P. 1
Tornalama CNC ağırlıklı

Tornalama CNC ağırlıklı

|Views: 235|Likes:
Yayınlayan: ozerbey

More info:

Published by: ozerbey on Oct 12, 2012
Telif Hakkı:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

08/06/2014

pdf

text

original

İÇİNDEKİLER Sayfa 1. TORNA TEZGAHI.....................................................................................................................8 1.1 Üniversal Torna Tezgahı ...........................................................................

...............................8 1.1.1 Gövde .....................................................................................................................................9 1.1.2 Fener Mili Kutusu.................................................................................................................10 1.1.3 Hız Değişim Mekanizması ..................................................................................................10 1.1.4 Gezer Punta...........................................................................................................................11 1.1.5 Araba 11 1.1.6 Enine Hareket Mekanizması ................................................................................................11 1.1.7 Kalemlik................................................................................................................................12 1.1.8 Siper 12 1.1.9 Hız Kutusu ...........................................................................................................................12 1.1.10 Talaş Mili ...........................................................................................................................12 1.1.11 Ana mil ...............................................................................................................................12 1.1.12 İlerleme Miktarının Düzenlenmesi.....................................................................................12 1.1.13 Hareket İletimi ...................................................................................................................13 1.1.14 Avadanlıklar ......................................................................................................................13 1.1.14.1 Aynalar.............................................................................................................................13 1.1.14.2 Üç ve Dört Ayaklı Üniversal Ayna.................................................................................13 1.1.14.3 Mengeneli Ayna...............................................................................................................14 1.1.14.4 Delikli Düz Ayna.............................................................................................................14 1.1.14.5 Mıknatıslı Ayna...............................................................................................................14 1.1.14.6 Kombine Ayna.................................................................................................................15 1.1.15 İş Kalıpları..........................................................................................................................15 1.1.15.1 Aynaları Teknolojik Kurallara Uyarak Fener Mili Üzerindeki Yerlerine Takma..........16 1.1.15.2 Aynaları Fener Mili Üzerindeki Yerlerinden Çıkarma...................................................17 1.1.15.3 Aynaların Ters ve Düz Ayaklarını Söküp Takmasını Yapma........................................17 1.1.15.4 Parçaları Aynalara Emniyetli ve Salgısız Bir Şekilde Bağlama.....................................18 1.1.16 Sabit Yataklar.....................................................................................................................19 1.1.17 Gezer Yataklar....................................................................................................................19 1.1.18 Pensler.................................................................................................................................19 1.1.19 Mandren .............................................................................................................................20 1.1.20 Katerler...............................................................................................................................20 1.1.20.1 Düz Saplı Katerler...........................................................................................................21 1.1.20.2 Sert Maden Uçlu Katerler................................................................................................21 1.1.20.3 Keski Katerleri.................................................................................................................22 1.1.20.4 Delik Katerleri.................................................................................................................22 1.1.20.5 Vida Kelemi Katerleri.....................................................................................................23 1.1.20.6 Özel Katerler....................................................................................................................23 1.1.20.7 Katerlerin Yapıldığı Malzemeler....................................................................................23 1.1.20.8 Kalemin Katere, Katerin Kalemliğe Bağlanışı...............................................................24 1.1.21 Fır döndü Aynası ...............................................................................................................24 1.2 Özel Torna Tezgahlar..............................................................................................................25 1.3 Seri Talaş Milli Torna Tezgahı...............................................................................................25 1.4 Üretim Torna Tezgahı ............................................................................................................25 1.5 Kam Tornası ...........................................................................................................................25 1.6 Hava Tornası ...........................................................................................................................26 ii

1.7 Düşey Torna Tezgahı ..............................................................................................................26 1.8 Sırt Alma Tornası ...................................................................................................................27 2. KANAL AÇMA........................................................................................................................27 2.1 Parçasını Ayna Punta Arasında Bağlama................................................................................27 2.1.1 Kanal Kalemini Bağlama.....................................................................................................27 2.1.2 Kanal Tornalamak İçin Devir Sayısını Ayarlama................................................................27 2.1.3 Kanal Tornalama..................................................................................................................28 2.1.4 Çapak Alma..........................................................................................................................30 3. KONİK TORNALAMA............................................................................................................32 3.1 Konik Tornalama.....................................................................................................................32 3.1.1 Sipere (Sporta) Açı Vererek Konik Tornalama...................................................................35 3.1.2 El İle Talaş Verilerek Konik Tornalama..............................................................................37 3.1.3 Punta Kaydırarak Konik Tornalama....................................................................................38 3.1.4 Koniklik oranına uygun olarak gezer puntayı kaydırma.....................................................38 3.1.5 Punta kaçıklığını kontrol etmek...........................................................................................40 3.1.6 Tezgâhı ayarlayıp konik tornalama......................................................................................41 3.1.7 Konikliği kumpas ve mikrometre ile kontrol etmek............................................................41 3.1.8 Sevk Kızağı İle Konik Tornalama........................................................................................41 3.1.8.1 Sevk Kızağını Koniklik Ölçüsüne Göre Ayarlama...........................................................42 3.1.8.2 Sevk Kızağı İle Tornalama................................................................................................42 3.1.8.3 Konikliğin Mastar İle Kontrol Edilmesi...........................................................................42 3.2 Özel Tornalama Usulleri.........................................................................................................43 4. TIRTIL ÇEKME........................................................................................................................44 4.1 Tırtıl Makaraları.......................................................................................................................44 4.1.1 Tırtıl Çeşitleri........................................................................................................................44 4.1.2 TIRTIL ÇEKME İÇİN TEZGÂHIN HAZIRLANMASI....................................................45 4.2 Tırtıl Çekme İçin Tezgâhın Ayarlanması................................................................................46 4.2.1 Tırtıl Makaralarının Düzenlenmesi......................................................................................46 4.2.2 Tırtıl Çekme İçin Devir Ayarlanması..................................................................................46 4.2.3 Tırtıl Çekme İçin Uygun İlerlemenin Ayarlanması.............................................................46 4.2.4 Tırtıl Çekme İşlemi...............................................................................................................46 4.2.5 Tırtıl Çekilen Yüzeyin Kontrolü..........................................................................................47 4.2.6 Yağ Kullanmanın Önemi.....................................................................................................47 5. TORNADA KILAVUZLA VİDA AÇMA...............................................................................47 5.1 Kılavuzla Vida Açma.............................................................................................................48 5.2 İnce Diş Kılavuzlar..................................................................................................................49 5.3 Boru Kılavuzlar........................................................................................................................49 5.4 Makine Kılavuzları..................................................................................................................49 5.4.1 Parçanın Vida Ölçüsüne Uygun Delinmesi Ve Havşalanması............................................50 5.4.2 Makine Kılavuzu Ve Aparatının Seçilerek Bağlanması......................................................50 5.4.3 Torna Tezgahında El Kılavuzuyla Vida Açma İşlemi........................................................51 6. TORNADA PAFTA İLE VİDA AÇMAK...............................................................................52 6.1 Pafta İle Vida Açmak...............................................................................................................52 6.1.1 Parçayı Vida Çapından 0.1-0.2 mm Küçük Tornalama.......................................................52 6.2 Boru Paftaları...........................................................................................................................53 iii

6.3 Makine Paftaları.......................................................................................................................53 6.3.1 Vidaya Uygun Pafta Lokması Ve Pafta Çekme Başlığının Seçimi.....................................54 6.3.2 Başlığın Tornaya Bağlanması..............................................................................................54 6.3.3 Vida açmada uygun kesme yağının kullanılması.................................................................55 6.3.4 Torna Tezgahında Pafta Çekme İşlemi................................................................................55 6.3.5 Pafta Çekilen Parçanın Kontrolü..........................................................................................56 6.3.5.1 Vida Tarağı........................................................................................................................56 6.3.5.2 Vida mikrotreleri...............................................................................................................56 7. CNC TORNA TEZGAHI .........................................................................................................56 7.1 CNC Torna Tezgâhı Kısımları................................................................................................58 7.1.1 Kayıt ve Kızaklar..................................................................................................................58 7.1.2 Fener Mili ve Gezer Punta....................................................................................................58 7.1.3 Taret 58 7.1.4 Kontrol Paneli.......................................................................................................................59 7.2 CNC Torna Tezgâhlarının Açılması ve Kesiciyi Tezgâh Sıfırına Gönderme........................61 7.3 İş Parçası ve Kesici Ayarları...................................................................................................61 7.3.1 Kesicilerin bağlanması.........................................................................................................61 7.3.2 İş Parçalarını Tezgâha Bağlama ve Parça Boyunun Tespit Edilmesi .................................62 7.3.3 Elle Çalışma Modunun Seçimi.............................................................................................63 7.3.4 Tareti El Çarkı (Handwheel) ile Hareket Ettirme ...............................................................63 7.3.5 İş Parçasından Elle Talaş Kaldırma ....................................................................................64 7.4 İş Parçası Sıfır Noktasının Tespit Edilmesi ...........................................................................64 7.4.1 İşin Aynaya Bağlanması ......................................................................................................65 7.4.2 Ayna Ayak Sensörlerinin Ayarlanması................................................................................66 7.4.3 Elle Devir Sayısı Girme .......................................................................................................67 7.4.4 İstenilen Sıfır Noktası Kodunun Seçilmesi .........................................................................68 7.4.5 Seçilen Sıfır Noktasının Kaydedilmesi................................................................................69 7.4.6 Uygun Takım Seçilerek Talaş Kaldırılması ........................................................................69 8. CNC TORNA TEZGÂHLARININ KONTROL PANELİNİ KULLANMA ........................70 8.1 Bilgisayar Ekranı ....................................................................................................................70 8.2 Ekran Menüleri ve Açıklaması................................................................................................70 8.3 Program Tuşları ve Fonksiyonları...........................................................................................71 8.4 Operasyon Kontrol Tuşları ve Görevleri.................................................................................76 8.5 CNC Torna Tezgâhında Kesiciyi Elle Hareket Ettirme..........................................................78 8.6 CNC Torna Tezgâhına Program Yükleme..............................................................................78 8.7 Disketten veya seri kablo ile başka bir bilgisayardan bilgi alma ...........................................79 8.8 CNC Torna Tezgâhında Bulunan Programları Yeniden Düzenleme.....................................80 8.9 CNC Torna Tezgâhında Bulunan Programları Çalıştırma......................................................80 9. CNC TORNA TAKIMLARINI İŞLEME UYGUN OLARAK BAĞLAMA..........................81 9.1 CNC Tezgâhında Bulunan Takımlar.......................................................................................81 9.2 Yapılacak İşleme Göre Takım Seçme.....................................................................................82 9.3 İşlenecek Malzeme Cinsine Uygun Takım Seçme ................................................................83 9.4 Takım Değiştirme....................................................................................................................83 9.4.1 Elle 83 9.4.2 Otomatik...............................................................................................................................84 9.5 Taret 84 9.5.1 Tarete Bağlanabilen Tutucular ve Kesiciler.........................................................................84 9.5.2 Tutucunun Uygun Yuvaya Yerleştirilmesi..........................................................................87 iv

..........................................................96 11.................................104 Temel bazı G kodlarının anlamları M (Yardımcı Fonksiyonları)................................................99 İş parçası referans noktası.................................. Devir Sayısı................109 Konik Tornalama...............................................................................................96 11.......................7 CNC Programlama Mantığı....2......................2.......................................................................................................................................................3 Kesicinin Tutucuya Uygun ve Emniyetli Biçimde Bağlanması.......................91 11...................2.......................................4 Yavaş İlerleme Modunda Programın Test Edilmesi (Dry Run)............................92 11................................2 İlk Üretilen İş Parçasının Kontrol Edilmesi.........................3 İşlenecek Parçaya Göre Takımları Sıfırlama.................................105 106 106 12.............................................................. CNC TORNADA KANAL AÇMA PROGRAMLAMA..................................................................................................................................99 12.....................1 Parçalar Üzerindeki Sıfır Noktaları... CNC TORNADA ALIN.......................................................1...................................................................................................................................100 Çeşitli kesiciler ve bağlandığı taret.............100 12....108 Silindirik tornalama için iş parçası ..111 13................................................5 Kontrol Panelinden Gerekli Ayarları Yapma........ Alına kanal açılabilmesi için uygun kanal açma kesici takımın v .................................111 13.............2 Kesici Takımları Bağlama.........................................................................................90 10...................................................... İlerleme Hesabı ve Kesme Sıvıs...............4 Talaş Kaldırma Teknolojisi..................................................................................................................98 12...................................................................................110 13............93 11............ Silindirik ve Konik Tornalama Uygulamaları Yapma......6 Alın..94 11..100 12.............88 10...................................................................102 12.1 Bağlanan Her Takıma Ait Bir Takım Penceresi Açılması......................1..........................1 Programın Mantık ve Yazım Hatalarını Kontrol Etme....................89 10........................................8 Elle Programlama Yapma......4 Otomatik Sıfırlama...........................................1 İş Parçasını Tezgâha Bağlama..............................................................111 CNC torna tezgahında silindirik yüzeye kanal açılabildiği gibi parçanın alnına da kanal açılabilir......................................................................1.....................................5....................................... Silindirik ve Konik Programlamada Kullanılan CNC Kodları........97 11.......................1 Adım Adım Modda Çalıştırma (SBL)....1 Kanal Tornalama Programlamada Kullanılan CNC Kodları.............1 Programın Test Edilmesi.....................89 10....................................................................... CNC TORNADA PROGRAMLARIN SİMÜLASYONU VE KONTROLÜ.90 10......... CNC TORNADA TAKIM AYARI YAPMA..........102 12.... SİLİNDİRİK VE KONİK TORNALAMAYI PROGRAMLAMA ..5 Kesme Hızı....2 CNC Tornada Kanal Açma Programlam..........104 105 12..............................................92 11.....................3 Kesici Takımların Sıfırlanması..96 11....92 11..............88 9.....2 CNC Programını Kaydetme.......................6 Kesicilerin Bağlanması ve Kontrolü ..................2 Takım Ayarında Kullanılan Elemanlar ve Özellikleri..........................103 ISO Kod Sistemine Göre Adresler.......................................................3 Seri Modda Çalıştırma ................................................................................3 Programın Simülasyon Modu ile Çalıştırılması ..............................9 Alın................................................91 10................................................................................................6.107 12..2 Programın İşletilmesi..................................107 Alın tornalama için iş paçası ..............99 12.............................................9.................................................................................87 9........1.....

..............2 G72 Alında Kaba Talaş Çevrimi (Eksene Dik Tornalama)........................................3 Ölçme ve Kontrolde Dikkat Edilecek Hususlar............................................2.......1 Alın Tornalama Çevrimleri (G79/G94..............................3...2 CNC Tornada Delik Delme ve Delik Büyütme Programlaması.................................................2 Adresler (G ve M Kodları)..................................................................2 CNC TORNADA ÖLÇME VE KONTROL...............115 13........2..117 13..........................................................................1 .....................................129 14.1 Giriş Bölümünün Açıklanması................2 İç çap mikrometreleri...5 Özel Mikrometreler.............................................................................2..................133 14.................................145 16....................112 Kanal açma işlemi örneği......2 Teknolojik Bilgiler.................3....................................................................................2..........1 CNC Program Yapısı................................2........123 Vida adımı 1................................1.....135 G04 komutu ile eksendeki hareketler.....................141 15..........................................................2.............................................................2 Mikrometreler...........................116 13..........................................................................................................................................................3 Elle Programlama........1 Dış çap mikrometreleri...........4.............................2............ N20 vb.................135 15...............................2.2.................................................2 G03 Kodu-CCW (Dairesel Hareket-Saat İbresi Tersi Yönü):............5 Pasimetreler.................................1 Satır Numarası ( N10...................................1.................................114 13.. CNC TORNADA VİDA AÇMA..3.........114 13...................................115 Delik delme işlemi..3 Geometrik Bilgiler..................4 Vida mikrometreleri............................122 Vida elemanları..............................1........................................... İç ve Dış Yüzeylerin Ölçülmesi 2.....115 Delik büyütme işlemi..........................1 CNC Tornada Vida Açma Programlama...................................3 CNC TORNADA DELİK DELME VE DELİK BÜYÜTME ROGRAMLAMASI..................................................1...................................................................................................................144 15..................4 Yardımcı Kodlar ve Program Sonu Açıklaması..........114 13..............................................137 15.....126 14...............................134 14...........................125 14...............................4 CNC TORNADA KAVİS TORNALAMA PROGRAMLAMASI.....................................................4 Pasametreler..................1.............................................1...............130 Vida mikrometresi ve kullanımı.... G72) 1...2....................................................2.............................................117 13........131 14...................................1 G02 Kodu-CW (Dairesel Hareket-Saat İbresi Yönü):...........2.......144 15........................2..................2.....................................138 140 15..............................126 14......134 ...................2....................135 15.................................................................................... CNC TORNADA PROGRAMLAMA.. Dijital Kumpaslar............................................................1.144 16....125 14.............................................113 Kanal açma işlemi örneği......................kullanılması gerekir.........121 14.......................134 15.......................133 14......2 CNC Tornada Satır Yapısı...119 14............................................................................................................................................146 vi ..................135 15...........................4......................................131 14.............................................5 mm olan şekildeki parçanın CNC programını yazalım........1.2.............................................145 16............................................ )...............................................2.................................................................................. CNC TORNADA BOŞALTMA ÇEVRİMLERİ.................................................................132 Komparatörler metrik ve parmak (inç) bölüntülü olarak yapılmışlardır.. G79 (G94) Alın Tornalama Çevrimi ( Tek Kademe)....................130 14..3 Derinlik mikrometreleri......................124 14.....1 Delik Delme ve Delik Büyütme Programlamada Kullanılan CNC Kodları.................3 Komparatörler....................................................................................................................

............................................... G71) 1..........................162 17....Örnek 1..............2..............................1 İki Ağızlı Vida Açma........................................... G77(G90) Silindirik İç/Dış Çap İşleme Çevrimi (Tek Kademe)..................170 N230 M30......................................................... Parça Kesme Döngüsü (G75)...........................4 Dış Çapta Kanal İşleme.............................................7 Profil Tekrarlama Çevrimi ( G73)...........................................................................................6 Pah Kırma.............................1 G75 Komutu ile Parça Kesme...................171 ......4.............173 .......2.......3..........3 Raybalama....................156 F : 40 mm/dak.................2.........................................................173 vii .... (Örnek: P2...........................................2 Kılavuz Çekme......................................................................159 16........165 Talaş kaldırma miktarı..........................................150 16...........................163 N130 G1 Z5.....................................................................................................................................................................................................................................................................148 16........................................................168 adımı 2 mm olan diş açmak için aşağıdaki şekilde program yapılabilir..................................1..........................................................1 Silindirik (Boyuna) Tornalama Çevrimleri (G77/G90...................... ( Kılavuz çekme başlangıç noktası )..............................5 Köşe Yuvarlatma................. F150............................................................................155 cinsinden girilmelidir................................................152 16..........................1 Delik Delme Çevrimi (G74).........................................................156 G75 komutu ile kesme...............................................155 16.................................................164 17....................................166 167 M20x2 Vida açılacak iş parçası...........8 Çevrimlerin Simülasyonu ve Tezgahta Uygulanması.........................169 17.......................4 Çevrimlerin Simülasyonu ve Tezgahta Uygulanması..........157 16.........170 17........................154 F :Çevrim süresince geçerli olacak kesme ilerlemesi...........2 G71 Dış Çap Kaba Talaş Kaldırma Çevrimi (Eksene Paralel Tornalama)....................157 16.........158 16....................................................162 17..................158 G73 çevrimi 2 komut satırından oluşur ve bu komut satırları aşağıdaki gibidir...2............... CNC TORNADA DELİK VE VİDA ÇEVRİMLERİ......... 147 16......................161 17............. (mm) yerine P2000 (μm) yazılmalıdır)............................................3 Konik Tornalama Çevrimi (G77)..............................................................................

. Bu tezgahlardan dünyanın imalat ve takım atölyelerinde yararlanılır. Çeşitli işler için farklı boyut ve biçimde birçok özel torna tezgahı geliştirilmiştir.1. Torna tezgahında genellikle. Bazı tiplerinde. uygun açıda bilenmiş kesiciler yardımıyla talaş kaldıran tezgahlara torna tezgahı denir. konik tornalama. kılavuz ve pafta çekme gibi işlemler yapılır. sıkı ve emniyetli bir şekilde bağlanmış iş parçaları üzerinden. TORNA TEZGAHI ÇEŞİTLERİ 1) Üniversal torna tezgahı 2) Özel torna tezgahları 3) Seri talaş milli torna tezgahı 4) Üretim torna tezgahı 5) Kam tornası 6) Hava tornası 7) Düşey torna tezgahı 8) Sırt alma tornası 9) Revolver torna tezgahı 10) Otomat torna tezgahı 11) Bilgisayarlı sayısal denetimli (CNC) torna tezgahı 1. olmak üzere değişik ölçülerde yapılır. Kesici aletin talaş kaldırma işlemi elle veya otomatik surette olur. TORNA TEZGAHI Tanımı : Kendi ekseni etrafında dönen. arabanın boyuna ve enine hareketini otomatik olarak durdurma dayamaları vardır. Okul atölyelerinde bu tornaların çeşitli tipleri bulunmaktadır. masa tornası ve üniversal torna diye isimlendirilen iki tip torna tezgahına rastlanılır. Bunlar küçük masa tornasından ağır iş tornalarına kadar . rayba çekme. silindirik tornalama delme.1 Üniversal Torna Tezgahı İmalat atölyelerinde bulunan önemli bir tezgahtır. Tesviye atölyelerinde genellikle özel torna tezgahlarından çok. aynı biçimde özdeş olarak tornalanabilir. vida çekme. alın tornalama. Ayrıca ilave edilen aparatlarla çeşitli profillerdeki iş parçaları bu tezgahlarda işlenebilmektedir. Bu sayede bütün parçalar.

Pahalı olanlarda düz kayıtlarla birlikte V kesitli kayıtlar da vardır. Böylelikle fener.) 1.Genel olarak. Üniversal torna tezgahı bütün imalat ve takım atölyelerinde ve makine yapım işlerinde kullanılırlar. Ön kayıtın tam altında gövde üzerinde bir . Bu yekpare dökümden yapılmış ağır. (Şekil de üniversal torna tezgahının belli başlı kısımları gösterilmiştir. Gövde üst yüzeyinde kayıtlar bulunur. çeşitli ilerlemelerle talaş kaldırılması gereken hallerde ve değişik adımlı vidaların açılmasında büyük verimle çalışırlar. V kayıtlarının açısı genellikle 90 dir ve ezilmeyi önlemek için üzerleri düz olarak yapılır. sağlam ve biçimini bozmaz bir parça olup tornanın bel kemiğini oluşturur. araba ve gezer puntanın düzgün montajları ve fener mili eksenine paralel konumda hareket etmeleri sağlanır.1. Prizmatik V kayıtlar taşlama suretiyle veya el raspası ile dikkatle işlenir. Tornanın bütün parçalarını üzerinde taşır. Taşıdığı parçaların aynı eksenli olmasını sağlamak için bu kayıtlar çok hassas işlemiştir.1 Gövde Gövde tornanın en esaslı kısmı ve temel organıdır.

3 Hız Değişim Mekanizması Modern tezgahlardaki hız değiştirme mekanizması. merdivenli kasnakta el ile çevirilerek karşılık dişlileri ile fener milindeki dişlilerin iyice kaynaşmaları sağlanır. fener milinin daha küçük devir sayılarında dönmesini sağlamak için karşılık tertibatından yararlanılır. devir sayısı artar. gezer punta. dişli çarklarla. 1. Kayış fener milindeki merdivenli kasnağın küçük çaplı basamaklarına doğru ilerletildiğinde. tornanın devir sayısını. İçi delik yapılmıştır. Genellikle dökme demirden yapılır ve hassas olarak işlenir. merdivenli kasnağın fener miliyle bağlantısı kesilir. dişli-kasnak tertibatıyla dönen fener milini taşır. torna tezgahından düzgün bir çalışma beklenemez. ekseninin gövde kayıtlarına paralel olması ve yataklarının ayarlanmış olması gerekir. merdivenli kasnağın basamak sayısının iki katına çıkarmaya yarar. Çeşitli devirlerin nasıl elde edileceği fener kutusunun ön tarafındaki tablodan öğrenilir. Deliğin ön kısmı fener puntasına uyacak şekilde konik olarak işlenmiştir. Sonra karşılık kolu öne doğru çekilip. Karşılık tertibatını kullanmak için. gövde genellikle dökme demir ayaklar üzerine tespit edilmiştir. Merdivenli kasnak tertibatlı tornalarda da rastlanılır. Her torna tezgahı için bu kolların durumları değişik olabilir.kremayer vardır.1. Aksi halde. Karşılık tertibatı. Tornanın zeminine bağlanabilmesi için. .1. Bu tip tornalarda. El tekeri döndürülerek buna bağlı olan küçük dişli yardımı ile araba ileri geri hareket ettirilir. Bu. büyük çaplı basamaklarına doğru iletildiğinde ise. torna arabası ve hız kutusudur. Fener milinin salgısız dönmesi.2 Fener Mili Kutusu Fener mili kutusu. 1. Gövdenin taşıdığı parçalar fener mili kutusu. Fener kutusunun uçlarında bulunan iki yatak üzerinde dönen bir mildir. karşılık pimi dışarı çekilir. devir sayısı azalır. fener mili kutusu içinde bulunan dişli çarklar ve kavramalardan meydana gelir. Fener milinin ön kısmına çeşitli aynaların bağlanmasına imkan sağlayan biçim verilmiş veya bir kısmına üçgen profilli vida dişi çekilmişir. Hız değiştirme kollarının konumları değiştirilerek fener milinin çeşitli hızlarda (devirlerde) dönmesi sağlanılır. tornanın sol tarafına sabit bir şekilde yerleştirilmiştir. Bu mekanizma kolay ve çabuk olarak hız değiştirmeyi sağlar. Bu tertibatı taşıyan torna tezgahlarında değişik hızlar elde etmek için merdivenli kasnağı çeviren kasnağı çeviren kayışın yerini değiştirmek gerekir.

ana milinin vidası üzerine kavratılır ve sadece vida çekerken kullanılır. Konik tornalama amacı ile eksenden kaydırmak veya tekrar eksene getirmek için ayar vidalarında faydalanılır. alt kısım doğrudan doğruya torna kayıtları üzerine alıştırılmıştır. Arabayı gövde boyunca elle ileri-geri hareket ettirmek için el tekeri çevrilir. Alt kısım. punta vidasından kurtuluncaya kadar ilerletilmiş ise. Bazı tezgahların gezer punta kovanının yüzeyinde. Bu kol üzerinde mikrometrik .1.1. Punta ucunu.4 Gezer Punta İki punta arasında veya ayna ile punta arasında tornalanan parçaların sağ taraftaki ucuna desteklik yapar. Bu arabanın elle veya otomatik olarak hareket ettirilmesine yarayan dişlileri. kama hizasına gelmesine dikkat edilmelidir. Araba kutusunun içinde otomatik ilerlemeleri sağlayan sürtünmeli kavramalar ile iki parçalı somun vardır.5 Araba Gövdenin üst kısmına kızaklanmış ve el tekerinin hareket ettirdiği dişli ve gövdedeki kremayer vasıtası ile sağa ve sola kaydırılabilir.6 Enine Hareket Mekanizması Enine ilerleme sağlamak için araba üzerine yerleştirilmiştir. Bu somun. gövde kayıtları boyunca hareket edebilir ve herhangi bir konumda sabitleştirilir. 1. Bunlar gezer puntanın. Gezer puntanın sabitleştirilmesi için tespit somunundan faydalanılır. Gezer punta kovanın ön kısmı. kovanın ne kadar hareket ettiğini ölçmekte kullanılan milimetrik bölüntü vardır. Kızak ile gövde birbirine ayar vidalarıyla bağlanmıştır. Kovan. Enine hareket için bir kol kullanılır. çeşitli uzunluktaki parçaları desteklemek için.1. Bu teker gövde ön kısmının altında bulunan kremayere geçen bir dişliye takılmıştır. Gezer punta. takılmadan evvel kovan üzerindeki kama kanalının. V kayıtlarına dik olarak kaymasını sağlar. Kırlangıç kuyruğu kayıtlar üzerine H harfi teşkil edecek şekilde konmuştur. Pabuç üst kısma konmuş bir vida vasıtasıyla kalemi sıkar. kavramaları ve kolları taşır. Üst kısım (gövde) ise kızak üzerine yerleştirilmiştir. Gezer punta kovanı el tekeri ile boylamasına hareket ettirilir ve istenilen konuma getirilir. Gezer punta.1. üst kısım ve pabuç olmak üzere üç kısımdır.Üst kısım alt kısıma bir kırlangıç kuyruğu vasıtasıyla sağa sola hareket ettirile bilir. Gezer punta ucu ile fener mili puntası aynı eksen üzerinde bulunur. Torna eksenine tam dik doğrultudadır. iki döküm parçadan meydana getirilmiş olup. Kovanın tespiti için sıkma kolundan faydalanılır. delik olarak punta ucuna uyacak şekilde mors koniğine göre işlenmiştir. 1. itinceye kadar sola çevrilir.

1. Kateri veya kalemi bağlayan sıkma vidası. hassas bir vida ile hareket ettirilir. 1.8 Siper Arabanın üstüne yerleştirilmiş bir kısımdır. Kanala geçen siper tablası. istenen herhangi bir konumda tespit edilebilir.7 Kalemlik Torna kalemlerinin veya katerlerin sağlam ve uygun konumda bağlanmasına yararlar. Milin dönmesi kama yuvası sayesinde. Siper kolu üzerinde mikrometrik bölüntülü bilezik bulunur. taban bileziği ve kalemin konumunu ayarlayan eğrisel yüzeyli parçalardan meydana gelmiştir. .1. 1. Hız kutusu üzerindeki tabloya bakarak. Siperden yararlanarak kısa boylu konikler işlenir.Ana milin vazifesi torna üzerinde vida açmayı sağlamaktır. yani vida açma sırasında gerekli ilerlemeyi verir.11 Ana mil Üzerinde boydan boya vida açılmış ve talaş miline paralel uzanan bir mildir. 360 döndürülebilen siper.bölüntülü bilezik vardır. Siper alt tablasının yarım dairelik veya 180 lik kısmından bölüntüler vardır.9 Hız Kutusu Çeşitli vida adımı veya talaş ilerlemelerini elde etmek için ana mili ile talaş miline hız vermeye yarar. Hassas olarak paso verebilmek için bu bölüntülerden yararlanılır.1. istenilen ilerleme miktarları veya vida adımları için kolların hangi konumlarda bulunacağı öğrenilir. 1. Hassas pasolar vermek için bu bölüntülerden faydalanılır.12 İlerleme Miktarının Düzenlenmesi Uygun ilerleme miktarını veya vida adımını elde edebilmek için genellikle iki veya üç kolu belli konumlara getirmek gerekir. Otomatik ilerleme ve vida çekme için arabaya gerekli olan güç talaş mili ve ana mil yardımıyla iletilir.1.10 Talaş Mili Üzerinde boydan boya bir kama yuvası açılmış ve kızaklar boyunca devam eden uzun bir milden ibarettir. Siperin otomatik hareketi 1. 1.1. 1. Bu tablanın üst kısmına da bir kırlangıç kuyruğu kanalı açılmıştır. hareketin araba üzerindeki tahrik tertibatına geçmesini sağlar.1. Bir eğrisel yüzeyli gövde ve sıkma vidasından ibarettir.

Bu hareket. Bu miller de. Üniversal aynalarda bütün ayaklar aynı anda hareket eder.1. iş parçalarını sargısız ve güvenli bağlamadırlar.13 Hareket İletimi Bir elektrik motorunun dönme hareketi. fener mili kutusunun sol yanında bulunan dişlilerle de hız kutusuna iletilir.14. 1. Aynalar.14.1. Dört ayaklı üniversal torna . 1.1 Aynalar Torna aynası.1. düz veya V kayış ile fener miline iletilir.2 Üç ve Dört Ayaklı Üniversal Ayna Üçayaklı üniversal aynalarda silindirik üçgen altıgen ve benzeri parçaların üç noktadan bağlanması için kullanılır. Hız kutusundan da ana miline veya talaş miline ulaştırılır. yapılan işin şekline göre araba hareketlerini temin ederler.14 Avadanlıklar 1.1. kısa iş parçalarını bağlamaya ve döndürmeye yarar. üç ayaklı üniversal torna Dört ayaklı üniversal aynalarda dört noktadan merkezlenmesi ve üçayaklı aynalara bağlanan parçalara ek olarak kare kesitli iş parçaları da bağlanabilir.1.

1.1. diğer aynalara bağlanamayacak küçük veya ince parçaların bağlanmasını sağlar. Bu bağlama işlemi istenilen hassasiyette yapılabilir.14.4 Delikli Düz Ayna Biçimleri bakımından ayaklı aynalara bağlanamayan iş parçaları delikli düz aynalara çeşitli pabuçlar ve cıvatalar ile gövdeye bağlanır. Her bir ayak birbirinden bağımsız olarak hareket eder.3 Mengeneli Ayna Yuvarlak kare ve düzgün olmayan dökülmüş ya da dövülmüş parçaları bağlamaya yarar. . Mengeneli Ayna 1.1. Özelliği.1. Örneğin segman ve bileziklerin bağlanması.5 Mıknatıslı Ayna Bu aynalar mıknatıslanma özelliği ile alın yüzeyine iş parçalarının bağlanmasında kullanılır.14. Delikli düz ayna 1.14.

Özdeş parçaların ayrı ayrı bağlanması ve işlenmesi zaman alacağı gibi ekonomik de olmaz bu nedenle iş bağlama kalıpları. 1. b Bir iş parçasının bağlama kalıbı ile delikli aynaya bağlanması Bir iş parçasının bağlama kalıbı ile delikli aynaya bağlanması .14.15 İş Kalıpları Seri üretimde işin özelliğine göre oluşturulan aparatlara ve bağlama düzeneklerine iş kalıpları denir.1. Bu işlem için ayakların beraber hareket etmesini alın vidası. İki aynada da bağlayabildiğimiz parçalar bağlanabilir.1. tek tek hareket etmesini ayak hareket vidaları sağlar.6 Kombine Ayna Bu aynalar üniversal ve mengeneli aynaların mekanik özelliklerini taşır. özellikle seri üretimde zaman kazandırarak maliyeti düşürmek yönünden önem taşır.Mıknatıslı ayna 1.

1 Aynaları Teknolojik Kurallara Uyarak Fener Mili Üzerindeki Yerlerine Takma Torna tezgahında yapılan işlem türüne uygun olan aynalar kullanılmalıdır.15. Bunun için tek tip ayna kullanılamaz. İşin özelliliğine ve ölçülerine göre aynalar fener miline flanşlı. flanşlı aynanın bağlanması Somunlu aynanın bağlanması .1. Farklı tip aynaları bağlayabilmek için fener miline aynalar teknolojik kurallara göre takılmalıdır.1. vidalı ve geçme olarak bağlanırlar.

diş sayısı en az olan ayak (4 numaralı ayak) takılır. Flanşlı ise bağlantı somunları gevşetilir. diş sayısı daha az olan ayak (3 numaralı ayak).15.1 numaralı ayaklar sökülür. Flanş geniş yuvasına somunlar gelene kadar çevrilir ve ayna çekilerek somunların bulunduğu saplamalar fener milindeki flanşından çıkarılır. . 2.3 Aynaların Ters ve Düz Ayaklarını Söküp Takmasını Yapma Üç ve dört ayaklı aynalarda ayaklar birlikte hareket ettiği için ayakların diş sayıları birbirinden farklıdır. 1.2 Aynaları Fener Mili Üzerindeki Yerlerinden Çıkarma Aynaları fener mili üzerinden çıkarmak veya değiştirmek için kayıt ve kızakların üzerine tahta tabla konularak aynanın kızaklar üzerine düşmesi engellenir. ayna fener milinin vidalı kısmından döndürülerek çıkarılır.15.Vidalı aynanın takılışı 1. Ayaklar takılırken diş sayısı en çok olan ayak ilk önce (1 numaralı ayak). 4 diye numaralandırılır.2. Ayaklar 1. Ters ayaklar takılırken aynı işlem sırası tekrarlanır. Vidalı ise ters yönde ayna çevrilerek. 3. daha sonra diş sayısı biraz az olan ayak (2 numaralı ayak). Sökülürken ise ayna anahtarı ters yönde çevrildiğinde ilk önce en son takılan ayak ( 4 numaralı ayak) sonra sırasıyla 3.1.1.

Hatalı kullanım sonucu ayna ayakları bozulabilir.1. yapılan işlerin hassasiyeti ve çalışma güvenliği bakımından önemlidir. Sağlam ve güvenli bir aynaya bağlanan iş parçaları işlenirken ve iş parçası üzerinde her hangi bir işlem yapılırken emniyetli olacaktır. İstenilen ayak istenildiği zaman sökülüp takılabilir.Üç ayaklı ayna ve kısımları Dört ayaklı mengeneli aynalarda ise ayaklar birbirinden bağımsız hareket ettiğinden sıralamaya gerek yoktur.4 Parçaları Aynalara Emniyetli ve Salgısız Bir Şekilde Bağlama Aynaların temizliği. Bağlama esnasında ayna ayaklarına iş kısa bağlanmamalıdır. .15. Normal ve ters ayakların takılışı 1. ayakların temizliği.

yuvarlak kare ve altıgen kesitli düzgün iş parçalarını tornaya kolay ve hassas olarak bağlamak için kullanılır. bazı gezer yatak ayaklarına küçük makaralar yerleştirilmiştir. radyo. Bu yatak. 1. Daktilo. iş parçasını destekleyen iki ayağı vardır. Bu iki ayak. İş parçasının bozulmasını engellemek için. 1. araba üzerine bağlanır ve onunla birlikte hareket eder. delme ve delik genişletmede uzun bir iş parçasını bir ucundan desteklemek içindir 1. . Başlıca 2 amaç için kullanılır.17 Gezer Yataklar Gezer yatak.16 Sabit Yataklar Sabit yatak. iş parçasının kalem ucundan ileriye doğru yaylanmasına engel olur. Salgının ortadan kalktığını görebilmek için ayarlı bir komparatör saati iş parçası üzerinde gezdirilmeli ve kontrol edilmelidir. saat v. İş parçasını destekleyen 3 ayağı vardır. Bu yatağın.Salgı var ise iş parçası yavaşça döndürülerek işin salgılı tarafına yavaşça vurulmalı ve merkezlenmesi sağlanmalıdır. torna kayıtları üzerine tespit edilir.1. Bunlar.18 Pensler Pensler. hassas oluşları ve parçayı tutma şekilleri nedeniyle kolayca merkezlemeyi sağlarlar.1.1. 1) İki punta arasında tornalanan uzun ve ince bir iş parçasını desteklemek 2) Alın tornalama.b cihazların küçük parçalarını yapmada diğer aynalara oranla büyük bir üstünlük gösterirler. iş parçasının işlenmiş yüzeyine dayanır. Salgılı bağlanan iş parçaları yanlış işlenebilir ve ölçü farklılığı meydana gelir.

Silindirik saplı punta matkapları ve diğer bazı kesici aletleri bağlamak için özel yapılmışlardır.1. Punta kalemi takılı olan mandren Sabit Punta Ucu İş parçası ile birlikte dönmeyen dönmeyen puntalara sabit punta denir. Bu mandrenlerin sıkma işlemi el ile veya sıkma anahtarı (mandren anahtarı) ile yapılır.19 Mandren Punta matkaplarını merkezi olarak sıkan iki veya daha fazla çeneli bir bağlama aracıdır. Kater Çeşitleri . Sabit punta ucu iş parçasına yataklık eder ve onu destekler. 1. Seri üretim işlerinde ise zamandan kazanmak için otomatik sıkmalı mandrenler kullanılır. Döner punta uçları.20 Katerler Kalemliğe doğrudan bağlanamayan küçük kesicilerin bağlanmasında kullanılan prizmatik veya silindirik takımlardır.1. makaralı ve bilyeli yataklar kullanılarak çeşitli tiplerde yapılmışlardır. Farklı yapılmalarını nedeni farklı çaplardaki matkapların bağlanmasıdır. punta ucunun çabuk aşınmasını veya yanmasını önlemek için döner puntalar kullanılır.1. Mandrenler değişik büyüklüklerde yapılır. Döner Punta Ucu Yüksek devirde.

20.2 Sert Maden Uçlu Katerler Sert maden uçların bağlanmasında kullanılır.1.1. Bu uçlar katerlere lehimle veya vida ile bağlanır.20. .1) Düz saplı katerler 2) Sert maden uçlu katerler 3) Keski katerleri 4) Delik katerleri 5) Vida kalemi katerleri 6) Özel katerler 1.1 Düz Saplı Katerler Boyuna ve alın tornalama işlemlerinde seri çelik kalemlerin bağlanmasında kullanılır. 1.

.20.1.4 Delik Katerleri Delik kalemlerinin bağlanmasında kullanılır.20.1.1. 1.3 Keski Katerleri Keski kaleminin profiline uygun olarak bağlanmasında kullanılır.

1.1.1. 1.20.1.20.6 Özel Katerler Özel kalemlerinin bağlanmasında kullanılır.5 Vida Kelemi Katerleri Vida kalemlerinin bağlanmasında kullanılır.20.7 Katerlerin Yapıldığı Malzemeler .1.

Katerin katerliğe bağlanmasında ise sıkı ve emniyetli bir şekilde kesici ucu gezer punta yüksekliğinde olmalıdır.1. dövme çelik.8 Kalemin Katere. 1. Fırdöndü aynaya pim ile sabitlenir.21 Fır döndü Aynası İki punta arasında tornalama yapabilmek için iş parçası üzerine takılan fırdöndüden esinlenerek bu isim verilmiştir. Aynanın üzerine. dökme çelik ve alaşım çeliklerden yapılırlar. . katere kısa ve boşluksuz olarak bağlanmasına dikkat edilmelidir.Katerler sağlam ve emniyetli olabilmeleri için imalat çeliği.20. Katerin Kalemliğe Bağlanışı Kalemin kesme yaparken esnememesi için. kalemin kalemliğe bağlanışında dikkat edilecek hususlar kalemin kalemliğe bağlanılışı 1.1. fırdöndü kuyruğunun takılması ile iş parçası işlenir.

1.2

Özel Torna Tezgahlar

Torna tezgahında birçok işleri özel tertibatla yapmak mümkündür. Fakat buna karşın iş tezgahları yapımında, amaca daha ekonomik yoldan erişe bilmek için çeşitli özel tezgahlar yapılmıştır.

1.3

Seri Talaş Milli Torna Tezgahı

Seri talaş milli torna tezgahları bilhassa sert maden uçlu kesicilerle çalışmaya uygun olduklarından fener mili dönme sayıları yüksek olarak yapılmıştır. Bu tezgahların ana milleri yoktur. Bunun dışında üniversal tornalardan farksızdırlar. Ancak, bunlarda vida çekmek mümkün değildir.

1.4

Üretim Torna Tezgahı

Çelik, prinç font ve hafif madenden olan küçük parçaların seri halde yapılması için kullanılan çok değerli bir tezgahtır. Fener mili dönme sayısı dakikada 3000 kadardır. Bu tezgahlar sıra ile veya aynı zamanda işleyen birbirine paralel, dik veya eğik çeşitli siperli olarak yapılırlar. Böylece, parçayı sökmeden bir bağlamada, çeşitli biçim ve ölçüde işlenecek yerleri olan parçalar ile, bilhassa karışık biçimli alüminyum parçaların yapımı mümkün olmaktadır.

1.5

Kam Tornası

Kam milleri, motorların giriş ve çıkış supaplarına kumanda ederler. Bunların işlenmesi için kam tornası kullanılır. Kam torna tezgahında talaş torna kalemleri ile kaldırılır. Çeşitli kam profilleri, sonraya çok iş bırakmadan, bir işlemde bitirilir. Çok kalemli siper, kopya mastarının eğrileri tarafından kumanda edilir. Her torna kalemi otomatik olarak tornalama işine göre parçaya yaklaşıp uzaklaşmak suretiyle hareket eder. Birkaç ara yatak kam millerinin eğilmesini önler. Bu tornalarda kam millerini torna etmek için bir çeşit kesme hızı yeterli geldiğinden fener gövdesi basit olarak yapılmıştır.

1.6

Hava Tornası

Büyük makine yapımında, çarkların, kayış kasnaklarını, kablo kasnaklarını volanları v.b makine parçalarını torna etmek ve delmek için kullanılırlar. Bu tezgahların fener gövdesi ile arabası ayrı ayrı gövdeler üzerindedir. Bu tezgahta uzun gövde ve gezer punta yoktur. Arabanın otomatik ilerleme hareketi özel bir motorla sağlanır. Büyük ve ağır iş parçaları vinç yardımı ile tezgaha bağlanır.

1.7

Düşey Torna Tezgahı

Bunlar, ağır parçaların bağlanmasını kolaylaştırmak ve kesme baskısı ile zıt kuvvetleri iyi dağıtmak bakımından çok yararlıdırlar. Bu tornalarda fener mili düşey konumdadır. İşlenecek parçanın büyüklüğüne göre, 10 m çapa kadar olan mengeneli aynası, yuvarlak bir gövde üzerinde yatay konumdadır. Bu konumda güvenli ve salgısız olarak döner. Makine sehpaları, merdaneler, sert döküm kalıpları v.b tornalama ve delme işleri, bu tezgahın yatay, düşey ve eğik ayar edilebilen siperleri yardımı ile işlenebilir.

1.8

Sırt Alma Tornası

Bu tornalarda, sırt alınması suretiyle freze çakılarında gerekli kesme açısı elde edilir. Sırtı alınmış dişler usulüne göre bilenirse kesici ağız biçimleri değişmez. İyi düşünülmüş önemli bir tertibat yardımı ile kalem, kesme sırasında parçaya doğru düzgün olarak ilerler veya geriye hareket eder. Kesme sırasındaki ileri hareket, diş boşluğu sonunda, sona erer ve yay kuvetiyle kalem ilk konumuna gelmek üzere geriye itilir. Bütün dişler için bu işlem tekrarlanır.

2.

KANAL AÇMA

2.1

Parçasını Ayna Punta Arasında Bağlama

Uzun parçalara emniyetli bir kanal açma işlemi için, önce iş parçasının alın yüzeyi torna edilerek işin çapına uygun punta matkabıyla punta yuvası açılır. İş ayna ile punta arasına alınarak emniyetli bir bağlama işlemi gerçekleştirilir (Temel Tornalama- 1 Modülünü inceleyiniz.) 2.1.1 Kanal Kalemini Bağlama

Kanal kalemi punta ekseninde bağlanmalıdır. Yüksek bağlanırsa erken körlenir ve kesmez, alçak bağlanırsa da kalemi işin altına çekmeye çalışır ve kalem kırılır. Kanalın konum ve açısına göre kalemlik üzerinde işin eksenine dik veya açılı bağlanabilir. Kanal kalemleri genellikle kanal genişliği ile aynı kalınlıkta veya daha küçük ölçüye sahiptir. Kanalın genişliğinden daha dar olması ölçü tamlığını elde etmede rahatlık sağlar. 2.1.2 Kanal Tornalamak İçin Devir Sayısını Ayarlama

Tezgâhın devri kanalın ortalama çapına göre kesme hızı hesaplanarak ayarlanır. Ortalama çap (Do) = (Parçanın dış çapı + kanalın dış çapı) /2 formülüyle hesaplanır. N=Vx1000/Dox3,14 Do=(D+Dk)/2 formülü ile kanal çapını önce hesaplamalıyız. Örnek: İş parçasının dış çapı 40mm, kanalın dış çapı 30mm olan iş parçasını işlemek için uygun devir sayısını bulalım. HSS kalemi için kesme hızı 15m/dak dır. N=1000 x 15/3.14 x Do=15000/3.14 x 35=136dev/dak Not: Bulunan değere en yakın alt devir değeri alınır.

. E-Birbiri üzerinde dönerek çalışan makine parçalarına yuvarlak uç profilli kanal kalemi ile helisel oluk halinde yağ kanalları da açılmaktadır. çünkü kanalın gereksiz yere derin açılması parça dayanımını azaltır. 2-V. Bazı kanal kalemleri Başlıca Kanal Açılan Yerler A-Tornada vida açarken vidanın bitim yerine kanal açılır.2. parçanın dış veya iç yüzeylerinde olan kanalları tornalama işlemidir.1.3 Kanal Tornalama Oluk açmak. En çok kullanılan oluk çeşitleri: 1-Düz oluklar. oluğun biçimi ve torna kaleminin profiline göre değişir. C-Trapez ve yuvarlak kayışlar için kasnaklara kanal açılır. D-Rulmanların konumlarını sabitleştirmek için deliklerin içine ve silindirik parçaların dış yüzeylerine segman kanalı açılır. Oluk çeşitleri. Kanal derinliği mümkünolduğu kadar az verilmelidir.trapez oluklar (açılı oluklar) 3-Yuvarlak oluklar (Kavisli oluklar) 4-Delik içi kanal ve oluklardır. B-Kademeli millerin kademe diplerine taşlama kanalı açılır.

B . Kanal Yan Yüzeylerini Tornalama Genellikle açılı kanallarda kalem veya kalemliğe tornalama açısı verilerek parçanın yan yüzeyleri tornalanır.Açı profiline uygun açıda kalem bileyerek kalemin yan yüzeyleri ile kanalın yan yüzeyleri tornalanır ( V trapez kanallarda).5.Yuvarlak kavisli yüzeyler ise kanal profiline uygun bilenmiş kalemle . A . C .2 Delik içi kanal kalemleri Kanal Açılmış İş Parças 1.Şekil 1.Büyük açılı kanalların yan yüzeylerini sporta açı vererek konik tornalama yöntemiyle işlenir.

Torna eğesiyle eğeleyerek. Zımpara kullanarak. D .işlenir. F.4 Çapak Alma İşlenen kanalların köşe kısımlarında meydana gelen çapak yığılmaları Kalemle köşelere pah kırarak. temizlenir. E . kontrol edilir ve tamamlanır.Kanal kalemleri dar ve dayanımı az olduğu için soğutma sıvısı kullanılarak kalemin ömrü uzatılır. .Kopya tornalama tezgâhında ise şablon parçaya göre tezgâh ana parçayı işleyeceği için genellikle ince talaş kalemi kullanılarak bütün yüzeyler işlenir. 2.1.Uygun ilerleme verilerek kanal açılır.

.

Yaptığımız bu işleme de konik tornalama işlemi denir.1 Konik Tornalama Aynı eksen üzerinde oluşan eksene dik yüzeylerin çap ölçü farklarının meydana getirdiği açısal dış yüzeye konik diyoruz.3. Buna konik açısı adı verilir. Aşağıdaki şekilde bir koninin eksene dik konumda düzlemlerle kesilmesi halinde oluşan konik parçaların aynı konik açısına sahip fakat farklı çap ölçülerini içerdiğini görmekteyiz. Başka bir deyişle koninin eksene dik bir düzlemle kesilmesiyle meydana gelen şekil veya parçalar konik olarak tanımlanır. Bu parçanın ekseni ile dış yüzeyi arasında bir açı vardır. KONİK TORNALAMA 3. İş parçamızı tezgaha vereceğimiz bu açı değeriyle tornalayarak elde ederiz. .

Basit Bir Konik Parça . ve konik parçaları ifade etmektedir.Koninin eksene dik düzlemlerle kesilmesiyle oluşan kesik koni.

Açıklama: Koniklik oranı verilen bir parçada örnek:1:50 koniklik oranı bilinen bir konik parçanın 50mm boyda koniğinin çapı 1 mm büyüyecek veya küçülecek anlamını taşır. Koniklik oranı ile eğim ölçüsü aynı tanımlamayı gerektirir.fener mili .. Koniklik oranı: Bir konikte iki çap farkının iki konik boyuna oranına bölümüyle elde edilen değerdir. 1:5-Amerikan koniği – {JARNO-BROWN} freze malafa koniklerinde. Bunlar: l-konik esas boyu L-parça boyu konik ayar açısı D-konik büyük çapı d-konik küçük çapı 1/X-koniklik oranı a/2 = konik ayar açısıdır. Örnekleme: Küçük çapı 8mm olan konik parçanın koniklik oranı1:10 boyu ise 60 mm dir. Birbirine girmiş kavramlardır.Konik Makine Parçasının Başlıca Elemanlarının İfade Edilmesi Yukarıda Şekil de bir konik parçanın tornalamada ve eleman hesaplaması işlemlerinde kullanılan değerlerini göstermektedir. Bu değerlerin harf ve sembolleri de hesaplamalarda kullanılmak amacıyla bilinmelidir. 1:5 1:10 1:20 1:50 1:400 şeklinde ifade edilir. Bunlardan yararlanınız. Büyük çapı ne olmalıdır. l:60mm Koniklik oranı=1/10 D=? D=Koniklik oranı x boy +konik küçük çapı D=(1/10)x60+8=(60/10)+8=6+8=14mm büyük çap ölçüsü elde edilir. Bu formül ile küçük çap ölçüsünü de hesaplayabilirsiniz. Makinecilikte çok kullanılan koniklerin kullanılma yerleri ve konikli oranları aşağıya çıkarılmıştır.

sport vidalarını sıkarak tamamlamış oluruz. Parça ve sport konumlarının konik tornalamadaki konumu: Parçanın işlenme ve bağlama durumu göz önüne alınarak siperin hangi yönde çevrileceğine önceden karar verilir. açı verilmediği zaman. mors kovanlarında. parça eksenine paralel hareket edebilecek özellikte vida ve somun sistemi ile çalışır. 3. Siper saat ibresi yönünde çevrilirse ölçü küçülür. zıt yönde çevrilirse ölçü büyür. Konik açısını da tabla vidalarını çözerek istenen açı ölçüsü kadar siperi çevirerek ayarlarız. Böylece siper konik açısı ayarı yapılır. 1:15 Muylu koniği . {SHARP} torna fener mili konikleri 1:10 Musluk koniği . Böylece sport üzerindeki kalem ile iş ekseni arasında bir açı oluştururuz.matkap ve makine raybalarında.1.mandren saplarında kullanılır. Konik tornalama açısı hesaplama yoluyla bulunur. Önce bu hesaplama usullerini bilmelisiniz. tek konumlu muslukların içinde ve üstündeki başlıkta.konik pimlerin koniklik oranıdır.makine kılavuzlarında. 1:400 Malafa koniği . Sport. Bizim ayarladığımız konik tornalama açısını. Tornalamayı bu sistemle yaparız. alet bilemede kullanılan çakıları bağlama malafaları bu oranda konik yapılır. ölçü tamburu olan kısmı kullanırız.koniklerinde.b konik muylularda 1:20Mors koniği. şaft-kasnak-krank –uskur v. Konik Tornalamada Kalem –İş-Ve Sport Konumları .1 Sipere (Sporta) Açı Vererek Konik Tornalama Siperi uygun açıya ayarlama: Üniversal torna tezgahlarında kalemlik ve alt tablası ile siper adını verdiğimiz açısal bölüntüsü. 1:50-Pim koniği . 1:8-Amerikan koniği. Bu hesaplama usulleri koniğin bilinen elemanlarına göre farklı formüller kullanılarak yapılır.

el ile talaş kaldırma işlemi sport mili mesafesi miktarınca yapılır. Değerleri formülde yerine koyarak açının tanjant değerini elde ederiz. . Tg*a= (D-d)/2xl formülü kullanılır. Sporta bu açı verilir.1875 açının tanjant değeridir. Çözüm :Tg*a= 1/20:2 = 1/40 = 0. bu formül ile aşağıdaki işlemi gerçekleştirelim.Sporta Açı Vererek Konik Tornalama: Sporta açı vererek konik tornalama işlemindeki açı değerlerini. Talaş derinliği. Esas tornalanacak parça bu ayara göre tornalanarak işlenir. Bu değer trigonometrik cetvelinden bakarak veya hesap makinası ile belirlenir tg*a=10. Koniklik oranı bilinen bir koniği sporta açı vererek konik tornalama işleminde aşağıdaki formül uygulanır. uygun formülleri kullanarak örnek çözümlerle hesaplayalım. Sport vidaları sıkılarak açı ayarlanmış olur. Sportun vidaları sökülür.61 = 10º 36’ açı verilmelidir.025 tanjant cetveline bakarak bu değerin karşılığı olan açıyı buluruz. 1º 26’ olduğunu ve sporta verilecek bu açıyı ayarlayarak işi torna ederiz. Bu usulü genellikle hesaplama yöntemlerini bilmeyenler kullanır. D=50mm d=35mm l=40mm olan konik parçanın konik ayar açısının hesaplanması için. Pratik Olarak Açı Değerinin Bulunması: Genellikle bozuk bir parçanın konik tornalanacak kısmı varsa ve bu kısım bozulmamışsa yüzey ve ölçü sağlamlığı mevcut ise bu parça tornaya bağlanır. zamanın önemli olduğu durumlarda veya işe ait resim. Tg*a = (50-35)/2x40 = 15/80 = 0. alın sportundan verilerek ölçü tamlığına erişilene kadar bu şekilde konik tornalama işlemine devam edilir. Formül : Konik ayar açısı =Tg*a=Koniklik Oranı/2 . sport boyunca temas ettirilerek tam ölçüye çok yakın değerde koniklik açısı elde edilir. Parçanın konik yüzeyine kalem. Aynı zamanda koniğin çok hassasiyet taşımadığı. ölçü ve projenin bulunmadığı durumlarda kullanılan bir yöntemdir. Örnek : Koniklik oranı 1/20mm olan bir milin konik ayar açısını hesaplayınız.

1.2 El İle Talaş Verilerek Konik Tornalama Bu işlem için tornanın alın ve boyuna sport kısımlarına aynı anda belirli oranlarda ilerleme vererek yüzeyin konik tornalamasını sağlayabiliriz. Bazı durumlarda araba otomatik ilerlerken enine sport geri veya ileri çekilerek yüzeyin konikleştirilmesi de sağlanabilir.Parça Üzerinden Konik Açısını Elde Etmek Farklı Kalemlerle Elde Edilmiş İş Parçası Örnekleri 3. Bu metotlar çok . Bunun için gelişmiş bir el becerisine ve tecrübeye gerek duyulur.

Silindirik Bir Parçanın Oranlı Olarak Konik İşlenmesi 3. Daha fazla ölçülerde yapılacak kaydırmalarda küresel uçlu puntalar tercih edilir. Bizler punta kaydıracağımız zaman punta gövdesi ile kızaklarını birbirine bağlayan cıvataları bir taraftan gevşetip diğer taraftan sıkarak punta kaydırma yönünü ve ölçüsünü parçanın tornalama durumunu göz önüne alarak.3 Punta Kaydırarak Konik Tornalama Genellikle uzun parçaların otomatik olarak seri bir şekilde tornalanmasında bu metot çok kullanılışlıdır. saat ibresi yönünde veya ters yönde ayarlarız.1. 1-Punta kaydırma işleminde vidaları gevşetip sıkarken puntanın arkasında bulunan ayar cetvelinden yararlanırız. 3.4 Koniklik oranına uygun olarak gezer puntayı kaydırma Bu sistemde koniklik oranı bilinen bir iş parçasının punta kaydırma miktarı aşağıdaki formül ile hesaplanır. Punta kaydırma işlemi aşağıdaki gibi yapılır: Gezer puntanın alt tablası ile gövde kısmı ilk yapıldığında fener mili eksenine ayarlanmış ve hassas ölçü aletleriyle sıfırlanmıştır. Sonra cıvatalar sıkılarak punta kaçırma ölçüsünü sabitleriz. Puntanın arka kısmında küçük bir bölüntülü cetvel ile bu sıfırlama işlemi sabitlenmiştir. Talaş derinliği alın sportundan ölçülü olarak verilir ve çap ölçüleri tamamlanır. 2.elverişli ve elde edilen yüzeyler çok temiz olmayabilir.l:2 Çıkan sonuç puntanın kaydırılacağı ölçü miktarıdır.1. Formül : a= 1/X. a= punta kaydırma miktarı = Koniklik oranı x parça boyu:2 elemanlarının bilinmesi gerekir.Punta gövdesi ile kızakları arasındaki kaydırma miktarını kumpasla ölçerek . Bu ölçünün kaydırılmasını aşağıdaki usullerle yaparız. Punta kaydırma işlemi normal punta uçlarında 4-5 mm’ ye kadar emniyetli bir şekilde yapılabilir.

a=(D-d)x L /2x l Elemanları verilen uygun parçanın punta kaydırarak otomatik olarak konik tornalanması için önce punta kaydırma miktarını hesaplayalım.ayarlarız. Parça ve Punta Pozisyonları Örnek: Büyük çapı 60 mm. Çözüm: a = (D-d)/2 ( 60-52)/2 =8/2= 4mm punta kaydırma miktarı olarak bulunur. Araba üzerine bağlanmış bir komparatör saatini malafanın punta ucuna dayarız. a=(60-56)x150:(2x120)=(4x150):(2x120)=600:240=2. küçük çapı ise 52 mm olan bir konik parçanın punta kaydırma miktarını hesaplayınız. Koniklik Oranına Uygun Olarak Gezer Puntayı Kaydırma: .5mm bulunur. 3-Punta gövdesinin kızaklar üzerinde kaydırılmasını derinlik mikrometresi ile ölçerek hassas bir şekilde ayarlarız. 4-Fener mili puntası ve gezer punta arasına silindirik olarak taşlanmış hassas bir malafa koyarız. Konik boyu parça boyundan kısa ise punta kaydırma miktarını hesaplanması : a=(D-d)xL :2xl Formülü uygulanır.Puntayı kaydırıp komparatör saati ile kaydırma miktarını herhangi bir yönde hassas olarak ayarlarız. Punta Kaydırarak Konik Tornalamda Eksenler. a=? D=60mm d=56mm L=150mm l=120 mm olan parça için punta kaydırma miktarını hesaplayınız Bu biçimdeki bir parçayı punta kaydırarak konik tornalamak için aşağıdaki punta kaydırma formülünü kullanırız.

5 Punta kaçıklığını kontrol etmek Hesaplanan punta kaçırma miktarının doğruluğunu kontrol etmek için aşağıdaki işlemleri uygularız. Bu hesaplama yöntemi ile koniklik oranına göre bütün konik tornalama işlemlerinin punta kaydırma miktarı ölçüsü bulunur. 2-Punta gövdesi ile kızakları arasındaki kaydırma miktarını kumpasla ölçerek ayarlarız. 4-Fener mili puntası ve gezer punta arasına silindirik olarak taşlanmış hassas bir malafa koyarız. Yukarıda punta kaydırma ayar usullerine göre yapılan ayar işlemlerinden sonra yapılan ilk ince talaş verme işlemi sonunda iş üzerinde ölçüm yapılarak da kaydırma işleminin doğruluğu onaylanır. 1-Punta kaydırma işleminde vidaları gevşetip sıkarken puntanın arkasında bulunan ayar cetvelinden yararlanırız.Bilinen elemanlar a=punta kaydırma miktarı 1/ x=Koniklik oranı l=Parça boyu Yukarıda elemanları verilen konik parçayı punta kaydırarak konik tornalamak için punta kaydırma ölçüsünü hesaplayınız.6mm ölçüsü elde edilir.1. a= Parça boyu x koniklik oranı a=80x1/50=80/50=1. 3. .İstenilen punta kaydırma miktarı kadar ayarlanarak ayar işlemini yaparız. 3-Punta gövdesinin kızaklar üzerinde kaydırılmasını derinlik mikrometresi ile ölçerek hassas bir şekilde ayarlarız. Araba üzerine bağlanmış bir kompratör saatini malafanın punta ucuna dayarız.

İş parçamızın yapılan konik tornalaması standart konik ölçülerinde ise uygun konik mastarlardan yararlanarak kontrolünü yaparız. Küçük ve büyük çaplar ayrı ayrı ölçülür. İşin puntadan çıkmamasına dikkat edilir. kalemliği ve ona bağlı kalemi kendi açısına uygun olarak parça üzerinde hareket ettirir. Konik tornalama işlemini gerçekleştiren bir özelliğe sahiptir.1. İş parçasının konikliği standartların dışında olması halinde ise parçamıza uygun ölçme aralığına sahip kumpas veya mikrometre ile ölçme ve kontrol işlemleri yapılır (ölçme ve kontrol modülüne bakınız).8 Sevk Kızağı İle Konik Tornalama Bazı üniversal torna tezgâhlarının seri ve otomatik tornalama işlemlerini gerçekleştirmek için sevk kızağı denilen açısal bölüntülü ek aparatı vardır. Parçanızın iki punta arasında ve emniyetli bir şekilde bağlanması gerekir.6 Tezgâhı ayarlayıp konik tornalama Yapılan punta kaydırma işleminin doğruluğu onaylandıktan sonra işin tornalanması için işin ve puntanın emniyetli bağlanması sağlanır. Sevk kızaklarının açısal tornalama yapmada ayarlanabileceği açı ölçüsü tezgahı yapan firma tarafından ayarlanır. Açısal tornalamaları hassas ve emniyetli tornalamaya yarayan özel aparatlara sevk kızağı adını veriyoruz. Genellikle 0-30 derece açılar arasında açılara uygun yapılacak konikleri tornalayabiliriz.1. Bu özellikten yaralanarak konik tornalamayı otomatik olarak gerçekleştiririz. Sevk kızağı tezgahın alın sportunu.3.1. 3.7 Konikliği kumpas ve mikrometre ile kontrol etmek Punta kaydırma yöntemi ile yapılan konik tornalamanın kontrol edilmesini aşağıdaki usullerle yaparız. herhangi bir hesaplamaya gerek yoktur. . Bu çeşit tornalamada sadece konik açısının değerini bilmek yeterlidir. 3. İşin tornalanması işlemine uygun pasolarla talaş derinliği verilerek tornalamaya devam edilir.

Açısal tornalamanın bu çeşit tornalarda boy mesafesi 500-600mm ölçülere kadar olan parçalar için elverişlidir 3. optik açı ölçerler ve su terazilerinden yararlanılır.1.1. .8. sinüs konileri. Kalemlik serbest olarak otomatik tornalama işlemini yapacak konuma gelmiştir. T kanal içersinde istenilen açı değerine ayar yapılır. hassas mors kovanları.8. Bu işlemde talaş derinliğinin ayarı ve ölçüsü kalemlik üzerinden yapılır.1. Konik mastarları.8.2 Sevk Kızağı İle Tornalama Yukarıda açıklanan ayar işlemi yapıldıktan sonra tezgaha uygun otomatik ilerleme ve işe devir sayısı verilerek talaş kaldırma işlemine geçilir.3 Konikliğin Mastar İle Kontrol Edilmesi Yapılan konik tornalamanın uygunluğu işe uygun mastar ile kontrol edilerek doğrulanır (Konik mastarların kontrolde nasıl kullanılacağını ölçme ve kontrol modülünden bakınız). Daha sonra alın sportunun kızağa bağlantısı yapılarak boşa alınır. 3.Sevk Kızağının Üstten Görünüşü 3. hassas açıölçerler.1 Sevk Kızağını Koniklik Ölçüsüne Göre Ayarlama Bunun için sevk kızağının ayar vidaları sökülerek açılır.

3. buna örnek olarak pah kırmak. Konik tornalamada açısal hesaba uygun olarak kalemin pozisyonunu ayarlanması. Açılacak Kanala Göre Bilenmiş Kalemler . açı mastarları veya üniversal açı gönyesinden yararlanarak kalemin bilenmesi gerekir. açılı kanal tornalamak v.2 Özel Tornalama Usulleri Makine parçalarının konik tornalanmasında yeni teknolojilerin kullanıldığı günümüzde konik makine parçalarının konikliklerini uygun açıda bilenmiş kalemle veya kalemi açılı bağlamak suretiyle işlemek mümkündür.b gösterilebilir.

1. tırtıl makarası diye isimlendirilen (HSS) alaşımlı yüksek hız çeliğinden yapılmıştır.Tırtıl adımına uygun olan bu dişler iş parçalarına da aynı adım ölçüsünde iz yapmaya elverişlidir. ..Tırtıllar.4. Üzerlerinde açacağı izlere göre dişleri bulunan avadanlıklardır.parçalara görünüm güzelliği oluşturmak amacıyle dış yüzeylerini ezerek yapılan izlere tırtıl adını veriyoruz. TIRTIL ÇEKME 4. 4.1 Tırtıl Makaraları Makine parçalarının genellikle el ile sıkılması ve çözülmesi istenen yerlerinde veya elimizin tutma anında kaymaması için.1 Tırtıl Çeşitleri Makine parçaları üzerine ezmek suretiyle açılan tırtılların meydana getirdikleri izlerinşekline göre isim alırlar. 1-Düz tırtıl 2-Çapraz baklava dilimli tırtıl 3-Kare dilimli tırtıl 4-Tek yönlü çapraz tırtıl (sağ-sol). Buna göre tırtıl çeşitlerini şöyle sıralayabiliriz.

Tırtıl katerleri üzerinde pim veya perçinle birleştirme yapılarak iş sonuna yaklaşması sağlanmıştır. Tırtıl makaraları katerler üzerinde dönecek şekilde yapılmıştır. İş parçamız ayna punta arasına emniyetli bir şekilde bağlanır.4. Tırtıl Çeşitleri Tırtıl Makaraları ve Açtığı İzlerin Yönleri .2 TIRTIL ÇEKME İÇİN TEZGÂHIN HAZIRLANMASI Tırtıl çekmek için tırtıl tutucu katerlerin punta eksenine ayarlanması ile işe başlanır.1.

kalemlik üzerinde. yüzeye yanaşma ve tırtıl makaralarının durumu göz önünde bulundurulur. Bundan sonra ise. tırtıl çekmeden önce temizlenir.π formülünü kullanabiliriz. Bu nedenle uzun boylu tırtıl çekilmesi istenen parçalarda otomatik ilerleme verilerek yapılacak bir tırtıl çekme işleminin temiz ve kaliteli olması için devir/ilerleme miktarı seçilirken 0.veya hafif metallerde ezme işlemi kolay olacağı için otomatik ilerleme ayarlanırken verilen değerlerin üst sınırlarına yakın ilerleme seçilir. Tezgah devri için V= π. iş eksenine dik parça yüzeyine paralel konumda bağlanarak sağlam bir şekilde sıkılır. Makaralar çekilecek tırtıl çeşitler göz önüne alınarak katerler üzerine tek veya çiftli olarak bağlanırlar. Sonra makaraların tırtıl kateri üzerindeki bağlantılarının sağlamlığı kontrol edilir. 4.2 Tırtıl Çekme İçin Devir Ayarlanması Tırtıl makaralarının iş parçası yüzeyinde ezerek iz yapması için düşük devirle iş dönmesine ve ezme işleminin gerçekleşmesine çalışılmalıdır.2.2 Tırtıl Çekme İçin Tezgâhın Ayarlanması 4.1 mm arasındaki ilerleme oranlarının kullanılması olumlu netice vermektedir.D.2. Tırtıl makarası ve bağlı olduğu katerler. kolay tırtıl çekme.3. Bundan dolayı tırtıl çekme anında tezgaha normal tornalama devrinin 1/3 veya 1/4 ü oranında verilecek devir sayısının olumlu sonuç almada etkili olduğu görülmüştür. Alın sportundan talaş derinliği verilerek makaranın dönmesi ve parça yüzeyini ezmesi sağlanır.4.4 Tırtıl Çekme İşlemi Herhangi bir makine parçasına tırtıl çekerken parçanın tezgaha uygun bağlama şeklinin nasıl olacağı. Bütün bunlar kararlılıkla düzenlenir. İş parçası ayna ile punta arasına alınarak emniyetli bir biçimde bağlanır.1 Tırtıl Makaralarının Düzenlenmesi Tırtıl makaraları. Sonra elle araba ilerletilerek tırtılın tamamlanması sağlanır. 4. makaraların bağlandığı katerler tezgahın kalemliğine punta ekseni yüksekliğinde bağlanarak tırtıl çekme işlemine hazırlanır.02mm-0.2. Tırtıl çektiğimiz parçaların malzeme çeşidi bu ilerleme miktarının değerlerini yükseltmeye ve düşürmeye sebep olur. Açılan tırtıla parça boyunca aynı derinlik ve temizlik elde edilene kadar otomatik ilerleme verilir.3 Tırtıl Çekme İçin Uygun İlerlemenin Ayarlanması Tırtıl çekme işleminde ilerleme ölçüleri miktarları torna tezgahı otomatik ilerleme ölçüsünün de az olmasına sebep olur. Tırtıl çekme anında makaralar ilerleme . Genellikle yumuşak . 4.N/1000 N=1000.V /D.2. Tezgahın devri hesaplanan devre ayarlanır.

makaranın üzerinde bulunan dişlerin temizliği ve düzgünlüğüne eşit olmalıdır. 4.2. fakat enine sporttan talaş derinliği vermemizi kolaylaştırır. TORNADA KILAVUZLA VİDA AÇMA .6 Yağ Kullanmanın Önemi Yağ kullanmanın önemini aşağıdaki gibi sıralaya biliriz.Sürtünmeden dolayı ısınan makaraların ve parçanın soğuması sağlanır .2. 4.yönünün tersine doğru dönmeye çalışır. temizlenmesini sağlar. 2-Tırtıl çekilen parçayı el ile kontrol ederek tırtıl yüzeyinin el ile söküp takmaya uygunluğuna bakılır ve karar verilir. 1-Tırtıl çekilen parçalarda tırtılın parçayı ezerek oluşması anında meydana gelen küçük talaş parçacıklarının makara dişleri arasını doldurmadan. tırtılın derinliği bu pahın derinliğine eşitse derinliği tamamlanmış sayılır. 3-Tırtıl dişlerinin gözle görülen bir düzgünlüğe sahip olup olmadığına bakılarak karar verilir. 4.5 Tırtıl Çekilen Yüzeyin Kontrolü Tırtıl çekilen makine elemanlarının tırtıl kalite kontrolü şöyle yapılır: 1-Tırtıl çekilecek yüzeyin iki yanına tırtıl derinliği ölçüsünde pah kırılır. bu durum makaranın parçaya temas yüzeyini azaltır.Daha iyi yüzey kalitesi elde edilir 5. 2. 3-Makaraların paslanması önlenir. Tırtılın yüzeyde meydana getireceği iz.

5. Üçlü Kılavuz Takımı Buji Kolu ve Üçlü Kılavuz Takımı . El kılavuzları: Bu kılavuzlar..Ayrıca. Metrik vida kılavuzların sapına M harfi ile vida diş üstü çapı ile vida adımı yazılır.) Whitworth olanlarda ise kılavuzun sapında (W1/2x12’’-W5/8x10’’. (Örnek: M10. bir vida için üçlü takımlar halinde olur ve ağızlama boyu en fazla olandan başlanarak sırası ile kullanılırlar. Kılavuzlar el ve makine kılavuzu olarak iki gruba ayrılır.vb.sap üzerine kılavuzun yapıldığı malzemenin simgesi (HSS) yazılmış halde imal edilirler. M8.1 Kılavuzla Vida Açma İç vidaların açılmasında kullanılan ve bu amaçla üzerinde kesici helisel dişler bulunan aletlere ‘kılavuz’ denir.Şekil 1)yazılır.

dişlere sıra ile dağılacağından kılavuzlar zorlanmaz. Bu kılavuzların ölçüleri parmak cinsinden olup R sembolüyle gösterilir (R1’’).Whitwort ince diş kılavuzun üzerine ise W harfinin yanı sıra diş üstü çapı ve adımını belirten parmaktaki diş sayısı yazılır (W 1/2X16). . 5.3 Boru Kılavuzlar Boruların üzerine diş derinliği az olan vidaları açmak için yapılmışlardır. Kör deliklere vida açılacağı zaman talaşların yukarıya doğru çıkması için sağ helis oluklu kılavuz kullanılmalıdır. Helisli olmalarından dolayı kesme yükü .2 İnce Diş Kılavuzlar Metrik ince diş kılavuzların sapına M harfi ve diş üstü çapına ilave olarak açılacak vidanın adımı yazılır. 5.4 Makine Kılavuzları Bu kılavuzlar tezgahlarda açılan her vida için tekli olarak yapılırlar.(M8x1 gibi).5. Tekli olmalarından dolayı kılavuzların kesme yüklerini azaltmak için olukları helis biçiminde yapılır.

dm= dp olarak yapılır. . Örnek: Adımı 1mm olan M6 somun için matkap çapını bulunuz? Cevap: dm= d-p = 6-1 = 5mm olarak bulunur.Makine Kılavuzu 5. Bu şekilde kılavuzun zorlanması ve parçanın şişmesi önlenmiş olur.2.1 Parçanın Vida Ölçüsüne Uygun Delinmesi Ve Havşalanması Kılavuzlar için delik çapı.2 Makine Kılavuzu Ve Aparatının Seçilerek Bağlanması Açacak olduğumuz vidaya uygun kılavuz seçilir ve eklemli bir mandren ile gezer puntaya takılarak kullanılırlar.4) – (25. Bu şekilde kılavuzun açılacak olan deliği ağızlaması ve delik merkezine oturması kolaylaşır.4. Bu şekilde kılavuzun kolay ağızlaması sağlanmış olur. vidanın diş dibi çapından biraz daha büyük olmalıdır.116 =10.) Kılavuz açılacak olan parçalara deliği takiben doksan (90) derece havşa açılmalıdır. Buna göre aşağıdaki bağıntı kurulur.58mm (En yakın matkap ile delinir. Deliğin matkap çapı : dm Vida diş üstü çapı:d Adım:p ise Matkap çapı.7. 5. Örnek: Parmaktaki diş sayısı 12 olan ½’’ somun için matkap çapını bulunuz? Cevap: dm= d-p = (1/2x25.4/12) =12.4.

7.4.W) kılavuz takımı seçilerek işlem sırası şu şekil de sıralanır: 1.5. Uygun soğutma sıvısı kullanılarak vida açma işlemi tamamlanmalıdır. 3. Bu nedenle otomatik aparatlar kullanılmaktadır.Gezer puntanın ucu kılavuzun kare kesitli başındaki punta deliğine yerleştirilmelidir 4.Kılavuzun ucu deliğe yerleştirilmelidir.Tezgah uygun devire ayarlanmalıdır.Bir numaralı kılavuz seçilerek buji koluna yerleştirilmelidir. 6. kolay. temizdir.Torna tezgahı çalıştırılarak kılavuz ağızlatılmalıdır. İşlem basamaklarını aşağıdaki gibi sıralayabiliriz . Otomatik Vida Kılavuzları : Makine ile kılavuz çekmenin. 2. elle çekilen vidalara göre daha hızlı.Buji kolunun öne gelen tarafı araba yüzeyine düzgün dayatılmalıdır.Tezgahın çalışmasıyla birlikte gezer puntadan adıma uygun ilerleme sürekli verilmelidir.3 Torna Tezgahında El Kılavuzuyla Vida Açma İşlemi Delik içerisine açacak olduğumuz vidanın özelliğine göre (M. 5.

1-0. 2-Normal kılavuz gibi deliğe ağızlatılır.1 Parçayı Vida Çapından 0. 4-Vida işleminin sonunda bir dayama etkisiyle kılavuzun lokmaları içeriye çevrilir. Üzerine pafta ile vida açılacak olan iş parçası sağlam ve güvenli bir şekilde aynaya bağlanır.Otomatik kılavuz aparatı üzerindeki kol ile kurulur. 6. 6.1. 5-Diş üstü çapı küçülen kılavuzu tezgah sola doğru döndürülmeden delikten çıkarılabilir. Parça hazır hale getirilmiş olur (Delme ve vidalama işlemleri modülü’ne bakınız). TORNADA PAFTA İLE VİDA AÇMAK 6. Ancak vida .2 mm Küçük Tornalama Teorik olarak işin çapı açılacak olan vida diş üstü çapına eşittir.1 Pafta İle Vida Açmak Silindirik iş parçalarının dış yüzeylerine aynı adım ve profilde vida açmak için kullanılan kesici aletlere pafta denir.Otomatik Kılavuz Aparatı 1. 6-Mutlaka uygun soğutma sıvısı kullanılmalıdır. İş parçası uygun ölçülerde tornalanarak ucuna kırkbeş derece pah kırılır. 3-Tezgahı çalıştırarak vida açılır.

.2. Bu paftalar ayarlanabilir olduğundan çeşitli çaplardaki borulara vida açma imkanımız vardır. Pafta lokması. El Paftaları: Bunlar normal ve ince diş olarak iki guruba ayrılır. Makine paftalarını kalemliğe. Kılavuzlardaki gibi ölçü ve işaretleri üzerlerine yazılıdır. Büyük olduklarından 1.2 Boru Paftaları Boruların dışına vida açmak için kullanılırlar. pafta koluna. Ayarlama işleminde dikkat etmemiz gereken husus.açma işleminde dişlerin şişmesi ve paftanın sıkışmasını önlemek için parçanın çapı . 6. fener miline veya buji koluna bağladığımızda dikkat edeceğimiz en önemli husus pafta ekseninin vida ekseniyle üst üste gelmesidir. yaklaşık olarak vida adımından onda bir kadar küçük işlenmelidir.4 parçalı olarak yapılırlar. vida ile ilgili yazıları üstte olacak şekilde takılır (Delme ve Vidalama İşlemi modülü’ne bakınız). iç ve dış tamburlar üzerindeki sayı çizgilerinin çakışmasıdır. Paftaları el ve makine paftaları diye iki gurupta inceleyebiliriz. Metrik 16 Pafta Lokması 6.3 Makine Paftaları Torna ve matkap tezgahlarında seri şekilde vida açmak için kullanılırlar.3. Bu paftaların lokmaları açılacak olan vidanın profiline göre değiştirilebilir.

pafta kolu veya pafta mandreninden herhangi birine takılır.Otomatik Pafta Aparatı 6. Pafta Kolunun Gezer Puntaya Bağlanması . 6.1 Vidaya Uygun Pafta Lokması Ve Pafta Çekme Başlığının Seçimi Açılacak olan vidanın özelliğine göre (Metrik. pafta kollarına yazılı yüzü üste gelecek şekilde takılır. Kullanacağımız şekle göre kokma. whitvorth.3.2 Başlığın Tornaya Bağlanması Paftayı açma şekline göre . boru ) paftası gibi. pafta mandreni veya otomatik pafta aparatı gezer puntaya bağlanır. pafta kolu. seçmiş olduğumuz lokmayı.3.

Tezgahı çalıştırıp.4 Torna Tezgahında Pafta Çekme İşlemi . 9. bor yağı Bakır ve çinko : Bor yağı . bitkisel yağ. 6. 8.6.Vida açacak olduğunuz parçayı salgısız ve sağlam bir şekilde aynaya bağlayınız. 8. 5. 2.4-Otomatik paftanın mandalını kurunuz.3.Tezgahınızı uygun devir sayısına ayarlayınız.Kurulmuş olan otomatik pafta başlığını. 6.Pafta aparatını gezer puntaya bağlayarak iş parçasına ağızlatınız. 3.Paftanın işi bırakması çap büyümesiyle olacağından geriye alma işlemini tezgahı durdurmadan da yapılabilirsiniz.3. düzenli ilerlemeyi veriniz.Açacak olduğumuz vidanın profiline göre hazırlanan diş lokmalarını aparata takınız. Plastikler : Basınçlı kuru hava. vida sonunda otomatik atacak şekilde ayarlayınız.3 Vida açmada uygun kesme yağının kullanılması Vida açma işleminde mutlaka soğutma sıvısı kullanılmalıdır.Parçanın ucuna kırk beş derece pah kırınız. Bazı malzemelere göre kesme sıvısı şu şekilde sıralana bilir. sultex B Otomat çelikleri Bor yağı Alaşımlı çelikler : Sultex B . Alaşımsız veya az alaşımlı çelik: Bor yağı. Torna Tezgahında Otomatik Pafta Çekme İşlemi 1. 10-Pafta açma işleminde mutlaka uygun soğutma sıvısı kullanmalısınız.

3. 6. Vida mastarları.5 Pafta Çekilen Parçanın Kontrolü Profillerine göre açmış olduğumuz vidaların kontrolünü aşağıdaki ölçme ve kontrol aletlerinden biri veya birkaçını kullanarak yaparız. 6-Pafta kolunu arabaya sabitleyiniz. 2-Tezgahı uygun devirde ayarlayınız.1-İş parçasını salgısız bir şekilde aynaya bağlayınız.5. 7-Aynayı boşa alıp çeviriniz. 5-Gezer puntayı pafta koluna dayanacak şekilde sabitleyiniz. 8-Tezgahı çalıştırarak vida açma işlemini tamamlayınız. 4-Açılacak profile uygun pafta seçerek pafta koluna takınız.3. Vida tarağı. 3-İş parçasının ucuna kırkbeş derece pah kırınız. 7. 9-Bu işlemde mutlaka uygun soğutma sıvısı kullanınız.Pafta kolunu da ayrıca iterek parçaya ağızlatınız. 6. CNC TORNA TEZGAHI . Dış ve iç vidaların kontrolünde kullanılmak üzere iki çeşitte yapılmışlardır. Vida mikrometreleri. 6.3.5.2 Vida mikrotreleri Vidaların dişdibi çapı veya böğür çapına göre ölçülmesinde kullanılırlar. Tarak üzerinde açılacak vidanın adımı veya parmaktaki diş sayısı yazılıdır.1 Vida Tarağı Vidaların adım veya parmaktaki diş sayısına göre yapılmış dişli taraklardan oluşur.

Konvansiyonel torna tezgâhındaki sportun hareketi bir bilyalı vida ve servomotor sistemi ile araba hareketinin de başka bir bilyalı vida ve servomotor sistemi ile kontrol edilmesi sonucu torna tezgâhının ana yapısı elde edilmiş olur. CNC kavramı Computer Numeric Control kelimelerinin kısaltılmış hâlidir ve ‘’bilgisayar ile sayısal denetim’’ anlamına gelmektedir. sport ve araba hareketinin bilyalı vida ve servomotor sistemi ile kontrol edildiği. CNC torna tezgâhları. silindirik parçaları işlemek için iş parçasının döndüğü ve kesicinin ilerleyerek parçadan talaş kaldırdığı. X ve Z eksen kızakları . kesici ve ayna hareketlerinin bilgisayarla kontrol edilebildiği tezgâhlardır.

2 Fener Mili ve Gezer Punta CNC takım tezgâhlarında tezgâh milini harekete geçirmek için doğru akım ya da alternatif akım motorları kullanılır. malafalar ve kovanlar ile bağlanır. Yatak ve kızaklarda meydana gelen en önemli olay sürtünmedir. enerji kaybı ve sıcaklığın yükselmesine neden olur. . Bu nedenle iş parçalarının bağlanmasında balans dikkate alınmalıdır 7.1 7. takımların takım tutucular vasıtasıyla takıldığı kısma taret denir.1 CNC Torna Tezgâhı Kısımları Kayıt ve Kızaklar CNC tezgâhlarında eksenel hareketlerde yüksek hız ve ani yavaşlamalar gerekir.1. Bu nedenle kayıt ve kızaklar yağlanır. kayıt ve kızlaklar 7. Sürtünme bu elemanlarda aiınma. Bunlar yüksek devir sayılarında döndüklerinden en küçük olumsuzluk tezgâhın hassasiyetini önemli ölçüde etkiler. Dış çapta çalışan kesici takımlar ise takım tutucular (katerler).1.3 Taret CNC Torna tezgâhında.7. Kayıt ve kızaklarda yüksek sertlik ve titreĢimleri sönümleme özellikleri istenir. Bu durum hassas konumlamalar için çok önemlidir. tezgâh miline irtibatlanır. Motor. CNC tezgâhlarında işleyen iş parçası hassasiyetini etkileyen en önemli eleman tezgâh milidir.1. Ana mili ekseninde çalışan takımlar pensler yardımıyla bağlanır. Bu nedenle CNC tezgâhlarında düşük sürtünmeye sahip doğrusal ve bilyalı kızak sistemleri kullanılır.

Alfabetik ve sayısal tuşlar ile veri girişi gerçeklidir. Kontrol tuşları ile manuel hareket için eksen seçimi. tezgâh milini çalıştırma/durdurma. ayar düğmeleri bulunur. acil durdurma. devir sayısı/ilerleme vb. fanuc.4 Kontrol Paneli CNC tezgâhının kontrolü bu panel aracılığıyla yapılır. taret döndürme.1. Taret 7. tezgâh aynasını açma/kapama. heidenhain mazatrol ve özel kontrol panelleridir .Takımlar sağlam bağlanmalı ve taretin dönmesini engelleyecek mesafelerde takım bağlanmamalıdır. soğutma sistemi açma/kapama. CRT ekran kısmında yapılan işlemler görülür. Endüstride yaygın olarak kullanılan kontrol sistemleri siemens. Simülasyonlar izlenebilir.

Siemens kontrol paneli fanuc kontrol paneli Mazatrol kontrol paneli Heidenhain kontrol paneli .

Kullanılacak olan tezgâh için kesici takım tutucu ve katerlerin seçimi imalat yapan herhangi bir firmanın kataloğundan yapılır. Taret dönerken tezgâh gövdesine çarpmayacak şekilde ayarlanır. .1 Kesicilerin bağlanması CNC torna tezgâhında kesiciler tarete bağlanır. Bir müddet sonra ekrana Standart Pozisyon sayfası gelecektir. Bağlanan kalemler taretten 20-30 mm dışarıda olmalıdır. ilerleme tamburu açık konuma getirildikten sonra CYCLE START tuşuna basılırsa tezgâh tareti otomatik olarak tezgâh referans noktasına gider. tezgâh ekranındaki uyarı ve sinyallerin giderilmesi işleminde kullanılır.butonlarına basarak taret uygun pozisyonda durdurulur ve uygun takım tutucu ile takımlar bağlanır. Bu mesafe tezgâhtan tezgâha değişebilir. Bu işlemle kontrol devresine enerji verilir. 3) Acil stop butonu basılı ise kaldırın. 7) Artık tezgâh çalışmaya hazırdır.) 5) Herhangi bir alarm mesajı yoksa ilk yapılacak işlem kesiciyi tezgâh sıfırına göndermek olmalıdır. c) S Dikkat edilmesi gereken husus önce X ekseninde referans noktasına gönderilmelidir. 6) Takım ayarları ve iş parçası referans noktası ayarları yapılır. 4) RESET tuşu ile tezgâh sıfırlama işlemi gerçekleştirilir (RESET tuşu. Tezgâh mili ve soğutucu kapatılır. 7.3. b) S Referansa gönderme işlemi manuel olarak da yapılabilir.7. CNC torna tezgâhında JOG modunda T+ ve T.2 CNC Torna Tezgâhlarının Açılması ve Kesiciyi Tezgâh Sıfırına Gönderme 1) Tezgâh ana şalteri açılır. Aksi takdirde taretin puntaya çarpma ihtimali vardır. CNC torna tezgâhında standart kesici takım bağlama sistemleri (tutucular) kullanılır. Bunun için a) S JOG ve REFERANS tuşlarını aktif hâle. 2) Kumanda panelinde (LCD ekranın sol tarafındaki) kontrol paneli üzerindeki ışıklı ―Power On‖ tuşu birkaç saniye basılı tutulur. referans noktasına gönderilir. Tezgâh. Referans tuşu aktif hâlde iken +X tuşu ile X ekseninde daha sonra +Z tuşu ile de Z ekseninde referans noktalarına gönderme işlemi yapılabilir.3 İş Parçası ve Kesici Ayarları 7.

Delik operasyonları için takımlar taretin alnına takılır.3. Ayna ayaklarını açma-kapatma pedalına basılarak ayna ayakları açılır ve parça. a) kesici bağlama sistemleri (tutucular) bağlanması b) takımın tarete 7. A Ayna ayakları parçaya göre ayarlanır. Ayna ayaklarını açma-kapatma paneli .2 İş Parçalarını Tezgâha Bağlama ve Parça Boyunun Tespit Edilmesi  ynanın sıkma basıncını sıkacağımız iş parçasına göre belirlenir. ayna ayaklarının arasına yerleştirilir. Matkap ve delik delme operasyonlarında kullanılan kesiciler genellikle pensler yardımı ile bağlanır.Dış tornalama operasyonları için takımlar taretin çevresine takılır. Swichler ayarlanır.

Parçanın çapı ayna merkez deliğinden küçükse parçanın boyu dayama veya kumpas yardımı ile ayarlanır.3 Elle Çalışma Modunun Seçimi JOG tuşu aktif hâle getirilerek eksen tuşlarından (X+.3. Z-) birine basılarak kesici talaş alma ilerlemesinde ilerletilebilir.3. . Z+. Ana ayaklarını kapatmak için ayna pedalına basılır. Parçanın salgılı dönüp dönmediği kontrol edilir. 7.4 Tareti El Çarkı (Handwheel) ile Hareket Ettirme JOG tuşu aktif iken ana menüden Machine [M] tuşu ile machine menüsüne girilir. Handwhl menüsü seçilir. X-. ilerleme düğmesinden ilerleme miktarı ayarlanabilir. Eksen yön tuşları yön tuşlarına basıldığında aktif olan değer kadar ilerleme yapar 7. Tareti elle hızlı ilerletmek için RAPID (hızlı) ilerlemesi aktif hâle getirilir ve eksen tuşlarından birine basılır.Parçanın çapı ayna merkez deliğinden büyükse parça ayna yüzeyine temas edecek Ģekilde yerleĢtirilir.

El çarkını döndürerek parça üzerinden talaş kaldırılabilir. basılıp ilerleme tamburu çevrilirse Tareti çevirmek için JOG tuşu aktif durumda iken.3. mikron değer tuşlarından herhangi biri seçilir ve Handwhl tamburu ile o eksen üzerinde belirlenmiş ilerleme miktarında ilerleme sağlanır. 100. 10.5 İş Parçasından Elle Talaş Kaldırma JOG modun da elle tezgâha devir sayısı verildikten sonra yine JOG mod da ve INC seçilerek istenilen ilerlemede (10. İlerleme değerini. Klavye serbest ilerleme değeri tuşuna girilen değer kadar ilerleme yapar (0. Ekranda çıkan satıra ilerleme değeri girilerek INPUT tuşu ile onaylanır. 10000) farklı vermek gerekiyorsa Machine menüsünden INC menüsü seçilir. T+ Klavye üzerindeki tuşlarla + yönde taret hareketi sağlanır. 7.Klavye üzerindeki tuşlarla .El çarkı ile hareket ettirme El tekeri hangi eksende hareket ettirilecekse alternatif tuşu ile ekranda eksen seçimi yapılır. standart ilerleme değerlerinden (1. T. Z) eksen butonuna basılır. Referans olarak .4 İş Parçası Sıfır Noktasının Tespit Edilmesi CNC torna tezgâhlarında parça programlanması amacıyla parça üzerinde herhangi bir noktanın referans alınıp bu noktaya göre program yazılması gerekir. 10000 mikron) hangi yönde gidilecekse (X. 7.yönde taret hareketi sağlanır. 100.085). 1000. 1000.

Ayna ayakları hidrolik veya pnomatik basınç ile sıkılıp gevşetilir. gereksiz hesaplama yapmak zorunda kalabiliriz. Bu nedenle referans noktasının parça ekseninde olması gerekir. İş parçası sıfır noktası. Ayrıca parçanın alnına değdirilerek parça sıfırlaması daha kolay yapılır.alınan noktanın tezgâha tanıtılması işlemine ‘’iş parçası referans noktasını tanımlama’’ adı verilir. Çünkü tornada işlenen parçalar genellikle silindirik olduğu için parça profili simetriktir. Bu nedenle ayna ayakları iş parçasına uygun olarak tek tek bağlanmalı ve ayna ayaklarını bağlarken ayakların arkasındaki çentik sayıları kullanılarak eşit olacak şekilde bağlantı yapılmalıdır. Parça.4. Ayakların sıkma aralığı yaklaşık 8-12 mm’dir. Ancak istenirse parçanın ayna tarafındaki alın yüzeyi merkez noktası da seçilebilir. sıkma şeklini belirleme anahtarının pozisyonuna bağlı olarak sıkılır.1 İşin Aynaya Bağlanması Aynaya parçanın bağlanması ayna ayaklarını açma-kapama pedalı ile yapılır. iş parçasının imalatında uygulanacak olan operasyonlara ve programlamaya kolaylık sağlayacak bir yerde olmalıdır. Torna tezgâhlarında iĢ parçası referans noktası için en uygun yer parçanın sağ alın yüzeyindeki merkez noktasıdır. CNC tornada referans (Sıfır) noktaları 7. Referans noktası yanlış seçilirse programın yazılması zorlaşır. Parçalar dıştan veya içten bağlanır. . İstenirse program içinden de ayna açılıp kapatılabilir. Fener mili durdurulmadan ayna ayakları açılıp kapanmaz.

2 Ayna Ayak Sensörlerinin Ayarlanması Tezgâh aynasının arka tarafında S 13 ve S 14 ayna ayak sensörleri bulunmaktadır. ayna ayakları çözülü iken S13 sensörü ışığı yanacak şekilde sensörler kaydırılarak ayarlanmalı ve sensör tespit cıvataları sıkılarak sabitlenmelidir. b) Dıştan sıkma (anahtar sağ konumda) 7. a) İçten sıkma (anahtar sol konumda). . aksi takdirde tezgâh işlem yapmayacaktır. iş parçasının şekline göre iki ayrı bağlama timi vardır.4. İş parçası bağlama işlemlerinde bu sensörlerin ayarlanması gereklidir.Parça sıkma şekli belirleme anahtar butonu. Ayna ayak sensörleri Dıştan sıkma işlemlerinde ayna ayakları sıkılı iken S14 sensörü ışığı yanacak şekilde.

Mesela 500 devir/dk. Burada istediğimiz devir sayısını verebiliriz. Bazı tezgâh kontrol ünitelerinde S (devir sayısı) ekranına geçildikten sonra S harfine basılır ve istenen devir sayısı yazılıp Input düğmesine basılır. İmleç S’de iken yan menüde Spindle çıkar.Dıştan sıkma seceneği İçten sıkma işlemlerinde ayna ayakları sıkılı iken S13 sensörü ışığı yanacak şekilde.4. İçten sıkma seçeneği 7. . Spindle kutusuna 500 yazılır. TSM sayfasında imleç neredeyse o kısım aktif konumdadır. ayna ayakları çözülü iken S14 sensörü ışığı yanacak şekilde sensörler kaydırılarak ayarlanmalı ve sensör tespit cıvataları sıkılarak sabitlenmelidir.3 Elle Devir Sayısı Girme Devir sayısını elle girmek için TSM sayfası açılır.da çalışmak istiyoruz.

Başka bir referans noktası kodu girilene kadar aktiftir. İstenirse birden fazla iş referans noktası da ayarlanabilir.4 İstenilen Sıfır Noktası Kodunun Seçilmesi İş parçası referans noktaları G54-G59 arasındaki kodlardan herhangi birine ayarlanabilir.4. .TSM sayfası 7. Program içinde istenen iş referans noktası kodu örneğin G54 yazıldıktan sonra bu satırdan sonraki tüm koordinatlar için sıfır noktası G54’te tanımlanan nokta olarak kabul edilir.

Takım özellikleri takım sayfasında tanıtıldıktan sonra takımlar program içinden çağrılıp kullanılabilir. silindirik tornalama. Benzer şekilde kesici iş parçasının çevresine değdirilir ve tezgâh X değerine parçanın çapı da eklenerek G54 sayfasındaki X kolonuna yazılır. takım ayar mastarına (takım ayar koluna) değdirilerek takımların ayarları yapılır.5 Seçilen Sıfır Noktasının Kaydedilmesi İş parçası referans noktasının ayarlanması İş parçası referans noktası sayfasına gelindikten sonra kesici parçanın alnına değdirilir ve ekrandaki tezgâh Z değeri G54 satırının hizasındaki Z kolonuna yazılır.4. vida açma vb. Bazı tezgâhlarda tezgâh koordinatını otomatik olarak aldırmak için MX ve MZ yazılıp Input düğmesine basılır.4. Kullanılacak her takım tek tek çağrılarak referans noktası tanımlamasında olduğu gibi parçanın alnına ve çevresine değdirilerek takım boyları TOOL OFFSET sayfasına kaydedilir. . Veya varsa takımlar.) kesicilerle talaş kaldırma işlemleri gerçekleştirilir. Uygun kesiciler taret üzerindeki ilgili yuvalarına yerleştirilerek cıvataları sıkılır.7.6 Uygun Takım Seçilerek Talaş Kaldırılması İşlem türüne uygun (alın tornalama. 7. kanal açma.

CNC TORNA TEZGÂHLARININ KONTROL PANELİNİ KULLANMA 8. Bu ekranda yapılan işlemler ayrıntılı olarak takip edilir. Bir sonraki menüye geçiş butonudur. Değiştirme butonudur. Hareket yönleri ise ok yönündedir. Bir önceki menüye dönüş butonudur. Sayfa seçme butonlarıdır. değiştirilmek istenilen komutun önüne getirilir. Keybord üzerinde çift karakter taşıyan butonlar bulunmaktadır. Yazılmış herhangi bir karakter ya da bir bloku yenisiyle değiştirmek için kullanılır. Fonksiyon seçme butonudur. İmleç kaydırma butonlarıdır. İmleç. Her basışta bir karakter atlatabilir. Üst karakterlere geçiş bu butonla sağlanır. Kullanılan kontrol paneline göre farklılıklar gösterir. 8. Her kontrol panelinde ISO kodları veya kontrol panelini üreten şirketin ürettiği diyalog programı yüklüdür.8.2 Ekran Menüleri ve Açıklaması Standart tezgâh softkey menüsüne dönmek için kullanılan butondur. .1 Bilgisayar Ekranı LCD monitör ve softkey olarak isimlendirdiğimiz ekran menülerine göre kumanda edilen butonları içermektedir. Ayrıca parçamızın üzerinde işlemler yapmadan önce simülasyonunu izleyebiliriz. Basıldığında tezgâhın ilk açıldığı andaki menüler ekrana gelir. Değiştirilmek istenen yeni komut yazılır ve bu tuşa basılır.

3 Program Tuşları ve Fonksiyonları JOG (elle kullanma) modu: İlgili butonları kullanarak tezgâha manuel hareket verme modudur. ilgili parametre ve yapılması gereken işlemlerin bulunduğu sayfaya geçiş imkânı sağlar. Açıklama butonudur.Input butonu yazılım satırında bulunan ve henüz hazırlanmamış olan komutları hafızaya girmek için kullanılır. Aktif / Deaktif butonudur. Sistemde oluşan bazı alarm ya da mesajlar bu buton yardımıyla silinebilir. Single Block’un iptali için aynı butona tekrar basmak gerekir. Kesici talaş alma ilerlemesinde veya hızlı ilerleme modun da hareket ettirilebilir. 8. . Yani programa girilmek istenilen her komut ya da blok. Bu mod da program çalıştırılamaz sadece butonlar etkindir. MDI: Elle veri girişi Auto: Programları otomatik olarak çalıĢtırarak parça iĢleme butonudur. Reset butonudur. Tekrar basıldığında etkin olan pencere etkinliğini kaybeder. Ekranda beliren alarmın detaylı açıklaması. yazılım satırına yazıldıktan sonra bu buton kullanılmalıdır. Program içerisinde yazılmış olan karakterleri silmek için kullanılır. Seçilmiş olan pencereleri etkin hâle getirir. İmleç silinmek istenilen karakterlerin sağına getirilir ve bu butona basılır. Single Block: Auto veya MDI modda çalıĢan programı blok blok (satır satır) iĢletmeye yarar.

belirtilen yön butonuna basmakla makinenin referans noktasına gider. Incremental mod seçili iken Handwheel (el çarkı) veya eksen hareket yönlerini gösteren butonlara basmakla eksenin ilerleme miktarının 10 mikron olmasını sağlar. 100. 10000 mikrondan farklı bir ilerleme seçilmek istenildiğinde kullanılır.Reset: Aktif olan bir fonksiyonu iptal eder. durdurur. 10. Geçici olarak meydana gelen alarm ya da mesajların sebepleri ortadan kaldırılmışsa silinmesini sağlar. Z+ yön tuşları kullanılır. Incremental (artışlı) mod seçili iken Handwheel (el çarkı) veya eksen hareket yönlerini gösteren butonlara basmakla seçilen eksende ilerlemenin kaç mikron olacağını belirleme butonudur. 1000. Bu butona basıldıktan sonra seçilen eksen. Incremental mod seçili iken Handwheel (el çarkı) veya eksen hareket yönlerini gösteren butonlara basmakla eksenin ilerleme miktarının 100 mikron olmasını sağlar. Repos: Takım kırılmalarında JOG modunda bu tuşa basılırsa program en son kaldığı yere döner. Referans (X ve Z eksenlerinde tezgâh sıfırına gönderme): Tezgâh referans noktasına gönderme modudur. Referansa göndermek için X+. .

Konveyör geri: JOG modda talaş konveyörünün geri yönde çalıştırılmasını sağlar. Konveyör ileri: JOG modda talaş konveyörünün ileri yönde hareketini sağlar. Talaşların sıkıĢşması durumunda konveyörün geri çekilmesi için kullanılır. Butona basıldığında gezer punta milinin ileri çıkabilmesi için çalışma kapısının açık ve puntalı / puntasız çalışma anahtarının puntalı konumda olması gerekir. Incremental mod seçili iken Handwheel (el çarkı) veya eksen hareket yönlerini gösteren butonlara basmakla eksenin ilerleme miktarının 10000 mikron olmasını sağlar. Cycle Start: Auto veya MDI modda seçilen programı çalıştırmaya yarar. . Cycle Stop: Auto ve MDI modda çalışan programı durdurmak için kullanılır. Punta ileri: Gezer punta (tail stock) milini ileri çıkartmaya yarayan JOG modda çalışan butondur. Butona bir defa basmakla hareket başlatılır.Incremental mod seçili iken Handwheel (el çarkı) veya eksen hareket yönlerini gösteren butonlara basmakla eksenin ilerleme miktarının 1000 mikron olmasını sağlar. Durdurmak için aynı butona tekrar basmak gerekir.

. Takım soğutma ve iş mili soğutma valflerini etkin hâle getirir ya da devreden çıkarır. Tekrar basıldığında prob kolu yukarı hareket eder. İlk basıldığında prob kolu aşağı hareket eder. Otomatik soğutma (Auto Coolant): Soğutma sıvısı akışının sadece M fonksiyonları ile olması istenen durumlarda kullanılan butondur. Prob aşağı yukarı: Takım ölçme prob kolunun JOG modda aşağı ve yukarı hareketini sağlayan butondur. Otomatik modda mutlaka basılı olmalıdır.Punta geri: Gezer puntayı geri çekmek için kullanılan JOG modda çalışan butondur. Butona basıldığında gezer puntayı geri çekmek için çalışma kapısının açık ve puntalı / puntasız çalışma anahtarının puntalı konumda olması gerekir. İş mili soğutma: Taret üzerinde bulunan ve iş miline doğru soğutma sıvısı akışını sağlayan valfi kontrol eden butondur. Basılı değilse otomatik modda verilen soğutma komutları gerçekleşmez. Otomatik modda Auto soğutma butonuna basılarak soğutma sıvısı akışı kesilip tekrar açılabilir. Otomatik modda Auto soğutma butonuna basılarak soğutma sıvısı akışı kesilip Takım soğutma: İş mili üzerinde bulunan ve taret üzerine doğru soğutma sıvısı akışını sağlayan butondur. Butonun aktif olabilmesi için çalışma kapısının kapalı ve iş milinin dönüyor olması gerekir.

aynaya doğru hareket ettirir. Butona her basışta pompa yeterli yağ akışı sağlandı. . Tezgâhın ilk açılışında butona bir kez basılması yeterlidir. Bu butona basıldığı müddetçe hareket devam eder. Çalışma kapısı açık değilse açma / kapama yapmaz. Punta gövdesi geri: Punta gövdesinin geri hareketini sağlar (Punta gövdesinin ileri ya da geri hareketinden önce Punta gövdesini tezgâh kızaklarına bağlayan cıvataların çözülü olmasına dikkat ediniz.Taretin döndürülmesi: JOG modda takım değiştirme butonudur. Taretin döndürülmesi: JOG modda takım değiştirme butonudur. Tareti bir önceki takım gelecek şekilde döndürür. Tareti bir sonraki takım gelecek şekilde döndürür.) Manuel yağlama: Elle yağlama butonudur. Ayna çözme (Chuck Unclamp): Parçayı çözmek için kullanılan manuel butondur. Punta gövdesi ileri: Punta gövdesini ileri yönde. Parça çözme Ģeklini belirleme anahtarının pozisyonuna bağlı olarak açma yapar. sinyalini alana kadar periyodik olarak (maksimum 4 kez) kızaklara yağ basar.

tezgâhın elektriği kesilir. İç aydınlatma lambasının (Lamp) açılıp kapanması için kullanılır. 8. Basıldığı zaman tezgâhın bütün fonksiyonları durur. Butona basılınca buton basılı olarak kalır. JOG veya AUTO modda. Tareti manuel olarak hızlı (Rapid) hareket ettirmek amacıyla kullanılır. .Ayna sıkma (Chuck Clamp): Parçayı sıkmak için kullanılan butondur. kapı açıkken çalışır.4 Operasyon Kontrol Tuşları ve Görevleri Emergency Stop butonu: Herhangi bir acil durumda çalışma modu ne olursa olsun tezgâhı durdurmak için kullanılacak butondur. Feed Override: Bütün modlarda önceden set edilen ya da program içerisinde seçilmiş olan ilerleme hızları % 0’dan itibaren % 120 oranında (bazı tezgâhlarda % 200) artırıp azaltmaya yarayan seçici anahtardır. Buton üzerindeki ok yönünde çevrilerek yeniden açılır.

parametre girmek. Genellikle referans noktası ayarlamalarında tuşlarına basılarak hareketi istenen eksen . Handwheel Handwheel (el çarkı): Elle istenen hareket ettirmek için kullanılır. Disket sürücü Tezgâha program yüklemek.  Spindle Start: Elle kumandada fener milini çalıştırmak için kullanılır. yazılı olan programları ve parametreleri diskete almak için kullanılan ünitedir. Kilitli olması çalışma şeklini emniyete alır (dıştan sıkma (anahtar sol konumda) içten sıkma (anahtar sağ konumda). MDI ve AUTO modlar dan herhangi birinde yapılacak olan S iş mili devirlerini % 50-% 120 oranlarında (bazı tezgâhlarda % 200) artırıp eksiltmeye yarayan seçici anahtardır. Parça sıkma şekli belirleme anahtarı: İş parçasının şekline göre iki ayrı bağlama tipi mevcut olup bu bağlantı şekillerinden hangisinin kullanılacağını sisteme aktaran anahtardır. eksende kesiciyi takım ayarı ve kullanılır. Çalışması ile ilgili fonksiyonlar LCD ekran üzerindeki Softkey tuşları ile yapılır.  Punta anahtarı: Anahtar solda iken gezer punta ileri-geri hareket ettirilebilir. Anahtar sağda ise gezer punta bulunduğu yerde kilitlenir.  Spindle Stop: Elle kumandada fener milini durdurmak için kullanılır. Power On butonu: Bu düğmeye basıldığında sisteme elektrik verilerek tezgâh çalışmaya hazır duruma getirilir. Eksen strok sonu anahtarlarını (Switch) köprüleme butonu: Eksenlerin herhangi bir sebepten dolayı çalışma sınırlarının dışına çıkarak limit anahtarlara basması ile eksen sürücülerini devreye almak için bu butona basılmalı ve buton basılı iken limit anahtara basılı olan eksen ters yönde hareket ettirilerek anahtar konumundan kurtarılmalıdır. pindle Override: JOG.

).seçilir. 8.Ana dosya açmadan program sayfası açma (part program) . İstenilen program ismini veya numara yazarak Input’a basınız.6 CNC Torna Tezgâhına Program Yükleme Tuşuna basılır. Daha sonra kesici parçanın çevresine değdirilerek X yönünde kesici referans noktasının tespiti yapılır.Ana dosya açmadan alt programlar açma (sub program) tuşuna basılır. . 8.5 CNC Torna Tezgâhında Kesiciyi Elle Hareket Ettirme CNC torna tezgâhında genellikle ilk parçanın alnına değdirilerek veya alın yüzeyinden çok az talaş kaldırılarak Z yönünde kesici referans noktasının tayini yapılır.Ana dosya açarak program sayfası açma (workpiece) . Z) hareket sağlanır. Ekranın sağındaki tuşuna basılır . Eğer program adı kabul ediliyor ise Okey tuşuna basarak Editör sayfasına geçilir (Vazgeçmek istenirse Abort kullanılabilir. CNC torna tezgâhında kesiciyi elle hareket ettirmek için JOG modda bir ilerleme değeri seçilerek el çarkı ile istenilen yönde (X. NOT: Bu işlem yapılırken ekranın sağ alt köşesindeki Edit File bölümünde bulunan Text Editör’ün onaylı (seçilmiş) olması gerekir. Sonra tuşuna basılır. INC ilerleme kademelerinden herhangi biri seçilir ve el çarkının – ve + yönde döndürülmesi ile kesici eksende hareket ettirilir. . Prob (elektronik uç) X ve Z yönlerindeki kesici boylarının tespiti için kullanılır.

Yazmak istediğimiz parça programı bu sayfada yazılır. CNC torna tezgahında program yükleme sayfası 8. RS 232 kablosu ile Enter’e basılarak bilgi alınır.7 Disketten veya seri kablo ile başka bir bilgisayardan bilgi alma Bir başka bilgisayardan bilgi almak için disketler kullanılır. service kısmından Data Input tuşu seçilir. Transfer edilen bu bilgiler işaretlenmiş programa kaydedilir. Ekrandaki bu program SAVE tuşu ile kaydedilir. Başlangıç pozisyonuna dönülür. Tekrar V24 tuşuna basılırsa işlem durur. . Seri kablo ile bilgi alınacak ise RS 232 kablosu kullanılır. Bu sayfadan çıkmak için ise ekranın sağ altındaki Close tuşuna basılır.

Ekranın sağ üst köşesindeki pencerede yazılı olan program çalışacaktır. 8. çıkarma veya düzeltme işlemleri bu sayfada yapılır. tuşuna basılır. tuşuna basılır  Program isimlerinin yazılı olduğu sayfadan ok tuşları yardımıyla istenen program üzerine gelinir.  Bu işlemlerden sonra istenen program Editör’e çağrılır.9 CNC Torna Tezgâhında Bulunan Programları Çalıştırma Part program sayfasındaki Auto Mod seçilir. 8. Program çalıştırılmadan önce programların gösterildiği sayfada imleç herhangi bir satır üzerinde iken start yapılırsa bu program çalışmayabilir. Bu tuş ise disket ile bilgi transferi yapılırken kullanılır.  Input tuşuna basılır.Bu tuş Siemens’in programlama bilgisayarı ile transfer yapılırken kullanılır.8 CNC Torna Tezgâhında Bulunan Programları Yeniden Düzenleme tuşuna basılır. Programa ekleme. Program ekranda görüntülenir. . tuşuna basılır.

Start düğmesine basılır ve program çalışmaya başlar.tuşuna basılır. Yukarıda açıklanan hususlar doğru ise Cycle Start’a basabilirsiniz. Çalıştırılmak istediğiniz programın doğru seçildiğinden emin olmak için ekranın sağ üstündeki pencerede programın ismi görülmelidir. • Program işaretlenir. Takım offset bilgileri uygun şekilde girilmelidir.  Sağ alttaki tuşuna basılır ve istenilen program işletilmeye hazır hâle gelir.1 CNC Tezgâhında Bulunan Takımlar Punta matkabı (center drill) Kaba tornalama kalemi (roughing tool)  Kanal kalemi (recesing tool)  İnce talaĢ kalemi (finishing tool)  Helisel matkap (twist drill) . CNC TORNA TAKIMLARINI İŞLEME UYGUN OLARAK BAĞLAMA 9. Program çalıştırılmadan önce şu hususlara dikkat edilmelidir. 9. Cycle Start’a basılmadan önce program ilk kez çalışacak ise mutlaka Single Block seçilmelidir. Sağ üstteki pencerede seçtiğiniz yeni programın adı yazılır. • • • • • İş parçası sıfır noktasının girilmiş olması gerekir. Tezgâh tuşuna basılırsa ana menüde çalışma gözlenir.

Kaba tornalama kalemi (roughing tool): Parçaların yüzeylerinden fazla miktarda talaş kaldırmak için kullanılır. alırken kullanılır. Açılı kesici (anglehead cutter): C eksenli torna tezgahlarda açılı delikler delmek için kullanılır.2 • • Yapılacak İşleme Göre Takım Seçme Punta matkabı (center drill): Punta ile desteklenecek uzun parçalar punta matkabı ile delinir. • • • • • • • • • Kanal kalemi (recesing/grooving tool): Kanal açmak için kullanılır. kesmek için kullanılır. Keski kalemi (parting tool): Parçalar. Parmak freze (end mill)  Kılavuz (tap)  Vida kalemi (threading tool)  Açılı kesici (anglehead cutter)  Parmak freze (end mill)  Keski kalemi (parting tool) 9. Helisel matkap (twist drill): Delik delmek ve delik genişletmek için kullanılır. Vida kalemi (threading tool): İç vida ve dış vida açmak için kullanılır. Aynaya bağlanan parçalar üzerinde frezeleme işlemleri yapmak için kullanılır. Parçanın yüzeyini daha düzgün ve hassas işlemek için kullanılır. Kılavuz (tap): Kılavuz çekmek için kullanılır. İnce talaş kalemi (finishing tool): Parçaların yüzeylerinden son pasolar. Parmak freze (end mill): C eksenli tezgahlarda kullanılır. .

elle kumanda (Manual mode) konumunda yapılır.6 arasında olan çeliklerin işlenebilirlikleri iyidir. Karbon miktarı % 0. Altta ki şeklde elle takım değiştirme penceresi görülmektedir. bunların sert ve mukavemet değerlerinin yüksek olması nedeni ile talaş kaldırmayı zorlaştırır. . Ancak karbon oranı % 0. Karbon miktarı % 0.2 den az olan çelikler sünekliği çok fazla olduğu için takım yüzeyine sıvanma özelliği gösterir.6’dan fazla olan çeliklerin sertliklerinin artması nedeni ile işlenmeleri de zordur.9. Yüksek alaşımlı ve paslanmaz çeliklerin işlenebilirlikleri çok düşüktür. Tezgâhın kontrol paneli ekranından takım (Tool) sayfasındaki ilgili takım numarası seçilerek çağrılır.4 9. Bu tür çeliklerin bünyesinde krom.1 Takım Değiştirme Elle El ile takım değiştirme işlemi. Malzeme işlene bilirlik ve sertlik tablosu Aşırı derecede süneklik genel olarak bir malzemenin işlenme kabiliyetini iyileştirmez. nikel.3 İşlenecek Malzeme Cinsine Uygun Takım Seçme Malzemenin sertliği arttıkça. işlenmesi zorlaşır. 9. İşlenmeye karşı direnci az olan malzemelerin işlenmeleri kolaydır.2-0. Sünek bir malzemenin talaşı takıma yapışır ve körlenmesini hızlandırır.4. volfram gibi alaşım elementlerinin bulunması.

5 9. vida açma delme vb. Tezgâhta takımın değiştirildiği yer.m tutucu ve katerin secimi bu konuda imalat yapan herhangi bir firmaya ait katalogdan yapılır. tornalama operasyonlarına ait kesici takımların bağlanacağı şekilde dizayn edilmiştir.5. 9.4.1 Taret Tarete Bağlanabilen Tutucular ve Kesiciler CNC torna tezgahında standart kesici takım bağlama sistemleri (tutucular) kullanılır. iş parçasına ve aynaya çarpmayacak şekilde belirlenmelidir.2 Otomatik Program içinde takım değiştirmek için T harfinin önüne takım numarası yazılarak veya bazı tezgâhlarda M06 fonksiyonu ile yapılmaktadır. Bunlar genel olarak dış çapı delik işleme. Kullanılacak olan tezgah için kesici tak. Program icra edilirken takım numarası sistem tarafından okununca takım otomatik olarak değiştirilir.Siemens kontrol ünitesi (Manual) sayfası 9. kanal açma/kesme. Takım değiştirme işlemi puntaya. takım değiştirme fonksiyon komutu öncesinde gelinen yerdir. . Tezgah taretine uyum sağlayacak şekilde imal edilir.

Şekil yumuşak çelik bir malzeme için operasyon tipine göre seçilen takımlar gösterilmektedir.Takım bağlama aparatları Kesici takımlar Her operasyon için uygun takım geometrisi ve takım tutucu tipi seçilmelidir. .

Operasyonlara göre takım kullanımı 1) Kaba tornalama 2) Profil tornalama 3) Kanal açma 4) Profil tornalama 5) Delik delme 6) Delik tornalama 7) Vida açma 8) Profil tornalama ve kesme Operasyon ve kesici takım listesi Torna takımlarında özellikler: CNC torna tezgâhlarında kullanılan kesici takımlar iki gruba ayrılır: a) Yekpare takımlar b) Sert metal uçlu takımlar Yekpare tek gövdeden oluşan kesiciler denilince akla ilk gelen yüksek hız çeliği (HSS-High Speed Steel) kesicilerdir. rayba. Resim de bir grup HSS türü kesici takım . parmak freze. havşa matkabı vb. Ancak maliyetleri düşük olduğu için özellikle delik operasyonlarında CNC tezgâhlarda hâlâ kullanılmaktadır. Bunlar matkap. Bu tür kesicilerin kesme hızları sert maden uçlara göre daha düşüktür. kılavuz. kesicilerdir.

Bu tür kesicilerin kesme performansları titanyum nitrür kaplanarak artırılır.2 Tutucunun Uygun Yuvaya Yerleştirilmesi Dış yüzeylerin tornalanması için takımlar taretin çevresindeki yuvalara takılır.görülmektedir.5.5. Kesme kabiliyetlerini daha da artırmak için aşınmaya karşı dirençli kaplama malzemeleri ile kaplanır. Bu kesicilerin kesme hızları çok yüksektir. Ayrıca takım değiştirilmesi sırasında taret dönerken kesici tezgâh gövdesine çarpabilir. • Kesiciler uygun tutucular ile bağlanmalıdır. Bunlar toz metalürjisi teknikleri ile imal edilir. Delik işlemleri için matkaplar ve delik kalemleri de taretin alnındaki takım yuvalarına takılır.) 20-30 mm civarında olmalıdır. Bu nedenle takımlar taretin takım yuvasından tezgâhın (Büyüklüğüne göre değişebilir. 9. 9. . Normal ve titanyum nitrür kaplı HSS kesiciler CNC tezgâhlarında en çok kullanılan kesici türü sert metal uçlu kesicilerdir. Ancak ani darbe ve vuruntulara karĢı oldukça dayanıksız yani kırılgandır.3 Kesicinin Tutucuya Uygun ve Emniyetli Biçimde Bağlanması  Taretin çevresine bağlanan kalemler taret yuvasından çok fazla dışarı sarkacak şekilde bağlanırsa takımda kesme kuvvetleri nedeni ile titreşimlere neden olur. Böylece hem kesme kabiliyetleri hem de elde edilen yüzeylerin kalitesi artırılır.

6. (Yeni takım) tuşuna basınız. Takımlar taretin yuvasına uygun bir şekilde yerleştirildikten sonra tespit cıvataları iyice sıkılmalıdır. Tool sayfasına geliniz.• • Delik operasyonları için kullanılacak takımlar pensler veya adaptörler aracılığı ile taretin alnındaki yuvalara bağlanır. 9. .6 9. Tool Type (takım tipi) kısmına takım tipi numarasını girip enter’e basın.1 Kesicilerin Bağlanması ve Kontrolü Bağlanan Her Takıma Ait Bir Takım Penceresi Açılması Takım penceresi Yeni pencere açma Menü tuşu ve parametre tuşuna basınız.

Bağlı bulunduğu yuvayı tanımlama T number (Takım numarası + ENTER) Talaş alma biçimini (uç pozisyonunu) tanımlama Edge Position Sadece tahriksiz takım tanımlandığında ekrana gelir. Kesicinin dıĢ, iç, sağ, sol tornalama durumuna göre kesicinin talaş alma biçimi tanımlanır.

İmleç, Edge Position sorusunun karşısındaki kısma getirildiğinde ekrana uç pozisyon resimleri belirir ve uç pozisyonuna uygun resmin numarası bu haneye yazılır ve enter’e basılır. 10. CNC TORNADA TAKIM AYARI YAPMA

10.1 Parçalar Üzerindeki Sıfır Noktaları Menü Parameter Zero Ofset seçilince 1’den 4’e kadar iş parçası sıfır (referans) noktası kaydetme seçenekleri ekrana gelir. Hangi referans noktası isteniyorsa seçilir.

   

G54 G55 G56 G57

10.2 Takım Ayarında Kullanılan Elemanlar ve Özellikleri

Kesici kalibrasyonunda kullanılan ölçme kolu Bazı tezgâhlarda takım ayarı için özel ölçme kolu veya mastarlar vardır. Kesiciler bu ölçme kolundaki mastara değdirilerek takım ayarları yapılır. Takım ölçme mastarları olmayan tezgâhlarda takım iş parçasının çevresine ve alnına değdirilerek ayar yapılır.

10.3 İşlenecek Parçaya Göre Takımları Sıfırlama 1) Parçayı aynaya uygun şekilde bağlayınız. 2) İş milini döndürünüz.

3) Takım ölçme kolu ile ölçülmüş takımlardan birini z ekseninde parçaya değdiriniz. 4) Ekrandaki tezgâh Z değerini bir kenara yazınız. 5) Takım ofset sayfasından bu takıma ait Z boyunu çıkarınız. 6) Kalan değeri Zero offset (iş parçası sıfırı) G54 (1) sayfasına yazınız.

10.4 Otomatik Sıfırlama 1) Menü çevirme tuşu ve ardından parametre tuşuna basınız. 2) Zero ofset tuşuna basınız. 3) Ekranda çıkan G54-G55-G56-G57 parametrelerinden hangisi program için uygunsa o seçilerek ENTER’e basınız. 4) Gelen ekrandan Z satırına getiriniz. 5) Alttaki pencereye geçiniz. 6) T nu. hanesine hangi takım kullanılıyorsa onun hane numarasını yazınız. 7) D nu. hanesine kullanılan takımın ofset sayfa numarasını yazınız. 8) Length hanesine ‘’– ve 2’’ yazınız. 9) Ofset hanesine parça durumuna göre ‘’– veya + yazıp’’ mm değerini giriniz. 10) Calculate tuşuna basınız. 11) OK tuşuna basınız. 12) Save tuşuna basınız. 13) OK tuşuna basınız.

10.5 Kontrol Panelinden Gerekli Ayarları Yapma  Parça işleme sırasında kullanılacak takımlar takım tutucular ile tarete bağlanır. Tezgâh JOG modunda olmalıdır.

Tuşuna basılarak kontrol ünitesinden bilgisayar ekranına geçilir.

 Gelen menüden sırasıyla

 Tuşlarına basılarak takım sayfasına girilir ve ekrana aşağıdaki menüler belirir

Bu mesajla birlikte eksen ve devir hareketi tekrar yetkili duruma gelir. Edge Position: Sadece tahriksiz takım seçildiğinde ekrana gelir. 4) Ölçme işlemi.9) L 801 = Takımın ölçme koluna yaklaştığı yöndeki sensörün alt program nosı yazılır. imalat işlemine geçmeden önce programda hataların tespit edilip düzeltilmesidir.1. 8) Operatör paneli üzerinde JOG Mod + El çarkı + 1000 tuşlarıyla ―EL ÇARKI‖ moduna geçilir ve takım. 7) Ekrana gelen ―MDA Buffer‖ penceresine M96 yazılır. R10 = Takım nu.).1) Yeniden takım tanımlayarak sayfa açmak için NEW TOOL tuşuna basılır ve gelen ekranda Tool Nu. 5) Takım sayfaları açıldıktan sonra tezgâhta ölçme kolu indirilir ve ekranda ―ÖLÇME KOLU YETKİSİZ AÇIK‖ mesajı belirir ve tüm eksenler ve devir hareketleri de yetkisiz hâle geçer.. T2 D2.1 Programın Test Edilmesi 11. Böyle bir durumda yapılması gereken ise. programı yeni baştan gözden geçirmek. Bunun iki yolu vardır: > Birincisi. takım tanımlama işlemi taret üzerindeki her takım için tekrarlanarak her takıma ait takım sayfaları açılır (T1 D1. el çarkı yardımıyla ölçme kolunun ölçme yapacak yöndekisensörüne 2-3 mm kalana dek yaklaştırılır. 11. 3) Takımlar ölçülerek bilgilerin doğruluğu kontrol edilir. CNC TORNADA PROGRAMLARIN SİMÜLASYONU VE KONTROLÜ 11. MDA‖moduna geçilerek ―MDA Buffer‖ penceresine.sı (1………12) R11 = Takım ölçülerinin yazıldığı sayfa nu.1 Programın Mantık ve Yazım Hatalarını Kontrol Etme Programcı tarafından yazılmış olan NC programında hata yapılmış olabilir. Bu yöntem kesin sonuç . 6) tuşuna basılarak tezgâh ekranına geri dönülür.sı (1……. operatör paneli üzerinden ―MDA‖ moduna geçilir.: takımın taret üzerindeki yuva numarası girilir +ENTER 2) Tool Type: Takım tipi + ENTER. T3 D3 vs. operatör paneli üzerinde ―START‖ tuşuna basılır ve ekranda ―ÖLÇME KOLU AKTĠF‖ mesajı belirir.

NC Programında yapılan hatalar mantıksal ve yazım hataları şeklinde olabilir.1. Yapılabilecek mantıksal hataların bazıları aşağıda sıralanmıştır: > > Hangi eksende işlemin yapılacağı belirtilmemiş olabilir. düşünülen eksen hepsi doğru mantıkta olmalıdır. klavyede birbirine benzeyen harf ve rakamları karıştırmak suretiyle hata yapmış olabilir. İlerleme miktarının değeri girilmemiş veya yanlış girilmiş olabilir. Ölçü birimi. kullanılacak kesici.veren bir yöntem olmamakla beraber. Bu işlemler programcının bilgi. programı bilgisayarda veya tezgahın simülasyon ortamında denemektir. beceri ve tecrübesiyle şekillenir. eğer programı bilgisayarda oluşturuyorsa. Mantıksal Hatalar Programcı işlenecek olan ham malzemeyi işlem basamaklarına göre yorumlar. Gelişen teknolojiye bağlı olarak yeni tezgâhlara NC programı (post) disket yardımı ile yüklenebilmektedir. > > > > Fener milinin harekete başlamaması veya ters hareket etmesi. bu programın ismi de bu kütüphaneye eklenmektedir. Kesicinin hareketini belirten değerler yanlış veya eksik satır şeklinde olmuş olabilir. Yeni bir program yazıldığı zaman. Tezgâh ölçü sınırları dışında bir ölçünün girilmesi. Bu yöntem en çok kabul gören ve sonucu garanti olanıdır. Yapılamayacak bir işlemin tezgâhtan istenmesi. Yazım Hataları Programcı. > İkincisi.2 CNC Programını Kaydetme Simülasyon programında yazılan NC programlarının isimleri program kütüphanesine kaydedilmektedir. Ayrıca programda yapılan değişiklikler tezgâh hafızasına ve diskete kaydedilebilmektedir. Bu kolaylık ile bir NC programında ister bilgisayarda. Yapılacak işlem. Tabiî ki hatalar yine de olabilecektir. 11. kısa programlarda etkili olabilir. . koordinat sistemi veya doğru kesicinin tanıtılmaması. ister tezgâhta değişiklik yapılması mümkün olur.

Bu panellerde bulunan butonlar temelde benzeşmektedir. CNC tezgâhların kumanda panelleri ve barındırdığı işletme programı farklılığı.1. test edilmek istenen programın isminin girilmesi istenir. Resim 1. Program yazılıp bitirildikten sonra. programcı düzeyinde mantık olarak yerleşmiştir. programın doğru olup olmadığını kontrol etmek için bu seçenek kullanılır. tezgâh üreticileri komutları aynı sembollerle ifade etme yoluna gitmiştir. Edit butonuyla başlanan program yazma işlemi ana menüye dön butonuna basılması suretiyle yapılan program tezgâh kütüphanesine aktarılmış ve kaydedilmiş olur. Aynı markanın farklı iki model kumanda paneli Kumanda panelinde bulunan MDA butonuna basıp veya tamburu konumlandırarak program penceresine ulaşılır.3 Programın Simülasyon Modu ile Çalıştırılması Bilgisayarda bir CNC programı vasıtası ile NC komutları yazılabileceği gibi tezgâh kontrol ünitesinde de yazılabilir. Bu seçenekle. programdaki hataların bulunması sağlanmaktadır. Program yazıldıktan sonra mutlaka test edilmelidir. Değişen sadece bu işlemin her tezgâhta aynı komut ve sırayla yapılmayışıdır. Program ismi girildiğinde program satır satır ekrana gelmekte. yapılan işlemin simülasyonu incelenerek programda hata olup olmadığı kontrol edilebilmektedir . Bu sebeple.1de aynı markanın farklı iki model tezgahı için kumanda paneli görülmektedir. yazılan program blokları tek tek kontrol edilerek. Bu seçeneğe girildiğinde. bir programcının tüm tezgâhları aynı bilgi ve beceride kullanmasına engel olmaktadır. Bu iki yöntemde de simülasyon özelliği vardır. 11.Bu işlem.

bu sefer parça bağlanarak kesicilerle beraber yine düşük ilerleme hızında işlem tekrarlanır. Eğer işlem hatasız ise. doğru NC programı hedefine ulaşılır. Tekrarlanan işlem neticesinde hatasız. Bu esnada görülen iş parçası üzerindeki değişiklikler yazılan programın ne denli iyi olduğunu gösterir. Hazırlanan program bir de kesici bağlanmadan. eksenlere hareket vererek denenir. Edit Penceresi Simülasyon esnasında yazım hatasından kaynaklanan hatalar ayıklanır ve satırlar düzeltilir. düşük ilerleme hızında. . programda yazılan her bir satır işlendikçe son haline doğru gidilir.Program Penceresi İş parçasının kaba malzeme görünümünden.

1. Tezgâhta çarpma olayı genellikle G00 satırlarında olabilir. Bunu. Programcı. Böylece kesicinin çarpma durumları önceden tespit edilerek programda gerekli düzeltmeler yapılır ve normal moda dönülür. İş parçası tamamen oluştuğu zaman bir aksaklık yaşanmadıysa o zaman tezgâh sonraki parçada yine de tam kapasitesinin altında çalıştırılır. 11. Bunun için tezgâha kesiciler ve işlenecek iş parçası bağlanır.4 Yavaş İlerleme Modunda Programın Test Edilmesi (Dry Run) Bilgisayarda yazılan veya tezgâh komut panelinden girilen komutlarla oluşturulan ve simülasyonu yapılan NC programı gerçek ortamda denenecektir.Simülasyon penceresi 11. ayar düğmesi yardımıyla güvenlik için düşürülür. ayna devir sayısını elle ayarlanan kısımdaki düğmeyi sola çevirerek yapabiliriz.2. Hazırlık işlemleri operatörle veya otomatik olarak gerçekleştirilir. İşlem sonuna kadar bu şekilde devam ettirilir. Tezgâh normal çalışma konumunda iken program başlatılır. kesme hızları ve talaş kaldırmak için takım ve parça hareketleri programda öngörülür.1 Adım Adım Modda Çalıştırma (SBL) CNC tezgâhlarda ilerleme. Normal modda iken tezgâh çalışma kapasitesi. Birkaç işten sonra tezgâh tam kapasite çalıştırılmalıdır. Tüm talaş kaldırma işlemleri operatörün hiçbir müdahalesi olmadan otomatik olarak yapılır. Buna bağlı olan genel sistemin çalışması da yavaşlayacaktır. Bu özellik açılınca tezgâhın G00 kodları kapatılarak tezgâh yavaş ilerleme moduna geçer. tezgâh panelinden SBL (adım adım) .2 Programın İşletilmesi 11. Çarpmaları engellemek amacı ile tezgâhta bulunan Dry Run (deneme çalışma modu) özelliği açılmalıdır.

mikrometre. tezgâha bir program tarafından kumanda edildiği için yapılan ayarlamaların doğru sonucu verip vermediğinin kontrolüdür. passametre veya mastarlar gibi diğer ölçme. İlk ışın ölçümü yapılırken Ölçme işleminde. Operatör duruma bağlı olarak aynı butona bastığı takdirde tezgâh sıradaki satırı işleme koyar.2. Bunu işlemin amacı. operatörden.2 İlk Üretilen İş Parçasının Kontrol Edilmesi Adım adım konumunda yapılan ilk iş parçası tezgâhtan sökülerek. Satır işlemi bitince yine operatörden gelecek talimat için beklemede kalır. işin hassasiyetine ve tolerans değerine göre dijital kumpas. . 11. hassas bir şekilde ölçüleri kontrol edilir. bir sonraki satıra geçmek için talimat bekler. kontrol araçları kullanılır.butonuna bastığı takdirde tezgâh sırası gelen her bir komut satırında.

Offset penceresi 11. Yapılan işlemler koruyucu kapak ardından izlenir. SBL'den sonra üretilen ilk iş parçası istediğimiz ölçü ve toleranslar dâhilinde olmuş ise artık tezgâhı seri bir şekilde çalıştırabiliriz. Bu esnada ayna devir sayısını ayarlayan tamburu küçük adımlarla artırarak olması gereken değere getirilir. Tezgahta işlem anı .3 Seri Modda Çalıştırma Yapılan tüm hazırlık çalışmaları Dry Run.2. Kontrol panelinden ayna devir sayısını kontrol eden tamburu yaklaşık %30 civarında ayarlayıp otomatik butonuna basınca artık tezgâh programda yazılan her bir blok doğrultusunda görevi yapmaya başlar.

Tabiî ki bu kararı verirken dikkat edilmesi gereken hususlar vardır: > > > > Yapılacak olan iş parçası üzerinde ne gibi işlemler yapılacağı. Tezgâh panelinde bulunan ayna çöz butonuna basıp hidrolik olarak kontrol edilen ayna ayaklar yavaş hareketle açılması sağlanır.G59 arasındaki bir kod ile referans noktası belirlenir. İş parçası üzerindeki bu asıl noktaya iş parçası referans noktası denir.1 İş Parçasını Tezgâha Bağlama CNC tornada iş parçaları tezgâha iki şekilde bağlanabilir. İş parçasının bağlı olduğu yerden söküp yeni bir parçasının bağlanması kolaylığı. kesici takımın iş parçasının belli bir noktasına göre hareketi tanımlanır. Kendisine ait olan direkt tezgâh aynasına ya da aynanın bağlı olduğu yere aynayı yerinden söküp bağlama araçlar yardımı ile olabilir. Üretimi planlanan iş parçasının programı yapılırken. İş parçası referans noktası CNC torna tezgâhlarının iş parçası referans noktası (iş parçası sıfır noktası) genelde iş parçası alın yüzeyinin merkez noktasına ayarlanır. SİLİNDİRİK VE KONİK TORNALAMAYI PROGRAMLAMA 12. CNC TORNADA ALIN. Elimizdeki işi ayna ayakları arasına koyup olabilecek boy mesafesini de belirledikten sonra yine tezgâh panelinde bulunan ayna sık butonuna basıp iş parçası güvenli bir şekilde bağlanabilir. G54. kaç adet yapılacağı. Bağlanacak iş parçasının büyüklüğü.12. Bütün bunlar göz önünde bulundurulduktan sonra iş parçası tezgâha bağlanır. .. Talaş kaldırma esnasında iş parçası üzerinde oluşacak olan kesme kuvvetlerine karşı göstereceği direnç..

havşa matkabı gibi kesicileri tarete bağlamamızı sağlayan mandren. çap.10'da tornalama işlemi için operasyon ve kesici belirlemesi görülmektedir. pens veya bağlama aracı kullanılır. 12. Taret üzerine takımlar alın veya çevre yüzeyine yerleştirilir. Bağlama esnasında dikkat edilmesi gereken bazı hususlar vardır. uzunluk. rayba. Genelde taretlere 8 veya 16 takım yerleştirilebilir. Bunun için sert maden uçlu kesiciyi tarete bağlamamıza yardımcı olacak kesici profiline uygun katerler kullanılır. parmak freze. Bir de kesici takım olan matkap. . Şekil 1. kılavuz. devir sayısı ve ilerleme değerleri belirlenmelidir. kullanılacak olan kesici takımların tür.2 Kesici Takımları Bağlama CNC tezgâhta iş parçasının işlenebilmesi için gerekli olan kesiciler tarete bağlanmalıdır. Birçok durumda iki taret kullanılabilir.Kesici iş parçasının çevresine veya alnına değdirilerek kullanılacak kesicilerin X ve Z ekseninde boyları tespit edilerek takım ayar (offset) sayfasına yazılır. Kesicileri tezgâha klasik tezgâhlarda olduğu gibi bir katerin üzerine bağlayamayız. Taretler parçayı tutturan aynanın ön kısmına veya üst kısmına monte edilir. Çeşitli kesiciler ve bağlandığı taret 12.3 Kesici Takımların Sıfırlanması NC programının yazımına geçmeden önce talaş kaldırma operasyonları.

. Bu. şu anlama geliyor: Tarete bağlanan bir 12 mm çapındaki matkap ile bir punta matkabının boyları bir birine eşit olmadığı için bizim bunu tezgâha bir şekilde anlatmamız gerekir. Taretin Yalın ve Kesici Bağlı Görünümü Resimde görüldüğü gibi taretin üzerinde yer alan rakamlar kesicinin bağlanabildiği istasyonun numarasını belirtir. ofset penceresindeki takım numarasına karşılık gelen yere girilir. her bir kesici için offset penceresinde el ile değer girilir ve ofset ayarı yapılır.İş profiline uygun kesiciler Kesici takımlar tarete bağlandıktan sonra her birinin kesici ucu iş parçası üzerinde tespiti yapılan referans noktasına göre sıfırlanır. Taret üzerinde her bir kesicinin bağlı olduğu istasyona bir harf veya numara verilmiştir. Bunu yapacak olduğumuz yer kesici için ofset ayarı yapmaktır. Bu numaralara dikkat ederek. O esnada ekranda görülen değer. Bağlanan kesicilerin ölçü farklılıkları her biri için düşük hızda hareket ettirilip kesicinin kesen kenarı ölçme probuna veya parça referans noktasına değdirilir.

Tüm talaş kaldırma işlemleri operatörün hiçbir müdahalesi olmadan otomatik olarak yapılır. Her firma kesicisini detaylı bir şekilde anlatan kataloglar ve çizelgeler hazırlamıştır. vb işlemler). delik içi. Çünkü en kesin değerlere bu şekilde ulaşabiliriz. Bu değer yapacak olduğumuz kesme hızı hesaplanmasında sabit bir değer olarak kullanılacaktır. Yani 1 dakikalık zaman içerisinde oluşan talaşın bir tel misali uzatılıp metre cinsinden ölçüldüğünde ki değeridir. Kesici teknolojisinin geliştiği zamanımızda her bir kesici için bir kimlik kartı oluşturulmuştur. alüminyum. Tezgâhın gücü (tezgâh katalogundan bakılır). Öyle ki sonuçta parçanın işlenebilmesi için doğru kesicinin kullanılması gerekir. Takım olarak kullanacak olduğumuz kesicinin malzeme cinsi (sert metal uç. Kesme hızını tespit ederken şunlara dikkat edilmesi gerekir: > > > > > 12.5 Öncelikli olarak işlenecek malzemenin cinsi (çelik. yüzey. Kesme hızına bağlı olarak en doğru ilerleme miktarı ya hesaplanır ya da yaklaşık değerlerle gösterilen tablolardan faydalanılır. İş parçası üzerinden talaş kaldırırken oluşan olay keme işlemidir. vida. Talaş kaldırma işleminin türü (alın. Hazırlık işlemleri operatör veya otomatik olarak gerçekleştirilir. pirinç. Bizim hesaplama yöntemini bilmemiz gerekir. İşlenecek parça için kullanacağımız kesici kararı verildikten sonra bu kesici için üretici firmanın yayınladığı kesici özelliklerini belirten çizelgeden kesme hızı (V) bakılır. bakır. Bu işlemin hızı işin bitmesini zaman olarak doğrudan etkilediği için bu işleme ayrıca dikkat edilmesi gerekir. Kesme sıvısının kullanılması. Kesme hızı. Her kesicinin kesme hızı bir değildir. Bu hesaplamalar aşağıda gösterilen formüllerle yapılabilir. DEVİR SAYISI HESABI . kesici takımın kesen kenar ucunun iş parçası üzerinde kesme yaparken 1 dakikadaki aldığı yol demektir. kesme hızları ve talaş kaldırmak için takım ve parça hareketleri programda öngörülür. seramik. vb).4 Talaş Kaldırma Teknolojisi CNC tezgâhlar mademki sadece komutlara göre hareket eder o zaman bu hareketlerini en doğru bir şekilde bizim kumanda etmemiz gerekir. Kesme Hızı. vb). Tezgâh operatörü kullanacağı kesiciyi seçerken aradığı şartlara uyan kesiciyi en iyi bir şekilde bilmelidir. İlerleme Hesabı ve Kesme Sıvıs CNC tezgâhlarda ilerleme.12. Yapılan hesaplama sonucunda tezgâha girilecek devir sayısı (S) ve ilerleme miktarı (F) değerleri olarak kullanılacaktır. Devir Sayısı. Birimi metre /dakikadır.

S= 1000 x V / n x D devir/dakika S = Devir sayısı (devir /dakika) V = Kesme hızı (metre/dakika) çizelgeden bakılır D = İş parçasının çapı (mm) İLERLEME MİKTARI HESABI F=f x S mm/dakika F = İlerleme miktarı (mm /dakika) f = İlerleme (mm /devir)çizelgeden bakılır S = Devir sayısı (devir /dakika) ÖRNEK: CNC torna tezgâhında yapılması düşünülen iş parçasının dış çapı 82 mm. Verilenler V = 270 m/dak. dökme demir cinsinde ise gerekmeyebilir... Bu değerlere göre yapılacak olan NC programda tezgâha girilmesi gereken uygun devir sayısını ve ilerleme miktarını hesaplayınız. İşlem yapılırken kesme sıvısının kullanılması gerekliliği işlenen parçanın cinsine bağlıdır. D = 75 mm f = 0. kullanılması planlanan kesici için çizelgeden bakılan kesme hızı değeri 180 metre/dakika (m/dak) ve ilerleme miktarı da 0... mm/dak Yapılan hesaplama sonucunda tezgâha girilecek değerler elde edilmiş olur..6 Alın.20 mm/dev (π = 3) S = 1000 x V / π x D => 1000 x 270 /3 x 75 = 1200 dev/dak F = f x S => 0... Silindirik ve Konik Programlamada Kullanılan CNC Kodları ISO sistemine göre adresler için İngiliz alfabesinin A'dan Z'ye harfleri . dev /dak F = ?....20 x 1200 = 240 mm/dak İstenenler S = ?. İş parçası çelik cinsi ise kesme sıvısı gerekir.20 mm/devir (mm/dev) dir. 12.

M Kodu M00 Anlamı Programlanmış durdurma (Programın yazılan çalışmayı durdurur ve cycle start ile tekrar çalışır) yerinde .2'de gösterilmiştir. . Tablo 1.0..kullanılmaktadır..1'de ISO kod sisteminde adres olarak en çok kullanılan harfler verilmiştir... C F S T M Anlamı Blok/Satır numarası (1.99) ISO Kod Sistemine Göre Adresler G Fonksiyonları NC programlarında talaş kaldırma işlemini doğrudan etkileyen fonksiyonların tanıtımı için kullanılır.. M kodları da G kodları gibi kontrol sistemine göre farklılık göstermektedir. Y..999) ilerleme hızı (1.01. Birkaçı boş bırakılmıştır.5 mm/dev) Devir sayısı (0.3'te yardımcı M kodları ile ilgili liste gösterilmiştir.. Adres N G X.99) Yardımcı fonksiyonu ((0...9999) Hazırlık (takım yolu) fonksiyonu (0. Bu harflerin çoğuna anlam verilmiş. 100. O harfi sıfır ile karıştırılmaması için kullanılmaz.. Z. Boş olanlar çeşitli kontrol sistemleri tarafından farklı anlamlar için kullanılır.9999) Takım numarası (0. Tablo 1. G00 G01 G02 G03 G20 G21 G81 G82 G90 G91 Kesicinin talaş kaldırmadan olabilen en hızlı hareketi Kesicinin talaş kaldırarak hareketi Saat ibresinin dönüş (CW) yönünde eğrisel hareketi Saat ibresinin aksi yönünde (CCW) eğrisel hareketi Parmak ölçü sistemi (İnç) Metrik ölçü sistemi Z ekseninde (boyuna) tornalama döngüsü X ekseninde (alın) tornalama döngüsü Mutlak (Absolute) koordinat sisteminde programlama Artışlı (Incremental) koordinat sisteminde programlama Temel bazı G kodlarının anlamları M (Yardımcı Fonksiyonları) Tezgâh fonksiyonlarını harekete geçiren veya durduran kodlardır..99) Doğrusal ve dönme eksenlerinin kordinatları ( ± 99999... W. U. 000 mm/dak) (0. CNC torna tezgahında en çok kullanılan G kodları ve anlamları Tablo 1.

ISO Kod sistemine dayanan bir program: > > > Programın adını temsil eden program numarası. Programı oluşturan ve satır şeklinde yazılan bloklar. Bununla beraber NC sistemleri için kontrol ünitelerini üreten firmalar arasında yani kontrol sistemleri arasında bazı farklılıklar vardır. 12.M01 M02 M03 M04 M05 M06 M08 M09 M17 M19 M30 M98 M99 İsteğe bağlı durdurma (optional stop açık ise programı durdurur ve cycle start ile tekrar çalışır) Program sonu Fener milini saat ibresi (CW) yönünde döndürme Fener milini saat ibresi tersi (CCW) yönünde döndürme Fener milini durdurma Takım değiştirme Soğutma sıvısını açma Soğutma sıvısını kapatma Alt program sonu Fener milini açısal konumlandırma Program sonu ve başlangıca dönüş Alt programı çağırma Alt programdan geri dönüş Yardımcı M kodları NC tezgâh ve sistemlerde programlama ASCII kod esasına göre oluşturulan ISO. Blokları oluşturan sözcüklerden oluşur.7 CNC Programlama Mantığı Programın adı bir sayıdan oluşur ve programın numarasını belirtir. Sayının . EIA ve DIN gibi aynı içerikli kod sistemine dayanmaktadır.

gibi kelimelerden oluşur. Kelimeler komuttur. G90. son sayı iş milinin dönmesini ifade eder. Eğer program numarası yoksa birinci bloğun numarası (N. Örneğin X. ancak N0 kabul edilmez..) program numarası sayılır. Blokta. (*).) işareti. Örneğin N01. Bu formatta sadece sayılardan oluşan kelimeler. Kontrol ünitesinde işlem görmedikleri için blok numaralarının konulması mecburi değildir. N10. F adreslerinin yanındakiler. N02. Sayılar 1'den 9999'a kadar dört dijitten oluşur. birinci sayı blok numarasını. sayılar 1'den 9999'a kadar 4 dijitli olabilir. Bloklara göre takım doğrusal veya eğrisel bir hareket yapar. Bu sistemin bir alternatifi sayılar arasına TAB kelimenin yazılmasıdır. F200 vb. Bu işaret EOF. Y. üçüncü ve dördüncüsü X ve Y koordinatlarını. Görüldüğü gibi her kelime adres adını taşıyan bir harf ve bir sayıdan oluşur. . programa başka blokların eklenmesi kolaylaşır. kesme hızı ve ilerleme hızı tayin edilir. (. EIA sisteminde O harfi. Her blok bir blok sonu ile işaretlenir. kod veya yukarıdaki örnekte olduğu gibi G ve M adreslerinin yanındaki sayılar veya değer olabilir. Adresli kelimelerden oluşan bloklara adresli blok formatı denir. N06. (SINUMERIK) alabilir. Bloklar örneğin N01. Bu sisteme göre adresli kelime formatı çok daha esnektir ve günümüzde genellikle bu format kullanılmaktadır. Adresli kelimelerin sayıları.). CRT-MDI (MDI Manual Data Input) kontrol panosunun ekrandan ve programlamak için elle çalıştırılan düğmelerden oluşan kısımdır. yani bir işlemi temsil eder. N03 veya N01. ISO. Eğer hem program hem blok numarası yoksa program kaydedilirken (CRT . iş mili çalışır veya durur.. (FANUC). X30. blok numarası N ve ondan sonra bir sayıdır. Bunun yanı sıra sıralanmış blok formatı denilen bir başka format daha vardır. Örneğin N1.MDI'dan bir program numarası belirtilmesi gerekir. Sayıların düzeni seri değil de keyfi alınır. blok içinde işgal ettikleri yere göre anlam taşır. Son örnekteki gibi aralıklı alınırsa. N01 vb. ikincisi dairesel interpolasyonu. Her bloğun başında bir blok numarası bulunur. Blok numarası olarak N0 kullanılmaz. konursa programın kullanılması bakımından daha iyi olur. sayı kod veya değer olabilir. sayının önündeki sıfırlar sayılmaz. Y'ye ait sayılar koordinatların değerlerini ifade eder. Programın esasını oluşturan bloklar satır şeklinde yazılır.önüne ISO'ya göre (. X. SINUMERIK'te % işareti konulur veya hiçbir işaret konmaz.

Bu menünün alt başlıkları ise şunlardır: > > > > Satır Düzeltme Satır Ekleme Satır Silme Çıkış Bu simülasyon programında yazılan CNC programlarının isimleri bu program kütüphanesinde bulunmaktadır. Yeni bir program yazıldığı zaman. programın birim sisteminin işlenecek parçanın uzunluğunun. Program yazılırken doğru olduğu onaylanan program satırları üzerinde herhangi bir değişiklik yapma imkânı olmadığından. Programcının panelde girdiği değerler. Bu işlemler sonrasında ISO kodları kullanılarak program yazılabilmektedir. genişliğinin. Bu seçenek sayesinde Quick Basic programından çıkılarak DOS ortamına dönülür. Girilen her bir değer bir hareketin oluşmasını sağlar. Program isimlerinin listesini görmek için ana menüdeki bu seçenek kullanılır. derinliğinin ve programda kullanılacak maksimum takım çapının girilmesi gerekmektedir.8 Elle Programlama Yapma CNC tezgâhlarını klasik tezgâhlardan ayıran ilk özellik. İkinci olarak talaş kaldırmak için kullanılan güç motorun yanı sıra. Herhangi bir yeni parçanın ISO kodlarıyla programını yazmak için ana menüdeki program butonuna basılır. Bu panelde komutların girilmesini sağlayan düğmeler ve girilen veya işlenen komutlar gösteren ve talaş kaldırma işleminin simülasyonunu yapan bir bilgisayar ekranı vardır. Silindirik ve Konik Tornalama Uygulamaları Yapma Programlama yapılırken tümü artışlı veya tümü mutlak olabilir. eksenlerde yapılacak olan hareketlere karar verir. Eksen doğrultusunda hareket. Böylece hangi isimlerle programlar yazıldığı rahatlıkla görülmektedir. 12. takım veya parça hareketlerini gerçekleştiren ve eksen adını taşıyan her hareket yönünde birer ilerleme motorları vardır. tezgâh milinin çalıştırılması ve diğer işlemler bu panel yardımıyla yapılır. Bu menünün alt başlıkları ise > > > > Dosya Silme AltSayfa ÜstSayfa Ana Menüye Dönüş Simülasyon programından çıkmak için bu kısım kullanılır. bu programın ismi de bu kütüphaneye eklenmektedir.9 Alın. Bu seçeneğe girildiği zaman. programın bazı yerlerini değiştirmek veya hata varsa hataları düzeltmek için edit seçeneği kullanılır.12. Programın bir kısmı mutlak bir kısmı artışlı olarak yazılabilir. Bu ifade seçildiğinde ekrana Program Düzeltme Menüsü gelmektedir. program girişini ve çalışmasını sağlayan bir kontrol ünitesi ve bunu temsil eden bir kontrol paneli bulunmasıdır. Bu bilgiler girildikten sonra. Hatta aynı satırda bir koordinatı . yeni program dosyasının isimlerinin. program formatı ve girilen değerler ölçüsünde iş parçasının simülasyon şekli ekrana gelmekte ve programın yazılması için beklenmektedir.

Programcının hangisi kolayına gelirse o yöntemi kullanır. > Alın Tornalama Parça bağlanıp takım ayarı. nolu takım çağrılır Takım hızlı olarak X120. F0. F0. Parça alından 4 mm uzaklaşır Hızlı ilerleme ile 105 mm çapa çıkılır Hızlı ilerleme ile Z-8 noktasına gelinerek 4 mm talaş verilir 0.2 N60 G00 Z0. Aşağıdaki parçanın alnındaki 8 mm'lik talaş alınmıştır. N35 G01 X0.2 mm/dev ilerleme ile alın tornalama yapılır. N50 G00 Z-8. Açıklama İş referans noktası seçilir 1. Z120. N25 S1800 M03 N30 GOO X105.2 mm/dev ilerleme ile alın tornalanır Alından uzaklaşılır . Z120 park noktasına gelir.2 N40 G00 Z0. Z-4. N45 G00 X105. Fener milini saat ibresi yönünde 1800 dev/dak hızla döndürülür Takım hızlı olarak 105 mm çapa ve alından 4 mm sola gider 0.mutlak değerini artışlı girmek te mümkündür. Alın tornalama için iş paçası Mutlak Programlama N10 G54 N15 T0101 N20 G00 Z120. iş koordinat ayarı yapıldıktan sonra tezgâh kontrol paneline aşağıdaki program girilirse alın tornalama işlemi gerçekleşebilir. N55 G01 X0.

60 park noktasına mutlak olarak İlerleme mm/dev. İş mili 1200 dev/dak ile saat ibresi yönünde döndürülür. Takım no 01 ve ayar no 01 olan takım seçilir. Kesici hızlı şekilde 60. . F0.7 N70 G01 X43. F0. Kesici hızlı şekilde 60. Takım no 01 ve ayar no 01 olan takım seçilir.7 N80 G00 X60.7 mm/dev ilerleme ile tornalanır. N10 G54 N15 T0101 N20 G00 X60. Z120 noktasına gönderilir Program bitirilir Silindirik Tornalama Silindirik tornalama için iş parçası Mutlak Programlama İş parçası referans noktası seçilir. İş mili 1200 dev/dak ile saat ibresi yönünde döndürülür. Z5. N75 M30 Fener mili durdurulur Kesici park noktası olan X120. Programı bitir ve başa dön. N60 G01 Z-80. N90 M30 N05 G54 N10 T0101 N20 G00 X60. Z60. N30 G95 N40 S1200 M 03 N50 G00 X36. Z60. Kesici 36 mm çapa ve alından 5 mm uzağa hızla yaklaşır. Z60.N65 M05 N70 G00 X120. 60 park noktasına mutlak olarak İlerleme mm/dev. Kesici hızlı olarak 60. 80 mm'lik boyu 0. N30 G95 N40 S1200 M03 Artışlı Programlama İş parçası referans noktası seçilir. 43 mm çapa kadar alın tornalanır.60 park noktasına gider. Z120.

N40 G01 Z-120. Takım park noktasına gönderilir. N60 G01 W-85. Z100. 80 mm çapa kadar konik tornalanır. Z2. Programı bitir ve başa dön. Parçadan X ekseninde 7mm uzaklaşılır. Takım 0. Z-20. N45 G01 X102.3 mm/dev ilerleme ile parçanın alnına değdirilir. 60 park noktasına mutlak olarak gider. F0.(36-60=-24)] ve Z-55 noktasına hızla gider. Program bitirilir.N50 G00 U-24. Takım no 01 ve ayar no 01 olan takım seçilir. N05 G54 N10 T0101 N15 G00 X150. Z100. Z60) park noktasına gider.7 mm/dev ilerleme ile tornalar. Z140 (mutlak X60. Konik Tornalama Konik tornalama için örnek iş parçası Mutlak programlama İş parçası referans noktası seçilir. N30 G01 Z0. W-55. Kesici artışlı olarak X-24[son nokta-ilk nokta. 65 mm çapa ve alnına 2 mm kalana kadar hızla yaklaşır. W140. F0.7 N80 G00 U17.3 N35 G01 X80. N90 M30 5+80 mm boyu 0.7 N70 GO1 U7. F0. 102 mm çapa çıkılır. İlerleme mm/dev. Fener mili durdurulur. N60 M30 . N20 S1800 M03 N22 G95 N25 G00 X65. İş mili 1800 dev/dak ile saat ibresi yönünde döndürülür. Kesici artışlı olarak X17. N50 M05 N55 G00 X150. Kesici hızlı şekilde 60. 100 mm boyuna tornalama yapılır.

80 mm çapa kadar konik tornalanır. G01 komutu ile .W-20. Burada sadece basit olarak kanal açma komutları gösterilecektir. Kanal açmak için en uygun devir sayısı ve ilerleme miktarı tespit edildikten sonra. N20 S1800 M03 N22 G95 N25 G00 U-85.3 mm/dev ilerleme ile parçanın alnına değdirilir. İş parçası referans noktası seçilir. N45 G01 U22. F0.2 CNC Tornada Kanal Açma Programlam CNC torna tezgâhında.1 Kanal Tornalama Programlamada Kullanılan CNC Kodları Çevrimle ilgili konular ilgili modülde anlatılacaktır. kanal kalemi ile G01 komutu kullanılarak kanal açılabilir. W-98. G01 komutu talaş alarak ilerleme yapan komuttur. parçanın kanal açılacağı yere hızlı (G00) ilerleme ile yaklaşılır. 65 mm çapa ve alnına 2 mm kalana kadar hızla yaklaşır. N30 G01 W-2. Kesici hızlı şekilde 60. Fener mili durdurulur. 100 mm boyuna tornalama yapılır. Program bitirilir. SIEMENS ve FANUC kontrol sistemlerinde aynı komut kullanılır 13.3 N35 G01 U15. 102 mm çapa çıkılır. Takım no 01 ve ayar no 01 olan takım seçilir. 60 park noktasına mutlak olarak gider. N40 GO1 W-100. Alına kanal açmak için kanal açma kesicisi kullanılmalıdır. N50 M05 N55 G00 U49.Artışlı Programlama N05 G54 N10 T0101 N15 G00 X150. CNC TORNADA KANAL AÇMA PROGRAMLAMA 13. Takım park noktasına gönderilir. N60 M30 13. Kanal açmak için kanal kalemi komut olarak da G01 komutunu kullanacağız. İş mili 1800 dev/dak ile saat ibresi yönünde döndürülür. W220. İlerleme mm/dev. Takım 0. Z100. Tornalama işlemlerinde silindirik yüzeye ve alına kanal açılabilir.

Çevreye kanal açma işlemi alın tornalamada olduğu gibi X ekseninde hareketle sağlanır. Elle Programlama Yapma CNC takım tezgâhlarında parça imalatı için kullanılan komutlar dizisine parça programı denir. Alına kanal açılabilmesi için uygun kanal açma kesici takımın kullanılması gerekir. alfa sayısal vb karakterlerden meydana gelir.3. sayısal. takım tezgâhının anlayacağı alfabetik.kesici takım kanala dalma yapar. Parça programının özelliği CNC tezgâhının anlayacağı komutlardan meydana gelmesi ve başlangıçtan sona kadar belirli bir mantıksal sırayla yazılmış olmasıdır. . CNC torna tezgahında silindirik yüzeye kanal açılabildiği gibi parçanın alnına da kanal açılabilir. Parça programları. Kanal açma işlemi ve kesicileri 1.

N20 G00 T0202. M08. F0. N50 G00 Z-45. N80 G00 Z50. Z0.Kanal açma işlemi örneği Örnekte sadece kanal işlenecektir. N30 G96 S80 M03. O0001. %0001. Program numarası İş mili maksimum devir sayısı 500 dev/dak 02 no'lu takım ve 02 no'lu ofset çağırma 80 m/dak sabit kesme hızlı ile başlama Kesici takımı kanal hizasına getirme ve soğutma sıvısını açma 0. M09. . N40 G00 X70. (SIEMENS) N10 G50 S500. (FANUC).1 mm/devir ilerleme ile kanal açma Kesici takım noktasına dönüş ve soğutma sıvısını kapatma Tezgâhı durdurma . N60 G01 X50. N70 G00 X80. N90 M30. Mutlak olarak programı yazınız. .1.

N90 M30. N30 G96 S100 M03.. N80 G00 X84. M08. N70 G00 Z14.1. SIEMENS kontrol sistemlerinde ise G83~G87 arası komutlar delik delme çevrimi olarak kullanılır.Kanal açma işlemi örneği O0001. (SIEMENS) N10 G50 S500. N60 G01 Z-5. N40 G00 X15. Program numarası İş mili maksimum devir sayısı 500 dev/dak 03 no'lu takım ve 03 no'lu ofset çağırma 100 m/dak sabit kesme hızlı ile başlama Kesici takımı kanal hizasına getirme ve soğutma sıvısını açma 0. N50 G00 Z1. Z5. F0.1 Delik Delme ve Delik Büyütme Programlamada Kullanılan CNC Kodları FANUC kontrol sistemlerinde G83 komutu kademeli delik delmek için. Tornalama Çevrimleri modülünde anlatılacaktır. M09 . N20 G00 T0303.3 CNC TORNADA ROGRAMLAMASI DELİK DELME VE DELİK BÜYÜTME 13. .. Bu komutlar.1 mm/devir ilerleme ile kanal açma Kesici takım noktasına dönüş ve soğutma sıvısını kapatma Tezgâhı durdurma 13. (FANUC) %0001.3.

Kesme hızı. Delik delmek için çevrim kullanılmıyorsa G00 ve G01 komutları kullanılır. devir sayısı. Matkapla delik delindikten sonra kesici takım yardımıyla delik istenilen ölçüde büyütülür.3. matkap doğrusal hareket yapar. doğrusal hareket (G00-G01) ile yapılmaktadır. Tahrikli takımlar ile delik delerken iş parçası sabit. Matkapla delik delerken iş parçası dairesel. kesici takım (matkap) dairesel ve doğrusal hareket yapar. Delik delme işlemi Delik büyütme işlemi .2 CNC Tornada Delik Delme ve Delik Büyütme Programlaması CNC tornada delik delmek ve delikleri büyütmek. matkap çapı ve ilerleme gibi kesme değerleri dikkate alınmalıdır. C eksenli tezgâhlarda delme işlemi tahrikli takımlarla yapılır. Delik büyütme için ise delik kalemleri kullanılmaktadır.13.

Parça programının özelliği CNC tezgâhının anlayacağı komutlardan meydana gelmesi ve başlangıçtan sona kadar belirli bir mantıksal sırayla yazılmış olmasıdır. Parça programları.3 Elle Programlama CNC takım tezgâhlarında parça imalatı için kullanılan komutlar dizisine parça programı denir. Delik delme işlemi örnek parça 1. Komut satırı: N_ G01 X_ Z_ F . takım tezgâhının anlayacağı alfabetik.13. karakterlerden meydana gelir. Takım 8 mm çapında matkap (T04) Takım 16 mm çapında matkap (T06) . alfa sayısal vb. 2. sayısal.3.

4.. F0. N20 T0707. N60 G01 Z-62 F0.4. N150 G01 X23. paso 1 mm dışarı çıkılır. Delik büyütülür. (FANUC) %0001.90) koordinata gidilir. 1000 dev/dak çalıştırılır. 1. N160 G00 Z1. paso 1 mm dışarı çıkılır. paso 1 mm dışarı çıkılır.4.. N130 G00 X45. Delik büyütülür. Delik merkezine 5 mm yaklaştırılır. N80 G00 Z1. N170 G00 X90. 13.4. N30 G00 X90.4.4..90) koordinata gidilir. Program numarası 07 no'lu takım 07 no'lu ofset değeri (90.. N_ G02 X(U)_ Z(W)_ I_ K_ F_ . F0.. F0. Z90. . Z5. N70 G01 X23. Z90. 2.Ölçülere ve kesici takımlara göre mutlak olarak CNC torna programını yazınız. N100 G01 Z-62. N50 G00 X39. 3.. N180 M30... Komut satırı: N_ G02 X(U)_ Z(W)_ R_ F_ . N110 G01 X23. O0002.4 CNC TORNADA KAVİS TORNALAMA PROGRAMLAMASI 13. G02 komutu saat ibresi yönünde (CW . Dairesel hareketin yapılabilmesi için gereken diğer değişkenler şunlardır. Tezgâh durdurulur..Clock Wise) hareket ile dairesel talaş alma işlemi yapar. N40 S1000 M03. (90. Delik büyütülür. F0. F0. N120 G00 Z1. N140 G01 Z-62. (SIEMENS) N10 G54. N90 G00 X43.1 G02 Kodu-CW (Dairesel Hareket-Saat İbresi Yönü): FANUC ve SIEMENS kontrol sistemleri için aynı komutlar kullanılmaktadır.4.

X ve Z: R I K F Değişkenler Yayın bitiş noktasının koordinatlar Yayın yarıçap değeri Yay başlangıç noktasının yay merkezine X ekseninde artışlı olarak uzaklığı Yay başlangıç noktasının yay merkezine Z ekseninde artışlı olarak uzaklığı hızı oranı İlerleme G02 ve G03 kodu değişkenleri I ve K değerlerinin pozitif veya negatif olması. G02 dairesel hareket yönü ve I. Ve K yerine R yarıçap girilebilir. yay başlangıç noktasına göre tespit I edilir. K değerleri Örnek 1 .

5.4. (CCW .2 G03 Kodu-CCW (Dairesel Hareket-Saat İbresi Tersi Yönü): FANUC ve SIEMENS kontrol sistemleri kullanılmaktadır.Counter Clock Wise) için aynı komutlar Bu komuttaki işlemler G02 komutu ile aynı özelliktedir.5. 13. Komut satırı: N_ G03 X(U)_ Z(W) R_ F_ . G03 komutu saat ibresi tersi yönünde hareket ile dairesel talaş alma işlemi yapar. (Yayın bitiş noktaları ve yayın yarıçapı verilmiştir.N10 G02 X10. K değerleri Örnek . N_ G03 X(U)_ Z(W)_ I_ K_ F_ . Z0 I-5. K0 F0. F 0. G03 dairesel hareket yönü ve I.) ya da N10 G02 X10. Dairesel hareketin yapılabilmesi için gereken diğer değişkenler G02 komutu ile aynıdır. Z0 R5.

Z-5. Program mutlak ölçülendirme ile yazılacaktır. Z-5.) Program numarası . R5. (Yayın bitiş noktaları ve yayın yarıçapı verilmiştir.) O0003.5. F0. I0 K-5. F0.) Ya da N10 G03 X20.5.N10 G03 X20. Örnek Örnek Şekilde ölçüleri verilen iş parçasını CNC'de işlemek için programını yazınız. (%0003. (Sadece yüzeyden temizleme talaşı alınacaktır.

3. X120. .3. Z-30. Z-4. Z0. R10. G00 ile kesici parçadan uzaklaştırılır.3. F0. deliklere açılan vidalara ise iç vida denilir. Vida: İş parçalarının dış ve iç yüzeylerine açılan helisel kanallara vida denir. Z0. R10. F0. Z-50. F0. X130. X40. M03. F0. F0. İş parçasına G00 kodu ile yaklaşılır. İkinci radyüse kadar alın tornalama İkinci radyüsün işlenmesi Son yüzeyin işlenmesi Kesicinin parça üzerinden uzaklaştırılması 14. Z30. X100. G33 ile tek pasoluk vida açılır. F0. Z-16. Ölçüler metrik olacak 1 nolu kesici ve 1 nolu geometri (ofset) bilgisi Kesicinin ilk konumu 1000 dev/dak fener mili çalıştırılır. CNC TORNADA VİDA AÇMA CNC torna tezgâhlarında FANUC işletim sisteminde G33 kodu kullanılır. X120. X0. F0.3. Silindir dış yüzeylere açılan helisel kanallara dış vida. G00 G00 S1000 G00 GOl GOl G01 G01 G02 G01 G03 G01 G00 M05.3. Başa alınır tekrar talaş derinliği verilerek G33 ile vida .3. X30. T0101.3. F0.. Z100.N10 N20 N30 N40 N50 N60 N70 N80 N90 N100 N110 N120 N130 N140 N150 G21. Z-40. Vida açma işlemi Tek paso ile ve dış vida açmak için FANUC kontrol ünitesi için G33 kodu kullanılır. X32. X0. X60. Kesicinin alın noktasına Alın noktasına temas etme Paha kadar alın tornalama Pahın işlenmesi İlk radyüse kadar silindirik tornalama İlk radyüs (yay) işlenir.3. Z-30. Z1.

Withworth vidalara parmak vida da denilir. (Örneğin M10. withworth vidalarda ise parmaktaki diş sayısı olarak verilir. Vidalar bir tam tur döndürüldüğünde adımı kadar ilerler. Program satırındaki geometrik işlemler kavramların bilinmesi ve hesaplanması ile bulunur. 14. Z: Vida adımı Eğer konik yüzeye vida açılacaksa X değerine koniklik eklenir. Değer olarak ilgili CNC program satırına yazılır.açılır. Anma çapı da denilir. Format: G33 X(U)_ Z(W)_ F_. > Bölüm Dairesi Çapı (Do) Diş dolusu ve diş boşluğu yüksekliklerini ikiye bölen çap değeridir. G33 kodu ile iç ve dış yüzeylere sağ veya sol vida açılabilir. Vidalar bu çap değerlerine göre adlandırılırlar. > Vida Adımı Vidalarda bir diş dolusu ile bir diş boşluğu arasındaki mesafedir. F: Vida Vida açılacak parçanın çapıdır. Başlangıç çapından farklı olur.1 CNC Tornada Vida Açma Programlama Torna tezgâhında vida açmak için vida ile ilgili kavramların bilinmesi gerekir. Adım metrik vidalarda (mm). Bu kavramların bilinmesi sayesinde işlem yapılabilir. X: Vida diş dibi çapı. Bir vidanın başlıca kavramları aşağıdaki gibidir: > Diş Üstü Çapı (Dt) boyu. M20) > Diş Dibi Çapı (Df) Vidanın en küçük çapıdır. Vida ve somun birbirine takıldığı zaman dişler birbirine bu noktada temas eder. Vidaların çalışma çapı da denilir. Metrik ve Withworth vidalarda vida adımı standart tablolar haline getirilmiştir. .

>

Diş Yüksekliği

Diş üstü ile diş dibi arasında vida eksenine dik olarak ölçülen yüksekliktir.

Vida elemanları Dt: Diş üstü (anma) çapı, Do: Bölüm dairesi çapı Df: Diş dibi çapı, Program yazılmadan önce vida derinliği (diş yüksekliği) hesaplanmalıdır P=0.495 x F, Burada; P: Vida derinliği, F: Vida adımıdır. 1.3. Elle Programlama Yapma CNC takım tezgâhlarında parça imalatı için kullanılan komutlar dizisine parça programı denir. Parça programları, takım tezgâhının anlayacağı alfabetik, sayısal, alfa sayısal vb. karakterlerden meydana gelir. Parça programının özelliği CNC tezgâhının anlayacağı komutlardan meydana gelmesi ve başlangıçtan sona kadar belirli bir mantıksal sırayla yazılmış olmasıdır. Örnek

G33 kodu ile vida açma Vida adımı 1.5 mm olan şekildeki parçanın CNC programını yazalım. Çözüm Vida derinliğini bulmamız gerekir. P = 0.6495 x F formülünden; P = 0.6495 x 1.5 = 0.97 mm bulunur. Vida yüzeylerinin temiz çıkması için ; 1. 2. pasoda 0.37 mm pasoda 0.3 mm

3. pasoda 0.3 mm talaş verilecektir. Sadece vida için program yazılacaktır.

Mutlak programlama N10 G54; N15 T0303; N20 G00 X80. Z80.; N25 S200 M03; N30 G00 X14.26 Z5. N35 G33 Z-44. F1.5; N40 G00 X16.26;

Artışlı programlama N10 G54; N15 T0303; N20 G00 X80. Z80.; N25 S200 M03; N30 G00 U-65.74 W-75; N35 G33 W-49. F1.5; N40 G00 U2.;

Açıklama İş parçası sıfır 3 no'lu takım Bekleme noktasına gelme 200dev/dak çalıştırma Vida başlangıcına gelme 0.37 mm talaş alma Vida açma 1. paso Parçadan uzaklaşma

N45 G00 Z5.; N50 G00 X13.66; N55 G33 Z-44. F1.5; N60 G00 X16.26; N65 G00 Z5.; N70 G00 X13.06; N75 G33 Z-44. F1.5; N80 G00 X16.26; N85 G00 X80. Z80.; N90 M30;

N45 G00 W49.; N50 G00 U-2.6; N55 G33 W-49. F1.5; N60 G00 U2.6; N65 G00 W9.; N70 G00 U-3.2; N75 G33 W49. F1.5 N80 G00 U3.2; N85 G00 X80. Z80. N90 M30;

Vida başlangıcına gelme 0.3 mm talaş verme Vida aça 2. paso Parçadan uzaklaşma Vida başlangıcına gelme 0.3 mm talaş verme Vida aça 3. paso Parçadan uzaklaşma Bekleme noktasına gelme Programı durdurma

14.2

CNC

TORNADA

ÖLÇME

VE

KONTROL

14.2.1 . İç ve Dış Yüzeylerin Ölçülmesi 2.1.1. Dijital Kumpaslar Gövde içine yerleştirilmiş kramayer dişlisi üzerindeki bütünleşmiş devresi ve elektronik beyin, ölçülen değerleri dijital olarak ekranda gösterir. Elektrik akımı, gövdeye yerleştirilmiş pillerle sağlanır. Ölçü değerleri ekran üzerinde okunaklı rakamlarla yazıldığı için ölçme hatası azaltılmış, okuma zamanı en aza indirilmiştir. Kumpas üzerinde genellikle dijital gösterge ekranı, açma-kapama düğmesi, ölçü sistemi değiştirme düğmesi (mm-inç), sıfırlama düğmesi, bekletme düğmesi ve bazı tip kumpaslarda okunan değerleri cihazlarına yazdırmak için bağlantı kısmı bulunur.

Dijital kumpas

Bazı kumpaslarda bir düğme birden fazla amaçla kullanılabilir. Kapanma işlemi belirli bir zaman sonra otomatik olarak gerçekleşir. Kumpas çeneleri temizlenip

Bekletme düğmesine basıldığı zaman ekrandaki rakam sabit kalır. derinlik ve kademe boyutları ölçülebilir. tozdan ve rutubetten uzak tutulmalıdır. vida adımına göre ayarlanabilir. . Kumpas yağdan. 14.2. Kramayer dişli temiz tutulmalı.2.2. Kumpas açılıp sıfırlanır. Tekrar basıldığı zaman ekrandaki değer silinir. iç çap. Kumpaslar güneş ışığından ve yüksek ısıdan korunmalıdır.1 Dış çap mikrometreleri Mikrometreler mekanik kumandalı vida-somun sistemine göre çalışır. Ölçü okuma hassasiyeti fazladır. Darbelerden korunmalı.kapatılır.2 Mikrometreler 14. Kumpaslar uzun süre kullanılmayacaksa pilleri çıkartılmalıdır. Bundan sonra kumpasla dış çap. Vida-somun sistemine göre ilerleme hareketi yapan vidalı milin bir devirdeki ilerleme miktarı. Dijital Kumpaslar Dijital kumpası kullanırken dikkat edilmesi gereken hususlar: > > > > > > Kumpas üzerindeki düğmelere yavaş basılmalı. Daire kesitli parçaların çaplarının ve düz parçaların kalınlıklarının ölçülmesi gibi işlemlerde kullanılır.

01 mm'dir.5 milimetrelik bölüntüler ise yatay çizginin altında bulunur. Tanbur çevresi 50 eşit parçaya bölünmüştür. tanbur da 1 tam tur. Kovan üzerinde 1'er milimetrelik bölüntüler yatay çizginin üstünde bulunur.5 mm'nin tanbur üzerindeki 50 eşit bölüntüye bölünmesiyle bulunur (0. Mikrometrelerde. (0-25 mm. Tanbur üzerindeki iki çizgi arası mesafe 0. yani 50 bölüntü döndürülmüş demektir.) .01 mm). milimetrik bölüntüler kovan üzerinde bulunur.Verniyerli Mikrometre 1234- Gövde Sabit çene Hareketli çene Tespit mandalı 5678- Kovan Bölüntü Tanbur Cırcır Mikrometrelerde okuma hassasiyetleri ölçü sistemine göre değişmektedir. Bu değer mikrometre vida mili adımı olan 0. Mikrometre bölüntüleri metrik veya parmak (inç) sistemine göre yapılmıştır. 25-50 mm 50-75 mm vb. Tanburun bağlı bulunduğu hareketli mil bir tam tur çevrildiğinde. Kullanım ve yapılacak ölçü boyutlarına göre farklı boyutlarda yapılırlar.5/50=0. 0.

Mikrometrelerde ölçü okuma Ölçü çizgisi üzerinde tam olarak okunan ölçü: 3 mm Ölçü çizgisi altında tam olarak okunan ölçü: 0.5 mm Yatay çizgi ile çakışan tanbur üzerindeki bölüntü değeri: 0.25 mm .75 mm ölçüsünü mikrometrede gösterelim.Mikrometrelerde kovan ve tanbur bölüntüleri Örnek 3.

kanal genişlikleri veya paralel yüzeyler arasındaki ölçme ve kontrol işlemlerinde kullanılır.2. Verniyerli ve dijital İç çap mikrometreleri.2. .Dış Çap Mikrometreleri 14.2 İç çap mikrometreleri İş parçaları üzerinde bulunan delik çapları.

metrik vidalar için 60° olarak yapılırlar.2. Ölçme sistem ve kuralları daha önce açıklananlarla aynıdır. . kanal ve kademe yüksekliklerinin ölçme ve kontrolünde kullanılır. ölçülecek olan vidanın adımına göre değiştirilme özelliğine sahiptir.4 Vida mikrometreleri Metrik ve parmak (inç) vidaların ölçme ve kontrolünde kullanılır.3 Derinlik mikrometreleri Genel olarak delik. Derinlik mikrometresi ve milleri Derinlik ölçme mili bölüntülü tanbur içerisine takılıp sökülme özelliğine sahiptir.2. ölçülecek vida adımına uygun profilde uç mikrometreye takılmalıdır.2. Vida mikrometrelerinin ölçme işlemini yapan uçları.14. Mikrometre uçları. Ölçme işleminden önce.2. vida profillerine uyacak şekilde parmak vidalar için 55°. 14.

Tablalı mikrometreler. İnce uçlu mikrometreler. özel amaçlı ölçme ve kontrol işlemleri için kullanılmaktadır. Bunlar: > > > > > > > Mastar mikrometreler.2. . Tüp mikrometresi.2.Vida mikrometresi ve kullanımı Vida mikrometresi uçları 14. İç kademe mikrometresi olarak kullanılmaktadır. Sac mikrometreleri.5 Özel Mikrometreler Bu tür mikrometreler. Komparatörlü iç çap mikrometresi.

01mm'dir. . Büyük ibre bir tam tur yaptığında küçük ibre bir aralık ilerler. Komparatör saatleri Mıknatıslı sehpalarla birlikte kullanılırlar.3 Komparatörler İbreli ve dijital ölçme ve kontrol aletleridir. Bu bölümdeki iki çizgi arası 1 mm'dir. Komparatör ibresinin saat etrafında bir tam turu 1 mm olup saatin etrafı 100 eşit parçaya bölünmüştür. Sehpanın mıknatıslı olmasının nedeni komparatörün ölçme ve kontrol işleminin yapılacağı parça veya tezgâh gövdelerine kolayca tespit edilmesi içindir. yüzdeli ilerlemeler ise büyük ibreden takip edilir. Bu değer komparatörün hassasiyetidir.14. Böylece iki çizgi arası 1/100=0. Dijitalde ise rakam ekranda görüntülenir. Komparatör üzerinde küçük bir ibre bulunur. Milimetrelik kontroller küçük ibreden.2.

Ölçülen değerlerin tolerans değerlerini aşıp aşmadığının kontrolü yapılır.4 Pasametreler Dış çap ve kalınlık ölçü kontrolünde kullanılır. Pasametreler.2. Pasametrenin kadranı üzerinde komparatör saatlerinde olduğu gibi ayarlanabilen tolerans limit tırnakları bulunur. (2550). Ayarlama işleminden sonra esas parça çapı kontrol edilir ve tolerans. ölçü saati ibresinden okunur. (50-75) ve (75-100) mm dir. Daha büyük ölçme aralığı istenen pasametreler .Komparatör ve sehpası Komparatörler metrik ve parmak (inç) bölüntülü olarak yapılmışlardır. 14. Seri imalatta imal edilen parçaların ölçü sınırlarında yapılıp yapılmadığının kontrolünde kullanılırlar. Tolerans ibreleri alt ve üst sınır ölçülerine göre ayarlanır. gövdesi içerisine ölçü saati yerleştirilen verniyer bölüntüsüz mikrometreye benzemektedir. Pasametre Dış çapların ölçü kontrolünde kullanılan pasametrelerin ölçme aralığı (0-25).

özel olarak yapılmışlardır. 14.2.5 Pasimetreler Pasimetreler delik çapı ve kanal genişliklerinin ölçü kontrolünde kullanılan 0,002 mm hassasiyeti ölçü aletlerindendir. Ayrıca, pasimetrelerle kontrol edilen delik çapının delik boyunca silindirik olup olmadığı da anlaşılır. Ana yapısı pasametreye benzeyen pasimetrenin ölçü mili ucuna, belirli çaplara göre hazırlanmış takma uçlar ilâve edilir. Pasimetre ölçü miline takılan ilâve uçlarla 11 mm'den 120,5 mm çapa kadar bütün delik ölçüleri kontrol edilebilir. Kontrol işlemi yapılmadan önce pasimetrenin gerekli takma ucu ilâve edilir ve bilezik mastarla sıfır (0) ayarı yapılır. Tolerans sınırı belirtilir. Daha sonra, esas parçanın delik çapı kontrol edilir.

Pasimetre 14.3 Ölçme ve Kontrolde Dikkat Edilecek Hususlar > Ölçü aletinin yapılış hassasiyeti, > Ölçme işleminin yapıldığı yerin ısısı, > Ölçme işlemini yapan kişi, > Ölçü aletinin ısısı, > İşin hassasiyeti, > Ölçme ve kontrolde yapılan hatalara, > Ölçülecek iş parçasının fiziksel özelliği, > Ölçme yapılan yerin aydınlatma durumu gibi hususlara dikkat etmek gerekir.

15. CNC TORNADA PROGRAMLAMA

15.1 CNC Program Yapısı 15.1.1 Giriş Bölümünün Açıklanması CNC tezgâhlarda program yazımı; programın kaydedilebilmesi ve sonra tekrar kullanılabilmesi için program numarası ile başlamaktadır. Bu komut tek satır halinde yazılır, satırda başka bir ifade yer almamalıdır. Program numarası başta bir karakter olmak üzere 4 haneli bir (1-9999) rakamdan meydana gelir. Bu karakter değişik standartlara göre farklılık göstermektedir. > > > EIA standardına göre "O" karakteri ile, SINÜMERIK'E göre "%" karakteri ile ve ISO' ya göre ":" karakteri ile program adı/numarası başlar.

Örneğin: O0120; (EIA) %0120; (SINÜMERİK) : 0120; (ISO) 15.1.2 Teknolojik Bilgiler Bu komutlar CNC torna tezgâhında girilmesi gereken bilgilerdir. Sırasıyla aşağıdaki gibi ; > F Kodu (Feed- İlerleme Hızı Oranı)

Dakikada veya devirde kesicinin alması gereken talaş miktarıdır. Doğrusal ve dairesel hareket (interpolasyon) komutlarından (G01, G02 ve G03) sonra ilerleme komutu mutlaka belirtilmelidir. (G00) Hızlı ilerleme komutunda F ilerleme değeri verilmez. İlerleme hızının birimi aşağıdaki gibidir: A) (G94) mm/dak: Dakikada aldığı milimetre cinsinden ilerleme değeridir. B) (G95) mm/dv : Bir devirde aldığı milimetre cinsinden ilerleme değeridir. Örneğin: G94 F100 (dakikada 100 mm ilerler) G95 F0.3 (bir devirde 0.3 mm ilerler) > S Kodu (Speed- İş Mili Devri)

Tezgâhın iş milinin dakikada devir olarak dönme sayısı veya sabit kesme hızı miktarıdır. Bu miktar komut satırının başındaki G koduna bağlıdır. A) (G96) Sabit kesme hızı m/dak (metre/dakika): Tezgâhın bilgisayar ünitesi bu kesme hızına bağlı olarak iş parçasının çapı değiştikçe tezgâhın iş mili devir sayısını değiştirir. B) (G97) Sabit devir sayısı dev/dak (devir/dakika)

Örneğin: G96 S100 (Sabit kesme hızı 100 m/dak) G97 S1500 (Sabit devir sayısı 1500 dev/dak) > T Kodu (Tools-Takım Numarasını ve Takım Geometri (Ofset) Numarasını Seçme)

Kesici takım seçimini ve takım ömrünü kontrol eder. T kodu dört haneli bir sayısal değerle ifade edilir. Program içerisinde G00 T0202; satırı okunduğu zaman tezgâhın tareti (kesici takımların bulunduğu aparat) T kodunu takip eden ilk iki karakterli istasyona en kısa yoldan gidecektir. T harfinden sonraki ilk iki rakam, kesicinin bulunduğu istasyonu (kesicilerin takıldığı yer), son iki rakam ise kesici ile ilgili geometri (ofset) bilgisinin geometri kütüphanesinden belleğe yüklenmesini sağlar. Tezgâhın bilgisayar ünitesi bu bilgileri kullanarak gerekli hesaplamaları ve kaydırmaları yapar.

Kesici hazırlık ve ayar bilgileri Taret konumu 1 2 4 6 Geometri (ofset) no 1 2 4 6 İşleme şekli Kaba talaş Vida açma Kanal açma Delme Kesici tipi P20 P10 P10 Yaklaşım Uzunluk değerleri kodu X Z 3 6 6 5 0 20 -5 0 12 6

Tablo 1.1: Kesici hazırlık ve ayar bilgileri

Örneğin: G00 T0202 (İstasyonda ikinci yerde ve geometri (ofset) bilgisi ikinci sırada) > G04 Kodu (Bekleme ve Hız Kontrolü)

G04 kodu kesici takımın istenen bir noktada istenilen bir süre kadar beklemesini sağlar. Bu komut satırında P veya X kodu kullanılır. X ondalık sayı olarak girilir. P kodu ondalık sayı olarak girilmez. Kesicinin bekleme süresi saniye cinsindendir. Bu komut uygulandığında iş mili, soğutma sıvısı ve yardımcı fonksiyonlar hariç bütün eksen hareketleri duracaktır. Bu komut genellikle matkap ile delme işleminde delik sonunun düzgün çıkması için kullanılır. Ayrıca otomatik hızlanma veya yavaşlama neticesinde iş parçasının köşeleri istenen şekilde elde edilemez. Özellikle köşelerde geçiş problem oluşturabilir. Bunu engellemek için kullanılır. Bu komut sayfa 14'deki Örnek-6'da

Z) komutlarını. > Kaydırma (ofset) değerlerini.5x1000) > G20 Kodu (Inch-İnç) G20 kodu.4 mm = 1 inç olarak çevrim sağlanır. G04 komutu ile eksendeki hareketler Örneğin: N10 G04 X2. > Elle kontrollü pulse jeneratörü için ölçek birimini. Örneğin: N10 G21.5. (25. Bu komut sayfa 13'deki Örnek-5'de kullanılmıştır. G29 komutu kullanılırsa kesici takım aynı yolu izleyerek bir önceki . > G21 Kodu (Metrik) G21 kodu programda girilen değerleri metrik ölçü sistemine göre değerlendirir.kullanılmıştır.) Örneğin: N10 G20. G20 ve G21 komutları aşağıdaki değerleri değiştirir. > Diğer parametreler. Tezgâh çalıştırıldığında geçerli olan komuttur. (2. > F koduyla kontrol edilen ilerleme miktarını. programda girilen değerleri inç (Inch) ölçü sistemine göre değerlendirir. Bu değerler inç ise G21 komutu girildiği zaman metrik olarak değerlendirilir. > Adım ilerlemede hareket miktarını. > G28 Kodu (Tezgâh Referans Noktasına Gönderme) G28 komutu kesici takımı hızlı hareketle tezgâh referans noktasına gönderir. N10 G04 P2500. > Pozisyon (X. Kesici takım önce belirtilen X ve Z koordinatlarına buradan da referans noktasına gidecektir.

G00 komutu esnasındaki kesici takımın hızı üretici firma tarafından belirlenmiştir. Bu komuttaki S değeri için girilen değer. N10 G50 S2000. G00 komutunun eksendeki hareketleri . Bu komut tezgâhın. iş mili devrinin maksimum çıkabileceği devirdir. Kesici takımın bindirme olasılığına karşı X ve Z kodlarına "0" değeri verilmez. Normal bir değer girilerek bindirme önlenebilir. aynanın durumu veya iş parçasının sıkma şekli gibi durumlarda kullanılır. G00 komutu kesici takımın kesme işlemi yapmadan bir noktadan diğer bir noktaya doğrusal olarak hızlı hareketini sağlar. Aşağıdaki şekillerdeki gibi kesici takım iş parçası üzerinden her iki eksende 45° açılı olarak ve bir eksende düz hareketle işlem tamamlanacaktır.) 15. (İş mili devri maksimum 2000 dev/dak olabilir. G02 ve G03 komutlarından önce veya sonra kesici takımın konumlanması için kullanılır.konuma geri döner. G00 komutu genellikle G01. > G50 Kodu (İş Mili Devrini Sınırlama) G50 komutu iş mili devir sayısını sınırlamamızı sağlar. Örneğin.3 Geometrik Bilgiler > G00 Kodu (Hızlı İlerleme) Komut satırı: N_ G00 X_ Z_ .1. N_ G28X_ Z . Örneğin.

G01 Komutunun uygulanması Birbirine dik iki kenara pah kırmak veya köşeyi yuvarlatmak bu komutla mümkündür. Örneğin .. X7. Tornalama simetrik bir işlem olduğundan çizimlerde hep eksenden üst tarafı kullanılmaktadır. (1 nolu kesici takım ve 1 nolu geometri (ofset) değeri) N30 G00 Z30. Genellikle örnekler böyle verilmiştir.) > G01 Kodu (Talaş Alarak İlerleme) Komut satırı: N_ G01 X_ Z_ F_ . (Kesici hızlı ilerlemede Z ekseninde 30 mm X ekseninde 7 mm yol alır. Bu komut silindirik. G01 komutu F ile belirtilen ilerleme değeri ile kesici takımın düz bir hat üzerinde talaş alarak hareketini sağlar. (Program numarası) N10 G50 S2000.Örnek O0001. ( Sınırlı devir sayısı) N20 G00 T0101. alın ve konik tornalamada kullanılır.

) O0002. X5. Program mutlak olarak yazılacaktır. F0. N10 G50 Program numarası Maksimum devir sayısı 2000 dev/dak S2000.5 mm' dir) ÖRNEK-2 Şekilde ölçüleri verilen iş parçasını CNC'de işlemek için programını yazınız? (Sadece yüzeyden temizleme talaşı alınacaktır. G01 Z-5.5.Yukarıdaki şekilde 5x45° (Her iki kenarı 5 mm olan) pahı G01 komutu ile aşağıdaki komut satırında ifade ettik. Eğer pah kenarları eşit olmaz ise yine aynı yöntem uygulanır. . ( F ilerleme hızı 0.

5. iş parçasının ölçüsünü kontrol etme. X120. F0. Z-30. Z-30.5.5. Aksi halde komut çalışmaz.N20 N30 N40 N50 N60 N70 N80 N90 N100 N110 N120 N130 N140 N150 N160 G95. M01 komutu. Kesicinin ilk konumuna gönderilmesi Tezgah durdurulur. M01 komutunu programda kullanmak istediğiniz zaman.5. > M01 Kodu (Programı İsteğe Bağlı Durdurma) Komut satırı: N_ M01. İş mili devri dev/dak Kesicinin alın noktasına getirilmesi Alın noktasına temas etme 1 nolu paha kadar alın tornalama 1 nolu pahın işlenmesi 2 nolu paha kadar silindirik tornalama 2 nolu pahın işlenmesi 3 nolu paha kadar alın tornalama 3 nolu pahın işlenmesi Tornalanacak son yüzey işlenir. Z-22. M03. X112. Z0. F0. M00 komutundan farklı olarak seçenekler sunar. F0. F0. X30. (mm/dev) 1 nolu kesici ve 1 nolu geometri (ofset) bilgisi Kesicinin ilk konumu Tezgâh çalıştırılır. Tezgâhı tekrar çalıştırmak için tezgâh kontrol ünitesindeki başlama düğmesine basmak gerekir. X120. Z30.. Bir devirde mm cinsinden yol alır. F0. M00 komutu. . G00 G00 G97 G00 GOl nol nol nol nol nol nol GOl G00 M02. çalışmakta olan programı geçici olarak durdurur. 15.1. S2000 X0.5. kontrol paneli üzerindeki isteğe bağlı düğmesi basılı olmalıdır. X0. Z76. Z-46. X40. Z0. Z-4. F0. F0. T0101.. X48. Bu komut. program içerisinde takım ya da iş parçasını değiştirme. Z1. F0. X150.5.5. Z-34. X32. çalışmakta olan programı isteğe bağlı olarak durdurur.4 Yardımcı Kodlar ve Program Sonu Açıklaması > M00 Kodu (Programı Geçici Durdurma) Komut satırı: N_ M00. kesici takım ucunu kontrol etme veya iş parçasına ve kesici takıma sıvanmış talaşları uzaklaştırmak için kullanılır.5.

> M06 kodu (Kesici Takımı Değiştirme) Komut . Kontrol ünitesi G20/G21. M00. M05 komutu iş milinin dönüşünü durdurur. > M04 Kodu (Fener Milini Saat İbresine Ters Yönde Döndürme) Komut satırı: N_ S_ M04. İş milini durdurmak için. Bu komut Örnek-2'de kullanılmıştır. > M05 Kodu (İş Milini Durdurma) Komut satırı: N_ M05. mutlaka iş milini durdurmalısınız. Her ana programın (alt program hariç) tek satır (blok) halinde yazılır. Diğer özelliklerde M03 komutuna benzer. İş mili yönünü değiştirmek için. doğrudan kapatır. M04 komutu iş milini saat ibresine ters yönde döndürür. M kodu. > M02 Kodu (Program Sonu) Komut satırı: N_ M02. M02. S kodu. M01.Tezgâhı tekrar çalıştırmak için tezgâh kontrol ünitesindeki başlama düğmesine basmak gerekir. M05 komutu iş milini geçici olarak değil. > M03 kodu (Fener Milini Saat İbresi Yönünde Döndürme) Komut satırı: N_ S_ M03. Bu komut Örnek-5'de kullanılmıştır. M05 veya M30 komutlarından birini kullanabilirsiniz. Saat ibresi yönü tezgâh aynasına karşıdan bakılarak belirlenir. Komut Örnek-6'da kullanılmıştır. ve F kodu bilgilerini hafızasında tutar. M03 komutu iş milini saat ibresi yönünde döndürür. Komutla beraber devir sayısı da tanımlanmalıdır. Tezgâhın kontrol ünitesi M02 komut satırını okuduktan sonra bütün fonksiyonlarını durdurur. G kodları tezgâhı ilk açtığınız andaki ayarlarına geri döner. M02 komutu program sonunu belirler.

N_ M26. Dönme yönü taretin arkasından bakılarak belirlenir.satırı: N_ M06 T_. oksitlenmeye ve yağ filminin bozulmasına neden olabilir. Yani iş parçasını bağlar ve söker. > M08 Ve M09 Kodu (Soğutma Sıvısını Açma ve Kapatma) Komut satırı: N_ M08. Ayna ayakları tezgâh pedalı ile de çalıştırılabilir. Bu komut tek satırda yer alır ve ayna ayaklarının otomatik olarak kumanda edildiği zaman kullanılır. Soğutma sıvısının kontrolü kontrol panelinden de yapılabilir. Soğutma sıvısı iş mili dönerken açılmalıdır. T kodundan sonra kesicinin bulunduğu istasyon numarası ve geometri (ofset) bilgisi numarası yazılmalıdır. M17 komutu ise taretin saat ibresi tersi yönünde dönmesini sağlar. > M10 ve M11 Kodu (Ayna Ayaklarını Sıkma ve Açma) Komut satırı: N_ M10. N_ G00 T_ M18. M11 komutu ise ayna ayaklarını açar. M18 komutu taretin saat ibresi yönünde dönmesini. M09 komutu ise soğutma sıvısının kapatılmasını sağlar. Bazı durumlarda taretin belirtilen yönden dönmesi istenebilir. > M25 ve M26 Kodu (Punta Mili Dışarı ve İçeri) Komut satırı: N_ M25. M26 komutu ise . M10 komutu ayna ayaklarını sıkar. Bu durumda M17 ve M18 komutları kullanılır. M08 komutu soğutma sıvısının akıtılmasını sağlar. Bunun sebebi soğutma sıvısı iş mili yataklarına girebilir. M25 komutu punta milinin dışarı (ileri ) hareketini sağlar. > M17 ve M18 Kodu (Taret İndekslemesi) Komut satırı: N_ G00 T_ M17. N_ M09. M06 komutu kesici takımın değiştirilmesini sağlar.

2. M30 komutunda kursör (cursor) programın başına geri döner.punta milinin içeri (geri) hareketini sağlar. Yan yana bir veya birden fazla sözcük bir satırı (bloğu) oluşturur. Ancak alt programlamada. 15. Birden fazla parça için idealdir.. Satır numarası "N" ile başlayıp takip eden sayısal değerlerden oluşur. Komut satırı: N_ G_ X Y Z M_ S_ T_ F_ Örneğin: G00 X150. Bu komutlar G04 bekleme komutu ile beraber kullanılmalıdır. 15. programda istenilen bir satıra atlanması durumunda veya programda herhangi satırın aranması durumunda numara gereklidir. bir harf ve bu harfi takip eden sayısal değerlerden oluşur. M02 komutunda ise kursörü programın başına sizin götürmeniz gerekir. M02 komutunda olduğu gibi tek satır (blok) halinde yazılır. Ayrıca bu komut kontrol panelinden de kontrol edilebilir.2. Satır (Blok) yazımı N G X. > M30 Kodu (Program Sonu) Komut satırı: N_ M30. Z M Blok (satır) numarası Hazırlık fonksiyonları Pozisyon adresleri Yardımcı fonksiyonlar . Komut Örnek6'da kullanılmıştır. ) Herhangi bir kesici takıma ait operasyonları ayırt etmek için kullanılır. CNC program yazılımında tüm komutlar. Parça işleme sırasını etkilemez.2 Adresler (G ve M Kodları) Takımın hareketlerini sağlayan harflerdir. N20 vb. Başka parça işlemeye imkân sağlar. Punta milinin hareketi için tezgâh milinin belirli bir süre beklemesi gerekir. Bu harfe "adres" yanındaki sayısal değere veri (bilgi) ikisinin beraber haline "sözcük" adı verilir.2 CNC Tornada Satır Yapısı 15. Her blok " . Z100. Satır numarası kullanmak mecburi değildir. Satır numarası bir sıra düzeninde veya karmaşık olabilir. " komutu ile bitirilir. M30 komutu programı sonlandırır.1 Satır Numarası ( N10. Y.

X P P P. G79 (G94) Alın Tornalama Çevrimi ( Tek Kademe) G94 standart G79 FANUC kontrol üniteleri için düz veya konik alın tornalama döngüsüdür. K R F S S T M B D.1. Şekil 1.1. V.S T F Devir/kesme hızı fonksiyonu Kesici takım tanımlaması İlerleme fonksiyonu Satır (blok) sonu işareti Tablo 1. Z U.1 Alın Tornalama Çevrimleri (G79/G94. G72) 1. G94 (G79) komutu ile. J. Q Açıklama Program numarası Sıra numarası Hareket tipini belirler Ana eksen hareketi Yardımcı eksen hareketi Döner eksen hareketi Yay merkezi koordinatları Yay yarıçapı Dakikadaki ilerleme Devir başına ilerleme İş mili devri Sabit kesme hızı Takım numarası Yardımcı fonksiyonlar Tabla indeksleme Telafi numarası Bekleme zamanı Alt program numarası Alt program tekrar sayısı Çevrim parametreleri Tablo 1. B. Y. . W A.3: Adres Bilgileri Fonksiyon Program numarası Sıra numarası Hazırlık fonksiyonu Boyut değeri İlerleme fonksiyonu İş mili devir fonksiyonu Kesme hızı fonksiyonu Takım fonksiyonu Ek fonksiyon Telafi numarası Bekleme Program numarası belirtme Tekrar sayısı Program parametreleri Adres O N G X.1. H P. başlama noktasından hızlı ilerleme ile hareket başlar verilen F ilerleme hızı ile istenen noktalar arasında tornalama işlemi yapıldıktan sonra R hızlı ilerleme ile başlama noktasına dönülür. CNC TORNADA BOŞALTMA ÇEVRİMLERİ 16.4: Fonksiyon açıklamaları 16. C I.

Z10 ( Çevrimin başlangıç noktasına geliş) ( 1 . 0 M0 4. N21 G28 0 N22 W0..takım yolu) (6.komutu ile iptal edilir. N13 X64.2 G72 Alında Kaba Talaş Çevrimi (Eksene Dik Tornalama) . Bir defa kullanıldıktan sonra iptal edilmedikçe tekrar yazmak gerekmez. 16. 0 G1 . Alın tornalama çevrimi (tek kademe) N10 T0101..komutlarındandır. Z2. 0 N18 Z-33. Z-12.. N11 G97 0 0 N12 S500 G00 0 N14 F0 G94 0 N15 X48. > Çevrim komutu ile işlem bittikten sonra aynı gruptan başka bir G. > G94 (G79) tornalama çevriminde kullanılacak T.takım yolu) (X ekseninde tezgâh referans noktasına (Z ekseninde tezgâh referans noktasına gidiş) gidiş) Z5. 0 N16 Z-19.takım yolu) (3 .. Örneğin G94 (G79) komutu G00 komutu ile iptal edilebilir. S ve M fonksiyonları çevrim başlamadan önce kullanılmalıdır.. Buna göre sadece Z değerini değiştirmekle çevrim tekrarlanır.takım yolu) (4.> G94 (G79) modal (kalıcı) G .takım yolu) (5 ...takım yolu) ( 2. 0 0 N20 G28 U0.. N19 Z-40.5. . N17 Z-26. M30..

.TG72: Çevrimi çağıran komuttur.W(2) F.2. X-ekseninde U2.S. (mm ve boy olarak işaretlidir) R: Her pasodan sonra kesici ucun geri çekilme miktarı (mm ve boy olarak) P: Finiş profilinin tanımlanmaya başlandığı ilk satırın numarası Q: Finiş profilinin tanımlanmasının bittiği satır numarası U: Bırakılacak finiş tornalama payı (çapta/çap cinsinden) W(2): Bırakılacak finiş tornalama payı (boyda) F: G72 çevrimi sırasınca uygulanacak kesme ilerlemesi değeri S: G72 çevrimi boyunca uygulanacak devir veya kesme hızı değeri (G96 modunda sabit kesme hızı.2. W(1): Her seferde alınacak paso miktarıdır.) A-A'-B finiş profili tanımlandıktan sonra kaba tornalama paso hareketleri otomatik olarak yaratılır. G72 çevriminden sonra G70 çevrimi ile bu bırakılan finiş payı da alınarak işlem tamamlanır. G72 W(1) RG72 P.Q. G97 modunda iş mili devir sayısı) T: G72 çevrimi sırasında geçerli olan takım ve takım ofset numarası Örnek 1.G72 Alında kaba talaş çevrimi (eksene dik) Programda (Şekil 1. Z-ekseninde ise W kadar finiş paso payı kalır.U. G72 çevrimi 2 komut satırından oluşur ve bu komut satırları aşağıdaki gibidir.

Z0. . N140 G91 G28 X0.T0101: kaba talaş kalemi S: 1500 dev/dak F: 200 mm/dak MUTLAK (G90) N10 T0101 N20 M03 S1500 N30 G0 X44. N80 X28. N40 G72 W4. N110Z2. G71) 1. Z10. F200. N100 X20. Yukarıdaki programda G70 finiş çevrimi kullanılarak çevrim tamamlanır. -------------------N70 G1 X40.1. N150 M30 G72 çevrimi N60 satırında başlayıp Nl 10 satınnda bitmiştir. N60G0Z-55. Z0. G70 P60 Q110 G70: Finiş çevrimini çağırır P60: Finiş çevriminin başlangıç satır numarası Q1 10: Finiş çevriminin bittiği satır numarası 16. Z-45. G77(G90) Silindirik İç/Dış Çap İşleme Çevrimi (Tek Kademe) G77(G90) komutu ile. ----------------------N120 G70 P60 Q110 N130 G0 X44.2.1 Silindirik (Boyuna) Tornalama Çevrimleri (G77/G90. N50 G72 P60 Q1 10 U0. başlama noktasından hızlı ilerleme ile hareket başlar. Z2.5 W1. R1. F100.2. N90 Z-20.

.takım yolu) . G97 S800 M03.. Çevrim komutu ile işlem bittikten sonra aynı gruptan başka bir Gkomutu ile iptal edilir. Buna göre sadece X değerini değiştirmekle çevrim tekrarlanır. Notlar: > G77(G90) modal (kalıcı ) G . Bir defa kullanıldıktan sonra iptal edilmedikçe tekrar yazmak gerekmez. S ve M fonksiyonları çevrim başlamadan önce kullanılmalıdır.... G01 Z2. Silindirik boyuna tornalama çevrimi N10 0 N12 N13 N14 0 N15 N16 N17 T0101..... Z. G77 FANUC kontrol ünitesi için özeldir..komutlarındandır. G90 X... G90 standart. X48. takım yolu) (2.. F. (G1 ile başlangıç noktasına geliş) (1. G00 X64. Z-40. Örneğin G77(G90) komutu G00 komutu ile iptal edilebilir..4). G77 X56.takım yolu) (3. F.3. > > G77 komutu tek satırdan oluşur ve aşağıdaki gibidir. X52.verilen F kesme hızı ile istenilen noktalar arasında tornalama işlemi yapıldıktan sonra R hızlı ilerleme ile başlama noktasına dönülür(Şekil 1. F0. Z.. G77 X... G77(G90) tornalama çevriminde kullanılacak T.. Z10.

. ) A-A'-B finiş profili tanımlandıktan sonra kaba tornalama paso hareketleri otomatik olarak yapılır. G71 çevriminden sonra G70 çevrimi ile bu bırakılan finiş payı da alınarak işlem tamamlanır. G71 çevrimi 2 komut satırından oluşur ve bu komut satırları aşağıdaki gibidir.U(2) W.2. N20 M30.. G71: Çevrimi çağıran komuttur. Z-ekseninde ise W kadar finiş paso payı kalır. G71 P.5.F. G71 U(1) R-. (mm ve yarıçap olarak işaretlidir) R: Her pasodan sonra kesici ucun geri çekilme miktarı (mm ve yarıçap olarak) P: Finiş profilinin tanımlanmaya başlandığı ilk satırın numarası . U(1): Her seferde alınacak paso miktarıdır. Programda (Şekil 1.T.. N19 G28 W0.N18 G28 U0. X-ekseninde U2. 16.2 G71 Dış Çap Kaba Talaş Kaldırma Çevrimi (Eksene Paralel Tornalama) G71 Dış çap kaba talaş çevrimi (eksene paralel) G71 yüzey tornalama çevrimi hem X-ekseni hem de Z-ekseni boyunca tek yönlü değişen bir profile sahip şekillerin işlenmesinde kullanılır.S.Q.

N50 G71 U4. Z5.4 Şekildeki (Şekil 1. N60 G71 P70 Q120 U0... N120 X55.. N110 G1 Z-95.5 W0. G97 modunda iş mili devir sayısı) T: G71 çevrimi sırasında geçerli olan takım ve takım ofset numarası Örnek 1. N30 M03 S1500. N10 G99 G21. ( G71 çevriminin başladığı satır.. Z-45. N130 G70 P70 Q120. R5..) parçayı G71 kullanarak parça programını yapalım. R1. Z yerine W kullanılırsa artışlı (eklemeli) G91 ölçülendirme kullanılmış olur ayrıca G91 yazmaya gerek yoktur.Q: Finiş profilinin tanımlanmasının bittiği satır numarası U(2): Bırakılacak finiş tornalama payı (çapta/çap cinsinden) W: Bırakılacak finiş tornalama payı (boyda) F: G71 çevrimi sırasınca uygulanacak kesme ilerlemesi değeri S: G71 çevrimi boyunca uygulanacak devir veya kesme hızı değeri (G96 modunda sabit kesme hızı..) N150 M30. (Not: X yerine U . N100 G03 X45. T0101 F0. Z-2.. N40 G0 X54.2.2 mm/dev. ( Finiş çevrim satırı ) N140 G28 U0 W0.6.2 F 0.. ( G99 (G95) ilerleme mm/devir. N90 Z-40. . N70 G1 X31. G21 ölçü sistemi mm ) N20 T0101.) N80 X35.

16. > > G77 komutu tek satırdan oluşur ve aşağıdaki gibidir. Bir defa kullanıldıktan sonra iptal edilmedikçe tekrar yazmak gerekmez.komutlarındandır. S ve M fonksiyonları çevrim başlamadan önce kullanılmalıdır... Örneğin G77 komutu G00 komutu ile iptal edilebilir..... X : Koniğin bittiği çap değeri Z : Konik boyunun bittiği uzunluk değeri I : (d1-d2)/2 "I" parametresi kullanılmadığı zaman çevrim düz tornalama Not: G77 komutu yapar. Buna göre sadece X değerini değiştirmekle çevrim tekrarlanır. başlama noktasından hızlı ilerleme ile hareket başlar.F... G77 X. Z.. Notlar: > G77 modal (kalıcı) G .. Çevrim komutu ile işlem bittikten sonra aynı gruptan başka bir Gkomutu ile iptal edilir. verilen F kesme hızı ile istenen noktalar arasında tornalama işlemi yapıldıktan sonra R hızlı ilerleme ile başlama noktasına dönülür. G77: Çevrimi çağıran komuttur.. G77 tornalama çevriminde kullanılacak T..3 Konik Tornalama Çevrimi (G77) G77 komutu ile. . I.

Öncelikle koniklik miktarı hesaplanır : İşlenecek parça çapı : Ø60 mm Çevrim başlama noktası : X66 Z2 Kesme derinliği : 3 mm I’nın işaretini bulmak için A noktasından B küçülme olduğundan işaret ( .7.) çapı Ø60 mm olan parça 35 mm konik boyu elde ederek istenilen çapta konik tornalamak için yapılacak program aşağıdaki gibi olmalıdır.Konik tornalama çevrimi Şekilde (Şekil 1.) olur. noktasına bakılır çapta (38-50)/2 = -6 .

G75 komutu iki satırdan oluşur ve aşağıdaki gibidir. 16.takım yolu ) N160 G28 U0 Z0. I-6. N110 M03.Z……P…. kısa aralıklarla (kademelerle) ilerlemeli.. (3.takım yolu ) N150 X50. Z yerine W kullanıldığında artışlı ölçü sistemi geçerlidir..) G97 S800 (G0 hızı ile kesici çevrimin başlama noktasına N130 G77 X62.4 Dış Çapta Kanal İşleme.) N170 M30. G75 R(1) G75 X…. sonra seri hızda bir miktar geri çekilir.).. F0. sonra yine kesme hızında aynı kademe miktarı kadar ilerleme ile operasyona devam eder. (1.3. Z-35. gider.8. Parça Kesme Döngüsü (G75) G75 Dış çapa kanal açma döngüsü Bu çevrim. (X yerine U.N100 T0101.takım yolu ) N140 X56. Bu çevrim verilen koordinatlara ulaşana kadar devam eder. her kademe sonunda geri çekilmeli (gagalama) tarzda takım hareketleri ile dış çapta veya iç çapta kanal işlemeye veya parça kesmeye yarar (Şekil 1. Kesici takım. (2. ana komutta verilen miktarda kesme ilerlemesi yapar.Q……F…… .

Z10. FANUC kontrol ünitelerinde 5139 nolu parametrede kaydedilmiştir.G75 : Çevrimi çağırır. P2. F100. Not-1: Q değeri verilirken kanal kalemi genişliği dikkate alınarak verilmelidir. R(1) : Her kademeden sonra geri çekilme miktarıdır. N180 G75 X50. N210 M30. N130 G96 S100 M03.5 F20. Bu taktirde değerler mikron cinsinden girilmelidir. N140 G0 X65. (çevrimin başlangıç çapına ve Z emniyetli mesafeye geliş) N150 G0 Z-25.. (çevrimin Z ekseninde başlangıç noktasına geliş) N170 G75 R0. N110 T0202. Eğer modal değer uygun ise G75 R(1) . N200 G28 W0.. N120 G50 S800. X : Kanal dibindeki çap Z :-Z yönünde işlemin son bulacağı nokta P :Her kademedeki dalma miktarı (yarıçap cinsinden . dartını yazamaya gerek yoktur.9: G75 Dış çapa kanal açma çevrimi uygulaması İşlenecek parça : Ø60 mm Kesme ilerlemesi F : 20 mm/dak. (Örnek: P2. Bu miktar modal bir değerdir. işaretsiz olarak) Q :-Z yönünde yana kayma aralığı ( işaretsiz olarak) F :Çevrim süresince geçerli olacak kesme ilerlemesi Şekil 1. (mm) yerine P2000 (μm) yazılmalıdır). Q4. N190 G28 U0.. Kanal kalemi genişliği : 5 mm N100 G21 G98. Not-2: P ve Q değerleri mikron formatına ayarlı olabilir. Z-70.5. .

4. komut parça kesme için kullanılır.1 G75 Komutu ile Parça Kesme G75 komutu ile kesme G75 komutunda “Z” eksenine dair veriler girilmez ise.16. G75 komutu ile kesme uygulaması .

N120 G50 S800. 16. N170 G75 X0 P3000 F40.Kesilecek parça çapı : Ø30 mm T0202 F : 40 mm/dak. G02 saat ibresi yönünde eğrisel hareket .5 Köşe Yuvarlatma İş parçalarının keskin köşelerinin yuvarlatılarak yok edilmesi için radyüs işleme komutları kullanılır. (X ekseninde kesme çevriminin başlama noktasına geliş çap olarak) N160 G75 R0. (Z ekseninde kesme çevriminin başlama noktasına geliş) N150 X35. N140 G0 Z-35. N130 G96 S100 M03.. (P= 3 mm gagalama miktarı işaretsiz.. FANUC kontrol ünitelerinde yapılan programlarda radyüsler genellikle G02 ve G03 komutları kullanılarak yapılır. N110 T0202.. N190 G28 W0.5. N200 M30. yarı çap olarak) N180 G28 U0. N100 G21 G98.

ekseninde U(2) Z-ekseninde ise W(2) kadar finiş paso payı kalır. Z-3. Bu durumda hedef noktanın koordinatı ve ± C pah değeri verilir.. N170 M30. . Pah açısı farklı değerlerde olduğunda ya pah açısı ya da pahın X ve Z koordinat değeri girilir. Z0.. (2 noktası yani pahın son bulduğu noktaya geliş) N150 X45.. N160 G28 U0 W0. N120 G0 X45. (1 noktasına yani pah kırma başlangıç noktasına geliş) N140 X40. Şekil 1.. X.15.14’te görüldüğü gibi aksi belirtilmediği sürece pahlar 450 dir.6 Pah Kırma Pah kırma işlemi İş parçasının keskin köşelerinin pah kırarak yok edilmesi için pah kırma döngüsü (chamfering) kullanılır. Z10. FANUC ve ISO standardına göre pah kırma formatı N100 T0101. F100. A-B-C finiş profili tanımlandıktan sonra kaba tornalama paso hareketleri otomatik olarak oluşur.7 Profil Tekrarlama Çevrimi ( G73) Bu çevrimde tanımlanan finiş profili. talaş kaldırmanın başlayacağı ölçüden hareketle ötelene ötelene nihai forma finiş paso payı kalıncaya kadar tekrarlanır.( FANUC) Bazı kontrol sistemlerinde direk olarak pah kırmak için C adresi kullanılır.G03 saat ibresi tersi yönünde eğrisel hareket 16. N110 M04 S1000. 16. N130 G1 X34. Programda Şekil 1.

. S... T. U(2) W(2) F. W(1) : Z-ekseni yönünde toplam talaş miktarını ve yönünü ifade eder.. G73 P.. yarıçap cinsinden toplam talaş miktarı ve yönünü ifade eder. G73 : Çevrimi çağıran komuttur... P : Finiş profilinin tanımlanmaya başlandığı ilk satır numarası Q : Finiş profilinin tanımlanmasının tamamlandığı son satır numarası U(2) : Bırakılacak finiş tornalama payı ve yönü ( çapta –çap cinsinden) W(2) : Bırakılacak finiş tornamla payı ve yönü (boyda) F : G73 çevrimi sırasınca uygulanacak kaba kesme ilerleme değeri S : G73 çevrimi boyunca uygulanacak devir veya kesme hızı değeri T : G73 çevrimi sırasınca geçerli olan takım ve takım ofset numarası G73 profil tornalama çevrimi . U(1) : X-ekseni yönünde. G73 çevrimi 2 komut satırından oluşur ve bu komut satırları aşağıdaki gibidir.. R : Kapalı çevrimin kaç kez tekrarlanarak kaba talaşın kaldırılacağını gösterir..Bu çevrim sabit talaş payı olan döküm veya dövme çelik malzemelerin işlenmesinde büyük verimlilikle kullanılır. G73 U(1) W(1) R. Q.... G73 çevriminden sonra G70 çevrimi ile bırakılan finiş payı da alınarak işlem tamamlanır.

W10.. Z20. N150 G1 X26. N130 G73 U10. Z-2... Z-35. N200 Z-55.. N190 X40.. N230 G03 X80. N170 X30. N250 G1 X85. N280 M30. R3. N140 G73 P150 Q230 U2... N120 S1000 M03. W1. Z-60. N110 G00 X100. .. İşlenecek malzeme çapı : Ø80 mm Devir sayısı : 1000 dev/dak T0101 : Kaba talaş torna kalemi N100 T0101. N260 G28 U0.Örnek G73 profil tornalama parçası Şekil deki parçayı G73 çevrimi ile işleyelim. N240 G70 P150 Q230.. F100. N210 G02 X50. N180 Z-25. F150. Z-65. N220 X70.. N270 G28 W0. N160 Z0. R5..

Kesicilerin sıfırlaması yapılarak ofset sayfasına değerler yazılır. Ekranın altındaki “grafik” tuşuna basılır. Parçayı ilk defa işleyeceğiniz için mutlaka “Single Block” modunda işleyiniz. “EOB” ve “INSERT” tuşlarına basarak yeni program sayfası açılır. Grafik olarak işlenecek programı kontrol ünitesine yazmak için: 1) 2) 3) 4) “ EDIT” menüsü seçilir. yaptığınız program hatasız ise tezgahta işleyiniz. Program dikkatlice yazılır. Hafızada kayıtlı olmayan O ile başlayıp 4 rakamdan oluşan numara yazılır. alından işlem yapan kesiciler (matkap.16. parçanın işlenmesi için gerekli olan takımlar tezgahın taretine yerleştirilir. Grafik olarak parçanın işlenmesi 1) 2) 3) 4) 5) “Auto” tuşu seçilir. FANUC Series 0-M Kontrol Ünitesinde Grafik Simülasyonu ve Parçaların İşlenmesi Atölyenizde FANUC 0-M kontrol üniteli CNC torna tezgahı varsa. “CYCL START” tuşuna basarak parça grafik olarak işlenir. “Axis Inhibt” tuşuna basarak eksenler kilitlenir. . “Program Test” tuşuna basılır. kılavuz vb) iç cebe takılmalıdır. kanal ve keski kalemi. Kesicilerin yerleştirilmesinde yüzey işleyen kesiciler (kaba talaş kalemi. mutlaka eksenler “HOME” referans noktasına gönderilmelidir. Atölyenizdeki CNC torna tezgahlarının kontrol ünitesinin özelliklerine göre yaptığınız programları simülasyon veya grafik olarak izleyebilirsiniz. Programı grafik olarak gördükten sonra.8 Çevrimlerin Simülasyonu ve Tezgahta Uygulanması Yaptığınız programları tezgahta Auto konumunda işlemeden önce mutlaka simülasyon ve grafik olarak gördükten sonra. yapmış olduğunuz programı tezgahınızın kontrol ünitesine yazarak veya RS 232 kablosu kullanarak bir transfer programı yardımıyla tezgaha yükledikten sonra programı grafik olarak işleyebiliriz. Program yazıldıktan sonra. punta matkabı. Bu modülde FANUC 0-M ve Kontrol ünitesinde grafik ve simülasyon olarak parçaların işlenmesi ile ilgili açıklamalar yer almaktadır. vida kalemi vb) dış cebe yani tek sayılı ceplere.

eksen doğrultusundaki mesafe ve yöndür(U) Z-eksen doğrultusunda.... her kademedeki ilerleme miktarı (mikron cinsinden.17. kısa aralıklarla (kademelerle) ilerlemeli. işaretsiz) Z(W): Q : . Her gagalamadan sonraki geri çekilme miktarıdır. sonra yine kesme hızında aynı kademe miktarı kadar ilerleme ile operasyona devam eder. Bu çevrim ile kademeli kesme yapıldığı için. Komut iki satırdan oluşur ve formatı aşağıdaki gibidir. Farklı bir değer istenmiyorsa.. Bu çevrim tanımlanan derinliğe ulaşana kadar devam eder. G74: R(1): Çevrimi çağırır. Z-ekseni yönünde. Kesici takım ana komutla verilen miktarda fasılalar ile kesme ilerlemesi yapar.1 Delik Delme Çevrimi (G74) Şekil 2. seri hızda bir miktar geri çekilir. işleme nihai noktası Z koordinatıdır (Z). CNC TORNADA DELİK VE VİDA ÇEVRİMLERİ 17. G74 R(1) satırını kullanmak gerekmez. İşleme başlangıç noktasından bitiş noktasına olan. (Bu değer tezgah parametrelerinde yazılı modal değer mevcuttur. derin deliklerde ve işlenmesi zor olan malzemelere delik açılmasında verimli bir şekilde kullanılır.z. F. G74 R(1) G74 Z(W) Q.1: Delik delme işlemi Bu çevrim. her kademe sonunda geri çekilmeli derin delmede “gagalama” tabir edilen tarzda takım hareketleri ile derin delik delme işleminde kullanılır.

17. N170 M30.2’deki 80 mm’lik parça boydan boya delinecektir. C eksenli CNC torna tezgahlarında ise G84 kılavuz çekme döngüsü kullanılır. N130 G74 R1. . T0202 F : 100 mm/dak S : 1200 dev/dak N100 T0202. N160 G28 W0. N140 G74 Z-85. N150 G28 U0.2 Kılavuz Çekme İki eksenli CNC torna tezgahlarında kılavuz çekmek için G32 ve G63 komutları kullanılır.. N120 G0 X0 Z15.F : Kesme ilerlemesi Delik delme işlemi uygulaması Şekil 2.. N110 M03 S1200.. Q10000 F100.

N110 M3 S300. Z5. F150. N130 G1 Z5. G63 kullanarak kılavuz çekme: N100 T0404. (S/F oranı kılavuz adımına eşit olmalı 300/150 = 2 mm) N170 G28 U0 W0. N120 G0 X0 Z10. (S/F oranı kılavuz adımına eşit olmalı 300/150 = 2 mm) N150 M05. N160 G32 M04 S300 F150. N120 G0 X0 Z10. N180 M30. C eksenli tezgahlarda G84 komutu ile kılavuz çekme . N160 G32 M04 S300 F150. N110 M3 S300.. N130 G1 Z5. F150. N180 M30.Kılavuz çekme işlemi G32 kullanarak kılavuz çekme: N100 T0404... ( Kılavuz çekme başlangıç noktası ) N140 G32 Z-15. Z5..5 F150.. (S/F oranı kılavuz adımına eşit olmalı 300/150 = 2 mm) N150 M05. (S/F oranı kılavuz adımına eşit olmalı 300/150 = 2 mm) N170 G28 U0 W0...5 F150.. ( Kılavuz çekme başlangıç noktası ) N140 G63 Z-15.

.N100 T0404. M30. M203. N130 M203 S600. Diş Açma Çevrimi (G76) 2. N160 M210.. F300. İstenen diş derinliğine kadar çevrim otomatik olarak tekrarlanır. Tek Ağızlı Vida Açma G76 komutu Şekil de görüldüğü gibi diş açma çevrimini çağırır. (çevrim başlangıç noktasına geliş) N150 G84 H30 Z-15. iş mili 600 dev/dak hızla döner) N140 G0 X0 Z5. takım G01 ile ilerletilir ve G01 ile geri çıkarılır. N120 M200.5 R5. N170 M210 G80.1.3 Raybalama İki eksenli CNC torna tezgahlarında rayba çekilirken.4. (2. Rayba çekme işlemi 2. N110 G97 G98. N180 G28 U0 W0.4. 17.

. P harfini takip eden 6 karakter ile dişin nasıl işleneceği bilgileri verilir. hatvenin katı olarak bildirir. G76 P(a-b-c) a b Diş açma çevrimini çağırır. Diş açma sonundaki pahın boyunu.. . Nihai finiş pasosunun kaç kez tekrarlanacağını bildirir.Tek ağızlı vida çekme işlemi Talaş kaldırma miktarı G76 komutu 2 satırdan oluşur ve komut satırları aşağıdaki gibidir: G76 P(a-b-c)) Q(1) R(1) G76 X(U) Z(W) R(2) P(2) Q(2) F.

55.( yarıçap olarak işaretsiz. 3) Diş açma çevrimi asla G96 modunda uygulanmaz.(yarı çap olarak) kullanılmazsa düz diş açılmış olur. W R(2) P(2) Q(2) F Dişin profil açısını verir. 2) Çevrim esnasında program akışı durdurulur ve manuel hareket ile müdahale yapılırsa. (yarıçap olarak ve işaretsiz. G76 çevriminin kaç pasoda tamamlanacağı veya istenilen paso adedinde diş açmanın tamamlanması için ilk paso derinliğinin ne olması gerektiğinin hesabı.) İlk pasodaki dalma miktarıdır. İstenmiyorsa. (60. : Diş derinlik ölçüsüdür. Z U.(FANUC da 5141 nolu parametrede tanımlanmıştır. . G92 diş açma sırasında uyulması gereken kurallar ve alınması gereken önlemler. Mutlaka G97 sabit iş mili devri modu seçilmiş olmalıdır. 29 ve 0 derece) Minimum talaş derinliğidir.c Q (1) R(1) X.) : Dişin adımı (hatvesi) ( mm olarak) G76 Çevrimi Uygularken Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar 1) G32. programa tekrar devam etmeden önce mutlaka durdurmanın yapıldığı konuma gelinerek oradan devam etme mecburiyeti vardır. 30. Diş açmanın bittiği noktanın X ve Z cinsinden koordinatı Diş açmanın bittiği noktanın U ve W cinsinden koordinatı Dişin X-ekseni yönünde koniklik mesafesidir. G76 komutu için de geçerlidir. M24 komutu ile iptal edilmelidir. verilmediğinde parametre değeri kullanılmış olur. 4) Tezgah açıldığı zaman. Mikron cinsinden de verilir ( Modal Finiş paso payıdır. M23 diş açmada pah kırma modu devrededir.

Örnek M20x2 Vida açılacak iş parçası Şekil de M20 x 2 diş açılacaktır. (M24 komutu ile diş dibinde pah kırma iptal) N130 G0 X22. Programı aşağıdaki gibidir: N100 G99 G97. N170 G1 X40.35) Dişin adımı 2 mm . F0.1) Finiş (bitirme) talaş miktarı 0. P010060 01 00 60 Finiş paso bir kere uygulanacak Pah kırma ölçüsü 0 (yok) Diş profil açısı 60° Q100 R0.1.35 mm (Q0.1. N190 G28 W0. (Mutlaka G97 modunu seçiniz. P1300 Q350 F2.1 mm Son pasoda diş dibi çapı Diş açmanın son bulduğu Z-koordinatı (2 mm Toplam diş derinliği 1. ( Döngünün başlangıç noktasına geliş) N150 G76 P010060 Q100 R0. P1300 Q350 F2.. N180 G28 U0..) N110 T0101.56 Z-82. Minimum talaş miktarı 0.3 mm (P1. N140 G1 Z5. N200 M30.1 mm (Q0.1 X17. N120 M03 S500 M24.56 Z-82. Z10. N160 G76 X17..3) dahil) İlk paso derinliği 0.

F0. R3. P1300 Q350 F2.. N140 G1 Z5.1) Son pasoda diş dibi çapı Diş açmanın son bulduğu Z-koordinatı (2 mm dahil) Dişin X-ekseninde koniklik mesafesi (yarı çap olarak) 3 Toplam diş derinliği 1. (Mutlaka G97 modunu seçiniz..Konik yüzeye vida açılacak işlem parçası Şekil de 70 mm boyunda 30 mm çaptan başlayıp dişin son bulduğu 36 mm çapta adımı 2 mm olan diş açmak için aşağıdaki şekilde program yapılabilir. (M24 komutu ile diş dibinde pah kırma iptal) N130 G0 X32. P1300 Q350 F2.1 mm (Q0.. P010060 01 00 60 Finiş paso bir kere uygulanacak Pah kırma ölçüsü 0 (yok) Diş profil açısı 60° Minimum talaş miktarı 0. Z10. N180 G28 U0. N120 M03 S500 M24.56 Z-72. . N100 G99 G97. N160 G76 X27.56 Z-72. N170 G1 X40. N200 M30.35 mm (Q0.3 mm (P1.1 (Çevrimin başlangıç noktasına geliş) N150 G76 P010060 Q100 R100.1 mm (R0.) N110 T0101. R3. N190 G28 W0.1) Finiş (bitirme) talaş miktarı 0.3) İlk paso derinliği 0.35) Dişin adımı 2 mm Q100 R100 X27.

0. N190 G76 X20. N230 M30. (1.3. P1840 Q350 F6.0. Döngünün başlangıç noktasına geliş) N150 G76 P010060 Q100 R100. Örnek olarak M24 adımı 6 mm ..84) İlk paso derinliği 0. P1840 Q350 Finiş paso bir kere uygulanacak Pah kırma ölçüsü 0 (yok) Diş profil açısı 60° Minimum talaş miktarı 0. F0.. Burada G76 vida açma çevrim komutunun bütün özellikleri geçerlidir.1 İki Ağızlı Vida Açma CNC torna tezgahlarında G76 çevrimi ile iki ağızlı vida açılabilir. P010060 01 00 60 Q100 R100 X20. (Mutlaka G97 modunu seçiniz. N220 G28 W0.17.3.1 mm (Q0.35) . N200 G1 X40.32 Z-82. N210 G28 U0.32 Z-82. Z10. Birinci dişi açtıktan sonra kesici X ekseninde 3 mm G1 komutu ile F3 ilerleme ile ayna G99 mm/dev ile döndürülerek ikinci diş açılarak iki ağızlı vida açılmış olur. N120 M03 S500 M24.Döngünün başlangıç noktasına geliş) N180 G76 P010060 Q100 R100. N140 G1 Z10.1) Finiş (bitirme) talaş miktarı 0.35 mm (Q0.32 Z-82 P1300 Q350 F6. (2. (M24 komutu ile diş dibinde pah kırma iptal) N130 G0 X32. F3.1) Son pasoda diş dibi çapı Diş açmanın son bulduğu Z-koordinatı (2 mm dahil) Dişin X-ekseninde koniklik mesafesi (yarı çap olarak) 3 mm Toplam diş derinliği 1.1 mm (R0. M24x6 iki ağızlı vida açılacak iş parçası N100 G99 G97.3 mm (P1.) N110 T0101. N170 G1 Z7.0. R3. vida boyu 80 mm olan iki ağızlı vidayı açabiliriz. N160 G76 X20.

2) Hafızada kayıtlı olmayan O ile başlayıp 4 rakamdan oluşan numara yazılır. Atölyenizdeki CNC torna tezgahlarının kontrol ünitesinin özelliklerine göre yaptığınız programları simülasyon veya grafik olarak izleyebilirsiniz. d) Ekranın altındaki “grafik” tuşuna basılır e) “CYCL START” tuşuna basarak parça grafik olarak işlenir. 3) “EOB” ve “INSERT” tuşlarına basarak yeni program sayfası açılır. 4) Program dikkatlice yazılır. kanal ve keski kalemi. FANUC series 0-M Kontrol Ünitesinde Grafik Simülasyonu ve Parçaların İşlenmesi: Atölyenizde FANUC 0-M kontrol üniteli CNC torna tezgahı varsa. .4 Çevrimlerin Simülasyonu ve Tezgahta Uygulanması Yaptığınız programları tezgahta Auto konumunda işlemeden önce mutlaka simülasyon ve grafik olarak işedikten sonra. punta matkabı. kılavuz vb) iç cebe takılmalıdır. yapmış olduğunuz programı tezgahınızın kontrol ünitesine yazarak veya RS232 kablosu kullanarak bir transfer programı yardımıyla tezgaha yükledikten sonra programı grafik olarak izleyebiliriz. Grafik olarak parçanın İşlenmesi: a) “Auto” tuşu seçilir. vida kalemi vb) dış cebe yani tek sayılı ceplere. Bu modülde FANUC 0-M ve Kontrol ünitesinde grafik ve simülasyon olarak parçaların işlenmesi ile ilgili açıklamalar yer almaktadır. alından işlem yapan kesiciler (matkap. Kesicilerin sıfırlaması yapılarak ofset sayfasına değerler yazılır. Kesicilerin yerleştirilmesinde yüzey işleyen kesiciler (kaba talaş kalemi. Grafik olarak işlenecek programı kontrol ünitesine yazmak için: 1) “ EDIT” menüsü seçilir. parçanın işlenmesi için gerekli olan takımlar tezgahın taretine yerleştirilir. Dişin adımı 3 mm 17. Program yazıldıktan sonra. b) “Program Test” tuşuna basılır c) “Axis Inhibt” tuşuna basarak eksenler kilitlenir. yaptığınız program hatasız ise tezgahta işleyiniz.F3.

Parçayı ilk defa işleyeceğiniz için mutlaka “Single Block” modun da işleyiniz.Programı grafik olarak gördükten sonra. . mutlaka eksenler “HOME” referans noktasına gönderilmelidir.

You're Reading a Free Preview

İndirme
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->