İÇİNDEKİLER Sayfa 1. TORNA TEZGAHI.....................................................................................................................8 1.1 Üniversal Torna Tezgahı ...........................................................................

...............................8 1.1.1 Gövde .....................................................................................................................................9 1.1.2 Fener Mili Kutusu.................................................................................................................10 1.1.3 Hız Değişim Mekanizması ..................................................................................................10 1.1.4 Gezer Punta...........................................................................................................................11 1.1.5 Araba 11 1.1.6 Enine Hareket Mekanizması ................................................................................................11 1.1.7 Kalemlik................................................................................................................................12 1.1.8 Siper 12 1.1.9 Hız Kutusu ...........................................................................................................................12 1.1.10 Talaş Mili ...........................................................................................................................12 1.1.11 Ana mil ...............................................................................................................................12 1.1.12 İlerleme Miktarının Düzenlenmesi.....................................................................................12 1.1.13 Hareket İletimi ...................................................................................................................13 1.1.14 Avadanlıklar ......................................................................................................................13 1.1.14.1 Aynalar.............................................................................................................................13 1.1.14.2 Üç ve Dört Ayaklı Üniversal Ayna.................................................................................13 1.1.14.3 Mengeneli Ayna...............................................................................................................14 1.1.14.4 Delikli Düz Ayna.............................................................................................................14 1.1.14.5 Mıknatıslı Ayna...............................................................................................................14 1.1.14.6 Kombine Ayna.................................................................................................................15 1.1.15 İş Kalıpları..........................................................................................................................15 1.1.15.1 Aynaları Teknolojik Kurallara Uyarak Fener Mili Üzerindeki Yerlerine Takma..........16 1.1.15.2 Aynaları Fener Mili Üzerindeki Yerlerinden Çıkarma...................................................17 1.1.15.3 Aynaların Ters ve Düz Ayaklarını Söküp Takmasını Yapma........................................17 1.1.15.4 Parçaları Aynalara Emniyetli ve Salgısız Bir Şekilde Bağlama.....................................18 1.1.16 Sabit Yataklar.....................................................................................................................19 1.1.17 Gezer Yataklar....................................................................................................................19 1.1.18 Pensler.................................................................................................................................19 1.1.19 Mandren .............................................................................................................................20 1.1.20 Katerler...............................................................................................................................20 1.1.20.1 Düz Saplı Katerler...........................................................................................................21 1.1.20.2 Sert Maden Uçlu Katerler................................................................................................21 1.1.20.3 Keski Katerleri.................................................................................................................22 1.1.20.4 Delik Katerleri.................................................................................................................22 1.1.20.5 Vida Kelemi Katerleri.....................................................................................................23 1.1.20.6 Özel Katerler....................................................................................................................23 1.1.20.7 Katerlerin Yapıldığı Malzemeler....................................................................................23 1.1.20.8 Kalemin Katere, Katerin Kalemliğe Bağlanışı...............................................................24 1.1.21 Fır döndü Aynası ...............................................................................................................24 1.2 Özel Torna Tezgahlar..............................................................................................................25 1.3 Seri Talaş Milli Torna Tezgahı...............................................................................................25 1.4 Üretim Torna Tezgahı ............................................................................................................25 1.5 Kam Tornası ...........................................................................................................................25 1.6 Hava Tornası ...........................................................................................................................26 ii

1.7 Düşey Torna Tezgahı ..............................................................................................................26 1.8 Sırt Alma Tornası ...................................................................................................................27 2. KANAL AÇMA........................................................................................................................27 2.1 Parçasını Ayna Punta Arasında Bağlama................................................................................27 2.1.1 Kanal Kalemini Bağlama.....................................................................................................27 2.1.2 Kanal Tornalamak İçin Devir Sayısını Ayarlama................................................................27 2.1.3 Kanal Tornalama..................................................................................................................28 2.1.4 Çapak Alma..........................................................................................................................30 3. KONİK TORNALAMA............................................................................................................32 3.1 Konik Tornalama.....................................................................................................................32 3.1.1 Sipere (Sporta) Açı Vererek Konik Tornalama...................................................................35 3.1.2 El İle Talaş Verilerek Konik Tornalama..............................................................................37 3.1.3 Punta Kaydırarak Konik Tornalama....................................................................................38 3.1.4 Koniklik oranına uygun olarak gezer puntayı kaydırma.....................................................38 3.1.5 Punta kaçıklığını kontrol etmek...........................................................................................40 3.1.6 Tezgâhı ayarlayıp konik tornalama......................................................................................41 3.1.7 Konikliği kumpas ve mikrometre ile kontrol etmek............................................................41 3.1.8 Sevk Kızağı İle Konik Tornalama........................................................................................41 3.1.8.1 Sevk Kızağını Koniklik Ölçüsüne Göre Ayarlama...........................................................42 3.1.8.2 Sevk Kızağı İle Tornalama................................................................................................42 3.1.8.3 Konikliğin Mastar İle Kontrol Edilmesi...........................................................................42 3.2 Özel Tornalama Usulleri.........................................................................................................43 4. TIRTIL ÇEKME........................................................................................................................44 4.1 Tırtıl Makaraları.......................................................................................................................44 4.1.1 Tırtıl Çeşitleri........................................................................................................................44 4.1.2 TIRTIL ÇEKME İÇİN TEZGÂHIN HAZIRLANMASI....................................................45 4.2 Tırtıl Çekme İçin Tezgâhın Ayarlanması................................................................................46 4.2.1 Tırtıl Makaralarının Düzenlenmesi......................................................................................46 4.2.2 Tırtıl Çekme İçin Devir Ayarlanması..................................................................................46 4.2.3 Tırtıl Çekme İçin Uygun İlerlemenin Ayarlanması.............................................................46 4.2.4 Tırtıl Çekme İşlemi...............................................................................................................46 4.2.5 Tırtıl Çekilen Yüzeyin Kontrolü..........................................................................................47 4.2.6 Yağ Kullanmanın Önemi.....................................................................................................47 5. TORNADA KILAVUZLA VİDA AÇMA...............................................................................47 5.1 Kılavuzla Vida Açma.............................................................................................................48 5.2 İnce Diş Kılavuzlar..................................................................................................................49 5.3 Boru Kılavuzlar........................................................................................................................49 5.4 Makine Kılavuzları..................................................................................................................49 5.4.1 Parçanın Vida Ölçüsüne Uygun Delinmesi Ve Havşalanması............................................50 5.4.2 Makine Kılavuzu Ve Aparatının Seçilerek Bağlanması......................................................50 5.4.3 Torna Tezgahında El Kılavuzuyla Vida Açma İşlemi........................................................51 6. TORNADA PAFTA İLE VİDA AÇMAK...............................................................................52 6.1 Pafta İle Vida Açmak...............................................................................................................52 6.1.1 Parçayı Vida Çapından 0.1-0.2 mm Küçük Tornalama.......................................................52 6.2 Boru Paftaları...........................................................................................................................53 iii

6.3 Makine Paftaları.......................................................................................................................53 6.3.1 Vidaya Uygun Pafta Lokması Ve Pafta Çekme Başlığının Seçimi.....................................54 6.3.2 Başlığın Tornaya Bağlanması..............................................................................................54 6.3.3 Vida açmada uygun kesme yağının kullanılması.................................................................55 6.3.4 Torna Tezgahında Pafta Çekme İşlemi................................................................................55 6.3.5 Pafta Çekilen Parçanın Kontrolü..........................................................................................56 6.3.5.1 Vida Tarağı........................................................................................................................56 6.3.5.2 Vida mikrotreleri...............................................................................................................56 7. CNC TORNA TEZGAHI .........................................................................................................56 7.1 CNC Torna Tezgâhı Kısımları................................................................................................58 7.1.1 Kayıt ve Kızaklar..................................................................................................................58 7.1.2 Fener Mili ve Gezer Punta....................................................................................................58 7.1.3 Taret 58 7.1.4 Kontrol Paneli.......................................................................................................................59 7.2 CNC Torna Tezgâhlarının Açılması ve Kesiciyi Tezgâh Sıfırına Gönderme........................61 7.3 İş Parçası ve Kesici Ayarları...................................................................................................61 7.3.1 Kesicilerin bağlanması.........................................................................................................61 7.3.2 İş Parçalarını Tezgâha Bağlama ve Parça Boyunun Tespit Edilmesi .................................62 7.3.3 Elle Çalışma Modunun Seçimi.............................................................................................63 7.3.4 Tareti El Çarkı (Handwheel) ile Hareket Ettirme ...............................................................63 7.3.5 İş Parçasından Elle Talaş Kaldırma ....................................................................................64 7.4 İş Parçası Sıfır Noktasının Tespit Edilmesi ...........................................................................64 7.4.1 İşin Aynaya Bağlanması ......................................................................................................65 7.4.2 Ayna Ayak Sensörlerinin Ayarlanması................................................................................66 7.4.3 Elle Devir Sayısı Girme .......................................................................................................67 7.4.4 İstenilen Sıfır Noktası Kodunun Seçilmesi .........................................................................68 7.4.5 Seçilen Sıfır Noktasının Kaydedilmesi................................................................................69 7.4.6 Uygun Takım Seçilerek Talaş Kaldırılması ........................................................................69 8. CNC TORNA TEZGÂHLARININ KONTROL PANELİNİ KULLANMA ........................70 8.1 Bilgisayar Ekranı ....................................................................................................................70 8.2 Ekran Menüleri ve Açıklaması................................................................................................70 8.3 Program Tuşları ve Fonksiyonları...........................................................................................71 8.4 Operasyon Kontrol Tuşları ve Görevleri.................................................................................76 8.5 CNC Torna Tezgâhında Kesiciyi Elle Hareket Ettirme..........................................................78 8.6 CNC Torna Tezgâhına Program Yükleme..............................................................................78 8.7 Disketten veya seri kablo ile başka bir bilgisayardan bilgi alma ...........................................79 8.8 CNC Torna Tezgâhında Bulunan Programları Yeniden Düzenleme.....................................80 8.9 CNC Torna Tezgâhında Bulunan Programları Çalıştırma......................................................80 9. CNC TORNA TAKIMLARINI İŞLEME UYGUN OLARAK BAĞLAMA..........................81 9.1 CNC Tezgâhında Bulunan Takımlar.......................................................................................81 9.2 Yapılacak İşleme Göre Takım Seçme.....................................................................................82 9.3 İşlenecek Malzeme Cinsine Uygun Takım Seçme ................................................................83 9.4 Takım Değiştirme....................................................................................................................83 9.4.1 Elle 83 9.4.2 Otomatik...............................................................................................................................84 9.5 Taret 84 9.5.1 Tarete Bağlanabilen Tutucular ve Kesiciler.........................................................................84 9.5.2 Tutucunun Uygun Yuvaya Yerleştirilmesi..........................................................................87 iv

............................................. CNC TORNADA TAKIM AYARI YAPMA......................................................................................................................90 10...........2 CNC Tornada Kanal Açma Programlam.................. Silindirik ve Konik Tornalama Uygulamaları Yapma............................................................5....9 Alın...............2...............................6.......92 11.................1 Parçalar Üzerindeki Sıfır Noktaları...................................99 12................111 CNC torna tezgahında silindirik yüzeye kanal açılabildiği gibi parçanın alnına da kanal açılabilir..........................................89 10......................................................................................................................................................1..............................93 11.... İlerleme Hesabı ve Kesme Sıvıs...............................................................................................................88 9...................92 11......................................................................................................5 Kesme Hızı....................109 Konik Tornalama...3 Seri Modda Çalıştırma .......................................................................................108 Silindirik tornalama için iş parçası ..............................................................................................................111 13.................1 Programın Test Edilmesi.................6 Alın.........................96 11.............103 ISO Kod Sistemine Göre Adresler.......................................92 11.........3 İşlenecek Parçaya Göre Takımları Sıfırlama..........................98 12........................................................................4 Otomatik Sıfırlama....................100 12......................................90 10...................................................................104 105 12..100 Çeşitli kesiciler ve bağlandığı taret........................................2 İlk Üretilen İş Parçasının Kontrol Edilmesi......3 Programın Simülasyon Modu ile Çalıştırılması ......107 12.........1..................110 13...........1 İş Parçasını Tezgâha Bağlama...........................................................1 Bağlanan Her Takıma Ait Bir Takım Penceresi Açılması..............91 11.......... CNC TORNADA ALIN.........2 Kesici Takımları Bağlama.......................99 12........96 11..............................................1 Adım Adım Modda Çalıştırma (SBL)..........4 Yavaş İlerleme Modunda Programın Test Edilmesi (Dry Run)..................105 106 106 12.........107 Alın tornalama için iş paçası ...............................................2 Takım Ayarında Kullanılan Elemanlar ve Özellikleri........104 Temel bazı G kodlarının anlamları M (Yardımcı Fonksiyonları)..........................................................................................94 11..........7 CNC Programlama Mantığı..........................................3 Kesici Takımların Sıfırlanması.................................. Alına kanal açılabilmesi için uygun kanal açma kesici takımın v ......................................................................................1..............99 İş parçası referans noktası.....88 10..................... CNC TORNADA KANAL AÇMA PROGRAMLAMA......................................................................................................... Devir Sayısı............. CNC TORNADA PROGRAMLARIN SİMÜLASYONU VE KONTROLÜ............2 CNC Programını Kaydetme.............................3 Kesicinin Tutucuya Uygun ve Emniyetli Biçimde Bağlanması.....................................1 Programın Mantık ve Yazım Hatalarını Kontrol Etme......................................................... Silindirik ve Konik Programlamada Kullanılan CNC Kodları..........................9........................................................2 Programın İşletilmesi.....2....97 11................ SİLİNDİRİK VE KONİK TORNALAMAYI PROGRAMLAMA ...............................................................................6 Kesicilerin Bağlanması ve Kontrolü ...........................1 Kanal Tornalama Programlamada Kullanılan CNC Kodları..................................................87 9.......................................................................................................1............4 Talaş Kaldırma Teknolojisi.....91 10.........8 Elle Programlama Yapma.......102 12..............................96 11............................100 12............102 12.................................................5 Kontrol Panelinden Gerekli Ayarları Yapma.........111 13...................2.............89 10..............

1 Dış çap mikrometreleri.........................113 Kanal açma işlemi örneği.......................135 15.................3 Derinlik mikrometreleri.2 G03 Kodu-CCW (Dairesel Hareket-Saat İbresi Tersi Yönü):............kullanılması gerekir..............................................................3 Komparatörler.....................2....................2...........................................................................................116 13.......................2............................................................................................117 13.......................135 G04 komutu ile eksendeki hareketler.......................................2 G72 Alında Kaba Talaş Çevrimi (Eksene Dik Tornalama)........................115 13......2 CNC Tornada Delik Delme ve Delik Büyütme Programlaması...................... CNC TORNADA VİDA AÇMA.......................4.............1.......................................130 14...........................................................146 vi .........................................................................................................4 Yardımcı Kodlar ve Program Sonu Açıklaması.......126 14................................133 14..........................................................122 Vida elemanları.......................................1.......2..................1 G02 Kodu-CW (Dairesel Hareket-Saat İbresi Yönü):.....................................................................2....2 Mikrometreler........................................................1 CNC Program Yapısı......... Dijital Kumpaslar....................3......................... N20 vb....................125 14.......................2.........................................................................................................................................................117 13............2......................................4 Pasametreler....................1...............................135 15..........3...................................................115 Delik büyütme işlemi...114 13................. İç ve Dış Yüzeylerin Ölçülmesi 2........................................................................ G72) 1.......... )............................................ CNC TORNADA PROGRAMLAMA.........2.....2..................................................115 Delik delme işlemi...................................1 CNC Tornada Vida Açma Programlama............114 13.........................................................112 Kanal açma işlemi örneği.................5 mm olan şekildeki parçanın CNC programını yazalım..123 Vida adımı 1.....................2..............................130 Vida mikrometresi ve kullanımı......1 Giriş Bölümünün Açıklanması.......................144 15..........134 ...............145 16....................134 14....129 14....................1..........3 Elle Programlama...........4 CNC TORNADA KAVİS TORNALAMA PROGRAMLAMASI.................. CNC TORNADA BOŞALTMA ÇEVRİMLERİ..................................................................................................................2..............................3 CNC TORNADA DELİK DELME VE DELİK BÜYÜTME ROGRAMLAMASI..........................2..............................2 CNC Tornada Satır Yapısı..144 15........................................137 15......................2....5 Özel Mikrometreler............................2 Adresler (G ve M Kodları)............................................................................................121 14.............................131 14...................................131 14.................................................................135 15.......1 Satır Numarası ( N10...........................2 Teknolojik Bilgiler.........................................................................................................................................1.............................................................132 Komparatörler metrik ve parmak (inç) bölüntülü olarak yapılmışlardır..................119 14........1 ...............................................2..........................................1...................1.........................138 140 15.3.............. G79 (G94) Alın Tornalama Çevrimi ( Tek Kademe)....5 Pasimetreler.134 15..............4..2..1.....1 Alın Tornalama Çevrimleri (G79/G94..126 14................3 Geometrik Bilgiler....................................................2..........................145 16..............................................................................................................................................114 13..............................................................................1 Delik Delme ve Delik Büyütme Programlamada Kullanılan CNC Kodları...........................................4 Vida mikrometreleri.3 Ölçme ve Kontrolde Dikkat Edilecek Hususlar.....133 14...2 İç çap mikrometreleri....................2 CNC TORNADA ÖLÇME VE KONTROL...................144 16.....................2.....125 14.........................124 14......141 15.........

...................................3...........2 G71 Dış Çap Kaba Talaş Kaldırma Çevrimi (Eksene Paralel Tornalama).....................161 17.................................169 17.............................................................................................................2 Kılavuz Çekme..................................162 17..................150 16... (mm) yerine P2000 (μm) yazılmalıdır)...............165 Talaş kaldırma miktarı....................................................................................................5 Köşe Yuvarlatma......................................................................................157 16............ ( Kılavuz çekme başlangıç noktası )........................170 N230 M30............................................................4.....................................................................159 16...........155 16............................................... G71) 1.................................................1 Silindirik (Boyuna) Tornalama Çevrimleri (G77/G90........................... (Örnek: P2.........................................................170 17...156 F : 40 mm/dak........166 167 M20x2 Vida açılacak iş parçası......................158 G73 çevrimi 2 komut satırından oluşur ve bu komut satırları aşağıdaki gibidir...............155 cinsinden girilmelidir............4 Çevrimlerin Simülasyonu ve Tezgahta Uygulanması........................162 17.................... 147 16...........................171 ......................................................2............................... G77(G90) Silindirik İç/Dış Çap İşleme Çevrimi (Tek Kademe).............................................................................................................. F150...............164 17..................173 vii ...........................................................8 Çevrimlerin Simülasyonu ve Tezgahta Uygulanması............154 F :Çevrim süresince geçerli olacak kesme ilerlemesi................................................................................157 16...................4 Dış Çapta Kanal İşleme...........................................................1 İki Ağızlı Vida Açma.......................2......173 ........168 adımı 2 mm olan diş açmak için aşağıdaki şekilde program yapılabilir................1 G75 Komutu ile Parça Kesme...............2.............................................7 Profil Tekrarlama Çevrimi ( G73)............................................................................1 Delik Delme Çevrimi (G74)..............................................................................148 16...........................3 Raybalama......163 N130 G1 Z5....................156 G75 komutu ile kesme. Parça Kesme Döngüsü (G75)...............Örnek 1..............................................3 Konik Tornalama Çevrimi (G77).........................152 16.............158 16........................................................................................1..6 Pah Kırma............................................................ CNC TORNADA DELİK VE VİDA ÇEVRİMLERİ....2...........

Kesici aletin talaş kaldırma işlemi elle veya otomatik surette olur. Bunlar küçük masa tornasından ağır iş tornalarına kadar . rayba çekme. Torna tezgahında genellikle. aynı biçimde özdeş olarak tornalanabilir. kılavuz ve pafta çekme gibi işlemler yapılır. .1. Çeşitli işler için farklı boyut ve biçimde birçok özel torna tezgahı geliştirilmiştir.1 Üniversal Torna Tezgahı İmalat atölyelerinde bulunan önemli bir tezgahtır. TORNA TEZGAHI ÇEŞİTLERİ 1) Üniversal torna tezgahı 2) Özel torna tezgahları 3) Seri talaş milli torna tezgahı 4) Üretim torna tezgahı 5) Kam tornası 6) Hava tornası 7) Düşey torna tezgahı 8) Sırt alma tornası 9) Revolver torna tezgahı 10) Otomat torna tezgahı 11) Bilgisayarlı sayısal denetimli (CNC) torna tezgahı 1. uygun açıda bilenmiş kesiciler yardımıyla talaş kaldıran tezgahlara torna tezgahı denir. masa tornası ve üniversal torna diye isimlendirilen iki tip torna tezgahına rastlanılır. Bu sayede bütün parçalar. silindirik tornalama delme. Bu tezgahlardan dünyanın imalat ve takım atölyelerinde yararlanılır. sıkı ve emniyetli bir şekilde bağlanmış iş parçaları üzerinden. arabanın boyuna ve enine hareketini otomatik olarak durdurma dayamaları vardır. Bazı tiplerinde. vida çekme. konik tornalama. Ayrıca ilave edilen aparatlarla çeşitli profillerdeki iş parçaları bu tezgahlarda işlenebilmektedir. Okul atölyelerinde bu tornaların çeşitli tipleri bulunmaktadır. TORNA TEZGAHI Tanımı : Kendi ekseni etrafında dönen. alın tornalama. Tesviye atölyelerinde genellikle özel torna tezgahlarından çok. olmak üzere değişik ölçülerde yapılır.

Gövde üst yüzeyinde kayıtlar bulunur. V kayıtlarının açısı genellikle 90 dir ve ezilmeyi önlemek için üzerleri düz olarak yapılır.1 Gövde Gövde tornanın en esaslı kısmı ve temel organıdır. (Şekil de üniversal torna tezgahının belli başlı kısımları gösterilmiştir. sağlam ve biçimini bozmaz bir parça olup tornanın bel kemiğini oluşturur. Tornanın bütün parçalarını üzerinde taşır. Ön kayıtın tam altında gövde üzerinde bir .Genel olarak. Taşıdığı parçaların aynı eksenli olmasını sağlamak için bu kayıtlar çok hassas işlemiştir.1. araba ve gezer puntanın düzgün montajları ve fener mili eksenine paralel konumda hareket etmeleri sağlanır. Üniversal torna tezgahı bütün imalat ve takım atölyelerinde ve makine yapım işlerinde kullanılırlar. Bu yekpare dökümden yapılmış ağır. Prizmatik V kayıtlar taşlama suretiyle veya el raspası ile dikkatle işlenir. Pahalı olanlarda düz kayıtlarla birlikte V kesitli kayıtlar da vardır. Böylelikle fener. çeşitli ilerlemelerle talaş kaldırılması gereken hallerde ve değişik adımlı vidaların açılmasında büyük verimle çalışırlar.) 1.

ekseninin gövde kayıtlarına paralel olması ve yataklarının ayarlanmış olması gerekir. merdivenli kasnağın basamak sayısının iki katına çıkarmaya yarar. Genellikle dökme demirden yapılır ve hassas olarak işlenir. Karşılık tertibatı. Fener milinin ön kısmına çeşitli aynaların bağlanmasına imkan sağlayan biçim verilmiş veya bir kısmına üçgen profilli vida dişi çekilmişir. büyük çaplı basamaklarına doğru iletildiğinde ise.1. El tekeri döndürülerek buna bağlı olan küçük dişli yardımı ile araba ileri geri hareket ettirilir. Sonra karşılık kolu öne doğru çekilip. devir sayısı artar. tornanın sol tarafına sabit bir şekilde yerleştirilmiştir. . Çeşitli devirlerin nasıl elde edileceği fener kutusunun ön tarafındaki tablodan öğrenilir. Bu. 1. torna arabası ve hız kutusudur. Fener milinin salgısız dönmesi. merdivenli kasnağın fener miliyle bağlantısı kesilir. merdivenli kasnakta el ile çevirilerek karşılık dişlileri ile fener milindeki dişlilerin iyice kaynaşmaları sağlanır. fener mili kutusu içinde bulunan dişli çarklar ve kavramalardan meydana gelir. fener milinin daha küçük devir sayılarında dönmesini sağlamak için karşılık tertibatından yararlanılır. Fener kutusunun uçlarında bulunan iki yatak üzerinde dönen bir mildir. devir sayısı azalır. Gövdenin taşıdığı parçalar fener mili kutusu. Hız değiştirme kollarının konumları değiştirilerek fener milinin çeşitli hızlarda (devirlerde) dönmesi sağlanılır. Tornanın zeminine bağlanabilmesi için. tornanın devir sayısını. Kayış fener milindeki merdivenli kasnağın küçük çaplı basamaklarına doğru ilerletildiğinde. Bu mekanizma kolay ve çabuk olarak hız değiştirmeyi sağlar. Deliğin ön kısmı fener puntasına uyacak şekilde konik olarak işlenmiştir. Bu tertibatı taşıyan torna tezgahlarında değişik hızlar elde etmek için merdivenli kasnağı çeviren kasnağı çeviren kayışın yerini değiştirmek gerekir. karşılık pimi dışarı çekilir. Merdivenli kasnak tertibatlı tornalarda da rastlanılır. Aksi halde. Bu tip tornalarda. 1. gövde genellikle dökme demir ayaklar üzerine tespit edilmiştir. Her torna tezgahı için bu kolların durumları değişik olabilir.kremayer vardır. torna tezgahından düzgün bir çalışma beklenemez.2 Fener Mili Kutusu Fener mili kutusu. İçi delik yapılmıştır. dişli çarklarla.3 Hız Değişim Mekanizması Modern tezgahlardaki hız değiştirme mekanizması. dişli-kasnak tertibatıyla dönen fener milini taşır.1. Karşılık tertibatını kullanmak için. gezer punta.

iki döküm parçadan meydana getirilmiş olup. Gezer puntanın sabitleştirilmesi için tespit somunundan faydalanılır. Bu kol üzerinde mikrometrik . Gezer punta. Kovanın tespiti için sıkma kolundan faydalanılır. Bu teker gövde ön kısmının altında bulunan kremayere geçen bir dişliye takılmıştır. Alt kısım. ana milinin vidası üzerine kavratılır ve sadece vida çekerken kullanılır. itinceye kadar sola çevrilir.1. Gezer punta kovanın ön kısmı. kavramaları ve kolları taşır. Araba kutusunun içinde otomatik ilerlemeleri sağlayan sürtünmeli kavramalar ile iki parçalı somun vardır. 1. Gezer punta ucu ile fener mili puntası aynı eksen üzerinde bulunur. Gezer punta.5 Araba Gövdenin üst kısmına kızaklanmış ve el tekerinin hareket ettirdiği dişli ve gövdedeki kremayer vasıtası ile sağa ve sola kaydırılabilir. Bunlar gezer puntanın. Gezer punta kovanı el tekeri ile boylamasına hareket ettirilir ve istenilen konuma getirilir.6 Enine Hareket Mekanizması Enine ilerleme sağlamak için araba üzerine yerleştirilmiştir. Arabayı gövde boyunca elle ileri-geri hareket ettirmek için el tekeri çevrilir. V kayıtlarına dik olarak kaymasını sağlar. Üst kısım (gövde) ise kızak üzerine yerleştirilmiştir. kama hizasına gelmesine dikkat edilmelidir.1.1. Punta ucunu. Bazı tezgahların gezer punta kovanının yüzeyinde. Enine hareket için bir kol kullanılır. Torna eksenine tam dik doğrultudadır. Kızak ile gövde birbirine ayar vidalarıyla bağlanmıştır. delik olarak punta ucuna uyacak şekilde mors koniğine göre işlenmiştir. kovanın ne kadar hareket ettiğini ölçmekte kullanılan milimetrik bölüntü vardır. Bu arabanın elle veya otomatik olarak hareket ettirilmesine yarayan dişlileri. Konik tornalama amacı ile eksenden kaydırmak veya tekrar eksene getirmek için ayar vidalarında faydalanılır. gövde kayıtları boyunca hareket edebilir ve herhangi bir konumda sabitleştirilir. üst kısım ve pabuç olmak üzere üç kısımdır. takılmadan evvel kovan üzerindeki kama kanalının. punta vidasından kurtuluncaya kadar ilerletilmiş ise.Üst kısım alt kısıma bir kırlangıç kuyruğu vasıtasıyla sağa sola hareket ettirile bilir. Bu somun. Kırlangıç kuyruğu kayıtlar üzerine H harfi teşkil edecek şekilde konmuştur. alt kısım doğrudan doğruya torna kayıtları üzerine alıştırılmıştır. çeşitli uzunluktaki parçaları desteklemek için.1. Kovan. Pabuç üst kısma konmuş bir vida vasıtasıyla kalemi sıkar. 1.4 Gezer Punta İki punta arasında veya ayna ile punta arasında tornalanan parçaların sağ taraftaki ucuna desteklik yapar.

taban bileziği ve kalemin konumunu ayarlayan eğrisel yüzeyli parçalardan meydana gelmiştir.1.8 Siper Arabanın üstüne yerleştirilmiş bir kısımdır.1. Siperin otomatik hareketi 1. 360 döndürülebilen siper. Siper alt tablasının yarım dairelik veya 180 lik kısmından bölüntüler vardır. Bu tablanın üst kısmına da bir kırlangıç kuyruğu kanalı açılmıştır.1. Siperden yararlanarak kısa boylu konikler işlenir. 1.11 Ana mil Üzerinde boydan boya vida açılmış ve talaş miline paralel uzanan bir mildir. hareketin araba üzerindeki tahrik tertibatına geçmesini sağlar. Kateri veya kalemi bağlayan sıkma vidası. .1. istenen herhangi bir konumda tespit edilebilir.10 Talaş Mili Üzerinde boydan boya bir kama yuvası açılmış ve kızaklar boyunca devam eden uzun bir milden ibarettir. 1. 1. yani vida açma sırasında gerekli ilerlemeyi verir. Siper kolu üzerinde mikrometrik bölüntülü bilezik bulunur. istenilen ilerleme miktarları veya vida adımları için kolların hangi konumlarda bulunacağı öğrenilir. Bir eğrisel yüzeyli gövde ve sıkma vidasından ibarettir. Otomatik ilerleme ve vida çekme için arabaya gerekli olan güç talaş mili ve ana mil yardımıyla iletilir.12 İlerleme Miktarının Düzenlenmesi Uygun ilerleme miktarını veya vida adımını elde edebilmek için genellikle iki veya üç kolu belli konumlara getirmek gerekir.9 Hız Kutusu Çeşitli vida adımı veya talaş ilerlemelerini elde etmek için ana mili ile talaş miline hız vermeye yarar.7 Kalemlik Torna kalemlerinin veya katerlerin sağlam ve uygun konumda bağlanmasına yararlar. 1. Hassas olarak paso verebilmek için bu bölüntülerden yararlanılır. hassas bir vida ile hareket ettirilir. Milin dönmesi kama yuvası sayesinde. 1. Hassas pasolar vermek için bu bölüntülerden faydalanılır. Hız kutusu üzerindeki tabloya bakarak.bölüntülü bilezik vardır. Kanala geçen siper tablası.1.Ana milin vazifesi torna üzerinde vida açmayı sağlamaktır.1.

1. 1.2 Üç ve Dört Ayaklı Üniversal Ayna Üçayaklı üniversal aynalarda silindirik üçgen altıgen ve benzeri parçaların üç noktadan bağlanması için kullanılır. Üniversal aynalarda bütün ayaklar aynı anda hareket eder.13 Hareket İletimi Bir elektrik motorunun dönme hareketi. 1.1. Dört ayaklı üniversal torna . fener mili kutusunun sol yanında bulunan dişlilerle de hız kutusuna iletilir.14 Avadanlıklar 1.1 Aynalar Torna aynası.14.1. düz veya V kayış ile fener miline iletilir. Bu hareket. yapılan işin şekline göre araba hareketlerini temin ederler. üç ayaklı üniversal torna Dört ayaklı üniversal aynalarda dört noktadan merkezlenmesi ve üçayaklı aynalara bağlanan parçalara ek olarak kare kesitli iş parçaları da bağlanabilir.14.1. Hız kutusundan da ana miline veya talaş miline ulaştırılır. Bu miller de. iş parçalarını sargısız ve güvenli bağlamadırlar.1. Aynalar. kısa iş parçalarını bağlamaya ve döndürmeye yarar.

1.14. diğer aynalara bağlanamayacak küçük veya ince parçaların bağlanmasını sağlar. Delikli düz ayna 1.1. . Her bir ayak birbirinden bağımsız olarak hareket eder. Bu bağlama işlemi istenilen hassasiyette yapılabilir.14. Örneğin segman ve bileziklerin bağlanması. Mengeneli Ayna 1.1.14. Özelliği.3 Mengeneli Ayna Yuvarlak kare ve düzgün olmayan dökülmüş ya da dövülmüş parçaları bağlamaya yarar.1.5 Mıknatıslı Ayna Bu aynalar mıknatıslanma özelliği ile alın yüzeyine iş parçalarının bağlanmasında kullanılır.4 Delikli Düz Ayna Biçimleri bakımından ayaklı aynalara bağlanamayan iş parçaları delikli düz aynalara çeşitli pabuçlar ve cıvatalar ile gövdeye bağlanır.

İki aynada da bağlayabildiğimiz parçalar bağlanabilir.15 İş Kalıpları Seri üretimde işin özelliğine göre oluşturulan aparatlara ve bağlama düzeneklerine iş kalıpları denir. Özdeş parçaların ayrı ayrı bağlanması ve işlenmesi zaman alacağı gibi ekonomik de olmaz bu nedenle iş bağlama kalıpları.Mıknatıslı ayna 1. b Bir iş parçasının bağlama kalıbı ile delikli aynaya bağlanması Bir iş parçasının bağlama kalıbı ile delikli aynaya bağlanması .6 Kombine Ayna Bu aynalar üniversal ve mengeneli aynaların mekanik özelliklerini taşır. 1. Bu işlem için ayakların beraber hareket etmesini alın vidası. özellikle seri üretimde zaman kazandırarak maliyeti düşürmek yönünden önem taşır.1. tek tek hareket etmesini ayak hareket vidaları sağlar.1.14.

Farklı tip aynaları bağlayabilmek için fener miline aynalar teknolojik kurallara göre takılmalıdır. İşin özelliliğine ve ölçülerine göre aynalar fener miline flanşlı.1 Aynaları Teknolojik Kurallara Uyarak Fener Mili Üzerindeki Yerlerine Takma Torna tezgahında yapılan işlem türüne uygun olan aynalar kullanılmalıdır. Bunun için tek tip ayna kullanılamaz.15.1. vidalı ve geçme olarak bağlanırlar.1. flanşlı aynanın bağlanması Somunlu aynanın bağlanması .

2.2 Aynaları Fener Mili Üzerindeki Yerlerinden Çıkarma Aynaları fener mili üzerinden çıkarmak veya değiştirmek için kayıt ve kızakların üzerine tahta tabla konularak aynanın kızaklar üzerine düşmesi engellenir. diş sayısı en az olan ayak (4 numaralı ayak) takılır. ayna fener milinin vidalı kısmından döndürülerek çıkarılır. Vidalı ise ters yönde ayna çevrilerek. Ayaklar 1. daha sonra diş sayısı biraz az olan ayak (2 numaralı ayak).3 Aynaların Ters ve Düz Ayaklarını Söküp Takmasını Yapma Üç ve dört ayaklı aynalarda ayaklar birlikte hareket ettiği için ayakların diş sayıları birbirinden farklıdır. . 1.15. 3. Ters ayaklar takılırken aynı işlem sırası tekrarlanır. Flanşlı ise bağlantı somunları gevşetilir.1.Vidalı aynanın takılışı 1. 4 diye numaralandırılır.15.2. Ayaklar takılırken diş sayısı en çok olan ayak ilk önce (1 numaralı ayak). diş sayısı daha az olan ayak (3 numaralı ayak).1. Sökülürken ise ayna anahtarı ters yönde çevrildiğinde ilk önce en son takılan ayak ( 4 numaralı ayak) sonra sırasıyla 3. Flanş geniş yuvasına somunlar gelene kadar çevrilir ve ayna çekilerek somunların bulunduğu saplamalar fener milindeki flanşından çıkarılır.1 numaralı ayaklar sökülür.

İstenilen ayak istenildiği zaman sökülüp takılabilir.1.4 Parçaları Aynalara Emniyetli ve Salgısız Bir Şekilde Bağlama Aynaların temizliği. Bağlama esnasında ayna ayaklarına iş kısa bağlanmamalıdır.15. Hatalı kullanım sonucu ayna ayakları bozulabilir. yapılan işlerin hassasiyeti ve çalışma güvenliği bakımından önemlidir. Normal ve ters ayakların takılışı 1.Üç ayaklı ayna ve kısımları Dört ayaklı mengeneli aynalarda ise ayaklar birbirinden bağımsız hareket ettiğinden sıralamaya gerek yoktur. . Sağlam ve güvenli bir aynaya bağlanan iş parçaları işlenirken ve iş parçası üzerinde her hangi bir işlem yapılırken emniyetli olacaktır. ayakların temizliği.

Bu iki ayak. yuvarlak kare ve altıgen kesitli düzgün iş parçalarını tornaya kolay ve hassas olarak bağlamak için kullanılır. 1) İki punta arasında tornalanan uzun ve ince bir iş parçasını desteklemek 2) Alın tornalama. Salgılı bağlanan iş parçaları yanlış işlenebilir ve ölçü farklılığı meydana gelir.16 Sabit Yataklar Sabit yatak. saat v. Bu yatak. Bunlar. İş parçasını destekleyen 3 ayağı vardır. hassas oluşları ve parçayı tutma şekilleri nedeniyle kolayca merkezlemeyi sağlarlar.1. 1. Salgının ortadan kalktığını görebilmek için ayarlı bir komparatör saati iş parçası üzerinde gezdirilmeli ve kontrol edilmelidir. iş parçasını destekleyen iki ayağı vardır. Başlıca 2 amaç için kullanılır. iş parçasının kalem ucundan ileriye doğru yaylanmasına engel olur.1. iş parçasının işlenmiş yüzeyine dayanır.1. torna kayıtları üzerine tespit edilir. bazı gezer yatak ayaklarına küçük makaralar yerleştirilmiştir. delme ve delik genişletmede uzun bir iş parçasını bir ucundan desteklemek içindir 1. araba üzerine bağlanır ve onunla birlikte hareket eder. İş parçasının bozulmasını engellemek için. Daktilo. radyo.b cihazların küçük parçalarını yapmada diğer aynalara oranla büyük bir üstünlük gösterirler. .18 Pensler Pensler.17 Gezer Yataklar Gezer yatak. Bu yatağın. 1.Salgı var ise iş parçası yavaşça döndürülerek işin salgılı tarafına yavaşça vurulmalı ve merkezlenmesi sağlanmalıdır.

19 Mandren Punta matkaplarını merkezi olarak sıkan iki veya daha fazla çeneli bir bağlama aracıdır. Silindirik saplı punta matkapları ve diğer bazı kesici aletleri bağlamak için özel yapılmışlardır. Kater Çeşitleri . punta ucunun çabuk aşınmasını veya yanmasını önlemek için döner puntalar kullanılır. Seri üretim işlerinde ise zamandan kazanmak için otomatik sıkmalı mandrenler kullanılır. Döner Punta Ucu Yüksek devirde. makaralı ve bilyeli yataklar kullanılarak çeşitli tiplerde yapılmışlardır. Punta kalemi takılı olan mandren Sabit Punta Ucu İş parçası ile birlikte dönmeyen dönmeyen puntalara sabit punta denir.1. Sabit punta ucu iş parçasına yataklık eder ve onu destekler.20 Katerler Kalemliğe doğrudan bağlanamayan küçük kesicilerin bağlanmasında kullanılan prizmatik veya silindirik takımlardır. Döner punta uçları. Farklı yapılmalarını nedeni farklı çaplardaki matkapların bağlanmasıdır.1.1. Bu mandrenlerin sıkma işlemi el ile veya sıkma anahtarı (mandren anahtarı) ile yapılır. 1. Mandrenler değişik büyüklüklerde yapılır.

1.20.20.2 Sert Maden Uçlu Katerler Sert maden uçların bağlanmasında kullanılır.1. . Bu uçlar katerlere lehimle veya vida ile bağlanır.1.1) Düz saplı katerler 2) Sert maden uçlu katerler 3) Keski katerleri 4) Delik katerleri 5) Vida kalemi katerleri 6) Özel katerler 1.1 Düz Saplı Katerler Boyuna ve alın tornalama işlemlerinde seri çelik kalemlerin bağlanmasında kullanılır.

3 Keski Katerleri Keski kaleminin profiline uygun olarak bağlanmasında kullanılır.1.4 Delik Katerleri Delik kalemlerinin bağlanmasında kullanılır.1.20.20. .1. 1.

1.7 Katerlerin Yapıldığı Malzemeler .1.5 Vida Kelemi Katerleri Vida kalemlerinin bağlanmasında kullanılır.20.20.6 Özel Katerler Özel kalemlerinin bağlanmasında kullanılır.1.1.20.1. 1.

21 Fır döndü Aynası İki punta arasında tornalama yapabilmek için iş parçası üzerine takılan fırdöndüden esinlenerek bu isim verilmiştir. Katerin katerliğe bağlanmasında ise sıkı ve emniyetli bir şekilde kesici ucu gezer punta yüksekliğinde olmalıdır.Katerler sağlam ve emniyetli olabilmeleri için imalat çeliği. Katerin Kalemliğe Bağlanışı Kalemin kesme yaparken esnememesi için.8 Kalemin Katere. .1. katere kısa ve boşluksuz olarak bağlanmasına dikkat edilmelidir. 1. Aynanın üzerine. dökme çelik ve alaşım çeliklerden yapılırlar. Fırdöndü aynaya pim ile sabitlenir.1. dövme çelik. kalemin kalemliğe bağlanışında dikkat edilecek hususlar kalemin kalemliğe bağlanılışı 1. fırdöndü kuyruğunun takılması ile iş parçası işlenir.20.

1.2

Özel Torna Tezgahlar

Torna tezgahında birçok işleri özel tertibatla yapmak mümkündür. Fakat buna karşın iş tezgahları yapımında, amaca daha ekonomik yoldan erişe bilmek için çeşitli özel tezgahlar yapılmıştır.

1.3

Seri Talaş Milli Torna Tezgahı

Seri talaş milli torna tezgahları bilhassa sert maden uçlu kesicilerle çalışmaya uygun olduklarından fener mili dönme sayıları yüksek olarak yapılmıştır. Bu tezgahların ana milleri yoktur. Bunun dışında üniversal tornalardan farksızdırlar. Ancak, bunlarda vida çekmek mümkün değildir.

1.4

Üretim Torna Tezgahı

Çelik, prinç font ve hafif madenden olan küçük parçaların seri halde yapılması için kullanılan çok değerli bir tezgahtır. Fener mili dönme sayısı dakikada 3000 kadardır. Bu tezgahlar sıra ile veya aynı zamanda işleyen birbirine paralel, dik veya eğik çeşitli siperli olarak yapılırlar. Böylece, parçayı sökmeden bir bağlamada, çeşitli biçim ve ölçüde işlenecek yerleri olan parçalar ile, bilhassa karışık biçimli alüminyum parçaların yapımı mümkün olmaktadır.

1.5

Kam Tornası

Kam milleri, motorların giriş ve çıkış supaplarına kumanda ederler. Bunların işlenmesi için kam tornası kullanılır. Kam torna tezgahında talaş torna kalemleri ile kaldırılır. Çeşitli kam profilleri, sonraya çok iş bırakmadan, bir işlemde bitirilir. Çok kalemli siper, kopya mastarının eğrileri tarafından kumanda edilir. Her torna kalemi otomatik olarak tornalama işine göre parçaya yaklaşıp uzaklaşmak suretiyle hareket eder. Birkaç ara yatak kam millerinin eğilmesini önler. Bu tornalarda kam millerini torna etmek için bir çeşit kesme hızı yeterli geldiğinden fener gövdesi basit olarak yapılmıştır.

1.6

Hava Tornası

Büyük makine yapımında, çarkların, kayış kasnaklarını, kablo kasnaklarını volanları v.b makine parçalarını torna etmek ve delmek için kullanılırlar. Bu tezgahların fener gövdesi ile arabası ayrı ayrı gövdeler üzerindedir. Bu tezgahta uzun gövde ve gezer punta yoktur. Arabanın otomatik ilerleme hareketi özel bir motorla sağlanır. Büyük ve ağır iş parçaları vinç yardımı ile tezgaha bağlanır.

1.7

Düşey Torna Tezgahı

Bunlar, ağır parçaların bağlanmasını kolaylaştırmak ve kesme baskısı ile zıt kuvvetleri iyi dağıtmak bakımından çok yararlıdırlar. Bu tornalarda fener mili düşey konumdadır. İşlenecek parçanın büyüklüğüne göre, 10 m çapa kadar olan mengeneli aynası, yuvarlak bir gövde üzerinde yatay konumdadır. Bu konumda güvenli ve salgısız olarak döner. Makine sehpaları, merdaneler, sert döküm kalıpları v.b tornalama ve delme işleri, bu tezgahın yatay, düşey ve eğik ayar edilebilen siperleri yardımı ile işlenebilir.

1.8

Sırt Alma Tornası

Bu tornalarda, sırt alınması suretiyle freze çakılarında gerekli kesme açısı elde edilir. Sırtı alınmış dişler usulüne göre bilenirse kesici ağız biçimleri değişmez. İyi düşünülmüş önemli bir tertibat yardımı ile kalem, kesme sırasında parçaya doğru düzgün olarak ilerler veya geriye hareket eder. Kesme sırasındaki ileri hareket, diş boşluğu sonunda, sona erer ve yay kuvetiyle kalem ilk konumuna gelmek üzere geriye itilir. Bütün dişler için bu işlem tekrarlanır.

2.

KANAL AÇMA

2.1

Parçasını Ayna Punta Arasında Bağlama

Uzun parçalara emniyetli bir kanal açma işlemi için, önce iş parçasının alın yüzeyi torna edilerek işin çapına uygun punta matkabıyla punta yuvası açılır. İş ayna ile punta arasına alınarak emniyetli bir bağlama işlemi gerçekleştirilir (Temel Tornalama- 1 Modülünü inceleyiniz.) 2.1.1 Kanal Kalemini Bağlama

Kanal kalemi punta ekseninde bağlanmalıdır. Yüksek bağlanırsa erken körlenir ve kesmez, alçak bağlanırsa da kalemi işin altına çekmeye çalışır ve kalem kırılır. Kanalın konum ve açısına göre kalemlik üzerinde işin eksenine dik veya açılı bağlanabilir. Kanal kalemleri genellikle kanal genişliği ile aynı kalınlıkta veya daha küçük ölçüye sahiptir. Kanalın genişliğinden daha dar olması ölçü tamlığını elde etmede rahatlık sağlar. 2.1.2 Kanal Tornalamak İçin Devir Sayısını Ayarlama

Tezgâhın devri kanalın ortalama çapına göre kesme hızı hesaplanarak ayarlanır. Ortalama çap (Do) = (Parçanın dış çapı + kanalın dış çapı) /2 formülüyle hesaplanır. N=Vx1000/Dox3,14 Do=(D+Dk)/2 formülü ile kanal çapını önce hesaplamalıyız. Örnek: İş parçasının dış çapı 40mm, kanalın dış çapı 30mm olan iş parçasını işlemek için uygun devir sayısını bulalım. HSS kalemi için kesme hızı 15m/dak dır. N=1000 x 15/3.14 x Do=15000/3.14 x 35=136dev/dak Not: Bulunan değere en yakın alt devir değeri alınır.

Oluk çeşitleri.2. 2-V. parçanın dış veya iç yüzeylerinde olan kanalları tornalama işlemidir. B-Kademeli millerin kademe diplerine taşlama kanalı açılır. Bazı kanal kalemleri Başlıca Kanal Açılan Yerler A-Tornada vida açarken vidanın bitim yerine kanal açılır. D-Rulmanların konumlarını sabitleştirmek için deliklerin içine ve silindirik parçaların dış yüzeylerine segman kanalı açılır. Kanal derinliği mümkünolduğu kadar az verilmelidir.3 Kanal Tornalama Oluk açmak.trapez oluklar (açılı oluklar) 3-Yuvarlak oluklar (Kavisli oluklar) 4-Delik içi kanal ve oluklardır. çünkü kanalın gereksiz yere derin açılması parça dayanımını azaltır. En çok kullanılan oluk çeşitleri: 1-Düz oluklar. E-Birbiri üzerinde dönerek çalışan makine parçalarına yuvarlak uç profilli kanal kalemi ile helisel oluk halinde yağ kanalları da açılmaktadır. oluğun biçimi ve torna kaleminin profiline göre değişir. C-Trapez ve yuvarlak kayışlar için kasnaklara kanal açılır. .1.

C .Açı profiline uygun açıda kalem bileyerek kalemin yan yüzeyleri ile kanalın yan yüzeyleri tornalanır ( V trapez kanallarda). A .Büyük açılı kanalların yan yüzeylerini sporta açı vererek konik tornalama yöntemiyle işlenir.Şekil 1.2 Delik içi kanal kalemleri Kanal Açılmış İş Parças 1. B .Yuvarlak kavisli yüzeyler ise kanal profiline uygun bilenmiş kalemle .5. Kanal Yan Yüzeylerini Tornalama Genellikle açılı kanallarda kalem veya kalemliğe tornalama açısı verilerek parçanın yan yüzeyleri tornalanır.

E .1. temizlenir.4 Çapak Alma İşlenen kanalların köşe kısımlarında meydana gelen çapak yığılmaları Kalemle köşelere pah kırarak. . 2. Torna eğesiyle eğeleyerek. Zımpara kullanarak.Uygun ilerleme verilerek kanal açılır. F.işlenir. D .Kanal kalemleri dar ve dayanımı az olduğu için soğutma sıvısı kullanılarak kalemin ömrü uzatılır. kontrol edilir ve tamamlanır.Kopya tornalama tezgâhında ise şablon parçaya göre tezgâh ana parçayı işleyeceği için genellikle ince talaş kalemi kullanılarak bütün yüzeyler işlenir.

.

Yaptığımız bu işleme de konik tornalama işlemi denir. Bu parçanın ekseni ile dış yüzeyi arasında bir açı vardır. Aşağıdaki şekilde bir koninin eksene dik konumda düzlemlerle kesilmesi halinde oluşan konik parçaların aynı konik açısına sahip fakat farklı çap ölçülerini içerdiğini görmekteyiz.3.1 Konik Tornalama Aynı eksen üzerinde oluşan eksene dik yüzeylerin çap ölçü farklarının meydana getirdiği açısal dış yüzeye konik diyoruz. . İş parçamızı tezgaha vereceğimiz bu açı değeriyle tornalayarak elde ederiz. KONİK TORNALAMA 3. Buna konik açısı adı verilir. Başka bir deyişle koninin eksene dik bir düzlemle kesilmesiyle meydana gelen şekil veya parçalar konik olarak tanımlanır.

ve konik parçaları ifade etmektedir. Basit Bir Konik Parça .Koninin eksene dik düzlemlerle kesilmesiyle oluşan kesik koni.

fener mili . Örnekleme: Küçük çapı 8mm olan konik parçanın koniklik oranı1:10 boyu ise 60 mm dir. Büyük çapı ne olmalıdır. Birbirine girmiş kavramlardır. Bu değerlerin harf ve sembolleri de hesaplamalarda kullanılmak amacıyla bilinmelidir. Açıklama: Koniklik oranı verilen bir parçada örnek:1:50 koniklik oranı bilinen bir konik parçanın 50mm boyda koniğinin çapı 1 mm büyüyecek veya küçülecek anlamını taşır.. Makinecilikte çok kullanılan koniklerin kullanılma yerleri ve konikli oranları aşağıya çıkarılmıştır. l:60mm Koniklik oranı=1/10 D=? D=Koniklik oranı x boy +konik küçük çapı D=(1/10)x60+8=(60/10)+8=6+8=14mm büyük çap ölçüsü elde edilir. Bu formül ile küçük çap ölçüsünü de hesaplayabilirsiniz. 1:5-Amerikan koniği – {JARNO-BROWN} freze malafa koniklerinde. Bunlardan yararlanınız. Koniklik oranı: Bir konikte iki çap farkının iki konik boyuna oranına bölümüyle elde edilen değerdir. Koniklik oranı ile eğim ölçüsü aynı tanımlamayı gerektirir. 1:5 1:10 1:20 1:50 1:400 şeklinde ifade edilir. Bunlar: l-konik esas boyu L-parça boyu konik ayar açısı D-konik büyük çapı d-konik küçük çapı 1/X-koniklik oranı a/2 = konik ayar açısıdır.Konik Makine Parçasının Başlıca Elemanlarının İfade Edilmesi Yukarıda Şekil de bir konik parçanın tornalamada ve eleman hesaplaması işlemlerinde kullanılan değerlerini göstermektedir.

Siper saat ibresi yönünde çevrilirse ölçü küçülür. mors kovanlarında. Böylece siper konik açısı ayarı yapılır.matkap ve makine raybalarında.konik pimlerin koniklik oranıdır. sport vidalarını sıkarak tamamlamış oluruz. 1:400 Malafa koniği . şaft-kasnak-krank –uskur v. Bizim ayarladığımız konik tornalama açısını.1.mandren saplarında kullanılır. 1:8-Amerikan koniği.1 Sipere (Sporta) Açı Vererek Konik Tornalama Siperi uygun açıya ayarlama: Üniversal torna tezgahlarında kalemlik ve alt tablası ile siper adını verdiğimiz açısal bölüntüsü. açı verilmediği zaman. Böylece sport üzerindeki kalem ile iş ekseni arasında bir açı oluştururuz. Konik tornalama açısı hesaplama yoluyla bulunur.b konik muylularda 1:20Mors koniği. Bu hesaplama usulleri koniğin bilinen elemanlarına göre farklı formüller kullanılarak yapılır. Tornalamayı bu sistemle yaparız.koniklerinde. Konik Tornalamada Kalem –İş-Ve Sport Konumları .makine kılavuzlarında. Önce bu hesaplama usullerini bilmelisiniz. tek konumlu muslukların içinde ve üstündeki başlıkta. parça eksenine paralel hareket edebilecek özellikte vida ve somun sistemi ile çalışır. Parça ve sport konumlarının konik tornalamadaki konumu: Parçanın işlenme ve bağlama durumu göz önüne alınarak siperin hangi yönde çevrileceğine önceden karar verilir. 1:50-Pim koniği . zıt yönde çevrilirse ölçü büyür. {SHARP} torna fener mili konikleri 1:10 Musluk koniği . alet bilemede kullanılan çakıları bağlama malafaları bu oranda konik yapılır. 3. Konik açısını da tabla vidalarını çözerek istenen açı ölçüsü kadar siperi çevirerek ayarlarız. 1:15 Muylu koniği . Sport. ölçü tamburu olan kısmı kullanırız.

Parçanın konik yüzeyine kalem. Çözüm :Tg*a= 1/20:2 = 1/40 = 0. sport boyunca temas ettirilerek tam ölçüye çok yakın değerde koniklik açısı elde edilir. Tg*a= (D-d)/2xl formülü kullanılır. bu formül ile aşağıdaki işlemi gerçekleştirelim.025 tanjant cetveline bakarak bu değerin karşılığı olan açıyı buluruz. Tg*a = (50-35)/2x40 = 15/80 = 0. Bu usulü genellikle hesaplama yöntemlerini bilmeyenler kullanır. zamanın önemli olduğu durumlarda veya işe ait resim. Pratik Olarak Açı Değerinin Bulunması: Genellikle bozuk bir parçanın konik tornalanacak kısmı varsa ve bu kısım bozulmamışsa yüzey ve ölçü sağlamlığı mevcut ise bu parça tornaya bağlanır.1875 açının tanjant değeridir. ölçü ve projenin bulunmadığı durumlarda kullanılan bir yöntemdir. Sportun vidaları sökülür. alın sportundan verilerek ölçü tamlığına erişilene kadar bu şekilde konik tornalama işlemine devam edilir. uygun formülleri kullanarak örnek çözümlerle hesaplayalım. Talaş derinliği.61 = 10º 36’ açı verilmelidir. D=50mm d=35mm l=40mm olan konik parçanın konik ayar açısının hesaplanması için. Esas tornalanacak parça bu ayara göre tornalanarak işlenir. Değerleri formülde yerine koyarak açının tanjant değerini elde ederiz. el ile talaş kaldırma işlemi sport mili mesafesi miktarınca yapılır. Sporta bu açı verilir. . 1º 26’ olduğunu ve sporta verilecek bu açıyı ayarlayarak işi torna ederiz. Sport vidaları sıkılarak açı ayarlanmış olur. Aynı zamanda koniğin çok hassasiyet taşımadığı. Koniklik oranı bilinen bir koniği sporta açı vererek konik tornalama işleminde aşağıdaki formül uygulanır.Sporta Açı Vererek Konik Tornalama: Sporta açı vererek konik tornalama işlemindeki açı değerlerini. Bu değer trigonometrik cetvelinden bakarak veya hesap makinası ile belirlenir tg*a=10. Formül : Konik ayar açısı =Tg*a=Koniklik Oranı/2 . Örnek : Koniklik oranı 1/20mm olan bir milin konik ayar açısını hesaplayınız.

Bu metotlar çok . Bazı durumlarda araba otomatik ilerlerken enine sport geri veya ileri çekilerek yüzeyin konikleştirilmesi de sağlanabilir.1.Parça Üzerinden Konik Açısını Elde Etmek Farklı Kalemlerle Elde Edilmiş İş Parçası Örnekleri 3. Bunun için gelişmiş bir el becerisine ve tecrübeye gerek duyulur.2 El İle Talaş Verilerek Konik Tornalama Bu işlem için tornanın alın ve boyuna sport kısımlarına aynı anda belirli oranlarda ilerleme vererek yüzeyin konik tornalamasını sağlayabiliriz.

Talaş derinliği alın sportundan ölçülü olarak verilir ve çap ölçüleri tamamlanır. 1-Punta kaydırma işleminde vidaları gevşetip sıkarken puntanın arkasında bulunan ayar cetvelinden yararlanırız.4 Koniklik oranına uygun olarak gezer puntayı kaydırma Bu sistemde koniklik oranı bilinen bir iş parçasının punta kaydırma miktarı aşağıdaki formül ile hesaplanır. saat ibresi yönünde veya ters yönde ayarlarız.l:2 Çıkan sonuç puntanın kaydırılacağı ölçü miktarıdır.Punta gövdesi ile kızakları arasındaki kaydırma miktarını kumpasla ölçerek . Bizler punta kaydıracağımız zaman punta gövdesi ile kızaklarını birbirine bağlayan cıvataları bir taraftan gevşetip diğer taraftan sıkarak punta kaydırma yönünü ve ölçüsünü parçanın tornalama durumunu göz önüne alarak. 3.1. 2. Bu ölçünün kaydırılmasını aşağıdaki usullerle yaparız. Formül : a= 1/X.1. Punta kaydırma işlemi aşağıdaki gibi yapılır: Gezer puntanın alt tablası ile gövde kısmı ilk yapıldığında fener mili eksenine ayarlanmış ve hassas ölçü aletleriyle sıfırlanmıştır. Puntanın arka kısmında küçük bir bölüntülü cetvel ile bu sıfırlama işlemi sabitlenmiştir. Daha fazla ölçülerde yapılacak kaydırmalarda küresel uçlu puntalar tercih edilir. a= punta kaydırma miktarı = Koniklik oranı x parça boyu:2 elemanlarının bilinmesi gerekir. Punta kaydırma işlemi normal punta uçlarında 4-5 mm’ ye kadar emniyetli bir şekilde yapılabilir.elverişli ve elde edilen yüzeyler çok temiz olmayabilir. Silindirik Bir Parçanın Oranlı Olarak Konik İşlenmesi 3. Sonra cıvatalar sıkılarak punta kaçırma ölçüsünü sabitleriz.3 Punta Kaydırarak Konik Tornalama Genellikle uzun parçaların otomatik olarak seri bir şekilde tornalanmasında bu metot çok kullanılışlıdır.

küçük çapı ise 52 mm olan bir konik parçanın punta kaydırma miktarını hesaplayınız. Konik boyu parça boyundan kısa ise punta kaydırma miktarını hesaplanması : a=(D-d)xL :2xl Formülü uygulanır. a=(60-56)x150:(2x120)=(4x150):(2x120)=600:240=2. Punta Kaydırarak Konik Tornalamda Eksenler. a=(D-d)x L /2x l Elemanları verilen uygun parçanın punta kaydırarak otomatik olarak konik tornalanması için önce punta kaydırma miktarını hesaplayalım.ayarlarız. Parça ve Punta Pozisyonları Örnek: Büyük çapı 60 mm.Puntayı kaydırıp komparatör saati ile kaydırma miktarını herhangi bir yönde hassas olarak ayarlarız. Koniklik Oranına Uygun Olarak Gezer Puntayı Kaydırma: . a=? D=60mm d=56mm L=150mm l=120 mm olan parça için punta kaydırma miktarını hesaplayınız Bu biçimdeki bir parçayı punta kaydırarak konik tornalamak için aşağıdaki punta kaydırma formülünü kullanırız. Çözüm: a = (D-d)/2 ( 60-52)/2 =8/2= 4mm punta kaydırma miktarı olarak bulunur. Araba üzerine bağlanmış bir komparatör saatini malafanın punta ucuna dayarız. 3-Punta gövdesinin kızaklar üzerinde kaydırılmasını derinlik mikrometresi ile ölçerek hassas bir şekilde ayarlarız. 4-Fener mili puntası ve gezer punta arasına silindirik olarak taşlanmış hassas bir malafa koyarız.5mm bulunur.

Bilinen elemanlar a=punta kaydırma miktarı 1/ x=Koniklik oranı l=Parça boyu Yukarıda elemanları verilen konik parçayı punta kaydırarak konik tornalamak için punta kaydırma ölçüsünü hesaplayınız. 3. 2-Punta gövdesi ile kızakları arasındaki kaydırma miktarını kumpasla ölçerek ayarlarız. Araba üzerine bağlanmış bir kompratör saatini malafanın punta ucuna dayarız.6mm ölçüsü elde edilir.1. Bu hesaplama yöntemi ile koniklik oranına göre bütün konik tornalama işlemlerinin punta kaydırma miktarı ölçüsü bulunur.5 Punta kaçıklığını kontrol etmek Hesaplanan punta kaçırma miktarının doğruluğunu kontrol etmek için aşağıdaki işlemleri uygularız. 1-Punta kaydırma işleminde vidaları gevşetip sıkarken puntanın arkasında bulunan ayar cetvelinden yararlanırız. 3-Punta gövdesinin kızaklar üzerinde kaydırılmasını derinlik mikrometresi ile ölçerek hassas bir şekilde ayarlarız. a= Parça boyu x koniklik oranı a=80x1/50=80/50=1. . 4-Fener mili puntası ve gezer punta arasına silindirik olarak taşlanmış hassas bir malafa koyarız.İstenilen punta kaydırma miktarı kadar ayarlanarak ayar işlemini yaparız. Yukarıda punta kaydırma ayar usullerine göre yapılan ayar işlemlerinden sonra yapılan ilk ince talaş verme işlemi sonunda iş üzerinde ölçüm yapılarak da kaydırma işleminin doğruluğu onaylanır.

İş parçamızın yapılan konik tornalaması standart konik ölçülerinde ise uygun konik mastarlardan yararlanarak kontrolünü yaparız. Bu özellikten yaralanarak konik tornalamayı otomatik olarak gerçekleştiririz. .1. İşin puntadan çıkmamasına dikkat edilir. İş parçasının konikliği standartların dışında olması halinde ise parçamıza uygun ölçme aralığına sahip kumpas veya mikrometre ile ölçme ve kontrol işlemleri yapılır (ölçme ve kontrol modülüne bakınız). Konik tornalama işlemini gerçekleştiren bir özelliğe sahiptir.7 Konikliği kumpas ve mikrometre ile kontrol etmek Punta kaydırma yöntemi ile yapılan konik tornalamanın kontrol edilmesini aşağıdaki usullerle yaparız. Sevk kızaklarının açısal tornalama yapmada ayarlanabileceği açı ölçüsü tezgahı yapan firma tarafından ayarlanır. Bu çeşit tornalamada sadece konik açısının değerini bilmek yeterlidir. 3.1.3. herhangi bir hesaplamaya gerek yoktur. İşin tornalanması işlemine uygun pasolarla talaş derinliği verilerek tornalamaya devam edilir. Açısal tornalamaları hassas ve emniyetli tornalamaya yarayan özel aparatlara sevk kızağı adını veriyoruz.6 Tezgâhı ayarlayıp konik tornalama Yapılan punta kaydırma işleminin doğruluğu onaylandıktan sonra işin tornalanması için işin ve puntanın emniyetli bağlanması sağlanır. 3.8 Sevk Kızağı İle Konik Tornalama Bazı üniversal torna tezgâhlarının seri ve otomatik tornalama işlemlerini gerçekleştirmek için sevk kızağı denilen açısal bölüntülü ek aparatı vardır. Parçanızın iki punta arasında ve emniyetli bir şekilde bağlanması gerekir. Küçük ve büyük çaplar ayrı ayrı ölçülür.1. Genellikle 0-30 derece açılar arasında açılara uygun yapılacak konikleri tornalayabiliriz. Sevk kızağı tezgahın alın sportunu. kalemliği ve ona bağlı kalemi kendi açısına uygun olarak parça üzerinde hareket ettirir.

. T kanal içersinde istenilen açı değerine ayar yapılır.8.3 Konikliğin Mastar İle Kontrol Edilmesi Yapılan konik tornalamanın uygunluğu işe uygun mastar ile kontrol edilerek doğrulanır (Konik mastarların kontrolde nasıl kullanılacağını ölçme ve kontrol modülünden bakınız). 3.2 Sevk Kızağı İle Tornalama Yukarıda açıklanan ayar işlemi yapıldıktan sonra tezgaha uygun otomatik ilerleme ve işe devir sayısı verilerek talaş kaldırma işlemine geçilir.Sevk Kızağının Üstten Görünüşü 3. sinüs konileri. Konik mastarları. Bu işlemde talaş derinliğinin ayarı ve ölçüsü kalemlik üzerinden yapılır. hassas mors kovanları. hassas açıölçerler.1 Sevk Kızağını Koniklik Ölçüsüne Göre Ayarlama Bunun için sevk kızağının ayar vidaları sökülerek açılır. optik açı ölçerler ve su terazilerinden yararlanılır.8.1. Açısal tornalamanın bu çeşit tornalarda boy mesafesi 500-600mm ölçülere kadar olan parçalar için elverişlidir 3. Daha sonra alın sportunun kızağa bağlantısı yapılarak boşa alınır.8.1. Kalemlik serbest olarak otomatik tornalama işlemini yapacak konuma gelmiştir.1.

açılı kanal tornalamak v. Açılacak Kanala Göre Bilenmiş Kalemler . açı mastarları veya üniversal açı gönyesinden yararlanarak kalemin bilenmesi gerekir.3.b gösterilebilir.2 Özel Tornalama Usulleri Makine parçalarının konik tornalanmasında yeni teknolojilerin kullanıldığı günümüzde konik makine parçalarının konikliklerini uygun açıda bilenmiş kalemle veya kalemi açılı bağlamak suretiyle işlemek mümkündür. buna örnek olarak pah kırmak. Konik tornalamada açısal hesaba uygun olarak kalemin pozisyonunu ayarlanması.

Tırtıl adımına uygun olan bu dişler iş parçalarına da aynı adım ölçüsünde iz yapmaya elverişlidir.1 Tırtıl Çeşitleri Makine parçaları üzerine ezmek suretiyle açılan tırtılların meydana getirdikleri izlerinşekline göre isim alırlar.1. Üzerlerinde açacağı izlere göre dişleri bulunan avadanlıklardır. . Buna göre tırtıl çeşitlerini şöyle sıralayabiliriz.parçalara görünüm güzelliği oluşturmak amacıyle dış yüzeylerini ezerek yapılan izlere tırtıl adını veriyoruz. tırtıl makarası diye isimlendirilen (HSS) alaşımlı yüksek hız çeliğinden yapılmıştır.4. 1-Düz tırtıl 2-Çapraz baklava dilimli tırtıl 3-Kare dilimli tırtıl 4-Tek yönlü çapraz tırtıl (sağ-sol). TIRTIL ÇEKME 4.1 Tırtıl Makaraları Makine parçalarının genellikle el ile sıkılması ve çözülmesi istenen yerlerinde veya elimizin tutma anında kaymaması için. 4.Tırtıllar..

Tırtıl katerleri üzerinde pim veya perçinle birleştirme yapılarak iş sonuna yaklaşması sağlanmıştır.1. Tırtıl Çeşitleri Tırtıl Makaraları ve Açtığı İzlerin Yönleri .4.2 TIRTIL ÇEKME İÇİN TEZGÂHIN HAZIRLANMASI Tırtıl çekmek için tırtıl tutucu katerlerin punta eksenine ayarlanması ile işe başlanır. İş parçamız ayna punta arasına emniyetli bir şekilde bağlanır. Tırtıl makaraları katerler üzerinde dönecek şekilde yapılmıştır.

2 Tırtıl Çekme İçin Tezgâhın Ayarlanması 4.4. 4.3 Tırtıl Çekme İçin Uygun İlerlemenin Ayarlanması Tırtıl çekme işleminde ilerleme ölçüleri miktarları torna tezgahı otomatik ilerleme ölçüsünün de az olmasına sebep olur. iş eksenine dik parça yüzeyine paralel konumda bağlanarak sağlam bir şekilde sıkılır. yüzeye yanaşma ve tırtıl makaralarının durumu göz önünde bulundurulur. Sonra makaraların tırtıl kateri üzerindeki bağlantılarının sağlamlığı kontrol edilir.2 Tırtıl Çekme İçin Devir Ayarlanması Tırtıl makaralarının iş parçası yüzeyinde ezerek iz yapması için düşük devirle iş dönmesine ve ezme işleminin gerçekleşmesine çalışılmalıdır. makaraların bağlandığı katerler tezgahın kalemliğine punta ekseni yüksekliğinde bağlanarak tırtıl çekme işlemine hazırlanır.1 mm arasındaki ilerleme oranlarının kullanılması olumlu netice vermektedir. kolay tırtıl çekme. Bu nedenle uzun boylu tırtıl çekilmesi istenen parçalarda otomatik ilerleme verilerek yapılacak bir tırtıl çekme işleminin temiz ve kaliteli olması için devir/ilerleme miktarı seçilirken 0.1 Tırtıl Makaralarının Düzenlenmesi Tırtıl makaraları. Tezgah devri için V= π. Bundan dolayı tırtıl çekme anında tezgaha normal tornalama devrinin 1/3 veya 1/4 ü oranında verilecek devir sayısının olumlu sonuç almada etkili olduğu görülmüştür.N/1000 N=1000. İş parçası ayna ile punta arasına alınarak emniyetli bir biçimde bağlanır.D. Genellikle yumuşak .3. 4. Makaralar çekilecek tırtıl çeşitler göz önüne alınarak katerler üzerine tek veya çiftli olarak bağlanırlar. kalemlik üzerinde.2. Tezgahın devri hesaplanan devre ayarlanır. Sonra elle araba ilerletilerek tırtılın tamamlanması sağlanır. Açılan tırtıla parça boyunca aynı derinlik ve temizlik elde edilene kadar otomatik ilerleme verilir.π formülünü kullanabiliriz. Tırtıl makarası ve bağlı olduğu katerler.V /D.2. 4. Bundan sonra ise. Tırtıl çekme anında makaralar ilerleme .2.veya hafif metallerde ezme işlemi kolay olacağı için otomatik ilerleme ayarlanırken verilen değerlerin üst sınırlarına yakın ilerleme seçilir. Tırtıl çektiğimiz parçaların malzeme çeşidi bu ilerleme miktarının değerlerini yükseltmeye ve düşürmeye sebep olur. tırtıl çekmeden önce temizlenir. Bütün bunlar kararlılıkla düzenlenir.02mm-0.4 Tırtıl Çekme İşlemi Herhangi bir makine parçasına tırtıl çekerken parçanın tezgaha uygun bağlama şeklinin nasıl olacağı.2. Alın sportundan talaş derinliği verilerek makaranın dönmesi ve parça yüzeyini ezmesi sağlanır.

4.2. TORNADA KILAVUZLA VİDA AÇMA . 3-Makaraların paslanması önlenir. bu durum makaranın parçaya temas yüzeyini azaltır. tırtılın derinliği bu pahın derinliğine eşitse derinliği tamamlanmış sayılır.5 Tırtıl Çekilen Yüzeyin Kontrolü Tırtıl çekilen makine elemanlarının tırtıl kalite kontrolü şöyle yapılır: 1-Tırtıl çekilecek yüzeyin iki yanına tırtıl derinliği ölçüsünde pah kırılır. 3-Tırtıl dişlerinin gözle görülen bir düzgünlüğe sahip olup olmadığına bakılarak karar verilir. fakat enine sporttan talaş derinliği vermemizi kolaylaştırır. 4.Daha iyi yüzey kalitesi elde edilir 5. Tırtılın yüzeyde meydana getireceği iz. 1-Tırtıl çekilen parçalarda tırtılın parçayı ezerek oluşması anında meydana gelen küçük talaş parçacıklarının makara dişleri arasını doldurmadan. makaranın üzerinde bulunan dişlerin temizliği ve düzgünlüğüne eşit olmalıdır. 2-Tırtıl çekilen parçayı el ile kontrol ederek tırtıl yüzeyinin el ile söküp takmaya uygunluğuna bakılır ve karar verilir. 2.Sürtünmeden dolayı ısınan makaraların ve parçanın soğuması sağlanır .yönünün tersine doğru dönmeye çalışır.6 Yağ Kullanmanın Önemi Yağ kullanmanın önemini aşağıdaki gibi sıralaya biliriz.2. 4. temizlenmesini sağlar.

.Ayrıca. (Örnek: M10.5. Kılavuzlar el ve makine kılavuzu olarak iki gruba ayrılır. Üçlü Kılavuz Takımı Buji Kolu ve Üçlü Kılavuz Takımı . M8. Metrik vida kılavuzların sapına M harfi ile vida diş üstü çapı ile vida adımı yazılır.Şekil 1)yazılır.vb.1 Kılavuzla Vida Açma İç vidaların açılmasında kullanılan ve bu amaçla üzerinde kesici helisel dişler bulunan aletlere ‘kılavuz’ denir. bir vida için üçlü takımlar halinde olur ve ağızlama boyu en fazla olandan başlanarak sırası ile kullanılırlar.sap üzerine kılavuzun yapıldığı malzemenin simgesi (HSS) yazılmış halde imal edilirler.) Whitworth olanlarda ise kılavuzun sapında (W1/2x12’’-W5/8x10’’. El kılavuzları: Bu kılavuzlar.

Bu kılavuzların ölçüleri parmak cinsinden olup R sembolüyle gösterilir (R1’’).Whitwort ince diş kılavuzun üzerine ise W harfinin yanı sıra diş üstü çapı ve adımını belirten parmaktaki diş sayısı yazılır (W 1/2X16).4 Makine Kılavuzları Bu kılavuzlar tezgahlarda açılan her vida için tekli olarak yapılırlar.5. Tekli olmalarından dolayı kılavuzların kesme yüklerini azaltmak için olukları helis biçiminde yapılır. 5. 5. .2 İnce Diş Kılavuzlar Metrik ince diş kılavuzların sapına M harfi ve diş üstü çapına ilave olarak açılacak vidanın adımı yazılır. Kör deliklere vida açılacağı zaman talaşların yukarıya doğru çıkması için sağ helis oluklu kılavuz kullanılmalıdır.3 Boru Kılavuzlar Boruların üzerine diş derinliği az olan vidaları açmak için yapılmışlardır. dişlere sıra ile dağılacağından kılavuzlar zorlanmaz.(M8x1 gibi). Helisli olmalarından dolayı kesme yükü .

Deliğin matkap çapı : dm Vida diş üstü çapı:d Adım:p ise Matkap çapı. .4. Örnek: Adımı 1mm olan M6 somun için matkap çapını bulunuz? Cevap: dm= d-p = 6-1 = 5mm olarak bulunur.Makine Kılavuzu 5. vidanın diş dibi çapından biraz daha büyük olmalıdır.58mm (En yakın matkap ile delinir. Bu şekilde kılavuzun zorlanması ve parçanın şişmesi önlenmiş olur.2 Makine Kılavuzu Ve Aparatının Seçilerek Bağlanması Açacak olduğumuz vidaya uygun kılavuz seçilir ve eklemli bir mandren ile gezer puntaya takılarak kullanılırlar.4/12) =12.116 =10.4) – (25. Buna göre aşağıdaki bağıntı kurulur.7.) Kılavuz açılacak olan parçalara deliği takiben doksan (90) derece havşa açılmalıdır. Bu şekilde kılavuzun kolay ağızlaması sağlanmış olur. Bu şekilde kılavuzun açılacak olan deliği ağızlaması ve delik merkezine oturması kolaylaşır.4. dm= dp olarak yapılır.2.1 Parçanın Vida Ölçüsüne Uygun Delinmesi Ve Havşalanması Kılavuzlar için delik çapı. Örnek: Parmaktaki diş sayısı 12 olan ½’’ somun için matkap çapını bulunuz? Cevap: dm= d-p = (1/2x25. 5.

Bir numaralı kılavuz seçilerek buji koluna yerleştirilmelidir. 6. temizdir. İşlem basamaklarını aşağıdaki gibi sıralayabiliriz .Tezgah uygun devire ayarlanmalıdır. 3. elle çekilen vidalara göre daha hızlı.Kılavuzun ucu deliğe yerleştirilmelidir.3 Torna Tezgahında El Kılavuzuyla Vida Açma İşlemi Delik içerisine açacak olduğumuz vidanın özelliğine göre (M. Bu nedenle otomatik aparatlar kullanılmaktadır.5. 2. Otomatik Vida Kılavuzları : Makine ile kılavuz çekmenin. 5. Uygun soğutma sıvısı kullanılarak vida açma işlemi tamamlanmalıdır.Tezgahın çalışmasıyla birlikte gezer puntadan adıma uygun ilerleme sürekli verilmelidir.Buji kolunun öne gelen tarafı araba yüzeyine düzgün dayatılmalıdır.Gezer puntanın ucu kılavuzun kare kesitli başındaki punta deliğine yerleştirilmelidir 4. 7.W) kılavuz takımı seçilerek işlem sırası şu şekil de sıralanır: 1.Torna tezgahı çalıştırılarak kılavuz ağızlatılmalıdır. kolay.4.

1-0. Üzerine pafta ile vida açılacak olan iş parçası sağlam ve güvenli bir şekilde aynaya bağlanır. 4-Vida işleminin sonunda bir dayama etkisiyle kılavuzun lokmaları içeriye çevrilir. İş parçası uygun ölçülerde tornalanarak ucuna kırkbeş derece pah kırılır. Parça hazır hale getirilmiş olur (Delme ve vidalama işlemleri modülü’ne bakınız). 5-Diş üstü çapı küçülen kılavuzu tezgah sola doğru döndürülmeden delikten çıkarılabilir.1 Pafta İle Vida Açmak Silindirik iş parçalarının dış yüzeylerine aynı adım ve profilde vida açmak için kullanılan kesici aletlere pafta denir.2 mm Küçük Tornalama Teorik olarak işin çapı açılacak olan vida diş üstü çapına eşittir. TORNADA PAFTA İLE VİDA AÇMAK 6.Otomatik kılavuz aparatı üzerindeki kol ile kurulur. 3-Tezgahı çalıştırarak vida açılır.Otomatik Kılavuz Aparatı 1. Ancak vida . 6.1. 2-Normal kılavuz gibi deliğe ağızlatılır.1 Parçayı Vida Çapından 0. 6. 6-Mutlaka uygun soğutma sıvısı kullanılmalıdır.

Kılavuzlardaki gibi ölçü ve işaretleri üzerlerine yazılıdır. Büyük olduklarından 1.2.3. Ayarlama işleminde dikkat etmemiz gereken husus. Makine paftalarını kalemliğe.açma işleminde dişlerin şişmesi ve paftanın sıkışmasını önlemek için parçanın çapı .2 Boru Paftaları Boruların dışına vida açmak için kullanılırlar. Paftaları el ve makine paftaları diye iki gurupta inceleyebiliriz. vida ile ilgili yazıları üstte olacak şekilde takılır (Delme ve Vidalama İşlemi modülü’ne bakınız). pafta koluna. Bu paftaların lokmaları açılacak olan vidanın profiline göre değiştirilebilir. . 6. El Paftaları: Bunlar normal ve ince diş olarak iki guruba ayrılır. fener miline veya buji koluna bağladığımızda dikkat edeceğimiz en önemli husus pafta ekseninin vida ekseniyle üst üste gelmesidir. iç ve dış tamburlar üzerindeki sayı çizgilerinin çakışmasıdır. Bu paftalar ayarlanabilir olduğundan çeşitli çaplardaki borulara vida açma imkanımız vardır. Pafta lokması. Metrik 16 Pafta Lokması 6.4 parçalı olarak yapılırlar.3 Makine Paftaları Torna ve matkap tezgahlarında seri şekilde vida açmak için kullanılırlar. yaklaşık olarak vida adımından onda bir kadar küçük işlenmelidir.

2 Başlığın Tornaya Bağlanması Paftayı açma şekline göre . Kullanacağımız şekle göre kokma. pafta mandreni veya otomatik pafta aparatı gezer puntaya bağlanır. pafta kolu veya pafta mandreninden herhangi birine takılır.Otomatik Pafta Aparatı 6. whitvorth. pafta kollarına yazılı yüzü üste gelecek şekilde takılır.3. 6.1 Vidaya Uygun Pafta Lokması Ve Pafta Çekme Başlığının Seçimi Açılacak olan vidanın özelliğine göre (Metrik. boru ) paftası gibi. Pafta Kolunun Gezer Puntaya Bağlanması . seçmiş olduğumuz lokmayı.3. pafta kolu.

10-Pafta açma işleminde mutlaka uygun soğutma sıvısı kullanmalısınız.Açacak olduğumuz vidanın profiline göre hazırlanan diş lokmalarını aparata takınız.Paftanın işi bırakması çap büyümesiyle olacağından geriye alma işlemini tezgahı durdurmadan da yapılabilirsiniz. 6.6. 8. 2. Torna Tezgahında Otomatik Pafta Çekme İşlemi 1. Bazı malzemelere göre kesme sıvısı şu şekilde sıralana bilir.Pafta aparatını gezer puntaya bağlayarak iş parçasına ağızlatınız. 5. Alaşımsız veya az alaşımlı çelik: Bor yağı.Tezgahınızı uygun devir sayısına ayarlayınız.3. 8. düzenli ilerlemeyi veriniz. vida sonunda otomatik atacak şekilde ayarlayınız. bitkisel yağ.Kurulmuş olan otomatik pafta başlığını.3.4 Torna Tezgahında Pafta Çekme İşlemi . bor yağı Bakır ve çinko : Bor yağı .Tezgahı çalıştırıp. 9.4-Otomatik paftanın mandalını kurunuz. sultex B Otomat çelikleri Bor yağı Alaşımlı çelikler : Sultex B . Plastikler : Basınçlı kuru hava. 3.Vida açacak olduğunuz parçayı salgısız ve sağlam bir şekilde aynaya bağlayınız. 6.Parçanın ucuna kırk beş derece pah kırınız.3 Vida açmada uygun kesme yağının kullanılması Vida açma işleminde mutlaka soğutma sıvısı kullanılmalıdır.

6.5. Tarak üzerinde açılacak vidanın adımı veya parmaktaki diş sayısı yazılıdır. Vida tarağı.1 Vida Tarağı Vidaların adım veya parmaktaki diş sayısına göre yapılmış dişli taraklardan oluşur. 9-Bu işlemde mutlaka uygun soğutma sıvısı kullanınız. 8-Tezgahı çalıştırarak vida açma işlemini tamamlayınız. 2-Tezgahı uygun devirde ayarlayınız.3. 7-Aynayı boşa alıp çeviriniz. 6. 3-İş parçasının ucuna kırkbeş derece pah kırınız.2 Vida mikrotreleri Vidaların dişdibi çapı veya böğür çapına göre ölçülmesinde kullanılırlar.3. 7.3.Pafta kolunu da ayrıca iterek parçaya ağızlatınız. 6. 6-Pafta kolunu arabaya sabitleyiniz. Vida mastarları.5.5 Pafta Çekilen Parçanın Kontrolü Profillerine göre açmış olduğumuz vidaların kontrolünü aşağıdaki ölçme ve kontrol aletlerinden biri veya birkaçını kullanarak yaparız.1-İş parçasını salgısız bir şekilde aynaya bağlayınız. 5-Gezer puntayı pafta koluna dayanacak şekilde sabitleyiniz. Vida mikrometreleri. CNC TORNA TEZGAHI . Dış ve iç vidaların kontrolünde kullanılmak üzere iki çeşitte yapılmışlardır. 4-Açılacak profile uygun pafta seçerek pafta koluna takınız.

sport ve araba hareketinin bilyalı vida ve servomotor sistemi ile kontrol edildiği. silindirik parçaları işlemek için iş parçasının döndüğü ve kesicinin ilerleyerek parçadan talaş kaldırdığı. kesici ve ayna hareketlerinin bilgisayarla kontrol edilebildiği tezgâhlardır. CNC torna tezgâhları.Konvansiyonel torna tezgâhındaki sportun hareketi bir bilyalı vida ve servomotor sistemi ile araba hareketinin de başka bir bilyalı vida ve servomotor sistemi ile kontrol edilmesi sonucu torna tezgâhının ana yapısı elde edilmiş olur. CNC kavramı Computer Numeric Control kelimelerinin kısaltılmış hâlidir ve ‘’bilgisayar ile sayısal denetim’’ anlamına gelmektedir. X ve Z eksen kızakları .

1. Bu nedenle kayıt ve kızaklar yağlanır. Bu durum hassas konumlamalar için çok önemlidir.1 7. Bu nedenle iş parçalarının bağlanmasında balans dikkate alınmalıdır 7.1. tezgâh miline irtibatlanır. Bunlar yüksek devir sayılarında döndüklerinden en küçük olumsuzluk tezgâhın hassasiyetini önemli ölçüde etkiler.1. takımların takım tutucular vasıtasıyla takıldığı kısma taret denir.3 Taret CNC Torna tezgâhında. Motor. kayıt ve kızlaklar 7. Yatak ve kızaklarda meydana gelen en önemli olay sürtünmedir. Sürtünme bu elemanlarda aiınma. . Kayıt ve kızaklarda yüksek sertlik ve titreĢimleri sönümleme özellikleri istenir. Bu nedenle CNC tezgâhlarında düşük sürtünmeye sahip doğrusal ve bilyalı kızak sistemleri kullanılır. Dış çapta çalışan kesici takımlar ise takım tutucular (katerler). CNC tezgâhlarında işleyen iş parçası hassasiyetini etkileyen en önemli eleman tezgâh milidir. enerji kaybı ve sıcaklığın yükselmesine neden olur.7. Ana mili ekseninde çalışan takımlar pensler yardımıyla bağlanır.2 Fener Mili ve Gezer Punta CNC takım tezgâhlarında tezgâh milini harekete geçirmek için doğru akım ya da alternatif akım motorları kullanılır. malafalar ve kovanlar ile bağlanır.1 CNC Torna Tezgâhı Kısımları Kayıt ve Kızaklar CNC tezgâhlarında eksenel hareketlerde yüksek hız ve ani yavaşlamalar gerekir.

tezgâh milini çalıştırma/durdurma.Takımlar sağlam bağlanmalı ve taretin dönmesini engelleyecek mesafelerde takım bağlanmamalıdır. acil durdurma. heidenhain mazatrol ve özel kontrol panelleridir . devir sayısı/ilerleme vb. Alfabetik ve sayısal tuşlar ile veri girişi gerçeklidir. tezgâh aynasını açma/kapama. taret döndürme. fanuc. ayar düğmeleri bulunur. soğutma sistemi açma/kapama. Endüstride yaygın olarak kullanılan kontrol sistemleri siemens. CRT ekran kısmında yapılan işlemler görülür.4 Kontrol Paneli CNC tezgâhının kontrolü bu panel aracılığıyla yapılır. Kontrol tuşları ile manuel hareket için eksen seçimi. Taret 7. Simülasyonlar izlenebilir.1.

Siemens kontrol paneli fanuc kontrol paneli Mazatrol kontrol paneli Heidenhain kontrol paneli .

4) RESET tuşu ile tezgâh sıfırlama işlemi gerçekleştirilir (RESET tuşu. ilerleme tamburu açık konuma getirildikten sonra CYCLE START tuşuna basılırsa tezgâh tareti otomatik olarak tezgâh referans noktasına gider. Bunun için a) S JOG ve REFERANS tuşlarını aktif hâle.3 İş Parçası ve Kesici Ayarları 7. c) S Dikkat edilmesi gereken husus önce X ekseninde referans noktasına gönderilmelidir. Bağlanan kalemler taretten 20-30 mm dışarıda olmalıdır. 3) Acil stop butonu basılı ise kaldırın. Tezgâh.7.1 Kesicilerin bağlanması CNC torna tezgâhında kesiciler tarete bağlanır.3. Bir müddet sonra ekrana Standart Pozisyon sayfası gelecektir. Kullanılacak olan tezgâh için kesici takım tutucu ve katerlerin seçimi imalat yapan herhangi bir firmanın kataloğundan yapılır. 6) Takım ayarları ve iş parçası referans noktası ayarları yapılır.2 CNC Torna Tezgâhlarının Açılması ve Kesiciyi Tezgâh Sıfırına Gönderme 1) Tezgâh ana şalteri açılır. Referans tuşu aktif hâlde iken +X tuşu ile X ekseninde daha sonra +Z tuşu ile de Z ekseninde referans noktalarına gönderme işlemi yapılabilir. b) S Referansa gönderme işlemi manuel olarak da yapılabilir. Bu işlemle kontrol devresine enerji verilir. . CNC torna tezgâhında standart kesici takım bağlama sistemleri (tutucular) kullanılır. Tezgâh mili ve soğutucu kapatılır. 7. Taret dönerken tezgâh gövdesine çarpmayacak şekilde ayarlanır. referans noktasına gönderilir. CNC torna tezgâhında JOG modunda T+ ve T. Bu mesafe tezgâhtan tezgâha değişebilir. Aksi takdirde taretin puntaya çarpma ihtimali vardır.butonlarına basarak taret uygun pozisyonda durdurulur ve uygun takım tutucu ile takımlar bağlanır. 2) Kumanda panelinde (LCD ekranın sol tarafındaki) kontrol paneli üzerindeki ışıklı ―Power On‖ tuşu birkaç saniye basılı tutulur.) 5) Herhangi bir alarm mesajı yoksa ilk yapılacak işlem kesiciyi tezgâh sıfırına göndermek olmalıdır. tezgâh ekranındaki uyarı ve sinyallerin giderilmesi işleminde kullanılır. 7) Artık tezgâh çalışmaya hazırdır.

a) kesici bağlama sistemleri (tutucular) bağlanması b) takımın tarete 7. A Ayna ayakları parçaya göre ayarlanır. Delik operasyonları için takımlar taretin alnına takılır.Dış tornalama operasyonları için takımlar taretin çevresine takılır. Swichler ayarlanır. ayna ayaklarının arasına yerleştirilir. Ayna ayaklarını açma-kapatma paneli . Matkap ve delik delme operasyonlarında kullanılan kesiciler genellikle pensler yardımı ile bağlanır. Ayna ayaklarını açma-kapatma pedalına basılarak ayna ayakları açılır ve parça.2 İş Parçalarını Tezgâha Bağlama ve Parça Boyunun Tespit Edilmesi  ynanın sıkma basıncını sıkacağımız iş parçasına göre belirlenir.3.

Parçanın salgılı dönüp dönmediği kontrol edilir.3. Tareti elle hızlı ilerletmek için RAPID (hızlı) ilerlemesi aktif hâle getirilir ve eksen tuşlarından birine basılır. Z-) birine basılarak kesici talaş alma ilerlemesinde ilerletilebilir. Parçanın çapı ayna merkez deliğinden küçükse parçanın boyu dayama veya kumpas yardımı ile ayarlanır.Parçanın çapı ayna merkez deliğinden büyükse parça ayna yüzeyine temas edecek Ģekilde yerleĢtirilir.4 Tareti El Çarkı (Handwheel) ile Hareket Ettirme JOG tuşu aktif iken ana menüden Machine [M] tuşu ile machine menüsüne girilir.3. ilerleme düğmesinden ilerleme miktarı ayarlanabilir. Ana ayaklarını kapatmak için ayna pedalına basılır. Handwhl menüsü seçilir. Z+. 7. .3 Elle Çalışma Modunun Seçimi JOG tuşu aktif hâle getirilerek eksen tuşlarından (X+. X-. Eksen yön tuşları yön tuşlarına basıldığında aktif olan değer kadar ilerleme yapar 7.

El çarkı ile hareket ettirme El tekeri hangi eksende hareket ettirilecekse alternatif tuşu ile ekranda eksen seçimi yapılır. 10000) farklı vermek gerekiyorsa Machine menüsünden INC menüsü seçilir.yönde taret hareketi sağlanır.085). Ekranda çıkan satıra ilerleme değeri girilerek INPUT tuşu ile onaylanır. mikron değer tuşlarından herhangi biri seçilir ve Handwhl tamburu ile o eksen üzerinde belirlenmiş ilerleme miktarında ilerleme sağlanır. 100. standart ilerleme değerlerinden (1. 1000. 10000 mikron) hangi yönde gidilecekse (X. Klavye serbest ilerleme değeri tuşuna girilen değer kadar ilerleme yapar (0. El çarkını döndürerek parça üzerinden talaş kaldırılabilir. T+ Klavye üzerindeki tuşlarla + yönde taret hareketi sağlanır.3.5 İş Parçasından Elle Talaş Kaldırma JOG modun da elle tezgâha devir sayısı verildikten sonra yine JOG mod da ve INC seçilerek istenilen ilerlemede (10. 100. 7.Klavye üzerindeki tuşlarla . 1000. 7. 10.4 İş Parçası Sıfır Noktasının Tespit Edilmesi CNC torna tezgâhlarında parça programlanması amacıyla parça üzerinde herhangi bir noktanın referans alınıp bu noktaya göre program yazılması gerekir. Referans olarak . İlerleme değerini. Z) eksen butonuna basılır. basılıp ilerleme tamburu çevrilirse Tareti çevirmek için JOG tuşu aktif durumda iken. T.

sıkma şeklini belirleme anahtarının pozisyonuna bağlı olarak sıkılır. Çünkü tornada işlenen parçalar genellikle silindirik olduğu için parça profili simetriktir. Referans noktası yanlış seçilirse programın yazılması zorlaşır. Parçalar dıştan veya içten bağlanır. Torna tezgâhlarında iĢ parçası referans noktası için en uygun yer parçanın sağ alın yüzeyindeki merkez noktasıdır. İstenirse program içinden de ayna açılıp kapatılabilir. Ayna ayakları hidrolik veya pnomatik basınç ile sıkılıp gevşetilir. Parça.1 İşin Aynaya Bağlanması Aynaya parçanın bağlanması ayna ayaklarını açma-kapama pedalı ile yapılır. Fener mili durdurulmadan ayna ayakları açılıp kapanmaz. iş parçasının imalatında uygulanacak olan operasyonlara ve programlamaya kolaylık sağlayacak bir yerde olmalıdır. .4. Ancak istenirse parçanın ayna tarafındaki alın yüzeyi merkez noktası da seçilebilir. Bu nedenle referans noktasının parça ekseninde olması gerekir.alınan noktanın tezgâha tanıtılması işlemine ‘’iş parçası referans noktasını tanımlama’’ adı verilir. gereksiz hesaplama yapmak zorunda kalabiliriz. CNC tornada referans (Sıfır) noktaları 7. Bu nedenle ayna ayakları iş parçasına uygun olarak tek tek bağlanmalı ve ayna ayaklarını bağlarken ayakların arkasındaki çentik sayıları kullanılarak eşit olacak şekilde bağlantı yapılmalıdır. Ayrıca parçanın alnına değdirilerek parça sıfırlaması daha kolay yapılır. Ayakların sıkma aralığı yaklaşık 8-12 mm’dir. İş parçası sıfır noktası.

Ayna ayak sensörleri Dıştan sıkma işlemlerinde ayna ayakları sıkılı iken S14 sensörü ışığı yanacak şekilde.4. a) İçten sıkma (anahtar sol konumda). iş parçasının şekline göre iki ayrı bağlama timi vardır. İş parçası bağlama işlemlerinde bu sensörlerin ayarlanması gereklidir. b) Dıştan sıkma (anahtar sağ konumda) 7. aksi takdirde tezgâh işlem yapmayacaktır. .2 Ayna Ayak Sensörlerinin Ayarlanması Tezgâh aynasının arka tarafında S 13 ve S 14 ayna ayak sensörleri bulunmaktadır. ayna ayakları çözülü iken S13 sensörü ışığı yanacak şekilde sensörler kaydırılarak ayarlanmalı ve sensör tespit cıvataları sıkılarak sabitlenmelidir.Parça sıkma şekli belirleme anahtar butonu.

İmleç S’de iken yan menüde Spindle çıkar. Spindle kutusuna 500 yazılır. TSM sayfasında imleç neredeyse o kısım aktif konumdadır. Bazı tezgâh kontrol ünitelerinde S (devir sayısı) ekranına geçildikten sonra S harfine basılır ve istenen devir sayısı yazılıp Input düğmesine basılır. Burada istediğimiz devir sayısını verebiliriz. ayna ayakları çözülü iken S14 sensörü ışığı yanacak şekilde sensörler kaydırılarak ayarlanmalı ve sensör tespit cıvataları sıkılarak sabitlenmelidir.4.3 Elle Devir Sayısı Girme Devir sayısını elle girmek için TSM sayfası açılır. İçten sıkma seçeneği 7.da çalışmak istiyoruz.Dıştan sıkma seceneği İçten sıkma işlemlerinde ayna ayakları sıkılı iken S13 sensörü ışığı yanacak şekilde. Mesela 500 devir/dk. .

Başka bir referans noktası kodu girilene kadar aktiftir. Program içinde istenen iş referans noktası kodu örneğin G54 yazıldıktan sonra bu satırdan sonraki tüm koordinatlar için sıfır noktası G54’te tanımlanan nokta olarak kabul edilir.4 İstenilen Sıfır Noktası Kodunun Seçilmesi İş parçası referans noktaları G54-G59 arasındaki kodlardan herhangi birine ayarlanabilir. .4.TSM sayfası 7. İstenirse birden fazla iş referans noktası da ayarlanabilir.

5 Seçilen Sıfır Noktasının Kaydedilmesi İş parçası referans noktasının ayarlanması İş parçası referans noktası sayfasına gelindikten sonra kesici parçanın alnına değdirilir ve ekrandaki tezgâh Z değeri G54 satırının hizasındaki Z kolonuna yazılır. takım ayar mastarına (takım ayar koluna) değdirilerek takımların ayarları yapılır.) kesicilerle talaş kaldırma işlemleri gerçekleştirilir.4.4. Kullanılacak her takım tek tek çağrılarak referans noktası tanımlamasında olduğu gibi parçanın alnına ve çevresine değdirilerek takım boyları TOOL OFFSET sayfasına kaydedilir.6 Uygun Takım Seçilerek Talaş Kaldırılması İşlem türüne uygun (alın tornalama. silindirik tornalama. Uygun kesiciler taret üzerindeki ilgili yuvalarına yerleştirilerek cıvataları sıkılır.7. Veya varsa takımlar. vida açma vb. Bazı tezgâhlarda tezgâh koordinatını otomatik olarak aldırmak için MX ve MZ yazılıp Input düğmesine basılır. Benzer şekilde kesici iş parçasının çevresine değdirilir ve tezgâh X değerine parçanın çapı da eklenerek G54 sayfasındaki X kolonuna yazılır. kanal açma. 7. Takım özellikleri takım sayfasında tanıtıldıktan sonra takımlar program içinden çağrılıp kullanılabilir. .

. Fonksiyon seçme butonudur. Değiştirilmek istenen yeni komut yazılır ve bu tuşa basılır. Kullanılan kontrol paneline göre farklılıklar gösterir. Yazılmış herhangi bir karakter ya da bir bloku yenisiyle değiştirmek için kullanılır. Basıldığında tezgâhın ilk açıldığı andaki menüler ekrana gelir. Bu ekranda yapılan işlemler ayrıntılı olarak takip edilir. Sayfa seçme butonlarıdır.2 Ekran Menüleri ve Açıklaması Standart tezgâh softkey menüsüne dönmek için kullanılan butondur. Üst karakterlere geçiş bu butonla sağlanır. Keybord üzerinde çift karakter taşıyan butonlar bulunmaktadır. 8. Her kontrol panelinde ISO kodları veya kontrol panelini üreten şirketin ürettiği diyalog programı yüklüdür. Bir sonraki menüye geçiş butonudur. Değiştirme butonudur.8. değiştirilmek istenilen komutun önüne getirilir. CNC TORNA TEZGÂHLARININ KONTROL PANELİNİ KULLANMA 8. Hareket yönleri ise ok yönündedir. İmleç kaydırma butonlarıdır. İmleç. Bir önceki menüye dönüş butonudur. Her basışta bir karakter atlatabilir.1 Bilgisayar Ekranı LCD monitör ve softkey olarak isimlendirdiğimiz ekran menülerine göre kumanda edilen butonları içermektedir. Ayrıca parçamızın üzerinde işlemler yapmadan önce simülasyonunu izleyebiliriz.

ilgili parametre ve yapılması gereken işlemlerin bulunduğu sayfaya geçiş imkânı sağlar. Program içerisinde yazılmış olan karakterleri silmek için kullanılır. Single Block’un iptali için aynı butona tekrar basmak gerekir. Açıklama butonudur. Seçilmiş olan pencereleri etkin hâle getirir. Bu mod da program çalıştırılamaz sadece butonlar etkindir. İmleç silinmek istenilen karakterlerin sağına getirilir ve bu butona basılır. Aktif / Deaktif butonudur.Input butonu yazılım satırında bulunan ve henüz hazırlanmamış olan komutları hafızaya girmek için kullanılır. 8. Ekranda beliren alarmın detaylı açıklaması. Kesici talaş alma ilerlemesinde veya hızlı ilerleme modun da hareket ettirilebilir. Yani programa girilmek istenilen her komut ya da blok. yazılım satırına yazıldıktan sonra bu buton kullanılmalıdır.3 Program Tuşları ve Fonksiyonları JOG (elle kullanma) modu: İlgili butonları kullanarak tezgâha manuel hareket verme modudur. Sistemde oluşan bazı alarm ya da mesajlar bu buton yardımıyla silinebilir. Single Block: Auto veya MDI modda çalıĢan programı blok blok (satır satır) iĢletmeye yarar. MDI: Elle veri girişi Auto: Programları otomatik olarak çalıĢtırarak parça iĢleme butonudur. Reset butonudur. . Tekrar basıldığında etkin olan pencere etkinliğini kaybeder.

10000 mikrondan farklı bir ilerleme seçilmek istenildiğinde kullanılır. 1000. belirtilen yön butonuna basmakla makinenin referans noktasına gider. Referansa göndermek için X+. Incremental mod seçili iken Handwheel (el çarkı) veya eksen hareket yönlerini gösteren butonlara basmakla eksenin ilerleme miktarının 10 mikron olmasını sağlar. Referans (X ve Z eksenlerinde tezgâh sıfırına gönderme): Tezgâh referans noktasına gönderme modudur. Repos: Takım kırılmalarında JOG modunda bu tuşa basılırsa program en son kaldığı yere döner. 10. Incremental mod seçili iken Handwheel (el çarkı) veya eksen hareket yönlerini gösteren butonlara basmakla eksenin ilerleme miktarının 100 mikron olmasını sağlar.Reset: Aktif olan bir fonksiyonu iptal eder. . Incremental (artışlı) mod seçili iken Handwheel (el çarkı) veya eksen hareket yönlerini gösteren butonlara basmakla seçilen eksende ilerlemenin kaç mikron olacağını belirleme butonudur. 100. durdurur. Z+ yön tuşları kullanılır. Geçici olarak meydana gelen alarm ya da mesajların sebepleri ortadan kaldırılmışsa silinmesini sağlar. Bu butona basıldıktan sonra seçilen eksen.

Cycle Stop: Auto ve MDI modda çalışan programı durdurmak için kullanılır. Incremental mod seçili iken Handwheel (el çarkı) veya eksen hareket yönlerini gösteren butonlara basmakla eksenin ilerleme miktarının 10000 mikron olmasını sağlar. Butona bir defa basmakla hareket başlatılır. Konveyör ileri: JOG modda talaş konveyörünün ileri yönde hareketini sağlar. Talaşların sıkıĢşması durumunda konveyörün geri çekilmesi için kullanılır. . Punta ileri: Gezer punta (tail stock) milini ileri çıkartmaya yarayan JOG modda çalışan butondur. Cycle Start: Auto veya MDI modda seçilen programı çalıştırmaya yarar.Incremental mod seçili iken Handwheel (el çarkı) veya eksen hareket yönlerini gösteren butonlara basmakla eksenin ilerleme miktarının 1000 mikron olmasını sağlar. Konveyör geri: JOG modda talaş konveyörünün geri yönde çalıştırılmasını sağlar. Butona basıldığında gezer punta milinin ileri çıkabilmesi için çalışma kapısının açık ve puntalı / puntasız çalışma anahtarının puntalı konumda olması gerekir. Durdurmak için aynı butona tekrar basmak gerekir.

Tekrar basıldığında prob kolu yukarı hareket eder. Otomatik soğutma (Auto Coolant): Soğutma sıvısı akışının sadece M fonksiyonları ile olması istenen durumlarda kullanılan butondur. Otomatik modda Auto soğutma butonuna basılarak soğutma sıvısı akışı kesilip tekrar açılabilir. .Punta geri: Gezer puntayı geri çekmek için kullanılan JOG modda çalışan butondur. Butona basıldığında gezer puntayı geri çekmek için çalışma kapısının açık ve puntalı / puntasız çalışma anahtarının puntalı konumda olması gerekir. Basılı değilse otomatik modda verilen soğutma komutları gerçekleşmez. İş mili soğutma: Taret üzerinde bulunan ve iş miline doğru soğutma sıvısı akışını sağlayan valfi kontrol eden butondur. Takım soğutma ve iş mili soğutma valflerini etkin hâle getirir ya da devreden çıkarır. Prob aşağı yukarı: Takım ölçme prob kolunun JOG modda aşağı ve yukarı hareketini sağlayan butondur. Otomatik modda Auto soğutma butonuna basılarak soğutma sıvısı akışı kesilip Takım soğutma: İş mili üzerinde bulunan ve taret üzerine doğru soğutma sıvısı akışını sağlayan butondur. İlk basıldığında prob kolu aşağı hareket eder. Butonun aktif olabilmesi için çalışma kapısının kapalı ve iş milinin dönüyor olması gerekir. Otomatik modda mutlaka basılı olmalıdır.

Taretin döndürülmesi: JOG modda takım değiştirme butonudur. Butona her basışta pompa yeterli yağ akışı sağlandı. Taretin döndürülmesi: JOG modda takım değiştirme butonudur. Tareti bir sonraki takım gelecek şekilde döndürür.) Manuel yağlama: Elle yağlama butonudur. Ayna çözme (Chuck Unclamp): Parçayı çözmek için kullanılan manuel butondur. Punta gövdesi ileri: Punta gövdesini ileri yönde. Punta gövdesi geri: Punta gövdesinin geri hareketini sağlar (Punta gövdesinin ileri ya da geri hareketinden önce Punta gövdesini tezgâh kızaklarına bağlayan cıvataların çözülü olmasına dikkat ediniz. aynaya doğru hareket ettirir. Parça çözme Ģeklini belirleme anahtarının pozisyonuna bağlı olarak açma yapar. Tezgâhın ilk açılışında butona bir kez basılması yeterlidir. . sinyalini alana kadar periyodik olarak (maksimum 4 kez) kızaklara yağ basar. Tareti bir önceki takım gelecek şekilde döndürür. Çalışma kapısı açık değilse açma / kapama yapmaz. Bu butona basıldığı müddetçe hareket devam eder.

8. Buton üzerindeki ok yönünde çevrilerek yeniden açılır. kapı açıkken çalışır. Basıldığı zaman tezgâhın bütün fonksiyonları durur. Butona basılınca buton basılı olarak kalır.4 Operasyon Kontrol Tuşları ve Görevleri Emergency Stop butonu: Herhangi bir acil durumda çalışma modu ne olursa olsun tezgâhı durdurmak için kullanılacak butondur. .Ayna sıkma (Chuck Clamp): Parçayı sıkmak için kullanılan butondur. İç aydınlatma lambasının (Lamp) açılıp kapanması için kullanılır. Tareti manuel olarak hızlı (Rapid) hareket ettirmek amacıyla kullanılır. tezgâhın elektriği kesilir. JOG veya AUTO modda. Feed Override: Bütün modlarda önceden set edilen ya da program içerisinde seçilmiş olan ilerleme hızları % 0’dan itibaren % 120 oranında (bazı tezgâhlarda % 200) artırıp azaltmaya yarayan seçici anahtardır.

Genellikle referans noktası ayarlamalarında tuşlarına basılarak hareketi istenen eksen . Anahtar sağda ise gezer punta bulunduğu yerde kilitlenir. parametre girmek.  Punta anahtarı: Anahtar solda iken gezer punta ileri-geri hareket ettirilebilir. MDI ve AUTO modlar dan herhangi birinde yapılacak olan S iş mili devirlerini % 50-% 120 oranlarında (bazı tezgâhlarda % 200) artırıp eksiltmeye yarayan seçici anahtardır. yazılı olan programları ve parametreleri diskete almak için kullanılan ünitedir. Çalışması ile ilgili fonksiyonlar LCD ekran üzerindeki Softkey tuşları ile yapılır.  Spindle Stop: Elle kumandada fener milini durdurmak için kullanılır. Handwheel Handwheel (el çarkı): Elle istenen hareket ettirmek için kullanılır. Parça sıkma şekli belirleme anahtarı: İş parçasının şekline göre iki ayrı bağlama tipi mevcut olup bu bağlantı şekillerinden hangisinin kullanılacağını sisteme aktaran anahtardır.  Spindle Start: Elle kumandada fener milini çalıştırmak için kullanılır. Kilitli olması çalışma şeklini emniyete alır (dıştan sıkma (anahtar sol konumda) içten sıkma (anahtar sağ konumda). eksende kesiciyi takım ayarı ve kullanılır. Disket sürücü Tezgâha program yüklemek. Power On butonu: Bu düğmeye basıldığında sisteme elektrik verilerek tezgâh çalışmaya hazır duruma getirilir. Eksen strok sonu anahtarlarını (Switch) köprüleme butonu: Eksenlerin herhangi bir sebepten dolayı çalışma sınırlarının dışına çıkarak limit anahtarlara basması ile eksen sürücülerini devreye almak için bu butona basılmalı ve buton basılı iken limit anahtara basılı olan eksen ters yönde hareket ettirilerek anahtar konumundan kurtarılmalıdır. pindle Override: JOG.

seçilir. Sonra tuşuna basılır. Daha sonra kesici parçanın çevresine değdirilerek X yönünde kesici referans noktasının tespiti yapılır. NOT: Bu işlem yapılırken ekranın sağ alt köşesindeki Edit File bölümünde bulunan Text Editör’ün onaylı (seçilmiş) olması gerekir. INC ilerleme kademelerinden herhangi biri seçilir ve el çarkının – ve + yönde döndürülmesi ile kesici eksende hareket ettirilir.). .Ana dosya açarak program sayfası açma (workpiece) . 8. 8.5 CNC Torna Tezgâhında Kesiciyi Elle Hareket Ettirme CNC torna tezgâhında genellikle ilk parçanın alnına değdirilerek veya alın yüzeyinden çok az talaş kaldırılarak Z yönünde kesici referans noktasının tayini yapılır.Ana dosya açmadan alt programlar açma (sub program) tuşuna basılır. İstenilen program ismini veya numara yazarak Input’a basınız. Z) hareket sağlanır.6 CNC Torna Tezgâhına Program Yükleme Tuşuna basılır. Prob (elektronik uç) X ve Z yönlerindeki kesici boylarının tespiti için kullanılır. Ekranın sağındaki tuşuna basılır . Eğer program adı kabul ediliyor ise Okey tuşuna basarak Editör sayfasına geçilir (Vazgeçmek istenirse Abort kullanılabilir. CNC torna tezgâhında kesiciyi elle hareket ettirmek için JOG modda bir ilerleme değeri seçilerek el çarkı ile istenilen yönde (X.Ana dosya açmadan program sayfası açma (part program) . .

. Transfer edilen bu bilgiler işaretlenmiş programa kaydedilir. service kısmından Data Input tuşu seçilir. RS 232 kablosu ile Enter’e basılarak bilgi alınır. Başlangıç pozisyonuna dönülür.Yazmak istediğimiz parça programı bu sayfada yazılır. Bu sayfadan çıkmak için ise ekranın sağ altındaki Close tuşuna basılır. Tekrar V24 tuşuna basılırsa işlem durur. CNC torna tezgahında program yükleme sayfası 8.7 Disketten veya seri kablo ile başka bir bilgisayardan bilgi alma Bir başka bilgisayardan bilgi almak için disketler kullanılır. Ekrandaki bu program SAVE tuşu ile kaydedilir. Seri kablo ile bilgi alınacak ise RS 232 kablosu kullanılır.

8. tuşuna basılır  Program isimlerinin yazılı olduğu sayfadan ok tuşları yardımıyla istenen program üzerine gelinir. Program ekranda görüntülenir. Program çalıştırılmadan önce programların gösterildiği sayfada imleç herhangi bir satır üzerinde iken start yapılırsa bu program çalışmayabilir. tuşuna basılır.Bu tuş Siemens’in programlama bilgisayarı ile transfer yapılırken kullanılır.8 CNC Torna Tezgâhında Bulunan Programları Yeniden Düzenleme tuşuna basılır. Programa ekleme. çıkarma veya düzeltme işlemleri bu sayfada yapılır.9 CNC Torna Tezgâhında Bulunan Programları Çalıştırma Part program sayfasındaki Auto Mod seçilir.  Input tuşuna basılır. . Ekranın sağ üst köşesindeki pencerede yazılı olan program çalışacaktır.  Bu işlemlerden sonra istenen program Editör’e çağrılır. 8. tuşuna basılır. Bu tuş ise disket ile bilgi transferi yapılırken kullanılır.

Takım offset bilgileri uygun şekilde girilmelidir. CNC TORNA TAKIMLARINI İŞLEME UYGUN OLARAK BAĞLAMA 9. Tezgâh tuşuna basılırsa ana menüde çalışma gözlenir. • • • • • İş parçası sıfır noktasının girilmiş olması gerekir. Start düğmesine basılır ve program çalışmaya başlar. Çalıştırılmak istediğiniz programın doğru seçildiğinden emin olmak için ekranın sağ üstündeki pencerede programın ismi görülmelidir. Sağ üstteki pencerede seçtiğiniz yeni programın adı yazılır. • Program işaretlenir. 9. Yukarıda açıklanan hususlar doğru ise Cycle Start’a basabilirsiniz. Program çalıştırılmadan önce şu hususlara dikkat edilmelidir.tuşuna basılır.1 CNC Tezgâhında Bulunan Takımlar Punta matkabı (center drill) Kaba tornalama kalemi (roughing tool)  Kanal kalemi (recesing tool)  İnce talaĢ kalemi (finishing tool)  Helisel matkap (twist drill) .  Sağ alttaki tuşuna basılır ve istenilen program işletilmeye hazır hâle gelir. Cycle Start’a basılmadan önce program ilk kez çalışacak ise mutlaka Single Block seçilmelidir.

alırken kullanılır. Vida kalemi (threading tool): İç vida ve dış vida açmak için kullanılır. Kılavuz (tap): Kılavuz çekmek için kullanılır. Kaba tornalama kalemi (roughing tool): Parçaların yüzeylerinden fazla miktarda talaş kaldırmak için kullanılır. Helisel matkap (twist drill): Delik delmek ve delik genişletmek için kullanılır. İnce talaş kalemi (finishing tool): Parçaların yüzeylerinden son pasolar. Aynaya bağlanan parçalar üzerinde frezeleme işlemleri yapmak için kullanılır. Açılı kesici (anglehead cutter): C eksenli torna tezgahlarda açılı delikler delmek için kullanılır. • • • • • • • • • Kanal kalemi (recesing/grooving tool): Kanal açmak için kullanılır.2 • • Yapılacak İşleme Göre Takım Seçme Punta matkabı (center drill): Punta ile desteklenecek uzun parçalar punta matkabı ile delinir. kesmek için kullanılır. Keski kalemi (parting tool): Parçalar. . Parmak freze (end mill): C eksenli tezgahlarda kullanılır. Parçanın yüzeyini daha düzgün ve hassas işlemek için kullanılır. Parmak freze (end mill)  Kılavuz (tap)  Vida kalemi (threading tool)  Açılı kesici (anglehead cutter)  Parmak freze (end mill)  Keski kalemi (parting tool) 9.

2-0. işlenmesi zorlaşır. nikel. İşlenmeye karşı direnci az olan malzemelerin işlenmeleri kolaydır.4 9.6 arasında olan çeliklerin işlenebilirlikleri iyidir.2 den az olan çelikler sünekliği çok fazla olduğu için takım yüzeyine sıvanma özelliği gösterir.9. elle kumanda (Manual mode) konumunda yapılır. Sünek bir malzemenin talaşı takıma yapışır ve körlenmesini hızlandırır. Ancak karbon oranı % 0.4. Yüksek alaşımlı ve paslanmaz çeliklerin işlenebilirlikleri çok düşüktür. Malzeme işlene bilirlik ve sertlik tablosu Aşırı derecede süneklik genel olarak bir malzemenin işlenme kabiliyetini iyileştirmez. Karbon miktarı % 0. 9.6’dan fazla olan çeliklerin sertliklerinin artması nedeni ile işlenmeleri de zordur. Tezgâhın kontrol paneli ekranından takım (Tool) sayfasındaki ilgili takım numarası seçilerek çağrılır. volfram gibi alaşım elementlerinin bulunması.3 İşlenecek Malzeme Cinsine Uygun Takım Seçme Malzemenin sertliği arttıkça. Karbon miktarı % 0. Altta ki şeklde elle takım değiştirme penceresi görülmektedir. Bu tür çeliklerin bünyesinde krom. . bunların sert ve mukavemet değerlerinin yüksek olması nedeni ile talaş kaldırmayı zorlaştırır.1 Takım Değiştirme Elle El ile takım değiştirme işlemi.

. Bunlar genel olarak dış çapı delik işleme. Takım değiştirme işlemi puntaya. vida açma delme vb.4. Program icra edilirken takım numarası sistem tarafından okununca takım otomatik olarak değiştirilir. tornalama operasyonlarına ait kesici takımların bağlanacağı şekilde dizayn edilmiştir.Siemens kontrol ünitesi (Manual) sayfası 9.2 Otomatik Program içinde takım değiştirmek için T harfinin önüne takım numarası yazılarak veya bazı tezgâhlarda M06 fonksiyonu ile yapılmaktadır. iş parçasına ve aynaya çarpmayacak şekilde belirlenmelidir.m tutucu ve katerin secimi bu konuda imalat yapan herhangi bir firmaya ait katalogdan yapılır. takım değiştirme fonksiyon komutu öncesinde gelinen yerdir. kanal açma/kesme. Tezgâhta takımın değiştirildiği yer.5. Kullanılacak olan tezgah için kesici tak.5 9. 9. Tezgah taretine uyum sağlayacak şekilde imal edilir.1 Taret Tarete Bağlanabilen Tutucular ve Kesiciler CNC torna tezgahında standart kesici takım bağlama sistemleri (tutucular) kullanılır.

Şekil yumuşak çelik bir malzeme için operasyon tipine göre seçilen takımlar gösterilmektedir. .Takım bağlama aparatları Kesici takımlar Her operasyon için uygun takım geometrisi ve takım tutucu tipi seçilmelidir.

kesicilerdir. Ancak maliyetleri düşük olduğu için özellikle delik operasyonlarında CNC tezgâhlarda hâlâ kullanılmaktadır. parmak freze.Operasyonlara göre takım kullanımı 1) Kaba tornalama 2) Profil tornalama 3) Kanal açma 4) Profil tornalama 5) Delik delme 6) Delik tornalama 7) Vida açma 8) Profil tornalama ve kesme Operasyon ve kesici takım listesi Torna takımlarında özellikler: CNC torna tezgâhlarında kullanılan kesici takımlar iki gruba ayrılır: a) Yekpare takımlar b) Sert metal uçlu takımlar Yekpare tek gövdeden oluşan kesiciler denilince akla ilk gelen yüksek hız çeliği (HSS-High Speed Steel) kesicilerdir. Bunlar matkap. Resim de bir grup HSS türü kesici takım . rayba. kılavuz. havşa matkabı vb. Bu tür kesicilerin kesme hızları sert maden uçlara göre daha düşüktür.

Bu nedenle takımlar taretin takım yuvasından tezgâhın (Büyüklüğüne göre değişebilir. Bunlar toz metalürjisi teknikleri ile imal edilir. Kesme kabiliyetlerini daha da artırmak için aşınmaya karşı dirençli kaplama malzemeleri ile kaplanır. 9.2 Tutucunun Uygun Yuvaya Yerleştirilmesi Dış yüzeylerin tornalanması için takımlar taretin çevresindeki yuvalara takılır. . Delik işlemleri için matkaplar ve delik kalemleri de taretin alnındaki takım yuvalarına takılır. • Kesiciler uygun tutucular ile bağlanmalıdır.5.5.3 Kesicinin Tutucuya Uygun ve Emniyetli Biçimde Bağlanması  Taretin çevresine bağlanan kalemler taret yuvasından çok fazla dışarı sarkacak şekilde bağlanırsa takımda kesme kuvvetleri nedeni ile titreşimlere neden olur. Ayrıca takım değiştirilmesi sırasında taret dönerken kesici tezgâh gövdesine çarpabilir.) 20-30 mm civarında olmalıdır. Bu tür kesicilerin kesme performansları titanyum nitrür kaplanarak artırılır. Normal ve titanyum nitrür kaplı HSS kesiciler CNC tezgâhlarında en çok kullanılan kesici türü sert metal uçlu kesicilerdir. 9. Ancak ani darbe ve vuruntulara karĢı oldukça dayanıksız yani kırılgandır.görülmektedir. Bu kesicilerin kesme hızları çok yüksektir. Böylece hem kesme kabiliyetleri hem de elde edilen yüzeylerin kalitesi artırılır.

1 Kesicilerin Bağlanması ve Kontrolü Bağlanan Her Takıma Ait Bir Takım Penceresi Açılması Takım penceresi Yeni pencere açma Menü tuşu ve parametre tuşuna basınız.• • Delik operasyonları için kullanılacak takımlar pensler veya adaptörler aracılığı ile taretin alnındaki yuvalara bağlanır.6. Tool Type (takım tipi) kısmına takım tipi numarasını girip enter’e basın. . Takımlar taretin yuvasına uygun bir şekilde yerleştirildikten sonra tespit cıvataları iyice sıkılmalıdır. (Yeni takım) tuşuna basınız. Tool sayfasına geliniz.6 9. 9.

Bağlı bulunduğu yuvayı tanımlama T number (Takım numarası + ENTER) Talaş alma biçimini (uç pozisyonunu) tanımlama Edge Position Sadece tahriksiz takım tanımlandığında ekrana gelir. Kesicinin dıĢ, iç, sağ, sol tornalama durumuna göre kesicinin talaş alma biçimi tanımlanır.

İmleç, Edge Position sorusunun karşısındaki kısma getirildiğinde ekrana uç pozisyon resimleri belirir ve uç pozisyonuna uygun resmin numarası bu haneye yazılır ve enter’e basılır. 10. CNC TORNADA TAKIM AYARI YAPMA

10.1 Parçalar Üzerindeki Sıfır Noktaları Menü Parameter Zero Ofset seçilince 1’den 4’e kadar iş parçası sıfır (referans) noktası kaydetme seçenekleri ekrana gelir. Hangi referans noktası isteniyorsa seçilir.

   

G54 G55 G56 G57

10.2 Takım Ayarında Kullanılan Elemanlar ve Özellikleri

Kesici kalibrasyonunda kullanılan ölçme kolu Bazı tezgâhlarda takım ayarı için özel ölçme kolu veya mastarlar vardır. Kesiciler bu ölçme kolundaki mastara değdirilerek takım ayarları yapılır. Takım ölçme mastarları olmayan tezgâhlarda takım iş parçasının çevresine ve alnına değdirilerek ayar yapılır.

10.3 İşlenecek Parçaya Göre Takımları Sıfırlama 1) Parçayı aynaya uygun şekilde bağlayınız. 2) İş milini döndürünüz.

3) Takım ölçme kolu ile ölçülmüş takımlardan birini z ekseninde parçaya değdiriniz. 4) Ekrandaki tezgâh Z değerini bir kenara yazınız. 5) Takım ofset sayfasından bu takıma ait Z boyunu çıkarınız. 6) Kalan değeri Zero offset (iş parçası sıfırı) G54 (1) sayfasına yazınız.

10.4 Otomatik Sıfırlama 1) Menü çevirme tuşu ve ardından parametre tuşuna basınız. 2) Zero ofset tuşuna basınız. 3) Ekranda çıkan G54-G55-G56-G57 parametrelerinden hangisi program için uygunsa o seçilerek ENTER’e basınız. 4) Gelen ekrandan Z satırına getiriniz. 5) Alttaki pencereye geçiniz. 6) T nu. hanesine hangi takım kullanılıyorsa onun hane numarasını yazınız. 7) D nu. hanesine kullanılan takımın ofset sayfa numarasını yazınız. 8) Length hanesine ‘’– ve 2’’ yazınız. 9) Ofset hanesine parça durumuna göre ‘’– veya + yazıp’’ mm değerini giriniz. 10) Calculate tuşuna basınız. 11) OK tuşuna basınız. 12) Save tuşuna basınız. 13) OK tuşuna basınız.

10.5 Kontrol Panelinden Gerekli Ayarları Yapma  Parça işleme sırasında kullanılacak takımlar takım tutucular ile tarete bağlanır. Tezgâh JOG modunda olmalıdır.

Tuşuna basılarak kontrol ünitesinden bilgisayar ekranına geçilir.

 Gelen menüden sırasıyla

 Tuşlarına basılarak takım sayfasına girilir ve ekrana aşağıdaki menüler belirir

programı yeni baştan gözden geçirmek. takım tanımlama işlemi taret üzerindeki her takım için tekrarlanarak her takıma ait takım sayfaları açılır (T1 D1. T2 D2.1 Programın Test Edilmesi 11. 3) Takımlar ölçülerek bilgilerin doğruluğu kontrol edilir.1) Yeniden takım tanımlayarak sayfa açmak için NEW TOOL tuşuna basılır ve gelen ekranda Tool Nu. Bu mesajla birlikte eksen ve devir hareketi tekrar yetkili duruma gelir.1. operatör paneli üzerinde ―START‖ tuşuna basılır ve ekranda ―ÖLÇME KOLU AKTĠF‖ mesajı belirir.).. 11.1 Programın Mantık ve Yazım Hatalarını Kontrol Etme Programcı tarafından yazılmış olan NC programında hata yapılmış olabilir. imalat işlemine geçmeden önce programda hataların tespit edilip düzeltilmesidir. 7) Ekrana gelen ―MDA Buffer‖ penceresine M96 yazılır.: takımın taret üzerindeki yuva numarası girilir +ENTER 2) Tool Type: Takım tipi + ENTER. 4) Ölçme işlemi. 6) tuşuna basılarak tezgâh ekranına geri dönülür. MDA‖moduna geçilerek ―MDA Buffer‖ penceresine. operatör paneli üzerinden ―MDA‖ moduna geçilir. T3 D3 vs. Böyle bir durumda yapılması gereken ise. R10 = Takım nu.9) L 801 = Takımın ölçme koluna yaklaştığı yöndeki sensörün alt program nosı yazılır.sı (1………12) R11 = Takım ölçülerinin yazıldığı sayfa nu. Bunun iki yolu vardır: > Birincisi.sı (1……. Bu yöntem kesin sonuç . CNC TORNADA PROGRAMLARIN SİMÜLASYONU VE KONTROLÜ 11. el çarkı yardımıyla ölçme kolunun ölçme yapacak yöndekisensörüne 2-3 mm kalana dek yaklaştırılır. Edge Position: Sadece tahriksiz takım seçildiğinde ekrana gelir. 8) Operatör paneli üzerinde JOG Mod + El çarkı + 1000 tuşlarıyla ―EL ÇARKI‖ moduna geçilir ve takım. 5) Takım sayfaları açıldıktan sonra tezgâhta ölçme kolu indirilir ve ekranda ―ÖLÇME KOLU YETKİSİZ AÇIK‖ mesajı belirir ve tüm eksenler ve devir hareketleri de yetkisiz hâle geçer.

> İkincisi. programı bilgisayarda veya tezgahın simülasyon ortamında denemektir. eğer programı bilgisayarda oluşturuyorsa. Ayrıca programda yapılan değişiklikler tezgâh hafızasına ve diskete kaydedilebilmektedir. bu programın ismi de bu kütüphaneye eklenmektedir. NC Programında yapılan hatalar mantıksal ve yazım hataları şeklinde olabilir. Yapılabilecek mantıksal hataların bazıları aşağıda sıralanmıştır: > > Hangi eksende işlemin yapılacağı belirtilmemiş olabilir.2 CNC Programını Kaydetme Simülasyon programında yazılan NC programlarının isimleri program kütüphanesine kaydedilmektedir. İlerleme miktarının değeri girilmemiş veya yanlış girilmiş olabilir. Mantıksal Hatalar Programcı işlenecek olan ham malzemeyi işlem basamaklarına göre yorumlar. Bu yöntem en çok kabul gören ve sonucu garanti olanıdır. Gelişen teknolojiye bağlı olarak yeni tezgâhlara NC programı (post) disket yardımı ile yüklenebilmektedir. Bu işlemler programcının bilgi. > > > > Fener milinin harekete başlamaması veya ters hareket etmesi. . Yazım Hataları Programcı. 11.veren bir yöntem olmamakla beraber. Kesicinin hareketini belirten değerler yanlış veya eksik satır şeklinde olmuş olabilir. Bu kolaylık ile bir NC programında ister bilgisayarda. Yapılamayacak bir işlemin tezgâhtan istenmesi.1. Tabiî ki hatalar yine de olabilecektir. koordinat sistemi veya doğru kesicinin tanıtılmaması. düşünülen eksen hepsi doğru mantıkta olmalıdır. Yeni bir program yazıldığı zaman. kısa programlarda etkili olabilir. beceri ve tecrübesiyle şekillenir. klavyede birbirine benzeyen harf ve rakamları karıştırmak suretiyle hata yapmış olabilir. Ölçü birimi. ister tezgâhta değişiklik yapılması mümkün olur. Yapılacak işlem. kullanılacak kesici. Tezgâh ölçü sınırları dışında bir ölçünün girilmesi.

Resim 1. programın doğru olup olmadığını kontrol etmek için bu seçenek kullanılır. Bu panellerde bulunan butonlar temelde benzeşmektedir. tezgâh üreticileri komutları aynı sembollerle ifade etme yoluna gitmiştir. Bu iki yöntemde de simülasyon özelliği vardır.Bu işlem.3 Programın Simülasyon Modu ile Çalıştırılması Bilgisayarda bir CNC programı vasıtası ile NC komutları yazılabileceği gibi tezgâh kontrol ünitesinde de yazılabilir. programcı düzeyinde mantık olarak yerleşmiştir. Değişen sadece bu işlemin her tezgâhta aynı komut ve sırayla yapılmayışıdır. Edit butonuyla başlanan program yazma işlemi ana menüye dön butonuna basılması suretiyle yapılan program tezgâh kütüphanesine aktarılmış ve kaydedilmiş olur. 11. CNC tezgâhların kumanda panelleri ve barındırdığı işletme programı farklılığı. Bu seçenekle.1de aynı markanın farklı iki model tezgahı için kumanda paneli görülmektedir. Bu sebeple.1. bir programcının tüm tezgâhları aynı bilgi ve beceride kullanmasına engel olmaktadır. programdaki hataların bulunması sağlanmaktadır. Program yazılıp bitirildikten sonra. Program yazıldıktan sonra mutlaka test edilmelidir. Aynı markanın farklı iki model kumanda paneli Kumanda panelinde bulunan MDA butonuna basıp veya tamburu konumlandırarak program penceresine ulaşılır. test edilmek istenen programın isminin girilmesi istenir. Program ismi girildiğinde program satır satır ekrana gelmekte. Bu seçeneğe girildiğinde. yapılan işlemin simülasyonu incelenerek programda hata olup olmadığı kontrol edilebilmektedir . yazılan program blokları tek tek kontrol edilerek.

Eğer işlem hatasız ise. programda yazılan her bir satır işlendikçe son haline doğru gidilir. bu sefer parça bağlanarak kesicilerle beraber yine düşük ilerleme hızında işlem tekrarlanır.Program Penceresi İş parçasının kaba malzeme görünümünden. Tekrarlanan işlem neticesinde hatasız. . Hazırlanan program bir de kesici bağlanmadan. doğru NC programı hedefine ulaşılır. Edit Penceresi Simülasyon esnasında yazım hatasından kaynaklanan hatalar ayıklanır ve satırlar düzeltilir. düşük ilerleme hızında. eksenlere hareket vererek denenir. Bu esnada görülen iş parçası üzerindeki değişiklikler yazılan programın ne denli iyi olduğunu gösterir.

İş parçası tamamen oluştuğu zaman bir aksaklık yaşanmadıysa o zaman tezgâh sonraki parçada yine de tam kapasitesinin altında çalıştırılır. Birkaç işten sonra tezgâh tam kapasite çalıştırılmalıdır.2 Programın İşletilmesi 11. Tezgâhta çarpma olayı genellikle G00 satırlarında olabilir. ayna devir sayısını elle ayarlanan kısımdaki düğmeyi sola çevirerek yapabiliriz. Bunun için tezgâha kesiciler ve işlenecek iş parçası bağlanır. ayar düğmesi yardımıyla güvenlik için düşürülür. Tezgâh normal çalışma konumunda iken program başlatılır. Bu özellik açılınca tezgâhın G00 kodları kapatılarak tezgâh yavaş ilerleme moduna geçer.2. 11. Buna bağlı olan genel sistemin çalışması da yavaşlayacaktır. Normal modda iken tezgâh çalışma kapasitesi. tezgâh panelinden SBL (adım adım) .4 Yavaş İlerleme Modunda Programın Test Edilmesi (Dry Run) Bilgisayarda yazılan veya tezgâh komut panelinden girilen komutlarla oluşturulan ve simülasyonu yapılan NC programı gerçek ortamda denenecektir. Çarpmaları engellemek amacı ile tezgâhta bulunan Dry Run (deneme çalışma modu) özelliği açılmalıdır. Programcı. Böylece kesicinin çarpma durumları önceden tespit edilerek programda gerekli düzeltmeler yapılır ve normal moda dönülür. kesme hızları ve talaş kaldırmak için takım ve parça hareketleri programda öngörülür. Hazırlık işlemleri operatörle veya otomatik olarak gerçekleştirilir.1 Adım Adım Modda Çalıştırma (SBL) CNC tezgâhlarda ilerleme. Bunu. İşlem sonuna kadar bu şekilde devam ettirilir. Tüm talaş kaldırma işlemleri operatörün hiçbir müdahalesi olmadan otomatik olarak yapılır.Simülasyon penceresi 11.1.

mikrometre. tezgâha bir program tarafından kumanda edildiği için yapılan ayarlamaların doğru sonucu verip vermediğinin kontrolüdür. bir sonraki satıra geçmek için talimat bekler. Bunu işlemin amacı. . 11. hassas bir şekilde ölçüleri kontrol edilir.2. passametre veya mastarlar gibi diğer ölçme. Operatör duruma bağlı olarak aynı butona bastığı takdirde tezgâh sıradaki satırı işleme koyar. İlk ışın ölçümü yapılırken Ölçme işleminde. operatörden.2 İlk Üretilen İş Parçasının Kontrol Edilmesi Adım adım konumunda yapılan ilk iş parçası tezgâhtan sökülerek. işin hassasiyetine ve tolerans değerine göre dijital kumpas. Satır işlemi bitince yine operatörden gelecek talimat için beklemede kalır.butonuna bastığı takdirde tezgâh sırası gelen her bir komut satırında. kontrol araçları kullanılır.

Bu esnada ayna devir sayısını ayarlayan tamburu küçük adımlarla artırarak olması gereken değere getirilir. Tezgahta işlem anı .Offset penceresi 11.2. SBL'den sonra üretilen ilk iş parçası istediğimiz ölçü ve toleranslar dâhilinde olmuş ise artık tezgâhı seri bir şekilde çalıştırabiliriz. Yapılan işlemler koruyucu kapak ardından izlenir. Kontrol panelinden ayna devir sayısını kontrol eden tamburu yaklaşık %30 civarında ayarlayıp otomatik butonuna basınca artık tezgâh programda yazılan her bir blok doğrultusunda görevi yapmaya başlar.3 Seri Modda Çalıştırma Yapılan tüm hazırlık çalışmaları Dry Run.

Tezgâh panelinde bulunan ayna çöz butonuna basıp hidrolik olarak kontrol edilen ayna ayaklar yavaş hareketle açılması sağlanır. SİLİNDİRİK VE KONİK TORNALAMAYI PROGRAMLAMA 12. Bütün bunlar göz önünde bulundurulduktan sonra iş parçası tezgâha bağlanır. .. Elimizdeki işi ayna ayakları arasına koyup olabilecek boy mesafesini de belirledikten sonra yine tezgâh panelinde bulunan ayna sık butonuna basıp iş parçası güvenli bir şekilde bağlanabilir. CNC TORNADA ALIN.12. Tabiî ki bu kararı verirken dikkat edilmesi gereken hususlar vardır: > > > > Yapılacak olan iş parçası üzerinde ne gibi işlemler yapılacağı. kesici takımın iş parçasının belli bir noktasına göre hareketi tanımlanır. Kendisine ait olan direkt tezgâh aynasına ya da aynanın bağlı olduğu yere aynayı yerinden söküp bağlama araçlar yardımı ile olabilir..G59 arasındaki bir kod ile referans noktası belirlenir. Bağlanacak iş parçasının büyüklüğü. Talaş kaldırma esnasında iş parçası üzerinde oluşacak olan kesme kuvvetlerine karşı göstereceği direnç. G54. İş parçası referans noktası CNC torna tezgâhlarının iş parçası referans noktası (iş parçası sıfır noktası) genelde iş parçası alın yüzeyinin merkez noktasına ayarlanır. İş parçası üzerindeki bu asıl noktaya iş parçası referans noktası denir. İş parçasının bağlı olduğu yerden söküp yeni bir parçasının bağlanması kolaylığı.1 İş Parçasını Tezgâha Bağlama CNC tornada iş parçaları tezgâha iki şekilde bağlanabilir. kaç adet yapılacağı. Üretimi planlanan iş parçasının programı yapılırken.

parmak freze. uzunluk. Genelde taretlere 8 veya 16 takım yerleştirilebilir. Birçok durumda iki taret kullanılabilir.Kesici iş parçasının çevresine veya alnına değdirilerek kullanılacak kesicilerin X ve Z ekseninde boyları tespit edilerek takım ayar (offset) sayfasına yazılır. Bir de kesici takım olan matkap. kılavuz. . çap.3 Kesici Takımların Sıfırlanması NC programının yazımına geçmeden önce talaş kaldırma operasyonları. pens veya bağlama aracı kullanılır. kullanılacak olan kesici takımların tür.10'da tornalama işlemi için operasyon ve kesici belirlemesi görülmektedir. devir sayısı ve ilerleme değerleri belirlenmelidir. Bağlama esnasında dikkat edilmesi gereken bazı hususlar vardır. Bunun için sert maden uçlu kesiciyi tarete bağlamamıza yardımcı olacak kesici profiline uygun katerler kullanılır.2 Kesici Takımları Bağlama CNC tezgâhta iş parçasının işlenebilmesi için gerekli olan kesiciler tarete bağlanmalıdır. rayba. Kesicileri tezgâha klasik tezgâhlarda olduğu gibi bir katerin üzerine bağlayamayız. Taretler parçayı tutturan aynanın ön kısmına veya üst kısmına monte edilir. Şekil 1. havşa matkabı gibi kesicileri tarete bağlamamızı sağlayan mandren. 12. Taret üzerine takımlar alın veya çevre yüzeyine yerleştirilir. Çeşitli kesiciler ve bağlandığı taret 12.

şu anlama geliyor: Tarete bağlanan bir 12 mm çapındaki matkap ile bir punta matkabının boyları bir birine eşit olmadığı için bizim bunu tezgâha bir şekilde anlatmamız gerekir. O esnada ekranda görülen değer. Bu. her bir kesici için offset penceresinde el ile değer girilir ve ofset ayarı yapılır. ofset penceresindeki takım numarasına karşılık gelen yere girilir. . Bağlanan kesicilerin ölçü farklılıkları her biri için düşük hızda hareket ettirilip kesicinin kesen kenarı ölçme probuna veya parça referans noktasına değdirilir. Taret üzerinde her bir kesicinin bağlı olduğu istasyona bir harf veya numara verilmiştir.İş profiline uygun kesiciler Kesici takımlar tarete bağlandıktan sonra her birinin kesici ucu iş parçası üzerinde tespiti yapılan referans noktasına göre sıfırlanır. Bunu yapacak olduğumuz yer kesici için ofset ayarı yapmaktır. Bu numaralara dikkat ederek. Taretin Yalın ve Kesici Bağlı Görünümü Resimde görüldüğü gibi taretin üzerinde yer alan rakamlar kesicinin bağlanabildiği istasyonun numarasını belirtir.

Kesme Hızı. Kesme hızına bağlı olarak en doğru ilerleme miktarı ya hesaplanır ya da yaklaşık değerlerle gösterilen tablolardan faydalanılır. Tezgâhın gücü (tezgâh katalogundan bakılır). Yapılan hesaplama sonucunda tezgâha girilecek devir sayısı (S) ve ilerleme miktarı (F) değerleri olarak kullanılacaktır. Kesme sıvısının kullanılması. kesme hızları ve talaş kaldırmak için takım ve parça hareketleri programda öngörülür. kesici takımın kesen kenar ucunun iş parçası üzerinde kesme yaparken 1 dakikadaki aldığı yol demektir. Hazırlık işlemleri operatör veya otomatik olarak gerçekleştirilir. Kesme hızını tespit ederken şunlara dikkat edilmesi gerekir: > > > > > 12. Her firma kesicisini detaylı bir şekilde anlatan kataloglar ve çizelgeler hazırlamıştır. Öyle ki sonuçta parçanın işlenebilmesi için doğru kesicinin kullanılması gerekir.4 Talaş Kaldırma Teknolojisi CNC tezgâhlar mademki sadece komutlara göre hareket eder o zaman bu hareketlerini en doğru bir şekilde bizim kumanda etmemiz gerekir. bakır. Devir Sayısı. Birimi metre /dakikadır. İş parçası üzerinden talaş kaldırırken oluşan olay keme işlemidir. alüminyum. İlerleme Hesabı ve Kesme Sıvıs CNC tezgâhlarda ilerleme. vb). İşlenecek parça için kullanacağımız kesici kararı verildikten sonra bu kesici için üretici firmanın yayınladığı kesici özelliklerini belirten çizelgeden kesme hızı (V) bakılır. vb). Bu işlemin hızı işin bitmesini zaman olarak doğrudan etkilediği için bu işleme ayrıca dikkat edilmesi gerekir. Kesici teknolojisinin geliştiği zamanımızda her bir kesici için bir kimlik kartı oluşturulmuştur. pirinç. Her kesicinin kesme hızı bir değildir. Kesme hızı. Çünkü en kesin değerlere bu şekilde ulaşabiliriz. Takım olarak kullanacak olduğumuz kesicinin malzeme cinsi (sert metal uç. seramik. vb işlemler). DEVİR SAYISI HESABI . Bizim hesaplama yöntemini bilmemiz gerekir. vida. yüzey. Talaş kaldırma işleminin türü (alın. Bu değer yapacak olduğumuz kesme hızı hesaplanmasında sabit bir değer olarak kullanılacaktır.5 Öncelikli olarak işlenecek malzemenin cinsi (çelik. delik içi. Bu hesaplamalar aşağıda gösterilen formüllerle yapılabilir. Tüm talaş kaldırma işlemleri operatörün hiçbir müdahalesi olmadan otomatik olarak yapılır. Tezgâh operatörü kullanacağı kesiciyi seçerken aradığı şartlara uyan kesiciyi en iyi bir şekilde bilmelidir.12. Yani 1 dakikalık zaman içerisinde oluşan talaşın bir tel misali uzatılıp metre cinsinden ölçüldüğünde ki değeridir.

.S= 1000 x V / n x D devir/dakika S = Devir sayısı (devir /dakika) V = Kesme hızı (metre/dakika) çizelgeden bakılır D = İş parçasının çapı (mm) İLERLEME MİKTARI HESABI F=f x S mm/dakika F = İlerleme miktarı (mm /dakika) f = İlerleme (mm /devir)çizelgeden bakılır S = Devir sayısı (devir /dakika) ÖRNEK: CNC torna tezgâhında yapılması düşünülen iş parçasının dış çapı 82 mm.. Bu değerlere göre yapılacak olan NC programda tezgâha girilmesi gereken uygun devir sayısını ve ilerleme miktarını hesaplayınız.6 Alın. dev /dak F = ?. İş parçası çelik cinsi ise kesme sıvısı gerekir.20 mm/dev (π = 3) S = 1000 x V / π x D => 1000 x 270 /3 x 75 = 1200 dev/dak F = f x S => 0. Verilenler V = 270 m/dak. İşlem yapılırken kesme sıvısının kullanılması gerekliliği işlenen parçanın cinsine bağlıdır.. D = 75 mm f = 0.. mm/dak Yapılan hesaplama sonucunda tezgâha girilecek değerler elde edilmiş olur...20 mm/devir (mm/dev) dir. kullanılması planlanan kesici için çizelgeden bakılan kesme hızı değeri 180 metre/dakika (m/dak) ve ilerleme miktarı da 0. Silindirik ve Konik Programlamada Kullanılan CNC Kodları ISO sistemine göre adresler için İngiliz alfabesinin A'dan Z'ye harfleri ... dökme demir cinsinde ise gerekmeyebilir. 12.20 x 1200 = 240 mm/dak İstenenler S = ?...

..9999) Takım numarası (0. Z. Adres N G X. Tablo 1. Birkaçı boş bırakılmıştır. O harfi sıfır ile karıştırılmaması için kullanılmaz. Bu harflerin çoğuna anlam verilmiş..99) Yardımcı fonksiyonu ((0. 000 mm/dak) (0.999) ilerleme hızı (1.2'de gösterilmiştir. 100.kullanılmaktadır.0. Y.. G00 G01 G02 G03 G20 G21 G81 G82 G90 G91 Kesicinin talaş kaldırmadan olabilen en hızlı hareketi Kesicinin talaş kaldırarak hareketi Saat ibresinin dönüş (CW) yönünde eğrisel hareketi Saat ibresinin aksi yönünde (CCW) eğrisel hareketi Parmak ölçü sistemi (İnç) Metrik ölçü sistemi Z ekseninde (boyuna) tornalama döngüsü X ekseninde (alın) tornalama döngüsü Mutlak (Absolute) koordinat sisteminde programlama Artışlı (Incremental) koordinat sisteminde programlama Temel bazı G kodlarının anlamları M (Yardımcı Fonksiyonları) Tezgâh fonksiyonlarını harekete geçiren veya durduran kodlardır.. M kodları da G kodları gibi kontrol sistemine göre farklılık göstermektedir..1'de ISO kod sisteminde adres olarak en çok kullanılan harfler verilmiştir.99) ISO Kod Sistemine Göre Adresler G Fonksiyonları NC programlarında talaş kaldırma işlemini doğrudan etkileyen fonksiyonların tanıtımı için kullanılır. U.99) Doğrusal ve dönme eksenlerinin kordinatları ( ± 99999.01. W.. CNC torna tezgahında en çok kullanılan G kodları ve anlamları Tablo 1.9999) Hazırlık (takım yolu) fonksiyonu (0.3'te yardımcı M kodları ile ilgili liste gösterilmiştir... M Kodu M00 Anlamı Programlanmış durdurma (Programın yazılan çalışmayı durdurur ve cycle start ile tekrar çalışır) yerinde ..... . Tablo 1. Boş olanlar çeşitli kontrol sistemleri tarafından farklı anlamlar için kullanılır. C F S T M Anlamı Blok/Satır numarası (1.5 mm/dev) Devir sayısı (0.

M01 M02 M03 M04 M05 M06 M08 M09 M17 M19 M30 M98 M99 İsteğe bağlı durdurma (optional stop açık ise programı durdurur ve cycle start ile tekrar çalışır) Program sonu Fener milini saat ibresi (CW) yönünde döndürme Fener milini saat ibresi tersi (CCW) yönünde döndürme Fener milini durdurma Takım değiştirme Soğutma sıvısını açma Soğutma sıvısını kapatma Alt program sonu Fener milini açısal konumlandırma Program sonu ve başlangıca dönüş Alt programı çağırma Alt programdan geri dönüş Yardımcı M kodları NC tezgâh ve sistemlerde programlama ASCII kod esasına göre oluşturulan ISO.7 CNC Programlama Mantığı Programın adı bir sayıdan oluşur ve programın numarasını belirtir. ISO Kod sistemine dayanan bir program: > > > Programın adını temsil eden program numarası. EIA ve DIN gibi aynı içerikli kod sistemine dayanmaktadır. Programı oluşturan ve satır şeklinde yazılan bloklar. Sayının . 12. Bununla beraber NC sistemleri için kontrol ünitelerini üreten firmalar arasında yani kontrol sistemleri arasında bazı farklılıklar vardır. Blokları oluşturan sözcüklerden oluşur.

sayı kod veya değer olabilir.) program numarası sayılır. SINUMERIK'te % işareti konulur veya hiçbir işaret konmaz. ancak N0 kabul edilmez.MDI'dan bir program numarası belirtilmesi gerekir. Bloklara göre takım doğrusal veya eğrisel bir hareket yapar. F adreslerinin yanındakiler. Adresli kelimelerden oluşan bloklara adresli blok formatı denir. Bunun yanı sıra sıralanmış blok formatı denilen bir başka format daha vardır. Sayılar 1'den 9999'a kadar dört dijitten oluşur. sayının önündeki sıfırlar sayılmaz. N01 vb. Bu formatta sadece sayılardan oluşan kelimeler. . Kontrol ünitesinde işlem görmedikleri için blok numaralarının konulması mecburi değildir. Eğer hem program hem blok numarası yoksa program kaydedilirken (CRT . Her blok bir blok sonu ile işaretlenir. (*). N03 veya N01. konursa programın kullanılması bakımından daha iyi olur.. Programın esasını oluşturan bloklar satır şeklinde yazılır. (FANUC). sayılar 1'den 9999'a kadar 4 dijitli olabilir. Örneğin X. Kelimeler komuttur. gibi kelimelerden oluşur. G90. Görüldüğü gibi her kelime adres adını taşıyan bir harf ve bir sayıdan oluşur. üçüncü ve dördüncüsü X ve Y koordinatlarını. X30. X. kesme hızı ve ilerleme hızı tayin edilir. iş mili çalışır veya durur. blok içinde işgal ettikleri yere göre anlam taşır. Eğer program numarası yoksa birinci bloğun numarası (N. programa başka blokların eklenmesi kolaylaşır.). (SINUMERIK) alabilir. F200 vb. Blok numarası olarak N0 kullanılmaz. birinci sayı blok numarasını. Örneğin N01. Sayıların düzeni seri değil de keyfi alınır. Son örnekteki gibi aralıklı alınırsa. ISO.önüne ISO'ya göre (. Örneğin N1. Bu işaret EOF. Bu sistemin bir alternatifi sayılar arasına TAB kelimenin yazılmasıdır. N10. N02.) işareti. Bu sisteme göre adresli kelime formatı çok daha esnektir ve günümüzde genellikle bu format kullanılmaktadır. blok numarası N ve ondan sonra bir sayıdır. CRT-MDI (MDI Manual Data Input) kontrol panosunun ekrandan ve programlamak için elle çalıştırılan düğmelerden oluşan kısımdır. ikincisi dairesel interpolasyonu. Y. Adresli kelimelerin sayıları. Y'ye ait sayılar koordinatların değerlerini ifade eder. EIA sisteminde O harfi. (. Her bloğun başında bir blok numarası bulunur. son sayı iş milinin dönmesini ifade eder. yani bir işlemi temsil eder. Bloklar örneğin N01. Blokta. N06.. kod veya yukarıdaki örnekte olduğu gibi G ve M adreslerinin yanındaki sayılar veya değer olabilir.

Böylece hangi isimlerle programlar yazıldığı rahatlıkla görülmektedir. Yeni bir program yazıldığı zaman. Eksen doğrultusunda hareket. programın bazı yerlerini değiştirmek veya hata varsa hataları düzeltmek için edit seçeneği kullanılır. Bu bilgiler girildikten sonra.9 Alın. 12. Programcının panelde girdiği değerler. Bu ifade seçildiğinde ekrana Program Düzeltme Menüsü gelmektedir. Bu menünün alt başlıkları ise şunlardır: > > > > Satır Düzeltme Satır Ekleme Satır Silme Çıkış Bu simülasyon programında yazılan CNC programlarının isimleri bu program kütüphanesinde bulunmaktadır. Hatta aynı satırda bir koordinatı .8 Elle Programlama Yapma CNC tezgâhlarını klasik tezgâhlardan ayıran ilk özellik. yeni program dosyasının isimlerinin.12. Silindirik ve Konik Tornalama Uygulamaları Yapma Programlama yapılırken tümü artışlı veya tümü mutlak olabilir. eksenlerde yapılacak olan hareketlere karar verir. İkinci olarak talaş kaldırmak için kullanılan güç motorun yanı sıra. derinliğinin ve programda kullanılacak maksimum takım çapının girilmesi gerekmektedir. Bu seçenek sayesinde Quick Basic programından çıkılarak DOS ortamına dönülür. programın birim sisteminin işlenecek parçanın uzunluğunun. takım veya parça hareketlerini gerçekleştiren ve eksen adını taşıyan her hareket yönünde birer ilerleme motorları vardır. Programın bir kısmı mutlak bir kısmı artışlı olarak yazılabilir. program formatı ve girilen değerler ölçüsünde iş parçasının simülasyon şekli ekrana gelmekte ve programın yazılması için beklenmektedir. Herhangi bir yeni parçanın ISO kodlarıyla programını yazmak için ana menüdeki program butonuna basılır. Bu panelde komutların girilmesini sağlayan düğmeler ve girilen veya işlenen komutlar gösteren ve talaş kaldırma işleminin simülasyonunu yapan bir bilgisayar ekranı vardır. Bu seçeneğe girildiği zaman. program girişini ve çalışmasını sağlayan bir kontrol ünitesi ve bunu temsil eden bir kontrol paneli bulunmasıdır. Girilen her bir değer bir hareketin oluşmasını sağlar. Program yazılırken doğru olduğu onaylanan program satırları üzerinde herhangi bir değişiklik yapma imkânı olmadığından. Bu menünün alt başlıkları ise > > > > Dosya Silme AltSayfa ÜstSayfa Ana Menüye Dönüş Simülasyon programından çıkmak için bu kısım kullanılır. Bu işlemler sonrasında ISO kodları kullanılarak program yazılabilmektedir. genişliğinin. bu programın ismi de bu kütüphaneye eklenmektedir. tezgâh milinin çalıştırılması ve diğer işlemler bu panel yardımıyla yapılır. Program isimlerinin listesini görmek için ana menüdeki bu seçenek kullanılır.

2 mm/dev ilerleme ile alın tornalanır Alından uzaklaşılır . N25 S1800 M03 N30 GOO X105. N45 G00 X105. Z-4. Parça alından 4 mm uzaklaşır Hızlı ilerleme ile 105 mm çapa çıkılır Hızlı ilerleme ile Z-8 noktasına gelinerek 4 mm talaş verilir 0.mutlak değerini artışlı girmek te mümkündür. F0. Açıklama İş referans noktası seçilir 1. nolu takım çağrılır Takım hızlı olarak X120. N50 G00 Z-8. Z120.2 N40 G00 Z0. Fener milini saat ibresi yönünde 1800 dev/dak hızla döndürülür Takım hızlı olarak 105 mm çapa ve alından 4 mm sola gider 0. Z120 park noktasına gelir.2 mm/dev ilerleme ile alın tornalama yapılır. iş koordinat ayarı yapıldıktan sonra tezgâh kontrol paneline aşağıdaki program girilirse alın tornalama işlemi gerçekleşebilir. N55 G01 X0.2 N60 G00 Z0. N35 G01 X0. > Alın Tornalama Parça bağlanıp takım ayarı. Programcının hangisi kolayına gelirse o yöntemi kullanır. Aşağıdaki parçanın alnındaki 8 mm'lik talaş alınmıştır. F0. Alın tornalama için iş paçası Mutlak Programlama N10 G54 N15 T0101 N20 G00 Z120.

60 park noktasına mutlak olarak İlerleme mm/dev. N30 G95 N40 S1200 M 03 N50 G00 X36.N65 M05 N70 G00 X120. İş mili 1200 dev/dak ile saat ibresi yönünde döndürülür. Z60. Kesici hızlı şekilde 60.7 mm/dev ilerleme ile tornalanır. Takım no 01 ve ayar no 01 olan takım seçilir. Z60.7 N70 G01 X43. Z60. Kesici hızlı olarak 60.60 park noktasına gider. Kesici 36 mm çapa ve alından 5 mm uzağa hızla yaklaşır. N90 M30 N05 G54 N10 T0101 N20 G00 X60. F0. Z5. N10 G54 N15 T0101 N20 G00 X60. F0.7 N80 G00 X60. İş mili 1200 dev/dak ile saat ibresi yönünde döndürülür. 43 mm çapa kadar alın tornalanır. N30 G95 N40 S1200 M03 Artışlı Programlama İş parçası referans noktası seçilir. Z120 noktasına gönderilir Program bitirilir Silindirik Tornalama Silindirik tornalama için iş parçası Mutlak Programlama İş parçası referans noktası seçilir. N75 M30 Fener mili durdurulur Kesici park noktası olan X120. N60 G01 Z-80. 80 mm'lik boyu 0. . Z120. Takım no 01 ve ayar no 01 olan takım seçilir. 60 park noktasına mutlak olarak İlerleme mm/dev. Programı bitir ve başa dön. Kesici hızlı şekilde 60.

Kesici artışlı olarak X17. N60 G01 W-85. Fener mili durdurulur. N20 S1800 M03 N22 G95 N25 G00 X65. Z2.7 N70 GO1 U7.(36-60=-24)] ve Z-55 noktasına hızla gider.3 mm/dev ilerleme ile parçanın alnına değdirilir. Takım park noktasına gönderilir. Konik Tornalama Konik tornalama için örnek iş parçası Mutlak programlama İş parçası referans noktası seçilir. W-55. 65 mm çapa ve alnına 2 mm kalana kadar hızla yaklaşır. F0. Kesici hızlı şekilde 60.7 mm/dev ilerleme ile tornalar. Programı bitir ve başa dön.N50 G00 U-24. Program bitirilir.7 N80 G00 U17. Takım 0. Z-20. Z60) park noktasına gider. N40 G01 Z-120. Z140 (mutlak X60. 102 mm çapa çıkılır. 100 mm boyuna tornalama yapılır. Parçadan X ekseninde 7mm uzaklaşılır. Takım no 01 ve ayar no 01 olan takım seçilir. F0. N60 M30 . 80 mm çapa kadar konik tornalanır. 60 park noktasına mutlak olarak gider. Kesici artışlı olarak X-24[son nokta-ilk nokta. Z100. F0. İş mili 1800 dev/dak ile saat ibresi yönünde döndürülür. İlerleme mm/dev. Z100.3 N35 G01 X80. N30 G01 Z0. W140. N50 M05 N55 G00 X150. N90 M30 5+80 mm boyu 0. N05 G54 N10 T0101 N15 G00 X150. N45 G01 X102.

60 park noktasına mutlak olarak gider. Program bitirilir. W-98.1 Kanal Tornalama Programlamada Kullanılan CNC Kodları Çevrimle ilgili konular ilgili modülde anlatılacaktır. W220. N50 M05 N55 G00 U49. Alına kanal açmak için kanal açma kesicisi kullanılmalıdır. N30 G01 W-2. İş parçası referans noktası seçilir. Tornalama işlemlerinde silindirik yüzeye ve alına kanal açılabilir. İş mili 1800 dev/dak ile saat ibresi yönünde döndürülür. N45 G01 U22. 102 mm çapa çıkılır.2 CNC Tornada Kanal Açma Programlam CNC torna tezgâhında. G01 komutu talaş alarak ilerleme yapan komuttur. Fener mili durdurulur. Takım no 01 ve ayar no 01 olan takım seçilir. CNC TORNADA KANAL AÇMA PROGRAMLAMA 13. 100 mm boyuna tornalama yapılır. Kanal açmak için en uygun devir sayısı ve ilerleme miktarı tespit edildikten sonra. Kanal açmak için kanal kalemi komut olarak da G01 komutunu kullanacağız.3 N35 G01 U15. İlerleme mm/dev. Kesici hızlı şekilde 60. 65 mm çapa ve alnına 2 mm kalana kadar hızla yaklaşır. N60 M30 13. Takım park noktasına gönderilir. Burada sadece basit olarak kanal açma komutları gösterilecektir. Takım 0.3 mm/dev ilerleme ile parçanın alnına değdirilir. kanal kalemi ile G01 komutu kullanılarak kanal açılabilir. F0. Z100.W-20. parçanın kanal açılacağı yere hızlı (G00) ilerleme ile yaklaşılır.Artışlı Programlama N05 G54 N10 T0101 N15 G00 X150. N20 S1800 M03 N22 G95 N25 G00 U-85. SIEMENS ve FANUC kontrol sistemlerinde aynı komut kullanılır 13. N40 GO1 W-100. G01 komutu ile . 80 mm çapa kadar konik tornalanır.

Elle Programlama Yapma CNC takım tezgâhlarında parça imalatı için kullanılan komutlar dizisine parça programı denir. Alına kanal açılabilmesi için uygun kanal açma kesici takımın kullanılması gerekir. CNC torna tezgahında silindirik yüzeye kanal açılabildiği gibi parçanın alnına da kanal açılabilir.kesici takım kanala dalma yapar. . Çevreye kanal açma işlemi alın tornalamada olduğu gibi X ekseninde hareketle sağlanır. takım tezgâhının anlayacağı alfabetik. sayısal.3. Kanal açma işlemi ve kesicileri 1. alfa sayısal vb karakterlerden meydana gelir. Parça programları. Parça programının özelliği CNC tezgâhının anlayacağı komutlardan meydana gelmesi ve başlangıçtan sona kadar belirli bir mantıksal sırayla yazılmış olmasıdır.

F0. N30 G96 S80 M03. . N90 M30.Kanal açma işlemi örneği Örnekte sadece kanal işlenecektir. N20 G00 T0202. Z0. N70 G00 X80. Mutlak olarak programı yazınız.1. N40 G00 X70. N50 G00 Z-45. Program numarası İş mili maksimum devir sayısı 500 dev/dak 02 no'lu takım ve 02 no'lu ofset çağırma 80 m/dak sabit kesme hızlı ile başlama Kesici takımı kanal hizasına getirme ve soğutma sıvısını açma 0. M09. N80 G00 Z50. .1 mm/devir ilerleme ile kanal açma Kesici takım noktasına dönüş ve soğutma sıvısını kapatma Tezgâhı durdurma . O0001. M08. (SIEMENS) N10 G50 S500. N60 G01 X50. %0001. (FANUC).

Program numarası İş mili maksimum devir sayısı 500 dev/dak 03 no'lu takım ve 03 no'lu ofset çağırma 100 m/dak sabit kesme hızlı ile başlama Kesici takımı kanal hizasına getirme ve soğutma sıvısını açma 0. Z5.Kanal açma işlemi örneği O0001... SIEMENS kontrol sistemlerinde ise G83~G87 arası komutlar delik delme çevrimi olarak kullanılır. N30 G96 S100 M03. . (FANUC) %0001. Bu komutlar. N40 G00 X15. N90 M30. N60 G01 Z-5.1.1 mm/devir ilerleme ile kanal açma Kesici takım noktasına dönüş ve soğutma sıvısını kapatma Tezgâhı durdurma 13. (SIEMENS) N10 G50 S500. N70 G00 Z14. F0. Tornalama Çevrimleri modülünde anlatılacaktır.3 CNC TORNADA ROGRAMLAMASI DELİK DELME VE DELİK BÜYÜTME 13. M08.1 Delik Delme ve Delik Büyütme Programlamada Kullanılan CNC Kodları FANUC kontrol sistemlerinde G83 komutu kademeli delik delmek için. N20 G00 T0303.3. N50 G00 Z1. M09 . N80 G00 X84.

matkap çapı ve ilerleme gibi kesme değerleri dikkate alınmalıdır. Matkapla delik delindikten sonra kesici takım yardımıyla delik istenilen ölçüde büyütülür. C eksenli tezgâhlarda delme işlemi tahrikli takımlarla yapılır. doğrusal hareket (G00-G01) ile yapılmaktadır. Delik delmek için çevrim kullanılmıyorsa G00 ve G01 komutları kullanılır. kesici takım (matkap) dairesel ve doğrusal hareket yapar. Matkapla delik delerken iş parçası dairesel.13. devir sayısı. Delik delme işlemi Delik büyütme işlemi . Kesme hızı. Tahrikli takımlar ile delik delerken iş parçası sabit.2 CNC Tornada Delik Delme ve Delik Büyütme Programlaması CNC tornada delik delmek ve delikleri büyütmek. matkap doğrusal hareket yapar. Delik büyütme için ise delik kalemleri kullanılmaktadır.3.

Delik delme işlemi örnek parça 1. sayısal. alfa sayısal vb.3 Elle Programlama CNC takım tezgâhlarında parça imalatı için kullanılan komutlar dizisine parça programı denir.3. Parça programları. 2. takım tezgâhının anlayacağı alfabetik.13. Takım 8 mm çapında matkap (T04) Takım 16 mm çapında matkap (T06) . Parça programının özelliği CNC tezgâhının anlayacağı komutlardan meydana gelmesi ve başlangıçtan sona kadar belirli bir mantıksal sırayla yazılmış olmasıdır. Komut satırı: N_ G01 X_ Z_ F . karakterlerden meydana gelir.

N40 S1000 M03. N_ G02 X(U)_ Z(W)_ I_ K_ F_ . (FANUC) %0001. 2. Tezgâh durdurulur. F0. 1000 dev/dak çalıştırılır. 3. F0. . Delik merkezine 5 mm yaklaştırılır.Clock Wise) hareket ile dairesel talaş alma işlemi yapar.90) koordinata gidilir. N100 G01 Z-62. paso 1 mm dışarı çıkılır. (90..4. Z5. N110 G01 X23. F0.4...4. N80 G00 Z1.Ölçülere ve kesici takımlara göre mutlak olarak CNC torna programını yazınız. N30 G00 X90. Dairesel hareketin yapılabilmesi için gereken diğer değişkenler şunlardır. Delik büyütülür. F0. Z90..4. Z90.4. N170 G00 X90.. Delik büyütülür.4 CNC TORNADA KAVİS TORNALAMA PROGRAMLAMASI 13. paso 1 mm dışarı çıkılır. F0.. N130 G00 X45. Program numarası 07 no'lu takım 07 no'lu ofset değeri (90. paso 1 mm dışarı çıkılır. G02 komutu saat ibresi yönünde (CW . (SIEMENS) N10 G54. Delik büyütülür..4. N90 G00 X43. O0002.. N50 G00 X39. 13. Komut satırı: N_ G02 X(U)_ Z(W)_ R_ F_ .1 G02 Kodu-CW (Dairesel Hareket-Saat İbresi Yönü): FANUC ve SIEMENS kontrol sistemleri için aynı komutlar kullanılmaktadır. N70 G01 X23. 1. N20 T0707.. N140 G01 Z-62.90) koordinata gidilir. N180 M30. N150 G01 X23.4. N120 G00 Z1. N60 G01 Z-62 F0. N160 G00 Z1.

yay başlangıç noktasına göre tespit I edilir. K değerleri Örnek 1 .X ve Z: R I K F Değişkenler Yayın bitiş noktasının koordinatlar Yayın yarıçap değeri Yay başlangıç noktasının yay merkezine X ekseninde artışlı olarak uzaklığı Yay başlangıç noktasının yay merkezine Z ekseninde artışlı olarak uzaklığı hızı oranı İlerleme G02 ve G03 kodu değişkenleri I ve K değerlerinin pozitif veya negatif olması. Ve K yerine R yarıçap girilebilir. G02 dairesel hareket yönü ve I.

Komut satırı: N_ G03 X(U)_ Z(W) R_ F_ . G03 komutu saat ibresi tersi yönünde hareket ile dairesel talaş alma işlemi yapar. (Yayın bitiş noktaları ve yayın yarıçapı verilmiştir. 13.5.Counter Clock Wise) için aynı komutlar Bu komuttaki işlemler G02 komutu ile aynı özelliktedir.5. Z0 I-5. K değerleri Örnek . K0 F0. Dairesel hareketin yapılabilmesi için gereken diğer değişkenler G02 komutu ile aynıdır. G03 dairesel hareket yönü ve I.) ya da N10 G02 X10. N_ G03 X(U)_ Z(W)_ I_ K_ F_ . (CCW . F 0.4.2 G03 Kodu-CCW (Dairesel Hareket-Saat İbresi Tersi Yönü): FANUC ve SIEMENS kontrol sistemleri kullanılmaktadır. Z0 R5.N10 G02 X10.

(%0003. Örnek Örnek Şekilde ölçüleri verilen iş parçasını CNC'de işlemek için programını yazınız.N10 G03 X20. Program mutlak ölçülendirme ile yazılacaktır.5.) Program numarası .) Ya da N10 G03 X20. F0. F0. Z-5.5. Z-5. (Sadece yüzeyden temizleme talaşı alınacaktır. (Yayın bitiş noktaları ve yayın yarıçapı verilmiştir. I0 K-5. R5.) O0003.

Z1..N10 N20 N30 N40 N50 N60 N70 N80 N90 N100 N110 N120 N130 N140 N150 G21. F0. X60. deliklere açılan vidalara ise iç vida denilir. Vida: İş parçalarının dış ve iç yüzeylerine açılan helisel kanallara vida denir. X0. Z-40. Vida açma işlemi Tek paso ile ve dış vida açmak için FANUC kontrol ünitesi için G33 kodu kullanılır.3. X120. X32. F0. X40. Z-50. Z-30. Kesicinin alın noktasına Alın noktasına temas etme Paha kadar alın tornalama Pahın işlenmesi İlk radyüse kadar silindirik tornalama İlk radyüs (yay) işlenir. Z-30. F0. Z30. M03. F0. . Z100. G33 ile tek pasoluk vida açılır. X130. F0. Silindir dış yüzeylere açılan helisel kanallara dış vida. X120.3. CNC TORNADA VİDA AÇMA CNC torna tezgâhlarında FANUC işletim sisteminde G33 kodu kullanılır. İkinci radyüse kadar alın tornalama İkinci radyüsün işlenmesi Son yüzeyin işlenmesi Kesicinin parça üzerinden uzaklaştırılması 14.3. X0.3. İş parçasına G00 kodu ile yaklaşılır.3.3. R10.3. Z0. Z0. Z-4. F0. T0101. Ölçüler metrik olacak 1 nolu kesici ve 1 nolu geometri (ofset) bilgisi Kesicinin ilk konumu 1000 dev/dak fener mili çalıştırılır. G00 G00 S1000 G00 GOl GOl G01 G01 G02 G01 G03 G01 G00 M05. R10. Başa alınır tekrar talaş derinliği verilerek G33 ile vida . Z-16. X100. G00 ile kesici parçadan uzaklaştırılır.3. F0. F0. X30.

(Örneğin M10. Bir vidanın başlıca kavramları aşağıdaki gibidir: > Diş Üstü Çapı (Dt) boyu. M20) > Diş Dibi Çapı (Df) Vidanın en küçük çapıdır. Başlangıç çapından farklı olur. Withworth vidalara parmak vida da denilir. F: Vida Vida açılacak parçanın çapıdır.açılır. Değer olarak ilgili CNC program satırına yazılır. Program satırındaki geometrik işlemler kavramların bilinmesi ve hesaplanması ile bulunur. Vidalar bu çap değerlerine göre adlandırılırlar. Format: G33 X(U)_ Z(W)_ F_. Adım metrik vidalarda (mm).1 CNC Tornada Vida Açma Programlama Torna tezgâhında vida açmak için vida ile ilgili kavramların bilinmesi gerekir. > Vida Adımı Vidalarda bir diş dolusu ile bir diş boşluğu arasındaki mesafedir. 14. Z: Vida adımı Eğer konik yüzeye vida açılacaksa X değerine koniklik eklenir. Vidalar bir tam tur döndürüldüğünde adımı kadar ilerler. Anma çapı da denilir. Vida ve somun birbirine takıldığı zaman dişler birbirine bu noktada temas eder. . withworth vidalarda ise parmaktaki diş sayısı olarak verilir. G33 kodu ile iç ve dış yüzeylere sağ veya sol vida açılabilir. Bu kavramların bilinmesi sayesinde işlem yapılabilir. Metrik ve Withworth vidalarda vida adımı standart tablolar haline getirilmiştir. > Bölüm Dairesi Çapı (Do) Diş dolusu ve diş boşluğu yüksekliklerini ikiye bölen çap değeridir. Vidaların çalışma çapı da denilir. X: Vida diş dibi çapı.

>

Diş Yüksekliği

Diş üstü ile diş dibi arasında vida eksenine dik olarak ölçülen yüksekliktir.

Vida elemanları Dt: Diş üstü (anma) çapı, Do: Bölüm dairesi çapı Df: Diş dibi çapı, Program yazılmadan önce vida derinliği (diş yüksekliği) hesaplanmalıdır P=0.495 x F, Burada; P: Vida derinliği, F: Vida adımıdır. 1.3. Elle Programlama Yapma CNC takım tezgâhlarında parça imalatı için kullanılan komutlar dizisine parça programı denir. Parça programları, takım tezgâhının anlayacağı alfabetik, sayısal, alfa sayısal vb. karakterlerden meydana gelir. Parça programının özelliği CNC tezgâhının anlayacağı komutlardan meydana gelmesi ve başlangıçtan sona kadar belirli bir mantıksal sırayla yazılmış olmasıdır. Örnek

G33 kodu ile vida açma Vida adımı 1.5 mm olan şekildeki parçanın CNC programını yazalım. Çözüm Vida derinliğini bulmamız gerekir. P = 0.6495 x F formülünden; P = 0.6495 x 1.5 = 0.97 mm bulunur. Vida yüzeylerinin temiz çıkması için ; 1. 2. pasoda 0.37 mm pasoda 0.3 mm

3. pasoda 0.3 mm talaş verilecektir. Sadece vida için program yazılacaktır.

Mutlak programlama N10 G54; N15 T0303; N20 G00 X80. Z80.; N25 S200 M03; N30 G00 X14.26 Z5. N35 G33 Z-44. F1.5; N40 G00 X16.26;

Artışlı programlama N10 G54; N15 T0303; N20 G00 X80. Z80.; N25 S200 M03; N30 G00 U-65.74 W-75; N35 G33 W-49. F1.5; N40 G00 U2.;

Açıklama İş parçası sıfır 3 no'lu takım Bekleme noktasına gelme 200dev/dak çalıştırma Vida başlangıcına gelme 0.37 mm talaş alma Vida açma 1. paso Parçadan uzaklaşma

N45 G00 Z5.; N50 G00 X13.66; N55 G33 Z-44. F1.5; N60 G00 X16.26; N65 G00 Z5.; N70 G00 X13.06; N75 G33 Z-44. F1.5; N80 G00 X16.26; N85 G00 X80. Z80.; N90 M30;

N45 G00 W49.; N50 G00 U-2.6; N55 G33 W-49. F1.5; N60 G00 U2.6; N65 G00 W9.; N70 G00 U-3.2; N75 G33 W49. F1.5 N80 G00 U3.2; N85 G00 X80. Z80. N90 M30;

Vida başlangıcına gelme 0.3 mm talaş verme Vida aça 2. paso Parçadan uzaklaşma Vida başlangıcına gelme 0.3 mm talaş verme Vida aça 3. paso Parçadan uzaklaşma Bekleme noktasına gelme Programı durdurma

14.2

CNC

TORNADA

ÖLÇME

VE

KONTROL

14.2.1 . İç ve Dış Yüzeylerin Ölçülmesi 2.1.1. Dijital Kumpaslar Gövde içine yerleştirilmiş kramayer dişlisi üzerindeki bütünleşmiş devresi ve elektronik beyin, ölçülen değerleri dijital olarak ekranda gösterir. Elektrik akımı, gövdeye yerleştirilmiş pillerle sağlanır. Ölçü değerleri ekran üzerinde okunaklı rakamlarla yazıldığı için ölçme hatası azaltılmış, okuma zamanı en aza indirilmiştir. Kumpas üzerinde genellikle dijital gösterge ekranı, açma-kapama düğmesi, ölçü sistemi değiştirme düğmesi (mm-inç), sıfırlama düğmesi, bekletme düğmesi ve bazı tip kumpaslarda okunan değerleri cihazlarına yazdırmak için bağlantı kısmı bulunur.

Dijital kumpas

Bazı kumpaslarda bir düğme birden fazla amaçla kullanılabilir. Kapanma işlemi belirli bir zaman sonra otomatik olarak gerçekleşir. Kumpas çeneleri temizlenip

Kramayer dişli temiz tutulmalı. . Kumpaslar güneş ışığından ve yüksek ısıdan korunmalıdır. vida adımına göre ayarlanabilir. iç çap. 14. Daire kesitli parçaların çaplarının ve düz parçaların kalınlıklarının ölçülmesi gibi işlemlerde kullanılır. Tekrar basıldığı zaman ekrandaki değer silinir.2.2. Bundan sonra kumpasla dış çap. tozdan ve rutubetten uzak tutulmalıdır.kapatılır.1 Dış çap mikrometreleri Mikrometreler mekanik kumandalı vida-somun sistemine göre çalışır.2 Mikrometreler 14. Dijital Kumpaslar Dijital kumpası kullanırken dikkat edilmesi gereken hususlar: > > > > > > Kumpas üzerindeki düğmelere yavaş basılmalı. Kumpas açılıp sıfırlanır. Ölçü okuma hassasiyeti fazladır. Kumpas yağdan. Kumpaslar uzun süre kullanılmayacaksa pilleri çıkartılmalıdır. Vida-somun sistemine göre ilerleme hareketi yapan vidalı milin bir devirdeki ilerleme miktarı. Darbelerden korunmalı.2. derinlik ve kademe boyutları ölçülebilir. Bekletme düğmesine basıldığı zaman ekrandaki rakam sabit kalır.

) . tanbur da 1 tam tur. 25-50 mm 50-75 mm vb. (0-25 mm. Kullanım ve yapılacak ölçü boyutlarına göre farklı boyutlarda yapılırlar. Tanbur çevresi 50 eşit parçaya bölünmüştür.5/50=0.01 mm). Bu değer mikrometre vida mili adımı olan 0. Tanbur üzerindeki iki çizgi arası mesafe 0.5 milimetrelik bölüntüler ise yatay çizginin altında bulunur. milimetrik bölüntüler kovan üzerinde bulunur. Mikrometre bölüntüleri metrik veya parmak (inç) sistemine göre yapılmıştır.5 mm'nin tanbur üzerindeki 50 eşit bölüntüye bölünmesiyle bulunur (0. Kovan üzerinde 1'er milimetrelik bölüntüler yatay çizginin üstünde bulunur. 0. Tanburun bağlı bulunduğu hareketli mil bir tam tur çevrildiğinde.01 mm'dir.Verniyerli Mikrometre 1234- Gövde Sabit çene Hareketli çene Tespit mandalı 5678- Kovan Bölüntü Tanbur Cırcır Mikrometrelerde okuma hassasiyetleri ölçü sistemine göre değişmektedir. yani 50 bölüntü döndürülmüş demektir. Mikrometrelerde.

75 mm ölçüsünü mikrometrede gösterelim. Mikrometrelerde ölçü okuma Ölçü çizgisi üzerinde tam olarak okunan ölçü: 3 mm Ölçü çizgisi altında tam olarak okunan ölçü: 0.5 mm Yatay çizgi ile çakışan tanbur üzerindeki bölüntü değeri: 0.Mikrometrelerde kovan ve tanbur bölüntüleri Örnek 3.25 mm .

kanal genişlikleri veya paralel yüzeyler arasındaki ölçme ve kontrol işlemlerinde kullanılır.2.2 İç çap mikrometreleri İş parçaları üzerinde bulunan delik çapları.Dış Çap Mikrometreleri 14. Verniyerli ve dijital İç çap mikrometreleri. .2.

vida profillerine uyacak şekilde parmak vidalar için 55°.3 Derinlik mikrometreleri Genel olarak delik. Vida mikrometrelerinin ölçme işlemini yapan uçları. metrik vidalar için 60° olarak yapılırlar.2.4 Vida mikrometreleri Metrik ve parmak (inç) vidaların ölçme ve kontrolünde kullanılır.2. Mikrometre uçları. 14. Ölçme işleminden önce. ölçülecek olan vidanın adımına göre değiştirilme özelliğine sahiptir.14. . Derinlik mikrometresi ve milleri Derinlik ölçme mili bölüntülü tanbur içerisine takılıp sökülme özelliğine sahiptir.2.2. Ölçme sistem ve kuralları daha önce açıklananlarla aynıdır. ölçülecek vida adımına uygun profilde uç mikrometreye takılmalıdır. kanal ve kademe yüksekliklerinin ölçme ve kontrolünde kullanılır.

. Tüp mikrometresi. Sac mikrometreleri.5 Özel Mikrometreler Bu tür mikrometreler. Komparatörlü iç çap mikrometresi. İç kademe mikrometresi olarak kullanılmaktadır. özel amaçlı ölçme ve kontrol işlemleri için kullanılmaktadır. İnce uçlu mikrometreler.2.Vida mikrometresi ve kullanımı Vida mikrometresi uçları 14. Tablalı mikrometreler.2. Bunlar: > > > > > > > Mastar mikrometreler.

2. Komparatör üzerinde küçük bir ibre bulunur.3 Komparatörler İbreli ve dijital ölçme ve kontrol aletleridir. Dijitalde ise rakam ekranda görüntülenir.14. Sehpanın mıknatıslı olmasının nedeni komparatörün ölçme ve kontrol işleminin yapılacağı parça veya tezgâh gövdelerine kolayca tespit edilmesi içindir. . Komparatör ibresinin saat etrafında bir tam turu 1 mm olup saatin etrafı 100 eşit parçaya bölünmüştür. Milimetrelik kontroller küçük ibreden.01mm'dir. yüzdeli ilerlemeler ise büyük ibreden takip edilir. Bu değer komparatörün hassasiyetidir. Büyük ibre bir tam tur yaptığında küçük ibre bir aralık ilerler. Böylece iki çizgi arası 1/100=0. Komparatör saatleri Mıknatıslı sehpalarla birlikte kullanılırlar. Bu bölümdeki iki çizgi arası 1 mm'dir.

(50-75) ve (75-100) mm dir.4 Pasametreler Dış çap ve kalınlık ölçü kontrolünde kullanılır. Pasametrenin kadranı üzerinde komparatör saatlerinde olduğu gibi ayarlanabilen tolerans limit tırnakları bulunur. Ayarlama işleminden sonra esas parça çapı kontrol edilir ve tolerans. Daha büyük ölçme aralığı istenen pasametreler . Tolerans ibreleri alt ve üst sınır ölçülerine göre ayarlanır. Pasametre Dış çapların ölçü kontrolünde kullanılan pasametrelerin ölçme aralığı (0-25). 14. (2550). ölçü saati ibresinden okunur. gövdesi içerisine ölçü saati yerleştirilen verniyer bölüntüsüz mikrometreye benzemektedir. Seri imalatta imal edilen parçaların ölçü sınırlarında yapılıp yapılmadığının kontrolünde kullanılırlar. Ölçülen değerlerin tolerans değerlerini aşıp aşmadığının kontrolü yapılır. Pasametreler.Komparatör ve sehpası Komparatörler metrik ve parmak (inç) bölüntülü olarak yapılmışlardır.2.

özel olarak yapılmışlardır. 14.2.5 Pasimetreler Pasimetreler delik çapı ve kanal genişliklerinin ölçü kontrolünde kullanılan 0,002 mm hassasiyeti ölçü aletlerindendir. Ayrıca, pasimetrelerle kontrol edilen delik çapının delik boyunca silindirik olup olmadığı da anlaşılır. Ana yapısı pasametreye benzeyen pasimetrenin ölçü mili ucuna, belirli çaplara göre hazırlanmış takma uçlar ilâve edilir. Pasimetre ölçü miline takılan ilâve uçlarla 11 mm'den 120,5 mm çapa kadar bütün delik ölçüleri kontrol edilebilir. Kontrol işlemi yapılmadan önce pasimetrenin gerekli takma ucu ilâve edilir ve bilezik mastarla sıfır (0) ayarı yapılır. Tolerans sınırı belirtilir. Daha sonra, esas parçanın delik çapı kontrol edilir.

Pasimetre 14.3 Ölçme ve Kontrolde Dikkat Edilecek Hususlar > Ölçü aletinin yapılış hassasiyeti, > Ölçme işleminin yapıldığı yerin ısısı, > Ölçme işlemini yapan kişi, > Ölçü aletinin ısısı, > İşin hassasiyeti, > Ölçme ve kontrolde yapılan hatalara, > Ölçülecek iş parçasının fiziksel özelliği, > Ölçme yapılan yerin aydınlatma durumu gibi hususlara dikkat etmek gerekir.

15. CNC TORNADA PROGRAMLAMA

15.1 CNC Program Yapısı 15.1.1 Giriş Bölümünün Açıklanması CNC tezgâhlarda program yazımı; programın kaydedilebilmesi ve sonra tekrar kullanılabilmesi için program numarası ile başlamaktadır. Bu komut tek satır halinde yazılır, satırda başka bir ifade yer almamalıdır. Program numarası başta bir karakter olmak üzere 4 haneli bir (1-9999) rakamdan meydana gelir. Bu karakter değişik standartlara göre farklılık göstermektedir. > > > EIA standardına göre "O" karakteri ile, SINÜMERIK'E göre "%" karakteri ile ve ISO' ya göre ":" karakteri ile program adı/numarası başlar.

Örneğin: O0120; (EIA) %0120; (SINÜMERİK) : 0120; (ISO) 15.1.2 Teknolojik Bilgiler Bu komutlar CNC torna tezgâhında girilmesi gereken bilgilerdir. Sırasıyla aşağıdaki gibi ; > F Kodu (Feed- İlerleme Hızı Oranı)

Dakikada veya devirde kesicinin alması gereken talaş miktarıdır. Doğrusal ve dairesel hareket (interpolasyon) komutlarından (G01, G02 ve G03) sonra ilerleme komutu mutlaka belirtilmelidir. (G00) Hızlı ilerleme komutunda F ilerleme değeri verilmez. İlerleme hızının birimi aşağıdaki gibidir: A) (G94) mm/dak: Dakikada aldığı milimetre cinsinden ilerleme değeridir. B) (G95) mm/dv : Bir devirde aldığı milimetre cinsinden ilerleme değeridir. Örneğin: G94 F100 (dakikada 100 mm ilerler) G95 F0.3 (bir devirde 0.3 mm ilerler) > S Kodu (Speed- İş Mili Devri)

Tezgâhın iş milinin dakikada devir olarak dönme sayısı veya sabit kesme hızı miktarıdır. Bu miktar komut satırının başındaki G koduna bağlıdır. A) (G96) Sabit kesme hızı m/dak (metre/dakika): Tezgâhın bilgisayar ünitesi bu kesme hızına bağlı olarak iş parçasının çapı değiştikçe tezgâhın iş mili devir sayısını değiştirir. B) (G97) Sabit devir sayısı dev/dak (devir/dakika)

Örneğin: G96 S100 (Sabit kesme hızı 100 m/dak) G97 S1500 (Sabit devir sayısı 1500 dev/dak) > T Kodu (Tools-Takım Numarasını ve Takım Geometri (Ofset) Numarasını Seçme)

Kesici takım seçimini ve takım ömrünü kontrol eder. T kodu dört haneli bir sayısal değerle ifade edilir. Program içerisinde G00 T0202; satırı okunduğu zaman tezgâhın tareti (kesici takımların bulunduğu aparat) T kodunu takip eden ilk iki karakterli istasyona en kısa yoldan gidecektir. T harfinden sonraki ilk iki rakam, kesicinin bulunduğu istasyonu (kesicilerin takıldığı yer), son iki rakam ise kesici ile ilgili geometri (ofset) bilgisinin geometri kütüphanesinden belleğe yüklenmesini sağlar. Tezgâhın bilgisayar ünitesi bu bilgileri kullanarak gerekli hesaplamaları ve kaydırmaları yapar.

Kesici hazırlık ve ayar bilgileri Taret konumu 1 2 4 6 Geometri (ofset) no 1 2 4 6 İşleme şekli Kaba talaş Vida açma Kanal açma Delme Kesici tipi P20 P10 P10 Yaklaşım Uzunluk değerleri kodu X Z 3 6 6 5 0 20 -5 0 12 6

Tablo 1.1: Kesici hazırlık ve ayar bilgileri

Örneğin: G00 T0202 (İstasyonda ikinci yerde ve geometri (ofset) bilgisi ikinci sırada) > G04 Kodu (Bekleme ve Hız Kontrolü)

G04 kodu kesici takımın istenen bir noktada istenilen bir süre kadar beklemesini sağlar. Bu komut satırında P veya X kodu kullanılır. X ondalık sayı olarak girilir. P kodu ondalık sayı olarak girilmez. Kesicinin bekleme süresi saniye cinsindendir. Bu komut uygulandığında iş mili, soğutma sıvısı ve yardımcı fonksiyonlar hariç bütün eksen hareketleri duracaktır. Bu komut genellikle matkap ile delme işleminde delik sonunun düzgün çıkması için kullanılır. Ayrıca otomatik hızlanma veya yavaşlama neticesinde iş parçasının köşeleri istenen şekilde elde edilemez. Özellikle köşelerde geçiş problem oluşturabilir. Bunu engellemek için kullanılır. Bu komut sayfa 14'deki Örnek-6'da

Bu değerler inç ise G21 komutu girildiği zaman metrik olarak değerlendirilir. (2. Kesici takım önce belirtilen X ve Z koordinatlarına buradan da referans noktasına gidecektir. (25. > Adım ilerlemede hareket miktarını. G20 ve G21 komutları aşağıdaki değerleri değiştirir. Z) komutlarını.5x1000) > G20 Kodu (Inch-İnç) G20 kodu. > F koduyla kontrol edilen ilerleme miktarını.kullanılmıştır. > Kaydırma (ofset) değerlerini. Örneğin: N10 G21. programda girilen değerleri inç (Inch) ölçü sistemine göre değerlendirir. Bu komut sayfa 13'deki Örnek-5'de kullanılmıştır. Tezgâh çalıştırıldığında geçerli olan komuttur.) Örneğin: N10 G20. > G21 Kodu (Metrik) G21 kodu programda girilen değerleri metrik ölçü sistemine göre değerlendirir. > Diğer parametreler. N10 G04 P2500. G04 komutu ile eksendeki hareketler Örneğin: N10 G04 X2.5. > Elle kontrollü pulse jeneratörü için ölçek birimini.4 mm = 1 inç olarak çevrim sağlanır. > G28 Kodu (Tezgâh Referans Noktasına Gönderme) G28 komutu kesici takımı hızlı hareketle tezgâh referans noktasına gönderir. G29 komutu kullanılırsa kesici takım aynı yolu izleyerek bir önceki . > Pozisyon (X.

(İş mili devri maksimum 2000 dev/dak olabilir. G00 komutunun eksendeki hareketleri . Kesici takımın bindirme olasılığına karşı X ve Z kodlarına "0" değeri verilmez. Bu komut tezgâhın. G00 komutu kesici takımın kesme işlemi yapmadan bir noktadan diğer bir noktaya doğrusal olarak hızlı hareketini sağlar. Normal bir değer girilerek bindirme önlenebilir. Bu komuttaki S değeri için girilen değer.1.) 15. N_ G28X_ Z .konuma geri döner. aynanın durumu veya iş parçasının sıkma şekli gibi durumlarda kullanılır. N10 G50 S2000. G00 komutu esnasındaki kesici takımın hızı üretici firma tarafından belirlenmiştir. Örneğin. G00 komutu genellikle G01. Aşağıdaki şekillerdeki gibi kesici takım iş parçası üzerinden her iki eksende 45° açılı olarak ve bir eksende düz hareketle işlem tamamlanacaktır. G02 ve G03 komutlarından önce veya sonra kesici takımın konumlanması için kullanılır. > G50 Kodu (İş Mili Devrini Sınırlama) G50 komutu iş mili devir sayısını sınırlamamızı sağlar.3 Geometrik Bilgiler > G00 Kodu (Hızlı İlerleme) Komut satırı: N_ G00 X_ Z_ . iş mili devrinin maksimum çıkabileceği devirdir. Örneğin.

G01 Komutunun uygulanması Birbirine dik iki kenara pah kırmak veya köşeyi yuvarlatmak bu komutla mümkündür.) > G01 Kodu (Talaş Alarak İlerleme) Komut satırı: N_ G01 X_ Z_ F_ .Örnek O0001.. Genellikle örnekler böyle verilmiştir. ( Sınırlı devir sayısı) N20 G00 T0101. Tornalama simetrik bir işlem olduğundan çizimlerde hep eksenden üst tarafı kullanılmaktadır. (Program numarası) N10 G50 S2000. X7. alın ve konik tornalamada kullanılır. (Kesici hızlı ilerlemede Z ekseninde 30 mm X ekseninde 7 mm yol alır. (1 nolu kesici takım ve 1 nolu geometri (ofset) değeri) N30 G00 Z30. Örneğin . Bu komut silindirik. G01 komutu F ile belirtilen ilerleme değeri ile kesici takımın düz bir hat üzerinde talaş alarak hareketini sağlar.

5. ( F ilerleme hızı 0.Yukarıdaki şekilde 5x45° (Her iki kenarı 5 mm olan) pahı G01 komutu ile aşağıdaki komut satırında ifade ettik. F0.5 mm' dir) ÖRNEK-2 Şekilde ölçüleri verilen iş parçasını CNC'de işlemek için programını yazınız? (Sadece yüzeyden temizleme talaşı alınacaktır. . Eğer pah kenarları eşit olmaz ise yine aynı yöntem uygulanır. N10 G50 Program numarası Maksimum devir sayısı 2000 dev/dak S2000. G01 Z-5.) O0002. Program mutlak olarak yazılacaktır. X5.

çalışmakta olan programı geçici olarak durdurur. M01 komutunu programda kullanmak istediğiniz zaman. Z76. F0. > M01 Kodu (Programı İsteğe Bağlı Durdurma) Komut satırı: N_ M01. Z-22. X40.5. X112. Z0. . kontrol paneli üzerindeki isteğe bağlı düğmesi basılı olmalıdır. T0101.1.5. X120. X120. Z-30. Tezgâhı tekrar çalıştırmak için tezgâh kontrol ünitesindeki başlama düğmesine basmak gerekir. Bir devirde mm cinsinden yol alır. Z-30.5. 15. iş parçasının ölçüsünü kontrol etme. Z-46. X0. Aksi halde komut çalışmaz. M00 komutundan farklı olarak seçenekler sunar. program içerisinde takım ya da iş parçasını değiştirme.. F0. (mm/dev) 1 nolu kesici ve 1 nolu geometri (ofset) bilgisi Kesicinin ilk konumu Tezgâh çalıştırılır. G00 G00 G97 G00 GOl nol nol nol nol nol nol GOl G00 M02. Z-34. X30. X48. F0.N20 N30 N40 N50 N60 N70 N80 N90 N100 N110 N120 N130 N140 N150 N160 G95. M03. X150.5. Bu komut. M01 komutu. Z1. F0.5. S2000 X0. F0. Z-4.. F0. F0. X32. Z0.5.4 Yardımcı Kodlar ve Program Sonu Açıklaması > M00 Kodu (Programı Geçici Durdurma) Komut satırı: N_ M00. kesici takım ucunu kontrol etme veya iş parçasına ve kesici takıma sıvanmış talaşları uzaklaştırmak için kullanılır. F0. Z30. Kesicinin ilk konumuna gönderilmesi Tezgah durdurulur. İş mili devri dev/dak Kesicinin alın noktasına getirilmesi Alın noktasına temas etme 1 nolu paha kadar alın tornalama 1 nolu pahın işlenmesi 2 nolu paha kadar silindirik tornalama 2 nolu pahın işlenmesi 3 nolu paha kadar alın tornalama 3 nolu pahın işlenmesi Tornalanacak son yüzey işlenir. M00 komutu.5. çalışmakta olan programı isteğe bağlı olarak durdurur.5.

Bu komut Örnek-2'de kullanılmıştır. M05 komutu iş milinin dönüşünü durdurur. Kontrol ünitesi G20/G21.Tezgâhı tekrar çalıştırmak için tezgâh kontrol ünitesindeki başlama düğmesine basmak gerekir. doğrudan kapatır. S kodu. Bu komut Örnek-5'de kullanılmıştır. M03 komutu iş milini saat ibresi yönünde döndürür. M02 komutu program sonunu belirler. mutlaka iş milini durdurmalısınız. M kodu. M05 komutu iş milini geçici olarak değil. Saat ibresi yönü tezgâh aynasına karşıdan bakılarak belirlenir. G kodları tezgâhı ilk açtığınız andaki ayarlarına geri döner. Komutla beraber devir sayısı da tanımlanmalıdır. M02. Komut Örnek-6'da kullanılmıştır. M05 veya M30 komutlarından birini kullanabilirsiniz. M04 komutu iş milini saat ibresine ters yönde döndürür. M00. Diğer özelliklerde M03 komutuna benzer. > M06 kodu (Kesici Takımı Değiştirme) Komut . > M04 Kodu (Fener Milini Saat İbresine Ters Yönde Döndürme) Komut satırı: N_ S_ M04. ve F kodu bilgilerini hafızasında tutar. > M03 kodu (Fener Milini Saat İbresi Yönünde Döndürme) Komut satırı: N_ S_ M03. Tezgâhın kontrol ünitesi M02 komut satırını okuduktan sonra bütün fonksiyonlarını durdurur. Her ana programın (alt program hariç) tek satır (blok) halinde yazılır. > M02 Kodu (Program Sonu) Komut satırı: N_ M02. M01. İş mili yönünü değiştirmek için. İş milini durdurmak için. > M05 Kodu (İş Milini Durdurma) Komut satırı: N_ M05.

M18 komutu taretin saat ibresi yönünde dönmesini. oksitlenmeye ve yağ filminin bozulmasına neden olabilir. Ayna ayakları tezgâh pedalı ile de çalıştırılabilir. N_ M09. Bazı durumlarda taretin belirtilen yönden dönmesi istenebilir. Soğutma sıvısının kontrolü kontrol panelinden de yapılabilir. N_ M26. > M10 ve M11 Kodu (Ayna Ayaklarını Sıkma ve Açma) Komut satırı: N_ M10. M11 komutu ise ayna ayaklarını açar. M26 komutu ise . Yani iş parçasını bağlar ve söker. M09 komutu ise soğutma sıvısının kapatılmasını sağlar. Soğutma sıvısı iş mili dönerken açılmalıdır. Dönme yönü taretin arkasından bakılarak belirlenir. > M17 ve M18 Kodu (Taret İndekslemesi) Komut satırı: N_ G00 T_ M17. > M25 ve M26 Kodu (Punta Mili Dışarı ve İçeri) Komut satırı: N_ M25. Bu durumda M17 ve M18 komutları kullanılır. Bu komut tek satırda yer alır ve ayna ayaklarının otomatik olarak kumanda edildiği zaman kullanılır. M10 komutu ayna ayaklarını sıkar. M17 komutu ise taretin saat ibresi tersi yönünde dönmesini sağlar. M25 komutu punta milinin dışarı (ileri ) hareketini sağlar.satırı: N_ M06 T_. M06 komutu kesici takımın değiştirilmesini sağlar. M08 komutu soğutma sıvısının akıtılmasını sağlar. T kodundan sonra kesicinin bulunduğu istasyon numarası ve geometri (ofset) bilgisi numarası yazılmalıdır. Bunun sebebi soğutma sıvısı iş mili yataklarına girebilir. N_ G00 T_ M18. > M08 Ve M09 Kodu (Soğutma Sıvısını Açma ve Kapatma) Komut satırı: N_ M08.

15. M02 komutunda ise kursörü programın başına sizin götürmeniz gerekir. > M30 Kodu (Program Sonu) Komut satırı: N_ M30.1 Satır Numarası ( N10. M30 komutunda kursör (cursor) programın başına geri döner. M02 komutunda olduğu gibi tek satır (blok) halinde yazılır. CNC program yazılımında tüm komutlar. Z100. programda istenilen bir satıra atlanması durumunda veya programda herhangi satırın aranması durumunda numara gereklidir. 15.2. Satır numarası "N" ile başlayıp takip eden sayısal değerlerden oluşur. bir harf ve bu harfi takip eden sayısal değerlerden oluşur. Ancak alt programlamada.2 Adresler (G ve M Kodları) Takımın hareketlerini sağlayan harflerdir. Bu komutlar G04 bekleme komutu ile beraber kullanılmalıdır. Punta milinin hareketi için tezgâh milinin belirli bir süre beklemesi gerekir. ) Herhangi bir kesici takıma ait operasyonları ayırt etmek için kullanılır. Ayrıca bu komut kontrol panelinden de kontrol edilebilir. Y. M30 komutu programı sonlandırır..2 CNC Tornada Satır Yapısı 15. " komutu ile bitirilir. Birden fazla parça için idealdir.2. Komut satırı: N_ G_ X Y Z M_ S_ T_ F_ Örneğin: G00 X150. Satır numarası kullanmak mecburi değildir. Komut Örnek6'da kullanılmıştır. Yan yana bir veya birden fazla sözcük bir satırı (bloğu) oluşturur. Satır numarası bir sıra düzeninde veya karmaşık olabilir. Başka parça işlemeye imkân sağlar.punta milinin içeri (geri) hareketini sağlar. Bu harfe "adres" yanındaki sayısal değere veri (bilgi) ikisinin beraber haline "sözcük" adı verilir. Z M Blok (satır) numarası Hazırlık fonksiyonları Pozisyon adresleri Yardımcı fonksiyonlar . Satır (Blok) yazımı N G X. Her blok " . N20 vb. Parça işleme sırasını etkilemez.

B.4: Fonksiyon açıklamaları 16. W A.1.S T F Devir/kesme hızı fonksiyonu Kesici takım tanımlaması İlerleme fonksiyonu Satır (blok) sonu işareti Tablo 1. Y. G94 (G79) komutu ile. Z U. başlama noktasından hızlı ilerleme ile hareket başlar verilen F ilerleme hızı ile istenen noktalar arasında tornalama işlemi yapıldıktan sonra R hızlı ilerleme ile başlama noktasına dönülür. X P P P. H P. J.1. CNC TORNADA BOŞALTMA ÇEVRİMLERİ 16. K R F S S T M B D.1. G72) 1. C I.1 Alın Tornalama Çevrimleri (G79/G94. Q Açıklama Program numarası Sıra numarası Hareket tipini belirler Ana eksen hareketi Yardımcı eksen hareketi Döner eksen hareketi Yay merkezi koordinatları Yay yarıçapı Dakikadaki ilerleme Devir başına ilerleme İş mili devri Sabit kesme hızı Takım numarası Yardımcı fonksiyonlar Tabla indeksleme Telafi numarası Bekleme zamanı Alt program numarası Alt program tekrar sayısı Çevrim parametreleri Tablo 1. .3: Adres Bilgileri Fonksiyon Program numarası Sıra numarası Hazırlık fonksiyonu Boyut değeri İlerleme fonksiyonu İş mili devir fonksiyonu Kesme hızı fonksiyonu Takım fonksiyonu Ek fonksiyon Telafi numarası Bekleme Program numarası belirtme Tekrar sayısı Program parametreleri Adres O N G X. V. Şekil 1. G79 (G94) Alın Tornalama Çevrimi ( Tek Kademe) G94 standart G79 FANUC kontrol üniteleri için düz veya konik alın tornalama döngüsüdür.

N19 Z-40... Alın tornalama çevrimi (tek kademe) N10 T0101.takım yolu) (3 . 0 G1 . Örneğin G94 (G79) komutu G00 komutu ile iptal edilebilir.. M30. N11 G97 0 0 N12 S500 G00 0 N14 F0 G94 0 N15 X48.komutu ile iptal edilir.2 G72 Alında Kaba Talaş Çevrimi (Eksene Dik Tornalama) . 0 N18 Z-33..takım yolu) ( 2. N13 X64. S ve M fonksiyonları çevrim başlamadan önce kullanılmalıdır. Bir defa kullanıldıktan sonra iptal edilmedikçe tekrar yazmak gerekmez. > Çevrim komutu ile işlem bittikten sonra aynı gruptan başka bir G.. 0 N16 Z-19..takım yolu) (4.komutlarındandır. 16..takım yolu) (6. > G94 (G79) tornalama çevriminde kullanılacak T. 0 0 N20 G28 U0. Z10 ( Çevrimin başlangıç noktasına geliş) ( 1 .takım yolu) (X ekseninde tezgâh referans noktasına (Z ekseninde tezgâh referans noktasına gidiş) gidiş) Z5.. N17 Z-26.. Buna göre sadece Z değerini değiştirmekle çevrim tekrarlanır.5. N21 G28 0 N22 W0.> G94 (G79) modal (kalıcı) G .takım yolu) (5 . Z-12. Z2. 0 M0 4. .

) A-A'-B finiş profili tanımlandıktan sonra kaba tornalama paso hareketleri otomatik olarak yaratılır.2.TG72: Çevrimi çağıran komuttur. G97 modunda iş mili devir sayısı) T: G72 çevrimi sırasında geçerli olan takım ve takım ofset numarası Örnek 1. . Z-ekseninde ise W kadar finiş paso payı kalır. G72 çevrimi 2 komut satırından oluşur ve bu komut satırları aşağıdaki gibidir.S. G72 W(1) RG72 P.Q. X-ekseninde U2. W(1): Her seferde alınacak paso miktarıdır.U. (mm ve boy olarak işaretlidir) R: Her pasodan sonra kesici ucun geri çekilme miktarı (mm ve boy olarak) P: Finiş profilinin tanımlanmaya başlandığı ilk satırın numarası Q: Finiş profilinin tanımlanmasının bittiği satır numarası U: Bırakılacak finiş tornalama payı (çapta/çap cinsinden) W(2): Bırakılacak finiş tornalama payı (boyda) F: G72 çevrimi sırasınca uygulanacak kesme ilerlemesi değeri S: G72 çevrimi boyunca uygulanacak devir veya kesme hızı değeri (G96 modunda sabit kesme hızı. G72 çevriminden sonra G70 çevrimi ile bu bırakılan finiş payı da alınarak işlem tamamlanır.2.G72 Alında kaba talaş çevrimi (eksene dik) Programda (Şekil 1.W(2) F.

-------------------N70 G1 X40.T0101: kaba talaş kalemi S: 1500 dev/dak F: 200 mm/dak MUTLAK (G90) N10 T0101 N20 M03 S1500 N30 G0 X44. Z0. . N100 X20. N150 M30 G72 çevrimi N60 satırında başlayıp Nl 10 satınnda bitmiştir. ----------------------N120 G70 P60 Q110 N130 G0 X44. başlama noktasından hızlı ilerleme ile hareket başlar. N140 G91 G28 X0. F200. Yukarıdaki programda G70 finiş çevrimi kullanılarak çevrim tamamlanır.2.5 W1. N80 X28.1. F100. Z-45. Z10. G70 P60 Q110 G70: Finiş çevrimini çağırır P60: Finiş çevriminin başlangıç satır numarası Q1 10: Finiş çevriminin bittiği satır numarası 16. N40 G72 W4. G71) 1. G77(G90) Silindirik İç/Dış Çap İşleme Çevrimi (Tek Kademe) G77(G90) komutu ile.1 Silindirik (Boyuna) Tornalama Çevrimleri (G77/G90.2. Z0. N110Z2. N90 Z-20. R1. N50 G72 P60 Q1 10 U0. Z2. N60G0Z-55.

.. G90 X. > > G77 komutu tek satırdan oluşur ve aşağıdaki gibidir. F0. G01 Z2. Z.. Bir defa kullanıldıktan sonra iptal edilmedikçe tekrar yazmak gerekmez. S ve M fonksiyonları çevrim başlamadan önce kullanılmalıdır. Buna göre sadece X değerini değiştirmekle çevrim tekrarlanır.. X48.komutlarındandır. Çevrim komutu ile işlem bittikten sonra aynı gruptan başka bir Gkomutu ile iptal edilir.. F. Silindirik boyuna tornalama çevrimi N10 0 N12 N13 N14 0 N15 N16 N17 T0101.. takım yolu) (2. G77 FANUC kontrol ünitesi için özeldir..... Örneğin G77(G90) komutu G00 komutu ile iptal edilebilir. G77 X.4). G77 X56. Z10.. G90 standart. Notlar: > G77(G90) modal (kalıcı ) G . G97 S800 M03. Z-40.takım yolu) (3. (G1 ile başlangıç noktasına geliş) (1. G00 X64..3. G77(G90) tornalama çevriminde kullanılacak T.... X52. F. Z....takım yolu) .verilen F kesme hızı ile istenilen noktalar arasında tornalama işlemi yapıldıktan sonra R hızlı ilerleme ile başlama noktasına dönülür(Şekil 1.

N18 G28 U0. G71 U(1) R-. X-ekseninde U2.2 G71 Dış Çap Kaba Talaş Kaldırma Çevrimi (Eksene Paralel Tornalama) G71 Dış çap kaba talaş çevrimi (eksene paralel) G71 yüzey tornalama çevrimi hem X-ekseni hem de Z-ekseni boyunca tek yönlü değişen bir profile sahip şekillerin işlenmesinde kullanılır.Q. N20 M30. G71 çevrimi 2 komut satırından oluşur ve bu komut satırları aşağıdaki gibidir. U(1): Her seferde alınacak paso miktarıdır.F. G71 çevriminden sonra G70 çevrimi ile bu bırakılan finiş payı da alınarak işlem tamamlanır. G71: Çevrimi çağıran komuttur. G71 P.2. Programda (Şekil 1...T. N19 G28 W0.S.U(2) W. (mm ve yarıçap olarak işaretlidir) R: Her pasodan sonra kesici ucun geri çekilme miktarı (mm ve yarıçap olarak) P: Finiş profilinin tanımlanmaya başlandığı ilk satırın numarası .5. 16.. Z-ekseninde ise W kadar finiş paso payı kalır. ) A-A'-B finiş profili tanımlandıktan sonra kaba tornalama paso hareketleri otomatik olarak yapılır.

) N150 M30.. Z-2. N10 G99 G21.4 Şekildeki (Şekil 1. Z5.2. G97 modunda iş mili devir sayısı) T: G71 çevrimi sırasında geçerli olan takım ve takım ofset numarası Örnek 1.) N80 X35. N110 G1 Z-95.. N30 M03 S1500. R5.. N120 X55. N50 G71 U4.Q: Finiş profilinin tanımlanmasının bittiği satır numarası U(2): Bırakılacak finiş tornalama payı (çapta/çap cinsinden) W: Bırakılacak finiş tornalama payı (boyda) F: G71 çevrimi sırasınca uygulanacak kesme ilerlemesi değeri S: G71 çevrimi boyunca uygulanacak devir veya kesme hızı değeri (G96 modunda sabit kesme hızı. N60 G71 P70 Q120 U0. R1.. Z-45.) parçayı G71 kullanarak parça programını yapalım.2 F 0. N130 G70 P70 Q120. ( G99 (G95) ilerleme mm/devir.. G21 ölçü sistemi mm ) N20 T0101.. T0101 F0.. ( G71 çevriminin başladığı satır. (Not: X yerine U .. ( Finiş çevrim satırı ) N140 G28 U0 W0.6. .5 W0.2 mm/dev. Z yerine W kullanılırsa artışlı (eklemeli) G91 ölçülendirme kullanılmış olur ayrıca G91 yazmaya gerek yoktur. N70 G1 X31. N100 G03 X45. N90 Z-40. N40 G0 X54.

X : Koniğin bittiği çap değeri Z : Konik boyunun bittiği uzunluk değeri I : (d1-d2)/2 "I" parametresi kullanılmadığı zaman çevrim düz tornalama Not: G77 komutu yapar. I.. Çevrim komutu ile işlem bittikten sonra aynı gruptan başka bir Gkomutu ile iptal edilir..komutlarındandır. > > G77 komutu tek satırdan oluşur ve aşağıdaki gibidir. G77 X.16... S ve M fonksiyonları çevrim başlamadan önce kullanılmalıdır. .... Z.F. Bir defa kullanıldıktan sonra iptal edilmedikçe tekrar yazmak gerekmez.. G77: Çevrimi çağıran komuttur. Örneğin G77 komutu G00 komutu ile iptal edilebilir. verilen F kesme hızı ile istenen noktalar arasında tornalama işlemi yapıldıktan sonra R hızlı ilerleme ile başlama noktasına dönülür.. G77 tornalama çevriminde kullanılacak T... Notlar: > G77 modal (kalıcı) G . başlama noktasından hızlı ilerleme ile hareket başlar. Buna göre sadece X değerini değiştirmekle çevrim tekrarlanır..3 Konik Tornalama Çevrimi (G77) G77 komutu ile.

Konik tornalama çevrimi Şekilde (Şekil 1.) olur.7. noktasına bakılır çapta (38-50)/2 = -6 . Öncelikle koniklik miktarı hesaplanır : İşlenecek parça çapı : Ø60 mm Çevrim başlama noktası : X66 Z2 Kesme derinliği : 3 mm I’nın işaretini bulmak için A noktasından B küçülme olduğundan işaret ( .) çapı Ø60 mm olan parça 35 mm konik boyu elde ederek istenilen çapta konik tornalamak için yapılacak program aşağıdaki gibi olmalıdır.

Parça Kesme Döngüsü (G75) G75 Dış çapa kanal açma döngüsü Bu çevrim.3. her kademe sonunda geri çekilmeli (gagalama) tarzda takım hareketleri ile dış çapta veya iç çapta kanal işlemeye veya parça kesmeye yarar (Şekil 1..takım yolu ) N140 X56.. (2. 16.takım yolu ) N150 X50. I-6. G75 R(1) G75 X….). (1. sonra seri hızda bir miktar geri çekilir.4 Dış Çapta Kanal İşleme.Z……P…. G75 komutu iki satırdan oluşur ve aşağıdaki gibidir.) G97 S800 (G0 hızı ile kesici çevrimin başlama noktasına N130 G77 X62. kısa aralıklarla (kademelerle) ilerlemeli.. Bu çevrim verilen koordinatlara ulaşana kadar devam eder. gider.takım yolu ) N160 G28 U0 Z0. Z-35. N110 M03. ana komutta verilen miktarda kesme ilerlemesi yapar.8. Z yerine W kullanıldığında artışlı ölçü sistemi geçerlidir. Kesici takım.N100 T0101.Q……F…… . (X yerine U.) N170 M30. F0. (3. sonra yine kesme hızında aynı kademe miktarı kadar ilerleme ile operasyona devam eder.

N130 G96 S100 M03..9: G75 Dış çapa kanal açma çevrimi uygulaması İşlenecek parça : Ø60 mm Kesme ilerlemesi F : 20 mm/dak. N140 G0 X65. R(1) : Her kademeden sonra geri çekilme miktarıdır. Kanal kalemi genişliği : 5 mm N100 G21 G98. N180 G75 X50. F100. (çevrimin Z ekseninde başlangıç noktasına geliş) N170 G75 R0.. (çevrimin başlangıç çapına ve Z emniyetli mesafeye geliş) N150 G0 Z-25. P2. X : Kanal dibindeki çap Z :-Z yönünde işlemin son bulacağı nokta P :Her kademedeki dalma miktarı (yarıçap cinsinden . FANUC kontrol ünitelerinde 5139 nolu parametrede kaydedilmiştir. (mm) yerine P2000 (μm) yazılmalıdır). N200 G28 W0. . Q4.G75 : Çevrimi çağırır. Not-2: P ve Q değerleri mikron formatına ayarlı olabilir. N110 T0202. Eğer modal değer uygun ise G75 R(1) . N190 G28 U0. Z10.5. N120 G50 S800.5 F20. işaretsiz olarak) Q :-Z yönünde yana kayma aralığı ( işaretsiz olarak) F :Çevrim süresince geçerli olacak kesme ilerlemesi Şekil 1. Bu taktirde değerler mikron cinsinden girilmelidir. Z-70. (Örnek: P2. Not-1: Q değeri verilirken kanal kalemi genişliği dikkate alınarak verilmelidir.. N210 M30. dartını yazamaya gerek yoktur. Bu miktar modal bir değerdir.

komut parça kesme için kullanılır.1 G75 Komutu ile Parça Kesme G75 komutu ile kesme G75 komutunda “Z” eksenine dair veriler girilmez ise.16. G75 komutu ile kesme uygulaması .4.

N120 G50 S800. N170 G75 X0 P3000 F40.. (P= 3 mm gagalama miktarı işaretsiz..5 Köşe Yuvarlatma İş parçalarının keskin köşelerinin yuvarlatılarak yok edilmesi için radyüs işleme komutları kullanılır. N110 T0202. N200 M30. yarı çap olarak) N180 G28 U0. N190 G28 W0.Kesilecek parça çapı : Ø30 mm T0202 F : 40 mm/dak. (X ekseninde kesme çevriminin başlama noktasına geliş çap olarak) N160 G75 R0. 16. N130 G96 S100 M03.5.. FANUC kontrol ünitelerinde yapılan programlarda radyüsler genellikle G02 ve G03 komutları kullanılarak yapılır. G02 saat ibresi yönünde eğrisel hareket . N140 G0 Z-35. (Z ekseninde kesme çevriminin başlama noktasına geliş) N150 X35. N100 G21 G98.

Programda Şekil 1. FANUC ve ISO standardına göre pah kırma formatı N100 T0101. (2 noktası yani pahın son bulduğu noktaya geliş) N150 X45. Pah açısı farklı değerlerde olduğunda ya pah açısı ya da pahın X ve Z koordinat değeri girilir.( FANUC) Bazı kontrol sistemlerinde direk olarak pah kırmak için C adresi kullanılır. Şekil 1. X. N160 G28 U0 W0.ekseninde U(2) Z-ekseninde ise W(2) kadar finiş paso payı kalır..G03 saat ibresi tersi yönünde eğrisel hareket 16. . Z10.6 Pah Kırma Pah kırma işlemi İş parçasının keskin köşelerinin pah kırarak yok edilmesi için pah kırma döngüsü (chamfering) kullanılır. F100. Bu durumda hedef noktanın koordinatı ve ± C pah değeri verilir.14’te görüldüğü gibi aksi belirtilmediği sürece pahlar 450 dir.15. Z-3.7 Profil Tekrarlama Çevrimi ( G73) Bu çevrimde tanımlanan finiş profili. N130 G1 X34. N110 M04 S1000. 16. A-B-C finiş profili tanımlandıktan sonra kaba tornalama paso hareketleri otomatik olarak oluşur. Z0. N170 M30... (1 noktasına yani pah kırma başlangıç noktasına geliş) N140 X40.. talaş kaldırmanın başlayacağı ölçüden hareketle ötelene ötelene nihai forma finiş paso payı kalıncaya kadar tekrarlanır. N120 G0 X45.

S. G73 çevrimi 2 komut satırından oluşur ve bu komut satırları aşağıdaki gibidir. G73 : Çevrimi çağıran komuttur.. yarıçap cinsinden toplam talaş miktarı ve yönünü ifade eder..Bu çevrim sabit talaş payı olan döküm veya dövme çelik malzemelerin işlenmesinde büyük verimlilikle kullanılır. P : Finiş profilinin tanımlanmaya başlandığı ilk satır numarası Q : Finiş profilinin tanımlanmasının tamamlandığı son satır numarası U(2) : Bırakılacak finiş tornalama payı ve yönü ( çapta –çap cinsinden) W(2) : Bırakılacak finiş tornamla payı ve yönü (boyda) F : G73 çevrimi sırasınca uygulanacak kaba kesme ilerleme değeri S : G73 çevrimi boyunca uygulanacak devir veya kesme hızı değeri T : G73 çevrimi sırasınca geçerli olan takım ve takım ofset numarası G73 profil tornalama çevrimi ..... W(1) : Z-ekseni yönünde toplam talaş miktarını ve yönünü ifade eder.. T. R : Kapalı çevrimin kaç kez tekrarlanarak kaba talaşın kaldırılacağını gösterir. U(2) W(2) F. G73 P. Q.. G73 U(1) W(1) R. G73 çevriminden sonra G70 çevrimi ile bırakılan finiş payı da alınarak işlem tamamlanır... U(1) : X-ekseni yönünde...

W10.. N280 M30. W1. Z-65. Z-35. N220 X70. N180 Z-25.. N110 G00 X100. N210 G02 X50.. N130 G73 U10. N260 G28 U0.Örnek G73 profil tornalama parçası Şekil deki parçayı G73 çevrimi ile işleyelim... N190 X40. N270 G28 W0.. N120 S1000 M03. R3. N250 G1 X85. R5. N170 X30.... N140 G73 P150 Q230 U2. N240 G70 P150 Q230. N200 Z-55. N150 G1 X26. F150. Z-2. . İşlenecek malzeme çapı : Ø80 mm Devir sayısı : 1000 dev/dak T0101 : Kaba talaş torna kalemi N100 T0101. F100. N230 G03 X80. N160 Z0.. Z20. Z-60..

Grafik olarak parçanın işlenmesi 1) 2) 3) 4) 5) “Auto” tuşu seçilir. parçanın işlenmesi için gerekli olan takımlar tezgahın taretine yerleştirilir. kanal ve keski kalemi. yaptığınız program hatasız ise tezgahta işleyiniz. Bu modülde FANUC 0-M ve Kontrol ünitesinde grafik ve simülasyon olarak parçaların işlenmesi ile ilgili açıklamalar yer almaktadır. Atölyenizdeki CNC torna tezgahlarının kontrol ünitesinin özelliklerine göre yaptığınız programları simülasyon veya grafik olarak izleyebilirsiniz. Programı grafik olarak gördükten sonra. . Hafızada kayıtlı olmayan O ile başlayıp 4 rakamdan oluşan numara yazılır. Ekranın altındaki “grafik” tuşuna basılır. mutlaka eksenler “HOME” referans noktasına gönderilmelidir. yapmış olduğunuz programı tezgahınızın kontrol ünitesine yazarak veya RS 232 kablosu kullanarak bir transfer programı yardımıyla tezgaha yükledikten sonra programı grafik olarak işleyebiliriz. “Axis Inhibt” tuşuna basarak eksenler kilitlenir. punta matkabı. Grafik olarak işlenecek programı kontrol ünitesine yazmak için: 1) 2) 3) 4) “ EDIT” menüsü seçilir. alından işlem yapan kesiciler (matkap.8 Çevrimlerin Simülasyonu ve Tezgahta Uygulanması Yaptığınız programları tezgahta Auto konumunda işlemeden önce mutlaka simülasyon ve grafik olarak gördükten sonra.16. “CYCL START” tuşuna basarak parça grafik olarak işlenir. Program yazıldıktan sonra. “EOB” ve “INSERT” tuşlarına basarak yeni program sayfası açılır. Parçayı ilk defa işleyeceğiniz için mutlaka “Single Block” modunda işleyiniz. Kesicilerin yerleştirilmesinde yüzey işleyen kesiciler (kaba talaş kalemi. Program dikkatlice yazılır. FANUC Series 0-M Kontrol Ünitesinde Grafik Simülasyonu ve Parçaların İşlenmesi Atölyenizde FANUC 0-M kontrol üniteli CNC torna tezgahı varsa. “Program Test” tuşuna basılır. vida kalemi vb) dış cebe yani tek sayılı ceplere. kılavuz vb) iç cebe takılmalıdır. Kesicilerin sıfırlaması yapılarak ofset sayfasına değerler yazılır.

her kademe sonunda geri çekilmeli derin delmede “gagalama” tabir edilen tarzda takım hareketleri ile derin delik delme işleminde kullanılır. işaretsiz) Z(W): Q : . (Bu değer tezgah parametrelerinde yazılı modal değer mevcuttur. G74: R(1): Çevrimi çağırır. Farklı bir değer istenmiyorsa.17.eksen doğrultusundaki mesafe ve yöndür(U) Z-eksen doğrultusunda. Her gagalamadan sonraki geri çekilme miktarıdır. Bu çevrim ile kademeli kesme yapıldığı için.z.... Z-ekseni yönünde.1 Delik Delme Çevrimi (G74) Şekil 2. kısa aralıklarla (kademelerle) ilerlemeli. İşleme başlangıç noktasından bitiş noktasına olan. G74 R(1) G74 Z(W) Q. Komut iki satırdan oluşur ve formatı aşağıdaki gibidir.. Kesici takım ana komutla verilen miktarda fasılalar ile kesme ilerlemesi yapar. F. derin deliklerde ve işlenmesi zor olan malzemelere delik açılmasında verimli bir şekilde kullanılır.1: Delik delme işlemi Bu çevrim. her kademedeki ilerleme miktarı (mikron cinsinden. sonra yine kesme hızında aynı kademe miktarı kadar ilerleme ile operasyona devam eder. işleme nihai noktası Z koordinatıdır (Z). CNC TORNADA DELİK VE VİDA ÇEVRİMLERİ 17. G74 R(1) satırını kullanmak gerekmez. seri hızda bir miktar geri çekilir. Bu çevrim tanımlanan derinliğe ulaşana kadar devam eder.

. N150 G28 U0.2’deki 80 mm’lik parça boydan boya delinecektir. N120 G0 X0 Z15. Q10000 F100. . N130 G74 R1. T0202 F : 100 mm/dak S : 1200 dev/dak N100 T0202.F : Kesme ilerlemesi Delik delme işlemi uygulaması Şekil 2. N170 M30. N140 G74 Z-85.2 Kılavuz Çekme İki eksenli CNC torna tezgahlarında kılavuz çekmek için G32 ve G63 komutları kullanılır. C eksenli CNC torna tezgahlarında ise G84 kılavuz çekme döngüsü kullanılır. N160 G28 W0.. 17.. N110 M03 S1200.

N180 M30.. G63 kullanarak kılavuz çekme: N100 T0404. N110 M3 S300. (S/F oranı kılavuz adımına eşit olmalı 300/150 = 2 mm) N170 G28 U0 W0.. N120 G0 X0 Z10. N120 G0 X0 Z10. Z5.Kılavuz çekme işlemi G32 kullanarak kılavuz çekme: N100 T0404. F150. N160 G32 M04 S300 F150. (S/F oranı kılavuz adımına eşit olmalı 300/150 = 2 mm) N170 G28 U0 W0. N160 G32 M04 S300 F150. N180 M30. (S/F oranı kılavuz adımına eşit olmalı 300/150 = 2 mm) N150 M05..5 F150. ( Kılavuz çekme başlangıç noktası ) N140 G63 Z-15.5 F150. C eksenli tezgahlarda G84 komutu ile kılavuz çekme ... F150. (S/F oranı kılavuz adımına eşit olmalı 300/150 = 2 mm) N150 M05.. Z5.. N130 G1 Z5. N110 M3 S300. ( Kılavuz çekme başlangıç noktası ) N140 G32 Z-15.. N130 G1 Z5.

4. takım G01 ile ilerletilir ve G01 ile geri çıkarılır. F300. N130 M203 S600.N100 T0404. N170 M210 G80.. (çevrim başlangıç noktasına geliş) N150 G84 H30 Z-15. Rayba çekme işlemi 2. N120 M200.5 R5. N160 M210. İstenen diş derinliğine kadar çevrim otomatik olarak tekrarlanır. Diş Açma Çevrimi (G76) 2. Tek Ağızlı Vida Açma G76 komutu Şekil de görüldüğü gibi diş açma çevrimini çağırır. iş mili 600 dev/dak hızla döner) N140 G0 X0 Z5. N180 G28 U0 W0. M30.4.1. . (2. M203.3 Raybalama İki eksenli CNC torna tezgahlarında rayba çekilirken. 17. N110 G97 G98.

Tek ağızlı vida çekme işlemi Talaş kaldırma miktarı G76 komutu 2 satırdan oluşur ve komut satırları aşağıdaki gibidir: G76 P(a-b-c)) Q(1) R(1) G76 X(U) Z(W) R(2) P(2) Q(2) F.. hatvenin katı olarak bildirir. P harfini takip eden 6 karakter ile dişin nasıl işleneceği bilgileri verilir. Nihai finiş pasosunun kaç kez tekrarlanacağını bildirir. .. Diş açma sonundaki pahın boyunu. G76 P(a-b-c) a b Diş açma çevrimini çağırır.

55. Diş açmanın bittiği noktanın X ve Z cinsinden koordinatı Diş açmanın bittiği noktanın U ve W cinsinden koordinatı Dişin X-ekseni yönünde koniklik mesafesidir. İstenmiyorsa. (60.(yarı çap olarak) kullanılmazsa düz diş açılmış olur. M23 diş açmada pah kırma modu devrededir. W R(2) P(2) Q(2) F Dişin profil açısını verir. . M24 komutu ile iptal edilmelidir. Z U. Mutlaka G97 sabit iş mili devri modu seçilmiş olmalıdır.) : Dişin adımı (hatvesi) ( mm olarak) G76 Çevrimi Uygularken Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar 1) G32.) İlk pasodaki dalma miktarıdır. : Diş derinlik ölçüsüdür.(FANUC da 5141 nolu parametrede tanımlanmıştır. G76 çevriminin kaç pasoda tamamlanacağı veya istenilen paso adedinde diş açmanın tamamlanması için ilk paso derinliğinin ne olması gerektiğinin hesabı. G92 diş açma sırasında uyulması gereken kurallar ve alınması gereken önlemler. 30. programa tekrar devam etmeden önce mutlaka durdurmanın yapıldığı konuma gelinerek oradan devam etme mecburiyeti vardır. G76 komutu için de geçerlidir. verilmediğinde parametre değeri kullanılmış olur.c Q (1) R(1) X. 3) Diş açma çevrimi asla G96 modunda uygulanmaz. (yarıçap olarak ve işaretsiz. 2) Çevrim esnasında program akışı durdurulur ve manuel hareket ile müdahale yapılırsa. 4) Tezgah açıldığı zaman.( yarıçap olarak işaretsiz. Mikron cinsinden de verilir ( Modal Finiş paso payıdır. 29 ve 0 derece) Minimum talaş derinliğidir.

56 Z-82.1..1 mm (Q0. N180 G28 U0.1 X17.3) dahil) İlk paso derinliği 0... N160 G76 X17. N140 G1 Z5. (Mutlaka G97 modunu seçiniz.1 mm Son pasoda diş dibi çapı Diş açmanın son bulduğu Z-koordinatı (2 mm Toplam diş derinliği 1. P1300 Q350 F2. F0.1) Finiş (bitirme) talaş miktarı 0.Örnek M20x2 Vida açılacak iş parçası Şekil de M20 x 2 diş açılacaktır. N170 G1 X40. Z10.3 mm (P1.) N110 T0101. Minimum talaş miktarı 0. N120 M03 S500 M24. (M24 komutu ile diş dibinde pah kırma iptal) N130 G0 X22.35) Dişin adımı 2 mm . N200 M30. ( Döngünün başlangıç noktasına geliş) N150 G76 P010060 Q100 R0. P010060 01 00 60 Finiş paso bir kere uygulanacak Pah kırma ölçüsü 0 (yok) Diş profil açısı 60° Q100 R0. P1300 Q350 F2.35 mm (Q0.56 Z-82.1. N190 G28 W0. Programı aşağıdaki gibidir: N100 G99 G97.

Konik yüzeye vida açılacak işlem parçası Şekil de 70 mm boyunda 30 mm çaptan başlayıp dişin son bulduğu 36 mm çapta adımı 2 mm olan diş açmak için aşağıdaki şekilde program yapılabilir. (M24 komutu ile diş dibinde pah kırma iptal) N130 G0 X32. N170 G1 X40.3 mm (P1. N100 G99 G97.1 mm (Q0. N180 G28 U0. Z10.) N110 T0101. N120 M03 S500 M24. P010060 01 00 60 Finiş paso bir kere uygulanacak Pah kırma ölçüsü 0 (yok) Diş profil açısı 60° Minimum talaş miktarı 0.1) Son pasoda diş dibi çapı Diş açmanın son bulduğu Z-koordinatı (2 mm dahil) Dişin X-ekseninde koniklik mesafesi (yarı çap olarak) 3 Toplam diş derinliği 1..56 Z-72.56 Z-72.35 mm (Q0.1 mm (R0..1 (Çevrimin başlangıç noktasına geliş) N150 G76 P010060 Q100 R100. .1) Finiş (bitirme) talaş miktarı 0. P1300 Q350 F2.35) Dişin adımı 2 mm Q100 R100 X27. N160 G76 X27. P1300 Q350 F2.. F0. N200 M30. R3.3) İlk paso derinliği 0. (Mutlaka G97 modunu seçiniz. N140 G1 Z5. R3. N190 G28 W0.

(1. Burada G76 vida açma çevrim komutunun bütün özellikleri geçerlidir.0.1 İki Ağızlı Vida Açma CNC torna tezgahlarında G76 çevrimi ile iki ağızlı vida açılabilir. P010060 01 00 60 Q100 R100 X20. (M24 komutu ile diş dibinde pah kırma iptal) N130 G0 X32. (2.32 Z-82.0.Döngünün başlangıç noktasına geliş) N180 G76 P010060 Q100 R100.32 Z-82. N140 G1 Z10. Z10. Örnek olarak M24 adımı 6 mm . Döngünün başlangıç noktasına geliş) N150 G76 P010060 Q100 R100. N220 G28 W0. vida boyu 80 mm olan iki ağızlı vidayı açabiliriz. N210 G28 U0.17.32 Z-82 P1300 Q350 F6.1 mm (Q0. F0.35 mm (Q0.) N110 T0101. M24x6 iki ağızlı vida açılacak iş parçası N100 G99 G97. N190 G76 X20.1 mm (R0.3..0. N160 G76 X20.. N120 M03 S500 M24.1) Finiş (bitirme) talaş miktarı 0.3 mm (P1.3. R3. N230 M30.1) Son pasoda diş dibi çapı Diş açmanın son bulduğu Z-koordinatı (2 mm dahil) Dişin X-ekseninde koniklik mesafesi (yarı çap olarak) 3 mm Toplam diş derinliği 1. N200 G1 X40. N170 G1 Z7. Birinci dişi açtıktan sonra kesici X ekseninde 3 mm G1 komutu ile F3 ilerleme ile ayna G99 mm/dev ile döndürülerek ikinci diş açılarak iki ağızlı vida açılmış olur.84) İlk paso derinliği 0. (Mutlaka G97 modunu seçiniz. P1840 Q350 F6.35) . P1840 Q350 Finiş paso bir kere uygulanacak Pah kırma ölçüsü 0 (yok) Diş profil açısı 60° Minimum talaş miktarı 0. F3.

Grafik olarak parçanın İşlenmesi: a) “Auto” tuşu seçilir. vida kalemi vb) dış cebe yani tek sayılı ceplere.4 Çevrimlerin Simülasyonu ve Tezgahta Uygulanması Yaptığınız programları tezgahta Auto konumunda işlemeden önce mutlaka simülasyon ve grafik olarak işedikten sonra. alından işlem yapan kesiciler (matkap. Kesicilerin sıfırlaması yapılarak ofset sayfasına değerler yazılır.F3. . b) “Program Test” tuşuna basılır c) “Axis Inhibt” tuşuna basarak eksenler kilitlenir. Kesicilerin yerleştirilmesinde yüzey işleyen kesiciler (kaba talaş kalemi. yapmış olduğunuz programı tezgahınızın kontrol ünitesine yazarak veya RS232 kablosu kullanarak bir transfer programı yardımıyla tezgaha yükledikten sonra programı grafik olarak izleyebiliriz. kanal ve keski kalemi. FANUC series 0-M Kontrol Ünitesinde Grafik Simülasyonu ve Parçaların İşlenmesi: Atölyenizde FANUC 0-M kontrol üniteli CNC torna tezgahı varsa. Atölyenizdeki CNC torna tezgahlarının kontrol ünitesinin özelliklerine göre yaptığınız programları simülasyon veya grafik olarak izleyebilirsiniz. 2) Hafızada kayıtlı olmayan O ile başlayıp 4 rakamdan oluşan numara yazılır. punta matkabı. Dişin adımı 3 mm 17. kılavuz vb) iç cebe takılmalıdır. Grafik olarak işlenecek programı kontrol ünitesine yazmak için: 1) “ EDIT” menüsü seçilir. d) Ekranın altındaki “grafik” tuşuna basılır e) “CYCL START” tuşuna basarak parça grafik olarak işlenir. yaptığınız program hatasız ise tezgahta işleyiniz. 3) “EOB” ve “INSERT” tuşlarına basarak yeni program sayfası açılır. parçanın işlenmesi için gerekli olan takımlar tezgahın taretine yerleştirilir. Program yazıldıktan sonra. 4) Program dikkatlice yazılır. Bu modülde FANUC 0-M ve Kontrol ünitesinde grafik ve simülasyon olarak parçaların işlenmesi ile ilgili açıklamalar yer almaktadır.

Parçayı ilk defa işleyeceğiniz için mutlaka “Single Block” modun da işleyiniz. . mutlaka eksenler “HOME” referans noktasına gönderilmelidir.Programı grafik olarak gördükten sonra.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful