vida dişi çekilmişir. tornanın sol tarafına sabit bir şekilde yerleştirilmiştir. Fener kutusunun uçlarında bulunan iki yatak üzerinde dönen bir mildir.kremayer vardır. Deliğin ön kısmı fener puntasına uyacak şekilde konik olarak işlenmiştir. Karşılık tertibatı. Çeşitli devirlerin nasıl elde edileceği fener kutusunun ön tarafındaki tablodan öğrenilir. Genellikle dökme demirden yapılır ve hassas olarak işlenir. gezer punta. tornanın devir sayısını.2 Fener Mili Kutusu Fener mili kutusu. Kayış fener milindeki merdivenli kasnağın küçük çaplı basamaklarına doğru ilerletildiğinde. İçi delik yapılmıştır. fener milinin daha küçük devir sayılarında dönmesini sağlamak için karşılık tertibatından yararlanılır. Her torna tezgahı için bu kolların durumları değişik olabilir. El tekeri döndürülerek buna bağlı olan küçük dişli yardımı ile araba ileri geri hareket ettirilir. Bu. dişli-kasnak tertibatıyla dönen fener milini taşır. devir sayısı azalır. dişli çarklarla. büyük çaplı basamaklarına doğru iletildiğinde ise. Bu tertibatı taşıyan torna tezgahlarında değişik hızlar elde etmek için merdivenli kasnağı çeviren kasnağı çeviren kayışın yerini değiştirmek gerekir.1. Merdivenli kasnak tertibatlı tornalarda da rastlanılır. torna tezgahından düzgün bir çalışma beklenemez. Hız değiştirme kollarının konumları değiştirilerek fener milinin çeşitli hızlarda (devirlerde) dönmesi sağlanılır.1. . 1. torna arabası ve hız kutusudur. karşılık pimi dışarı çekilir.

alt kısım doğrudan doğruya torna kayıtları üzerine alıştırılmıştır. kama hizasına gelmesine dikkat edilmelidir.Üst kısım alt kısıma bir kırlangıç kuyruğu vasıtasıyla sağa sola hareket ettirile bilir. 1. 1. Pabuç üst kısma konmuş bir vida vasıtasıyla kalemi sıkar. ana milinin vidası üzerine kavratılır ve sadece vida çekerken kullanılır.1.6 Enine Hareket Mekanizması Enine ilerleme sağlamak için araba üzerine yerleştirilmiştir. Kızak ile gövde birbirine ayar vidalarıyla bağlanmıştır. Gezer punta kovanın ön kısmı. Torna eksenine tam dik doğrultudadır.1.1. Bu arabanın elle veya otomatik olarak hareket ettirilmesine yarayan dişlileri. Bu somun. Üst kısım (gövde) ise kızak üzerine yerleştirilmiştir. Gezer punta. Enine hareket için bir kol kullanılır. Bu kol üzerinde mikrometrik . Kovanın tespiti için sıkma kolundan faydalanılır. Gezer punta. takılmadan evvel kovan üzerindeki kama kanalının. Bunlar gezer puntanın. Araba kutusunun içinde otomatik ilerlemeleri sağlayan sürtünmeli kavramalar ile iki parçalı somun vardır. delik olarak punta ucuna uyacak şekilde mors koniğine göre işlenmiştir. Gezer punta ucu ile fener mili puntası aynı eksen üzerinde bulunur. Bazı tezgahların gezer punta kovanının yüzeyinde. itinceye kadar sola çevrilir. Konik tornalama amacı ile eksenden kaydırmak veya tekrar eksene getirmek için ayar vidalarında faydalanılır.5 Araba Gövdenin üst kısmına kızaklanmış ve el tekerinin hareket ettirdiği dişli ve gövdedeki kremayer vasıtası ile sağa ve sola kaydırılabilir. kovanın ne kadar hareket ettiğini ölçmekte kullanılan milimetrik bölüntü vardır. Arabayı gövde boyunca elle ileri-geri hareket ettirmek için el tekeri çevrilir. üst kısım ve pabuç olmak üzere üç kısımdır. iki döküm parçadan meydana getirilmiş olup. Alt kısım. kavramaları ve kolları taşır. Punta ucunu.4 Gezer Punta İki punta arasında veya ayna ile punta arasında tornalanan parçaların sağ taraftaki ucuna desteklik yapar. gövde kayıtları boyunca hareket edebilir ve herhangi bir konumda sabitleştirilir. punta vidasından kurtuluncaya kadar ilerletilmiş ise. Gezer puntanın sabitleştirilmesi için tespit somunundan faydalanılır.1. Kovan. çeşitli uzunluktaki parçaları desteklemek için. V kayıtlarına dik olarak kaymasını sağlar. Gezer punta kovanı el tekeri ile boylamasına hareket ettirilir ve istenilen konuma getirilir. Bu teker gövde ön kısmının altında bulunan kremayere geçen bir dişliye takılmıştır. Kırlangıç kuyruğu kayıtlar üzerine H harfi teşkil edecek şekilde konmuştur.

1. Siperden yararlanarak kısa boylu konikler işlenir. Hız kutusu üzerindeki tabloya bakarak.12 İlerleme Miktarının Düzenlenmesi Uygun ilerleme miktarını veya vida adımını elde edebilmek için genellikle iki veya üç kolu belli konumlara getirmek gerekir. Siper alt tablasının yarım dairelik veya 180 lik kısmından bölüntüler vardır. 1. taban bileziği ve kalemin konumunu ayarlayan eğrisel yüzeyli parçalardan meydana gelmiştir. Kateri veya kalemi bağlayan sıkma vidası. Bu tablanın üst kısmına da bir kırlangıç kuyruğu kanalı açılmıştır. hareketin araba üzerindeki tahrik tertibatına geçmesini sağlar. Milin dönmesi kama yuvası sayesinde. istenen herhangi bir konumda tespit edilebilir. hassas bir vida ile hareket ettirilir.7 Kalemlik Torna kalemlerinin veya katerlerin sağlam ve uygun konumda bağlanmasına yararlar.Ana milin vazifesi torna üzerinde vida açmayı sağlamaktır.1. Hassas olarak paso verebilmek için bu bölüntülerden yararlanılır.9 Hız Kutusu Çeşitli vida adımı veya talaş ilerlemelerini elde etmek için ana mili ile talaş miline hız vermeye yarar.1. Hassas pasolar vermek için bu bölüntülerden faydalanılır.8 Siper Arabanın üstüne yerleştirilmiş bir kısımdır. Otomatik ilerleme ve vida çekme için arabaya gerekli olan güç talaş mili ve ana mil yardımıyla iletilir. 1. Siper kolu üzerinde mikrometrik bölüntülü bilezik bulunur. 1. Kanala geçen siper tablası.1.1.10 Talaş Mili Üzerinde boydan boya bir kama yuvası açılmış ve kızaklar boyunca devam eden uzun bir milden ibarettir.bölüntülü bilezik vardır. Bir eğrisel yüzeyli gövde ve sıkma vidasından ibarettir. 1. 360 döndürülebilen siper. .1.1. yani vida açma sırasında gerekli ilerlemeyi verir. Siperin otomatik hareketi 1.11 Ana mil Üzerinde boydan boya vida açılmış ve talaş miline paralel uzanan bir mildir. istenilen ilerleme miktarları veya vida adımları için kolların hangi konumlarda bulunacağı öğrenilir.

14. Üniversal aynalarda bütün ayaklar aynı anda hareket eder. 1.1. Bu hareket. iş parçalarını sargısız ve güvenli bağlamadırlar. Aynalar.14 Avadanlıklar 1. üç ayaklı üniversal torna Dört ayaklı üniversal aynalarda dört noktadan merkezlenmesi ve üçayaklı aynalara bağlanan parçalara ek olarak kare kesitli iş parçaları da bağlanabilir.2 Üç ve Dört Ayaklı Üniversal Ayna Üçayaklı üniversal aynalarda silindirik üçgen altıgen ve benzeri parçaların üç noktadan bağlanması için kullanılır. Dört ayaklı üniversal torna . Hız kutusundan da ana miline veya talaş miline ulaştırılır. düz veya V kayış ile fener miline iletilir.1.1. fener mili kutusunun sol yanında bulunan dişlilerle de hız kutusuna iletilir. 1.1 Aynalar Torna aynası.1. yapılan işin şekline göre araba hareketlerini temin ederler.13 Hareket İletimi Bir elektrik motorunun dönme hareketi.14. Bu miller de.1. kısa iş parçalarını bağlamaya ve döndürmeye yarar.

1.5 Mıknatıslı Ayna Bu aynalar mıknatıslanma özelliği ile alın yüzeyine iş parçalarının bağlanmasında kullanılır. .1. Bu bağlama işlemi istenilen hassasiyette yapılabilir.1.3 Mengeneli Ayna Yuvarlak kare ve düzgün olmayan dökülmüş ya da dövülmüş parçaları bağlamaya yarar.14.4 Delikli Düz Ayna Biçimleri bakımından ayaklı aynalara bağlanamayan iş parçaları delikli düz aynalara çeşitli pabuçlar ve cıvatalar ile gövdeye bağlanır.1. diğer aynalara bağlanamayacak küçük veya ince parçaların bağlanmasını sağlar.14. Her bir ayak birbirinden bağımsız olarak hareket eder. Örneğin segman ve bileziklerin bağlanması. Mengeneli Ayna 1.14. Özelliği. Delikli düz ayna 1.

b Bir iş parçasının bağlama kalıbı ile delikli aynaya bağlanması Bir iş parçasının bağlama kalıbı ile delikli aynaya bağlanması .15 İş Kalıpları Seri üretimde işin özelliğine göre oluşturulan aparatlara ve bağlama düzeneklerine iş kalıpları denir.1.Mıknatıslı ayna 1.6 Kombine Ayna Bu aynalar üniversal ve mengeneli aynaların mekanik özelliklerini taşır. 1. tek tek hareket etmesini ayak hareket vidaları sağlar. Özdeş parçaların ayrı ayrı bağlanması ve işlenmesi zaman alacağı gibi ekonomik de olmaz bu nedenle iş bağlama kalıpları.1.14. İki aynada da bağlayabildiğimiz parçalar bağlanabilir. özellikle seri üretimde zaman kazandırarak maliyeti düşürmek yönünden önem taşır. Bu işlem için ayakların beraber hareket etmesini alın vidası.

Bunun için tek tip ayna kullanılamaz. vidalı ve geçme olarak bağlanırlar.1.1 Aynaları Teknolojik Kurallara Uyarak Fener Mili Üzerindeki Yerlerine Takma Torna tezgahında yapılan işlem türüne uygun olan aynalar kullanılmalıdır.15.1. flanşlı aynanın bağlanması Somunlu aynanın bağlanması . İşin özelliliğine ve ölçülerine göre aynalar fener miline flanşlı. Farklı tip aynaları bağlayabilmek için fener miline aynalar teknolojik kurallara göre takılmalıdır.

.1 numaralı ayaklar sökülür.2 Aynaları Fener Mili Üzerindeki Yerlerinden Çıkarma Aynaları fener mili üzerinden çıkarmak veya değiştirmek için kayıt ve kızakların üzerine tahta tabla konularak aynanın kızaklar üzerine düşmesi engellenir. Sökülürken ise ayna anahtarı ters yönde çevrildiğinde ilk önce en son takılan ayak ( 4 numaralı ayak) sonra sırasıyla 3. Ters ayaklar takılırken aynı işlem sırası tekrarlanır.1. Flanşlı ise bağlantı somunları gevşetilir. 2. ayna fener milinin vidalı kısmından döndürülerek çıkarılır. 1.3 Aynaların Ters ve Düz Ayaklarını Söküp Takmasını Yapma Üç ve dört ayaklı aynalarda ayaklar birlikte hareket ettiği için ayakların diş sayıları birbirinden farklıdır. Vidalı ise ters yönde ayna çevrilerek. Flanş geniş yuvasına somunlar gelene kadar çevrilir ve ayna çekilerek somunların bulunduğu saplamalar fener milindeki flanşından çıkarılır.2. Ayaklar takılırken diş sayısı en çok olan ayak ilk önce (1 numaralı ayak). diş sayısı en az olan ayak (4 numaralı ayak) takılır. 3. diş sayısı daha az olan ayak (3 numaralı ayak). 4 diye numaralandırılır.Vidalı aynanın takılışı 1. daha sonra diş sayısı biraz az olan ayak (2 numaralı ayak).1.15.15. Ayaklar 1.

Bağlama esnasında ayna ayaklarına iş kısa bağlanmamalıdır. ayakların temizliği.4 Parçaları Aynalara Emniyetli ve Salgısız Bir Şekilde Bağlama Aynaların temizliği. yapılan işlerin hassasiyeti ve çalışma güvenliği bakımından önemlidir. . Sağlam ve güvenli bir aynaya bağlanan iş parçaları işlenirken ve iş parçası üzerinde her hangi bir işlem yapılırken emniyetli olacaktır. Hatalı kullanım sonucu ayna ayakları bozulabilir. İstenilen ayak istenildiği zaman sökülüp takılabilir. Normal ve ters ayakların takılışı 1.1.Üç ayaklı ayna ve kısımları Dört ayaklı mengeneli aynalarda ise ayaklar birbirinden bağımsız hareket ettiğinden sıralamaya gerek yoktur.15.

1. Bu yatak. iş parçasının kalem ucundan ileriye doğru yaylanmasına engel olur.1. 1) İki punta arasında tornalanan uzun ve ince bir iş parçasını desteklemek 2) Alın tornalama. araba üzerine bağlanır ve onunla birlikte hareket eder.1. torna kayıtları üzerine tespit edilir. hassas oluşları ve parçayı tutma şekilleri nedeniyle kolayca merkezlemeyi sağlarlar. radyo.16 Sabit Yataklar Sabit yatak.1.b cihazların küçük parçalarını yapmada diğer aynalara oranla büyük bir üstünlük gösterirler. İş parçasının bozulmasını engellemek için. iş parçasının işlenmiş yüzeyine dayanır. Bu yatağın. iş parçasını destekleyen iki ayağı vardır. Bu iki ayak. delme ve delik genişletmede uzun bir iş parçasını bir ucundan desteklemek içindir 1. Başlıca 2 amaç için kullanılır. Daktilo. Bunlar. bazı gezer yatak ayaklarına küçük makaralar yerleştirilmiştir. . 1. Salgılı bağlanan iş parçaları yanlış işlenebilir ve ölçü farklılığı meydana gelir.18 Pensler Pensler. saat v. yuvarlak kare ve altıgen kesitli düzgün iş parçalarını tornaya kolay ve hassas olarak bağlamak için kullanılır. İş parçasını destekleyen 3 ayağı vardır.17 Gezer Yataklar Gezer yatak.Salgı var ise iş parçası yavaşça döndürülerek işin salgılı tarafına yavaşça vurulmalı ve merkezlenmesi sağlanmalıdır. Salgının ortadan kalktığını görebilmek için ayarlı bir komparatör saati iş parçası üzerinde gezdirilmeli ve kontrol edilmelidir.

1. 1.20 Katerler Kalemliğe doğrudan bağlanamayan küçük kesicilerin bağlanmasında kullanılan prizmatik veya silindirik takımlardır. Mandrenler değişik büyüklüklerde yapılır.1. Döner punta uçları. Silindirik saplı punta matkapları ve diğer bazı kesici aletleri bağlamak için özel yapılmışlardır. Bu mandrenlerin sıkma işlemi el ile veya sıkma anahtarı (mandren anahtarı) ile yapılır. Punta kalemi takılı olan mandren Sabit Punta Ucu İş parçası ile birlikte dönmeyen dönmeyen puntalara sabit punta denir. punta ucunun çabuk aşınmasını veya yanmasını önlemek için döner puntalar kullanılır. makaralı ve bilyeli yataklar kullanılarak çeşitli tiplerde yapılmışlardır. Kater Çeşitleri . Döner Punta Ucu Yüksek devirde. Seri üretim işlerinde ise zamandan kazanmak için otomatik sıkmalı mandrenler kullanılır.1. Farklı yapılmalarını nedeni farklı çaplardaki matkapların bağlanmasıdır.19 Mandren Punta matkaplarını merkezi olarak sıkan iki veya daha fazla çeneli bir bağlama aracıdır. Sabit punta ucu iş parçasına yataklık eder ve onu destekler.

1.20.1 Düz Saplı Katerler Boyuna ve alın tornalama işlemlerinde seri çelik kalemlerin bağlanmasında kullanılır. . 1.20. Bu uçlar katerlere lehimle veya vida ile bağlanır.1.2 Sert Maden Uçlu Katerler Sert maden uçların bağlanmasında kullanılır.1) Düz saplı katerler 2) Sert maden uçlu katerler 3) Keski katerleri 4) Delik katerleri 5) Vida kalemi katerleri 6) Özel katerler 1.

20. 1. .1.1.3 Keski Katerleri Keski kaleminin profiline uygun olarak bağlanmasında kullanılır.1.4 Delik Katerleri Delik kalemlerinin bağlanmasında kullanılır.20.

6 Özel Katerler Özel kalemlerinin bağlanmasında kullanılır.20.1.1.5 Vida Kelemi Katerleri Vida kalemlerinin bağlanmasında kullanılır. 1.1.20.1. 1.20.7 Katerlerin Yapıldığı Malzemeler .

Katerler sağlam ve emniyetli olabilmeleri için imalat çeliği. . 1. dövme çelik. Katerin Kalemliğe Bağlanışı Kalemin kesme yaparken esnememesi için. katere kısa ve boşluksuz olarak bağlanmasına dikkat edilmelidir. fırdöndü kuyruğunun takılması ile iş parçası işlenir. Fırdöndü aynaya pim ile sabitlenir. dökme çelik ve alaşım çeliklerden yapılırlar.1. Aynanın üzerine.1.8 Kalemin Katere.21 Fır döndü Aynası İki punta arasında tornalama yapabilmek için iş parçası üzerine takılan fırdöndüden esinlenerek bu isim verilmiştir.20. kalemin kalemliğe bağlanışında dikkat edilecek hususlar kalemin kalemliğe bağlanılışı 1. Katerin katerliğe bağlanmasında ise sıkı ve emniyetli bir şekilde kesici ucu gezer punta yüksekliğinde olmalıdır.

1.2

Özel Torna Tezgahlar

Torna tezgahında birçok işleri özel tertibatla yapmak mümkündür. Fakat buna karşın iş tezgahları yapımında, amaca daha ekonomik yoldan erişe bilmek için çeşitli özel tezgahlar yapılmıştır.

1.3

Seri Talaş Milli Torna Tezgahı

Seri talaş milli torna tezgahları bilhassa sert maden uçlu kesicilerle çalışmaya uygun olduklarından fener mili dönme sayıları yüksek olarak yapılmıştır. Bu tezgahların ana milleri yoktur. Bunun dışında üniversal tornalardan farksızdırlar. Ancak, bunlarda vida çekmek mümkün değildir.

1.4

Üretim Torna Tezgahı

Çelik, prinç font ve hafif madenden olan küçük parçaların seri halde yapılması için kullanılan çok değerli bir tezgahtır. Fener mili dönme sayısı dakikada 3000 kadardır. Bu tezgahlar sıra ile veya aynı zamanda işleyen birbirine paralel, dik veya eğik çeşitli siperli olarak yapılırlar. Böylece, parçayı sökmeden bir bağlamada, çeşitli biçim ve ölçüde işlenecek yerleri olan parçalar ile, bilhassa karışık biçimli alüminyum parçaların yapımı mümkün olmaktadır.

1.5

Kam Tornası

Kam milleri, motorların giriş ve çıkış supaplarına kumanda ederler. Bunların işlenmesi için kam tornası kullanılır. Kam torna tezgahında talaş torna kalemleri ile kaldırılır. Çeşitli kam profilleri, sonraya çok iş bırakmadan, bir işlemde bitirilir. Çok kalemli siper, kopya mastarının eğrileri tarafından kumanda edilir. Her torna kalemi otomatik olarak tornalama işine göre parçaya yaklaşıp uzaklaşmak suretiyle hareket eder. Birkaç ara yatak kam millerinin eğilmesini önler. Bu tornalarda kam millerini torna etmek için bir çeşit kesme hızı yeterli geldiğinden fener gövdesi basit olarak yapılmıştır.

1.6

Hava Tornası

Büyük makine yapımında, çarkların, kayış kasnaklarını, kablo kasnaklarını volanları v.b makine parçalarını torna etmek ve delmek için kullanılırlar. Bu tezgahların fener gövdesi ile arabası ayrı ayrı gövdeler üzerindedir. Bu tezgahta uzun gövde ve gezer punta yoktur. Arabanın otomatik ilerleme hareketi özel bir motorla sağlanır. Büyük ve ağır iş parçaları vinç yardımı ile tezgaha bağlanır.

1.7

Düşey Torna Tezgahı

Bunlar, ağır parçaların bağlanmasını kolaylaştırmak ve kesme baskısı ile zıt kuvvetleri iyi dağıtmak bakımından çok yararlıdırlar. Bu tornalarda fener mili düşey konumdadır. İşlenecek parçanın büyüklüğüne göre, 10 m çapa kadar olan mengeneli aynası, yuvarlak bir gövde üzerinde yatay konumdadır. Bu konumda güvenli ve salgısız olarak döner. Makine sehpaları, merdaneler, sert döküm kalıpları v.b tornalama ve delme işleri, bu tezgahın yatay, düşey ve eğik ayar edilebilen siperleri yardımı ile işlenebilir.

1.8

Sırt Alma Tornası

Bu tornalarda, sırt alınması suretiyle freze çakılarında gerekli kesme açısı elde edilir. Sırtı alınmış dişler usulüne göre bilenirse kesici ağız biçimleri değişmez. İyi düşünülmüş önemli bir tertibat yardımı ile kalem, kesme sırasında parçaya doğru düzgün olarak ilerler veya geriye hareket eder. Kesme sırasındaki ileri hareket, diş boşluğu sonunda, sona erer ve yay kuvetiyle kalem ilk konumuna gelmek üzere geriye itilir. Bütün dişler için bu işlem tekrarlanır.

2.

KANAL AÇMA

2.1

Parçasını Ayna Punta Arasında Bağlama

Uzun parçalara emniyetli bir kanal açma işlemi için, önce iş parçasının alın yüzeyi torna edilerek işin çapına uygun punta matkabıyla punta yuvası açılır. İş ayna ile punta arasına alınarak emniyetli bir bağlama işlemi gerçekleştirilir (Temel Tornalama- 1 Modülünü inceleyiniz.) 2.1.1 Kanal Kalemini Bağlama

Kanal kalemi punta ekseninde bağlanmalıdır. Yüksek bağlanırsa erken körlenir ve kesmez, alçak bağlanırsa da kalemi işin altına çekmeye çalışır ve kalem kırılır. Kanalın konum ve açısına göre kalemlik üzerinde işin eksenine dik veya açılı bağlanabilir. Kanal kalemleri genellikle kanal genişliği ile aynı kalınlıkta veya daha küçük ölçüye sahiptir. Kanalın genişliğinden daha dar olması ölçü tamlığını elde etmede rahatlık sağlar. 2.1.2 Kanal Tornalamak İçin Devir Sayısını Ayarlama

Tezgâhın devri kanalın ortalama çapına göre kesme hızı hesaplanarak ayarlanır. Ortalama çap (Do) = (Parçanın dış çapı + kanalın dış çapı) /2 formülüyle hesaplanır. N=Vx1000/Dox3,14 Do=(D+Dk)/2 formülü ile kanal çapını önce hesaplamalıyız. Örnek: İş parçasının dış çapı 40mm, kanalın dış çapı 30mm olan iş parçasını işlemek için uygun devir sayısını bulalım. HSS kalemi için kesme hızı 15m/dak dır. N=1000 x 15/3.14 x Do=15000/3.14 x 35=136dev/dak Not: Bulunan değere en yakın alt devir değeri alınır.

2. 2-V.1. oluğun biçimi ve torna kaleminin profiline göre değişir. C-Trapez ve yuvarlak kayışlar için kasnaklara kanal açılır. . Oluk çeşitleri. çünkü kanalın gereksiz yere derin açılması parça dayanımını azaltır. En çok kullanılan oluk çeşitleri: 1-Düz oluklar. parçanın dış veya iç yüzeylerinde olan kanalları tornalama işlemidir. Kanal derinliği mümkünolduğu kadar az verilmelidir. D-Rulmanların konumlarını sabitleştirmek için deliklerin içine ve silindirik parçaların dış yüzeylerine segman kanalı açılır. B-Kademeli millerin kademe diplerine taşlama kanalı açılır.3 Kanal Tornalama Oluk açmak. Bazı kanal kalemleri Başlıca Kanal Açılan Yerler A-Tornada vida açarken vidanın bitim yerine kanal açılır. E-Birbiri üzerinde dönerek çalışan makine parçalarına yuvarlak uç profilli kanal kalemi ile helisel oluk halinde yağ kanalları da açılmaktadır.trapez oluklar (açılı oluklar) 3-Yuvarlak oluklar (Kavisli oluklar) 4-Delik içi kanal ve oluklardır.

2 Delik içi kanal kalemleri Kanal Açılmış İş Parças 1.Yuvarlak kavisli yüzeyler ise kanal profiline uygun bilenmiş kalemle .Şekil 1. Kanal Yan Yüzeylerini Tornalama Genellikle açılı kanallarda kalem veya kalemliğe tornalama açısı verilerek parçanın yan yüzeyleri tornalanır.Büyük açılı kanalların yan yüzeylerini sporta açı vererek konik tornalama yöntemiyle işlenir. B .5. A .Açı profiline uygun açıda kalem bileyerek kalemin yan yüzeyleri ile kanalın yan yüzeyleri tornalanır ( V trapez kanallarda). C .

Kanal kalemleri dar ve dayanımı az olduğu için soğutma sıvısı kullanılarak kalemin ömrü uzatılır. D .Kopya tornalama tezgâhında ise şablon parçaya göre tezgâh ana parçayı işleyeceği için genellikle ince talaş kalemi kullanılarak bütün yüzeyler işlenir. temizlenir. Zımpara kullanarak.işlenir.4 Çapak Alma İşlenen kanalların köşe kısımlarında meydana gelen çapak yığılmaları Kalemle köşelere pah kırarak. . E . Torna eğesiyle eğeleyerek. 2. kontrol edilir ve tamamlanır. F.Uygun ilerleme verilerek kanal açılır.1.

.

Başka bir deyişle koninin eksene dik bir düzlemle kesilmesiyle meydana gelen şekil veya parçalar konik olarak tanımlanır. Yaptığımız bu işleme de konik tornalama işlemi denir. İş parçamızı tezgaha vereceğimiz bu açı değeriyle tornalayarak elde ederiz. Aşağıdaki şekilde bir koninin eksene dik konumda düzlemlerle kesilmesi halinde oluşan konik parçaların aynı konik açısına sahip fakat farklı çap ölçülerini içerdiğini görmekteyiz. .1 Konik Tornalama Aynı eksen üzerinde oluşan eksene dik yüzeylerin çap ölçü farklarının meydana getirdiği açısal dış yüzeye konik diyoruz. Bu parçanın ekseni ile dış yüzeyi arasında bir açı vardır. Buna konik açısı adı verilir.3. KONİK TORNALAMA 3.

ve konik parçaları ifade etmektedir. Basit Bir Konik Parça .Koninin eksene dik düzlemlerle kesilmesiyle oluşan kesik koni.

1:5 1:10 1:20 1:50 1:400 şeklinde ifade edilir. Bunlar: l-konik esas boyu L-parça boyu konik ayar açısı D-konik büyük çapı d-konik küçük çapı 1/X-koniklik oranı a/2 = konik ayar açısıdır. Birbirine girmiş kavramlardır. l:60mm Koniklik oranı=1/10 D=? D=Koniklik oranı x boy +konik küçük çapı D=(1/10)x60+8=(60/10)+8=6+8=14mm büyük çap ölçüsü elde edilir. Örnekleme: Küçük çapı 8mm olan konik parçanın koniklik oranı1:10 boyu ise 60 mm dir. Koniklik oranı ile eğim ölçüsü aynı tanımlamayı gerektirir.fener mili . Koniklik oranı: Bir konikte iki çap farkının iki konik boyuna oranına bölümüyle elde edilen değerdir. Açıklama: Koniklik oranı verilen bir parçada örnek:1:50 koniklik oranı bilinen bir konik parçanın 50mm boyda koniğinin çapı 1 mm büyüyecek veya küçülecek anlamını taşır. Makinecilikte çok kullanılan koniklerin kullanılma yerleri ve konikli oranları aşağıya çıkarılmıştır. Bu formül ile küçük çap ölçüsünü de hesaplayabilirsiniz.. 1:5-Amerikan koniği – {JARNO-BROWN} freze malafa koniklerinde. Bu değerlerin harf ve sembolleri de hesaplamalarda kullanılmak amacıyla bilinmelidir.Konik Makine Parçasının Başlıca Elemanlarının İfade Edilmesi Yukarıda Şekil de bir konik parçanın tornalamada ve eleman hesaplaması işlemlerinde kullanılan değerlerini göstermektedir. Büyük çapı ne olmalıdır. Bunlardan yararlanınız.

makine kılavuzlarında. Bu hesaplama usulleri koniğin bilinen elemanlarına göre farklı formüller kullanılarak yapılır.1. zıt yönde çevrilirse ölçü büyür. Bizim ayarladığımız konik tornalama açısını. Böylece siper konik açısı ayarı yapılır. Önce bu hesaplama usullerini bilmelisiniz. sport vidalarını sıkarak tamamlamış oluruz. Böylece sport üzerindeki kalem ile iş ekseni arasında bir açı oluştururuz.1 Sipere (Sporta) Açı Vererek Konik Tornalama Siperi uygun açıya ayarlama: Üniversal torna tezgahlarında kalemlik ve alt tablası ile siper adını verdiğimiz açısal bölüntüsü.koniklerinde. mors kovanlarında. {SHARP} torna fener mili konikleri 1:10 Musluk koniği . şaft-kasnak-krank –uskur v. Konik açısını da tabla vidalarını çözerek istenen açı ölçüsü kadar siperi çevirerek ayarlarız. Konik Tornalamada Kalem –İş-Ve Sport Konumları . ölçü tamburu olan kısmı kullanırız. Konik tornalama açısı hesaplama yoluyla bulunur. açı verilmediği zaman.b konik muylularda 1:20Mors koniği.konik pimlerin koniklik oranıdır. 3. tek konumlu muslukların içinde ve üstündeki başlıkta. parça eksenine paralel hareket edebilecek özellikte vida ve somun sistemi ile çalışır. Siper saat ibresi yönünde çevrilirse ölçü küçülür.mandren saplarında kullanılır.matkap ve makine raybalarında. 1:50-Pim koniği . 1:400 Malafa koniği . alet bilemede kullanılan çakıları bağlama malafaları bu oranda konik yapılır. 1:15 Muylu koniği . 1:8-Amerikan koniği. Sport. Tornalamayı bu sistemle yaparız. Parça ve sport konumlarının konik tornalamadaki konumu: Parçanın işlenme ve bağlama durumu göz önüne alınarak siperin hangi yönde çevrileceğine önceden karar verilir.

1875 açının tanjant değeridir. Bu usulü genellikle hesaplama yöntemlerini bilmeyenler kullanır. Tg*a = (50-35)/2x40 = 15/80 = 0. Sport vidaları sıkılarak açı ayarlanmış olur.025 tanjant cetveline bakarak bu değerin karşılığı olan açıyı buluruz. . Örnek : Koniklik oranı 1/20mm olan bir milin konik ayar açısını hesaplayınız. sport boyunca temas ettirilerek tam ölçüye çok yakın değerde koniklik açısı elde edilir. Sportun vidaları sökülür. Talaş derinliği. Koniklik oranı bilinen bir koniği sporta açı vererek konik tornalama işleminde aşağıdaki formül uygulanır. Esas tornalanacak parça bu ayara göre tornalanarak işlenir. Bu değer trigonometrik cetvelinden bakarak veya hesap makinası ile belirlenir tg*a=10. Aynı zamanda koniğin çok hassasiyet taşımadığı. Tg*a= (D-d)/2xl formülü kullanılır. ölçü ve projenin bulunmadığı durumlarda kullanılan bir yöntemdir. Çözüm :Tg*a= 1/20:2 = 1/40 = 0. D=50mm d=35mm l=40mm olan konik parçanın konik ayar açısının hesaplanması için. Formül : Konik ayar açısı =Tg*a=Koniklik Oranı/2 . Parçanın konik yüzeyine kalem. alın sportundan verilerek ölçü tamlığına erişilene kadar bu şekilde konik tornalama işlemine devam edilir. zamanın önemli olduğu durumlarda veya işe ait resim.Sporta Açı Vererek Konik Tornalama: Sporta açı vererek konik tornalama işlemindeki açı değerlerini. Değerleri formülde yerine koyarak açının tanjant değerini elde ederiz. el ile talaş kaldırma işlemi sport mili mesafesi miktarınca yapılır. Sporta bu açı verilir.61 = 10º 36’ açı verilmelidir. Pratik Olarak Açı Değerinin Bulunması: Genellikle bozuk bir parçanın konik tornalanacak kısmı varsa ve bu kısım bozulmamışsa yüzey ve ölçü sağlamlığı mevcut ise bu parça tornaya bağlanır. bu formül ile aşağıdaki işlemi gerçekleştirelim. 1º 26’ olduğunu ve sporta verilecek bu açıyı ayarlayarak işi torna ederiz. uygun formülleri kullanarak örnek çözümlerle hesaplayalım.

Bazı durumlarda araba otomatik ilerlerken enine sport geri veya ileri çekilerek yüzeyin konikleştirilmesi de sağlanabilir. Bu metotlar çok . Bunun için gelişmiş bir el becerisine ve tecrübeye gerek duyulur.1.Parça Üzerinden Konik Açısını Elde Etmek Farklı Kalemlerle Elde Edilmiş İş Parçası Örnekleri 3.2 El İle Talaş Verilerek Konik Tornalama Bu işlem için tornanın alın ve boyuna sport kısımlarına aynı anda belirli oranlarda ilerleme vererek yüzeyin konik tornalamasını sağlayabiliriz.

saat ibresi yönünde veya ters yönde ayarlarız. 3. Sonra cıvatalar sıkılarak punta kaçırma ölçüsünü sabitleriz. Punta kaydırma işlemi aşağıdaki gibi yapılır: Gezer puntanın alt tablası ile gövde kısmı ilk yapıldığında fener mili eksenine ayarlanmış ve hassas ölçü aletleriyle sıfırlanmıştır.1. Daha fazla ölçülerde yapılacak kaydırmalarda küresel uçlu puntalar tercih edilir. Silindirik Bir Parçanın Oranlı Olarak Konik İşlenmesi 3. Bizler punta kaydıracağımız zaman punta gövdesi ile kızaklarını birbirine bağlayan cıvataları bir taraftan gevşetip diğer taraftan sıkarak punta kaydırma yönünü ve ölçüsünü parçanın tornalama durumunu göz önüne alarak.l:2 Çıkan sonuç puntanın kaydırılacağı ölçü miktarıdır.Punta gövdesi ile kızakları arasındaki kaydırma miktarını kumpasla ölçerek . Punta kaydırma işlemi normal punta uçlarında 4-5 mm’ ye kadar emniyetli bir şekilde yapılabilir. 1-Punta kaydırma işleminde vidaları gevşetip sıkarken puntanın arkasında bulunan ayar cetvelinden yararlanırız. Formül : a= 1/X. Talaş derinliği alın sportundan ölçülü olarak verilir ve çap ölçüleri tamamlanır.elverişli ve elde edilen yüzeyler çok temiz olmayabilir. Puntanın arka kısmında küçük bir bölüntülü cetvel ile bu sıfırlama işlemi sabitlenmiştir.3 Punta Kaydırarak Konik Tornalama Genellikle uzun parçaların otomatik olarak seri bir şekilde tornalanmasında bu metot çok kullanılışlıdır. a= punta kaydırma miktarı = Koniklik oranı x parça boyu:2 elemanlarının bilinmesi gerekir.4 Koniklik oranına uygun olarak gezer puntayı kaydırma Bu sistemde koniklik oranı bilinen bir iş parçasının punta kaydırma miktarı aşağıdaki formül ile hesaplanır.1. 2. Bu ölçünün kaydırılmasını aşağıdaki usullerle yaparız.

5mm bulunur. Punta Kaydırarak Konik Tornalamda Eksenler. Araba üzerine bağlanmış bir komparatör saatini malafanın punta ucuna dayarız. a=? D=60mm d=56mm L=150mm l=120 mm olan parça için punta kaydırma miktarını hesaplayınız Bu biçimdeki bir parçayı punta kaydırarak konik tornalamak için aşağıdaki punta kaydırma formülünü kullanırız. Koniklik Oranına Uygun Olarak Gezer Puntayı Kaydırma: . 3-Punta gövdesinin kızaklar üzerinde kaydırılmasını derinlik mikrometresi ile ölçerek hassas bir şekilde ayarlarız. Konik boyu parça boyundan kısa ise punta kaydırma miktarını hesaplanması : a=(D-d)xL :2xl Formülü uygulanır. a=(60-56)x150:(2x120)=(4x150):(2x120)=600:240=2. küçük çapı ise 52 mm olan bir konik parçanın punta kaydırma miktarını hesaplayınız. Parça ve Punta Pozisyonları Örnek: Büyük çapı 60 mm.Puntayı kaydırıp komparatör saati ile kaydırma miktarını herhangi bir yönde hassas olarak ayarlarız.ayarlarız. Çözüm: a = (D-d)/2 ( 60-52)/2 =8/2= 4mm punta kaydırma miktarı olarak bulunur. 4-Fener mili puntası ve gezer punta arasına silindirik olarak taşlanmış hassas bir malafa koyarız. a=(D-d)x L /2x l Elemanları verilen uygun parçanın punta kaydırarak otomatik olarak konik tornalanması için önce punta kaydırma miktarını hesaplayalım.

1. 3-Punta gövdesinin kızaklar üzerinde kaydırılmasını derinlik mikrometresi ile ölçerek hassas bir şekilde ayarlarız. Bu hesaplama yöntemi ile koniklik oranına göre bütün konik tornalama işlemlerinin punta kaydırma miktarı ölçüsü bulunur. 2-Punta gövdesi ile kızakları arasındaki kaydırma miktarını kumpasla ölçerek ayarlarız. Yukarıda punta kaydırma ayar usullerine göre yapılan ayar işlemlerinden sonra yapılan ilk ince talaş verme işlemi sonunda iş üzerinde ölçüm yapılarak da kaydırma işleminin doğruluğu onaylanır. . a= Parça boyu x koniklik oranı a=80x1/50=80/50=1. 3.5 Punta kaçıklığını kontrol etmek Hesaplanan punta kaçırma miktarının doğruluğunu kontrol etmek için aşağıdaki işlemleri uygularız. Araba üzerine bağlanmış bir kompratör saatini malafanın punta ucuna dayarız.Bilinen elemanlar a=punta kaydırma miktarı 1/ x=Koniklik oranı l=Parça boyu Yukarıda elemanları verilen konik parçayı punta kaydırarak konik tornalamak için punta kaydırma ölçüsünü hesaplayınız. 1-Punta kaydırma işleminde vidaları gevşetip sıkarken puntanın arkasında bulunan ayar cetvelinden yararlanırız. 4-Fener mili puntası ve gezer punta arasına silindirik olarak taşlanmış hassas bir malafa koyarız.İstenilen punta kaydırma miktarı kadar ayarlanarak ayar işlemini yaparız.6mm ölçüsü elde edilir.

3. Sevk kızaklarının açısal tornalama yapmada ayarlanabileceği açı ölçüsü tezgahı yapan firma tarafından ayarlanır. İşin puntadan çıkmamasına dikkat edilir. Küçük ve büyük çaplar ayrı ayrı ölçülür. İş parçasının konikliği standartların dışında olması halinde ise parçamıza uygun ölçme aralığına sahip kumpas veya mikrometre ile ölçme ve kontrol işlemleri yapılır (ölçme ve kontrol modülüne bakınız). Sevk kızağı tezgahın alın sportunu. Bu çeşit tornalamada sadece konik açısının değerini bilmek yeterlidir. İş parçamızın yapılan konik tornalaması standart konik ölçülerinde ise uygun konik mastarlardan yararlanarak kontrolünü yaparız. .8 Sevk Kızağı İle Konik Tornalama Bazı üniversal torna tezgâhlarının seri ve otomatik tornalama işlemlerini gerçekleştirmek için sevk kızağı denilen açısal bölüntülü ek aparatı vardır. Genellikle 0-30 derece açılar arasında açılara uygun yapılacak konikleri tornalayabiliriz.3. herhangi bir hesaplamaya gerek yoktur. Konik tornalama işlemini gerçekleştiren bir özelliğe sahiptir.1. Bu özellikten yaralanarak konik tornalamayı otomatik olarak gerçekleştiririz. 3.1. Parçanızın iki punta arasında ve emniyetli bir şekilde bağlanması gerekir. kalemliği ve ona bağlı kalemi kendi açısına uygun olarak parça üzerinde hareket ettirir.7 Konikliği kumpas ve mikrometre ile kontrol etmek Punta kaydırma yöntemi ile yapılan konik tornalamanın kontrol edilmesini aşağıdaki usullerle yaparız. Açısal tornalamaları hassas ve emniyetli tornalamaya yarayan özel aparatlara sevk kızağı adını veriyoruz. İşin tornalanması işlemine uygun pasolarla talaş derinliği verilerek tornalamaya devam edilir.6 Tezgâhı ayarlayıp konik tornalama Yapılan punta kaydırma işleminin doğruluğu onaylandıktan sonra işin tornalanması için işin ve puntanın emniyetli bağlanması sağlanır.1.

1. Açısal tornalamanın bu çeşit tornalarda boy mesafesi 500-600mm ölçülere kadar olan parçalar için elverişlidir 3.1.8. hassas açıölçerler.8. Daha sonra alın sportunun kızağa bağlantısı yapılarak boşa alınır. optik açı ölçerler ve su terazilerinden yararlanılır.1. sinüs konileri.2 Sevk Kızağı İle Tornalama Yukarıda açıklanan ayar işlemi yapıldıktan sonra tezgaha uygun otomatik ilerleme ve işe devir sayısı verilerek talaş kaldırma işlemine geçilir.3 Konikliğin Mastar İle Kontrol Edilmesi Yapılan konik tornalamanın uygunluğu işe uygun mastar ile kontrol edilerek doğrulanır (Konik mastarların kontrolde nasıl kullanılacağını ölçme ve kontrol modülünden bakınız).8. . Konik mastarları. hassas mors kovanları.Sevk Kızağının Üstten Görünüşü 3.1 Sevk Kızağını Koniklik Ölçüsüne Göre Ayarlama Bunun için sevk kızağının ayar vidaları sökülerek açılır. Kalemlik serbest olarak otomatik tornalama işlemini yapacak konuma gelmiştir. Bu işlemde talaş derinliğinin ayarı ve ölçüsü kalemlik üzerinden yapılır. T kanal içersinde istenilen açı değerine ayar yapılır. 3.

açı mastarları veya üniversal açı gönyesinden yararlanarak kalemin bilenmesi gerekir. açılı kanal tornalamak v. Açılacak Kanala Göre Bilenmiş Kalemler .3. Konik tornalamada açısal hesaba uygun olarak kalemin pozisyonunu ayarlanması.b gösterilebilir. buna örnek olarak pah kırmak.2 Özel Tornalama Usulleri Makine parçalarının konik tornalanmasında yeni teknolojilerin kullanıldığı günümüzde konik makine parçalarının konikliklerini uygun açıda bilenmiş kalemle veya kalemi açılı bağlamak suretiyle işlemek mümkündür.

TIRTIL ÇEKME 4. Üzerlerinde açacağı izlere göre dişleri bulunan avadanlıklardır. 1-Düz tırtıl 2-Çapraz baklava dilimli tırtıl 3-Kare dilimli tırtıl 4-Tek yönlü çapraz tırtıl (sağ-sol). tırtıl makarası diye isimlendirilen (HSS) alaşımlı yüksek hız çeliğinden yapılmıştır. . Buna göre tırtıl çeşitlerini şöyle sıralayabiliriz.4.parçalara görünüm güzelliği oluşturmak amacıyle dış yüzeylerini ezerek yapılan izlere tırtıl adını veriyoruz.Tırtıllar.1 Tırtıl Çeşitleri Makine parçaları üzerine ezmek suretiyle açılan tırtılların meydana getirdikleri izlerinşekline göre isim alırlar.1 Tırtıl Makaraları Makine parçalarının genellikle el ile sıkılması ve çözülmesi istenen yerlerinde veya elimizin tutma anında kaymaması için.1.Tırtıl adımına uygun olan bu dişler iş parçalarına da aynı adım ölçüsünde iz yapmaya elverişlidir.. 4.

Tırtıl Çeşitleri Tırtıl Makaraları ve Açtığı İzlerin Yönleri .4.2 TIRTIL ÇEKME İÇİN TEZGÂHIN HAZIRLANMASI Tırtıl çekmek için tırtıl tutucu katerlerin punta eksenine ayarlanması ile işe başlanır. Tırtıl katerleri üzerinde pim veya perçinle birleştirme yapılarak iş sonuna yaklaşması sağlanmıştır. Tırtıl makaraları katerler üzerinde dönecek şekilde yapılmıştır. İş parçamız ayna punta arasına emniyetli bir şekilde bağlanır.1.

2 Tırtıl Çekme İçin Devir Ayarlanması Tırtıl makaralarının iş parçası yüzeyinde ezerek iz yapması için düşük devirle iş dönmesine ve ezme işleminin gerçekleşmesine çalışılmalıdır. makaraların bağlandığı katerler tezgahın kalemliğine punta ekseni yüksekliğinde bağlanarak tırtıl çekme işlemine hazırlanır.4.1 Tırtıl Makaralarının Düzenlenmesi Tırtıl makaraları. kalemlik üzerinde. yüzeye yanaşma ve tırtıl makaralarının durumu göz önünde bulundurulur. Bu nedenle uzun boylu tırtıl çekilmesi istenen parçalarda otomatik ilerleme verilerek yapılacak bir tırtıl çekme işleminin temiz ve kaliteli olması için devir/ilerleme miktarı seçilirken 0. Bundan dolayı tırtıl çekme anında tezgaha normal tornalama devrinin 1/3 veya 1/4 ü oranında verilecek devir sayısının olumlu sonuç almada etkili olduğu görülmüştür.2.π formülünü kullanabiliriz. tırtıl çekmeden önce temizlenir. kolay tırtıl çekme. 4. Bundan sonra ise.3. Tezgahın devri hesaplanan devre ayarlanır. 4. Genellikle yumuşak .2. Açılan tırtıla parça boyunca aynı derinlik ve temizlik elde edilene kadar otomatik ilerleme verilir.2.1 mm arasındaki ilerleme oranlarının kullanılması olumlu netice vermektedir.veya hafif metallerde ezme işlemi kolay olacağı için otomatik ilerleme ayarlanırken verilen değerlerin üst sınırlarına yakın ilerleme seçilir. Sonra makaraların tırtıl kateri üzerindeki bağlantılarının sağlamlığı kontrol edilir.D. Tezgah devri için V= π. Tırtıl makarası ve bağlı olduğu katerler. Tırtıl çektiğimiz parçaların malzeme çeşidi bu ilerleme miktarının değerlerini yükseltmeye ve düşürmeye sebep olur. iş eksenine dik parça yüzeyine paralel konumda bağlanarak sağlam bir şekilde sıkılır.2 Tırtıl Çekme İçin Tezgâhın Ayarlanması 4. 4.2.3 Tırtıl Çekme İçin Uygun İlerlemenin Ayarlanması Tırtıl çekme işleminde ilerleme ölçüleri miktarları torna tezgahı otomatik ilerleme ölçüsünün de az olmasına sebep olur. Makaralar çekilecek tırtıl çeşitler göz önüne alınarak katerler üzerine tek veya çiftli olarak bağlanırlar.N/1000 N=1000. İş parçası ayna ile punta arasına alınarak emniyetli bir biçimde bağlanır. Bütün bunlar kararlılıkla düzenlenir. Alın sportundan talaş derinliği verilerek makaranın dönmesi ve parça yüzeyini ezmesi sağlanır.V /D.02mm-0.4 Tırtıl Çekme İşlemi Herhangi bir makine parçasına tırtıl çekerken parçanın tezgaha uygun bağlama şeklinin nasıl olacağı. Sonra elle araba ilerletilerek tırtılın tamamlanması sağlanır. Tırtıl çekme anında makaralar ilerleme .

3-Makaraların paslanması önlenir. TORNADA KILAVUZLA VİDA AÇMA . makaranın üzerinde bulunan dişlerin temizliği ve düzgünlüğüne eşit olmalıdır. fakat enine sporttan talaş derinliği vermemizi kolaylaştırır.Daha iyi yüzey kalitesi elde edilir 5. 4. 2-Tırtıl çekilen parçayı el ile kontrol ederek tırtıl yüzeyinin el ile söküp takmaya uygunluğuna bakılır ve karar verilir.6 Yağ Kullanmanın Önemi Yağ kullanmanın önemini aşağıdaki gibi sıralaya biliriz. bu durum makaranın parçaya temas yüzeyini azaltır. 3-Tırtıl dişlerinin gözle görülen bir düzgünlüğe sahip olup olmadığına bakılarak karar verilir.5 Tırtıl Çekilen Yüzeyin Kontrolü Tırtıl çekilen makine elemanlarının tırtıl kalite kontrolü şöyle yapılır: 1-Tırtıl çekilecek yüzeyin iki yanına tırtıl derinliği ölçüsünde pah kırılır. 2. 4.yönünün tersine doğru dönmeye çalışır. Tırtılın yüzeyde meydana getireceği iz. temizlenmesini sağlar. 4. 1-Tırtıl çekilen parçalarda tırtılın parçayı ezerek oluşması anında meydana gelen küçük talaş parçacıklarının makara dişleri arasını doldurmadan.Sürtünmeden dolayı ısınan makaraların ve parçanın soğuması sağlanır . tırtılın derinliği bu pahın derinliğine eşitse derinliği tamamlanmış sayılır.2.2.

sap üzerine kılavuzun yapıldığı malzemenin simgesi (HSS) yazılmış halde imal edilirler.Ayrıca. Metrik vida kılavuzların sapına M harfi ile vida diş üstü çapı ile vida adımı yazılır.5. Üçlü Kılavuz Takımı Buji Kolu ve Üçlü Kılavuz Takımı .) Whitworth olanlarda ise kılavuzun sapında (W1/2x12’’-W5/8x10’’.Şekil 1)yazılır.vb. M8. (Örnek: M10. Kılavuzlar el ve makine kılavuzu olarak iki gruba ayrılır.1 Kılavuzla Vida Açma İç vidaların açılmasında kullanılan ve bu amaçla üzerinde kesici helisel dişler bulunan aletlere ‘kılavuz’ denir. bir vida için üçlü takımlar halinde olur ve ağızlama boyu en fazla olandan başlanarak sırası ile kullanılırlar.. El kılavuzları: Bu kılavuzlar.

4 Makine Kılavuzları Bu kılavuzlar tezgahlarda açılan her vida için tekli olarak yapılırlar.5. 5. Tekli olmalarından dolayı kılavuzların kesme yüklerini azaltmak için olukları helis biçiminde yapılır.Whitwort ince diş kılavuzun üzerine ise W harfinin yanı sıra diş üstü çapı ve adımını belirten parmaktaki diş sayısı yazılır (W 1/2X16). dişlere sıra ile dağılacağından kılavuzlar zorlanmaz. Helisli olmalarından dolayı kesme yükü .(M8x1 gibi). 5. Kör deliklere vida açılacağı zaman talaşların yukarıya doğru çıkması için sağ helis oluklu kılavuz kullanılmalıdır.3 Boru Kılavuzlar Boruların üzerine diş derinliği az olan vidaları açmak için yapılmışlardır. .2 İnce Diş Kılavuzlar Metrik ince diş kılavuzların sapına M harfi ve diş üstü çapına ilave olarak açılacak vidanın adımı yazılır. Bu kılavuzların ölçüleri parmak cinsinden olup R sembolüyle gösterilir (R1’’).

4) – (25.7. Bu şekilde kılavuzun kolay ağızlaması sağlanmış olur.2. dm= dp olarak yapılır.Makine Kılavuzu 5.58mm (En yakın matkap ile delinir. Örnek: Parmaktaki diş sayısı 12 olan ½’’ somun için matkap çapını bulunuz? Cevap: dm= d-p = (1/2x25. Örnek: Adımı 1mm olan M6 somun için matkap çapını bulunuz? Cevap: dm= d-p = 6-1 = 5mm olarak bulunur.1 Parçanın Vida Ölçüsüne Uygun Delinmesi Ve Havşalanması Kılavuzlar için delik çapı.4.2 Makine Kılavuzu Ve Aparatının Seçilerek Bağlanması Açacak olduğumuz vidaya uygun kılavuz seçilir ve eklemli bir mandren ile gezer puntaya takılarak kullanılırlar.116 =10.4. 5.4/12) =12. Bu şekilde kılavuzun zorlanması ve parçanın şişmesi önlenmiş olur. Bu şekilde kılavuzun açılacak olan deliği ağızlaması ve delik merkezine oturması kolaylaşır. . Deliğin matkap çapı : dm Vida diş üstü çapı:d Adım:p ise Matkap çapı. Buna göre aşağıdaki bağıntı kurulur. vidanın diş dibi çapından biraz daha büyük olmalıdır.) Kılavuz açılacak olan parçalara deliği takiben doksan (90) derece havşa açılmalıdır.

5.Gezer puntanın ucu kılavuzun kare kesitli başındaki punta deliğine yerleştirilmelidir 4.Tezgah uygun devire ayarlanmalıdır. Bu nedenle otomatik aparatlar kullanılmaktadır.Tezgahın çalışmasıyla birlikte gezer puntadan adıma uygun ilerleme sürekli verilmelidir. temizdir.4.W) kılavuz takımı seçilerek işlem sırası şu şekil de sıralanır: 1. 6. İşlem basamaklarını aşağıdaki gibi sıralayabiliriz . elle çekilen vidalara göre daha hızlı. Otomatik Vida Kılavuzları : Makine ile kılavuz çekmenin.Buji kolunun öne gelen tarafı araba yüzeyine düzgün dayatılmalıdır. kolay. 5.3 Torna Tezgahında El Kılavuzuyla Vida Açma İşlemi Delik içerisine açacak olduğumuz vidanın özelliğine göre (M.Kılavuzun ucu deliğe yerleştirilmelidir. 3. 7. 2.Torna tezgahı çalıştırılarak kılavuz ağızlatılmalıdır.Bir numaralı kılavuz seçilerek buji koluna yerleştirilmelidir. Uygun soğutma sıvısı kullanılarak vida açma işlemi tamamlanmalıdır.

İş parçası uygun ölçülerde tornalanarak ucuna kırkbeş derece pah kırılır.2 mm Küçük Tornalama Teorik olarak işin çapı açılacak olan vida diş üstü çapına eşittir. Üzerine pafta ile vida açılacak olan iş parçası sağlam ve güvenli bir şekilde aynaya bağlanır. 4-Vida işleminin sonunda bir dayama etkisiyle kılavuzun lokmaları içeriye çevrilir. 3-Tezgahı çalıştırarak vida açılır.1.1 Pafta İle Vida Açmak Silindirik iş parçalarının dış yüzeylerine aynı adım ve profilde vida açmak için kullanılan kesici aletlere pafta denir. 6. Ancak vida . TORNADA PAFTA İLE VİDA AÇMAK 6. Parça hazır hale getirilmiş olur (Delme ve vidalama işlemleri modülü’ne bakınız).1 Parçayı Vida Çapından 0. 5-Diş üstü çapı küçülen kılavuzu tezgah sola doğru döndürülmeden delikten çıkarılabilir. 6.Otomatik Kılavuz Aparatı 1. 6-Mutlaka uygun soğutma sıvısı kullanılmalıdır. 2-Normal kılavuz gibi deliğe ağızlatılır.Otomatik kılavuz aparatı üzerindeki kol ile kurulur.1-0.

2 Boru Paftaları Boruların dışına vida açmak için kullanılırlar. Kılavuzlardaki gibi ölçü ve işaretleri üzerlerine yazılıdır. Büyük olduklarından 1. iç ve dış tamburlar üzerindeki sayı çizgilerinin çakışmasıdır. Metrik 16 Pafta Lokması 6.4 parçalı olarak yapılırlar. Paftaları el ve makine paftaları diye iki gurupta inceleyebiliriz. El Paftaları: Bunlar normal ve ince diş olarak iki guruba ayrılır. Makine paftalarını kalemliğe.açma işleminde dişlerin şişmesi ve paftanın sıkışmasını önlemek için parçanın çapı .3.2. yaklaşık olarak vida adımından onda bir kadar küçük işlenmelidir. 6. Bu paftalar ayarlanabilir olduğundan çeşitli çaplardaki borulara vida açma imkanımız vardır. Ayarlama işleminde dikkat etmemiz gereken husus. vida ile ilgili yazıları üstte olacak şekilde takılır (Delme ve Vidalama İşlemi modülü’ne bakınız). fener miline veya buji koluna bağladığımızda dikkat edeceğimiz en önemli husus pafta ekseninin vida ekseniyle üst üste gelmesidir. pafta koluna.3 Makine Paftaları Torna ve matkap tezgahlarında seri şekilde vida açmak için kullanılırlar. . Bu paftaların lokmaları açılacak olan vidanın profiline göre değiştirilebilir. Pafta lokması.

3. pafta mandreni veya otomatik pafta aparatı gezer puntaya bağlanır. pafta kolu.3. whitvorth. Pafta Kolunun Gezer Puntaya Bağlanması .1 Vidaya Uygun Pafta Lokması Ve Pafta Çekme Başlığının Seçimi Açılacak olan vidanın özelliğine göre (Metrik. pafta kollarına yazılı yüzü üste gelecek şekilde takılır.Otomatik Pafta Aparatı 6. seçmiş olduğumuz lokmayı.2 Başlığın Tornaya Bağlanması Paftayı açma şekline göre . Kullanacağımız şekle göre kokma. boru ) paftası gibi. pafta kolu veya pafta mandreninden herhangi birine takılır. 6.

9.4-Otomatik paftanın mandalını kurunuz. sultex B Otomat çelikleri Bor yağı Alaşımlı çelikler : Sultex B . 6. Bazı malzemelere göre kesme sıvısı şu şekilde sıralana bilir. 5.Vida açacak olduğunuz parçayı salgısız ve sağlam bir şekilde aynaya bağlayınız.Açacak olduğumuz vidanın profiline göre hazırlanan diş lokmalarını aparata takınız.Pafta aparatını gezer puntaya bağlayarak iş parçasına ağızlatınız. 8. 3.6. 2. 8.Kurulmuş olan otomatik pafta başlığını.Tezgahınızı uygun devir sayısına ayarlayınız.Paftanın işi bırakması çap büyümesiyle olacağından geriye alma işlemini tezgahı durdurmadan da yapılabilirsiniz.Tezgahı çalıştırıp.Parçanın ucuna kırk beş derece pah kırınız. vida sonunda otomatik atacak şekilde ayarlayınız. 10-Pafta açma işleminde mutlaka uygun soğutma sıvısı kullanmalısınız. bor yağı Bakır ve çinko : Bor yağı . Torna Tezgahında Otomatik Pafta Çekme İşlemi 1.3.3 Vida açmada uygun kesme yağının kullanılması Vida açma işleminde mutlaka soğutma sıvısı kullanılmalıdır. düzenli ilerlemeyi veriniz. Alaşımsız veya az alaşımlı çelik: Bor yağı. bitkisel yağ. 6.4 Torna Tezgahında Pafta Çekme İşlemi . Plastikler : Basınçlı kuru hava.3.

6.5.2 Vida mikrotreleri Vidaların dişdibi çapı veya böğür çapına göre ölçülmesinde kullanılırlar. 6.5 Pafta Çekilen Parçanın Kontrolü Profillerine göre açmış olduğumuz vidaların kontrolünü aşağıdaki ölçme ve kontrol aletlerinden biri veya birkaçını kullanarak yaparız.1 Vida Tarağı Vidaların adım veya parmaktaki diş sayısına göre yapılmış dişli taraklardan oluşur. Vida tarağı. 4-Açılacak profile uygun pafta seçerek pafta koluna takınız.Pafta kolunu da ayrıca iterek parçaya ağızlatınız.3. 3-İş parçasının ucuna kırkbeş derece pah kırınız. CNC TORNA TEZGAHI .1-İş parçasını salgısız bir şekilde aynaya bağlayınız.3. Vida mikrometreleri. 6-Pafta kolunu arabaya sabitleyiniz. 5-Gezer puntayı pafta koluna dayanacak şekilde sabitleyiniz. Dış ve iç vidaların kontrolünde kullanılmak üzere iki çeşitte yapılmışlardır.3. Vida mastarları. 8-Tezgahı çalıştırarak vida açma işlemini tamamlayınız. 2-Tezgahı uygun devirde ayarlayınız. 7.5. 9-Bu işlemde mutlaka uygun soğutma sıvısı kullanınız. 6. 7-Aynayı boşa alıp çeviriniz. Tarak üzerinde açılacak vidanın adımı veya parmaktaki diş sayısı yazılıdır.

CNC kavramı Computer Numeric Control kelimelerinin kısaltılmış hâlidir ve ‘’bilgisayar ile sayısal denetim’’ anlamına gelmektedir. CNC torna tezgâhları. kesici ve ayna hareketlerinin bilgisayarla kontrol edilebildiği tezgâhlardır.Konvansiyonel torna tezgâhındaki sportun hareketi bir bilyalı vida ve servomotor sistemi ile araba hareketinin de başka bir bilyalı vida ve servomotor sistemi ile kontrol edilmesi sonucu torna tezgâhının ana yapısı elde edilmiş olur. sport ve araba hareketinin bilyalı vida ve servomotor sistemi ile kontrol edildiği. X ve Z eksen kızakları . silindirik parçaları işlemek için iş parçasının döndüğü ve kesicinin ilerleyerek parçadan talaş kaldırdığı.

Sürtünme bu elemanlarda aiınma.7. Kayıt ve kızaklarda yüksek sertlik ve titreĢimleri sönümleme özellikleri istenir. enerji kaybı ve sıcaklığın yükselmesine neden olur.3 Taret CNC Torna tezgâhında. Bu nedenle iş parçalarının bağlanmasında balans dikkate alınmalıdır 7. Ana mili ekseninde çalışan takımlar pensler yardımıyla bağlanır. Bu nedenle kayıt ve kızaklar yağlanır. Bu nedenle CNC tezgâhlarında düşük sürtünmeye sahip doğrusal ve bilyalı kızak sistemleri kullanılır. Motor.1 7. kayıt ve kızlaklar 7. . Bu durum hassas konumlamalar için çok önemlidir.1. Yatak ve kızaklarda meydana gelen en önemli olay sürtünmedir.1 CNC Torna Tezgâhı Kısımları Kayıt ve Kızaklar CNC tezgâhlarında eksenel hareketlerde yüksek hız ve ani yavaşlamalar gerekir.1.2 Fener Mili ve Gezer Punta CNC takım tezgâhlarında tezgâh milini harekete geçirmek için doğru akım ya da alternatif akım motorları kullanılır.1. tezgâh miline irtibatlanır. takımların takım tutucular vasıtasıyla takıldığı kısma taret denir. malafalar ve kovanlar ile bağlanır. CNC tezgâhlarında işleyen iş parçası hassasiyetini etkileyen en önemli eleman tezgâh milidir. Bunlar yüksek devir sayılarında döndüklerinden en küçük olumsuzluk tezgâhın hassasiyetini önemli ölçüde etkiler. Dış çapta çalışan kesici takımlar ise takım tutucular (katerler).

tezgâh milini çalıştırma/durdurma. Taret 7. tezgâh aynasını açma/kapama. Simülasyonlar izlenebilir. Kontrol tuşları ile manuel hareket için eksen seçimi.4 Kontrol Paneli CNC tezgâhının kontrolü bu panel aracılığıyla yapılır. acil durdurma. ayar düğmeleri bulunur. heidenhain mazatrol ve özel kontrol panelleridir . soğutma sistemi açma/kapama. taret döndürme.Takımlar sağlam bağlanmalı ve taretin dönmesini engelleyecek mesafelerde takım bağlanmamalıdır. fanuc. Alfabetik ve sayısal tuşlar ile veri girişi gerçeklidir.1. CRT ekran kısmında yapılan işlemler görülür. devir sayısı/ilerleme vb. Endüstride yaygın olarak kullanılan kontrol sistemleri siemens.

Siemens kontrol paneli fanuc kontrol paneli Mazatrol kontrol paneli Heidenhain kontrol paneli .

3) Acil stop butonu basılı ise kaldırın. c) S Dikkat edilmesi gereken husus önce X ekseninde referans noktasına gönderilmelidir. Bunun için a) S JOG ve REFERANS tuşlarını aktif hâle. ilerleme tamburu açık konuma getirildikten sonra CYCLE START tuşuna basılırsa tezgâh tareti otomatik olarak tezgâh referans noktasına gider.) 5) Herhangi bir alarm mesajı yoksa ilk yapılacak işlem kesiciyi tezgâh sıfırına göndermek olmalıdır.2 CNC Torna Tezgâhlarının Açılması ve Kesiciyi Tezgâh Sıfırına Gönderme 1) Tezgâh ana şalteri açılır.3. b) S Referansa gönderme işlemi manuel olarak da yapılabilir. Bu mesafe tezgâhtan tezgâha değişebilir. Tezgâh. Bu işlemle kontrol devresine enerji verilir.1 Kesicilerin bağlanması CNC torna tezgâhında kesiciler tarete bağlanır. Bir müddet sonra ekrana Standart Pozisyon sayfası gelecektir. Bağlanan kalemler taretten 20-30 mm dışarıda olmalıdır. CNC torna tezgâhında JOG modunda T+ ve T. 2) Kumanda panelinde (LCD ekranın sol tarafındaki) kontrol paneli üzerindeki ışıklı ―Power On‖ tuşu birkaç saniye basılı tutulur. referans noktasına gönderilir. 6) Takım ayarları ve iş parçası referans noktası ayarları yapılır.7. 7) Artık tezgâh çalışmaya hazırdır.butonlarına basarak taret uygun pozisyonda durdurulur ve uygun takım tutucu ile takımlar bağlanır. Referans tuşu aktif hâlde iken +X tuşu ile X ekseninde daha sonra +Z tuşu ile de Z ekseninde referans noktalarına gönderme işlemi yapılabilir. . Aksi takdirde taretin puntaya çarpma ihtimali vardır. Kullanılacak olan tezgâh için kesici takım tutucu ve katerlerin seçimi imalat yapan herhangi bir firmanın kataloğundan yapılır. 4) RESET tuşu ile tezgâh sıfırlama işlemi gerçekleştirilir (RESET tuşu. Tezgâh mili ve soğutucu kapatılır. Taret dönerken tezgâh gövdesine çarpmayacak şekilde ayarlanır. CNC torna tezgâhında standart kesici takım bağlama sistemleri (tutucular) kullanılır.3 İş Parçası ve Kesici Ayarları 7. 7. tezgâh ekranındaki uyarı ve sinyallerin giderilmesi işleminde kullanılır.

ayna ayaklarının arasına yerleştirilir.Dış tornalama operasyonları için takımlar taretin çevresine takılır. Delik operasyonları için takımlar taretin alnına takılır. Swichler ayarlanır. Matkap ve delik delme operasyonlarında kullanılan kesiciler genellikle pensler yardımı ile bağlanır.3.2 İş Parçalarını Tezgâha Bağlama ve Parça Boyunun Tespit Edilmesi  ynanın sıkma basıncını sıkacağımız iş parçasına göre belirlenir. Ayna ayaklarını açma-kapatma paneli . Ayna ayaklarını açma-kapatma pedalına basılarak ayna ayakları açılır ve parça. A Ayna ayakları parçaya göre ayarlanır. a) kesici bağlama sistemleri (tutucular) bağlanması b) takımın tarete 7.

Ana ayaklarını kapatmak için ayna pedalına basılır.3. Parçanın salgılı dönüp dönmediği kontrol edilir. Z+. Tareti elle hızlı ilerletmek için RAPID (hızlı) ilerlemesi aktif hâle getirilir ve eksen tuşlarından birine basılır. Handwhl menüsü seçilir.Parçanın çapı ayna merkez deliğinden büyükse parça ayna yüzeyine temas edecek Ģekilde yerleĢtirilir. Z-) birine basılarak kesici talaş alma ilerlemesinde ilerletilebilir.3 Elle Çalışma Modunun Seçimi JOG tuşu aktif hâle getirilerek eksen tuşlarından (X+. Eksen yön tuşları yön tuşlarına basıldığında aktif olan değer kadar ilerleme yapar 7. . Parçanın çapı ayna merkez deliğinden küçükse parçanın boyu dayama veya kumpas yardımı ile ayarlanır. X-. 7.3. ilerleme düğmesinden ilerleme miktarı ayarlanabilir.4 Tareti El Çarkı (Handwheel) ile Hareket Ettirme JOG tuşu aktif iken ana menüden Machine [M] tuşu ile machine menüsüne girilir.

10000 mikron) hangi yönde gidilecekse (X. El çarkını döndürerek parça üzerinden talaş kaldırılabilir. mikron değer tuşlarından herhangi biri seçilir ve Handwhl tamburu ile o eksen üzerinde belirlenmiş ilerleme miktarında ilerleme sağlanır. Klavye serbest ilerleme değeri tuşuna girilen değer kadar ilerleme yapar (0.4 İş Parçası Sıfır Noktasının Tespit Edilmesi CNC torna tezgâhlarında parça programlanması amacıyla parça üzerinde herhangi bir noktanın referans alınıp bu noktaya göre program yazılması gerekir.yönde taret hareketi sağlanır.3. T+ Klavye üzerindeki tuşlarla + yönde taret hareketi sağlanır. standart ilerleme değerlerinden (1.5 İş Parçasından Elle Talaş Kaldırma JOG modun da elle tezgâha devir sayısı verildikten sonra yine JOG mod da ve INC seçilerek istenilen ilerlemede (10. İlerleme değerini. 1000.Klavye üzerindeki tuşlarla . 1000. Ekranda çıkan satıra ilerleme değeri girilerek INPUT tuşu ile onaylanır. Z) eksen butonuna basılır. 100. basılıp ilerleme tamburu çevrilirse Tareti çevirmek için JOG tuşu aktif durumda iken. 10000) farklı vermek gerekiyorsa Machine menüsünden INC menüsü seçilir. 7.085). T. 100. Referans olarak .El çarkı ile hareket ettirme El tekeri hangi eksende hareket ettirilecekse alternatif tuşu ile ekranda eksen seçimi yapılır. 10. 7.

İstenirse program içinden de ayna açılıp kapatılabilir. Referans noktası yanlış seçilirse programın yazılması zorlaşır. Ayna ayakları hidrolik veya pnomatik basınç ile sıkılıp gevşetilir.4. İş parçası sıfır noktası. Ayrıca parçanın alnına değdirilerek parça sıfırlaması daha kolay yapılır. Ancak istenirse parçanın ayna tarafındaki alın yüzeyi merkez noktası da seçilebilir. Fener mili durdurulmadan ayna ayakları açılıp kapanmaz.1 İşin Aynaya Bağlanması Aynaya parçanın bağlanması ayna ayaklarını açma-kapama pedalı ile yapılır. Parçalar dıştan veya içten bağlanır. CNC tornada referans (Sıfır) noktaları 7. sıkma şeklini belirleme anahtarının pozisyonuna bağlı olarak sıkılır. Çünkü tornada işlenen parçalar genellikle silindirik olduğu için parça profili simetriktir. Torna tezgâhlarında iĢ parçası referans noktası için en uygun yer parçanın sağ alın yüzeyindeki merkez noktasıdır. gereksiz hesaplama yapmak zorunda kalabiliriz. Parça. .alınan noktanın tezgâha tanıtılması işlemine ‘’iş parçası referans noktasını tanımlama’’ adı verilir. iş parçasının imalatında uygulanacak olan operasyonlara ve programlamaya kolaylık sağlayacak bir yerde olmalıdır. Ayakların sıkma aralığı yaklaşık 8-12 mm’dir. Bu nedenle referans noktasının parça ekseninde olması gerekir. Bu nedenle ayna ayakları iş parçasına uygun olarak tek tek bağlanmalı ve ayna ayaklarını bağlarken ayakların arkasındaki çentik sayıları kullanılarak eşit olacak şekilde bağlantı yapılmalıdır.

aksi takdirde tezgâh işlem yapmayacaktır.Parça sıkma şekli belirleme anahtar butonu. iş parçasının şekline göre iki ayrı bağlama timi vardır. Ayna ayak sensörleri Dıştan sıkma işlemlerinde ayna ayakları sıkılı iken S14 sensörü ışığı yanacak şekilde. İş parçası bağlama işlemlerinde bu sensörlerin ayarlanması gereklidir.2 Ayna Ayak Sensörlerinin Ayarlanması Tezgâh aynasının arka tarafında S 13 ve S 14 ayna ayak sensörleri bulunmaktadır.4. ayna ayakları çözülü iken S13 sensörü ışığı yanacak şekilde sensörler kaydırılarak ayarlanmalı ve sensör tespit cıvataları sıkılarak sabitlenmelidir. a) İçten sıkma (anahtar sol konumda). . b) Dıştan sıkma (anahtar sağ konumda) 7.

Mesela 500 devir/dk.4. Bazı tezgâh kontrol ünitelerinde S (devir sayısı) ekranına geçildikten sonra S harfine basılır ve istenen devir sayısı yazılıp Input düğmesine basılır. ayna ayakları çözülü iken S14 sensörü ışığı yanacak şekilde sensörler kaydırılarak ayarlanmalı ve sensör tespit cıvataları sıkılarak sabitlenmelidir. Spindle kutusuna 500 yazılır. İmleç S’de iken yan menüde Spindle çıkar.Dıştan sıkma seceneği İçten sıkma işlemlerinde ayna ayakları sıkılı iken S13 sensörü ışığı yanacak şekilde.da çalışmak istiyoruz. Burada istediğimiz devir sayısını verebiliriz. TSM sayfasında imleç neredeyse o kısım aktif konumdadır. İçten sıkma seçeneği 7.3 Elle Devir Sayısı Girme Devir sayısını elle girmek için TSM sayfası açılır. .

4 İstenilen Sıfır Noktası Kodunun Seçilmesi İş parçası referans noktaları G54-G59 arasındaki kodlardan herhangi birine ayarlanabilir. İstenirse birden fazla iş referans noktası da ayarlanabilir.TSM sayfası 7. Program içinde istenen iş referans noktası kodu örneğin G54 yazıldıktan sonra bu satırdan sonraki tüm koordinatlar için sıfır noktası G54’te tanımlanan nokta olarak kabul edilir. . Başka bir referans noktası kodu girilene kadar aktiftir.4.

vida açma vb. takım ayar mastarına (takım ayar koluna) değdirilerek takımların ayarları yapılır.4. Takım özellikleri takım sayfasında tanıtıldıktan sonra takımlar program içinden çağrılıp kullanılabilir. Uygun kesiciler taret üzerindeki ilgili yuvalarına yerleştirilerek cıvataları sıkılır.) kesicilerle talaş kaldırma işlemleri gerçekleştirilir. kanal açma. silindirik tornalama.6 Uygun Takım Seçilerek Talaş Kaldırılması İşlem türüne uygun (alın tornalama. 7. Bazı tezgâhlarda tezgâh koordinatını otomatik olarak aldırmak için MX ve MZ yazılıp Input düğmesine basılır.4. .7. Kullanılacak her takım tek tek çağrılarak referans noktası tanımlamasında olduğu gibi parçanın alnına ve çevresine değdirilerek takım boyları TOOL OFFSET sayfasına kaydedilir. Benzer şekilde kesici iş parçasının çevresine değdirilir ve tezgâh X değerine parçanın çapı da eklenerek G54 sayfasındaki X kolonuna yazılır. Veya varsa takımlar.5 Seçilen Sıfır Noktasının Kaydedilmesi İş parçası referans noktasının ayarlanması İş parçası referans noktası sayfasına gelindikten sonra kesici parçanın alnına değdirilir ve ekrandaki tezgâh Z değeri G54 satırının hizasındaki Z kolonuna yazılır.

8. Fonksiyon seçme butonudur. değiştirilmek istenilen komutun önüne getirilir. Yazılmış herhangi bir karakter ya da bir bloku yenisiyle değiştirmek için kullanılır. 8. Bu ekranda yapılan işlemler ayrıntılı olarak takip edilir. İmleç kaydırma butonlarıdır. Değiştirme butonudur. Ayrıca parçamızın üzerinde işlemler yapmadan önce simülasyonunu izleyebiliriz. Sayfa seçme butonlarıdır. Bir sonraki menüye geçiş butonudur.1 Bilgisayar Ekranı LCD monitör ve softkey olarak isimlendirdiğimiz ekran menülerine göre kumanda edilen butonları içermektedir. Hareket yönleri ise ok yönündedir. Değiştirilmek istenen yeni komut yazılır ve bu tuşa basılır.2 Ekran Menüleri ve Açıklaması Standart tezgâh softkey menüsüne dönmek için kullanılan butondur. Her kontrol panelinde ISO kodları veya kontrol panelini üreten şirketin ürettiği diyalog programı yüklüdür. İmleç. CNC TORNA TEZGÂHLARININ KONTROL PANELİNİ KULLANMA 8. Keybord üzerinde çift karakter taşıyan butonlar bulunmaktadır. Kullanılan kontrol paneline göre farklılıklar gösterir. Basıldığında tezgâhın ilk açıldığı andaki menüler ekrana gelir. Üst karakterlere geçiş bu butonla sağlanır. . Bir önceki menüye dönüş butonudur. Her basışta bir karakter atlatabilir.

Reset butonudur. Bu mod da program çalıştırılamaz sadece butonlar etkindir. . Açıklama butonudur. MDI: Elle veri girişi Auto: Programları otomatik olarak çalıĢtırarak parça iĢleme butonudur. Seçilmiş olan pencereleri etkin hâle getirir. yazılım satırına yazıldıktan sonra bu buton kullanılmalıdır.Input butonu yazılım satırında bulunan ve henüz hazırlanmamış olan komutları hafızaya girmek için kullanılır. Ekranda beliren alarmın detaylı açıklaması.3 Program Tuşları ve Fonksiyonları JOG (elle kullanma) modu: İlgili butonları kullanarak tezgâha manuel hareket verme modudur. İmleç silinmek istenilen karakterlerin sağına getirilir ve bu butona basılır. Single Block’un iptali için aynı butona tekrar basmak gerekir. Yani programa girilmek istenilen her komut ya da blok. ilgili parametre ve yapılması gereken işlemlerin bulunduğu sayfaya geçiş imkânı sağlar. 8. Program içerisinde yazılmış olan karakterleri silmek için kullanılır. Sistemde oluşan bazı alarm ya da mesajlar bu buton yardımıyla silinebilir. Kesici talaş alma ilerlemesinde veya hızlı ilerleme modun da hareket ettirilebilir. Single Block: Auto veya MDI modda çalıĢan programı blok blok (satır satır) iĢletmeye yarar. Aktif / Deaktif butonudur. Tekrar basıldığında etkin olan pencere etkinliğini kaybeder.

Bu butona basıldıktan sonra seçilen eksen. Geçici olarak meydana gelen alarm ya da mesajların sebepleri ortadan kaldırılmışsa silinmesini sağlar. 1000. Z+ yön tuşları kullanılır. durdurur. Referansa göndermek için X+. Incremental mod seçili iken Handwheel (el çarkı) veya eksen hareket yönlerini gösteren butonlara basmakla eksenin ilerleme miktarının 100 mikron olmasını sağlar. Repos: Takım kırılmalarında JOG modunda bu tuşa basılırsa program en son kaldığı yere döner. 10000 mikrondan farklı bir ilerleme seçilmek istenildiğinde kullanılır. Referans (X ve Z eksenlerinde tezgâh sıfırına gönderme): Tezgâh referans noktasına gönderme modudur. 100. Incremental (artışlı) mod seçili iken Handwheel (el çarkı) veya eksen hareket yönlerini gösteren butonlara basmakla seçilen eksende ilerlemenin kaç mikron olacağını belirleme butonudur. Incremental mod seçili iken Handwheel (el çarkı) veya eksen hareket yönlerini gösteren butonlara basmakla eksenin ilerleme miktarının 10 mikron olmasını sağlar. 10. .Reset: Aktif olan bir fonksiyonu iptal eder. belirtilen yön butonuna basmakla makinenin referans noktasına gider.

Incremental mod seçili iken Handwheel (el çarkı) veya eksen hareket yönlerini gösteren butonlara basmakla eksenin ilerleme miktarının 1000 mikron olmasını sağlar. Incremental mod seçili iken Handwheel (el çarkı) veya eksen hareket yönlerini gösteren butonlara basmakla eksenin ilerleme miktarının 10000 mikron olmasını sağlar. Cycle Stop: Auto ve MDI modda çalışan programı durdurmak için kullanılır. Talaşların sıkıĢşması durumunda konveyörün geri çekilmesi için kullanılır. Cycle Start: Auto veya MDI modda seçilen programı çalıştırmaya yarar. Durdurmak için aynı butona tekrar basmak gerekir. Konveyör geri: JOG modda talaş konveyörünün geri yönde çalıştırılmasını sağlar. Butona basıldığında gezer punta milinin ileri çıkabilmesi için çalışma kapısının açık ve puntalı / puntasız çalışma anahtarının puntalı konumda olması gerekir. Konveyör ileri: JOG modda talaş konveyörünün ileri yönde hareketini sağlar. . Punta ileri: Gezer punta (tail stock) milini ileri çıkartmaya yarayan JOG modda çalışan butondur. Butona bir defa basmakla hareket başlatılır.

Punta geri: Gezer puntayı geri çekmek için kullanılan JOG modda çalışan butondur. Takım soğutma ve iş mili soğutma valflerini etkin hâle getirir ya da devreden çıkarır. Prob aşağı yukarı: Takım ölçme prob kolunun JOG modda aşağı ve yukarı hareketini sağlayan butondur. Basılı değilse otomatik modda verilen soğutma komutları gerçekleşmez. Tekrar basıldığında prob kolu yukarı hareket eder. Otomatik soğutma (Auto Coolant): Soğutma sıvısı akışının sadece M fonksiyonları ile olması istenen durumlarda kullanılan butondur. Otomatik modda Auto soğutma butonuna basılarak soğutma sıvısı akışı kesilip Takım soğutma: İş mili üzerinde bulunan ve taret üzerine doğru soğutma sıvısı akışını sağlayan butondur. . Otomatik modda mutlaka basılı olmalıdır. Butonun aktif olabilmesi için çalışma kapısının kapalı ve iş milinin dönüyor olması gerekir. İlk basıldığında prob kolu aşağı hareket eder. Otomatik modda Auto soğutma butonuna basılarak soğutma sıvısı akışı kesilip tekrar açılabilir. İş mili soğutma: Taret üzerinde bulunan ve iş miline doğru soğutma sıvısı akışını sağlayan valfi kontrol eden butondur. Butona basıldığında gezer puntayı geri çekmek için çalışma kapısının açık ve puntalı / puntasız çalışma anahtarının puntalı konumda olması gerekir.

Tezgâhın ilk açılışında butona bir kez basılması yeterlidir.Taretin döndürülmesi: JOG modda takım değiştirme butonudur. Taretin döndürülmesi: JOG modda takım değiştirme butonudur. Tareti bir önceki takım gelecek şekilde döndürür. Parça çözme Ģeklini belirleme anahtarının pozisyonuna bağlı olarak açma yapar. Çalışma kapısı açık değilse açma / kapama yapmaz. Punta gövdesi ileri: Punta gövdesini ileri yönde. . sinyalini alana kadar periyodik olarak (maksimum 4 kez) kızaklara yağ basar. aynaya doğru hareket ettirir. Tareti bir sonraki takım gelecek şekilde döndürür.) Manuel yağlama: Elle yağlama butonudur. Butona her basışta pompa yeterli yağ akışı sağlandı. Ayna çözme (Chuck Unclamp): Parçayı çözmek için kullanılan manuel butondur. Bu butona basıldığı müddetçe hareket devam eder. Punta gövdesi geri: Punta gövdesinin geri hareketini sağlar (Punta gövdesinin ileri ya da geri hareketinden önce Punta gövdesini tezgâh kızaklarına bağlayan cıvataların çözülü olmasına dikkat ediniz.

4 Operasyon Kontrol Tuşları ve Görevleri Emergency Stop butonu: Herhangi bir acil durumda çalışma modu ne olursa olsun tezgâhı durdurmak için kullanılacak butondur. Buton üzerindeki ok yönünde çevrilerek yeniden açılır. Butona basılınca buton basılı olarak kalır. JOG veya AUTO modda. 8. . kapı açıkken çalışır. Basıldığı zaman tezgâhın bütün fonksiyonları durur. tezgâhın elektriği kesilir. İç aydınlatma lambasının (Lamp) açılıp kapanması için kullanılır. Tareti manuel olarak hızlı (Rapid) hareket ettirmek amacıyla kullanılır.Ayna sıkma (Chuck Clamp): Parçayı sıkmak için kullanılan butondur. Feed Override: Bütün modlarda önceden set edilen ya da program içerisinde seçilmiş olan ilerleme hızları % 0’dan itibaren % 120 oranında (bazı tezgâhlarda % 200) artırıp azaltmaya yarayan seçici anahtardır.

eksende kesiciyi takım ayarı ve kullanılır. Power On butonu: Bu düğmeye basıldığında sisteme elektrik verilerek tezgâh çalışmaya hazır duruma getirilir. Handwheel Handwheel (el çarkı): Elle istenen hareket ettirmek için kullanılır. Çalışması ile ilgili fonksiyonlar LCD ekran üzerindeki Softkey tuşları ile yapılır. Eksen strok sonu anahtarlarını (Switch) köprüleme butonu: Eksenlerin herhangi bir sebepten dolayı çalışma sınırlarının dışına çıkarak limit anahtarlara basması ile eksen sürücülerini devreye almak için bu butona basılmalı ve buton basılı iken limit anahtara basılı olan eksen ters yönde hareket ettirilerek anahtar konumundan kurtarılmalıdır. MDI ve AUTO modlar dan herhangi birinde yapılacak olan S iş mili devirlerini % 50-% 120 oranlarında (bazı tezgâhlarda % 200) artırıp eksiltmeye yarayan seçici anahtardır.  Punta anahtarı: Anahtar solda iken gezer punta ileri-geri hareket ettirilebilir. Disket sürücü Tezgâha program yüklemek. Kilitli olması çalışma şeklini emniyete alır (dıştan sıkma (anahtar sol konumda) içten sıkma (anahtar sağ konumda). Parça sıkma şekli belirleme anahtarı: İş parçasının şekline göre iki ayrı bağlama tipi mevcut olup bu bağlantı şekillerinden hangisinin kullanılacağını sisteme aktaran anahtardır. yazılı olan programları ve parametreleri diskete almak için kullanılan ünitedir. parametre girmek.  Spindle Start: Elle kumandada fener milini çalıştırmak için kullanılır. Anahtar sağda ise gezer punta bulunduğu yerde kilitlenir. Genellikle referans noktası ayarlamalarında tuşlarına basılarak hareketi istenen eksen . pindle Override: JOG.  Spindle Stop: Elle kumandada fener milini durdurmak için kullanılır.

İstenilen program ismini veya numara yazarak Input’a basınız. NOT: Bu işlem yapılırken ekranın sağ alt köşesindeki Edit File bölümünde bulunan Text Editör’ün onaylı (seçilmiş) olması gerekir.Ana dosya açmadan alt programlar açma (sub program) tuşuna basılır. Z) hareket sağlanır.Ana dosya açarak program sayfası açma (workpiece) .5 CNC Torna Tezgâhında Kesiciyi Elle Hareket Ettirme CNC torna tezgâhında genellikle ilk parçanın alnına değdirilerek veya alın yüzeyinden çok az talaş kaldırılarak Z yönünde kesici referans noktasının tayini yapılır. Ekranın sağındaki tuşuna basılır . 8. Prob (elektronik uç) X ve Z yönlerindeki kesici boylarının tespiti için kullanılır.6 CNC Torna Tezgâhına Program Yükleme Tuşuna basılır. Eğer program adı kabul ediliyor ise Okey tuşuna basarak Editör sayfasına geçilir (Vazgeçmek istenirse Abort kullanılabilir. Daha sonra kesici parçanın çevresine değdirilerek X yönünde kesici referans noktasının tespiti yapılır.Ana dosya açmadan program sayfası açma (part program) . . Sonra tuşuna basılır. INC ilerleme kademelerinden herhangi biri seçilir ve el çarkının – ve + yönde döndürülmesi ile kesici eksende hareket ettirilir. CNC torna tezgâhında kesiciyi elle hareket ettirmek için JOG modda bir ilerleme değeri seçilerek el çarkı ile istenilen yönde (X. 8. .seçilir.).

Yazmak istediğimiz parça programı bu sayfada yazılır. Başlangıç pozisyonuna dönülür.7 Disketten veya seri kablo ile başka bir bilgisayardan bilgi alma Bir başka bilgisayardan bilgi almak için disketler kullanılır. CNC torna tezgahında program yükleme sayfası 8. Seri kablo ile bilgi alınacak ise RS 232 kablosu kullanılır. Transfer edilen bu bilgiler işaretlenmiş programa kaydedilir. RS 232 kablosu ile Enter’e basılarak bilgi alınır. Tekrar V24 tuşuna basılırsa işlem durur. service kısmından Data Input tuşu seçilir. Bu sayfadan çıkmak için ise ekranın sağ altındaki Close tuşuna basılır. Ekrandaki bu program SAVE tuşu ile kaydedilir. .

Ekranın sağ üst köşesindeki pencerede yazılı olan program çalışacaktır. Program ekranda görüntülenir. .Bu tuş Siemens’in programlama bilgisayarı ile transfer yapılırken kullanılır. 8. Programa ekleme.  Input tuşuna basılır. tuşuna basılır.8 CNC Torna Tezgâhında Bulunan Programları Yeniden Düzenleme tuşuna basılır. tuşuna basılır. Program çalıştırılmadan önce programların gösterildiği sayfada imleç herhangi bir satır üzerinde iken start yapılırsa bu program çalışmayabilir.  Bu işlemlerden sonra istenen program Editör’e çağrılır. çıkarma veya düzeltme işlemleri bu sayfada yapılır. Bu tuş ise disket ile bilgi transferi yapılırken kullanılır. tuşuna basılır  Program isimlerinin yazılı olduğu sayfadan ok tuşları yardımıyla istenen program üzerine gelinir.9 CNC Torna Tezgâhında Bulunan Programları Çalıştırma Part program sayfasındaki Auto Mod seçilir. 8.

Yukarıda açıklanan hususlar doğru ise Cycle Start’a basabilirsiniz.1 CNC Tezgâhında Bulunan Takımlar Punta matkabı (center drill) Kaba tornalama kalemi (roughing tool)  Kanal kalemi (recesing tool)  İnce talaĢ kalemi (finishing tool)  Helisel matkap (twist drill) . Program çalıştırılmadan önce şu hususlara dikkat edilmelidir. Tezgâh tuşuna basılırsa ana menüde çalışma gözlenir. Çalıştırılmak istediğiniz programın doğru seçildiğinden emin olmak için ekranın sağ üstündeki pencerede programın ismi görülmelidir. • Program işaretlenir. Sağ üstteki pencerede seçtiğiniz yeni programın adı yazılır. Takım offset bilgileri uygun şekilde girilmelidir. CNC TORNA TAKIMLARINI İŞLEME UYGUN OLARAK BAĞLAMA 9.  Sağ alttaki tuşuna basılır ve istenilen program işletilmeye hazır hâle gelir.tuşuna basılır. • • • • • İş parçası sıfır noktasının girilmiş olması gerekir. 9. Start düğmesine basılır ve program çalışmaya başlar. Cycle Start’a basılmadan önce program ilk kez çalışacak ise mutlaka Single Block seçilmelidir.

alırken kullanılır. Açılı kesici (anglehead cutter): C eksenli torna tezgahlarda açılı delikler delmek için kullanılır. Parçanın yüzeyini daha düzgün ve hassas işlemek için kullanılır. • • • • • • • • • Kanal kalemi (recesing/grooving tool): Kanal açmak için kullanılır. Kaba tornalama kalemi (roughing tool): Parçaların yüzeylerinden fazla miktarda talaş kaldırmak için kullanılır. İnce talaş kalemi (finishing tool): Parçaların yüzeylerinden son pasolar.2 • • Yapılacak İşleme Göre Takım Seçme Punta matkabı (center drill): Punta ile desteklenecek uzun parçalar punta matkabı ile delinir. Helisel matkap (twist drill): Delik delmek ve delik genişletmek için kullanılır. kesmek için kullanılır. Keski kalemi (parting tool): Parçalar. Parmak freze (end mill): C eksenli tezgahlarda kullanılır. Aynaya bağlanan parçalar üzerinde frezeleme işlemleri yapmak için kullanılır. Parmak freze (end mill)  Kılavuz (tap)  Vida kalemi (threading tool)  Açılı kesici (anglehead cutter)  Parmak freze (end mill)  Keski kalemi (parting tool) 9. . Vida kalemi (threading tool): İç vida ve dış vida açmak için kullanılır. Kılavuz (tap): Kılavuz çekmek için kullanılır.

Altta ki şeklde elle takım değiştirme penceresi görülmektedir. Karbon miktarı % 0.2 den az olan çelikler sünekliği çok fazla olduğu için takım yüzeyine sıvanma özelliği gösterir.4 9. İşlenmeye karşı direnci az olan malzemelerin işlenmeleri kolaydır.6 arasında olan çeliklerin işlenebilirlikleri iyidir.4. Malzeme işlene bilirlik ve sertlik tablosu Aşırı derecede süneklik genel olarak bir malzemenin işlenme kabiliyetini iyileştirmez. Tezgâhın kontrol paneli ekranından takım (Tool) sayfasındaki ilgili takım numarası seçilerek çağrılır. Sünek bir malzemenin talaşı takıma yapışır ve körlenmesini hızlandırır. işlenmesi zorlaşır.1 Takım Değiştirme Elle El ile takım değiştirme işlemi.9. Ancak karbon oranı % 0.3 İşlenecek Malzeme Cinsine Uygun Takım Seçme Malzemenin sertliği arttıkça. Karbon miktarı % 0. . elle kumanda (Manual mode) konumunda yapılır. Bu tür çeliklerin bünyesinde krom. 9.2-0. bunların sert ve mukavemet değerlerinin yüksek olması nedeni ile talaş kaldırmayı zorlaştırır. volfram gibi alaşım elementlerinin bulunması. Yüksek alaşımlı ve paslanmaz çeliklerin işlenebilirlikleri çok düşüktür. nikel.6’dan fazla olan çeliklerin sertliklerinin artması nedeni ile işlenmeleri de zordur.

vida açma delme vb. . iş parçasına ve aynaya çarpmayacak şekilde belirlenmelidir. Bunlar genel olarak dış çapı delik işleme. tornalama operasyonlarına ait kesici takımların bağlanacağı şekilde dizayn edilmiştir.2 Otomatik Program içinde takım değiştirmek için T harfinin önüne takım numarası yazılarak veya bazı tezgâhlarda M06 fonksiyonu ile yapılmaktadır.1 Taret Tarete Bağlanabilen Tutucular ve Kesiciler CNC torna tezgahında standart kesici takım bağlama sistemleri (tutucular) kullanılır. takım değiştirme fonksiyon komutu öncesinde gelinen yerdir. Program icra edilirken takım numarası sistem tarafından okununca takım otomatik olarak değiştirilir. 9.m tutucu ve katerin secimi bu konuda imalat yapan herhangi bir firmaya ait katalogdan yapılır.5 9. Tezgah taretine uyum sağlayacak şekilde imal edilir.5. Takım değiştirme işlemi puntaya. Tezgâhta takımın değiştirildiği yer. Kullanılacak olan tezgah için kesici tak. kanal açma/kesme.4.Siemens kontrol ünitesi (Manual) sayfası 9.

. Şekil yumuşak çelik bir malzeme için operasyon tipine göre seçilen takımlar gösterilmektedir.Takım bağlama aparatları Kesici takımlar Her operasyon için uygun takım geometrisi ve takım tutucu tipi seçilmelidir.

havşa matkabı vb. kesicilerdir. Bunlar matkap. Ancak maliyetleri düşük olduğu için özellikle delik operasyonlarında CNC tezgâhlarda hâlâ kullanılmaktadır. parmak freze. rayba. kılavuz. Bu tür kesicilerin kesme hızları sert maden uçlara göre daha düşüktür.Operasyonlara göre takım kullanımı 1) Kaba tornalama 2) Profil tornalama 3) Kanal açma 4) Profil tornalama 5) Delik delme 6) Delik tornalama 7) Vida açma 8) Profil tornalama ve kesme Operasyon ve kesici takım listesi Torna takımlarında özellikler: CNC torna tezgâhlarında kullanılan kesici takımlar iki gruba ayrılır: a) Yekpare takımlar b) Sert metal uçlu takımlar Yekpare tek gövdeden oluşan kesiciler denilince akla ilk gelen yüksek hız çeliği (HSS-High Speed Steel) kesicilerdir. Resim de bir grup HSS türü kesici takım .

Bu nedenle takımlar taretin takım yuvasından tezgâhın (Büyüklüğüne göre değişebilir. • Kesiciler uygun tutucular ile bağlanmalıdır. Ayrıca takım değiştirilmesi sırasında taret dönerken kesici tezgâh gövdesine çarpabilir. 9. 9. Böylece hem kesme kabiliyetleri hem de elde edilen yüzeylerin kalitesi artırılır. Kesme kabiliyetlerini daha da artırmak için aşınmaya karşı dirençli kaplama malzemeleri ile kaplanır.2 Tutucunun Uygun Yuvaya Yerleştirilmesi Dış yüzeylerin tornalanması için takımlar taretin çevresindeki yuvalara takılır.görülmektedir.) 20-30 mm civarında olmalıdır. Delik işlemleri için matkaplar ve delik kalemleri de taretin alnındaki takım yuvalarına takılır. Bu kesicilerin kesme hızları çok yüksektir. Bu tür kesicilerin kesme performansları titanyum nitrür kaplanarak artırılır. . Ancak ani darbe ve vuruntulara karĢı oldukça dayanıksız yani kırılgandır. Normal ve titanyum nitrür kaplı HSS kesiciler CNC tezgâhlarında en çok kullanılan kesici türü sert metal uçlu kesicilerdir. Bunlar toz metalürjisi teknikleri ile imal edilir.5.3 Kesicinin Tutucuya Uygun ve Emniyetli Biçimde Bağlanması  Taretin çevresine bağlanan kalemler taret yuvasından çok fazla dışarı sarkacak şekilde bağlanırsa takımda kesme kuvvetleri nedeni ile titreşimlere neden olur.5.

9.• • Delik operasyonları için kullanılacak takımlar pensler veya adaptörler aracılığı ile taretin alnındaki yuvalara bağlanır. Tool Type (takım tipi) kısmına takım tipi numarasını girip enter’e basın. Takımlar taretin yuvasına uygun bir şekilde yerleştirildikten sonra tespit cıvataları iyice sıkılmalıdır. (Yeni takım) tuşuna basınız.6.1 Kesicilerin Bağlanması ve Kontrolü Bağlanan Her Takıma Ait Bir Takım Penceresi Açılması Takım penceresi Yeni pencere açma Menü tuşu ve parametre tuşuna basınız.6 9. Tool sayfasına geliniz. .

Bağlı bulunduğu yuvayı tanımlama T number (Takım numarası + ENTER) Talaş alma biçimini (uç pozisyonunu) tanımlama Edge Position Sadece tahriksiz takım tanımlandığında ekrana gelir. Kesicinin dıĢ, iç, sağ, sol tornalama durumuna göre kesicinin talaş alma biçimi tanımlanır.

İmleç, Edge Position sorusunun karşısındaki kısma getirildiğinde ekrana uç pozisyon resimleri belirir ve uç pozisyonuna uygun resmin numarası bu haneye yazılır ve enter’e basılır. 10. CNC TORNADA TAKIM AYARI YAPMA

10.1 Parçalar Üzerindeki Sıfır Noktaları Menü Parameter Zero Ofset seçilince 1’den 4’e kadar iş parçası sıfır (referans) noktası kaydetme seçenekleri ekrana gelir. Hangi referans noktası isteniyorsa seçilir.

   

G54 G55 G56 G57

10.2 Takım Ayarında Kullanılan Elemanlar ve Özellikleri

Kesici kalibrasyonunda kullanılan ölçme kolu Bazı tezgâhlarda takım ayarı için özel ölçme kolu veya mastarlar vardır. Kesiciler bu ölçme kolundaki mastara değdirilerek takım ayarları yapılır. Takım ölçme mastarları olmayan tezgâhlarda takım iş parçasının çevresine ve alnına değdirilerek ayar yapılır.

10.3 İşlenecek Parçaya Göre Takımları Sıfırlama 1) Parçayı aynaya uygun şekilde bağlayınız. 2) İş milini döndürünüz.

3) Takım ölçme kolu ile ölçülmüş takımlardan birini z ekseninde parçaya değdiriniz. 4) Ekrandaki tezgâh Z değerini bir kenara yazınız. 5) Takım ofset sayfasından bu takıma ait Z boyunu çıkarınız. 6) Kalan değeri Zero offset (iş parçası sıfırı) G54 (1) sayfasına yazınız.

10.4 Otomatik Sıfırlama 1) Menü çevirme tuşu ve ardından parametre tuşuna basınız. 2) Zero ofset tuşuna basınız. 3) Ekranda çıkan G54-G55-G56-G57 parametrelerinden hangisi program için uygunsa o seçilerek ENTER’e basınız. 4) Gelen ekrandan Z satırına getiriniz. 5) Alttaki pencereye geçiniz. 6) T nu. hanesine hangi takım kullanılıyorsa onun hane numarasını yazınız. 7) D nu. hanesine kullanılan takımın ofset sayfa numarasını yazınız. 8) Length hanesine ‘’– ve 2’’ yazınız. 9) Ofset hanesine parça durumuna göre ‘’– veya + yazıp’’ mm değerini giriniz. 10) Calculate tuşuna basınız. 11) OK tuşuna basınız. 12) Save tuşuna basınız. 13) OK tuşuna basınız.

10.5 Kontrol Panelinden Gerekli Ayarları Yapma  Parça işleme sırasında kullanılacak takımlar takım tutucular ile tarete bağlanır. Tezgâh JOG modunda olmalıdır.

Tuşuna basılarak kontrol ünitesinden bilgisayar ekranına geçilir.

 Gelen menüden sırasıyla

 Tuşlarına basılarak takım sayfasına girilir ve ekrana aşağıdaki menüler belirir

MDA‖moduna geçilerek ―MDA Buffer‖ penceresine.1 Programın Test Edilmesi 11. CNC TORNADA PROGRAMLARIN SİMÜLASYONU VE KONTROLÜ 11. 6) tuşuna basılarak tezgâh ekranına geri dönülür. Böyle bir durumda yapılması gereken ise.sı (1………12) R11 = Takım ölçülerinin yazıldığı sayfa nu. 3) Takımlar ölçülerek bilgilerin doğruluğu kontrol edilir. Bu yöntem kesin sonuç . 5) Takım sayfaları açıldıktan sonra tezgâhta ölçme kolu indirilir ve ekranda ―ÖLÇME KOLU YETKİSİZ AÇIK‖ mesajı belirir ve tüm eksenler ve devir hareketleri de yetkisiz hâle geçer.sı (1……. T3 D3 vs. 4) Ölçme işlemi. operatör paneli üzerinden ―MDA‖ moduna geçilir. programı yeni baştan gözden geçirmek. R10 = Takım nu. Bu mesajla birlikte eksen ve devir hareketi tekrar yetkili duruma gelir. operatör paneli üzerinde ―START‖ tuşuna basılır ve ekranda ―ÖLÇME KOLU AKTĠF‖ mesajı belirir.1.1) Yeniden takım tanımlayarak sayfa açmak için NEW TOOL tuşuna basılır ve gelen ekranda Tool Nu. takım tanımlama işlemi taret üzerindeki her takım için tekrarlanarak her takıma ait takım sayfaları açılır (T1 D1.: takımın taret üzerindeki yuva numarası girilir +ENTER 2) Tool Type: Takım tipi + ENTER. imalat işlemine geçmeden önce programda hataların tespit edilip düzeltilmesidir. el çarkı yardımıyla ölçme kolunun ölçme yapacak yöndekisensörüne 2-3 mm kalana dek yaklaştırılır. 11. 7) Ekrana gelen ―MDA Buffer‖ penceresine M96 yazılır. Edge Position: Sadece tahriksiz takım seçildiğinde ekrana gelir. T2 D2. 8) Operatör paneli üzerinde JOG Mod + El çarkı + 1000 tuşlarıyla ―EL ÇARKI‖ moduna geçilir ve takım.)..1 Programın Mantık ve Yazım Hatalarını Kontrol Etme Programcı tarafından yazılmış olan NC programında hata yapılmış olabilir.9) L 801 = Takımın ölçme koluna yaklaştığı yöndeki sensörün alt program nosı yazılır. Bunun iki yolu vardır: > Birincisi.

ister tezgâhta değişiklik yapılması mümkün olur. bu programın ismi de bu kütüphaneye eklenmektedir. programı bilgisayarda veya tezgahın simülasyon ortamında denemektir. eğer programı bilgisayarda oluşturuyorsa. Ölçü birimi.2 CNC Programını Kaydetme Simülasyon programında yazılan NC programlarının isimleri program kütüphanesine kaydedilmektedir. Yapılamayacak bir işlemin tezgâhtan istenmesi. Mantıksal Hatalar Programcı işlenecek olan ham malzemeyi işlem basamaklarına göre yorumlar. Bu kolaylık ile bir NC programında ister bilgisayarda. düşünülen eksen hepsi doğru mantıkta olmalıdır. Ayrıca programda yapılan değişiklikler tezgâh hafızasına ve diskete kaydedilebilmektedir. Yapılabilecek mantıksal hataların bazıları aşağıda sıralanmıştır: > > Hangi eksende işlemin yapılacağı belirtilmemiş olabilir. kısa programlarda etkili olabilir. 11. Yeni bir program yazıldığı zaman. klavyede birbirine benzeyen harf ve rakamları karıştırmak suretiyle hata yapmış olabilir. > İkincisi. koordinat sistemi veya doğru kesicinin tanıtılmaması. . > > > > Fener milinin harekete başlamaması veya ters hareket etmesi. Tabiî ki hatalar yine de olabilecektir. NC Programında yapılan hatalar mantıksal ve yazım hataları şeklinde olabilir. kullanılacak kesici. İlerleme miktarının değeri girilmemiş veya yanlış girilmiş olabilir. Kesicinin hareketini belirten değerler yanlış veya eksik satır şeklinde olmuş olabilir. Yazım Hataları Programcı. Yapılacak işlem. Bu yöntem en çok kabul gören ve sonucu garanti olanıdır. Tezgâh ölçü sınırları dışında bir ölçünün girilmesi.1. beceri ve tecrübesiyle şekillenir. Gelişen teknolojiye bağlı olarak yeni tezgâhlara NC programı (post) disket yardımı ile yüklenebilmektedir.veren bir yöntem olmamakla beraber. Bu işlemler programcının bilgi.

programın doğru olup olmadığını kontrol etmek için bu seçenek kullanılır.1. yapılan işlemin simülasyonu incelenerek programda hata olup olmadığı kontrol edilebilmektedir . Aynı markanın farklı iki model kumanda paneli Kumanda panelinde bulunan MDA butonuna basıp veya tamburu konumlandırarak program penceresine ulaşılır. CNC tezgâhların kumanda panelleri ve barındırdığı işletme programı farklılığı.3 Programın Simülasyon Modu ile Çalıştırılması Bilgisayarda bir CNC programı vasıtası ile NC komutları yazılabileceği gibi tezgâh kontrol ünitesinde de yazılabilir.1de aynı markanın farklı iki model tezgahı için kumanda paneli görülmektedir. Resim 1. Bu sebeple. test edilmek istenen programın isminin girilmesi istenir. Bu seçeneğe girildiğinde. Bu seçenekle. programdaki hataların bulunması sağlanmaktadır. Program yazılıp bitirildikten sonra. tezgâh üreticileri komutları aynı sembollerle ifade etme yoluna gitmiştir. programcı düzeyinde mantık olarak yerleşmiştir. bir programcının tüm tezgâhları aynı bilgi ve beceride kullanmasına engel olmaktadır. 11. Program yazıldıktan sonra mutlaka test edilmelidir. Bu panellerde bulunan butonlar temelde benzeşmektedir. Bu iki yöntemde de simülasyon özelliği vardır. Program ismi girildiğinde program satır satır ekrana gelmekte.Bu işlem. yazılan program blokları tek tek kontrol edilerek. Edit butonuyla başlanan program yazma işlemi ana menüye dön butonuna basılması suretiyle yapılan program tezgâh kütüphanesine aktarılmış ve kaydedilmiş olur. Değişen sadece bu işlemin her tezgâhta aynı komut ve sırayla yapılmayışıdır.

doğru NC programı hedefine ulaşılır. eksenlere hareket vererek denenir. Edit Penceresi Simülasyon esnasında yazım hatasından kaynaklanan hatalar ayıklanır ve satırlar düzeltilir. Bu esnada görülen iş parçası üzerindeki değişiklikler yazılan programın ne denli iyi olduğunu gösterir. Eğer işlem hatasız ise. Hazırlanan program bir de kesici bağlanmadan. düşük ilerleme hızında. programda yazılan her bir satır işlendikçe son haline doğru gidilir.Program Penceresi İş parçasının kaba malzeme görünümünden. bu sefer parça bağlanarak kesicilerle beraber yine düşük ilerleme hızında işlem tekrarlanır. Tekrarlanan işlem neticesinde hatasız. .

tezgâh panelinden SBL (adım adım) . Tezgâhta çarpma olayı genellikle G00 satırlarında olabilir. Tüm talaş kaldırma işlemleri operatörün hiçbir müdahalesi olmadan otomatik olarak yapılır. İşlem sonuna kadar bu şekilde devam ettirilir. Tezgâh normal çalışma konumunda iken program başlatılır. Hazırlık işlemleri operatörle veya otomatik olarak gerçekleştirilir.4 Yavaş İlerleme Modunda Programın Test Edilmesi (Dry Run) Bilgisayarda yazılan veya tezgâh komut panelinden girilen komutlarla oluşturulan ve simülasyonu yapılan NC programı gerçek ortamda denenecektir. kesme hızları ve talaş kaldırmak için takım ve parça hareketleri programda öngörülür. ayar düğmesi yardımıyla güvenlik için düşürülür. Çarpmaları engellemek amacı ile tezgâhta bulunan Dry Run (deneme çalışma modu) özelliği açılmalıdır. Bunu.2.2 Programın İşletilmesi 11.Simülasyon penceresi 11.1. Böylece kesicinin çarpma durumları önceden tespit edilerek programda gerekli düzeltmeler yapılır ve normal moda dönülür. ayna devir sayısını elle ayarlanan kısımdaki düğmeyi sola çevirerek yapabiliriz. Birkaç işten sonra tezgâh tam kapasite çalıştırılmalıdır. Programcı. İş parçası tamamen oluştuğu zaman bir aksaklık yaşanmadıysa o zaman tezgâh sonraki parçada yine de tam kapasitesinin altında çalıştırılır. Bu özellik açılınca tezgâhın G00 kodları kapatılarak tezgâh yavaş ilerleme moduna geçer. Buna bağlı olan genel sistemin çalışması da yavaşlayacaktır. 11. Normal modda iken tezgâh çalışma kapasitesi.1 Adım Adım Modda Çalıştırma (SBL) CNC tezgâhlarda ilerleme. Bunun için tezgâha kesiciler ve işlenecek iş parçası bağlanır.

Operatör duruma bağlı olarak aynı butona bastığı takdirde tezgâh sıradaki satırı işleme koyar. tezgâha bir program tarafından kumanda edildiği için yapılan ayarlamaların doğru sonucu verip vermediğinin kontrolüdür. passametre veya mastarlar gibi diğer ölçme.2. 11. mikrometre. operatörden. bir sonraki satıra geçmek için talimat bekler. Bunu işlemin amacı.2 İlk Üretilen İş Parçasının Kontrol Edilmesi Adım adım konumunda yapılan ilk iş parçası tezgâhtan sökülerek.butonuna bastığı takdirde tezgâh sırası gelen her bir komut satırında. işin hassasiyetine ve tolerans değerine göre dijital kumpas. Satır işlemi bitince yine operatörden gelecek talimat için beklemede kalır. . hassas bir şekilde ölçüleri kontrol edilir. İlk ışın ölçümü yapılırken Ölçme işleminde. kontrol araçları kullanılır.

3 Seri Modda Çalıştırma Yapılan tüm hazırlık çalışmaları Dry Run. Yapılan işlemler koruyucu kapak ardından izlenir. Kontrol panelinden ayna devir sayısını kontrol eden tamburu yaklaşık %30 civarında ayarlayıp otomatik butonuna basınca artık tezgâh programda yazılan her bir blok doğrultusunda görevi yapmaya başlar.2. Bu esnada ayna devir sayısını ayarlayan tamburu küçük adımlarla artırarak olması gereken değere getirilir. Tezgahta işlem anı .Offset penceresi 11. SBL'den sonra üretilen ilk iş parçası istediğimiz ölçü ve toleranslar dâhilinde olmuş ise artık tezgâhı seri bir şekilde çalıştırabiliriz.

Elimizdeki işi ayna ayakları arasına koyup olabilecek boy mesafesini de belirledikten sonra yine tezgâh panelinde bulunan ayna sık butonuna basıp iş parçası güvenli bir şekilde bağlanabilir. kesici takımın iş parçasının belli bir noktasına göre hareketi tanımlanır.1 İş Parçasını Tezgâha Bağlama CNC tornada iş parçaları tezgâha iki şekilde bağlanabilir.G59 arasındaki bir kod ile referans noktası belirlenir.. Üretimi planlanan iş parçasının programı yapılırken. CNC TORNADA ALIN. SİLİNDİRİK VE KONİK TORNALAMAYI PROGRAMLAMA 12. Bütün bunlar göz önünde bulundurulduktan sonra iş parçası tezgâha bağlanır. İş parçası üzerindeki bu asıl noktaya iş parçası referans noktası denir.. . Tezgâh panelinde bulunan ayna çöz butonuna basıp hidrolik olarak kontrol edilen ayna ayaklar yavaş hareketle açılması sağlanır. Tabiî ki bu kararı verirken dikkat edilmesi gereken hususlar vardır: > > > > Yapılacak olan iş parçası üzerinde ne gibi işlemler yapılacağı. Bağlanacak iş parçasının büyüklüğü. İş parçası referans noktası CNC torna tezgâhlarının iş parçası referans noktası (iş parçası sıfır noktası) genelde iş parçası alın yüzeyinin merkez noktasına ayarlanır. kaç adet yapılacağı. İş parçasının bağlı olduğu yerden söküp yeni bir parçasının bağlanması kolaylığı. G54.12. Kendisine ait olan direkt tezgâh aynasına ya da aynanın bağlı olduğu yere aynayı yerinden söküp bağlama araçlar yardımı ile olabilir. Talaş kaldırma esnasında iş parçası üzerinde oluşacak olan kesme kuvvetlerine karşı göstereceği direnç.

pens veya bağlama aracı kullanılır. havşa matkabı gibi kesicileri tarete bağlamamızı sağlayan mandren. devir sayısı ve ilerleme değerleri belirlenmelidir. Genelde taretlere 8 veya 16 takım yerleştirilebilir. kullanılacak olan kesici takımların tür. uzunluk. Taretler parçayı tutturan aynanın ön kısmına veya üst kısmına monte edilir. Taret üzerine takımlar alın veya çevre yüzeyine yerleştirilir.3 Kesici Takımların Sıfırlanması NC programının yazımına geçmeden önce talaş kaldırma operasyonları. çap.Kesici iş parçasının çevresine veya alnına değdirilerek kullanılacak kesicilerin X ve Z ekseninde boyları tespit edilerek takım ayar (offset) sayfasına yazılır. Çeşitli kesiciler ve bağlandığı taret 12. kılavuz. 12.10'da tornalama işlemi için operasyon ve kesici belirlemesi görülmektedir. Birçok durumda iki taret kullanılabilir. . Şekil 1.2 Kesici Takımları Bağlama CNC tezgâhta iş parçasının işlenebilmesi için gerekli olan kesiciler tarete bağlanmalıdır. parmak freze. Bir de kesici takım olan matkap. Kesicileri tezgâha klasik tezgâhlarda olduğu gibi bir katerin üzerine bağlayamayız. rayba. Bunun için sert maden uçlu kesiciyi tarete bağlamamıza yardımcı olacak kesici profiline uygun katerler kullanılır. Bağlama esnasında dikkat edilmesi gereken bazı hususlar vardır.

Bunu yapacak olduğumuz yer kesici için ofset ayarı yapmaktır. şu anlama geliyor: Tarete bağlanan bir 12 mm çapındaki matkap ile bir punta matkabının boyları bir birine eşit olmadığı için bizim bunu tezgâha bir şekilde anlatmamız gerekir. ofset penceresindeki takım numarasına karşılık gelen yere girilir. Taret üzerinde her bir kesicinin bağlı olduğu istasyona bir harf veya numara verilmiştir. . Taretin Yalın ve Kesici Bağlı Görünümü Resimde görüldüğü gibi taretin üzerinde yer alan rakamlar kesicinin bağlanabildiği istasyonun numarasını belirtir. Bağlanan kesicilerin ölçü farklılıkları her biri için düşük hızda hareket ettirilip kesicinin kesen kenarı ölçme probuna veya parça referans noktasına değdirilir. Bu numaralara dikkat ederek.İş profiline uygun kesiciler Kesici takımlar tarete bağlandıktan sonra her birinin kesici ucu iş parçası üzerinde tespiti yapılan referans noktasına göre sıfırlanır. her bir kesici için offset penceresinde el ile değer girilir ve ofset ayarı yapılır. Bu. O esnada ekranda görülen değer.

12. Yapılan hesaplama sonucunda tezgâha girilecek devir sayısı (S) ve ilerleme miktarı (F) değerleri olarak kullanılacaktır. Bu değer yapacak olduğumuz kesme hızı hesaplanmasında sabit bir değer olarak kullanılacaktır. kesme hızları ve talaş kaldırmak için takım ve parça hareketleri programda öngörülür. Devir Sayısı. vb). bakır. Kesme Hızı. Kesme hızına bağlı olarak en doğru ilerleme miktarı ya hesaplanır ya da yaklaşık değerlerle gösterilen tablolardan faydalanılır. Kesme hızı. DEVİR SAYISI HESABI . Hazırlık işlemleri operatör veya otomatik olarak gerçekleştirilir. delik içi. alüminyum. vb işlemler). seramik. İlerleme Hesabı ve Kesme Sıvıs CNC tezgâhlarda ilerleme. Takım olarak kullanacak olduğumuz kesicinin malzeme cinsi (sert metal uç. Kesme hızını tespit ederken şunlara dikkat edilmesi gerekir: > > > > > 12. yüzey. Tezgâh operatörü kullanacağı kesiciyi seçerken aradığı şartlara uyan kesiciyi en iyi bir şekilde bilmelidir. vb). Tezgâhın gücü (tezgâh katalogundan bakılır). Kesme sıvısının kullanılması. İş parçası üzerinden talaş kaldırırken oluşan olay keme işlemidir. Birimi metre /dakikadır.4 Talaş Kaldırma Teknolojisi CNC tezgâhlar mademki sadece komutlara göre hareket eder o zaman bu hareketlerini en doğru bir şekilde bizim kumanda etmemiz gerekir. Her firma kesicisini detaylı bir şekilde anlatan kataloglar ve çizelgeler hazırlamıştır. Kesici teknolojisinin geliştiği zamanımızda her bir kesici için bir kimlik kartı oluşturulmuştur. Bu hesaplamalar aşağıda gösterilen formüllerle yapılabilir. vida. Yani 1 dakikalık zaman içerisinde oluşan talaşın bir tel misali uzatılıp metre cinsinden ölçüldüğünde ki değeridir.5 Öncelikli olarak işlenecek malzemenin cinsi (çelik. Tüm talaş kaldırma işlemleri operatörün hiçbir müdahalesi olmadan otomatik olarak yapılır. pirinç. Her kesicinin kesme hızı bir değildir. Bizim hesaplama yöntemini bilmemiz gerekir. Öyle ki sonuçta parçanın işlenebilmesi için doğru kesicinin kullanılması gerekir. Çünkü en kesin değerlere bu şekilde ulaşabiliriz. Bu işlemin hızı işin bitmesini zaman olarak doğrudan etkilediği için bu işleme ayrıca dikkat edilmesi gerekir. kesici takımın kesen kenar ucunun iş parçası üzerinde kesme yaparken 1 dakikadaki aldığı yol demektir. Talaş kaldırma işleminin türü (alın. İşlenecek parça için kullanacağımız kesici kararı verildikten sonra bu kesici için üretici firmanın yayınladığı kesici özelliklerini belirten çizelgeden kesme hızı (V) bakılır.

20 x 1200 = 240 mm/dak İstenenler S = ?... 12. İş parçası çelik cinsi ise kesme sıvısı gerekir.20 mm/dev (π = 3) S = 1000 x V / π x D => 1000 x 270 /3 x 75 = 1200 dev/dak F = f x S => 0... Silindirik ve Konik Programlamada Kullanılan CNC Kodları ISO sistemine göre adresler için İngiliz alfabesinin A'dan Z'ye harfleri .6 Alın.. Verilenler V = 270 m/dak. D = 75 mm f = 0.S= 1000 x V / n x D devir/dakika S = Devir sayısı (devir /dakika) V = Kesme hızı (metre/dakika) çizelgeden bakılır D = İş parçasının çapı (mm) İLERLEME MİKTARI HESABI F=f x S mm/dakika F = İlerleme miktarı (mm /dakika) f = İlerleme (mm /devir)çizelgeden bakılır S = Devir sayısı (devir /dakika) ÖRNEK: CNC torna tezgâhında yapılması düşünülen iş parçasının dış çapı 82 mm.. mm/dak Yapılan hesaplama sonucunda tezgâha girilecek değerler elde edilmiş olur..20 mm/devir (mm/dev) dir. dev /dak F = ?. dökme demir cinsinde ise gerekmeyebilir.. İşlem yapılırken kesme sıvısının kullanılması gerekliliği işlenen parçanın cinsine bağlıdır.. Bu değerlere göre yapılacak olan NC programda tezgâha girilmesi gereken uygun devir sayısını ve ilerleme miktarını hesaplayınız.. kullanılması planlanan kesici için çizelgeden bakılan kesme hızı değeri 180 metre/dakika (m/dak) ve ilerleme miktarı da 0.

CNC torna tezgahında en çok kullanılan G kodları ve anlamları Tablo 1. Tablo 1.. Boş olanlar çeşitli kontrol sistemleri tarafından farklı anlamlar için kullanılır. U. Y.0.. 000 mm/dak) (0.. Adres N G X..3'te yardımcı M kodları ile ilgili liste gösterilmiştir.. O harfi sıfır ile karıştırılmaması için kullanılmaz..9999) Hazırlık (takım yolu) fonksiyonu (0.5 mm/dev) Devir sayısı (0. .. Z.99) ISO Kod Sistemine Göre Adresler G Fonksiyonları NC programlarında talaş kaldırma işlemini doğrudan etkileyen fonksiyonların tanıtımı için kullanılır..01. Tablo 1.999) ilerleme hızı (1.99) Doğrusal ve dönme eksenlerinin kordinatları ( ± 99999. Birkaçı boş bırakılmıştır.. W.9999) Takım numarası (0.. G00 G01 G02 G03 G20 G21 G81 G82 G90 G91 Kesicinin talaş kaldırmadan olabilen en hızlı hareketi Kesicinin talaş kaldırarak hareketi Saat ibresinin dönüş (CW) yönünde eğrisel hareketi Saat ibresinin aksi yönünde (CCW) eğrisel hareketi Parmak ölçü sistemi (İnç) Metrik ölçü sistemi Z ekseninde (boyuna) tornalama döngüsü X ekseninde (alın) tornalama döngüsü Mutlak (Absolute) koordinat sisteminde programlama Artışlı (Incremental) koordinat sisteminde programlama Temel bazı G kodlarının anlamları M (Yardımcı Fonksiyonları) Tezgâh fonksiyonlarını harekete geçiren veya durduran kodlardır.1'de ISO kod sisteminde adres olarak en çok kullanılan harfler verilmiştir.kullanılmaktadır.. C F S T M Anlamı Blok/Satır numarası (1.. 100.2'de gösterilmiştir.. Bu harflerin çoğuna anlam verilmiş. M Kodu M00 Anlamı Programlanmış durdurma (Programın yazılan çalışmayı durdurur ve cycle start ile tekrar çalışır) yerinde . M kodları da G kodları gibi kontrol sistemine göre farklılık göstermektedir.99) Yardımcı fonksiyonu ((0.

Bununla beraber NC sistemleri için kontrol ünitelerini üreten firmalar arasında yani kontrol sistemleri arasında bazı farklılıklar vardır. Blokları oluşturan sözcüklerden oluşur. EIA ve DIN gibi aynı içerikli kod sistemine dayanmaktadır.7 CNC Programlama Mantığı Programın adı bir sayıdan oluşur ve programın numarasını belirtir. 12. Sayının . ISO Kod sistemine dayanan bir program: > > > Programın adını temsil eden program numarası.M01 M02 M03 M04 M05 M06 M08 M09 M17 M19 M30 M98 M99 İsteğe bağlı durdurma (optional stop açık ise programı durdurur ve cycle start ile tekrar çalışır) Program sonu Fener milini saat ibresi (CW) yönünde döndürme Fener milini saat ibresi tersi (CCW) yönünde döndürme Fener milini durdurma Takım değiştirme Soğutma sıvısını açma Soğutma sıvısını kapatma Alt program sonu Fener milini açısal konumlandırma Program sonu ve başlangıca dönüş Alt programı çağırma Alt programdan geri dönüş Yardımcı M kodları NC tezgâh ve sistemlerde programlama ASCII kod esasına göre oluşturulan ISO. Programı oluşturan ve satır şeklinde yazılan bloklar.

(SINUMERIK) alabilir. X. ancak N0 kabul edilmez. Bu sisteme göre adresli kelime formatı çok daha esnektir ve günümüzde genellikle bu format kullanılmaktadır. CRT-MDI (MDI Manual Data Input) kontrol panosunun ekrandan ve programlamak için elle çalıştırılan düğmelerden oluşan kısımdır. Sayıların düzeni seri değil de keyfi alınır. yani bir işlemi temsil eder. N10. (*). blok içinde işgal ettikleri yere göre anlam taşır. . Y'ye ait sayılar koordinatların değerlerini ifade eder. Her blok bir blok sonu ile işaretlenir. son sayı iş milinin dönmesini ifade eder. G90. Bloklara göre takım doğrusal veya eğrisel bir hareket yapar.) program numarası sayılır. F200 vb. X30. Son örnekteki gibi aralıklı alınırsa. birinci sayı blok numarasını. ISO. Örneğin N1. N06. Kontrol ünitesinde işlem görmedikleri için blok numaralarının konulması mecburi değildir. Bu sistemin bir alternatifi sayılar arasına TAB kelimenin yazılmasıdır. sayılar 1'den 9999'a kadar 4 dijitli olabilir. Kelimeler komuttur. Bunun yanı sıra sıralanmış blok formatı denilen bir başka format daha vardır. Bu formatta sadece sayılardan oluşan kelimeler. Y. Bu işaret EOF. Blokta. Eğer program numarası yoksa birinci bloğun numarası (N. Programın esasını oluşturan bloklar satır şeklinde yazılır. blok numarası N ve ondan sonra bir sayıdır. sayının önündeki sıfırlar sayılmaz. N02. Eğer hem program hem blok numarası yoksa program kaydedilirken (CRT . Bloklar örneğin N01. üçüncü ve dördüncüsü X ve Y koordinatlarını. (.MDI'dan bir program numarası belirtilmesi gerekir. Örneğin N01. (FANUC). EIA sisteminde O harfi. programa başka blokların eklenmesi kolaylaşır. Sayılar 1'den 9999'a kadar dört dijitten oluşur.. konursa programın kullanılması bakımından daha iyi olur. iş mili çalışır veya durur. Blok numarası olarak N0 kullanılmaz. SINUMERIK'te % işareti konulur veya hiçbir işaret konmaz. gibi kelimelerden oluşur. Görüldüğü gibi her kelime adres adını taşıyan bir harf ve bir sayıdan oluşur. Her bloğun başında bir blok numarası bulunur. Adresli kelimelerin sayıları.. kesme hızı ve ilerleme hızı tayin edilir. sayı kod veya değer olabilir.) işareti. Adresli kelimelerden oluşan bloklara adresli blok formatı denir. ikincisi dairesel interpolasyonu. F adreslerinin yanındakiler. kod veya yukarıdaki örnekte olduğu gibi G ve M adreslerinin yanındaki sayılar veya değer olabilir. Örneğin X. N03 veya N01. N01 vb.önüne ISO'ya göre (.).

program formatı ve girilen değerler ölçüsünde iş parçasının simülasyon şekli ekrana gelmekte ve programın yazılması için beklenmektedir. Program isimlerinin listesini görmek için ana menüdeki bu seçenek kullanılır. programın bazı yerlerini değiştirmek veya hata varsa hataları düzeltmek için edit seçeneği kullanılır. genişliğinin. yeni program dosyasının isimlerinin.9 Alın. program girişini ve çalışmasını sağlayan bir kontrol ünitesi ve bunu temsil eden bir kontrol paneli bulunmasıdır. 12.8 Elle Programlama Yapma CNC tezgâhlarını klasik tezgâhlardan ayıran ilk özellik. İkinci olarak talaş kaldırmak için kullanılan güç motorun yanı sıra. Yeni bir program yazıldığı zaman. Bu panelde komutların girilmesini sağlayan düğmeler ve girilen veya işlenen komutlar gösteren ve talaş kaldırma işleminin simülasyonunu yapan bir bilgisayar ekranı vardır. Bu ifade seçildiğinde ekrana Program Düzeltme Menüsü gelmektedir. Bu menünün alt başlıkları ise şunlardır: > > > > Satır Düzeltme Satır Ekleme Satır Silme Çıkış Bu simülasyon programında yazılan CNC programlarının isimleri bu program kütüphanesinde bulunmaktadır. Eksen doğrultusunda hareket. Bu menünün alt başlıkları ise > > > > Dosya Silme AltSayfa ÜstSayfa Ana Menüye Dönüş Simülasyon programından çıkmak için bu kısım kullanılır. takım veya parça hareketlerini gerçekleştiren ve eksen adını taşıyan her hareket yönünde birer ilerleme motorları vardır. Programın bir kısmı mutlak bir kısmı artışlı olarak yazılabilir. Program yazılırken doğru olduğu onaylanan program satırları üzerinde herhangi bir değişiklik yapma imkânı olmadığından. Bu bilgiler girildikten sonra. Girilen her bir değer bir hareketin oluşmasını sağlar. Programcının panelde girdiği değerler.12. Bu seçenek sayesinde Quick Basic programından çıkılarak DOS ortamına dönülür. bu programın ismi de bu kütüphaneye eklenmektedir. Bu işlemler sonrasında ISO kodları kullanılarak program yazılabilmektedir. Hatta aynı satırda bir koordinatı . programın birim sisteminin işlenecek parçanın uzunluğunun. Böylece hangi isimlerle programlar yazıldığı rahatlıkla görülmektedir. eksenlerde yapılacak olan hareketlere karar verir. tezgâh milinin çalıştırılması ve diğer işlemler bu panel yardımıyla yapılır. Bu seçeneğe girildiği zaman. Herhangi bir yeni parçanın ISO kodlarıyla programını yazmak için ana menüdeki program butonuna basılır. derinliğinin ve programda kullanılacak maksimum takım çapının girilmesi gerekmektedir. Silindirik ve Konik Tornalama Uygulamaları Yapma Programlama yapılırken tümü artışlı veya tümü mutlak olabilir.

mutlak değerini artışlı girmek te mümkündür. Z120 park noktasına gelir.2 mm/dev ilerleme ile alın tornalama yapılır.2 N60 G00 Z0. N25 S1800 M03 N30 GOO X105. > Alın Tornalama Parça bağlanıp takım ayarı.2 N40 G00 Z0. Programcının hangisi kolayına gelirse o yöntemi kullanır.2 mm/dev ilerleme ile alın tornalanır Alından uzaklaşılır . N35 G01 X0. Alın tornalama için iş paçası Mutlak Programlama N10 G54 N15 T0101 N20 G00 Z120. nolu takım çağrılır Takım hızlı olarak X120. N50 G00 Z-8. F0. iş koordinat ayarı yapıldıktan sonra tezgâh kontrol paneline aşağıdaki program girilirse alın tornalama işlemi gerçekleşebilir. N45 G00 X105. F0. Z120. Parça alından 4 mm uzaklaşır Hızlı ilerleme ile 105 mm çapa çıkılır Hızlı ilerleme ile Z-8 noktasına gelinerek 4 mm talaş verilir 0. Aşağıdaki parçanın alnındaki 8 mm'lik talaş alınmıştır. N55 G01 X0. Z-4. Fener milini saat ibresi yönünde 1800 dev/dak hızla döndürülür Takım hızlı olarak 105 mm çapa ve alından 4 mm sola gider 0. Açıklama İş referans noktası seçilir 1.

N75 M30 Fener mili durdurulur Kesici park noktası olan X120. Kesici hızlı şekilde 60. Kesici hızlı olarak 60. N30 G95 N40 S1200 M03 Artışlı Programlama İş parçası referans noktası seçilir. Programı bitir ve başa dön.7 N80 G00 X60. Kesici 36 mm çapa ve alından 5 mm uzağa hızla yaklaşır. Z5. N30 G95 N40 S1200 M 03 N50 G00 X36. 80 mm'lik boyu 0. N10 G54 N15 T0101 N20 G00 X60. 60 park noktasına mutlak olarak İlerleme mm/dev. N60 G01 Z-80. Z120 noktasına gönderilir Program bitirilir Silindirik Tornalama Silindirik tornalama için iş parçası Mutlak Programlama İş parçası referans noktası seçilir. 43 mm çapa kadar alın tornalanır. .N65 M05 N70 G00 X120.7 mm/dev ilerleme ile tornalanır. Kesici hızlı şekilde 60. İş mili 1200 dev/dak ile saat ibresi yönünde döndürülür. Z60. Z60. Z120. N90 M30 N05 G54 N10 T0101 N20 G00 X60. Z60.7 N70 G01 X43. Takım no 01 ve ayar no 01 olan takım seçilir. F0. F0. 60 park noktasına mutlak olarak İlerleme mm/dev. Takım no 01 ve ayar no 01 olan takım seçilir.60 park noktasına gider. İş mili 1200 dev/dak ile saat ibresi yönünde döndürülür.

Konik Tornalama Konik tornalama için örnek iş parçası Mutlak programlama İş parçası referans noktası seçilir. N30 G01 Z0. Z140 (mutlak X60. Z100. Parçadan X ekseninde 7mm uzaklaşılır. Z2. N60 G01 W-85. 60 park noktasına mutlak olarak gider. Z60) park noktasına gider. F0. Kesici hızlı şekilde 60.7 N80 G00 U17. Z-20. Kesici artışlı olarak X-24[son nokta-ilk nokta. Programı bitir ve başa dön. Kesici artışlı olarak X17.N50 G00 U-24. Takım park noktasına gönderilir.3 mm/dev ilerleme ile parçanın alnına değdirilir.7 N70 GO1 U7. N50 M05 N55 G00 X150. N90 M30 5+80 mm boyu 0. 65 mm çapa ve alnına 2 mm kalana kadar hızla yaklaşır. F0.(36-60=-24)] ve Z-55 noktasına hızla gider. 80 mm çapa kadar konik tornalanır. Takım no 01 ve ayar no 01 olan takım seçilir.7 mm/dev ilerleme ile tornalar. İlerleme mm/dev. Z100. Fener mili durdurulur. Program bitirilir. W-55. W140. Takım 0. 100 mm boyuna tornalama yapılır. F0. N60 M30 . N05 G54 N10 T0101 N15 G00 X150. 102 mm çapa çıkılır. İş mili 1800 dev/dak ile saat ibresi yönünde döndürülür. N40 G01 Z-120. N20 S1800 M03 N22 G95 N25 G00 X65.3 N35 G01 X80. N45 G01 X102.

2 CNC Tornada Kanal Açma Programlam CNC torna tezgâhında.Artışlı Programlama N05 G54 N10 T0101 N15 G00 X150. G01 komutu talaş alarak ilerleme yapan komuttur. İş parçası referans noktası seçilir.3 N35 G01 U15. N40 GO1 W-100. G01 komutu ile . Kanal açmak için kanal kalemi komut olarak da G01 komutunu kullanacağız. W220. Takım no 01 ve ayar no 01 olan takım seçilir. N50 M05 N55 G00 U49. Tornalama işlemlerinde silindirik yüzeye ve alına kanal açılabilir. Kesici hızlı şekilde 60. Program bitirilir. Takım 0. İş mili 1800 dev/dak ile saat ibresi yönünde döndürülür. Alına kanal açmak için kanal açma kesicisi kullanılmalıdır. 80 mm çapa kadar konik tornalanır. N30 G01 W-2. Takım park noktasına gönderilir. N20 S1800 M03 N22 G95 N25 G00 U-85.W-20. F0. 102 mm çapa çıkılır. CNC TORNADA KANAL AÇMA PROGRAMLAMA 13. 100 mm boyuna tornalama yapılır. 60 park noktasına mutlak olarak gider. Fener mili durdurulur.3 mm/dev ilerleme ile parçanın alnına değdirilir.1 Kanal Tornalama Programlamada Kullanılan CNC Kodları Çevrimle ilgili konular ilgili modülde anlatılacaktır. Burada sadece basit olarak kanal açma komutları gösterilecektir. Kanal açmak için en uygun devir sayısı ve ilerleme miktarı tespit edildikten sonra. Z100. 65 mm çapa ve alnına 2 mm kalana kadar hızla yaklaşır. İlerleme mm/dev. N45 G01 U22. W-98. SIEMENS ve FANUC kontrol sistemlerinde aynı komut kullanılır 13. parçanın kanal açılacağı yere hızlı (G00) ilerleme ile yaklaşılır. kanal kalemi ile G01 komutu kullanılarak kanal açılabilir. N60 M30 13.

Alına kanal açılabilmesi için uygun kanal açma kesici takımın kullanılması gerekir.3. sayısal. Kanal açma işlemi ve kesicileri 1.kesici takım kanala dalma yapar. Parça programları. takım tezgâhının anlayacağı alfabetik. CNC torna tezgahında silindirik yüzeye kanal açılabildiği gibi parçanın alnına da kanal açılabilir. Çevreye kanal açma işlemi alın tornalamada olduğu gibi X ekseninde hareketle sağlanır. Parça programının özelliği CNC tezgâhının anlayacağı komutlardan meydana gelmesi ve başlangıçtan sona kadar belirli bir mantıksal sırayla yazılmış olmasıdır. Elle Programlama Yapma CNC takım tezgâhlarında parça imalatı için kullanılan komutlar dizisine parça programı denir. alfa sayısal vb karakterlerden meydana gelir. .

Program numarası İş mili maksimum devir sayısı 500 dev/dak 02 no'lu takım ve 02 no'lu ofset çağırma 80 m/dak sabit kesme hızlı ile başlama Kesici takımı kanal hizasına getirme ve soğutma sıvısını açma 0. O0001.Kanal açma işlemi örneği Örnekte sadece kanal işlenecektir. (FANUC). . N30 G96 S80 M03.1 mm/devir ilerleme ile kanal açma Kesici takım noktasına dönüş ve soğutma sıvısını kapatma Tezgâhı durdurma . F0. %0001. . (SIEMENS) N10 G50 S500. M08. Mutlak olarak programı yazınız. N80 G00 Z50. N50 G00 Z-45. N40 G00 X70. M09. N60 G01 X50. N90 M30. N20 G00 T0202. N70 G00 X80.1. Z0.

N90 M30. N50 G00 Z1.1 Delik Delme ve Delik Büyütme Programlamada Kullanılan CNC Kodları FANUC kontrol sistemlerinde G83 komutu kademeli delik delmek için. N80 G00 X84... N70 G00 Z14.1. (FANUC) %0001. M08. Program numarası İş mili maksimum devir sayısı 500 dev/dak 03 no'lu takım ve 03 no'lu ofset çağırma 100 m/dak sabit kesme hızlı ile başlama Kesici takımı kanal hizasına getirme ve soğutma sıvısını açma 0. F0. N20 G00 T0303. Z5. Tornalama Çevrimleri modülünde anlatılacaktır. Bu komutlar. (SIEMENS) N10 G50 S500. SIEMENS kontrol sistemlerinde ise G83~G87 arası komutlar delik delme çevrimi olarak kullanılır. N30 G96 S100 M03. N60 G01 Z-5.1 mm/devir ilerleme ile kanal açma Kesici takım noktasına dönüş ve soğutma sıvısını kapatma Tezgâhı durdurma 13.3 CNC TORNADA ROGRAMLAMASI DELİK DELME VE DELİK BÜYÜTME 13. M09 . N40 G00 X15.Kanal açma işlemi örneği O0001.3. .

Matkapla delik delindikten sonra kesici takım yardımıyla delik istenilen ölçüde büyütülür. Matkapla delik delerken iş parçası dairesel. Kesme hızı. devir sayısı. Delik delme işlemi Delik büyütme işlemi . Tahrikli takımlar ile delik delerken iş parçası sabit. matkap doğrusal hareket yapar.13.2 CNC Tornada Delik Delme ve Delik Büyütme Programlaması CNC tornada delik delmek ve delikleri büyütmek. matkap çapı ve ilerleme gibi kesme değerleri dikkate alınmalıdır. kesici takım (matkap) dairesel ve doğrusal hareket yapar. Delik büyütme için ise delik kalemleri kullanılmaktadır. Delik delmek için çevrim kullanılmıyorsa G00 ve G01 komutları kullanılır. C eksenli tezgâhlarda delme işlemi tahrikli takımlarla yapılır.3. doğrusal hareket (G00-G01) ile yapılmaktadır.

Parça programları. karakterlerden meydana gelir. 2.3 Elle Programlama CNC takım tezgâhlarında parça imalatı için kullanılan komutlar dizisine parça programı denir.3. Komut satırı: N_ G01 X_ Z_ F .13. alfa sayısal vb. Takım 8 mm çapında matkap (T04) Takım 16 mm çapında matkap (T06) . Delik delme işlemi örnek parça 1. sayısal. takım tezgâhının anlayacağı alfabetik. Parça programının özelliği CNC tezgâhının anlayacağı komutlardan meydana gelmesi ve başlangıçtan sona kadar belirli bir mantıksal sırayla yazılmış olmasıdır.

paso 1 mm dışarı çıkılır.. F0. (SIEMENS) N10 G54.. N60 G01 Z-62 F0. N100 G01 Z-62. Delik merkezine 5 mm yaklaştırılır.4. 13. N30 G00 X90.. N90 G00 X43. Delik büyütülür.4. N130 G00 X45.Clock Wise) hareket ile dairesel talaş alma işlemi yapar.. . N70 G01 X23. paso 1 mm dışarı çıkılır. Dairesel hareketin yapılabilmesi için gereken diğer değişkenler şunlardır. F0.4 CNC TORNADA KAVİS TORNALAMA PROGRAMLAMASI 13. O0002.1 G02 Kodu-CW (Dairesel Hareket-Saat İbresi Yönü): FANUC ve SIEMENS kontrol sistemleri için aynı komutlar kullanılmaktadır. Komut satırı: N_ G02 X(U)_ Z(W)_ R_ F_ . G02 komutu saat ibresi yönünde (CW .4. F0.. Z90. N150 G01 X23.90) koordinata gidilir. Delik büyütülür. F0. N140 G01 Z-62. N170 G00 X90.. N160 G00 Z1. N110 G01 X23. paso 1 mm dışarı çıkılır. Z5.4. 3. 1.4. Tezgâh durdurulur. Delik büyütülür. N120 G00 Z1.4. N20 T0707. (FANUC) %0001. N80 G00 Z1.4.. (90.90) koordinata gidilir... N180 M30. N_ G02 X(U)_ Z(W)_ I_ K_ F_ . N50 G00 X39. Program numarası 07 no'lu takım 07 no'lu ofset değeri (90.Ölçülere ve kesici takımlara göre mutlak olarak CNC torna programını yazınız. Z90. 2. F0. N40 S1000 M03. 1000 dev/dak çalıştırılır.

yay başlangıç noktasına göre tespit I edilir.X ve Z: R I K F Değişkenler Yayın bitiş noktasının koordinatlar Yayın yarıçap değeri Yay başlangıç noktasının yay merkezine X ekseninde artışlı olarak uzaklığı Yay başlangıç noktasının yay merkezine Z ekseninde artışlı olarak uzaklığı hızı oranı İlerleme G02 ve G03 kodu değişkenleri I ve K değerlerinin pozitif veya negatif olması. K değerleri Örnek 1 . Ve K yerine R yarıçap girilebilir. G02 dairesel hareket yönü ve I.

K değerleri Örnek . 13.5. (CCW . Z0 I-5.5.4.N10 G02 X10. G03 komutu saat ibresi tersi yönünde hareket ile dairesel talaş alma işlemi yapar. G03 dairesel hareket yönü ve I. N_ G03 X(U)_ Z(W)_ I_ K_ F_ . Z0 R5.2 G03 Kodu-CCW (Dairesel Hareket-Saat İbresi Tersi Yönü): FANUC ve SIEMENS kontrol sistemleri kullanılmaktadır. Dairesel hareketin yapılabilmesi için gereken diğer değişkenler G02 komutu ile aynıdır. F 0.Counter Clock Wise) için aynı komutlar Bu komuttaki işlemler G02 komutu ile aynı özelliktedir. Komut satırı: N_ G03 X(U)_ Z(W) R_ F_ .) ya da N10 G02 X10. (Yayın bitiş noktaları ve yayın yarıçapı verilmiştir. K0 F0.

Z-5.N10 G03 X20. Program mutlak ölçülendirme ile yazılacaktır. R5. (Yayın bitiş noktaları ve yayın yarıçapı verilmiştir.) Ya da N10 G03 X20.) Program numarası . F0. (Sadece yüzeyden temizleme talaşı alınacaktır.5.5. F0.) O0003. Z-5. Örnek Örnek Şekilde ölçüleri verilen iş parçasını CNC'de işlemek için programını yazınız. I0 K-5. (%0003.

R10. Kesicinin alın noktasına Alın noktasına temas etme Paha kadar alın tornalama Pahın işlenmesi İlk radyüse kadar silindirik tornalama İlk radyüs (yay) işlenir. X120. X40.3. F0. Silindir dış yüzeylere açılan helisel kanallara dış vida. R10. F0. F0. Vida açma işlemi Tek paso ile ve dış vida açmak için FANUC kontrol ünitesi için G33 kodu kullanılır. Z100.N10 N20 N30 N40 N50 N60 N70 N80 N90 N100 N110 N120 N130 N140 N150 G21.3. X0. G33 ile tek pasoluk vida açılır.. G00 ile kesici parçadan uzaklaştırılır.3.3. İkinci radyüse kadar alın tornalama İkinci radyüsün işlenmesi Son yüzeyin işlenmesi Kesicinin parça üzerinden uzaklaştırılması 14. Z-16. Z30. X32. X130. Vida: İş parçalarının dış ve iç yüzeylerine açılan helisel kanallara vida denir. X30.3. T0101. Z0.3. F0. Z1. X0. . F0. Ölçüler metrik olacak 1 nolu kesici ve 1 nolu geometri (ofset) bilgisi Kesicinin ilk konumu 1000 dev/dak fener mili çalıştırılır. X120. Başa alınır tekrar talaş derinliği verilerek G33 ile vida . Z-50.3. Z-40. İş parçasına G00 kodu ile yaklaşılır. deliklere açılan vidalara ise iç vida denilir. F0. F0. Z-4. CNC TORNADA VİDA AÇMA CNC torna tezgâhlarında FANUC işletim sisteminde G33 kodu kullanılır. Z-30. M03. G00 G00 S1000 G00 GOl GOl G01 G01 G02 G01 G03 G01 G00 M05. Z-30.3. X60. X100. Z0. F0.

Vidaların çalışma çapı da denilir. Anma çapı da denilir. F: Vida Vida açılacak parçanın çapıdır. Withworth vidalara parmak vida da denilir. Başlangıç çapından farklı olur. Bu kavramların bilinmesi sayesinde işlem yapılabilir. Vidalar bu çap değerlerine göre adlandırılırlar. > Vida Adımı Vidalarda bir diş dolusu ile bir diş boşluğu arasındaki mesafedir. X: Vida diş dibi çapı. Değer olarak ilgili CNC program satırına yazılır. Adım metrik vidalarda (mm). Program satırındaki geometrik işlemler kavramların bilinmesi ve hesaplanması ile bulunur. Bir vidanın başlıca kavramları aşağıdaki gibidir: > Diş Üstü Çapı (Dt) boyu. > Bölüm Dairesi Çapı (Do) Diş dolusu ve diş boşluğu yüksekliklerini ikiye bölen çap değeridir. (Örneğin M10.açılır. Metrik ve Withworth vidalarda vida adımı standart tablolar haline getirilmiştir. withworth vidalarda ise parmaktaki diş sayısı olarak verilir. . 14. M20) > Diş Dibi Çapı (Df) Vidanın en küçük çapıdır.1 CNC Tornada Vida Açma Programlama Torna tezgâhında vida açmak için vida ile ilgili kavramların bilinmesi gerekir. Format: G33 X(U)_ Z(W)_ F_. G33 kodu ile iç ve dış yüzeylere sağ veya sol vida açılabilir. Z: Vida adımı Eğer konik yüzeye vida açılacaksa X değerine koniklik eklenir. Vida ve somun birbirine takıldığı zaman dişler birbirine bu noktada temas eder. Vidalar bir tam tur döndürüldüğünde adımı kadar ilerler.

>

Diş Yüksekliği

Diş üstü ile diş dibi arasında vida eksenine dik olarak ölçülen yüksekliktir.

Vida elemanları Dt: Diş üstü (anma) çapı, Do: Bölüm dairesi çapı Df: Diş dibi çapı, Program yazılmadan önce vida derinliği (diş yüksekliği) hesaplanmalıdır P=0.495 x F, Burada; P: Vida derinliği, F: Vida adımıdır. 1.3. Elle Programlama Yapma CNC takım tezgâhlarında parça imalatı için kullanılan komutlar dizisine parça programı denir. Parça programları, takım tezgâhının anlayacağı alfabetik, sayısal, alfa sayısal vb. karakterlerden meydana gelir. Parça programının özelliği CNC tezgâhının anlayacağı komutlardan meydana gelmesi ve başlangıçtan sona kadar belirli bir mantıksal sırayla yazılmış olmasıdır. Örnek

G33 kodu ile vida açma Vida adımı 1.5 mm olan şekildeki parçanın CNC programını yazalım. Çözüm Vida derinliğini bulmamız gerekir. P = 0.6495 x F formülünden; P = 0.6495 x 1.5 = 0.97 mm bulunur. Vida yüzeylerinin temiz çıkması için ; 1. 2. pasoda 0.37 mm pasoda 0.3 mm

3. pasoda 0.3 mm talaş verilecektir. Sadece vida için program yazılacaktır.

Mutlak programlama N10 G54; N15 T0303; N20 G00 X80. Z80.; N25 S200 M03; N30 G00 X14.26 Z5. N35 G33 Z-44. F1.5; N40 G00 X16.26;

Artışlı programlama N10 G54; N15 T0303; N20 G00 X80. Z80.; N25 S200 M03; N30 G00 U-65.74 W-75; N35 G33 W-49. F1.5; N40 G00 U2.;

Açıklama İş parçası sıfır 3 no'lu takım Bekleme noktasına gelme 200dev/dak çalıştırma Vida başlangıcına gelme 0.37 mm talaş alma Vida açma 1. paso Parçadan uzaklaşma

N45 G00 Z5.; N50 G00 X13.66; N55 G33 Z-44. F1.5; N60 G00 X16.26; N65 G00 Z5.; N70 G00 X13.06; N75 G33 Z-44. F1.5; N80 G00 X16.26; N85 G00 X80. Z80.; N90 M30;

N45 G00 W49.; N50 G00 U-2.6; N55 G33 W-49. F1.5; N60 G00 U2.6; N65 G00 W9.; N70 G00 U-3.2; N75 G33 W49. F1.5 N80 G00 U3.2; N85 G00 X80. Z80. N90 M30;

Vida başlangıcına gelme 0.3 mm talaş verme Vida aça 2. paso Parçadan uzaklaşma Vida başlangıcına gelme 0.3 mm talaş verme Vida aça 3. paso Parçadan uzaklaşma Bekleme noktasına gelme Programı durdurma

14.2

CNC

TORNADA

ÖLÇME

VE

KONTROL

14.2.1 . İç ve Dış Yüzeylerin Ölçülmesi 2.1.1. Dijital Kumpaslar Gövde içine yerleştirilmiş kramayer dişlisi üzerindeki bütünleşmiş devresi ve elektronik beyin, ölçülen değerleri dijital olarak ekranda gösterir. Elektrik akımı, gövdeye yerleştirilmiş pillerle sağlanır. Ölçü değerleri ekran üzerinde okunaklı rakamlarla yazıldığı için ölçme hatası azaltılmış, okuma zamanı en aza indirilmiştir. Kumpas üzerinde genellikle dijital gösterge ekranı, açma-kapama düğmesi, ölçü sistemi değiştirme düğmesi (mm-inç), sıfırlama düğmesi, bekletme düğmesi ve bazı tip kumpaslarda okunan değerleri cihazlarına yazdırmak için bağlantı kısmı bulunur.

Dijital kumpas

Bazı kumpaslarda bir düğme birden fazla amaçla kullanılabilir. Kapanma işlemi belirli bir zaman sonra otomatik olarak gerçekleşir. Kumpas çeneleri temizlenip

14. Kumpaslar uzun süre kullanılmayacaksa pilleri çıkartılmalıdır.2. derinlik ve kademe boyutları ölçülebilir. Bundan sonra kumpasla dış çap.2 Mikrometreler 14. tozdan ve rutubetten uzak tutulmalıdır. Kumpaslar güneş ışığından ve yüksek ısıdan korunmalıdır. Bekletme düğmesine basıldığı zaman ekrandaki rakam sabit kalır. Kumpas yağdan. Vida-somun sistemine göre ilerleme hareketi yapan vidalı milin bir devirdeki ilerleme miktarı. Ölçü okuma hassasiyeti fazladır. Dijital Kumpaslar Dijital kumpası kullanırken dikkat edilmesi gereken hususlar: > > > > > > Kumpas üzerindeki düğmelere yavaş basılmalı. iç çap. Tekrar basıldığı zaman ekrandaki değer silinir. Daire kesitli parçaların çaplarının ve düz parçaların kalınlıklarının ölçülmesi gibi işlemlerde kullanılır. . vida adımına göre ayarlanabilir.2. Kumpas açılıp sıfırlanır. Kramayer dişli temiz tutulmalı.2.1 Dış çap mikrometreleri Mikrometreler mekanik kumandalı vida-somun sistemine göre çalışır.kapatılır. Darbelerden korunmalı.

5/50=0. tanbur da 1 tam tur. Tanburun bağlı bulunduğu hareketli mil bir tam tur çevrildiğinde. Bu değer mikrometre vida mili adımı olan 0.Verniyerli Mikrometre 1234- Gövde Sabit çene Hareketli çene Tespit mandalı 5678- Kovan Bölüntü Tanbur Cırcır Mikrometrelerde okuma hassasiyetleri ölçü sistemine göre değişmektedir. milimetrik bölüntüler kovan üzerinde bulunur.) . yani 50 bölüntü döndürülmüş demektir. Kovan üzerinde 1'er milimetrelik bölüntüler yatay çizginin üstünde bulunur. Tanbur çevresi 50 eşit parçaya bölünmüştür.01 mm'dir. Mikrometre bölüntüleri metrik veya parmak (inç) sistemine göre yapılmıştır. Tanbur üzerindeki iki çizgi arası mesafe 0. (0-25 mm. Kullanım ve yapılacak ölçü boyutlarına göre farklı boyutlarda yapılırlar.01 mm).5 mm'nin tanbur üzerindeki 50 eşit bölüntüye bölünmesiyle bulunur (0. 0. Mikrometrelerde. 25-50 mm 50-75 mm vb.5 milimetrelik bölüntüler ise yatay çizginin altında bulunur.

Mikrometrelerde ölçü okuma Ölçü çizgisi üzerinde tam olarak okunan ölçü: 3 mm Ölçü çizgisi altında tam olarak okunan ölçü: 0.5 mm Yatay çizgi ile çakışan tanbur üzerindeki bölüntü değeri: 0.Mikrometrelerde kovan ve tanbur bölüntüleri Örnek 3.25 mm .75 mm ölçüsünü mikrometrede gösterelim.

.2.Dış Çap Mikrometreleri 14. kanal genişlikleri veya paralel yüzeyler arasındaki ölçme ve kontrol işlemlerinde kullanılır. Verniyerli ve dijital İç çap mikrometreleri.2 İç çap mikrometreleri İş parçaları üzerinde bulunan delik çapları.2.

Vida mikrometrelerinin ölçme işlemini yapan uçları. Ölçme sistem ve kuralları daha önce açıklananlarla aynıdır.2. 14. . Mikrometre uçları. metrik vidalar için 60° olarak yapılırlar. Ölçme işleminden önce.3 Derinlik mikrometreleri Genel olarak delik. Derinlik mikrometresi ve milleri Derinlik ölçme mili bölüntülü tanbur içerisine takılıp sökülme özelliğine sahiptir.2.4 Vida mikrometreleri Metrik ve parmak (inç) vidaların ölçme ve kontrolünde kullanılır. kanal ve kademe yüksekliklerinin ölçme ve kontrolünde kullanılır.14. vida profillerine uyacak şekilde parmak vidalar için 55°. ölçülecek olan vidanın adımına göre değiştirilme özelliğine sahiptir.2.2. ölçülecek vida adımına uygun profilde uç mikrometreye takılmalıdır.

İç kademe mikrometresi olarak kullanılmaktadır.2.5 Özel Mikrometreler Bu tür mikrometreler. . Bunlar: > > > > > > > Mastar mikrometreler.Vida mikrometresi ve kullanımı Vida mikrometresi uçları 14. özel amaçlı ölçme ve kontrol işlemleri için kullanılmaktadır. Komparatörlü iç çap mikrometresi. Tüp mikrometresi. Sac mikrometreleri. Tablalı mikrometreler. İnce uçlu mikrometreler.2.

yüzdeli ilerlemeler ise büyük ibreden takip edilir. Milimetrelik kontroller küçük ibreden.01mm'dir. Dijitalde ise rakam ekranda görüntülenir. Sehpanın mıknatıslı olmasının nedeni komparatörün ölçme ve kontrol işleminin yapılacağı parça veya tezgâh gövdelerine kolayca tespit edilmesi içindir.2. .14.3 Komparatörler İbreli ve dijital ölçme ve kontrol aletleridir. Bu bölümdeki iki çizgi arası 1 mm'dir. Komparatör saatleri Mıknatıslı sehpalarla birlikte kullanılırlar. Böylece iki çizgi arası 1/100=0. Büyük ibre bir tam tur yaptığında küçük ibre bir aralık ilerler. Komparatör üzerinde küçük bir ibre bulunur. Komparatör ibresinin saat etrafında bir tam turu 1 mm olup saatin etrafı 100 eşit parçaya bölünmüştür. Bu değer komparatörün hassasiyetidir.

Pasametreler. gövdesi içerisine ölçü saati yerleştirilen verniyer bölüntüsüz mikrometreye benzemektedir. Seri imalatta imal edilen parçaların ölçü sınırlarında yapılıp yapılmadığının kontrolünde kullanılırlar.2. Ölçülen değerlerin tolerans değerlerini aşıp aşmadığının kontrolü yapılır. Pasametrenin kadranı üzerinde komparatör saatlerinde olduğu gibi ayarlanabilen tolerans limit tırnakları bulunur. Ayarlama işleminden sonra esas parça çapı kontrol edilir ve tolerans. (2550). Pasametre Dış çapların ölçü kontrolünde kullanılan pasametrelerin ölçme aralığı (0-25). (50-75) ve (75-100) mm dir. ölçü saati ibresinden okunur.4 Pasametreler Dış çap ve kalınlık ölçü kontrolünde kullanılır. 14. Tolerans ibreleri alt ve üst sınır ölçülerine göre ayarlanır. Daha büyük ölçme aralığı istenen pasametreler .Komparatör ve sehpası Komparatörler metrik ve parmak (inç) bölüntülü olarak yapılmışlardır.

özel olarak yapılmışlardır. 14.2.5 Pasimetreler Pasimetreler delik çapı ve kanal genişliklerinin ölçü kontrolünde kullanılan 0,002 mm hassasiyeti ölçü aletlerindendir. Ayrıca, pasimetrelerle kontrol edilen delik çapının delik boyunca silindirik olup olmadığı da anlaşılır. Ana yapısı pasametreye benzeyen pasimetrenin ölçü mili ucuna, belirli çaplara göre hazırlanmış takma uçlar ilâve edilir. Pasimetre ölçü miline takılan ilâve uçlarla 11 mm'den 120,5 mm çapa kadar bütün delik ölçüleri kontrol edilebilir. Kontrol işlemi yapılmadan önce pasimetrenin gerekli takma ucu ilâve edilir ve bilezik mastarla sıfır (0) ayarı yapılır. Tolerans sınırı belirtilir. Daha sonra, esas parçanın delik çapı kontrol edilir.

Pasimetre 14.3 Ölçme ve Kontrolde Dikkat Edilecek Hususlar > Ölçü aletinin yapılış hassasiyeti, > Ölçme işleminin yapıldığı yerin ısısı, > Ölçme işlemini yapan kişi, > Ölçü aletinin ısısı, > İşin hassasiyeti, > Ölçme ve kontrolde yapılan hatalara, > Ölçülecek iş parçasının fiziksel özelliği, > Ölçme yapılan yerin aydınlatma durumu gibi hususlara dikkat etmek gerekir.

15. CNC TORNADA PROGRAMLAMA

15.1 CNC Program Yapısı 15.1.1 Giriş Bölümünün Açıklanması CNC tezgâhlarda program yazımı; programın kaydedilebilmesi ve sonra tekrar kullanılabilmesi için program numarası ile başlamaktadır. Bu komut tek satır halinde yazılır, satırda başka bir ifade yer almamalıdır. Program numarası başta bir karakter olmak üzere 4 haneli bir (1-9999) rakamdan meydana gelir. Bu karakter değişik standartlara göre farklılık göstermektedir. > > > EIA standardına göre "O" karakteri ile, SINÜMERIK'E göre "%" karakteri ile ve ISO' ya göre ":" karakteri ile program adı/numarası başlar.

Örneğin: O0120; (EIA) %0120; (SINÜMERİK) : 0120; (ISO) 15.1.2 Teknolojik Bilgiler Bu komutlar CNC torna tezgâhında girilmesi gereken bilgilerdir. Sırasıyla aşağıdaki gibi ; > F Kodu (Feed- İlerleme Hızı Oranı)

Dakikada veya devirde kesicinin alması gereken talaş miktarıdır. Doğrusal ve dairesel hareket (interpolasyon) komutlarından (G01, G02 ve G03) sonra ilerleme komutu mutlaka belirtilmelidir. (G00) Hızlı ilerleme komutunda F ilerleme değeri verilmez. İlerleme hızının birimi aşağıdaki gibidir: A) (G94) mm/dak: Dakikada aldığı milimetre cinsinden ilerleme değeridir. B) (G95) mm/dv : Bir devirde aldığı milimetre cinsinden ilerleme değeridir. Örneğin: G94 F100 (dakikada 100 mm ilerler) G95 F0.3 (bir devirde 0.3 mm ilerler) > S Kodu (Speed- İş Mili Devri)

Tezgâhın iş milinin dakikada devir olarak dönme sayısı veya sabit kesme hızı miktarıdır. Bu miktar komut satırının başındaki G koduna bağlıdır. A) (G96) Sabit kesme hızı m/dak (metre/dakika): Tezgâhın bilgisayar ünitesi bu kesme hızına bağlı olarak iş parçasının çapı değiştikçe tezgâhın iş mili devir sayısını değiştirir. B) (G97) Sabit devir sayısı dev/dak (devir/dakika)

Örneğin: G96 S100 (Sabit kesme hızı 100 m/dak) G97 S1500 (Sabit devir sayısı 1500 dev/dak) > T Kodu (Tools-Takım Numarasını ve Takım Geometri (Ofset) Numarasını Seçme)

Kesici takım seçimini ve takım ömrünü kontrol eder. T kodu dört haneli bir sayısal değerle ifade edilir. Program içerisinde G00 T0202; satırı okunduğu zaman tezgâhın tareti (kesici takımların bulunduğu aparat) T kodunu takip eden ilk iki karakterli istasyona en kısa yoldan gidecektir. T harfinden sonraki ilk iki rakam, kesicinin bulunduğu istasyonu (kesicilerin takıldığı yer), son iki rakam ise kesici ile ilgili geometri (ofset) bilgisinin geometri kütüphanesinden belleğe yüklenmesini sağlar. Tezgâhın bilgisayar ünitesi bu bilgileri kullanarak gerekli hesaplamaları ve kaydırmaları yapar.

Kesici hazırlık ve ayar bilgileri Taret konumu 1 2 4 6 Geometri (ofset) no 1 2 4 6 İşleme şekli Kaba talaş Vida açma Kanal açma Delme Kesici tipi P20 P10 P10 Yaklaşım Uzunluk değerleri kodu X Z 3 6 6 5 0 20 -5 0 12 6

Tablo 1.1: Kesici hazırlık ve ayar bilgileri

Örneğin: G00 T0202 (İstasyonda ikinci yerde ve geometri (ofset) bilgisi ikinci sırada) > G04 Kodu (Bekleme ve Hız Kontrolü)

G04 kodu kesici takımın istenen bir noktada istenilen bir süre kadar beklemesini sağlar. Bu komut satırında P veya X kodu kullanılır. X ondalık sayı olarak girilir. P kodu ondalık sayı olarak girilmez. Kesicinin bekleme süresi saniye cinsindendir. Bu komut uygulandığında iş mili, soğutma sıvısı ve yardımcı fonksiyonlar hariç bütün eksen hareketleri duracaktır. Bu komut genellikle matkap ile delme işleminde delik sonunun düzgün çıkması için kullanılır. Ayrıca otomatik hızlanma veya yavaşlama neticesinde iş parçasının köşeleri istenen şekilde elde edilemez. Özellikle köşelerde geçiş problem oluşturabilir. Bunu engellemek için kullanılır. Bu komut sayfa 14'deki Örnek-6'da

> Adım ilerlemede hareket miktarını. > Kaydırma (ofset) değerlerini. N10 G04 P2500. Bu değerler inç ise G21 komutu girildiği zaman metrik olarak değerlendirilir.4 mm = 1 inç olarak çevrim sağlanır. (2. > Pozisyon (X. (25. > Diğer parametreler. Tezgâh çalıştırıldığında geçerli olan komuttur. Bu komut sayfa 13'deki Örnek-5'de kullanılmıştır.5.kullanılmıştır. programda girilen değerleri inç (Inch) ölçü sistemine göre değerlendirir. Kesici takım önce belirtilen X ve Z koordinatlarına buradan da referans noktasına gidecektir. G04 komutu ile eksendeki hareketler Örneğin: N10 G04 X2.) Örneğin: N10 G20. G20 ve G21 komutları aşağıdaki değerleri değiştirir. > G28 Kodu (Tezgâh Referans Noktasına Gönderme) G28 komutu kesici takımı hızlı hareketle tezgâh referans noktasına gönderir. G29 komutu kullanılırsa kesici takım aynı yolu izleyerek bir önceki . Z) komutlarını. > Elle kontrollü pulse jeneratörü için ölçek birimini. > G21 Kodu (Metrik) G21 kodu programda girilen değerleri metrik ölçü sistemine göre değerlendirir. > F koduyla kontrol edilen ilerleme miktarını. Örneğin: N10 G21.5x1000) > G20 Kodu (Inch-İnç) G20 kodu.

Kesici takımın bindirme olasılığına karşı X ve Z kodlarına "0" değeri verilmez. (İş mili devri maksimum 2000 dev/dak olabilir. G00 komutu kesici takımın kesme işlemi yapmadan bir noktadan diğer bir noktaya doğrusal olarak hızlı hareketini sağlar.1. aynanın durumu veya iş parçasının sıkma şekli gibi durumlarda kullanılır. Normal bir değer girilerek bindirme önlenebilir. > G50 Kodu (İş Mili Devrini Sınırlama) G50 komutu iş mili devir sayısını sınırlamamızı sağlar. N10 G50 S2000. N_ G28X_ Z . Bu komut tezgâhın. Örneğin. G00 komutu esnasındaki kesici takımın hızı üretici firma tarafından belirlenmiştir. G00 komutunun eksendeki hareketleri .) 15. Aşağıdaki şekillerdeki gibi kesici takım iş parçası üzerinden her iki eksende 45° açılı olarak ve bir eksende düz hareketle işlem tamamlanacaktır.konuma geri döner. Bu komuttaki S değeri için girilen değer. Örneğin. G02 ve G03 komutlarından önce veya sonra kesici takımın konumlanması için kullanılır. iş mili devrinin maksimum çıkabileceği devirdir. G00 komutu genellikle G01.3 Geometrik Bilgiler > G00 Kodu (Hızlı İlerleme) Komut satırı: N_ G00 X_ Z_ .

(Program numarası) N10 G50 S2000.) > G01 Kodu (Talaş Alarak İlerleme) Komut satırı: N_ G01 X_ Z_ F_ . (1 nolu kesici takım ve 1 nolu geometri (ofset) değeri) N30 G00 Z30. Bu komut silindirik. X7. ( Sınırlı devir sayısı) N20 G00 T0101.. G01 komutu F ile belirtilen ilerleme değeri ile kesici takımın düz bir hat üzerinde talaş alarak hareketini sağlar. (Kesici hızlı ilerlemede Z ekseninde 30 mm X ekseninde 7 mm yol alır. G01 Komutunun uygulanması Birbirine dik iki kenara pah kırmak veya köşeyi yuvarlatmak bu komutla mümkündür. Tornalama simetrik bir işlem olduğundan çizimlerde hep eksenden üst tarafı kullanılmaktadır.Örnek O0001. Örneğin . Genellikle örnekler böyle verilmiştir. alın ve konik tornalamada kullanılır.

Eğer pah kenarları eşit olmaz ise yine aynı yöntem uygulanır. Program mutlak olarak yazılacaktır. F0.) O0002. .5 mm' dir) ÖRNEK-2 Şekilde ölçüleri verilen iş parçasını CNC'de işlemek için programını yazınız? (Sadece yüzeyden temizleme talaşı alınacaktır. X5.5. N10 G50 Program numarası Maksimum devir sayısı 2000 dev/dak S2000.Yukarıdaki şekilde 5x45° (Her iki kenarı 5 mm olan) pahı G01 komutu ile aşağıdaki komut satırında ifade ettik. G01 Z-5. ( F ilerleme hızı 0.

Z1. 15. Z76. kontrol paneli üzerindeki isteğe bağlı düğmesi basılı olmalıdır. Z-46.5. Kesicinin ilk konumuna gönderilmesi Tezgah durdurulur. (mm/dev) 1 nolu kesici ve 1 nolu geometri (ofset) bilgisi Kesicinin ilk konumu Tezgâh çalıştırılır. F0. F0. X150. Z30. Bir devirde mm cinsinden yol alır. Tezgâhı tekrar çalıştırmak için tezgâh kontrol ünitesindeki başlama düğmesine basmak gerekir. F0.5. iş parçasının ölçüsünü kontrol etme. çalışmakta olan programı isteğe bağlı olarak durdurur. M00 komutundan farklı olarak seçenekler sunar. F0. Aksi halde komut çalışmaz. T0101. X30.5. Z-34.1. X40.. F0. X0. Z-30. X32.5. M03. M00 komutu. Z0. > M01 Kodu (Programı İsteğe Bağlı Durdurma) Komut satırı: N_ M01. İş mili devri dev/dak Kesicinin alın noktasına getirilmesi Alın noktasına temas etme 1 nolu paha kadar alın tornalama 1 nolu pahın işlenmesi 2 nolu paha kadar silindirik tornalama 2 nolu pahın işlenmesi 3 nolu paha kadar alın tornalama 3 nolu pahın işlenmesi Tornalanacak son yüzey işlenir. program içerisinde takım ya da iş parçasını değiştirme. Z-4. Z-30.5. kesici takım ucunu kontrol etme veya iş parçasına ve kesici takıma sıvanmış talaşları uzaklaştırmak için kullanılır. X120. F0.5. Bu komut. çalışmakta olan programı geçici olarak durdurur.4 Yardımcı Kodlar ve Program Sonu Açıklaması > M00 Kodu (Programı Geçici Durdurma) Komut satırı: N_ M00. S2000 X0. F0. X120.5. Z0.N20 N30 N40 N50 N60 N70 N80 N90 N100 N110 N120 N130 N140 N150 N160 G95. G00 G00 G97 G00 GOl nol nol nol nol nol nol GOl G00 M02. X112. M01 komutunu programda kullanmak istediğiniz zaman. F0. .. X48. Z-22. M01 komutu.5.

> M05 Kodu (İş Milini Durdurma) Komut satırı: N_ M05. doğrudan kapatır.Tezgâhı tekrar çalıştırmak için tezgâh kontrol ünitesindeki başlama düğmesine basmak gerekir. İş milini durdurmak için. Tezgâhın kontrol ünitesi M02 komut satırını okuduktan sonra bütün fonksiyonlarını durdurur. > M03 kodu (Fener Milini Saat İbresi Yönünde Döndürme) Komut satırı: N_ S_ M03. Diğer özelliklerde M03 komutuna benzer. > M06 kodu (Kesici Takımı Değiştirme) Komut . İş mili yönünü değiştirmek için. Komutla beraber devir sayısı da tanımlanmalıdır. M02 komutu program sonunu belirler. M03 komutu iş milini saat ibresi yönünde döndürür. mutlaka iş milini durdurmalısınız. Komut Örnek-6'da kullanılmıştır. ve F kodu bilgilerini hafızasında tutar. G kodları tezgâhı ilk açtığınız andaki ayarlarına geri döner. > M04 Kodu (Fener Milini Saat İbresine Ters Yönde Döndürme) Komut satırı: N_ S_ M04. M01. M02. M00. Bu komut Örnek-5'de kullanılmıştır. M05 komutu iş milinin dönüşünü durdurur. Saat ibresi yönü tezgâh aynasına karşıdan bakılarak belirlenir. Her ana programın (alt program hariç) tek satır (blok) halinde yazılır. S kodu. M05 komutu iş milini geçici olarak değil. M kodu. Kontrol ünitesi G20/G21. Bu komut Örnek-2'de kullanılmıştır. M05 veya M30 komutlarından birini kullanabilirsiniz. M04 komutu iş milini saat ibresine ters yönde döndürür. > M02 Kodu (Program Sonu) Komut satırı: N_ M02.

M09 komutu ise soğutma sıvısının kapatılmasını sağlar. Bazı durumlarda taretin belirtilen yönden dönmesi istenebilir. > M10 ve M11 Kodu (Ayna Ayaklarını Sıkma ve Açma) Komut satırı: N_ M10. oksitlenmeye ve yağ filminin bozulmasına neden olabilir. Bunun sebebi soğutma sıvısı iş mili yataklarına girebilir. Dönme yönü taretin arkasından bakılarak belirlenir. Yani iş parçasını bağlar ve söker. Bu durumda M17 ve M18 komutları kullanılır. T kodundan sonra kesicinin bulunduğu istasyon numarası ve geometri (ofset) bilgisi numarası yazılmalıdır. M25 komutu punta milinin dışarı (ileri ) hareketini sağlar. Soğutma sıvısının kontrolü kontrol panelinden de yapılabilir. M10 komutu ayna ayaklarını sıkar. Bu komut tek satırda yer alır ve ayna ayaklarının otomatik olarak kumanda edildiği zaman kullanılır. N_ G00 T_ M18. M18 komutu taretin saat ibresi yönünde dönmesini. M06 komutu kesici takımın değiştirilmesini sağlar. Soğutma sıvısı iş mili dönerken açılmalıdır. > M25 ve M26 Kodu (Punta Mili Dışarı ve İçeri) Komut satırı: N_ M25. > M08 Ve M09 Kodu (Soğutma Sıvısını Açma ve Kapatma) Komut satırı: N_ M08.satırı: N_ M06 T_. M26 komutu ise . Ayna ayakları tezgâh pedalı ile de çalıştırılabilir. M08 komutu soğutma sıvısının akıtılmasını sağlar. N_ M09. N_ M26. M17 komutu ise taretin saat ibresi tersi yönünde dönmesini sağlar. > M17 ve M18 Kodu (Taret İndekslemesi) Komut satırı: N_ G00 T_ M17. M11 komutu ise ayna ayaklarını açar.

Ancak alt programlamada. M30 komutunda kursör (cursor) programın başına geri döner. ) Herhangi bir kesici takıma ait operasyonları ayırt etmek için kullanılır. Bu harfe "adres" yanındaki sayısal değere veri (bilgi) ikisinin beraber haline "sözcük" adı verilir. 15.1 Satır Numarası ( N10. Y. N20 vb. " komutu ile bitirilir. Z M Blok (satır) numarası Hazırlık fonksiyonları Pozisyon adresleri Yardımcı fonksiyonlar . Satır numarası kullanmak mecburi değildir. Satır (Blok) yazımı N G X. Yan yana bir veya birden fazla sözcük bir satırı (bloğu) oluşturur. Her blok " . Komut satırı: N_ G_ X Y Z M_ S_ T_ F_ Örneğin: G00 X150. Satır numarası "N" ile başlayıp takip eden sayısal değerlerden oluşur.. Satır numarası bir sıra düzeninde veya karmaşık olabilir. Başka parça işlemeye imkân sağlar. programda istenilen bir satıra atlanması durumunda veya programda herhangi satırın aranması durumunda numara gereklidir. Birden fazla parça için idealdir. 15.2 Adresler (G ve M Kodları) Takımın hareketlerini sağlayan harflerdir. Bu komutlar G04 bekleme komutu ile beraber kullanılmalıdır.2. M02 komutunda ise kursörü programın başına sizin götürmeniz gerekir. Parça işleme sırasını etkilemez.2. Z100. Ayrıca bu komut kontrol panelinden de kontrol edilebilir.punta milinin içeri (geri) hareketini sağlar. Punta milinin hareketi için tezgâh milinin belirli bir süre beklemesi gerekir. bir harf ve bu harfi takip eden sayısal değerlerden oluşur. CNC program yazılımında tüm komutlar. Komut Örnek6'da kullanılmıştır. > M30 Kodu (Program Sonu) Komut satırı: N_ M30.2 CNC Tornada Satır Yapısı 15. M02 komutunda olduğu gibi tek satır (blok) halinde yazılır. M30 komutu programı sonlandırır.

B.3: Adres Bilgileri Fonksiyon Program numarası Sıra numarası Hazırlık fonksiyonu Boyut değeri İlerleme fonksiyonu İş mili devir fonksiyonu Kesme hızı fonksiyonu Takım fonksiyonu Ek fonksiyon Telafi numarası Bekleme Program numarası belirtme Tekrar sayısı Program parametreleri Adres O N G X. G94 (G79) komutu ile. J. . G79 (G94) Alın Tornalama Çevrimi ( Tek Kademe) G94 standart G79 FANUC kontrol üniteleri için düz veya konik alın tornalama döngüsüdür. CNC TORNADA BOŞALTMA ÇEVRİMLERİ 16. X P P P. Q Açıklama Program numarası Sıra numarası Hareket tipini belirler Ana eksen hareketi Yardımcı eksen hareketi Döner eksen hareketi Yay merkezi koordinatları Yay yarıçapı Dakikadaki ilerleme Devir başına ilerleme İş mili devri Sabit kesme hızı Takım numarası Yardımcı fonksiyonlar Tabla indeksleme Telafi numarası Bekleme zamanı Alt program numarası Alt program tekrar sayısı Çevrim parametreleri Tablo 1. Şekil 1. Y.1 Alın Tornalama Çevrimleri (G79/G94. K R F S S T M B D.1. başlama noktasından hızlı ilerleme ile hareket başlar verilen F ilerleme hızı ile istenen noktalar arasında tornalama işlemi yapıldıktan sonra R hızlı ilerleme ile başlama noktasına dönülür. G72) 1.1. V. H P. C I.S T F Devir/kesme hızı fonksiyonu Kesici takım tanımlaması İlerleme fonksiyonu Satır (blok) sonu işareti Tablo 1.1.4: Fonksiyon açıklamaları 16. W A. Z U.

. 16. 0 N18 Z-33. S ve M fonksiyonları çevrim başlamadan önce kullanılmalıdır. Buna göre sadece Z değerini değiştirmekle çevrim tekrarlanır. N11 G97 0 0 N12 S500 G00 0 N14 F0 G94 0 N15 X48. N13 X64. . N21 G28 0 N22 W0. Örneğin G94 (G79) komutu G00 komutu ile iptal edilebilir.2 G72 Alında Kaba Talaş Çevrimi (Eksene Dik Tornalama) .takım yolu) (6. Z2. 0 0 N20 G28 U0.. 0 G1 . Bir defa kullanıldıktan sonra iptal edilmedikçe tekrar yazmak gerekmez.> G94 (G79) modal (kalıcı) G . > G94 (G79) tornalama çevriminde kullanılacak T.takım yolu) (5 .. > Çevrim komutu ile işlem bittikten sonra aynı gruptan başka bir G.takım yolu) (4.komutu ile iptal edilir. 0 N16 Z-19... Z10 ( Çevrimin başlangıç noktasına geliş) ( 1 . N19 Z-40...takım yolu) (X ekseninde tezgâh referans noktasına (Z ekseninde tezgâh referans noktasına gidiş) gidiş) Z5.takım yolu) ( 2.. 0 M0 4.komutlarındandır. M30.takım yolu) (3 . Z-12.5.. N17 Z-26. Alın tornalama çevrimi (tek kademe) N10 T0101.

G72 çevriminden sonra G70 çevrimi ile bu bırakılan finiş payı da alınarak işlem tamamlanır.Q. W(1): Her seferde alınacak paso miktarıdır.S.TG72: Çevrimi çağıran komuttur. X-ekseninde U2. (mm ve boy olarak işaretlidir) R: Her pasodan sonra kesici ucun geri çekilme miktarı (mm ve boy olarak) P: Finiş profilinin tanımlanmaya başlandığı ilk satırın numarası Q: Finiş profilinin tanımlanmasının bittiği satır numarası U: Bırakılacak finiş tornalama payı (çapta/çap cinsinden) W(2): Bırakılacak finiş tornalama payı (boyda) F: G72 çevrimi sırasınca uygulanacak kesme ilerlemesi değeri S: G72 çevrimi boyunca uygulanacak devir veya kesme hızı değeri (G96 modunda sabit kesme hızı.U.W(2) F. .2. G72 W(1) RG72 P.G72 Alında kaba talaş çevrimi (eksene dik) Programda (Şekil 1. G97 modunda iş mili devir sayısı) T: G72 çevrimi sırasında geçerli olan takım ve takım ofset numarası Örnek 1. G72 çevrimi 2 komut satırından oluşur ve bu komut satırları aşağıdaki gibidir.) A-A'-B finiş profili tanımlandıktan sonra kaba tornalama paso hareketleri otomatik olarak yaratılır. Z-ekseninde ise W kadar finiş paso payı kalır.2.

N80 X28. Yukarıdaki programda G70 finiş çevrimi kullanılarak çevrim tamamlanır. Z2. N140 G91 G28 X0.2.2. N110Z2.1 Silindirik (Boyuna) Tornalama Çevrimleri (G77/G90.5 W1. -------------------N70 G1 X40. N100 X20. R1. N50 G72 P60 Q1 10 U0.T0101: kaba talaş kalemi S: 1500 dev/dak F: 200 mm/dak MUTLAK (G90) N10 T0101 N20 M03 S1500 N30 G0 X44. başlama noktasından hızlı ilerleme ile hareket başlar. G70 P60 Q110 G70: Finiş çevrimini çağırır P60: Finiş çevriminin başlangıç satır numarası Q1 10: Finiş çevriminin bittiği satır numarası 16. Z10. ----------------------N120 G70 P60 Q110 N130 G0 X44. N150 M30 G72 çevrimi N60 satırında başlayıp Nl 10 satınnda bitmiştir. Z0. Z0. Z-45. F100. F200. N90 Z-20. N40 G72 W4. G77(G90) Silindirik İç/Dış Çap İşleme Çevrimi (Tek Kademe) G77(G90) komutu ile. N60G0Z-55. G71) 1. .1.

.. Notlar: > G77(G90) modal (kalıcı ) G . F0. Z10. Örneğin G77(G90) komutu G00 komutu ile iptal edilebilir... F. Z...verilen F kesme hızı ile istenilen noktalar arasında tornalama işlemi yapıldıktan sonra R hızlı ilerleme ile başlama noktasına dönülür(Şekil 1. S ve M fonksiyonları çevrim başlamadan önce kullanılmalıdır.komutlarındandır... Z. > > G77 komutu tek satırdan oluşur ve aşağıdaki gibidir. F.. X52.. X48. G90 X.3..takım yolu) (3.. G97 S800 M03.takım yolu) .4). G77(G90) tornalama çevriminde kullanılacak T. Çevrim komutu ile işlem bittikten sonra aynı gruptan başka bir Gkomutu ile iptal edilir. Buna göre sadece X değerini değiştirmekle çevrim tekrarlanır. takım yolu) (2. Z-40. Silindirik boyuna tornalama çevrimi N10 0 N12 N13 N14 0 N15 N16 N17 T0101. (G1 ile başlangıç noktasına geliş) (1. G77 FANUC kontrol ünitesi için özeldir.. Bir defa kullanıldıktan sonra iptal edilmedikçe tekrar yazmak gerekmez. G01 Z2... G77 X56. G77 X. G90 standart.. G00 X64...

.5. ) A-A'-B finiş profili tanımlandıktan sonra kaba tornalama paso hareketleri otomatik olarak yapılır.T. (mm ve yarıçap olarak işaretlidir) R: Her pasodan sonra kesici ucun geri çekilme miktarı (mm ve yarıçap olarak) P: Finiş profilinin tanımlanmaya başlandığı ilk satırın numarası .2 G71 Dış Çap Kaba Talaş Kaldırma Çevrimi (Eksene Paralel Tornalama) G71 Dış çap kaba talaş çevrimi (eksene paralel) G71 yüzey tornalama çevrimi hem X-ekseni hem de Z-ekseni boyunca tek yönlü değişen bir profile sahip şekillerin işlenmesinde kullanılır.Q. Programda (Şekil 1. 16. Z-ekseninde ise W kadar finiş paso payı kalır. N20 M30. N19 G28 W0.S.F. G71 çevriminden sonra G70 çevrimi ile bu bırakılan finiş payı da alınarak işlem tamamlanır..N18 G28 U0. G71 U(1) R-.2. G71 P. U(1): Her seferde alınacak paso miktarıdır. X-ekseninde U2. G71 çevrimi 2 komut satırından oluşur ve bu komut satırları aşağıdaki gibidir.U(2) W.. G71: Çevrimi çağıran komuttur.

2..2 F 0. N110 G1 Z-95.5 W0.) parçayı G71 kullanarak parça programını yapalım...) N150 M30. N120 X55. T0101 F0. ( G71 çevriminin başladığı satır. N30 M03 S1500. N60 G71 P70 Q120 U0.Q: Finiş profilinin tanımlanmasının bittiği satır numarası U(2): Bırakılacak finiş tornalama payı (çapta/çap cinsinden) W: Bırakılacak finiş tornalama payı (boyda) F: G71 çevrimi sırasınca uygulanacak kesme ilerlemesi değeri S: G71 çevrimi boyunca uygulanacak devir veya kesme hızı değeri (G96 modunda sabit kesme hızı. G97 modunda iş mili devir sayısı) T: G71 çevrimi sırasında geçerli olan takım ve takım ofset numarası Örnek 1...) N80 X35. . Z yerine W kullanılırsa artışlı (eklemeli) G91 ölçülendirme kullanılmış olur ayrıca G91 yazmaya gerek yoktur.4 Şekildeki (Şekil 1. R5. ( Finiş çevrim satırı ) N140 G28 U0 W0. N100 G03 X45.. N70 G1 X31. R1. N130 G70 P70 Q120. N90 Z-40.. Z-45. N50 G71 U4.2 mm/dev. (Not: X yerine U . Z-2. G21 ölçü sistemi mm ) N20 T0101. N40 G0 X54.. Z5. ( G99 (G95) ilerleme mm/devir.6. N10 G99 G21.

. S ve M fonksiyonları çevrim başlamadan önce kullanılmalıdır.3 Konik Tornalama Çevrimi (G77) G77 komutu ile. Buna göre sadece X değerini değiştirmekle çevrim tekrarlanır.F. Bir defa kullanıldıktan sonra iptal edilmedikçe tekrar yazmak gerekmez.... G77: Çevrimi çağıran komuttur.. Çevrim komutu ile işlem bittikten sonra aynı gruptan başka bir Gkomutu ile iptal edilir..komutlarındandır. Notlar: > G77 modal (kalıcı) G . X : Koniğin bittiği çap değeri Z : Konik boyunun bittiği uzunluk değeri I : (d1-d2)/2 "I" parametresi kullanılmadığı zaman çevrim düz tornalama Not: G77 komutu yapar. > > G77 komutu tek satırdan oluşur ve aşağıdaki gibidir.. verilen F kesme hızı ile istenen noktalar arasında tornalama işlemi yapıldıktan sonra R hızlı ilerleme ile başlama noktasına dönülür. Örneğin G77 komutu G00 komutu ile iptal edilebilir. I... .. G77 tornalama çevriminde kullanılacak T..16. G77 X.. başlama noktasından hızlı ilerleme ile hareket başlar. Z.

Konik tornalama çevrimi Şekilde (Şekil 1.) çapı Ø60 mm olan parça 35 mm konik boyu elde ederek istenilen çapta konik tornalamak için yapılacak program aşağıdaki gibi olmalıdır. Öncelikle koniklik miktarı hesaplanır : İşlenecek parça çapı : Ø60 mm Çevrim başlama noktası : X66 Z2 Kesme derinliği : 3 mm I’nın işaretini bulmak için A noktasından B küçülme olduğundan işaret ( . noktasına bakılır çapta (38-50)/2 = -6 .) olur.7.

kısa aralıklarla (kademelerle) ilerlemeli. Kesici takım. (2. N110 M03.) N170 M30.takım yolu ) N150 X50.N100 T0101..Q……F…… .8.takım yolu ) N140 X56.). her kademe sonunda geri çekilmeli (gagalama) tarzda takım hareketleri ile dış çapta veya iç çapta kanal işlemeye veya parça kesmeye yarar (Şekil 1.Z……P…. G75 komutu iki satırdan oluşur ve aşağıdaki gibidir. 16. I-6.4 Dış Çapta Kanal İşleme. (1. sonra seri hızda bir miktar geri çekilir. Bu çevrim verilen koordinatlara ulaşana kadar devam eder... F0.3. Parça Kesme Döngüsü (G75) G75 Dış çapa kanal açma döngüsü Bu çevrim.takım yolu ) N160 G28 U0 Z0.) G97 S800 (G0 hızı ile kesici çevrimin başlama noktasına N130 G77 X62. Z yerine W kullanıldığında artışlı ölçü sistemi geçerlidir. gider. ana komutta verilen miktarda kesme ilerlemesi yapar. G75 R(1) G75 X…. sonra yine kesme hızında aynı kademe miktarı kadar ilerleme ile operasyona devam eder. Z-35. (X yerine U. (3.

F100. Kanal kalemi genişliği : 5 mm N100 G21 G98. N120 G50 S800. Not-1: Q değeri verilirken kanal kalemi genişliği dikkate alınarak verilmelidir.5 F20.5. dartını yazamaya gerek yoktur. (Örnek: P2. N210 M30. Z-70. R(1) : Her kademeden sonra geri çekilme miktarıdır. N180 G75 X50. işaretsiz olarak) Q :-Z yönünde yana kayma aralığı ( işaretsiz olarak) F :Çevrim süresince geçerli olacak kesme ilerlemesi Şekil 1.9: G75 Dış çapa kanal açma çevrimi uygulaması İşlenecek parça : Ø60 mm Kesme ilerlemesi F : 20 mm/dak. Bu taktirde değerler mikron cinsinden girilmelidir. X : Kanal dibindeki çap Z :-Z yönünde işlemin son bulacağı nokta P :Her kademedeki dalma miktarı (yarıçap cinsinden . Eğer modal değer uygun ise G75 R(1) . FANUC kontrol ünitelerinde 5139 nolu parametrede kaydedilmiştir.. Bu miktar modal bir değerdir. N190 G28 U0. N200 G28 W0. (çevrimin başlangıç çapına ve Z emniyetli mesafeye geliş) N150 G0 Z-25. (mm) yerine P2000 (μm) yazılmalıdır). . Not-2: P ve Q değerleri mikron formatına ayarlı olabilir. P2. (çevrimin Z ekseninde başlangıç noktasına geliş) N170 G75 R0.. Z10.G75 : Çevrimi çağırır. N130 G96 S100 M03. N140 G0 X65. N110 T0202.. Q4.

1 G75 Komutu ile Parça Kesme G75 komutu ile kesme G75 komutunda “Z” eksenine dair veriler girilmez ise. G75 komutu ile kesme uygulaması .16.4. komut parça kesme için kullanılır.

Kesilecek parça çapı : Ø30 mm T0202 F : 40 mm/dak. 16. (Z ekseninde kesme çevriminin başlama noktasına geliş) N150 X35. G02 saat ibresi yönünde eğrisel hareket . N100 G21 G98.. N110 T0202. (P= 3 mm gagalama miktarı işaretsiz. N120 G50 S800. N170 G75 X0 P3000 F40. (X ekseninde kesme çevriminin başlama noktasına geliş çap olarak) N160 G75 R0. N130 G96 S100 M03. N190 G28 W0.5 Köşe Yuvarlatma İş parçalarının keskin köşelerinin yuvarlatılarak yok edilmesi için radyüs işleme komutları kullanılır.. yarı çap olarak) N180 G28 U0. N140 G0 Z-35. FANUC kontrol ünitelerinde yapılan programlarda radyüsler genellikle G02 ve G03 komutları kullanılarak yapılır. N200 M30..5.

N160 G28 U0 W0.15. A-B-C finiş profili tanımlandıktan sonra kaba tornalama paso hareketleri otomatik olarak oluşur. Şekil 1. talaş kaldırmanın başlayacağı ölçüden hareketle ötelene ötelene nihai forma finiş paso payı kalıncaya kadar tekrarlanır. Z-3.. Z0. F100. Programda Şekil 1. N110 M04 S1000.ekseninde U(2) Z-ekseninde ise W(2) kadar finiş paso payı kalır. Bu durumda hedef noktanın koordinatı ve ± C pah değeri verilir. N170 M30.G03 saat ibresi tersi yönünde eğrisel hareket 16.7 Profil Tekrarlama Çevrimi ( G73) Bu çevrimde tanımlanan finiş profili.. Pah açısı farklı değerlerde olduğunda ya pah açısı ya da pahın X ve Z koordinat değeri girilir. ..14’te görüldüğü gibi aksi belirtilmediği sürece pahlar 450 dir. (1 noktasına yani pah kırma başlangıç noktasına geliş) N140 X40. FANUC ve ISO standardına göre pah kırma formatı N100 T0101. N130 G1 X34.. X. Z10.( FANUC) Bazı kontrol sistemlerinde direk olarak pah kırmak için C adresi kullanılır.6 Pah Kırma Pah kırma işlemi İş parçasının keskin köşelerinin pah kırarak yok edilmesi için pah kırma döngüsü (chamfering) kullanılır. (2 noktası yani pahın son bulduğu noktaya geliş) N150 X45. N120 G0 X45. 16.

. yarıçap cinsinden toplam talaş miktarı ve yönünü ifade eder. P : Finiş profilinin tanımlanmaya başlandığı ilk satır numarası Q : Finiş profilinin tanımlanmasının tamamlandığı son satır numarası U(2) : Bırakılacak finiş tornalama payı ve yönü ( çapta –çap cinsinden) W(2) : Bırakılacak finiş tornamla payı ve yönü (boyda) F : G73 çevrimi sırasınca uygulanacak kaba kesme ilerleme değeri S : G73 çevrimi boyunca uygulanacak devir veya kesme hızı değeri T : G73 çevrimi sırasınca geçerli olan takım ve takım ofset numarası G73 profil tornalama çevrimi . U(2) W(2) F. R : Kapalı çevrimin kaç kez tekrarlanarak kaba talaşın kaldırılacağını gösterir.. G73 P.. T... S.. G73 : Çevrimi çağıran komuttur... Q.Bu çevrim sabit talaş payı olan döküm veya dövme çelik malzemelerin işlenmesinde büyük verimlilikle kullanılır. G73 U(1) W(1) R... W(1) : Z-ekseni yönünde toplam talaş miktarını ve yönünü ifade eder.. G73 çevrimi 2 komut satırından oluşur ve bu komut satırları aşağıdaki gibidir. G73 çevriminden sonra G70 çevrimi ile bırakılan finiş payı da alınarak işlem tamamlanır.. U(1) : X-ekseni yönünde.

N130 G73 U10. İşlenecek malzeme çapı : Ø80 mm Devir sayısı : 1000 dev/dak T0101 : Kaba talaş torna kalemi N100 T0101. N180 Z-25. Z-60... N150 G1 X26.... N250 G1 X85. N120 S1000 M03. Z-35. F100. N170 X30. N210 G02 X50. N190 X40... R5. R3. N260 G28 U0. Z20.. N230 G03 X80. F150. N280 M30. N110 G00 X100. W10. Z-2..Örnek G73 profil tornalama parçası Şekil deki parçayı G73 çevrimi ile işleyelim.. N270 G28 W0. N240 G70 P150 Q230. N140 G73 P150 Q230 U2. N220 X70. . N200 Z-55. N160 Z0.. W1. Z-65.

yapmış olduğunuz programı tezgahınızın kontrol ünitesine yazarak veya RS 232 kablosu kullanarak bir transfer programı yardımıyla tezgaha yükledikten sonra programı grafik olarak işleyebiliriz. “Program Test” tuşuna basılır. Atölyenizdeki CNC torna tezgahlarının kontrol ünitesinin özelliklerine göre yaptığınız programları simülasyon veya grafik olarak izleyebilirsiniz. “CYCL START” tuşuna basarak parça grafik olarak işlenir.8 Çevrimlerin Simülasyonu ve Tezgahta Uygulanması Yaptığınız programları tezgahta Auto konumunda işlemeden önce mutlaka simülasyon ve grafik olarak gördükten sonra. “EOB” ve “INSERT” tuşlarına basarak yeni program sayfası açılır. mutlaka eksenler “HOME” referans noktasına gönderilmelidir. Hafızada kayıtlı olmayan O ile başlayıp 4 rakamdan oluşan numara yazılır. kılavuz vb) iç cebe takılmalıdır. Kesicilerin sıfırlaması yapılarak ofset sayfasına değerler yazılır. Grafik olarak işlenecek programı kontrol ünitesine yazmak için: 1) 2) 3) 4) “ EDIT” menüsü seçilir. Programı grafik olarak gördükten sonra. .16. alından işlem yapan kesiciler (matkap. Program yazıldıktan sonra. Kesicilerin yerleştirilmesinde yüzey işleyen kesiciler (kaba talaş kalemi. Parçayı ilk defa işleyeceğiniz için mutlaka “Single Block” modunda işleyiniz. Bu modülde FANUC 0-M ve Kontrol ünitesinde grafik ve simülasyon olarak parçaların işlenmesi ile ilgili açıklamalar yer almaktadır. vida kalemi vb) dış cebe yani tek sayılı ceplere. FANUC Series 0-M Kontrol Ünitesinde Grafik Simülasyonu ve Parçaların İşlenmesi Atölyenizde FANUC 0-M kontrol üniteli CNC torna tezgahı varsa. Program dikkatlice yazılır. Grafik olarak parçanın işlenmesi 1) 2) 3) 4) 5) “Auto” tuşu seçilir. kanal ve keski kalemi. parçanın işlenmesi için gerekli olan takımlar tezgahın taretine yerleştirilir. “Axis Inhibt” tuşuna basarak eksenler kilitlenir. yaptığınız program hatasız ise tezgahta işleyiniz. punta matkabı. Ekranın altındaki “grafik” tuşuna basılır.

Her gagalamadan sonraki geri çekilme miktarıdır. Bu çevrim tanımlanan derinliğe ulaşana kadar devam eder. her kademe sonunda geri çekilmeli derin delmede “gagalama” tabir edilen tarzda takım hareketleri ile derin delik delme işleminde kullanılır. CNC TORNADA DELİK VE VİDA ÇEVRİMLERİ 17. Bu çevrim ile kademeli kesme yapıldığı için.eksen doğrultusundaki mesafe ve yöndür(U) Z-eksen doğrultusunda. G74: R(1): Çevrimi çağırır. işaretsiz) Z(W): Q : . Farklı bir değer istenmiyorsa. Kesici takım ana komutla verilen miktarda fasılalar ile kesme ilerlemesi yapar. her kademedeki ilerleme miktarı (mikron cinsinden.z... Z-ekseni yönünde. sonra yine kesme hızında aynı kademe miktarı kadar ilerleme ile operasyona devam eder.1 Delik Delme Çevrimi (G74) Şekil 2. derin deliklerde ve işlenmesi zor olan malzemelere delik açılmasında verimli bir şekilde kullanılır. İşleme başlangıç noktasından bitiş noktasına olan. G74 R(1) G74 Z(W) Q. seri hızda bir miktar geri çekilir. F.17.. G74 R(1) satırını kullanmak gerekmez. işleme nihai noktası Z koordinatıdır (Z).. Komut iki satırdan oluşur ve formatı aşağıdaki gibidir. kısa aralıklarla (kademelerle) ilerlemeli.1: Delik delme işlemi Bu çevrim. (Bu değer tezgah parametrelerinde yazılı modal değer mevcuttur.

N150 G28 U0.2 Kılavuz Çekme İki eksenli CNC torna tezgahlarında kılavuz çekmek için G32 ve G63 komutları kullanılır. N160 G28 W0.2’deki 80 mm’lik parça boydan boya delinecektir.F : Kesme ilerlemesi Delik delme işlemi uygulaması Şekil 2.. Q10000 F100.. N130 G74 R1. N140 G74 Z-85. N170 M30. N120 G0 X0 Z15. T0202 F : 100 mm/dak S : 1200 dev/dak N100 T0202. 17. .. C eksenli CNC torna tezgahlarında ise G84 kılavuz çekme döngüsü kullanılır. N110 M03 S1200.

N110 M3 S300... N180 M30. C eksenli tezgahlarda G84 komutu ile kılavuz çekme . Z5.Kılavuz çekme işlemi G32 kullanarak kılavuz çekme: N100 T0404. N130 G1 Z5. (S/F oranı kılavuz adımına eşit olmalı 300/150 = 2 mm) N170 G28 U0 W0.. N130 G1 Z5. ( Kılavuz çekme başlangıç noktası ) N140 G63 Z-15. F150. (S/F oranı kılavuz adımına eşit olmalı 300/150 = 2 mm) N150 M05. (S/F oranı kılavuz adımına eşit olmalı 300/150 = 2 mm) N170 G28 U0 W0. F150. N160 G32 M04 S300 F150. G63 kullanarak kılavuz çekme: N100 T0404. ( Kılavuz çekme başlangıç noktası ) N140 G32 Z-15.5 F150. N120 G0 X0 Z10... N110 M3 S300.. (S/F oranı kılavuz adımına eşit olmalı 300/150 = 2 mm) N150 M05. Z5.5 F150... N180 M30. N160 G32 M04 S300 F150. N120 G0 X0 Z10.

Rayba çekme işlemi 2. N120 M200.. (2.5 R5. İstenen diş derinliğine kadar çevrim otomatik olarak tekrarlanır. takım G01 ile ilerletilir ve G01 ile geri çıkarılır. (çevrim başlangıç noktasına geliş) N150 G84 H30 Z-15. F300. M203.3 Raybalama İki eksenli CNC torna tezgahlarında rayba çekilirken. N130 M203 S600. iş mili 600 dev/dak hızla döner) N140 G0 X0 Z5.N100 T0404. M30. N110 G97 G98. Tek Ağızlı Vida Açma G76 komutu Şekil de görüldüğü gibi diş açma çevrimini çağırır. 17.4. N180 G28 U0 W0. N160 M210. .4.1. Diş Açma Çevrimi (G76) 2. N170 M210 G80.

hatvenin katı olarak bildirir.. Diş açma sonundaki pahın boyunu.. Nihai finiş pasosunun kaç kez tekrarlanacağını bildirir. P harfini takip eden 6 karakter ile dişin nasıl işleneceği bilgileri verilir. G76 P(a-b-c) a b Diş açma çevrimini çağırır. .Tek ağızlı vida çekme işlemi Talaş kaldırma miktarı G76 komutu 2 satırdan oluşur ve komut satırları aşağıdaki gibidir: G76 P(a-b-c)) Q(1) R(1) G76 X(U) Z(W) R(2) P(2) Q(2) F.

G92 diş açma sırasında uyulması gereken kurallar ve alınması gereken önlemler. G76 komutu için de geçerlidir. .c Q (1) R(1) X. Mutlaka G97 sabit iş mili devri modu seçilmiş olmalıdır. (yarıçap olarak ve işaretsiz. 4) Tezgah açıldığı zaman. 55. verilmediğinde parametre değeri kullanılmış olur. 30. Diş açmanın bittiği noktanın X ve Z cinsinden koordinatı Diş açmanın bittiği noktanın U ve W cinsinden koordinatı Dişin X-ekseni yönünde koniklik mesafesidir.(FANUC da 5141 nolu parametrede tanımlanmıştır.) İlk pasodaki dalma miktarıdır. M24 komutu ile iptal edilmelidir. G76 çevriminin kaç pasoda tamamlanacağı veya istenilen paso adedinde diş açmanın tamamlanması için ilk paso derinliğinin ne olması gerektiğinin hesabı. 2) Çevrim esnasında program akışı durdurulur ve manuel hareket ile müdahale yapılırsa. İstenmiyorsa. 3) Diş açma çevrimi asla G96 modunda uygulanmaz.(yarı çap olarak) kullanılmazsa düz diş açılmış olur. 29 ve 0 derece) Minimum talaş derinliğidir. programa tekrar devam etmeden önce mutlaka durdurmanın yapıldığı konuma gelinerek oradan devam etme mecburiyeti vardır. M23 diş açmada pah kırma modu devrededir. (60.) : Dişin adımı (hatvesi) ( mm olarak) G76 Çevrimi Uygularken Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar 1) G32. Mikron cinsinden de verilir ( Modal Finiş paso payıdır. : Diş derinlik ölçüsüdür.( yarıçap olarak işaretsiz. W R(2) P(2) Q(2) F Dişin profil açısını verir. Z U.

. ( Döngünün başlangıç noktasına geliş) N150 G76 P010060 Q100 R0. P1300 Q350 F2.1 mm Son pasoda diş dibi çapı Diş açmanın son bulduğu Z-koordinatı (2 mm Toplam diş derinliği 1. Minimum talaş miktarı 0. N200 M30.1) Finiş (bitirme) talaş miktarı 0.1 mm (Q0. N160 G76 X17. N140 G1 Z5. N120 M03 S500 M24.Örnek M20x2 Vida açılacak iş parçası Şekil de M20 x 2 diş açılacaktır. P1300 Q350 F2.1 X17.35 mm (Q0.. P010060 01 00 60 Finiş paso bir kere uygulanacak Pah kırma ölçüsü 0 (yok) Diş profil açısı 60° Q100 R0.35) Dişin adımı 2 mm ..3) dahil) İlk paso derinliği 0.1. (Mutlaka G97 modunu seçiniz. N170 G1 X40. (M24 komutu ile diş dibinde pah kırma iptal) N130 G0 X22. Z10.) N110 T0101.1. N180 G28 U0. F0. Programı aşağıdaki gibidir: N100 G99 G97.56 Z-82. N190 G28 W0.3 mm (P1.56 Z-82.

1) Son pasoda diş dibi çapı Diş açmanın son bulduğu Z-koordinatı (2 mm dahil) Dişin X-ekseninde koniklik mesafesi (yarı çap olarak) 3 Toplam diş derinliği 1. (Mutlaka G97 modunu seçiniz. P010060 01 00 60 Finiş paso bir kere uygulanacak Pah kırma ölçüsü 0 (yok) Diş profil açısı 60° Minimum talaş miktarı 0. N170 G1 X40. R3.1 mm (R0.35 mm (Q0. N100 G99 G97. N180 G28 U0. F0. (M24 komutu ile diş dibinde pah kırma iptal) N130 G0 X32. N160 G76 X27.1 (Çevrimin başlangıç noktasına geliş) N150 G76 P010060 Q100 R100. P1300 Q350 F2.1 mm (Q0. N200 M30. N190 G28 W0.56 Z-72. P1300 Q350 F2.35) Dişin adımı 2 mm Q100 R100 X27.) N110 T0101.. . Z10. R3.3 mm (P1. N140 G1 Z5.1) Finiş (bitirme) talaş miktarı 0.56 Z-72.Konik yüzeye vida açılacak işlem parçası Şekil de 70 mm boyunda 30 mm çaptan başlayıp dişin son bulduğu 36 mm çapta adımı 2 mm olan diş açmak için aşağıdaki şekilde program yapılabilir. N120 M03 S500 M24...3) İlk paso derinliği 0.

1 mm (R0. N230 M30. (2. Burada G76 vida açma çevrim komutunun bütün özellikleri geçerlidir.. N160 G76 X20.1 İki Ağızlı Vida Açma CNC torna tezgahlarında G76 çevrimi ile iki ağızlı vida açılabilir. P1840 Q350 Finiş paso bir kere uygulanacak Pah kırma ölçüsü 0 (yok) Diş profil açısı 60° Minimum talaş miktarı 0. Döngünün başlangıç noktasına geliş) N150 G76 P010060 Q100 R100. N170 G1 Z7. P010060 01 00 60 Q100 R100 X20. (1. vida boyu 80 mm olan iki ağızlı vidayı açabiliriz. N120 M03 S500 M24.0. N140 G1 Z10. N220 G28 W0.35 mm (Q0.84) İlk paso derinliği 0.0.3. N200 G1 X40. F3.. N210 G28 U0.17. F0. N190 G76 X20. M24x6 iki ağızlı vida açılacak iş parçası N100 G99 G97.32 Z-82.1 mm (Q0. P1840 Q350 F6. Birinci dişi açtıktan sonra kesici X ekseninde 3 mm G1 komutu ile F3 ilerleme ile ayna G99 mm/dev ile döndürülerek ikinci diş açılarak iki ağızlı vida açılmış olur. R3.32 Z-82.1) Finiş (bitirme) talaş miktarı 0. (M24 komutu ile diş dibinde pah kırma iptal) N130 G0 X32.32 Z-82 P1300 Q350 F6.35) .3. Örnek olarak M24 adımı 6 mm . (Mutlaka G97 modunu seçiniz.1) Son pasoda diş dibi çapı Diş açmanın son bulduğu Z-koordinatı (2 mm dahil) Dişin X-ekseninde koniklik mesafesi (yarı çap olarak) 3 mm Toplam diş derinliği 1. Z10.) N110 T0101.Döngünün başlangıç noktasına geliş) N180 G76 P010060 Q100 R100.0.3 mm (P1.

yapmış olduğunuz programı tezgahınızın kontrol ünitesine yazarak veya RS232 kablosu kullanarak bir transfer programı yardımıyla tezgaha yükledikten sonra programı grafik olarak izleyebiliriz. Grafik olarak işlenecek programı kontrol ünitesine yazmak için: 1) “ EDIT” menüsü seçilir.4 Çevrimlerin Simülasyonu ve Tezgahta Uygulanması Yaptığınız programları tezgahta Auto konumunda işlemeden önce mutlaka simülasyon ve grafik olarak işedikten sonra. vida kalemi vb) dış cebe yani tek sayılı ceplere. . Dişin adımı 3 mm 17. b) “Program Test” tuşuna basılır c) “Axis Inhibt” tuşuna basarak eksenler kilitlenir. yaptığınız program hatasız ise tezgahta işleyiniz. FANUC series 0-M Kontrol Ünitesinde Grafik Simülasyonu ve Parçaların İşlenmesi: Atölyenizde FANUC 0-M kontrol üniteli CNC torna tezgahı varsa. kanal ve keski kalemi. Bu modülde FANUC 0-M ve Kontrol ünitesinde grafik ve simülasyon olarak parçaların işlenmesi ile ilgili açıklamalar yer almaktadır. d) Ekranın altındaki “grafik” tuşuna basılır e) “CYCL START” tuşuna basarak parça grafik olarak işlenir. 3) “EOB” ve “INSERT” tuşlarına basarak yeni program sayfası açılır. Kesicilerin sıfırlaması yapılarak ofset sayfasına değerler yazılır. 4) Program dikkatlice yazılır. kılavuz vb) iç cebe takılmalıdır. punta matkabı.F3. Atölyenizdeki CNC torna tezgahlarının kontrol ünitesinin özelliklerine göre yaptığınız programları simülasyon veya grafik olarak izleyebilirsiniz. Program yazıldıktan sonra. 2) Hafızada kayıtlı olmayan O ile başlayıp 4 rakamdan oluşan numara yazılır. parçanın işlenmesi için gerekli olan takımlar tezgahın taretine yerleştirilir. alından işlem yapan kesiciler (matkap. Kesicilerin yerleştirilmesinde yüzey işleyen kesiciler (kaba talaş kalemi. Grafik olarak parçanın İşlenmesi: a) “Auto” tuşu seçilir.

. Parçayı ilk defa işleyeceğiniz için mutlaka “Single Block” modun da işleyiniz.Programı grafik olarak gördükten sonra. mutlaka eksenler “HOME” referans noktasına gönderilmelidir.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful