İÇİNDEKİLER Sayfa 1. TORNA TEZGAHI.....................................................................................................................8 1.1 Üniversal Torna Tezgahı ...........................................................................

...............................8 1.1.1 Gövde .....................................................................................................................................9 1.1.2 Fener Mili Kutusu.................................................................................................................10 1.1.3 Hız Değişim Mekanizması ..................................................................................................10 1.1.4 Gezer Punta...........................................................................................................................11 1.1.5 Araba 11 1.1.6 Enine Hareket Mekanizması ................................................................................................11 1.1.7 Kalemlik................................................................................................................................12 1.1.8 Siper 12 1.1.9 Hız Kutusu ...........................................................................................................................12 1.1.10 Talaş Mili ...........................................................................................................................12 1.1.11 Ana mil ...............................................................................................................................12 1.1.12 İlerleme Miktarının Düzenlenmesi.....................................................................................12 1.1.13 Hareket İletimi ...................................................................................................................13 1.1.14 Avadanlıklar ......................................................................................................................13 1.1.14.1 Aynalar.............................................................................................................................13 1.1.14.2 Üç ve Dört Ayaklı Üniversal Ayna.................................................................................13 1.1.14.3 Mengeneli Ayna...............................................................................................................14 1.1.14.4 Delikli Düz Ayna.............................................................................................................14 1.1.14.5 Mıknatıslı Ayna...............................................................................................................14 1.1.14.6 Kombine Ayna.................................................................................................................15 1.1.15 İş Kalıpları..........................................................................................................................15 1.1.15.1 Aynaları Teknolojik Kurallara Uyarak Fener Mili Üzerindeki Yerlerine Takma..........16 1.1.15.2 Aynaları Fener Mili Üzerindeki Yerlerinden Çıkarma...................................................17 1.1.15.3 Aynaların Ters ve Düz Ayaklarını Söküp Takmasını Yapma........................................17 1.1.15.4 Parçaları Aynalara Emniyetli ve Salgısız Bir Şekilde Bağlama.....................................18 1.1.16 Sabit Yataklar.....................................................................................................................19 1.1.17 Gezer Yataklar....................................................................................................................19 1.1.18 Pensler.................................................................................................................................19 1.1.19 Mandren .............................................................................................................................20 1.1.20 Katerler...............................................................................................................................20 1.1.20.1 Düz Saplı Katerler...........................................................................................................21 1.1.20.2 Sert Maden Uçlu Katerler................................................................................................21 1.1.20.3 Keski Katerleri.................................................................................................................22 1.1.20.4 Delik Katerleri.................................................................................................................22 1.1.20.5 Vida Kelemi Katerleri.....................................................................................................23 1.1.20.6 Özel Katerler....................................................................................................................23 1.1.20.7 Katerlerin Yapıldığı Malzemeler....................................................................................23 1.1.20.8 Kalemin Katere, Katerin Kalemliğe Bağlanışı...............................................................24 1.1.21 Fır döndü Aynası ...............................................................................................................24 1.2 Özel Torna Tezgahlar..............................................................................................................25 1.3 Seri Talaş Milli Torna Tezgahı...............................................................................................25 1.4 Üretim Torna Tezgahı ............................................................................................................25 1.5 Kam Tornası ...........................................................................................................................25 1.6 Hava Tornası ...........................................................................................................................26 ii

1.7 Düşey Torna Tezgahı ..............................................................................................................26 1.8 Sırt Alma Tornası ...................................................................................................................27 2. KANAL AÇMA........................................................................................................................27 2.1 Parçasını Ayna Punta Arasında Bağlama................................................................................27 2.1.1 Kanal Kalemini Bağlama.....................................................................................................27 2.1.2 Kanal Tornalamak İçin Devir Sayısını Ayarlama................................................................27 2.1.3 Kanal Tornalama..................................................................................................................28 2.1.4 Çapak Alma..........................................................................................................................30 3. KONİK TORNALAMA............................................................................................................32 3.1 Konik Tornalama.....................................................................................................................32 3.1.1 Sipere (Sporta) Açı Vererek Konik Tornalama...................................................................35 3.1.2 El İle Talaş Verilerek Konik Tornalama..............................................................................37 3.1.3 Punta Kaydırarak Konik Tornalama....................................................................................38 3.1.4 Koniklik oranına uygun olarak gezer puntayı kaydırma.....................................................38 3.1.5 Punta kaçıklığını kontrol etmek...........................................................................................40 3.1.6 Tezgâhı ayarlayıp konik tornalama......................................................................................41 3.1.7 Konikliği kumpas ve mikrometre ile kontrol etmek............................................................41 3.1.8 Sevk Kızağı İle Konik Tornalama........................................................................................41 3.1.8.1 Sevk Kızağını Koniklik Ölçüsüne Göre Ayarlama...........................................................42 3.1.8.2 Sevk Kızağı İle Tornalama................................................................................................42 3.1.8.3 Konikliğin Mastar İle Kontrol Edilmesi...........................................................................42 3.2 Özel Tornalama Usulleri.........................................................................................................43 4. TIRTIL ÇEKME........................................................................................................................44 4.1 Tırtıl Makaraları.......................................................................................................................44 4.1.1 Tırtıl Çeşitleri........................................................................................................................44 4.1.2 TIRTIL ÇEKME İÇİN TEZGÂHIN HAZIRLANMASI....................................................45 4.2 Tırtıl Çekme İçin Tezgâhın Ayarlanması................................................................................46 4.2.1 Tırtıl Makaralarının Düzenlenmesi......................................................................................46 4.2.2 Tırtıl Çekme İçin Devir Ayarlanması..................................................................................46 4.2.3 Tırtıl Çekme İçin Uygun İlerlemenin Ayarlanması.............................................................46 4.2.4 Tırtıl Çekme İşlemi...............................................................................................................46 4.2.5 Tırtıl Çekilen Yüzeyin Kontrolü..........................................................................................47 4.2.6 Yağ Kullanmanın Önemi.....................................................................................................47 5. TORNADA KILAVUZLA VİDA AÇMA...............................................................................47 5.1 Kılavuzla Vida Açma.............................................................................................................48 5.2 İnce Diş Kılavuzlar..................................................................................................................49 5.3 Boru Kılavuzlar........................................................................................................................49 5.4 Makine Kılavuzları..................................................................................................................49 5.4.1 Parçanın Vida Ölçüsüne Uygun Delinmesi Ve Havşalanması............................................50 5.4.2 Makine Kılavuzu Ve Aparatının Seçilerek Bağlanması......................................................50 5.4.3 Torna Tezgahında El Kılavuzuyla Vida Açma İşlemi........................................................51 6. TORNADA PAFTA İLE VİDA AÇMAK...............................................................................52 6.1 Pafta İle Vida Açmak...............................................................................................................52 6.1.1 Parçayı Vida Çapından 0.1-0.2 mm Küçük Tornalama.......................................................52 6.2 Boru Paftaları...........................................................................................................................53 iii

6.3 Makine Paftaları.......................................................................................................................53 6.3.1 Vidaya Uygun Pafta Lokması Ve Pafta Çekme Başlığının Seçimi.....................................54 6.3.2 Başlığın Tornaya Bağlanması..............................................................................................54 6.3.3 Vida açmada uygun kesme yağının kullanılması.................................................................55 6.3.4 Torna Tezgahında Pafta Çekme İşlemi................................................................................55 6.3.5 Pafta Çekilen Parçanın Kontrolü..........................................................................................56 6.3.5.1 Vida Tarağı........................................................................................................................56 6.3.5.2 Vida mikrotreleri...............................................................................................................56 7. CNC TORNA TEZGAHI .........................................................................................................56 7.1 CNC Torna Tezgâhı Kısımları................................................................................................58 7.1.1 Kayıt ve Kızaklar..................................................................................................................58 7.1.2 Fener Mili ve Gezer Punta....................................................................................................58 7.1.3 Taret 58 7.1.4 Kontrol Paneli.......................................................................................................................59 7.2 CNC Torna Tezgâhlarının Açılması ve Kesiciyi Tezgâh Sıfırına Gönderme........................61 7.3 İş Parçası ve Kesici Ayarları...................................................................................................61 7.3.1 Kesicilerin bağlanması.........................................................................................................61 7.3.2 İş Parçalarını Tezgâha Bağlama ve Parça Boyunun Tespit Edilmesi .................................62 7.3.3 Elle Çalışma Modunun Seçimi.............................................................................................63 7.3.4 Tareti El Çarkı (Handwheel) ile Hareket Ettirme ...............................................................63 7.3.5 İş Parçasından Elle Talaş Kaldırma ....................................................................................64 7.4 İş Parçası Sıfır Noktasının Tespit Edilmesi ...........................................................................64 7.4.1 İşin Aynaya Bağlanması ......................................................................................................65 7.4.2 Ayna Ayak Sensörlerinin Ayarlanması................................................................................66 7.4.3 Elle Devir Sayısı Girme .......................................................................................................67 7.4.4 İstenilen Sıfır Noktası Kodunun Seçilmesi .........................................................................68 7.4.5 Seçilen Sıfır Noktasının Kaydedilmesi................................................................................69 7.4.6 Uygun Takım Seçilerek Talaş Kaldırılması ........................................................................69 8. CNC TORNA TEZGÂHLARININ KONTROL PANELİNİ KULLANMA ........................70 8.1 Bilgisayar Ekranı ....................................................................................................................70 8.2 Ekran Menüleri ve Açıklaması................................................................................................70 8.3 Program Tuşları ve Fonksiyonları...........................................................................................71 8.4 Operasyon Kontrol Tuşları ve Görevleri.................................................................................76 8.5 CNC Torna Tezgâhında Kesiciyi Elle Hareket Ettirme..........................................................78 8.6 CNC Torna Tezgâhına Program Yükleme..............................................................................78 8.7 Disketten veya seri kablo ile başka bir bilgisayardan bilgi alma ...........................................79 8.8 CNC Torna Tezgâhında Bulunan Programları Yeniden Düzenleme.....................................80 8.9 CNC Torna Tezgâhında Bulunan Programları Çalıştırma......................................................80 9. CNC TORNA TAKIMLARINI İŞLEME UYGUN OLARAK BAĞLAMA..........................81 9.1 CNC Tezgâhında Bulunan Takımlar.......................................................................................81 9.2 Yapılacak İşleme Göre Takım Seçme.....................................................................................82 9.3 İşlenecek Malzeme Cinsine Uygun Takım Seçme ................................................................83 9.4 Takım Değiştirme....................................................................................................................83 9.4.1 Elle 83 9.4.2 Otomatik...............................................................................................................................84 9.5 Taret 84 9.5.1 Tarete Bağlanabilen Tutucular ve Kesiciler.........................................................................84 9.5.2 Tutucunun Uygun Yuvaya Yerleştirilmesi..........................................................................87 iv

..............................................................................................2 CNC Tornada Kanal Açma Programlam................102 12..................89 10.............................104 105 12.............9..................7 CNC Programlama Mantığı..............................................................................1...........................................2 Takım Ayarında Kullanılan Elemanlar ve Özellikleri.........2.....................................1 İş Parçasını Tezgâha Bağlama......................................................................96 11...1.......91 10...................................................................................................................................92 11.....................................................................1 Parçalar Üzerindeki Sıfır Noktaları................111 CNC torna tezgahında silindirik yüzeye kanal açılabildiği gibi parçanın alnına da kanal açılabilir..8 Elle Programlama Yapma................................ SİLİNDİRİK VE KONİK TORNALAMAYI PROGRAMLAMA ..................................................98 12.................6 Kesicilerin Bağlanması ve Kontrolü ...................6 Alın........................................................................................ CNC TORNADA TAKIM AYARI YAPMA........ Silindirik ve Konik Tornalama Uygulamaları Yapma..... CNC TORNADA KANAL AÇMA PROGRAMLAMA............................88 10..................96 11........................................................90 10..............102 12.....................4 Yavaş İlerleme Modunda Programın Test Edilmesi (Dry Run)....................................................................................................................................................................................99 12...............................................105 106 106 12.....................3 Programın Simülasyon Modu ile Çalıştırılması ..........................................................93 11..............108 Silindirik tornalama için iş parçası ......................5 Kontrol Panelinden Gerekli Ayarları Yapma....................................5...6.1..................................91 11.................................................2...............................................1 Programın Test Edilmesi.................................................92 11............111 13..2 Kesici Takımları Bağlama.......................................109 Konik Tornalama.......................................4 Otomatik Sıfırlama............................... CNC TORNADA ALIN. Devir Sayısı......2..................1 Programın Mantık ve Yazım Hatalarını Kontrol Etme.....4 Talaş Kaldırma Teknolojisi..1 Adım Adım Modda Çalıştırma (SBL)........................................96 11.....................2 İlk Üretilen İş Parçasının Kontrol Edilmesi......................................................99 İş parçası referans noktası...........................3 Kesicinin Tutucuya Uygun ve Emniyetli Biçimde Bağlanması........................99 12......................................................................................................................1 Bağlanan Her Takıma Ait Bir Takım Penceresi Açılması.....104 Temel bazı G kodlarının anlamları M (Yardımcı Fonksiyonları)...................107 Alın tornalama için iş paçası .............110 13................3 Kesici Takımların Sıfırlanması..........................97 11...........................................................103 ISO Kod Sistemine Göre Adresler.........................................100 12................. CNC TORNADA PROGRAMLARIN SİMÜLASYONU VE KONTROLÜ................3 İşlenecek Parçaya Göre Takımları Sıfırlama....89 10........................................100 12....... Silindirik ve Konik Programlamada Kullanılan CNC Kodları................................................................................................................................................................100 Çeşitli kesiciler ve bağlandığı taret... Alına kanal açılabilmesi için uygun kanal açma kesici takımın v .2 Programın İşletilmesi................................107 12...............87 9...........2 CNC Programını Kaydetme..................... İlerleme Hesabı ve Kesme Sıvıs.......................9 Alın................1 Kanal Tornalama Programlamada Kullanılan CNC Kodları.........................................................94 11...............................................5 Kesme Hızı...............................................90 10.......1...92 11..111 13................................................88 9.....................................................3 Seri Modda Çalıştırma .............................................................

.......................................................1...................2 CNC TORNADA ÖLÇME VE KONTROL..............................................................................137 15................................2 Teknolojik Bilgiler....122 Vida elemanları..........5 Özel Mikrometreler.............................126 14..114 13...............................................3........................2.........135 15....................3 CNC TORNADA DELİK DELME VE DELİK BÜYÜTME ROGRAMLAMASI........................1 ...................................117 13.................................... Dijital Kumpaslar.......134 .........................................................................2 Mikrometreler..........121 14..... CNC TORNADA PROGRAMLAMA...................2.....134 15.......................................................................................123 Vida adımı 1...116 13...............................4...................4...................2........................1 Satır Numarası ( N10..............................................................114 13............................1.................115 13....................141 15........................4 CNC TORNADA KAVİS TORNALAMA PROGRAMLAMASI....125 14........2.........135 15......................132 Komparatörler metrik ve parmak (inç) bölüntülü olarak yapılmışlardır...133 14..........................................................................................2....................135 G04 komutu ile eksendeki hareketler.......131 14............................................2 CNC Tornada Satır Yapısı...........130 14.................134 14.................................................................................................................................................................2 G72 Alında Kaba Talaş Çevrimi (Eksene Dik Tornalama)................2.....................................3 Komparatörler.........130 Vida mikrometresi ve kullanımı.........................................1........................................ İç ve Dış Yüzeylerin Ölçülmesi 2........2 İç çap mikrometreleri......... N20 vb....2..........................133 14...................................125 14..................1.........4 Vida mikrometreleri.............................. G79 (G94) Alın Tornalama Çevrimi ( Tek Kademe)..........................................3 Derinlik mikrometreleri...............2 G03 Kodu-CCW (Dairesel Hareket-Saat İbresi Tersi Yönü):....................................145 16..................115 Delik büyütme işlemi...............................................2........2.....................144 16.........................119 14.......3 Ölçme ve Kontrolde Dikkat Edilecek Hususlar.....146 vi ........................2...................1.....................2 CNC Tornada Delik Delme ve Delik Büyütme Programlaması................................................................................3 Elle Programlama....................2.....................................144 15.......kullanılması gerekir.......................138 140 15. CNC TORNADA BOŞALTMA ÇEVRİMLERİ.................................................................................1 CNC Program Yapısı.......................................................................................................4 Yardımcı Kodlar ve Program Sonu Açıklaması..............................................115 Delik delme işlemi..............................................124 14................................1 G02 Kodu-CW (Dairesel Hareket-Saat İbresi Yönü):..144 15......................................................................129 14...........................................114 13........112 Kanal açma işlemi örneği... G72) 1..........................................145 16..........................3..117 13............2..................................................1.........1 CNC Tornada Vida Açma Programlama....5 Pasimetreler.....................................................................................................2.........5 mm olan şekildeki parçanın CNC programını yazalım................. CNC TORNADA VİDA AÇMA................................................................1 Alın Tornalama Çevrimleri (G79/G94........ )....................................2...............1 Dış çap mikrometreleri..........................126 14.......................................................................................................2........135 15...........................................1..............................................................................1 Giriş Bölümünün Açıklanması........................4 Pasametreler.....................................................................2 Adresler (G ve M Kodları)..................................................................3 Geometrik Bilgiler......131 14.....1......3............2......113 Kanal açma işlemi örneği..............................2................................1 Delik Delme ve Delik Büyütme Programlamada Kullanılan CNC Kodları.................................

.....................................164 17........6 Pah Kırma.............................162 17. (Örnek: P2......................Örnek 1....................................155 16...........................................................156 G75 komutu ile kesme...........................................166 167 M20x2 Vida açılacak iş parçası..........................159 16..............................................156 F : 40 mm/dak......................................4 Dış Çapta Kanal İşleme........................................3 Konik Tornalama Çevrimi (G77).................................................... ( Kılavuz çekme başlangıç noktası )....... G71) 1..7 Profil Tekrarlama Çevrimi ( G73).148 16.................5 Köşe Yuvarlatma................................3.............169 17. F150......................................165 Talaş kaldırma miktarı........................................................................157 16.............................1 Silindirik (Boyuna) Tornalama Çevrimleri (G77/G90. CNC TORNADA DELİK VE VİDA ÇEVRİMLERİ............................................................................163 N130 G1 Z5............................173 .......173 vii ......................................2 Kılavuz Çekme.............................................171 ..............150 16...................158 16..........................................................................................................1 Delik Delme Çevrimi (G74)..............1 G75 Komutu ile Parça Kesme..................................................................................................................................................8 Çevrimlerin Simülasyonu ve Tezgahta Uygulanması......................................................2..152 16........................157 16........ (mm) yerine P2000 (μm) yazılmalıdır)..........................................170 17......3 Raybalama.........................2................ Parça Kesme Döngüsü (G75)... G77(G90) Silindirik İç/Dış Çap İşleme Çevrimi (Tek Kademe).............................................................4 Çevrimlerin Simülasyonu ve Tezgahta Uygulanması................................................................................................................................................................................................1 İki Ağızlı Vida Açma.................................................................162 17........................................158 G73 çevrimi 2 komut satırından oluşur ve bu komut satırları aşağıdaki gibidir..........................168 adımı 2 mm olan diş açmak için aşağıdaki şekilde program yapılabilir..... 147 16..................155 cinsinden girilmelidir..............2...161 17..............................................................2 G71 Dış Çap Kaba Talaş Kaldırma Çevrimi (Eksene Paralel Tornalama)...................................2..........154 F :Çevrim süresince geçerli olacak kesme ilerlemesi..............................................................................................................4........1......170 N230 M30................

TORNA TEZGAHI Tanımı : Kendi ekseni etrafında dönen. . Kesici aletin talaş kaldırma işlemi elle veya otomatik surette olur. alın tornalama. Tesviye atölyelerinde genellikle özel torna tezgahlarından çok. sıkı ve emniyetli bir şekilde bağlanmış iş parçaları üzerinden. TORNA TEZGAHI ÇEŞİTLERİ 1) Üniversal torna tezgahı 2) Özel torna tezgahları 3) Seri talaş milli torna tezgahı 4) Üretim torna tezgahı 5) Kam tornası 6) Hava tornası 7) Düşey torna tezgahı 8) Sırt alma tornası 9) Revolver torna tezgahı 10) Otomat torna tezgahı 11) Bilgisayarlı sayısal denetimli (CNC) torna tezgahı 1.1 Üniversal Torna Tezgahı İmalat atölyelerinde bulunan önemli bir tezgahtır. Okul atölyelerinde bu tornaların çeşitli tipleri bulunmaktadır. Bazı tiplerinde. olmak üzere değişik ölçülerde yapılır. uygun açıda bilenmiş kesiciler yardımıyla talaş kaldıran tezgahlara torna tezgahı denir. kılavuz ve pafta çekme gibi işlemler yapılır. konik tornalama. vida çekme. masa tornası ve üniversal torna diye isimlendirilen iki tip torna tezgahına rastlanılır. arabanın boyuna ve enine hareketini otomatik olarak durdurma dayamaları vardır. Bunlar küçük masa tornasından ağır iş tornalarına kadar . Çeşitli işler için farklı boyut ve biçimde birçok özel torna tezgahı geliştirilmiştir. aynı biçimde özdeş olarak tornalanabilir. Torna tezgahında genellikle. Bu sayede bütün parçalar. rayba çekme. Bu tezgahlardan dünyanın imalat ve takım atölyelerinde yararlanılır. Ayrıca ilave edilen aparatlarla çeşitli profillerdeki iş parçaları bu tezgahlarda işlenebilmektedir. silindirik tornalama delme.1.

(Şekil de üniversal torna tezgahının belli başlı kısımları gösterilmiştir. Üniversal torna tezgahı bütün imalat ve takım atölyelerinde ve makine yapım işlerinde kullanılırlar.Genel olarak. Taşıdığı parçaların aynı eksenli olmasını sağlamak için bu kayıtlar çok hassas işlemiştir. Böylelikle fener. sağlam ve biçimini bozmaz bir parça olup tornanın bel kemiğini oluşturur. Bu yekpare dökümden yapılmış ağır. çeşitli ilerlemelerle talaş kaldırılması gereken hallerde ve değişik adımlı vidaların açılmasında büyük verimle çalışırlar. Ön kayıtın tam altında gövde üzerinde bir . Pahalı olanlarda düz kayıtlarla birlikte V kesitli kayıtlar da vardır. Prizmatik V kayıtlar taşlama suretiyle veya el raspası ile dikkatle işlenir. V kayıtlarının açısı genellikle 90 dir ve ezilmeyi önlemek için üzerleri düz olarak yapılır.) 1. araba ve gezer puntanın düzgün montajları ve fener mili eksenine paralel konumda hareket etmeleri sağlanır.1 Gövde Gövde tornanın en esaslı kısmı ve temel organıdır.1. Gövde üst yüzeyinde kayıtlar bulunur. Tornanın bütün parçalarını üzerinde taşır.

1. Fener milinin ön kısmına çeşitli aynaların bağlanmasına imkan sağlayan biçim verilmiş veya bir kısmına üçgen profilli vida dişi çekilmişir. Sonra karşılık kolu öne doğru çekilip. devir sayısı azalır. Fener kutusunun uçlarında bulunan iki yatak üzerinde dönen bir mildir. gezer punta. Fener milinin salgısız dönmesi. Bu tertibatı taşıyan torna tezgahlarında değişik hızlar elde etmek için merdivenli kasnağı çeviren kasnağı çeviren kayışın yerini değiştirmek gerekir. gövde genellikle dökme demir ayaklar üzerine tespit edilmiştir. ekseninin gövde kayıtlarına paralel olması ve yataklarının ayarlanmış olması gerekir. devir sayısı artar. karşılık pimi dışarı çekilir. merdivenli kasnağın fener miliyle bağlantısı kesilir. Bu tip tornalarda. Karşılık tertibatı. Merdivenli kasnak tertibatlı tornalarda da rastlanılır. dişli çarklarla.2 Fener Mili Kutusu Fener mili kutusu. . Her torna tezgahı için bu kolların durumları değişik olabilir. Genellikle dökme demirden yapılır ve hassas olarak işlenir. torna arabası ve hız kutusudur. Hız değiştirme kollarının konumları değiştirilerek fener milinin çeşitli hızlarda (devirlerde) dönmesi sağlanılır. dişli-kasnak tertibatıyla dönen fener milini taşır. 1. fener milinin daha küçük devir sayılarında dönmesini sağlamak için karşılık tertibatından yararlanılır. Karşılık tertibatını kullanmak için. tornanın sol tarafına sabit bir şekilde yerleştirilmiştir. Aksi halde. Çeşitli devirlerin nasıl elde edileceği fener kutusunun ön tarafındaki tablodan öğrenilir.kremayer vardır. Bu.3 Hız Değişim Mekanizması Modern tezgahlardaki hız değiştirme mekanizması. El tekeri döndürülerek buna bağlı olan küçük dişli yardımı ile araba ileri geri hareket ettirilir. Gövdenin taşıdığı parçalar fener mili kutusu.1. Kayış fener milindeki merdivenli kasnağın küçük çaplı basamaklarına doğru ilerletildiğinde.1. merdivenli kasnakta el ile çevirilerek karşılık dişlileri ile fener milindeki dişlilerin iyice kaynaşmaları sağlanır. merdivenli kasnağın basamak sayısının iki katına çıkarmaya yarar. büyük çaplı basamaklarına doğru iletildiğinde ise. tornanın devir sayısını. Bu mekanizma kolay ve çabuk olarak hız değiştirmeyi sağlar. fener mili kutusu içinde bulunan dişli çarklar ve kavramalardan meydana gelir. torna tezgahından düzgün bir çalışma beklenemez. Deliğin ön kısmı fener puntasına uyacak şekilde konik olarak işlenmiştir. Tornanın zeminine bağlanabilmesi için. İçi delik yapılmıştır.

Gezer puntanın sabitleştirilmesi için tespit somunundan faydalanılır.1. alt kısım doğrudan doğruya torna kayıtları üzerine alıştırılmıştır. itinceye kadar sola çevrilir.Üst kısım alt kısıma bir kırlangıç kuyruğu vasıtasıyla sağa sola hareket ettirile bilir. çeşitli uzunluktaki parçaları desteklemek için.1. Bu kol üzerinde mikrometrik . Punta ucunu.5 Araba Gövdenin üst kısmına kızaklanmış ve el tekerinin hareket ettirdiği dişli ve gövdedeki kremayer vasıtası ile sağa ve sola kaydırılabilir. kavramaları ve kolları taşır. kama hizasına gelmesine dikkat edilmelidir. Gezer punta ucu ile fener mili puntası aynı eksen üzerinde bulunur. Alt kısım. delik olarak punta ucuna uyacak şekilde mors koniğine göre işlenmiştir. Bu teker gövde ön kısmının altında bulunan kremayere geçen bir dişliye takılmıştır.1. Gezer punta.6 Enine Hareket Mekanizması Enine ilerleme sağlamak için araba üzerine yerleştirilmiştir. Üst kısım (gövde) ise kızak üzerine yerleştirilmiştir. 1.4 Gezer Punta İki punta arasında veya ayna ile punta arasında tornalanan parçaların sağ taraftaki ucuna desteklik yapar. 1. Torna eksenine tam dik doğrultudadır. Bazı tezgahların gezer punta kovanının yüzeyinde. gövde kayıtları boyunca hareket edebilir ve herhangi bir konumda sabitleştirilir. V kayıtlarına dik olarak kaymasını sağlar. Araba kutusunun içinde otomatik ilerlemeleri sağlayan sürtünmeli kavramalar ile iki parçalı somun vardır. Enine hareket için bir kol kullanılır. iki döküm parçadan meydana getirilmiş olup. Bu somun. Pabuç üst kısma konmuş bir vida vasıtasıyla kalemi sıkar. Bu arabanın elle veya otomatik olarak hareket ettirilmesine yarayan dişlileri. Kovan. üst kısım ve pabuç olmak üzere üç kısımdır. Kızak ile gövde birbirine ayar vidalarıyla bağlanmıştır. ana milinin vidası üzerine kavratılır ve sadece vida çekerken kullanılır. Kırlangıç kuyruğu kayıtlar üzerine H harfi teşkil edecek şekilde konmuştur. punta vidasından kurtuluncaya kadar ilerletilmiş ise. kovanın ne kadar hareket ettiğini ölçmekte kullanılan milimetrik bölüntü vardır. Gezer punta kovanı el tekeri ile boylamasına hareket ettirilir ve istenilen konuma getirilir. Gezer punta. takılmadan evvel kovan üzerindeki kama kanalının. Arabayı gövde boyunca elle ileri-geri hareket ettirmek için el tekeri çevrilir. Bunlar gezer puntanın.1. Gezer punta kovanın ön kısmı. Konik tornalama amacı ile eksenden kaydırmak veya tekrar eksene getirmek için ayar vidalarında faydalanılır. Kovanın tespiti için sıkma kolundan faydalanılır.

.10 Talaş Mili Üzerinde boydan boya bir kama yuvası açılmış ve kızaklar boyunca devam eden uzun bir milden ibarettir. istenilen ilerleme miktarları veya vida adımları için kolların hangi konumlarda bulunacağı öğrenilir.1. hareketin araba üzerindeki tahrik tertibatına geçmesini sağlar.bölüntülü bilezik vardır.11 Ana mil Üzerinde boydan boya vida açılmış ve talaş miline paralel uzanan bir mildir. taban bileziği ve kalemin konumunu ayarlayan eğrisel yüzeyli parçalardan meydana gelmiştir. Hız kutusu üzerindeki tabloya bakarak.7 Kalemlik Torna kalemlerinin veya katerlerin sağlam ve uygun konumda bağlanmasına yararlar. 360 döndürülebilen siper.Ana milin vazifesi torna üzerinde vida açmayı sağlamaktır. hassas bir vida ile hareket ettirilir. Bir eğrisel yüzeyli gövde ve sıkma vidasından ibarettir. Siper alt tablasının yarım dairelik veya 180 lik kısmından bölüntüler vardır.1. Kateri veya kalemi bağlayan sıkma vidası.9 Hız Kutusu Çeşitli vida adımı veya talaş ilerlemelerini elde etmek için ana mili ile talaş miline hız vermeye yarar. istenen herhangi bir konumda tespit edilebilir. yani vida açma sırasında gerekli ilerlemeyi verir. Bu tablanın üst kısmına da bir kırlangıç kuyruğu kanalı açılmıştır. Milin dönmesi kama yuvası sayesinde. Otomatik ilerleme ve vida çekme için arabaya gerekli olan güç talaş mili ve ana mil yardımıyla iletilir. Hassas pasolar vermek için bu bölüntülerden faydalanılır. Siper kolu üzerinde mikrometrik bölüntülü bilezik bulunur. 1. Hassas olarak paso verebilmek için bu bölüntülerden yararlanılır. Siperin otomatik hareketi 1.12 İlerleme Miktarının Düzenlenmesi Uygun ilerleme miktarını veya vida adımını elde edebilmek için genellikle iki veya üç kolu belli konumlara getirmek gerekir. 1.8 Siper Arabanın üstüne yerleştirilmiş bir kısımdır. Siperden yararlanarak kısa boylu konikler işlenir. 1.1.1. 1.1. Kanala geçen siper tablası. 1.1.

14.1. 1.2 Üç ve Dört Ayaklı Üniversal Ayna Üçayaklı üniversal aynalarda silindirik üçgen altıgen ve benzeri parçaların üç noktadan bağlanması için kullanılır. Hız kutusundan da ana miline veya talaş miline ulaştırılır.1 Aynalar Torna aynası. Dört ayaklı üniversal torna . Üniversal aynalarda bütün ayaklar aynı anda hareket eder. kısa iş parçalarını bağlamaya ve döndürmeye yarar.1. Bu miller de. yapılan işin şekline göre araba hareketlerini temin ederler.13 Hareket İletimi Bir elektrik motorunun dönme hareketi.14.14 Avadanlıklar 1.1. iş parçalarını sargısız ve güvenli bağlamadırlar. 1. fener mili kutusunun sol yanında bulunan dişlilerle de hız kutusuna iletilir. Aynalar.1. üç ayaklı üniversal torna Dört ayaklı üniversal aynalarda dört noktadan merkezlenmesi ve üçayaklı aynalara bağlanan parçalara ek olarak kare kesitli iş parçaları da bağlanabilir. düz veya V kayış ile fener miline iletilir. Bu hareket.1.

Bu bağlama işlemi istenilen hassasiyette yapılabilir. diğer aynalara bağlanamayacak küçük veya ince parçaların bağlanmasını sağlar. Özelliği.1.1.14.14.1. Delikli düz ayna 1.14. Her bir ayak birbirinden bağımsız olarak hareket eder.5 Mıknatıslı Ayna Bu aynalar mıknatıslanma özelliği ile alın yüzeyine iş parçalarının bağlanmasında kullanılır.1.4 Delikli Düz Ayna Biçimleri bakımından ayaklı aynalara bağlanamayan iş parçaları delikli düz aynalara çeşitli pabuçlar ve cıvatalar ile gövdeye bağlanır. . Örneğin segman ve bileziklerin bağlanması.3 Mengeneli Ayna Yuvarlak kare ve düzgün olmayan dökülmüş ya da dövülmüş parçaları bağlamaya yarar. Mengeneli Ayna 1.

özellikle seri üretimde zaman kazandırarak maliyeti düşürmek yönünden önem taşır.6 Kombine Ayna Bu aynalar üniversal ve mengeneli aynaların mekanik özelliklerini taşır.14.15 İş Kalıpları Seri üretimde işin özelliğine göre oluşturulan aparatlara ve bağlama düzeneklerine iş kalıpları denir. Özdeş parçaların ayrı ayrı bağlanması ve işlenmesi zaman alacağı gibi ekonomik de olmaz bu nedenle iş bağlama kalıpları. 1. İki aynada da bağlayabildiğimiz parçalar bağlanabilir.1. tek tek hareket etmesini ayak hareket vidaları sağlar. Bu işlem için ayakların beraber hareket etmesini alın vidası. b Bir iş parçasının bağlama kalıbı ile delikli aynaya bağlanması Bir iş parçasının bağlama kalıbı ile delikli aynaya bağlanması .1.Mıknatıslı ayna 1.

1 Aynaları Teknolojik Kurallara Uyarak Fener Mili Üzerindeki Yerlerine Takma Torna tezgahında yapılan işlem türüne uygun olan aynalar kullanılmalıdır. vidalı ve geçme olarak bağlanırlar.1. İşin özelliliğine ve ölçülerine göre aynalar fener miline flanşlı. Farklı tip aynaları bağlayabilmek için fener miline aynalar teknolojik kurallara göre takılmalıdır. Bunun için tek tip ayna kullanılamaz. flanşlı aynanın bağlanması Somunlu aynanın bağlanması .15.1.

15.3 Aynaların Ters ve Düz Ayaklarını Söküp Takmasını Yapma Üç ve dört ayaklı aynalarda ayaklar birlikte hareket ettiği için ayakların diş sayıları birbirinden farklıdır. Ters ayaklar takılırken aynı işlem sırası tekrarlanır.1.1 numaralı ayaklar sökülür.15. 1. 4 diye numaralandırılır. daha sonra diş sayısı biraz az olan ayak (2 numaralı ayak). Ayaklar takılırken diş sayısı en çok olan ayak ilk önce (1 numaralı ayak). Sökülürken ise ayna anahtarı ters yönde çevrildiğinde ilk önce en son takılan ayak ( 4 numaralı ayak) sonra sırasıyla 3. 3.Vidalı aynanın takılışı 1. ayna fener milinin vidalı kısmından döndürülerek çıkarılır. diş sayısı daha az olan ayak (3 numaralı ayak). Flanşlı ise bağlantı somunları gevşetilir. Ayaklar 1. diş sayısı en az olan ayak (4 numaralı ayak) takılır.1. Flanş geniş yuvasına somunlar gelene kadar çevrilir ve ayna çekilerek somunların bulunduğu saplamalar fener milindeki flanşından çıkarılır. . 2. Vidalı ise ters yönde ayna çevrilerek.2.2 Aynaları Fener Mili Üzerindeki Yerlerinden Çıkarma Aynaları fener mili üzerinden çıkarmak veya değiştirmek için kayıt ve kızakların üzerine tahta tabla konularak aynanın kızaklar üzerine düşmesi engellenir.

ayakların temizliği. . Normal ve ters ayakların takılışı 1.4 Parçaları Aynalara Emniyetli ve Salgısız Bir Şekilde Bağlama Aynaların temizliği.15. yapılan işlerin hassasiyeti ve çalışma güvenliği bakımından önemlidir.Üç ayaklı ayna ve kısımları Dört ayaklı mengeneli aynalarda ise ayaklar birbirinden bağımsız hareket ettiğinden sıralamaya gerek yoktur. İstenilen ayak istenildiği zaman sökülüp takılabilir.1. Bağlama esnasında ayna ayaklarına iş kısa bağlanmamalıdır. Hatalı kullanım sonucu ayna ayakları bozulabilir. Sağlam ve güvenli bir aynaya bağlanan iş parçaları işlenirken ve iş parçası üzerinde her hangi bir işlem yapılırken emniyetli olacaktır.

araba üzerine bağlanır ve onunla birlikte hareket eder. hassas oluşları ve parçayı tutma şekilleri nedeniyle kolayca merkezlemeyi sağlarlar. 1. İş parçasının bozulmasını engellemek için. torna kayıtları üzerine tespit edilir. saat v.b cihazların küçük parçalarını yapmada diğer aynalara oranla büyük bir üstünlük gösterirler. Bu yatağın. Salgının ortadan kalktığını görebilmek için ayarlı bir komparatör saati iş parçası üzerinde gezdirilmeli ve kontrol edilmelidir. iş parçasının kalem ucundan ileriye doğru yaylanmasına engel olur.17 Gezer Yataklar Gezer yatak. Başlıca 2 amaç için kullanılır. iş parçasının işlenmiş yüzeyine dayanır. iş parçasını destekleyen iki ayağı vardır. .18 Pensler Pensler. Salgılı bağlanan iş parçaları yanlış işlenebilir ve ölçü farklılığı meydana gelir. Bu yatak. bazı gezer yatak ayaklarına küçük makaralar yerleştirilmiştir. Bunlar. Daktilo.16 Sabit Yataklar Sabit yatak.1. yuvarlak kare ve altıgen kesitli düzgün iş parçalarını tornaya kolay ve hassas olarak bağlamak için kullanılır. İş parçasını destekleyen 3 ayağı vardır.Salgı var ise iş parçası yavaşça döndürülerek işin salgılı tarafına yavaşça vurulmalı ve merkezlenmesi sağlanmalıdır. radyo. 1. delme ve delik genişletmede uzun bir iş parçasını bir ucundan desteklemek içindir 1. Bu iki ayak. 1) İki punta arasında tornalanan uzun ve ince bir iş parçasını desteklemek 2) Alın tornalama.1.1.

1. punta ucunun çabuk aşınmasını veya yanmasını önlemek için döner puntalar kullanılır.1.20 Katerler Kalemliğe doğrudan bağlanamayan küçük kesicilerin bağlanmasında kullanılan prizmatik veya silindirik takımlardır. Döner punta uçları. Farklı yapılmalarını nedeni farklı çaplardaki matkapların bağlanmasıdır. Sabit punta ucu iş parçasına yataklık eder ve onu destekler. Silindirik saplı punta matkapları ve diğer bazı kesici aletleri bağlamak için özel yapılmışlardır. makaralı ve bilyeli yataklar kullanılarak çeşitli tiplerde yapılmışlardır.19 Mandren Punta matkaplarını merkezi olarak sıkan iki veya daha fazla çeneli bir bağlama aracıdır. Bu mandrenlerin sıkma işlemi el ile veya sıkma anahtarı (mandren anahtarı) ile yapılır.1. Mandrenler değişik büyüklüklerde yapılır. Seri üretim işlerinde ise zamandan kazanmak için otomatik sıkmalı mandrenler kullanılır. Punta kalemi takılı olan mandren Sabit Punta Ucu İş parçası ile birlikte dönmeyen dönmeyen puntalara sabit punta denir. Döner Punta Ucu Yüksek devirde. Kater Çeşitleri .1.

20.1.20.1 Düz Saplı Katerler Boyuna ve alın tornalama işlemlerinde seri çelik kalemlerin bağlanmasında kullanılır. 1.1) Düz saplı katerler 2) Sert maden uçlu katerler 3) Keski katerleri 4) Delik katerleri 5) Vida kalemi katerleri 6) Özel katerler 1. .1.2 Sert Maden Uçlu Katerler Sert maden uçların bağlanmasında kullanılır. Bu uçlar katerlere lehimle veya vida ile bağlanır.

1.4 Delik Katerleri Delik kalemlerinin bağlanmasında kullanılır. 1. .1.3 Keski Katerleri Keski kaleminin profiline uygun olarak bağlanmasında kullanılır.20.20.1.

7 Katerlerin Yapıldığı Malzemeler .20. 1.1.5 Vida Kelemi Katerleri Vida kalemlerinin bağlanmasında kullanılır.20.6 Özel Katerler Özel kalemlerinin bağlanmasında kullanılır.20.1. 1.1.1.

20. fırdöndü kuyruğunun takılması ile iş parçası işlenir.1. dövme çelik.21 Fır döndü Aynası İki punta arasında tornalama yapabilmek için iş parçası üzerine takılan fırdöndüden esinlenerek bu isim verilmiştir. Aynanın üzerine.1. dökme çelik ve alaşım çeliklerden yapılırlar. . katere kısa ve boşluksuz olarak bağlanmasına dikkat edilmelidir. kalemin kalemliğe bağlanışında dikkat edilecek hususlar kalemin kalemliğe bağlanılışı 1. 1.Katerler sağlam ve emniyetli olabilmeleri için imalat çeliği.8 Kalemin Katere. Fırdöndü aynaya pim ile sabitlenir. Katerin katerliğe bağlanmasında ise sıkı ve emniyetli bir şekilde kesici ucu gezer punta yüksekliğinde olmalıdır. Katerin Kalemliğe Bağlanışı Kalemin kesme yaparken esnememesi için.

1.2

Özel Torna Tezgahlar

Torna tezgahında birçok işleri özel tertibatla yapmak mümkündür. Fakat buna karşın iş tezgahları yapımında, amaca daha ekonomik yoldan erişe bilmek için çeşitli özel tezgahlar yapılmıştır.

1.3

Seri Talaş Milli Torna Tezgahı

Seri talaş milli torna tezgahları bilhassa sert maden uçlu kesicilerle çalışmaya uygun olduklarından fener mili dönme sayıları yüksek olarak yapılmıştır. Bu tezgahların ana milleri yoktur. Bunun dışında üniversal tornalardan farksızdırlar. Ancak, bunlarda vida çekmek mümkün değildir.

1.4

Üretim Torna Tezgahı

Çelik, prinç font ve hafif madenden olan küçük parçaların seri halde yapılması için kullanılan çok değerli bir tezgahtır. Fener mili dönme sayısı dakikada 3000 kadardır. Bu tezgahlar sıra ile veya aynı zamanda işleyen birbirine paralel, dik veya eğik çeşitli siperli olarak yapılırlar. Böylece, parçayı sökmeden bir bağlamada, çeşitli biçim ve ölçüde işlenecek yerleri olan parçalar ile, bilhassa karışık biçimli alüminyum parçaların yapımı mümkün olmaktadır.

1.5

Kam Tornası

Kam milleri, motorların giriş ve çıkış supaplarına kumanda ederler. Bunların işlenmesi için kam tornası kullanılır. Kam torna tezgahında talaş torna kalemleri ile kaldırılır. Çeşitli kam profilleri, sonraya çok iş bırakmadan, bir işlemde bitirilir. Çok kalemli siper, kopya mastarının eğrileri tarafından kumanda edilir. Her torna kalemi otomatik olarak tornalama işine göre parçaya yaklaşıp uzaklaşmak suretiyle hareket eder. Birkaç ara yatak kam millerinin eğilmesini önler. Bu tornalarda kam millerini torna etmek için bir çeşit kesme hızı yeterli geldiğinden fener gövdesi basit olarak yapılmıştır.

1.6

Hava Tornası

Büyük makine yapımında, çarkların, kayış kasnaklarını, kablo kasnaklarını volanları v.b makine parçalarını torna etmek ve delmek için kullanılırlar. Bu tezgahların fener gövdesi ile arabası ayrı ayrı gövdeler üzerindedir. Bu tezgahta uzun gövde ve gezer punta yoktur. Arabanın otomatik ilerleme hareketi özel bir motorla sağlanır. Büyük ve ağır iş parçaları vinç yardımı ile tezgaha bağlanır.

1.7

Düşey Torna Tezgahı

Bunlar, ağır parçaların bağlanmasını kolaylaştırmak ve kesme baskısı ile zıt kuvvetleri iyi dağıtmak bakımından çok yararlıdırlar. Bu tornalarda fener mili düşey konumdadır. İşlenecek parçanın büyüklüğüne göre, 10 m çapa kadar olan mengeneli aynası, yuvarlak bir gövde üzerinde yatay konumdadır. Bu konumda güvenli ve salgısız olarak döner. Makine sehpaları, merdaneler, sert döküm kalıpları v.b tornalama ve delme işleri, bu tezgahın yatay, düşey ve eğik ayar edilebilen siperleri yardımı ile işlenebilir.

1.8

Sırt Alma Tornası

Bu tornalarda, sırt alınması suretiyle freze çakılarında gerekli kesme açısı elde edilir. Sırtı alınmış dişler usulüne göre bilenirse kesici ağız biçimleri değişmez. İyi düşünülmüş önemli bir tertibat yardımı ile kalem, kesme sırasında parçaya doğru düzgün olarak ilerler veya geriye hareket eder. Kesme sırasındaki ileri hareket, diş boşluğu sonunda, sona erer ve yay kuvetiyle kalem ilk konumuna gelmek üzere geriye itilir. Bütün dişler için bu işlem tekrarlanır.

2.

KANAL AÇMA

2.1

Parçasını Ayna Punta Arasında Bağlama

Uzun parçalara emniyetli bir kanal açma işlemi için, önce iş parçasının alın yüzeyi torna edilerek işin çapına uygun punta matkabıyla punta yuvası açılır. İş ayna ile punta arasına alınarak emniyetli bir bağlama işlemi gerçekleştirilir (Temel Tornalama- 1 Modülünü inceleyiniz.) 2.1.1 Kanal Kalemini Bağlama

Kanal kalemi punta ekseninde bağlanmalıdır. Yüksek bağlanırsa erken körlenir ve kesmez, alçak bağlanırsa da kalemi işin altına çekmeye çalışır ve kalem kırılır. Kanalın konum ve açısına göre kalemlik üzerinde işin eksenine dik veya açılı bağlanabilir. Kanal kalemleri genellikle kanal genişliği ile aynı kalınlıkta veya daha küçük ölçüye sahiptir. Kanalın genişliğinden daha dar olması ölçü tamlığını elde etmede rahatlık sağlar. 2.1.2 Kanal Tornalamak İçin Devir Sayısını Ayarlama

Tezgâhın devri kanalın ortalama çapına göre kesme hızı hesaplanarak ayarlanır. Ortalama çap (Do) = (Parçanın dış çapı + kanalın dış çapı) /2 formülüyle hesaplanır. N=Vx1000/Dox3,14 Do=(D+Dk)/2 formülü ile kanal çapını önce hesaplamalıyız. Örnek: İş parçasının dış çapı 40mm, kanalın dış çapı 30mm olan iş parçasını işlemek için uygun devir sayısını bulalım. HSS kalemi için kesme hızı 15m/dak dır. N=1000 x 15/3.14 x Do=15000/3.14 x 35=136dev/dak Not: Bulunan değere en yakın alt devir değeri alınır.

En çok kullanılan oluk çeşitleri: 1-Düz oluklar. oluğun biçimi ve torna kaleminin profiline göre değişir. 2-V. Kanal derinliği mümkünolduğu kadar az verilmelidir.trapez oluklar (açılı oluklar) 3-Yuvarlak oluklar (Kavisli oluklar) 4-Delik içi kanal ve oluklardır. çünkü kanalın gereksiz yere derin açılması parça dayanımını azaltır. E-Birbiri üzerinde dönerek çalışan makine parçalarına yuvarlak uç profilli kanal kalemi ile helisel oluk halinde yağ kanalları da açılmaktadır. Bazı kanal kalemleri Başlıca Kanal Açılan Yerler A-Tornada vida açarken vidanın bitim yerine kanal açılır. C-Trapez ve yuvarlak kayışlar için kasnaklara kanal açılır. B-Kademeli millerin kademe diplerine taşlama kanalı açılır. parçanın dış veya iç yüzeylerinde olan kanalları tornalama işlemidir. Oluk çeşitleri.1. D-Rulmanların konumlarını sabitleştirmek için deliklerin içine ve silindirik parçaların dış yüzeylerine segman kanalı açılır.3 Kanal Tornalama Oluk açmak. .2.

2 Delik içi kanal kalemleri Kanal Açılmış İş Parças 1.Açı profiline uygun açıda kalem bileyerek kalemin yan yüzeyleri ile kanalın yan yüzeyleri tornalanır ( V trapez kanallarda).Şekil 1. Kanal Yan Yüzeylerini Tornalama Genellikle açılı kanallarda kalem veya kalemliğe tornalama açısı verilerek parçanın yan yüzeyleri tornalanır.Yuvarlak kavisli yüzeyler ise kanal profiline uygun bilenmiş kalemle . A .Büyük açılı kanalların yan yüzeylerini sporta açı vererek konik tornalama yöntemiyle işlenir.5. B . C .

1.4 Çapak Alma İşlenen kanalların köşe kısımlarında meydana gelen çapak yığılmaları Kalemle köşelere pah kırarak.Kanal kalemleri dar ve dayanımı az olduğu için soğutma sıvısı kullanılarak kalemin ömrü uzatılır. F. Zımpara kullanarak.Uygun ilerleme verilerek kanal açılır. . temizlenir. E .işlenir. Torna eğesiyle eğeleyerek.Kopya tornalama tezgâhında ise şablon parçaya göre tezgâh ana parçayı işleyeceği için genellikle ince talaş kalemi kullanılarak bütün yüzeyler işlenir. kontrol edilir ve tamamlanır. D . 2.

.

Buna konik açısı adı verilir. İş parçamızı tezgaha vereceğimiz bu açı değeriyle tornalayarak elde ederiz. Başka bir deyişle koninin eksene dik bir düzlemle kesilmesiyle meydana gelen şekil veya parçalar konik olarak tanımlanır. . Bu parçanın ekseni ile dış yüzeyi arasında bir açı vardır.3. Yaptığımız bu işleme de konik tornalama işlemi denir. Aşağıdaki şekilde bir koninin eksene dik konumda düzlemlerle kesilmesi halinde oluşan konik parçaların aynı konik açısına sahip fakat farklı çap ölçülerini içerdiğini görmekteyiz. KONİK TORNALAMA 3.1 Konik Tornalama Aynı eksen üzerinde oluşan eksene dik yüzeylerin çap ölçü farklarının meydana getirdiği açısal dış yüzeye konik diyoruz.

Basit Bir Konik Parça . ve konik parçaları ifade etmektedir.Koninin eksene dik düzlemlerle kesilmesiyle oluşan kesik koni.

fener mili . Bu formül ile küçük çap ölçüsünü de hesaplayabilirsiniz. Koniklik oranı: Bir konikte iki çap farkının iki konik boyuna oranına bölümüyle elde edilen değerdir.. Büyük çapı ne olmalıdır.Konik Makine Parçasının Başlıca Elemanlarının İfade Edilmesi Yukarıda Şekil de bir konik parçanın tornalamada ve eleman hesaplaması işlemlerinde kullanılan değerlerini göstermektedir. l:60mm Koniklik oranı=1/10 D=? D=Koniklik oranı x boy +konik küçük çapı D=(1/10)x60+8=(60/10)+8=6+8=14mm büyük çap ölçüsü elde edilir. Bunlar: l-konik esas boyu L-parça boyu konik ayar açısı D-konik büyük çapı d-konik küçük çapı 1/X-koniklik oranı a/2 = konik ayar açısıdır. Bunlardan yararlanınız. Birbirine girmiş kavramlardır. 1:5 1:10 1:20 1:50 1:400 şeklinde ifade edilir. Örnekleme: Küçük çapı 8mm olan konik parçanın koniklik oranı1:10 boyu ise 60 mm dir. Bu değerlerin harf ve sembolleri de hesaplamalarda kullanılmak amacıyla bilinmelidir. Makinecilikte çok kullanılan koniklerin kullanılma yerleri ve konikli oranları aşağıya çıkarılmıştır. Açıklama: Koniklik oranı verilen bir parçada örnek:1:50 koniklik oranı bilinen bir konik parçanın 50mm boyda koniğinin çapı 1 mm büyüyecek veya küçülecek anlamını taşır. 1:5-Amerikan koniği – {JARNO-BROWN} freze malafa koniklerinde. Koniklik oranı ile eğim ölçüsü aynı tanımlamayı gerektirir.

Böylece sport üzerindeki kalem ile iş ekseni arasında bir açı oluştururuz.b konik muylularda 1:20Mors koniği. 1:50-Pim koniği . Konik açısını da tabla vidalarını çözerek istenen açı ölçüsü kadar siperi çevirerek ayarlarız. Önce bu hesaplama usullerini bilmelisiniz.makine kılavuzlarında.1. 1:400 Malafa koniği . Konik Tornalamada Kalem –İş-Ve Sport Konumları . ölçü tamburu olan kısmı kullanırız. zıt yönde çevrilirse ölçü büyür. Konik tornalama açısı hesaplama yoluyla bulunur.koniklerinde. Tornalamayı bu sistemle yaparız.matkap ve makine raybalarında. Bizim ayarladığımız konik tornalama açısını. 1:8-Amerikan koniği.konik pimlerin koniklik oranıdır. mors kovanlarında. tek konumlu muslukların içinde ve üstündeki başlıkta. 1:15 Muylu koniği . alet bilemede kullanılan çakıları bağlama malafaları bu oranda konik yapılır. Bu hesaplama usulleri koniğin bilinen elemanlarına göre farklı formüller kullanılarak yapılır. 3. Sport. şaft-kasnak-krank –uskur v. Böylece siper konik açısı ayarı yapılır.1 Sipere (Sporta) Açı Vererek Konik Tornalama Siperi uygun açıya ayarlama: Üniversal torna tezgahlarında kalemlik ve alt tablası ile siper adını verdiğimiz açısal bölüntüsü. {SHARP} torna fener mili konikleri 1:10 Musluk koniği . Siper saat ibresi yönünde çevrilirse ölçü küçülür.mandren saplarında kullanılır. parça eksenine paralel hareket edebilecek özellikte vida ve somun sistemi ile çalışır. sport vidalarını sıkarak tamamlamış oluruz. açı verilmediği zaman. Parça ve sport konumlarının konik tornalamadaki konumu: Parçanın işlenme ve bağlama durumu göz önüne alınarak siperin hangi yönde çevrileceğine önceden karar verilir.

Örnek : Koniklik oranı 1/20mm olan bir milin konik ayar açısını hesaplayınız.025 tanjant cetveline bakarak bu değerin karşılığı olan açıyı buluruz. Talaş derinliği. Çözüm :Tg*a= 1/20:2 = 1/40 = 0. Parçanın konik yüzeyine kalem. zamanın önemli olduğu durumlarda veya işe ait resim. Formül : Konik ayar açısı =Tg*a=Koniklik Oranı/2 . Değerleri formülde yerine koyarak açının tanjant değerini elde ederiz. Bu usulü genellikle hesaplama yöntemlerini bilmeyenler kullanır.61 = 10º 36’ açı verilmelidir. ölçü ve projenin bulunmadığı durumlarda kullanılan bir yöntemdir. 1º 26’ olduğunu ve sporta verilecek bu açıyı ayarlayarak işi torna ederiz. uygun formülleri kullanarak örnek çözümlerle hesaplayalım. Koniklik oranı bilinen bir koniği sporta açı vererek konik tornalama işleminde aşağıdaki formül uygulanır. Tg*a= (D-d)/2xl formülü kullanılır. Bu değer trigonometrik cetvelinden bakarak veya hesap makinası ile belirlenir tg*a=10. D=50mm d=35mm l=40mm olan konik parçanın konik ayar açısının hesaplanması için. Esas tornalanacak parça bu ayara göre tornalanarak işlenir.Sporta Açı Vererek Konik Tornalama: Sporta açı vererek konik tornalama işlemindeki açı değerlerini. . Sporta bu açı verilir.1875 açının tanjant değeridir. alın sportundan verilerek ölçü tamlığına erişilene kadar bu şekilde konik tornalama işlemine devam edilir. Aynı zamanda koniğin çok hassasiyet taşımadığı. Sportun vidaları sökülür. bu formül ile aşağıdaki işlemi gerçekleştirelim. Pratik Olarak Açı Değerinin Bulunması: Genellikle bozuk bir parçanın konik tornalanacak kısmı varsa ve bu kısım bozulmamışsa yüzey ve ölçü sağlamlığı mevcut ise bu parça tornaya bağlanır. sport boyunca temas ettirilerek tam ölçüye çok yakın değerde koniklik açısı elde edilir. Tg*a = (50-35)/2x40 = 15/80 = 0. el ile talaş kaldırma işlemi sport mili mesafesi miktarınca yapılır. Sport vidaları sıkılarak açı ayarlanmış olur.

2 El İle Talaş Verilerek Konik Tornalama Bu işlem için tornanın alın ve boyuna sport kısımlarına aynı anda belirli oranlarda ilerleme vererek yüzeyin konik tornalamasını sağlayabiliriz.1. Bunun için gelişmiş bir el becerisine ve tecrübeye gerek duyulur.Parça Üzerinden Konik Açısını Elde Etmek Farklı Kalemlerle Elde Edilmiş İş Parçası Örnekleri 3. Bazı durumlarda araba otomatik ilerlerken enine sport geri veya ileri çekilerek yüzeyin konikleştirilmesi de sağlanabilir. Bu metotlar çok .

l:2 Çıkan sonuç puntanın kaydırılacağı ölçü miktarıdır. Sonra cıvatalar sıkılarak punta kaçırma ölçüsünü sabitleriz. Punta kaydırma işlemi normal punta uçlarında 4-5 mm’ ye kadar emniyetli bir şekilde yapılabilir.1. saat ibresi yönünde veya ters yönde ayarlarız. 1-Punta kaydırma işleminde vidaları gevşetip sıkarken puntanın arkasında bulunan ayar cetvelinden yararlanırız. Daha fazla ölçülerde yapılacak kaydırmalarda küresel uçlu puntalar tercih edilir.3 Punta Kaydırarak Konik Tornalama Genellikle uzun parçaların otomatik olarak seri bir şekilde tornalanmasında bu metot çok kullanılışlıdır. Punta kaydırma işlemi aşağıdaki gibi yapılır: Gezer puntanın alt tablası ile gövde kısmı ilk yapıldığında fener mili eksenine ayarlanmış ve hassas ölçü aletleriyle sıfırlanmıştır. Talaş derinliği alın sportundan ölçülü olarak verilir ve çap ölçüleri tamamlanır. Formül : a= 1/X.Punta gövdesi ile kızakları arasındaki kaydırma miktarını kumpasla ölçerek . Puntanın arka kısmında küçük bir bölüntülü cetvel ile bu sıfırlama işlemi sabitlenmiştir. Bu ölçünün kaydırılmasını aşağıdaki usullerle yaparız. Bizler punta kaydıracağımız zaman punta gövdesi ile kızaklarını birbirine bağlayan cıvataları bir taraftan gevşetip diğer taraftan sıkarak punta kaydırma yönünü ve ölçüsünü parçanın tornalama durumunu göz önüne alarak. 3. a= punta kaydırma miktarı = Koniklik oranı x parça boyu:2 elemanlarının bilinmesi gerekir.4 Koniklik oranına uygun olarak gezer puntayı kaydırma Bu sistemde koniklik oranı bilinen bir iş parçasının punta kaydırma miktarı aşağıdaki formül ile hesaplanır.1. Silindirik Bir Parçanın Oranlı Olarak Konik İşlenmesi 3. 2.elverişli ve elde edilen yüzeyler çok temiz olmayabilir.

4-Fener mili puntası ve gezer punta arasına silindirik olarak taşlanmış hassas bir malafa koyarız.Puntayı kaydırıp komparatör saati ile kaydırma miktarını herhangi bir yönde hassas olarak ayarlarız. Konik boyu parça boyundan kısa ise punta kaydırma miktarını hesaplanması : a=(D-d)xL :2xl Formülü uygulanır.ayarlarız.5mm bulunur. Çözüm: a = (D-d)/2 ( 60-52)/2 =8/2= 4mm punta kaydırma miktarı olarak bulunur. Araba üzerine bağlanmış bir komparatör saatini malafanın punta ucuna dayarız. a=(60-56)x150:(2x120)=(4x150):(2x120)=600:240=2. a=? D=60mm d=56mm L=150mm l=120 mm olan parça için punta kaydırma miktarını hesaplayınız Bu biçimdeki bir parçayı punta kaydırarak konik tornalamak için aşağıdaki punta kaydırma formülünü kullanırız. 3-Punta gövdesinin kızaklar üzerinde kaydırılmasını derinlik mikrometresi ile ölçerek hassas bir şekilde ayarlarız. Parça ve Punta Pozisyonları Örnek: Büyük çapı 60 mm. a=(D-d)x L /2x l Elemanları verilen uygun parçanın punta kaydırarak otomatik olarak konik tornalanması için önce punta kaydırma miktarını hesaplayalım. küçük çapı ise 52 mm olan bir konik parçanın punta kaydırma miktarını hesaplayınız. Koniklik Oranına Uygun Olarak Gezer Puntayı Kaydırma: . Punta Kaydırarak Konik Tornalamda Eksenler.

5 Punta kaçıklığını kontrol etmek Hesaplanan punta kaçırma miktarının doğruluğunu kontrol etmek için aşağıdaki işlemleri uygularız.1. 1-Punta kaydırma işleminde vidaları gevşetip sıkarken puntanın arkasında bulunan ayar cetvelinden yararlanırız.Bilinen elemanlar a=punta kaydırma miktarı 1/ x=Koniklik oranı l=Parça boyu Yukarıda elemanları verilen konik parçayı punta kaydırarak konik tornalamak için punta kaydırma ölçüsünü hesaplayınız.6mm ölçüsü elde edilir. Yukarıda punta kaydırma ayar usullerine göre yapılan ayar işlemlerinden sonra yapılan ilk ince talaş verme işlemi sonunda iş üzerinde ölçüm yapılarak da kaydırma işleminin doğruluğu onaylanır. a= Parça boyu x koniklik oranı a=80x1/50=80/50=1. Araba üzerine bağlanmış bir kompratör saatini malafanın punta ucuna dayarız. Bu hesaplama yöntemi ile koniklik oranına göre bütün konik tornalama işlemlerinin punta kaydırma miktarı ölçüsü bulunur.İstenilen punta kaydırma miktarı kadar ayarlanarak ayar işlemini yaparız. 3. . 4-Fener mili puntası ve gezer punta arasına silindirik olarak taşlanmış hassas bir malafa koyarız. 3-Punta gövdesinin kızaklar üzerinde kaydırılmasını derinlik mikrometresi ile ölçerek hassas bir şekilde ayarlarız. 2-Punta gövdesi ile kızakları arasındaki kaydırma miktarını kumpasla ölçerek ayarlarız.

Bu özellikten yaralanarak konik tornalamayı otomatik olarak gerçekleştiririz.8 Sevk Kızağı İle Konik Tornalama Bazı üniversal torna tezgâhlarının seri ve otomatik tornalama işlemlerini gerçekleştirmek için sevk kızağı denilen açısal bölüntülü ek aparatı vardır. 3.1.7 Konikliği kumpas ve mikrometre ile kontrol etmek Punta kaydırma yöntemi ile yapılan konik tornalamanın kontrol edilmesini aşağıdaki usullerle yaparız. İş parçamızın yapılan konik tornalaması standart konik ölçülerinde ise uygun konik mastarlardan yararlanarak kontrolünü yaparız. Konik tornalama işlemini gerçekleştiren bir özelliğe sahiptir. Sevk kızağı tezgahın alın sportunu.3. Parçanızın iki punta arasında ve emniyetli bir şekilde bağlanması gerekir. Sevk kızaklarının açısal tornalama yapmada ayarlanabileceği açı ölçüsü tezgahı yapan firma tarafından ayarlanır.6 Tezgâhı ayarlayıp konik tornalama Yapılan punta kaydırma işleminin doğruluğu onaylandıktan sonra işin tornalanması için işin ve puntanın emniyetli bağlanması sağlanır. İşin tornalanması işlemine uygun pasolarla talaş derinliği verilerek tornalamaya devam edilir. . İşin puntadan çıkmamasına dikkat edilir. Genellikle 0-30 derece açılar arasında açılara uygun yapılacak konikleri tornalayabiliriz. 3.1. Açısal tornalamaları hassas ve emniyetli tornalamaya yarayan özel aparatlara sevk kızağı adını veriyoruz. Bu çeşit tornalamada sadece konik açısının değerini bilmek yeterlidir.1. kalemliği ve ona bağlı kalemi kendi açısına uygun olarak parça üzerinde hareket ettirir. Küçük ve büyük çaplar ayrı ayrı ölçülür. herhangi bir hesaplamaya gerek yoktur. İş parçasının konikliği standartların dışında olması halinde ise parçamıza uygun ölçme aralığına sahip kumpas veya mikrometre ile ölçme ve kontrol işlemleri yapılır (ölçme ve kontrol modülüne bakınız).

8.1.Sevk Kızağının Üstten Görünüşü 3.1 Sevk Kızağını Koniklik Ölçüsüne Göre Ayarlama Bunun için sevk kızağının ayar vidaları sökülerek açılır. .8. hassas açıölçerler. Konik mastarları.3 Konikliğin Mastar İle Kontrol Edilmesi Yapılan konik tornalamanın uygunluğu işe uygun mastar ile kontrol edilerek doğrulanır (Konik mastarların kontrolde nasıl kullanılacağını ölçme ve kontrol modülünden bakınız). Daha sonra alın sportunun kızağa bağlantısı yapılarak boşa alınır. Bu işlemde talaş derinliğinin ayarı ve ölçüsü kalemlik üzerinden yapılır.8. 3. Kalemlik serbest olarak otomatik tornalama işlemini yapacak konuma gelmiştir.2 Sevk Kızağı İle Tornalama Yukarıda açıklanan ayar işlemi yapıldıktan sonra tezgaha uygun otomatik ilerleme ve işe devir sayısı verilerek talaş kaldırma işlemine geçilir.1. Açısal tornalamanın bu çeşit tornalarda boy mesafesi 500-600mm ölçülere kadar olan parçalar için elverişlidir 3. sinüs konileri. T kanal içersinde istenilen açı değerine ayar yapılır. optik açı ölçerler ve su terazilerinden yararlanılır. hassas mors kovanları.1.

açılı kanal tornalamak v.2 Özel Tornalama Usulleri Makine parçalarının konik tornalanmasında yeni teknolojilerin kullanıldığı günümüzde konik makine parçalarının konikliklerini uygun açıda bilenmiş kalemle veya kalemi açılı bağlamak suretiyle işlemek mümkündür. Açılacak Kanala Göre Bilenmiş Kalemler . Konik tornalamada açısal hesaba uygun olarak kalemin pozisyonunu ayarlanması. açı mastarları veya üniversal açı gönyesinden yararlanarak kalemin bilenmesi gerekir.3.b gösterilebilir. buna örnek olarak pah kırmak.

1 Tırtıl Makaraları Makine parçalarının genellikle el ile sıkılması ve çözülmesi istenen yerlerinde veya elimizin tutma anında kaymaması için.parçalara görünüm güzelliği oluşturmak amacıyle dış yüzeylerini ezerek yapılan izlere tırtıl adını veriyoruz. Buna göre tırtıl çeşitlerini şöyle sıralayabiliriz.. 1-Düz tırtıl 2-Çapraz baklava dilimli tırtıl 3-Kare dilimli tırtıl 4-Tek yönlü çapraz tırtıl (sağ-sol). TIRTIL ÇEKME 4.4.Tırtıl adımına uygun olan bu dişler iş parçalarına da aynı adım ölçüsünde iz yapmaya elverişlidir. Üzerlerinde açacağı izlere göre dişleri bulunan avadanlıklardır. tırtıl makarası diye isimlendirilen (HSS) alaşımlı yüksek hız çeliğinden yapılmıştır.1. 4. .Tırtıllar.1 Tırtıl Çeşitleri Makine parçaları üzerine ezmek suretiyle açılan tırtılların meydana getirdikleri izlerinşekline göre isim alırlar.

İş parçamız ayna punta arasına emniyetli bir şekilde bağlanır.4. Tırtıl katerleri üzerinde pim veya perçinle birleştirme yapılarak iş sonuna yaklaşması sağlanmıştır. Tırtıl makaraları katerler üzerinde dönecek şekilde yapılmıştır.2 TIRTIL ÇEKME İÇİN TEZGÂHIN HAZIRLANMASI Tırtıl çekmek için tırtıl tutucu katerlerin punta eksenine ayarlanması ile işe başlanır.1. Tırtıl Çeşitleri Tırtıl Makaraları ve Açtığı İzlerin Yönleri .

yüzeye yanaşma ve tırtıl makaralarının durumu göz önünde bulundurulur. 4.2 Tırtıl Çekme İçin Tezgâhın Ayarlanması 4. Bu nedenle uzun boylu tırtıl çekilmesi istenen parçalarda otomatik ilerleme verilerek yapılacak bir tırtıl çekme işleminin temiz ve kaliteli olması için devir/ilerleme miktarı seçilirken 0. Bütün bunlar kararlılıkla düzenlenir.2 Tırtıl Çekme İçin Devir Ayarlanması Tırtıl makaralarının iş parçası yüzeyinde ezerek iz yapması için düşük devirle iş dönmesine ve ezme işleminin gerçekleşmesine çalışılmalıdır. Tırtıl makarası ve bağlı olduğu katerler.2.1 Tırtıl Makaralarının Düzenlenmesi Tırtıl makaraları.π formülünü kullanabiliriz. Sonra makaraların tırtıl kateri üzerindeki bağlantılarının sağlamlığı kontrol edilir.N/1000 N=1000. makaraların bağlandığı katerler tezgahın kalemliğine punta ekseni yüksekliğinde bağlanarak tırtıl çekme işlemine hazırlanır.1 mm arasındaki ilerleme oranlarının kullanılması olumlu netice vermektedir.2. Tırtıl çekme anında makaralar ilerleme . Açılan tırtıla parça boyunca aynı derinlik ve temizlik elde edilene kadar otomatik ilerleme verilir.3. 4.2. tırtıl çekmeden önce temizlenir.4 Tırtıl Çekme İşlemi Herhangi bir makine parçasına tırtıl çekerken parçanın tezgaha uygun bağlama şeklinin nasıl olacağı. Alın sportundan talaş derinliği verilerek makaranın dönmesi ve parça yüzeyini ezmesi sağlanır. Tezgah devri için V= π. Bundan sonra ise. Tırtıl çektiğimiz parçaların malzeme çeşidi bu ilerleme miktarının değerlerini yükseltmeye ve düşürmeye sebep olur. kalemlik üzerinde.3 Tırtıl Çekme İçin Uygun İlerlemenin Ayarlanması Tırtıl çekme işleminde ilerleme ölçüleri miktarları torna tezgahı otomatik ilerleme ölçüsünün de az olmasına sebep olur. iş eksenine dik parça yüzeyine paralel konumda bağlanarak sağlam bir şekilde sıkılır. Genellikle yumuşak . Bundan dolayı tırtıl çekme anında tezgaha normal tornalama devrinin 1/3 veya 1/4 ü oranında verilecek devir sayısının olumlu sonuç almada etkili olduğu görülmüştür.2. Sonra elle araba ilerletilerek tırtılın tamamlanması sağlanır. Tezgahın devri hesaplanan devre ayarlanır.V /D.02mm-0.4. Makaralar çekilecek tırtıl çeşitler göz önüne alınarak katerler üzerine tek veya çiftli olarak bağlanırlar.D.veya hafif metallerde ezme işlemi kolay olacağı için otomatik ilerleme ayarlanırken verilen değerlerin üst sınırlarına yakın ilerleme seçilir. kolay tırtıl çekme. İş parçası ayna ile punta arasına alınarak emniyetli bir biçimde bağlanır. 4.

Tırtılın yüzeyde meydana getireceği iz. makaranın üzerinde bulunan dişlerin temizliği ve düzgünlüğüne eşit olmalıdır.yönünün tersine doğru dönmeye çalışır. fakat enine sporttan talaş derinliği vermemizi kolaylaştırır. 3-Makaraların paslanması önlenir. 2. 4.6 Yağ Kullanmanın Önemi Yağ kullanmanın önemini aşağıdaki gibi sıralaya biliriz. tırtılın derinliği bu pahın derinliğine eşitse derinliği tamamlanmış sayılır.Sürtünmeden dolayı ısınan makaraların ve parçanın soğuması sağlanır .2.2. 2-Tırtıl çekilen parçayı el ile kontrol ederek tırtıl yüzeyinin el ile söküp takmaya uygunluğuna bakılır ve karar verilir. 4. bu durum makaranın parçaya temas yüzeyini azaltır. temizlenmesini sağlar. 3-Tırtıl dişlerinin gözle görülen bir düzgünlüğe sahip olup olmadığına bakılarak karar verilir. 4. TORNADA KILAVUZLA VİDA AÇMA .Daha iyi yüzey kalitesi elde edilir 5.5 Tırtıl Çekilen Yüzeyin Kontrolü Tırtıl çekilen makine elemanlarının tırtıl kalite kontrolü şöyle yapılır: 1-Tırtıl çekilecek yüzeyin iki yanına tırtıl derinliği ölçüsünde pah kırılır. 1-Tırtıl çekilen parçalarda tırtılın parçayı ezerek oluşması anında meydana gelen küçük talaş parçacıklarının makara dişleri arasını doldurmadan.

Şekil 1)yazılır. Metrik vida kılavuzların sapına M harfi ile vida diş üstü çapı ile vida adımı yazılır.Ayrıca. (Örnek: M10.5. Kılavuzlar el ve makine kılavuzu olarak iki gruba ayrılır. M8.) Whitworth olanlarda ise kılavuzun sapında (W1/2x12’’-W5/8x10’’. bir vida için üçlü takımlar halinde olur ve ağızlama boyu en fazla olandan başlanarak sırası ile kullanılırlar..vb. El kılavuzları: Bu kılavuzlar. Üçlü Kılavuz Takımı Buji Kolu ve Üçlü Kılavuz Takımı .1 Kılavuzla Vida Açma İç vidaların açılmasında kullanılan ve bu amaçla üzerinde kesici helisel dişler bulunan aletlere ‘kılavuz’ denir.sap üzerine kılavuzun yapıldığı malzemenin simgesi (HSS) yazılmış halde imal edilirler.

Whitwort ince diş kılavuzun üzerine ise W harfinin yanı sıra diş üstü çapı ve adımını belirten parmaktaki diş sayısı yazılır (W 1/2X16).3 Boru Kılavuzlar Boruların üzerine diş derinliği az olan vidaları açmak için yapılmışlardır. dişlere sıra ile dağılacağından kılavuzlar zorlanmaz.2 İnce Diş Kılavuzlar Metrik ince diş kılavuzların sapına M harfi ve diş üstü çapına ilave olarak açılacak vidanın adımı yazılır. Tekli olmalarından dolayı kılavuzların kesme yüklerini azaltmak için olukları helis biçiminde yapılır. . Bu kılavuzların ölçüleri parmak cinsinden olup R sembolüyle gösterilir (R1’’).4 Makine Kılavuzları Bu kılavuzlar tezgahlarda açılan her vida için tekli olarak yapılırlar. Helisli olmalarından dolayı kesme yükü . 5. 5.5. Kör deliklere vida açılacağı zaman talaşların yukarıya doğru çıkması için sağ helis oluklu kılavuz kullanılmalıdır.(M8x1 gibi).

5. Örnek: Adımı 1mm olan M6 somun için matkap çapını bulunuz? Cevap: dm= d-p = 6-1 = 5mm olarak bulunur. Bu şekilde kılavuzun kolay ağızlaması sağlanmış olur. Bu şekilde kılavuzun zorlanması ve parçanın şişmesi önlenmiş olur.4) – (25.116 =10.7. Buna göre aşağıdaki bağıntı kurulur. dm= dp olarak yapılır. Bu şekilde kılavuzun açılacak olan deliği ağızlaması ve delik merkezine oturması kolaylaşır. vidanın diş dibi çapından biraz daha büyük olmalıdır.4.58mm (En yakın matkap ile delinir.1 Parçanın Vida Ölçüsüne Uygun Delinmesi Ve Havşalanması Kılavuzlar için delik çapı.2 Makine Kılavuzu Ve Aparatının Seçilerek Bağlanması Açacak olduğumuz vidaya uygun kılavuz seçilir ve eklemli bir mandren ile gezer puntaya takılarak kullanılırlar. Örnek: Parmaktaki diş sayısı 12 olan ½’’ somun için matkap çapını bulunuz? Cevap: dm= d-p = (1/2x25.2. . Deliğin matkap çapı : dm Vida diş üstü çapı:d Adım:p ise Matkap çapı.4.4/12) =12.Makine Kılavuzu 5.) Kılavuz açılacak olan parçalara deliği takiben doksan (90) derece havşa açılmalıdır.

5.Gezer puntanın ucu kılavuzun kare kesitli başındaki punta deliğine yerleştirilmelidir 4. 3. kolay.Buji kolunun öne gelen tarafı araba yüzeyine düzgün dayatılmalıdır. elle çekilen vidalara göre daha hızlı.Tezgahın çalışmasıyla birlikte gezer puntadan adıma uygun ilerleme sürekli verilmelidir. temizdir. Uygun soğutma sıvısı kullanılarak vida açma işlemi tamamlanmalıdır.5.W) kılavuz takımı seçilerek işlem sırası şu şekil de sıralanır: 1.4.Torna tezgahı çalıştırılarak kılavuz ağızlatılmalıdır.Kılavuzun ucu deliğe yerleştirilmelidir.3 Torna Tezgahında El Kılavuzuyla Vida Açma İşlemi Delik içerisine açacak olduğumuz vidanın özelliğine göre (M. Bu nedenle otomatik aparatlar kullanılmaktadır. İşlem basamaklarını aşağıdaki gibi sıralayabiliriz .Tezgah uygun devire ayarlanmalıdır. 7. Otomatik Vida Kılavuzları : Makine ile kılavuz çekmenin.Bir numaralı kılavuz seçilerek buji koluna yerleştirilmelidir. 2. 6.

Üzerine pafta ile vida açılacak olan iş parçası sağlam ve güvenli bir şekilde aynaya bağlanır.Otomatik Kılavuz Aparatı 1.2 mm Küçük Tornalama Teorik olarak işin çapı açılacak olan vida diş üstü çapına eşittir. 5-Diş üstü çapı küçülen kılavuzu tezgah sola doğru döndürülmeden delikten çıkarılabilir. 6. 3-Tezgahı çalıştırarak vida açılır.1 Parçayı Vida Çapından 0.1 Pafta İle Vida Açmak Silindirik iş parçalarının dış yüzeylerine aynı adım ve profilde vida açmak için kullanılan kesici aletlere pafta denir. TORNADA PAFTA İLE VİDA AÇMAK 6. 4-Vida işleminin sonunda bir dayama etkisiyle kılavuzun lokmaları içeriye çevrilir. Parça hazır hale getirilmiş olur (Delme ve vidalama işlemleri modülü’ne bakınız).Otomatik kılavuz aparatı üzerindeki kol ile kurulur.1-0. İş parçası uygun ölçülerde tornalanarak ucuna kırkbeş derece pah kırılır. Ancak vida . 2-Normal kılavuz gibi deliğe ağızlatılır.1. 6. 6-Mutlaka uygun soğutma sıvısı kullanılmalıdır.

Pafta lokması.3. Büyük olduklarından 1. fener miline veya buji koluna bağladığımızda dikkat edeceğimiz en önemli husus pafta ekseninin vida ekseniyle üst üste gelmesidir. Ayarlama işleminde dikkat etmemiz gereken husus. Kılavuzlardaki gibi ölçü ve işaretleri üzerlerine yazılıdır. Paftaları el ve makine paftaları diye iki gurupta inceleyebiliriz. . iç ve dış tamburlar üzerindeki sayı çizgilerinin çakışmasıdır.2.açma işleminde dişlerin şişmesi ve paftanın sıkışmasını önlemek için parçanın çapı .3 Makine Paftaları Torna ve matkap tezgahlarında seri şekilde vida açmak için kullanılırlar. 6.2 Boru Paftaları Boruların dışına vida açmak için kullanılırlar. vida ile ilgili yazıları üstte olacak şekilde takılır (Delme ve Vidalama İşlemi modülü’ne bakınız).4 parçalı olarak yapılırlar. pafta koluna. yaklaşık olarak vida adımından onda bir kadar küçük işlenmelidir. Bu paftaların lokmaları açılacak olan vidanın profiline göre değiştirilebilir. Bu paftalar ayarlanabilir olduğundan çeşitli çaplardaki borulara vida açma imkanımız vardır. El Paftaları: Bunlar normal ve ince diş olarak iki guruba ayrılır. Metrik 16 Pafta Lokması 6. Makine paftalarını kalemliğe.

6. whitvorth.3. pafta kollarına yazılı yüzü üste gelecek şekilde takılır. pafta mandreni veya otomatik pafta aparatı gezer puntaya bağlanır. pafta kolu veya pafta mandreninden herhangi birine takılır. seçmiş olduğumuz lokmayı.3.2 Başlığın Tornaya Bağlanması Paftayı açma şekline göre . boru ) paftası gibi. pafta kolu.1 Vidaya Uygun Pafta Lokması Ve Pafta Çekme Başlığının Seçimi Açılacak olan vidanın özelliğine göre (Metrik. Kullanacağımız şekle göre kokma. Pafta Kolunun Gezer Puntaya Bağlanması .Otomatik Pafta Aparatı 6.

8.Kurulmuş olan otomatik pafta başlığını.Açacak olduğumuz vidanın profiline göre hazırlanan diş lokmalarını aparata takınız. 8. 6. Torna Tezgahında Otomatik Pafta Çekme İşlemi 1. Plastikler : Basınçlı kuru hava.Vida açacak olduğunuz parçayı salgısız ve sağlam bir şekilde aynaya bağlayınız. 6. 3. vida sonunda otomatik atacak şekilde ayarlayınız.6. düzenli ilerlemeyi veriniz.4-Otomatik paftanın mandalını kurunuz.Paftanın işi bırakması çap büyümesiyle olacağından geriye alma işlemini tezgahı durdurmadan da yapılabilirsiniz.Tezgahı çalıştırıp. bitkisel yağ.Tezgahınızı uygun devir sayısına ayarlayınız.Pafta aparatını gezer puntaya bağlayarak iş parçasına ağızlatınız. 9. 2. sultex B Otomat çelikleri Bor yağı Alaşımlı çelikler : Sultex B .3 Vida açmada uygun kesme yağının kullanılması Vida açma işleminde mutlaka soğutma sıvısı kullanılmalıdır. 10-Pafta açma işleminde mutlaka uygun soğutma sıvısı kullanmalısınız.3.4 Torna Tezgahında Pafta Çekme İşlemi .3. bor yağı Bakır ve çinko : Bor yağı . Alaşımsız veya az alaşımlı çelik: Bor yağı.Parçanın ucuna kırk beş derece pah kırınız. 5. Bazı malzemelere göre kesme sıvısı şu şekilde sıralana bilir.

Vida mastarları. 2-Tezgahı uygun devirde ayarlayınız. 6-Pafta kolunu arabaya sabitleyiniz.3.1 Vida Tarağı Vidaların adım veya parmaktaki diş sayısına göre yapılmış dişli taraklardan oluşur. Vida tarağı.3. 7-Aynayı boşa alıp çeviriniz. Dış ve iç vidaların kontrolünde kullanılmak üzere iki çeşitte yapılmışlardır. 3-İş parçasının ucuna kırkbeş derece pah kırınız. Tarak üzerinde açılacak vidanın adımı veya parmaktaki diş sayısı yazılıdır.5 Pafta Çekilen Parçanın Kontrolü Profillerine göre açmış olduğumuz vidaların kontrolünü aşağıdaki ölçme ve kontrol aletlerinden biri veya birkaçını kullanarak yaparız.Pafta kolunu da ayrıca iterek parçaya ağızlatınız.3. 7. 8-Tezgahı çalıştırarak vida açma işlemini tamamlayınız. 6. Vida mikrometreleri.1-İş parçasını salgısız bir şekilde aynaya bağlayınız.5.5. 4-Açılacak profile uygun pafta seçerek pafta koluna takınız.2 Vida mikrotreleri Vidaların dişdibi çapı veya böğür çapına göre ölçülmesinde kullanılırlar. 6. CNC TORNA TEZGAHI . 5-Gezer puntayı pafta koluna dayanacak şekilde sabitleyiniz. 9-Bu işlemde mutlaka uygun soğutma sıvısı kullanınız. 6.

kesici ve ayna hareketlerinin bilgisayarla kontrol edilebildiği tezgâhlardır. X ve Z eksen kızakları . CNC kavramı Computer Numeric Control kelimelerinin kısaltılmış hâlidir ve ‘’bilgisayar ile sayısal denetim’’ anlamına gelmektedir. sport ve araba hareketinin bilyalı vida ve servomotor sistemi ile kontrol edildiği. silindirik parçaları işlemek için iş parçasının döndüğü ve kesicinin ilerleyerek parçadan talaş kaldırdığı. CNC torna tezgâhları.Konvansiyonel torna tezgâhındaki sportun hareketi bir bilyalı vida ve servomotor sistemi ile araba hareketinin de başka bir bilyalı vida ve servomotor sistemi ile kontrol edilmesi sonucu torna tezgâhının ana yapısı elde edilmiş olur.

7. Bu durum hassas konumlamalar için çok önemlidir. tezgâh miline irtibatlanır.1 7. malafalar ve kovanlar ile bağlanır. Sürtünme bu elemanlarda aiınma. Motor. Kayıt ve kızaklarda yüksek sertlik ve titreĢimleri sönümleme özellikleri istenir. kayıt ve kızlaklar 7. Yatak ve kızaklarda meydana gelen en önemli olay sürtünmedir.3 Taret CNC Torna tezgâhında.1 CNC Torna Tezgâhı Kısımları Kayıt ve Kızaklar CNC tezgâhlarında eksenel hareketlerde yüksek hız ve ani yavaşlamalar gerekir. Ana mili ekseninde çalışan takımlar pensler yardımıyla bağlanır. Bu nedenle kayıt ve kızaklar yağlanır. Bunlar yüksek devir sayılarında döndüklerinden en küçük olumsuzluk tezgâhın hassasiyetini önemli ölçüde etkiler. Bu nedenle CNC tezgâhlarında düşük sürtünmeye sahip doğrusal ve bilyalı kızak sistemleri kullanılır. .1. CNC tezgâhlarında işleyen iş parçası hassasiyetini etkileyen en önemli eleman tezgâh milidir.1.2 Fener Mili ve Gezer Punta CNC takım tezgâhlarında tezgâh milini harekete geçirmek için doğru akım ya da alternatif akım motorları kullanılır. takımların takım tutucular vasıtasıyla takıldığı kısma taret denir. enerji kaybı ve sıcaklığın yükselmesine neden olur. Dış çapta çalışan kesici takımlar ise takım tutucular (katerler). Bu nedenle iş parçalarının bağlanmasında balans dikkate alınmalıdır 7.1.

devir sayısı/ilerleme vb. acil durdurma. taret döndürme. CRT ekran kısmında yapılan işlemler görülür. ayar düğmeleri bulunur.1. fanuc. Alfabetik ve sayısal tuşlar ile veri girişi gerçeklidir. soğutma sistemi açma/kapama. tezgâh aynasını açma/kapama. heidenhain mazatrol ve özel kontrol panelleridir . Endüstride yaygın olarak kullanılan kontrol sistemleri siemens.Takımlar sağlam bağlanmalı ve taretin dönmesini engelleyecek mesafelerde takım bağlanmamalıdır. Taret 7.4 Kontrol Paneli CNC tezgâhının kontrolü bu panel aracılığıyla yapılır. Kontrol tuşları ile manuel hareket için eksen seçimi. tezgâh milini çalıştırma/durdurma. Simülasyonlar izlenebilir.

Siemens kontrol paneli fanuc kontrol paneli Mazatrol kontrol paneli Heidenhain kontrol paneli .

Taret dönerken tezgâh gövdesine çarpmayacak şekilde ayarlanır. Kullanılacak olan tezgâh için kesici takım tutucu ve katerlerin seçimi imalat yapan herhangi bir firmanın kataloğundan yapılır. c) S Dikkat edilmesi gereken husus önce X ekseninde referans noktasına gönderilmelidir. Bu işlemle kontrol devresine enerji verilir. CNC torna tezgâhında JOG modunda T+ ve T. ilerleme tamburu açık konuma getirildikten sonra CYCLE START tuşuna basılırsa tezgâh tareti otomatik olarak tezgâh referans noktasına gider.butonlarına basarak taret uygun pozisyonda durdurulur ve uygun takım tutucu ile takımlar bağlanır. 7) Artık tezgâh çalışmaya hazırdır. Referans tuşu aktif hâlde iken +X tuşu ile X ekseninde daha sonra +Z tuşu ile de Z ekseninde referans noktalarına gönderme işlemi yapılabilir.) 5) Herhangi bir alarm mesajı yoksa ilk yapılacak işlem kesiciyi tezgâh sıfırına göndermek olmalıdır. Tezgâh mili ve soğutucu kapatılır. Bunun için a) S JOG ve REFERANS tuşlarını aktif hâle. b) S Referansa gönderme işlemi manuel olarak da yapılabilir.3 İş Parçası ve Kesici Ayarları 7. referans noktasına gönderilir. 7. CNC torna tezgâhında standart kesici takım bağlama sistemleri (tutucular) kullanılır.3. 3) Acil stop butonu basılı ise kaldırın. . Tezgâh. 6) Takım ayarları ve iş parçası referans noktası ayarları yapılır.1 Kesicilerin bağlanması CNC torna tezgâhında kesiciler tarete bağlanır. Bağlanan kalemler taretten 20-30 mm dışarıda olmalıdır.7. Bu mesafe tezgâhtan tezgâha değişebilir. 4) RESET tuşu ile tezgâh sıfırlama işlemi gerçekleştirilir (RESET tuşu. 2) Kumanda panelinde (LCD ekranın sol tarafındaki) kontrol paneli üzerindeki ışıklı ―Power On‖ tuşu birkaç saniye basılı tutulur.2 CNC Torna Tezgâhlarının Açılması ve Kesiciyi Tezgâh Sıfırına Gönderme 1) Tezgâh ana şalteri açılır. tezgâh ekranındaki uyarı ve sinyallerin giderilmesi işleminde kullanılır. Bir müddet sonra ekrana Standart Pozisyon sayfası gelecektir. Aksi takdirde taretin puntaya çarpma ihtimali vardır.

Matkap ve delik delme operasyonlarında kullanılan kesiciler genellikle pensler yardımı ile bağlanır. ayna ayaklarının arasına yerleştirilir. Delik operasyonları için takımlar taretin alnına takılır. A Ayna ayakları parçaya göre ayarlanır.3.Dış tornalama operasyonları için takımlar taretin çevresine takılır.2 İş Parçalarını Tezgâha Bağlama ve Parça Boyunun Tespit Edilmesi  ynanın sıkma basıncını sıkacağımız iş parçasına göre belirlenir. Ayna ayaklarını açma-kapatma pedalına basılarak ayna ayakları açılır ve parça. Ayna ayaklarını açma-kapatma paneli . Swichler ayarlanır. a) kesici bağlama sistemleri (tutucular) bağlanması b) takımın tarete 7.

Eksen yön tuşları yön tuşlarına basıldığında aktif olan değer kadar ilerleme yapar 7. Ana ayaklarını kapatmak için ayna pedalına basılır. ilerleme düğmesinden ilerleme miktarı ayarlanabilir. Handwhl menüsü seçilir. Tareti elle hızlı ilerletmek için RAPID (hızlı) ilerlemesi aktif hâle getirilir ve eksen tuşlarından birine basılır.3. 7. Z-) birine basılarak kesici talaş alma ilerlemesinde ilerletilebilir.Parçanın çapı ayna merkez deliğinden büyükse parça ayna yüzeyine temas edecek Ģekilde yerleĢtirilir.3. Parçanın salgılı dönüp dönmediği kontrol edilir.4 Tareti El Çarkı (Handwheel) ile Hareket Ettirme JOG tuşu aktif iken ana menüden Machine [M] tuşu ile machine menüsüne girilir. X-. Parçanın çapı ayna merkez deliğinden küçükse parçanın boyu dayama veya kumpas yardımı ile ayarlanır. .3 Elle Çalışma Modunun Seçimi JOG tuşu aktif hâle getirilerek eksen tuşlarından (X+. Z+.

Klavye üzerindeki tuşlarla . basılıp ilerleme tamburu çevrilirse Tareti çevirmek için JOG tuşu aktif durumda iken. standart ilerleme değerlerinden (1.4 İş Parçası Sıfır Noktasının Tespit Edilmesi CNC torna tezgâhlarında parça programlanması amacıyla parça üzerinde herhangi bir noktanın referans alınıp bu noktaya göre program yazılması gerekir.5 İş Parçasından Elle Talaş Kaldırma JOG modun da elle tezgâha devir sayısı verildikten sonra yine JOG mod da ve INC seçilerek istenilen ilerlemede (10. T+ Klavye üzerindeki tuşlarla + yönde taret hareketi sağlanır.yönde taret hareketi sağlanır. Ekranda çıkan satıra ilerleme değeri girilerek INPUT tuşu ile onaylanır. 10000) farklı vermek gerekiyorsa Machine menüsünden INC menüsü seçilir. 1000. Z) eksen butonuna basılır. 7. Klavye serbest ilerleme değeri tuşuna girilen değer kadar ilerleme yapar (0. 1000. 10000 mikron) hangi yönde gidilecekse (X.085). 10.El çarkı ile hareket ettirme El tekeri hangi eksende hareket ettirilecekse alternatif tuşu ile ekranda eksen seçimi yapılır.3. 100. 100. İlerleme değerini. El çarkını döndürerek parça üzerinden talaş kaldırılabilir. mikron değer tuşlarından herhangi biri seçilir ve Handwhl tamburu ile o eksen üzerinde belirlenmiş ilerleme miktarında ilerleme sağlanır. 7. Referans olarak . T.

Ayrıca parçanın alnına değdirilerek parça sıfırlaması daha kolay yapılır. Ayna ayakları hidrolik veya pnomatik basınç ile sıkılıp gevşetilir. Ancak istenirse parçanın ayna tarafındaki alın yüzeyi merkez noktası da seçilebilir. Torna tezgâhlarında iĢ parçası referans noktası için en uygun yer parçanın sağ alın yüzeyindeki merkez noktasıdır. . iş parçasının imalatında uygulanacak olan operasyonlara ve programlamaya kolaylık sağlayacak bir yerde olmalıdır. Parça. İş parçası sıfır noktası. gereksiz hesaplama yapmak zorunda kalabiliriz.1 İşin Aynaya Bağlanması Aynaya parçanın bağlanması ayna ayaklarını açma-kapama pedalı ile yapılır. Ayakların sıkma aralığı yaklaşık 8-12 mm’dir. Fener mili durdurulmadan ayna ayakları açılıp kapanmaz. Referans noktası yanlış seçilirse programın yazılması zorlaşır.4. Bu nedenle ayna ayakları iş parçasına uygun olarak tek tek bağlanmalı ve ayna ayaklarını bağlarken ayakların arkasındaki çentik sayıları kullanılarak eşit olacak şekilde bağlantı yapılmalıdır. Bu nedenle referans noktasının parça ekseninde olması gerekir.alınan noktanın tezgâha tanıtılması işlemine ‘’iş parçası referans noktasını tanımlama’’ adı verilir. CNC tornada referans (Sıfır) noktaları 7. Çünkü tornada işlenen parçalar genellikle silindirik olduğu için parça profili simetriktir. sıkma şeklini belirleme anahtarının pozisyonuna bağlı olarak sıkılır. Parçalar dıştan veya içten bağlanır. İstenirse program içinden de ayna açılıp kapatılabilir.

a) İçten sıkma (anahtar sol konumda).4. ayna ayakları çözülü iken S13 sensörü ışığı yanacak şekilde sensörler kaydırılarak ayarlanmalı ve sensör tespit cıvataları sıkılarak sabitlenmelidir. Ayna ayak sensörleri Dıştan sıkma işlemlerinde ayna ayakları sıkılı iken S14 sensörü ışığı yanacak şekilde. aksi takdirde tezgâh işlem yapmayacaktır. b) Dıştan sıkma (anahtar sağ konumda) 7. .Parça sıkma şekli belirleme anahtar butonu. iş parçasının şekline göre iki ayrı bağlama timi vardır.2 Ayna Ayak Sensörlerinin Ayarlanması Tezgâh aynasının arka tarafında S 13 ve S 14 ayna ayak sensörleri bulunmaktadır. İş parçası bağlama işlemlerinde bu sensörlerin ayarlanması gereklidir.

TSM sayfasında imleç neredeyse o kısım aktif konumdadır. . Burada istediğimiz devir sayısını verebiliriz. Mesela 500 devir/dk. İmleç S’de iken yan menüde Spindle çıkar.Dıştan sıkma seceneği İçten sıkma işlemlerinde ayna ayakları sıkılı iken S13 sensörü ışığı yanacak şekilde.3 Elle Devir Sayısı Girme Devir sayısını elle girmek için TSM sayfası açılır.4.da çalışmak istiyoruz. ayna ayakları çözülü iken S14 sensörü ışığı yanacak şekilde sensörler kaydırılarak ayarlanmalı ve sensör tespit cıvataları sıkılarak sabitlenmelidir. Bazı tezgâh kontrol ünitelerinde S (devir sayısı) ekranına geçildikten sonra S harfine basılır ve istenen devir sayısı yazılıp Input düğmesine basılır. İçten sıkma seçeneği 7. Spindle kutusuna 500 yazılır.

Program içinde istenen iş referans noktası kodu örneğin G54 yazıldıktan sonra bu satırdan sonraki tüm koordinatlar için sıfır noktası G54’te tanımlanan nokta olarak kabul edilir.4. İstenirse birden fazla iş referans noktası da ayarlanabilir. Başka bir referans noktası kodu girilene kadar aktiftir. .4 İstenilen Sıfır Noktası Kodunun Seçilmesi İş parçası referans noktaları G54-G59 arasındaki kodlardan herhangi birine ayarlanabilir.TSM sayfası 7.

6 Uygun Takım Seçilerek Talaş Kaldırılması İşlem türüne uygun (alın tornalama. . Takım özellikleri takım sayfasında tanıtıldıktan sonra takımlar program içinden çağrılıp kullanılabilir. takım ayar mastarına (takım ayar koluna) değdirilerek takımların ayarları yapılır. silindirik tornalama. vida açma vb.) kesicilerle talaş kaldırma işlemleri gerçekleştirilir. Kullanılacak her takım tek tek çağrılarak referans noktası tanımlamasında olduğu gibi parçanın alnına ve çevresine değdirilerek takım boyları TOOL OFFSET sayfasına kaydedilir. Uygun kesiciler taret üzerindeki ilgili yuvalarına yerleştirilerek cıvataları sıkılır. Bazı tezgâhlarda tezgâh koordinatını otomatik olarak aldırmak için MX ve MZ yazılıp Input düğmesine basılır. 7.4. Veya varsa takımlar. Benzer şekilde kesici iş parçasının çevresine değdirilir ve tezgâh X değerine parçanın çapı da eklenerek G54 sayfasındaki X kolonuna yazılır. kanal açma.4.7.5 Seçilen Sıfır Noktasının Kaydedilmesi İş parçası referans noktasının ayarlanması İş parçası referans noktası sayfasına gelindikten sonra kesici parçanın alnına değdirilir ve ekrandaki tezgâh Z değeri G54 satırının hizasındaki Z kolonuna yazılır.

Değiştirilmek istenen yeni komut yazılır ve bu tuşa basılır. Bu ekranda yapılan işlemler ayrıntılı olarak takip edilir. değiştirilmek istenilen komutun önüne getirilir. Yazılmış herhangi bir karakter ya da bir bloku yenisiyle değiştirmek için kullanılır. Kullanılan kontrol paneline göre farklılıklar gösterir. İmleç. Ayrıca parçamızın üzerinde işlemler yapmadan önce simülasyonunu izleyebiliriz. İmleç kaydırma butonlarıdır.1 Bilgisayar Ekranı LCD monitör ve softkey olarak isimlendirdiğimiz ekran menülerine göre kumanda edilen butonları içermektedir. Her kontrol panelinde ISO kodları veya kontrol panelini üreten şirketin ürettiği diyalog programı yüklüdür. Keybord üzerinde çift karakter taşıyan butonlar bulunmaktadır. Üst karakterlere geçiş bu butonla sağlanır. Sayfa seçme butonlarıdır. Her basışta bir karakter atlatabilir. 8. Hareket yönleri ise ok yönündedir. CNC TORNA TEZGÂHLARININ KONTROL PANELİNİ KULLANMA 8. Bir önceki menüye dönüş butonudur. Fonksiyon seçme butonudur. Basıldığında tezgâhın ilk açıldığı andaki menüler ekrana gelir.8.2 Ekran Menüleri ve Açıklaması Standart tezgâh softkey menüsüne dönmek için kullanılan butondur. Bir sonraki menüye geçiş butonudur. . Değiştirme butonudur.

Seçilmiş olan pencereleri etkin hâle getirir. İmleç silinmek istenilen karakterlerin sağına getirilir ve bu butona basılır. MDI: Elle veri girişi Auto: Programları otomatik olarak çalıĢtırarak parça iĢleme butonudur. Açıklama butonudur. . Bu mod da program çalıştırılamaz sadece butonlar etkindir. Kesici talaş alma ilerlemesinde veya hızlı ilerleme modun da hareket ettirilebilir. Single Block: Auto veya MDI modda çalıĢan programı blok blok (satır satır) iĢletmeye yarar.Input butonu yazılım satırında bulunan ve henüz hazırlanmamış olan komutları hafızaya girmek için kullanılır.3 Program Tuşları ve Fonksiyonları JOG (elle kullanma) modu: İlgili butonları kullanarak tezgâha manuel hareket verme modudur. Reset butonudur. yazılım satırına yazıldıktan sonra bu buton kullanılmalıdır. Yani programa girilmek istenilen her komut ya da blok. Sistemde oluşan bazı alarm ya da mesajlar bu buton yardımıyla silinebilir. Program içerisinde yazılmış olan karakterleri silmek için kullanılır. 8. ilgili parametre ve yapılması gereken işlemlerin bulunduğu sayfaya geçiş imkânı sağlar. Single Block’un iptali için aynı butona tekrar basmak gerekir. Ekranda beliren alarmın detaylı açıklaması. Tekrar basıldığında etkin olan pencere etkinliğini kaybeder. Aktif / Deaktif butonudur.

belirtilen yön butonuna basmakla makinenin referans noktasına gider. Incremental mod seçili iken Handwheel (el çarkı) veya eksen hareket yönlerini gösteren butonlara basmakla eksenin ilerleme miktarının 100 mikron olmasını sağlar. 10000 mikrondan farklı bir ilerleme seçilmek istenildiğinde kullanılır. Repos: Takım kırılmalarında JOG modunda bu tuşa basılırsa program en son kaldığı yere döner. Bu butona basıldıktan sonra seçilen eksen. Referansa göndermek için X+. Incremental (artışlı) mod seçili iken Handwheel (el çarkı) veya eksen hareket yönlerini gösteren butonlara basmakla seçilen eksende ilerlemenin kaç mikron olacağını belirleme butonudur. 1000.Reset: Aktif olan bir fonksiyonu iptal eder. 100. durdurur. Geçici olarak meydana gelen alarm ya da mesajların sebepleri ortadan kaldırılmışsa silinmesini sağlar. Z+ yön tuşları kullanılır. 10. Referans (X ve Z eksenlerinde tezgâh sıfırına gönderme): Tezgâh referans noktasına gönderme modudur. . Incremental mod seçili iken Handwheel (el çarkı) veya eksen hareket yönlerini gösteren butonlara basmakla eksenin ilerleme miktarının 10 mikron olmasını sağlar.

Konveyör ileri: JOG modda talaş konveyörünün ileri yönde hareketini sağlar.Incremental mod seçili iken Handwheel (el çarkı) veya eksen hareket yönlerini gösteren butonlara basmakla eksenin ilerleme miktarının 1000 mikron olmasını sağlar. Butona basıldığında gezer punta milinin ileri çıkabilmesi için çalışma kapısının açık ve puntalı / puntasız çalışma anahtarının puntalı konumda olması gerekir. Cycle Start: Auto veya MDI modda seçilen programı çalıştırmaya yarar. Incremental mod seçili iken Handwheel (el çarkı) veya eksen hareket yönlerini gösteren butonlara basmakla eksenin ilerleme miktarının 10000 mikron olmasını sağlar. . Butona bir defa basmakla hareket başlatılır. Talaşların sıkıĢşması durumunda konveyörün geri çekilmesi için kullanılır. Cycle Stop: Auto ve MDI modda çalışan programı durdurmak için kullanılır. Durdurmak için aynı butona tekrar basmak gerekir. Konveyör geri: JOG modda talaş konveyörünün geri yönde çalıştırılmasını sağlar. Punta ileri: Gezer punta (tail stock) milini ileri çıkartmaya yarayan JOG modda çalışan butondur.

Otomatik modda Auto soğutma butonuna basılarak soğutma sıvısı akışı kesilip Takım soğutma: İş mili üzerinde bulunan ve taret üzerine doğru soğutma sıvısı akışını sağlayan butondur. İş mili soğutma: Taret üzerinde bulunan ve iş miline doğru soğutma sıvısı akışını sağlayan valfi kontrol eden butondur. Butonun aktif olabilmesi için çalışma kapısının kapalı ve iş milinin dönüyor olması gerekir. Otomatik modda Auto soğutma butonuna basılarak soğutma sıvısı akışı kesilip tekrar açılabilir. . Butona basıldığında gezer puntayı geri çekmek için çalışma kapısının açık ve puntalı / puntasız çalışma anahtarının puntalı konumda olması gerekir. Takım soğutma ve iş mili soğutma valflerini etkin hâle getirir ya da devreden çıkarır. İlk basıldığında prob kolu aşağı hareket eder. Basılı değilse otomatik modda verilen soğutma komutları gerçekleşmez. Tekrar basıldığında prob kolu yukarı hareket eder. Prob aşağı yukarı: Takım ölçme prob kolunun JOG modda aşağı ve yukarı hareketini sağlayan butondur. Otomatik soğutma (Auto Coolant): Soğutma sıvısı akışının sadece M fonksiyonları ile olması istenen durumlarda kullanılan butondur.Punta geri: Gezer puntayı geri çekmek için kullanılan JOG modda çalışan butondur. Otomatik modda mutlaka basılı olmalıdır.

Tareti bir sonraki takım gelecek şekilde döndürür. Parça çözme Ģeklini belirleme anahtarının pozisyonuna bağlı olarak açma yapar. aynaya doğru hareket ettirir.) Manuel yağlama: Elle yağlama butonudur. Punta gövdesi geri: Punta gövdesinin geri hareketini sağlar (Punta gövdesinin ileri ya da geri hareketinden önce Punta gövdesini tezgâh kızaklarına bağlayan cıvataların çözülü olmasına dikkat ediniz. Tezgâhın ilk açılışında butona bir kez basılması yeterlidir. Bu butona basıldığı müddetçe hareket devam eder.Taretin döndürülmesi: JOG modda takım değiştirme butonudur. Taretin döndürülmesi: JOG modda takım değiştirme butonudur. . sinyalini alana kadar periyodik olarak (maksimum 4 kez) kızaklara yağ basar. Ayna çözme (Chuck Unclamp): Parçayı çözmek için kullanılan manuel butondur. Tareti bir önceki takım gelecek şekilde döndürür. Çalışma kapısı açık değilse açma / kapama yapmaz. Punta gövdesi ileri: Punta gövdesini ileri yönde. Butona her basışta pompa yeterli yağ akışı sağlandı.

Ayna sıkma (Chuck Clamp): Parçayı sıkmak için kullanılan butondur. 8. İç aydınlatma lambasının (Lamp) açılıp kapanması için kullanılır. Basıldığı zaman tezgâhın bütün fonksiyonları durur. Feed Override: Bütün modlarda önceden set edilen ya da program içerisinde seçilmiş olan ilerleme hızları % 0’dan itibaren % 120 oranında (bazı tezgâhlarda % 200) artırıp azaltmaya yarayan seçici anahtardır. JOG veya AUTO modda. kapı açıkken çalışır. Tareti manuel olarak hızlı (Rapid) hareket ettirmek amacıyla kullanılır. Butona basılınca buton basılı olarak kalır. tezgâhın elektriği kesilir.4 Operasyon Kontrol Tuşları ve Görevleri Emergency Stop butonu: Herhangi bir acil durumda çalışma modu ne olursa olsun tezgâhı durdurmak için kullanılacak butondur. . Buton üzerindeki ok yönünde çevrilerek yeniden açılır.

Eksen strok sonu anahtarlarını (Switch) köprüleme butonu: Eksenlerin herhangi bir sebepten dolayı çalışma sınırlarının dışına çıkarak limit anahtarlara basması ile eksen sürücülerini devreye almak için bu butona basılmalı ve buton basılı iken limit anahtara basılı olan eksen ters yönde hareket ettirilerek anahtar konumundan kurtarılmalıdır. Parça sıkma şekli belirleme anahtarı: İş parçasının şekline göre iki ayrı bağlama tipi mevcut olup bu bağlantı şekillerinden hangisinin kullanılacağını sisteme aktaran anahtardır. Anahtar sağda ise gezer punta bulunduğu yerde kilitlenir. yazılı olan programları ve parametreleri diskete almak için kullanılan ünitedir. parametre girmek. MDI ve AUTO modlar dan herhangi birinde yapılacak olan S iş mili devirlerini % 50-% 120 oranlarında (bazı tezgâhlarda % 200) artırıp eksiltmeye yarayan seçici anahtardır.  Punta anahtarı: Anahtar solda iken gezer punta ileri-geri hareket ettirilebilir. Power On butonu: Bu düğmeye basıldığında sisteme elektrik verilerek tezgâh çalışmaya hazır duruma getirilir. eksende kesiciyi takım ayarı ve kullanılır. Kilitli olması çalışma şeklini emniyete alır (dıştan sıkma (anahtar sol konumda) içten sıkma (anahtar sağ konumda). Handwheel Handwheel (el çarkı): Elle istenen hareket ettirmek için kullanılır. Disket sürücü Tezgâha program yüklemek. Çalışması ile ilgili fonksiyonlar LCD ekran üzerindeki Softkey tuşları ile yapılır.  Spindle Stop: Elle kumandada fener milini durdurmak için kullanılır. pindle Override: JOG. Genellikle referans noktası ayarlamalarında tuşlarına basılarak hareketi istenen eksen .  Spindle Start: Elle kumandada fener milini çalıştırmak için kullanılır.

Ekranın sağındaki tuşuna basılır . Z) hareket sağlanır. Sonra tuşuna basılır. Eğer program adı kabul ediliyor ise Okey tuşuna basarak Editör sayfasına geçilir (Vazgeçmek istenirse Abort kullanılabilir. CNC torna tezgâhında kesiciyi elle hareket ettirmek için JOG modda bir ilerleme değeri seçilerek el çarkı ile istenilen yönde (X.seçilir.6 CNC Torna Tezgâhına Program Yükleme Tuşuna basılır. Prob (elektronik uç) X ve Z yönlerindeki kesici boylarının tespiti için kullanılır.5 CNC Torna Tezgâhında Kesiciyi Elle Hareket Ettirme CNC torna tezgâhında genellikle ilk parçanın alnına değdirilerek veya alın yüzeyinden çok az talaş kaldırılarak Z yönünde kesici referans noktasının tayini yapılır.Ana dosya açmadan alt programlar açma (sub program) tuşuna basılır.Ana dosya açmadan program sayfası açma (part program) .). . Daha sonra kesici parçanın çevresine değdirilerek X yönünde kesici referans noktasının tespiti yapılır. İstenilen program ismini veya numara yazarak Input’a basınız. NOT: Bu işlem yapılırken ekranın sağ alt köşesindeki Edit File bölümünde bulunan Text Editör’ün onaylı (seçilmiş) olması gerekir. 8.Ana dosya açarak program sayfası açma (workpiece) . INC ilerleme kademelerinden herhangi biri seçilir ve el çarkının – ve + yönde döndürülmesi ile kesici eksende hareket ettirilir. . 8.

RS 232 kablosu ile Enter’e basılarak bilgi alınır. Transfer edilen bu bilgiler işaretlenmiş programa kaydedilir. CNC torna tezgahında program yükleme sayfası 8. Ekrandaki bu program SAVE tuşu ile kaydedilir.7 Disketten veya seri kablo ile başka bir bilgisayardan bilgi alma Bir başka bilgisayardan bilgi almak için disketler kullanılır. Bu sayfadan çıkmak için ise ekranın sağ altındaki Close tuşuna basılır. Başlangıç pozisyonuna dönülür. Tekrar V24 tuşuna basılırsa işlem durur. . service kısmından Data Input tuşu seçilir. Seri kablo ile bilgi alınacak ise RS 232 kablosu kullanılır.Yazmak istediğimiz parça programı bu sayfada yazılır.

Program ekranda görüntülenir.8 CNC Torna Tezgâhında Bulunan Programları Yeniden Düzenleme tuşuna basılır. tuşuna basılır  Program isimlerinin yazılı olduğu sayfadan ok tuşları yardımıyla istenen program üzerine gelinir. Ekranın sağ üst köşesindeki pencerede yazılı olan program çalışacaktır.  Input tuşuna basılır. çıkarma veya düzeltme işlemleri bu sayfada yapılır. Programa ekleme. Program çalıştırılmadan önce programların gösterildiği sayfada imleç herhangi bir satır üzerinde iken start yapılırsa bu program çalışmayabilir. 8. .9 CNC Torna Tezgâhında Bulunan Programları Çalıştırma Part program sayfasındaki Auto Mod seçilir. tuşuna basılır. 8.  Bu işlemlerden sonra istenen program Editör’e çağrılır. Bu tuş ise disket ile bilgi transferi yapılırken kullanılır. tuşuna basılır.Bu tuş Siemens’in programlama bilgisayarı ile transfer yapılırken kullanılır.

Çalıştırılmak istediğiniz programın doğru seçildiğinden emin olmak için ekranın sağ üstündeki pencerede programın ismi görülmelidir. 9. Start düğmesine basılır ve program çalışmaya başlar. • Program işaretlenir. Takım offset bilgileri uygun şekilde girilmelidir. Sağ üstteki pencerede seçtiğiniz yeni programın adı yazılır. CNC TORNA TAKIMLARINI İŞLEME UYGUN OLARAK BAĞLAMA 9.  Sağ alttaki tuşuna basılır ve istenilen program işletilmeye hazır hâle gelir. Program çalıştırılmadan önce şu hususlara dikkat edilmelidir. • • • • • İş parçası sıfır noktasının girilmiş olması gerekir. Tezgâh tuşuna basılırsa ana menüde çalışma gözlenir.1 CNC Tezgâhında Bulunan Takımlar Punta matkabı (center drill) Kaba tornalama kalemi (roughing tool)  Kanal kalemi (recesing tool)  İnce talaĢ kalemi (finishing tool)  Helisel matkap (twist drill) . Cycle Start’a basılmadan önce program ilk kez çalışacak ise mutlaka Single Block seçilmelidir. Yukarıda açıklanan hususlar doğru ise Cycle Start’a basabilirsiniz.tuşuna basılır.

Helisel matkap (twist drill): Delik delmek ve delik genişletmek için kullanılır.2 • • Yapılacak İşleme Göre Takım Seçme Punta matkabı (center drill): Punta ile desteklenecek uzun parçalar punta matkabı ile delinir. İnce talaş kalemi (finishing tool): Parçaların yüzeylerinden son pasolar. . Parçanın yüzeyini daha düzgün ve hassas işlemek için kullanılır. Kaba tornalama kalemi (roughing tool): Parçaların yüzeylerinden fazla miktarda talaş kaldırmak için kullanılır. Açılı kesici (anglehead cutter): C eksenli torna tezgahlarda açılı delikler delmek için kullanılır. alırken kullanılır. Parmak freze (end mill): C eksenli tezgahlarda kullanılır. Keski kalemi (parting tool): Parçalar. Kılavuz (tap): Kılavuz çekmek için kullanılır. Aynaya bağlanan parçalar üzerinde frezeleme işlemleri yapmak için kullanılır. • • • • • • • • • Kanal kalemi (recesing/grooving tool): Kanal açmak için kullanılır. kesmek için kullanılır. Parmak freze (end mill)  Kılavuz (tap)  Vida kalemi (threading tool)  Açılı kesici (anglehead cutter)  Parmak freze (end mill)  Keski kalemi (parting tool) 9. Vida kalemi (threading tool): İç vida ve dış vida açmak için kullanılır.

6 arasında olan çeliklerin işlenebilirlikleri iyidir.6’dan fazla olan çeliklerin sertliklerinin artması nedeni ile işlenmeleri de zordur. Ancak karbon oranı % 0. İşlenmeye karşı direnci az olan malzemelerin işlenmeleri kolaydır. elle kumanda (Manual mode) konumunda yapılır.3 İşlenecek Malzeme Cinsine Uygun Takım Seçme Malzemenin sertliği arttıkça.9. Malzeme işlene bilirlik ve sertlik tablosu Aşırı derecede süneklik genel olarak bir malzemenin işlenme kabiliyetini iyileştirmez.4. Sünek bir malzemenin talaşı takıma yapışır ve körlenmesini hızlandırır.2-0. işlenmesi zorlaşır. Bu tür çeliklerin bünyesinde krom. Karbon miktarı % 0. Tezgâhın kontrol paneli ekranından takım (Tool) sayfasındaki ilgili takım numarası seçilerek çağrılır. bunların sert ve mukavemet değerlerinin yüksek olması nedeni ile talaş kaldırmayı zorlaştırır. Altta ki şeklde elle takım değiştirme penceresi görülmektedir. Karbon miktarı % 0. Yüksek alaşımlı ve paslanmaz çeliklerin işlenebilirlikleri çok düşüktür. volfram gibi alaşım elementlerinin bulunması.2 den az olan çelikler sünekliği çok fazla olduğu için takım yüzeyine sıvanma özelliği gösterir.1 Takım Değiştirme Elle El ile takım değiştirme işlemi. nikel.4 9. 9. .

Kullanılacak olan tezgah için kesici tak. 9.5. .1 Taret Tarete Bağlanabilen Tutucular ve Kesiciler CNC torna tezgahında standart kesici takım bağlama sistemleri (tutucular) kullanılır. vida açma delme vb. Takım değiştirme işlemi puntaya. Tezgah taretine uyum sağlayacak şekilde imal edilir.2 Otomatik Program içinde takım değiştirmek için T harfinin önüne takım numarası yazılarak veya bazı tezgâhlarda M06 fonksiyonu ile yapılmaktadır. Tezgâhta takımın değiştirildiği yer. takım değiştirme fonksiyon komutu öncesinde gelinen yerdir.Siemens kontrol ünitesi (Manual) sayfası 9.m tutucu ve katerin secimi bu konuda imalat yapan herhangi bir firmaya ait katalogdan yapılır. Bunlar genel olarak dış çapı delik işleme. kanal açma/kesme. iş parçasına ve aynaya çarpmayacak şekilde belirlenmelidir.5 9. tornalama operasyonlarına ait kesici takımların bağlanacağı şekilde dizayn edilmiştir. Program icra edilirken takım numarası sistem tarafından okununca takım otomatik olarak değiştirilir.4.

Takım bağlama aparatları Kesici takımlar Her operasyon için uygun takım geometrisi ve takım tutucu tipi seçilmelidir. Şekil yumuşak çelik bir malzeme için operasyon tipine göre seçilen takımlar gösterilmektedir. .

rayba.Operasyonlara göre takım kullanımı 1) Kaba tornalama 2) Profil tornalama 3) Kanal açma 4) Profil tornalama 5) Delik delme 6) Delik tornalama 7) Vida açma 8) Profil tornalama ve kesme Operasyon ve kesici takım listesi Torna takımlarında özellikler: CNC torna tezgâhlarında kullanılan kesici takımlar iki gruba ayrılır: a) Yekpare takımlar b) Sert metal uçlu takımlar Yekpare tek gövdeden oluşan kesiciler denilince akla ilk gelen yüksek hız çeliği (HSS-High Speed Steel) kesicilerdir. Bunlar matkap. kesicilerdir. Resim de bir grup HSS türü kesici takım . Ancak maliyetleri düşük olduğu için özellikle delik operasyonlarında CNC tezgâhlarda hâlâ kullanılmaktadır. havşa matkabı vb. Bu tür kesicilerin kesme hızları sert maden uçlara göre daha düşüktür. parmak freze. kılavuz.

Bunlar toz metalürjisi teknikleri ile imal edilir. Bu kesicilerin kesme hızları çok yüksektir. Normal ve titanyum nitrür kaplı HSS kesiciler CNC tezgâhlarında en çok kullanılan kesici türü sert metal uçlu kesicilerdir.2 Tutucunun Uygun Yuvaya Yerleştirilmesi Dış yüzeylerin tornalanması için takımlar taretin çevresindeki yuvalara takılır.5.görülmektedir. Böylece hem kesme kabiliyetleri hem de elde edilen yüzeylerin kalitesi artırılır. Delik işlemleri için matkaplar ve delik kalemleri de taretin alnındaki takım yuvalarına takılır. 9. • Kesiciler uygun tutucular ile bağlanmalıdır. Bu tür kesicilerin kesme performansları titanyum nitrür kaplanarak artırılır. 9. Kesme kabiliyetlerini daha da artırmak için aşınmaya karşı dirençli kaplama malzemeleri ile kaplanır.) 20-30 mm civarında olmalıdır.5. .3 Kesicinin Tutucuya Uygun ve Emniyetli Biçimde Bağlanması  Taretin çevresine bağlanan kalemler taret yuvasından çok fazla dışarı sarkacak şekilde bağlanırsa takımda kesme kuvvetleri nedeni ile titreşimlere neden olur. Ayrıca takım değiştirilmesi sırasında taret dönerken kesici tezgâh gövdesine çarpabilir. Bu nedenle takımlar taretin takım yuvasından tezgâhın (Büyüklüğüne göre değişebilir. Ancak ani darbe ve vuruntulara karĢı oldukça dayanıksız yani kırılgandır.

1 Kesicilerin Bağlanması ve Kontrolü Bağlanan Her Takıma Ait Bir Takım Penceresi Açılması Takım penceresi Yeni pencere açma Menü tuşu ve parametre tuşuna basınız. 9. Tool Type (takım tipi) kısmına takım tipi numarasını girip enter’e basın. .6 9.• • Delik operasyonları için kullanılacak takımlar pensler veya adaptörler aracılığı ile taretin alnındaki yuvalara bağlanır. Takımlar taretin yuvasına uygun bir şekilde yerleştirildikten sonra tespit cıvataları iyice sıkılmalıdır.6. Tool sayfasına geliniz. (Yeni takım) tuşuna basınız.

Bağlı bulunduğu yuvayı tanımlama T number (Takım numarası + ENTER) Talaş alma biçimini (uç pozisyonunu) tanımlama Edge Position Sadece tahriksiz takım tanımlandığında ekrana gelir. Kesicinin dıĢ, iç, sağ, sol tornalama durumuna göre kesicinin talaş alma biçimi tanımlanır.

İmleç, Edge Position sorusunun karşısındaki kısma getirildiğinde ekrana uç pozisyon resimleri belirir ve uç pozisyonuna uygun resmin numarası bu haneye yazılır ve enter’e basılır. 10. CNC TORNADA TAKIM AYARI YAPMA

10.1 Parçalar Üzerindeki Sıfır Noktaları Menü Parameter Zero Ofset seçilince 1’den 4’e kadar iş parçası sıfır (referans) noktası kaydetme seçenekleri ekrana gelir. Hangi referans noktası isteniyorsa seçilir.

   

G54 G55 G56 G57

10.2 Takım Ayarında Kullanılan Elemanlar ve Özellikleri

Kesici kalibrasyonunda kullanılan ölçme kolu Bazı tezgâhlarda takım ayarı için özel ölçme kolu veya mastarlar vardır. Kesiciler bu ölçme kolundaki mastara değdirilerek takım ayarları yapılır. Takım ölçme mastarları olmayan tezgâhlarda takım iş parçasının çevresine ve alnına değdirilerek ayar yapılır.

10.3 İşlenecek Parçaya Göre Takımları Sıfırlama 1) Parçayı aynaya uygun şekilde bağlayınız. 2) İş milini döndürünüz.

3) Takım ölçme kolu ile ölçülmüş takımlardan birini z ekseninde parçaya değdiriniz. 4) Ekrandaki tezgâh Z değerini bir kenara yazınız. 5) Takım ofset sayfasından bu takıma ait Z boyunu çıkarınız. 6) Kalan değeri Zero offset (iş parçası sıfırı) G54 (1) sayfasına yazınız.

10.4 Otomatik Sıfırlama 1) Menü çevirme tuşu ve ardından parametre tuşuna basınız. 2) Zero ofset tuşuna basınız. 3) Ekranda çıkan G54-G55-G56-G57 parametrelerinden hangisi program için uygunsa o seçilerek ENTER’e basınız. 4) Gelen ekrandan Z satırına getiriniz. 5) Alttaki pencereye geçiniz. 6) T nu. hanesine hangi takım kullanılıyorsa onun hane numarasını yazınız. 7) D nu. hanesine kullanılan takımın ofset sayfa numarasını yazınız. 8) Length hanesine ‘’– ve 2’’ yazınız. 9) Ofset hanesine parça durumuna göre ‘’– veya + yazıp’’ mm değerini giriniz. 10) Calculate tuşuna basınız. 11) OK tuşuna basınız. 12) Save tuşuna basınız. 13) OK tuşuna basınız.

10.5 Kontrol Panelinden Gerekli Ayarları Yapma  Parça işleme sırasında kullanılacak takımlar takım tutucular ile tarete bağlanır. Tezgâh JOG modunda olmalıdır.

Tuşuna basılarak kontrol ünitesinden bilgisayar ekranına geçilir.

 Gelen menüden sırasıyla

 Tuşlarına basılarak takım sayfasına girilir ve ekrana aşağıdaki menüler belirir

CNC TORNADA PROGRAMLARIN SİMÜLASYONU VE KONTROLÜ 11.1. takım tanımlama işlemi taret üzerindeki her takım için tekrarlanarak her takıma ait takım sayfaları açılır (T1 D1.sı (1………12) R11 = Takım ölçülerinin yazıldığı sayfa nu. MDA‖moduna geçilerek ―MDA Buffer‖ penceresine. 3) Takımlar ölçülerek bilgilerin doğruluğu kontrol edilir.1 Programın Test Edilmesi 11. el çarkı yardımıyla ölçme kolunun ölçme yapacak yöndekisensörüne 2-3 mm kalana dek yaklaştırılır. Bu yöntem kesin sonuç .. 11. 7) Ekrana gelen ―MDA Buffer‖ penceresine M96 yazılır. T2 D2.sı (1……. T3 D3 vs. programı yeni baştan gözden geçirmek. 5) Takım sayfaları açıldıktan sonra tezgâhta ölçme kolu indirilir ve ekranda ―ÖLÇME KOLU YETKİSİZ AÇIK‖ mesajı belirir ve tüm eksenler ve devir hareketleri de yetkisiz hâle geçer. imalat işlemine geçmeden önce programda hataların tespit edilip düzeltilmesidir. 8) Operatör paneli üzerinde JOG Mod + El çarkı + 1000 tuşlarıyla ―EL ÇARKI‖ moduna geçilir ve takım. Böyle bir durumda yapılması gereken ise.1) Yeniden takım tanımlayarak sayfa açmak için NEW TOOL tuşuna basılır ve gelen ekranda Tool Nu.1 Programın Mantık ve Yazım Hatalarını Kontrol Etme Programcı tarafından yazılmış olan NC programında hata yapılmış olabilir.).9) L 801 = Takımın ölçme koluna yaklaştığı yöndeki sensörün alt program nosı yazılır. operatör paneli üzerinde ―START‖ tuşuna basılır ve ekranda ―ÖLÇME KOLU AKTĠF‖ mesajı belirir. R10 = Takım nu. Edge Position: Sadece tahriksiz takım seçildiğinde ekrana gelir.: takımın taret üzerindeki yuva numarası girilir +ENTER 2) Tool Type: Takım tipi + ENTER. 6) tuşuna basılarak tezgâh ekranına geri dönülür. Bunun iki yolu vardır: > Birincisi. Bu mesajla birlikte eksen ve devir hareketi tekrar yetkili duruma gelir. operatör paneli üzerinden ―MDA‖ moduna geçilir. 4) Ölçme işlemi.

Yapılacak işlem. Yazım Hataları Programcı. Kesicinin hareketini belirten değerler yanlış veya eksik satır şeklinde olmuş olabilir. Bu kolaylık ile bir NC programında ister bilgisayarda. düşünülen eksen hepsi doğru mantıkta olmalıdır. Yapılamayacak bir işlemin tezgâhtan istenmesi. kısa programlarda etkili olabilir. NC Programında yapılan hatalar mantıksal ve yazım hataları şeklinde olabilir. > İkincisi. kullanılacak kesici.2 CNC Programını Kaydetme Simülasyon programında yazılan NC programlarının isimleri program kütüphanesine kaydedilmektedir. Yeni bir program yazıldığı zaman. koordinat sistemi veya doğru kesicinin tanıtılmaması. beceri ve tecrübesiyle şekillenir. klavyede birbirine benzeyen harf ve rakamları karıştırmak suretiyle hata yapmış olabilir. Ayrıca programda yapılan değişiklikler tezgâh hafızasına ve diskete kaydedilebilmektedir. Tezgâh ölçü sınırları dışında bir ölçünün girilmesi. ister tezgâhta değişiklik yapılması mümkün olur. bu programın ismi de bu kütüphaneye eklenmektedir. > > > > Fener milinin harekete başlamaması veya ters hareket etmesi.veren bir yöntem olmamakla beraber. Ölçü birimi. 11. Bu işlemler programcının bilgi. Bu yöntem en çok kabul gören ve sonucu garanti olanıdır. Gelişen teknolojiye bağlı olarak yeni tezgâhlara NC programı (post) disket yardımı ile yüklenebilmektedir. .1. Mantıksal Hatalar Programcı işlenecek olan ham malzemeyi işlem basamaklarına göre yorumlar. Yapılabilecek mantıksal hataların bazıları aşağıda sıralanmıştır: > > Hangi eksende işlemin yapılacağı belirtilmemiş olabilir. eğer programı bilgisayarda oluşturuyorsa. Tabiî ki hatalar yine de olabilecektir. İlerleme miktarının değeri girilmemiş veya yanlış girilmiş olabilir. programı bilgisayarda veya tezgahın simülasyon ortamında denemektir.

Edit butonuyla başlanan program yazma işlemi ana menüye dön butonuna basılması suretiyle yapılan program tezgâh kütüphanesine aktarılmış ve kaydedilmiş olur. Aynı markanın farklı iki model kumanda paneli Kumanda panelinde bulunan MDA butonuna basıp veya tamburu konumlandırarak program penceresine ulaşılır. tezgâh üreticileri komutları aynı sembollerle ifade etme yoluna gitmiştir. programcı düzeyinde mantık olarak yerleşmiştir.1de aynı markanın farklı iki model tezgahı için kumanda paneli görülmektedir. yapılan işlemin simülasyonu incelenerek programda hata olup olmadığı kontrol edilebilmektedir . CNC tezgâhların kumanda panelleri ve barındırdığı işletme programı farklılığı. Bu seçeneğe girildiğinde. Bu panellerde bulunan butonlar temelde benzeşmektedir. Bu iki yöntemde de simülasyon özelliği vardır. Program yazılıp bitirildikten sonra. Program ismi girildiğinde program satır satır ekrana gelmekte. Resim 1. programdaki hataların bulunması sağlanmaktadır. Bu seçenekle. bir programcının tüm tezgâhları aynı bilgi ve beceride kullanmasına engel olmaktadır.3 Programın Simülasyon Modu ile Çalıştırılması Bilgisayarda bir CNC programı vasıtası ile NC komutları yazılabileceği gibi tezgâh kontrol ünitesinde de yazılabilir. 11. Program yazıldıktan sonra mutlaka test edilmelidir.1. yazılan program blokları tek tek kontrol edilerek. test edilmek istenen programın isminin girilmesi istenir. Değişen sadece bu işlemin her tezgâhta aynı komut ve sırayla yapılmayışıdır. Bu sebeple.Bu işlem. programın doğru olup olmadığını kontrol etmek için bu seçenek kullanılır.

doğru NC programı hedefine ulaşılır. programda yazılan her bir satır işlendikçe son haline doğru gidilir. Hazırlanan program bir de kesici bağlanmadan. Bu esnada görülen iş parçası üzerindeki değişiklikler yazılan programın ne denli iyi olduğunu gösterir. düşük ilerleme hızında. Eğer işlem hatasız ise. Tekrarlanan işlem neticesinde hatasız. Edit Penceresi Simülasyon esnasında yazım hatasından kaynaklanan hatalar ayıklanır ve satırlar düzeltilir. . bu sefer parça bağlanarak kesicilerle beraber yine düşük ilerleme hızında işlem tekrarlanır. eksenlere hareket vererek denenir.Program Penceresi İş parçasının kaba malzeme görünümünden.

İş parçası tamamen oluştuğu zaman bir aksaklık yaşanmadıysa o zaman tezgâh sonraki parçada yine de tam kapasitesinin altında çalıştırılır.4 Yavaş İlerleme Modunda Programın Test Edilmesi (Dry Run) Bilgisayarda yazılan veya tezgâh komut panelinden girilen komutlarla oluşturulan ve simülasyonu yapılan NC programı gerçek ortamda denenecektir. Tezgâh normal çalışma konumunda iken program başlatılır. Bunun için tezgâha kesiciler ve işlenecek iş parçası bağlanır.Simülasyon penceresi 11.1. İşlem sonuna kadar bu şekilde devam ettirilir. tezgâh panelinden SBL (adım adım) . kesme hızları ve talaş kaldırmak için takım ve parça hareketleri programda öngörülür. Buna bağlı olan genel sistemin çalışması da yavaşlayacaktır. ayar düğmesi yardımıyla güvenlik için düşürülür. 11.2 Programın İşletilmesi 11. Tezgâhta çarpma olayı genellikle G00 satırlarında olabilir. Çarpmaları engellemek amacı ile tezgâhta bulunan Dry Run (deneme çalışma modu) özelliği açılmalıdır. ayna devir sayısını elle ayarlanan kısımdaki düğmeyi sola çevirerek yapabiliriz.2.1 Adım Adım Modda Çalıştırma (SBL) CNC tezgâhlarda ilerleme. Normal modda iken tezgâh çalışma kapasitesi. Bu özellik açılınca tezgâhın G00 kodları kapatılarak tezgâh yavaş ilerleme moduna geçer. Birkaç işten sonra tezgâh tam kapasite çalıştırılmalıdır. Tüm talaş kaldırma işlemleri operatörün hiçbir müdahalesi olmadan otomatik olarak yapılır. Bunu. Hazırlık işlemleri operatörle veya otomatik olarak gerçekleştirilir. Böylece kesicinin çarpma durumları önceden tespit edilerek programda gerekli düzeltmeler yapılır ve normal moda dönülür. Programcı.

kontrol araçları kullanılır. passametre veya mastarlar gibi diğer ölçme. hassas bir şekilde ölçüleri kontrol edilir.2 İlk Üretilen İş Parçasının Kontrol Edilmesi Adım adım konumunda yapılan ilk iş parçası tezgâhtan sökülerek.butonuna bastığı takdirde tezgâh sırası gelen her bir komut satırında. bir sonraki satıra geçmek için talimat bekler. operatörden.2. İlk ışın ölçümü yapılırken Ölçme işleminde. işin hassasiyetine ve tolerans değerine göre dijital kumpas. Bunu işlemin amacı. Satır işlemi bitince yine operatörden gelecek talimat için beklemede kalır. Operatör duruma bağlı olarak aynı butona bastığı takdirde tezgâh sıradaki satırı işleme koyar. mikrometre. tezgâha bir program tarafından kumanda edildiği için yapılan ayarlamaların doğru sonucu verip vermediğinin kontrolüdür. . 11.

Kontrol panelinden ayna devir sayısını kontrol eden tamburu yaklaşık %30 civarında ayarlayıp otomatik butonuna basınca artık tezgâh programda yazılan her bir blok doğrultusunda görevi yapmaya başlar. SBL'den sonra üretilen ilk iş parçası istediğimiz ölçü ve toleranslar dâhilinde olmuş ise artık tezgâhı seri bir şekilde çalıştırabiliriz. Yapılan işlemler koruyucu kapak ardından izlenir.Offset penceresi 11. Tezgahta işlem anı . Bu esnada ayna devir sayısını ayarlayan tamburu küçük adımlarla artırarak olması gereken değere getirilir.3 Seri Modda Çalıştırma Yapılan tüm hazırlık çalışmaları Dry Run.2.

Tezgâh panelinde bulunan ayna çöz butonuna basıp hidrolik olarak kontrol edilen ayna ayaklar yavaş hareketle açılması sağlanır. Kendisine ait olan direkt tezgâh aynasına ya da aynanın bağlı olduğu yere aynayı yerinden söküp bağlama araçlar yardımı ile olabilir. SİLİNDİRİK VE KONİK TORNALAMAYI PROGRAMLAMA 12. İş parçasının bağlı olduğu yerden söküp yeni bir parçasının bağlanması kolaylığı. Elimizdeki işi ayna ayakları arasına koyup olabilecek boy mesafesini de belirledikten sonra yine tezgâh panelinde bulunan ayna sık butonuna basıp iş parçası güvenli bir şekilde bağlanabilir.G59 arasındaki bir kod ile referans noktası belirlenir. G54. kesici takımın iş parçasının belli bir noktasına göre hareketi tanımlanır. Bağlanacak iş parçasının büyüklüğü.12.1 İş Parçasını Tezgâha Bağlama CNC tornada iş parçaları tezgâha iki şekilde bağlanabilir. . İş parçası referans noktası CNC torna tezgâhlarının iş parçası referans noktası (iş parçası sıfır noktası) genelde iş parçası alın yüzeyinin merkez noktasına ayarlanır. Üretimi planlanan iş parçasının programı yapılırken. İş parçası üzerindeki bu asıl noktaya iş parçası referans noktası denir. Tabiî ki bu kararı verirken dikkat edilmesi gereken hususlar vardır: > > > > Yapılacak olan iş parçası üzerinde ne gibi işlemler yapılacağı. Bütün bunlar göz önünde bulundurulduktan sonra iş parçası tezgâha bağlanır. Talaş kaldırma esnasında iş parçası üzerinde oluşacak olan kesme kuvvetlerine karşı göstereceği direnç.. kaç adet yapılacağı. CNC TORNADA ALIN..

çap. rayba. Genelde taretlere 8 veya 16 takım yerleştirilebilir. uzunluk. Bunun için sert maden uçlu kesiciyi tarete bağlamamıza yardımcı olacak kesici profiline uygun katerler kullanılır. 12. . kullanılacak olan kesici takımların tür.Kesici iş parçasının çevresine veya alnına değdirilerek kullanılacak kesicilerin X ve Z ekseninde boyları tespit edilerek takım ayar (offset) sayfasına yazılır. Taretler parçayı tutturan aynanın ön kısmına veya üst kısmına monte edilir. parmak freze. kılavuz. Birçok durumda iki taret kullanılabilir.3 Kesici Takımların Sıfırlanması NC programının yazımına geçmeden önce talaş kaldırma operasyonları. devir sayısı ve ilerleme değerleri belirlenmelidir. Bir de kesici takım olan matkap. Şekil 1.10'da tornalama işlemi için operasyon ve kesici belirlemesi görülmektedir. havşa matkabı gibi kesicileri tarete bağlamamızı sağlayan mandren. pens veya bağlama aracı kullanılır. Kesicileri tezgâha klasik tezgâhlarda olduğu gibi bir katerin üzerine bağlayamayız. Çeşitli kesiciler ve bağlandığı taret 12. Bağlama esnasında dikkat edilmesi gereken bazı hususlar vardır.2 Kesici Takımları Bağlama CNC tezgâhta iş parçasının işlenebilmesi için gerekli olan kesiciler tarete bağlanmalıdır. Taret üzerine takımlar alın veya çevre yüzeyine yerleştirilir.

şu anlama geliyor: Tarete bağlanan bir 12 mm çapındaki matkap ile bir punta matkabının boyları bir birine eşit olmadığı için bizim bunu tezgâha bir şekilde anlatmamız gerekir. ofset penceresindeki takım numarasına karşılık gelen yere girilir. Bağlanan kesicilerin ölçü farklılıkları her biri için düşük hızda hareket ettirilip kesicinin kesen kenarı ölçme probuna veya parça referans noktasına değdirilir. Bu. Taretin Yalın ve Kesici Bağlı Görünümü Resimde görüldüğü gibi taretin üzerinde yer alan rakamlar kesicinin bağlanabildiği istasyonun numarasını belirtir. . Taret üzerinde her bir kesicinin bağlı olduğu istasyona bir harf veya numara verilmiştir. O esnada ekranda görülen değer. her bir kesici için offset penceresinde el ile değer girilir ve ofset ayarı yapılır. Bu numaralara dikkat ederek. Bunu yapacak olduğumuz yer kesici için ofset ayarı yapmaktır.İş profiline uygun kesiciler Kesici takımlar tarete bağlandıktan sonra her birinin kesici ucu iş parçası üzerinde tespiti yapılan referans noktasına göre sıfırlanır.

5 Öncelikli olarak işlenecek malzemenin cinsi (çelik. Her kesicinin kesme hızı bir değildir.4 Talaş Kaldırma Teknolojisi CNC tezgâhlar mademki sadece komutlara göre hareket eder o zaman bu hareketlerini en doğru bir şekilde bizim kumanda etmemiz gerekir. Yapılan hesaplama sonucunda tezgâha girilecek devir sayısı (S) ve ilerleme miktarı (F) değerleri olarak kullanılacaktır. Tüm talaş kaldırma işlemleri operatörün hiçbir müdahalesi olmadan otomatik olarak yapılır. DEVİR SAYISI HESABI . Takım olarak kullanacak olduğumuz kesicinin malzeme cinsi (sert metal uç. delik içi. Tezgâh operatörü kullanacağı kesiciyi seçerken aradığı şartlara uyan kesiciyi en iyi bir şekilde bilmelidir. Öyle ki sonuçta parçanın işlenebilmesi için doğru kesicinin kullanılması gerekir. vb işlemler). kesme hızları ve talaş kaldırmak için takım ve parça hareketleri programda öngörülür. vida. vb). pirinç. Kesme Hızı. İş parçası üzerinden talaş kaldırırken oluşan olay keme işlemidir. Bizim hesaplama yöntemini bilmemiz gerekir. alüminyum. Bu değer yapacak olduğumuz kesme hızı hesaplanmasında sabit bir değer olarak kullanılacaktır. bakır.12. yüzey. Birimi metre /dakikadır. Talaş kaldırma işleminin türü (alın. vb). Kesme sıvısının kullanılması. Yani 1 dakikalık zaman içerisinde oluşan talaşın bir tel misali uzatılıp metre cinsinden ölçüldüğünde ki değeridir. Bu işlemin hızı işin bitmesini zaman olarak doğrudan etkilediği için bu işleme ayrıca dikkat edilmesi gerekir. seramik. kesici takımın kesen kenar ucunun iş parçası üzerinde kesme yaparken 1 dakikadaki aldığı yol demektir. Devir Sayısı. Her firma kesicisini detaylı bir şekilde anlatan kataloglar ve çizelgeler hazırlamıştır. Tezgâhın gücü (tezgâh katalogundan bakılır). Çünkü en kesin değerlere bu şekilde ulaşabiliriz. Bu hesaplamalar aşağıda gösterilen formüllerle yapılabilir. Kesme hızına bağlı olarak en doğru ilerleme miktarı ya hesaplanır ya da yaklaşık değerlerle gösterilen tablolardan faydalanılır. İlerleme Hesabı ve Kesme Sıvıs CNC tezgâhlarda ilerleme. Hazırlık işlemleri operatör veya otomatik olarak gerçekleştirilir. İşlenecek parça için kullanacağımız kesici kararı verildikten sonra bu kesici için üretici firmanın yayınladığı kesici özelliklerini belirten çizelgeden kesme hızı (V) bakılır. Kesici teknolojisinin geliştiği zamanımızda her bir kesici için bir kimlik kartı oluşturulmuştur. Kesme hızı. Kesme hızını tespit ederken şunlara dikkat edilmesi gerekir: > > > > > 12.

Silindirik ve Konik Programlamada Kullanılan CNC Kodları ISO sistemine göre adresler için İngiliz alfabesinin A'dan Z'ye harfleri .. dev /dak F = ?...6 Alın.. kullanılması planlanan kesici için çizelgeden bakılan kesme hızı değeri 180 metre/dakika (m/dak) ve ilerleme miktarı da 0.20 x 1200 = 240 mm/dak İstenenler S = ?. dökme demir cinsinde ise gerekmeyebilir. mm/dak Yapılan hesaplama sonucunda tezgâha girilecek değerler elde edilmiş olur.. Bu değerlere göre yapılacak olan NC programda tezgâha girilmesi gereken uygun devir sayısını ve ilerleme miktarını hesaplayınız.... Verilenler V = 270 m/dak.. İş parçası çelik cinsi ise kesme sıvısı gerekir.20 mm/devir (mm/dev) dir. D = 75 mm f = 0. İşlem yapılırken kesme sıvısının kullanılması gerekliliği işlenen parçanın cinsine bağlıdır.20 mm/dev (π = 3) S = 1000 x V / π x D => 1000 x 270 /3 x 75 = 1200 dev/dak F = f x S => 0. 12..S= 1000 x V / n x D devir/dakika S = Devir sayısı (devir /dakika) V = Kesme hızı (metre/dakika) çizelgeden bakılır D = İş parçasının çapı (mm) İLERLEME MİKTARI HESABI F=f x S mm/dakika F = İlerleme miktarı (mm /dakika) f = İlerleme (mm /devir)çizelgeden bakılır S = Devir sayısı (devir /dakika) ÖRNEK: CNC torna tezgâhında yapılması düşünülen iş parçasının dış çapı 82 mm.

Y.1'de ISO kod sisteminde adres olarak en çok kullanılan harfler verilmiştir..99) Doğrusal ve dönme eksenlerinin kordinatları ( ± 99999. M Kodu M00 Anlamı Programlanmış durdurma (Programın yazılan çalışmayı durdurur ve cycle start ile tekrar çalışır) yerinde . 100.5 mm/dev) Devir sayısı (0... Tablo 1.kullanılmaktadır. .2'de gösterilmiştir. Tablo 1.. G00 G01 G02 G03 G20 G21 G81 G82 G90 G91 Kesicinin talaş kaldırmadan olabilen en hızlı hareketi Kesicinin talaş kaldırarak hareketi Saat ibresinin dönüş (CW) yönünde eğrisel hareketi Saat ibresinin aksi yönünde (CCW) eğrisel hareketi Parmak ölçü sistemi (İnç) Metrik ölçü sistemi Z ekseninde (boyuna) tornalama döngüsü X ekseninde (alın) tornalama döngüsü Mutlak (Absolute) koordinat sisteminde programlama Artışlı (Incremental) koordinat sisteminde programlama Temel bazı G kodlarının anlamları M (Yardımcı Fonksiyonları) Tezgâh fonksiyonlarını harekete geçiren veya durduran kodlardır.99) ISO Kod Sistemine Göre Adresler G Fonksiyonları NC programlarında talaş kaldırma işlemini doğrudan etkileyen fonksiyonların tanıtımı için kullanılır.3'te yardımcı M kodları ile ilgili liste gösterilmiştir. M kodları da G kodları gibi kontrol sistemine göre farklılık göstermektedir.. Birkaçı boş bırakılmıştır.9999) Takım numarası (0.. C F S T M Anlamı Blok/Satır numarası (1..999) ilerleme hızı (1.0.. U.. O harfi sıfır ile karıştırılmaması için kullanılmaz.. Bu harflerin çoğuna anlam verilmiş.99) Yardımcı fonksiyonu ((0. Boş olanlar çeşitli kontrol sistemleri tarafından farklı anlamlar için kullanılır.. Adres N G X.9999) Hazırlık (takım yolu) fonksiyonu (0. CNC torna tezgahında en çok kullanılan G kodları ve anlamları Tablo 1.01.. 000 mm/dak) (0.. W. Z.

EIA ve DIN gibi aynı içerikli kod sistemine dayanmaktadır. ISO Kod sistemine dayanan bir program: > > > Programın adını temsil eden program numarası. Bununla beraber NC sistemleri için kontrol ünitelerini üreten firmalar arasında yani kontrol sistemleri arasında bazı farklılıklar vardır. Sayının . Programı oluşturan ve satır şeklinde yazılan bloklar. 12. Blokları oluşturan sözcüklerden oluşur.M01 M02 M03 M04 M05 M06 M08 M09 M17 M19 M30 M98 M99 İsteğe bağlı durdurma (optional stop açık ise programı durdurur ve cycle start ile tekrar çalışır) Program sonu Fener milini saat ibresi (CW) yönünde döndürme Fener milini saat ibresi tersi (CCW) yönünde döndürme Fener milini durdurma Takım değiştirme Soğutma sıvısını açma Soğutma sıvısını kapatma Alt program sonu Fener milini açısal konumlandırma Program sonu ve başlangıca dönüş Alt programı çağırma Alt programdan geri dönüş Yardımcı M kodları NC tezgâh ve sistemlerde programlama ASCII kod esasına göre oluşturulan ISO.7 CNC Programlama Mantığı Programın adı bir sayıdan oluşur ve programın numarasını belirtir.

. son sayı iş milinin dönmesini ifade eder. Bunun yanı sıra sıralanmış blok formatı denilen bir başka format daha vardır. N10. blok içinde işgal ettikleri yere göre anlam taşır. Eğer program numarası yoksa birinci bloğun numarası (N. Bu sisteme göre adresli kelime formatı çok daha esnektir ve günümüzde genellikle bu format kullanılmaktadır. Kontrol ünitesinde işlem görmedikleri için blok numaralarının konulması mecburi değildir. N03 veya N01. Blokta. Bloklar örneğin N01. Y. Programın esasını oluşturan bloklar satır şeklinde yazılır. Bu işaret EOF. Blok numarası olarak N0 kullanılmaz. Görüldüğü gibi her kelime adres adını taşıyan bir harf ve bir sayıdan oluşur.MDI'dan bir program numarası belirtilmesi gerekir. G90. sayılar 1'den 9999'a kadar 4 dijitli olabilir. F200 vb.. Bloklara göre takım doğrusal veya eğrisel bir hareket yapar.) işareti. EIA sisteminde O harfi. X. Adresli kelimelerin sayıları. ancak N0 kabul edilmez. (*). Örneğin N1. Kelimeler komuttur.) program numarası sayılır. gibi kelimelerden oluşur. X30. Örneğin N01. Her blok bir blok sonu ile işaretlenir. sayının önündeki sıfırlar sayılmaz. Bu sistemin bir alternatifi sayılar arasına TAB kelimenin yazılmasıdır. N01 vb. üçüncü ve dördüncüsü X ve Y koordinatlarını. SINUMERIK'te % işareti konulur veya hiçbir işaret konmaz. sayı kod veya değer olabilir. iş mili çalışır veya durur. (SINUMERIK) alabilir. ikincisi dairesel interpolasyonu.). kod veya yukarıdaki örnekte olduğu gibi G ve M adreslerinin yanındaki sayılar veya değer olabilir. Bu formatta sadece sayılardan oluşan kelimeler. Son örnekteki gibi aralıklı alınırsa. Örneğin X. (. blok numarası N ve ondan sonra bir sayıdır. yani bir işlemi temsil eder. kesme hızı ve ilerleme hızı tayin edilir. CRT-MDI (MDI Manual Data Input) kontrol panosunun ekrandan ve programlamak için elle çalıştırılan düğmelerden oluşan kısımdır. N06. Adresli kelimelerden oluşan bloklara adresli blok formatı denir.önüne ISO'ya göre (. . (FANUC). ISO. programa başka blokların eklenmesi kolaylaşır. N02. Y'ye ait sayılar koordinatların değerlerini ifade eder. Eğer hem program hem blok numarası yoksa program kaydedilirken (CRT . konursa programın kullanılması bakımından daha iyi olur. Sayıların düzeni seri değil de keyfi alınır. Sayılar 1'den 9999'a kadar dört dijitten oluşur. birinci sayı blok numarasını. Her bloğun başında bir blok numarası bulunur. F adreslerinin yanındakiler.

Bu menünün alt başlıkları ise şunlardır: > > > > Satır Düzeltme Satır Ekleme Satır Silme Çıkış Bu simülasyon programında yazılan CNC programlarının isimleri bu program kütüphanesinde bulunmaktadır. 12. Bu işlemler sonrasında ISO kodları kullanılarak program yazılabilmektedir. programın birim sisteminin işlenecek parçanın uzunluğunun. Bu panelde komutların girilmesini sağlayan düğmeler ve girilen veya işlenen komutlar gösteren ve talaş kaldırma işleminin simülasyonunu yapan bir bilgisayar ekranı vardır. programın bazı yerlerini değiştirmek veya hata varsa hataları düzeltmek için edit seçeneği kullanılır. derinliğinin ve programda kullanılacak maksimum takım çapının girilmesi gerekmektedir. Program yazılırken doğru olduğu onaylanan program satırları üzerinde herhangi bir değişiklik yapma imkânı olmadığından. takım veya parça hareketlerini gerçekleştiren ve eksen adını taşıyan her hareket yönünde birer ilerleme motorları vardır. yeni program dosyasının isimlerinin. Girilen her bir değer bir hareketin oluşmasını sağlar. Bu seçeneğe girildiği zaman. Programın bir kısmı mutlak bir kısmı artışlı olarak yazılabilir. Bu seçenek sayesinde Quick Basic programından çıkılarak DOS ortamına dönülür. program formatı ve girilen değerler ölçüsünde iş parçasının simülasyon şekli ekrana gelmekte ve programın yazılması için beklenmektedir.9 Alın. genişliğinin. tezgâh milinin çalıştırılması ve diğer işlemler bu panel yardımıyla yapılır. eksenlerde yapılacak olan hareketlere karar verir. Silindirik ve Konik Tornalama Uygulamaları Yapma Programlama yapılırken tümü artışlı veya tümü mutlak olabilir. Herhangi bir yeni parçanın ISO kodlarıyla programını yazmak için ana menüdeki program butonuna basılır. Bu menünün alt başlıkları ise > > > > Dosya Silme AltSayfa ÜstSayfa Ana Menüye Dönüş Simülasyon programından çıkmak için bu kısım kullanılır.12. Hatta aynı satırda bir koordinatı . Bu bilgiler girildikten sonra. Eksen doğrultusunda hareket. program girişini ve çalışmasını sağlayan bir kontrol ünitesi ve bunu temsil eden bir kontrol paneli bulunmasıdır. bu programın ismi de bu kütüphaneye eklenmektedir. Bu ifade seçildiğinde ekrana Program Düzeltme Menüsü gelmektedir. İkinci olarak talaş kaldırmak için kullanılan güç motorun yanı sıra. Programcının panelde girdiği değerler. Böylece hangi isimlerle programlar yazıldığı rahatlıkla görülmektedir.8 Elle Programlama Yapma CNC tezgâhlarını klasik tezgâhlardan ayıran ilk özellik. Program isimlerinin listesini görmek için ana menüdeki bu seçenek kullanılır. Yeni bir program yazıldığı zaman.

> Alın Tornalama Parça bağlanıp takım ayarı. Parça alından 4 mm uzaklaşır Hızlı ilerleme ile 105 mm çapa çıkılır Hızlı ilerleme ile Z-8 noktasına gelinerek 4 mm talaş verilir 0. N35 G01 X0. F0. N50 G00 Z-8. Z120 park noktasına gelir. N55 G01 X0.2 N60 G00 Z0. Aşağıdaki parçanın alnındaki 8 mm'lik talaş alınmıştır. Z120. Açıklama İş referans noktası seçilir 1.2 mm/dev ilerleme ile alın tornalanır Alından uzaklaşılır . N45 G00 X105.2 N40 G00 Z0. Fener milini saat ibresi yönünde 1800 dev/dak hızla döndürülür Takım hızlı olarak 105 mm çapa ve alından 4 mm sola gider 0.2 mm/dev ilerleme ile alın tornalama yapılır.mutlak değerini artışlı girmek te mümkündür. N25 S1800 M03 N30 GOO X105. Programcının hangisi kolayına gelirse o yöntemi kullanır. iş koordinat ayarı yapıldıktan sonra tezgâh kontrol paneline aşağıdaki program girilirse alın tornalama işlemi gerçekleşebilir. Alın tornalama için iş paçası Mutlak Programlama N10 G54 N15 T0101 N20 G00 Z120. nolu takım çağrılır Takım hızlı olarak X120. F0. Z-4.

N30 G95 N40 S1200 M03 Artışlı Programlama İş parçası referans noktası seçilir. Kesici hızlı şekilde 60.60 park noktasına gider. . Z120 noktasına gönderilir Program bitirilir Silindirik Tornalama Silindirik tornalama için iş parçası Mutlak Programlama İş parçası referans noktası seçilir. N75 M30 Fener mili durdurulur Kesici park noktası olan X120. Z120.7 N80 G00 X60. Takım no 01 ve ayar no 01 olan takım seçilir.7 mm/dev ilerleme ile tornalanır.N65 M05 N70 G00 X120. 60 park noktasına mutlak olarak İlerleme mm/dev. Z60. 60 park noktasına mutlak olarak İlerleme mm/dev. Z60. Kesici hızlı olarak 60. N10 G54 N15 T0101 N20 G00 X60. Takım no 01 ve ayar no 01 olan takım seçilir. N60 G01 Z-80.7 N70 G01 X43. 43 mm çapa kadar alın tornalanır. İş mili 1200 dev/dak ile saat ibresi yönünde döndürülür. Z60. Programı bitir ve başa dön. N90 M30 N05 G54 N10 T0101 N20 G00 X60. 80 mm'lik boyu 0. N30 G95 N40 S1200 M 03 N50 G00 X36. Kesici hızlı şekilde 60. Kesici 36 mm çapa ve alından 5 mm uzağa hızla yaklaşır. Z5. F0. İş mili 1200 dev/dak ile saat ibresi yönünde döndürülür. F0.

Z100. Kesici artışlı olarak X17. N60 G01 W-85. F0. 65 mm çapa ve alnına 2 mm kalana kadar hızla yaklaşır. Kesici artışlı olarak X-24[son nokta-ilk nokta. F0. Parçadan X ekseninde 7mm uzaklaşılır. Program bitirilir. N90 M30 5+80 mm boyu 0.N50 G00 U-24. N60 M30 . W-55. 100 mm boyuna tornalama yapılır. Kesici hızlı şekilde 60. Z-20. Programı bitir ve başa dön.(36-60=-24)] ve Z-55 noktasına hızla gider. Z100. N45 G01 X102. N30 G01 Z0. 60 park noktasına mutlak olarak gider.3 N35 G01 X80. N50 M05 N55 G00 X150. 102 mm çapa çıkılır. Z2. Fener mili durdurulur. N05 G54 N10 T0101 N15 G00 X150. İlerleme mm/dev. Takım no 01 ve ayar no 01 olan takım seçilir.3 mm/dev ilerleme ile parçanın alnına değdirilir. İş mili 1800 dev/dak ile saat ibresi yönünde döndürülür. F0. Takım park noktasına gönderilir.7 mm/dev ilerleme ile tornalar. Takım 0. N40 G01 Z-120.7 N70 GO1 U7.7 N80 G00 U17. Z60) park noktasına gider. 80 mm çapa kadar konik tornalanır. W140. Konik Tornalama Konik tornalama için örnek iş parçası Mutlak programlama İş parçası referans noktası seçilir. N20 S1800 M03 N22 G95 N25 G00 X65. Z140 (mutlak X60.

Alına kanal açmak için kanal açma kesicisi kullanılmalıdır.Artışlı Programlama N05 G54 N10 T0101 N15 G00 X150. Kesici hızlı şekilde 60. CNC TORNADA KANAL AÇMA PROGRAMLAMA 13. 60 park noktasına mutlak olarak gider. N20 S1800 M03 N22 G95 N25 G00 U-85. Kanal açmak için en uygun devir sayısı ve ilerleme miktarı tespit edildikten sonra. Takım park noktasına gönderilir. İlerleme mm/dev. Tornalama işlemlerinde silindirik yüzeye ve alına kanal açılabilir. parçanın kanal açılacağı yere hızlı (G00) ilerleme ile yaklaşılır. G01 komutu ile . SIEMENS ve FANUC kontrol sistemlerinde aynı komut kullanılır 13. N30 G01 W-2.2 CNC Tornada Kanal Açma Programlam CNC torna tezgâhında.W-20. İş parçası referans noktası seçilir. Burada sadece basit olarak kanal açma komutları gösterilecektir.3 N35 G01 U15. Program bitirilir. N40 GO1 W-100. N50 M05 N55 G00 U49. F0. kanal kalemi ile G01 komutu kullanılarak kanal açılabilir. W220. Z100. 102 mm çapa çıkılır. G01 komutu talaş alarak ilerleme yapan komuttur. W-98. 100 mm boyuna tornalama yapılır. N60 M30 13. 80 mm çapa kadar konik tornalanır. Takım no 01 ve ayar no 01 olan takım seçilir. Takım 0.1 Kanal Tornalama Programlamada Kullanılan CNC Kodları Çevrimle ilgili konular ilgili modülde anlatılacaktır. Kanal açmak için kanal kalemi komut olarak da G01 komutunu kullanacağız. N45 G01 U22.3 mm/dev ilerleme ile parçanın alnına değdirilir. 65 mm çapa ve alnına 2 mm kalana kadar hızla yaklaşır. Fener mili durdurulur. İş mili 1800 dev/dak ile saat ibresi yönünde döndürülür.

Parça programları. sayısal. Alına kanal açılabilmesi için uygun kanal açma kesici takımın kullanılması gerekir. takım tezgâhının anlayacağı alfabetik.3. . Elle Programlama Yapma CNC takım tezgâhlarında parça imalatı için kullanılan komutlar dizisine parça programı denir.kesici takım kanala dalma yapar. Kanal açma işlemi ve kesicileri 1. Parça programının özelliği CNC tezgâhının anlayacağı komutlardan meydana gelmesi ve başlangıçtan sona kadar belirli bir mantıksal sırayla yazılmış olmasıdır. Çevreye kanal açma işlemi alın tornalamada olduğu gibi X ekseninde hareketle sağlanır. CNC torna tezgahında silindirik yüzeye kanal açılabildiği gibi parçanın alnına da kanal açılabilir. alfa sayısal vb karakterlerden meydana gelir.

%0001. N60 G01 X50. N80 G00 Z50. (SIEMENS) N10 G50 S500.Kanal açma işlemi örneği Örnekte sadece kanal işlenecektir. O0001. Mutlak olarak programı yazınız. N90 M30.1. M08. N70 G00 X80. N30 G96 S80 M03. N20 G00 T0202. . N40 G00 X70. Program numarası İş mili maksimum devir sayısı 500 dev/dak 02 no'lu takım ve 02 no'lu ofset çağırma 80 m/dak sabit kesme hızlı ile başlama Kesici takımı kanal hizasına getirme ve soğutma sıvısını açma 0. F0. M09. Z0. N50 G00 Z-45.1 mm/devir ilerleme ile kanal açma Kesici takım noktasına dönüş ve soğutma sıvısını kapatma Tezgâhı durdurma . (FANUC). .

. M08. N20 G00 T0303. N80 G00 X84. F0. N70 G00 Z14. SIEMENS kontrol sistemlerinde ise G83~G87 arası komutlar delik delme çevrimi olarak kullanılır. Z5.Kanal açma işlemi örneği O0001. N60 G01 Z-5. . N30 G96 S100 M03.1. Bu komutlar. N50 G00 Z1.3.. (FANUC) %0001. Tornalama Çevrimleri modülünde anlatılacaktır.3 CNC TORNADA ROGRAMLAMASI DELİK DELME VE DELİK BÜYÜTME 13. N40 G00 X15. Program numarası İş mili maksimum devir sayısı 500 dev/dak 03 no'lu takım ve 03 no'lu ofset çağırma 100 m/dak sabit kesme hızlı ile başlama Kesici takımı kanal hizasına getirme ve soğutma sıvısını açma 0.1 Delik Delme ve Delik Büyütme Programlamada Kullanılan CNC Kodları FANUC kontrol sistemlerinde G83 komutu kademeli delik delmek için. N90 M30. (SIEMENS) N10 G50 S500.1 mm/devir ilerleme ile kanal açma Kesici takım noktasına dönüş ve soğutma sıvısını kapatma Tezgâhı durdurma 13. M09 .

Tahrikli takımlar ile delik delerken iş parçası sabit. doğrusal hareket (G00-G01) ile yapılmaktadır. Matkapla delik delindikten sonra kesici takım yardımıyla delik istenilen ölçüde büyütülür.13.3. matkap doğrusal hareket yapar. kesici takım (matkap) dairesel ve doğrusal hareket yapar. devir sayısı.2 CNC Tornada Delik Delme ve Delik Büyütme Programlaması CNC tornada delik delmek ve delikleri büyütmek. Delik büyütme için ise delik kalemleri kullanılmaktadır. Matkapla delik delerken iş parçası dairesel. C eksenli tezgâhlarda delme işlemi tahrikli takımlarla yapılır. Delik delmek için çevrim kullanılmıyorsa G00 ve G01 komutları kullanılır. Kesme hızı. matkap çapı ve ilerleme gibi kesme değerleri dikkate alınmalıdır. Delik delme işlemi Delik büyütme işlemi .

karakterlerden meydana gelir.3. Parça programının özelliği CNC tezgâhının anlayacağı komutlardan meydana gelmesi ve başlangıçtan sona kadar belirli bir mantıksal sırayla yazılmış olmasıdır.13. takım tezgâhının anlayacağı alfabetik. Delik delme işlemi örnek parça 1. Takım 8 mm çapında matkap (T04) Takım 16 mm çapında matkap (T06) .3 Elle Programlama CNC takım tezgâhlarında parça imalatı için kullanılan komutlar dizisine parça programı denir. 2. alfa sayısal vb. Parça programları. Komut satırı: N_ G01 X_ Z_ F . sayısal.

Delik merkezine 5 mm yaklaştırılır. Tezgâh durdurulur. N120 G00 Z1. N130 G00 X45. (90. paso 1 mm dışarı çıkılır.4. N40 S1000 M03. N110 G01 X23.. 1000 dev/dak çalıştırılır. paso 1 mm dışarı çıkılır. F0. Z90. N_ G02 X(U)_ Z(W)_ I_ K_ F_ . Komut satırı: N_ G02 X(U)_ Z(W)_ R_ F_ .. N30 G00 X90. F0.4. (FANUC) %0001.. N90 G00 X43.4. N20 T0707.. N50 G00 X39. Program numarası 07 no'lu takım 07 no'lu ofset değeri (90. O0002. Delik büyütülür. N70 G01 X23. (SIEMENS) N10 G54. N100 G01 Z-62. N170 G00 X90.90) koordinata gidilir. Delik büyütülür. N140 G01 Z-62.. 13...90) koordinata gidilir. N180 M30. 3. N160 G00 Z1. N80 G00 Z1. Z90.4 CNC TORNADA KAVİS TORNALAMA PROGRAMLAMASI 13. 1.Clock Wise) hareket ile dairesel talaş alma işlemi yapar. G02 komutu saat ibresi yönünde (CW . paso 1 mm dışarı çıkılır. N60 G01 Z-62 F0. 2. Dairesel hareketin yapılabilmesi için gereken diğer değişkenler şunlardır. F0. F0..4. . Delik büyütülür.Ölçülere ve kesici takımlara göre mutlak olarak CNC torna programını yazınız.4. N150 G01 X23..4. Z5. F0.4.1 G02 Kodu-CW (Dairesel Hareket-Saat İbresi Yönü): FANUC ve SIEMENS kontrol sistemleri için aynı komutlar kullanılmaktadır.

yay başlangıç noktasına göre tespit I edilir.X ve Z: R I K F Değişkenler Yayın bitiş noktasının koordinatlar Yayın yarıçap değeri Yay başlangıç noktasının yay merkezine X ekseninde artışlı olarak uzaklığı Yay başlangıç noktasının yay merkezine Z ekseninde artışlı olarak uzaklığı hızı oranı İlerleme G02 ve G03 kodu değişkenleri I ve K değerlerinin pozitif veya negatif olması. K değerleri Örnek 1 . G02 dairesel hareket yönü ve I. Ve K yerine R yarıçap girilebilir.

F 0. G03 komutu saat ibresi tersi yönünde hareket ile dairesel talaş alma işlemi yapar. Dairesel hareketin yapılabilmesi için gereken diğer değişkenler G02 komutu ile aynıdır. (Yayın bitiş noktaları ve yayın yarıçapı verilmiştir. 13.5. (CCW .N10 G02 X10.2 G03 Kodu-CCW (Dairesel Hareket-Saat İbresi Tersi Yönü): FANUC ve SIEMENS kontrol sistemleri kullanılmaktadır.) ya da N10 G02 X10. K0 F0. Z0 R5. G03 dairesel hareket yönü ve I. N_ G03 X(U)_ Z(W)_ I_ K_ F_ . K değerleri Örnek .4. Komut satırı: N_ G03 X(U)_ Z(W) R_ F_ . Z0 I-5.5.Counter Clock Wise) için aynı komutlar Bu komuttaki işlemler G02 komutu ile aynı özelliktedir.

) O0003. (Yayın bitiş noktaları ve yayın yarıçapı verilmiştir. F0. Program mutlak ölçülendirme ile yazılacaktır.5.N10 G03 X20.) Program numarası . (Sadece yüzeyden temizleme talaşı alınacaktır.5. F0. (%0003. R5.) Ya da N10 G03 X20. I0 K-5. Z-5. Z-5. Örnek Örnek Şekilde ölçüleri verilen iş parçasını CNC'de işlemek için programını yazınız.

. Silindir dış yüzeylere açılan helisel kanallara dış vida.3.N10 N20 N30 N40 N50 N60 N70 N80 N90 N100 N110 N120 N130 N140 N150 G21. Z-30. X30. F0. X130. CNC TORNADA VİDA AÇMA CNC torna tezgâhlarında FANUC işletim sisteminde G33 kodu kullanılır. X32. X0. Z30. Başa alınır tekrar talaş derinliği verilerek G33 ile vida . Z0. X40.3. Z-4. Z-16.3. Z100. Z-30. X120. R10. İş parçasına G00 kodu ile yaklaşılır. Vida: İş parçalarının dış ve iç yüzeylerine açılan helisel kanallara vida denir.3.3. R10. X60.3. Vida açma işlemi Tek paso ile ve dış vida açmak için FANUC kontrol ünitesi için G33 kodu kullanılır. Kesicinin alın noktasına Alın noktasına temas etme Paha kadar alın tornalama Pahın işlenmesi İlk radyüse kadar silindirik tornalama İlk radyüs (yay) işlenir. F0. G00 G00 S1000 G00 GOl GOl G01 G01 G02 G01 G03 G01 G00 M05. F0.3. T0101. X0. Z-50. G33 ile tek pasoluk vida açılır. deliklere açılan vidalara ise iç vida denilir.3. İkinci radyüse kadar alın tornalama İkinci radyüsün işlenmesi Son yüzeyin işlenmesi Kesicinin parça üzerinden uzaklaştırılması 14. . X100. Z1. F0. Z0. G00 ile kesici parçadan uzaklaştırılır. F0. F0. Z-40. X120. F0. M03. Ölçüler metrik olacak 1 nolu kesici ve 1 nolu geometri (ofset) bilgisi Kesicinin ilk konumu 1000 dev/dak fener mili çalıştırılır. F0.

Başlangıç çapından farklı olur. X: Vida diş dibi çapı. Vidalar bir tam tur döndürüldüğünde adımı kadar ilerler. Withworth vidalara parmak vida da denilir. Bu kavramların bilinmesi sayesinde işlem yapılabilir. Bir vidanın başlıca kavramları aşağıdaki gibidir: > Diş Üstü Çapı (Dt) boyu. Adım metrik vidalarda (mm). . Değer olarak ilgili CNC program satırına yazılır. (Örneğin M10. withworth vidalarda ise parmaktaki diş sayısı olarak verilir. Vida ve somun birbirine takıldığı zaman dişler birbirine bu noktada temas eder.açılır. M20) > Diş Dibi Çapı (Df) Vidanın en küçük çapıdır. Anma çapı da denilir. Format: G33 X(U)_ Z(W)_ F_. 14. > Vida Adımı Vidalarda bir diş dolusu ile bir diş boşluğu arasındaki mesafedir.1 CNC Tornada Vida Açma Programlama Torna tezgâhında vida açmak için vida ile ilgili kavramların bilinmesi gerekir. G33 kodu ile iç ve dış yüzeylere sağ veya sol vida açılabilir. F: Vida Vida açılacak parçanın çapıdır. Vidalar bu çap değerlerine göre adlandırılırlar. Metrik ve Withworth vidalarda vida adımı standart tablolar haline getirilmiştir. Program satırındaki geometrik işlemler kavramların bilinmesi ve hesaplanması ile bulunur. Z: Vida adımı Eğer konik yüzeye vida açılacaksa X değerine koniklik eklenir. Vidaların çalışma çapı da denilir. > Bölüm Dairesi Çapı (Do) Diş dolusu ve diş boşluğu yüksekliklerini ikiye bölen çap değeridir.

>

Diş Yüksekliği

Diş üstü ile diş dibi arasında vida eksenine dik olarak ölçülen yüksekliktir.

Vida elemanları Dt: Diş üstü (anma) çapı, Do: Bölüm dairesi çapı Df: Diş dibi çapı, Program yazılmadan önce vida derinliği (diş yüksekliği) hesaplanmalıdır P=0.495 x F, Burada; P: Vida derinliği, F: Vida adımıdır. 1.3. Elle Programlama Yapma CNC takım tezgâhlarında parça imalatı için kullanılan komutlar dizisine parça programı denir. Parça programları, takım tezgâhının anlayacağı alfabetik, sayısal, alfa sayısal vb. karakterlerden meydana gelir. Parça programının özelliği CNC tezgâhının anlayacağı komutlardan meydana gelmesi ve başlangıçtan sona kadar belirli bir mantıksal sırayla yazılmış olmasıdır. Örnek

G33 kodu ile vida açma Vida adımı 1.5 mm olan şekildeki parçanın CNC programını yazalım. Çözüm Vida derinliğini bulmamız gerekir. P = 0.6495 x F formülünden; P = 0.6495 x 1.5 = 0.97 mm bulunur. Vida yüzeylerinin temiz çıkması için ; 1. 2. pasoda 0.37 mm pasoda 0.3 mm

3. pasoda 0.3 mm talaş verilecektir. Sadece vida için program yazılacaktır.

Mutlak programlama N10 G54; N15 T0303; N20 G00 X80. Z80.; N25 S200 M03; N30 G00 X14.26 Z5. N35 G33 Z-44. F1.5; N40 G00 X16.26;

Artışlı programlama N10 G54; N15 T0303; N20 G00 X80. Z80.; N25 S200 M03; N30 G00 U-65.74 W-75; N35 G33 W-49. F1.5; N40 G00 U2.;

Açıklama İş parçası sıfır 3 no'lu takım Bekleme noktasına gelme 200dev/dak çalıştırma Vida başlangıcına gelme 0.37 mm talaş alma Vida açma 1. paso Parçadan uzaklaşma

N45 G00 Z5.; N50 G00 X13.66; N55 G33 Z-44. F1.5; N60 G00 X16.26; N65 G00 Z5.; N70 G00 X13.06; N75 G33 Z-44. F1.5; N80 G00 X16.26; N85 G00 X80. Z80.; N90 M30;

N45 G00 W49.; N50 G00 U-2.6; N55 G33 W-49. F1.5; N60 G00 U2.6; N65 G00 W9.; N70 G00 U-3.2; N75 G33 W49. F1.5 N80 G00 U3.2; N85 G00 X80. Z80. N90 M30;

Vida başlangıcına gelme 0.3 mm talaş verme Vida aça 2. paso Parçadan uzaklaşma Vida başlangıcına gelme 0.3 mm talaş verme Vida aça 3. paso Parçadan uzaklaşma Bekleme noktasına gelme Programı durdurma

14.2

CNC

TORNADA

ÖLÇME

VE

KONTROL

14.2.1 . İç ve Dış Yüzeylerin Ölçülmesi 2.1.1. Dijital Kumpaslar Gövde içine yerleştirilmiş kramayer dişlisi üzerindeki bütünleşmiş devresi ve elektronik beyin, ölçülen değerleri dijital olarak ekranda gösterir. Elektrik akımı, gövdeye yerleştirilmiş pillerle sağlanır. Ölçü değerleri ekran üzerinde okunaklı rakamlarla yazıldığı için ölçme hatası azaltılmış, okuma zamanı en aza indirilmiştir. Kumpas üzerinde genellikle dijital gösterge ekranı, açma-kapama düğmesi, ölçü sistemi değiştirme düğmesi (mm-inç), sıfırlama düğmesi, bekletme düğmesi ve bazı tip kumpaslarda okunan değerleri cihazlarına yazdırmak için bağlantı kısmı bulunur.

Dijital kumpas

Bazı kumpaslarda bir düğme birden fazla amaçla kullanılabilir. Kapanma işlemi belirli bir zaman sonra otomatik olarak gerçekleşir. Kumpas çeneleri temizlenip

2. Kumpaslar uzun süre kullanılmayacaksa pilleri çıkartılmalıdır. Dijital Kumpaslar Dijital kumpası kullanırken dikkat edilmesi gereken hususlar: > > > > > > Kumpas üzerindeki düğmelere yavaş basılmalı. Darbelerden korunmalı. tozdan ve rutubetten uzak tutulmalıdır.kapatılır. Kumpaslar güneş ışığından ve yüksek ısıdan korunmalıdır. vida adımına göre ayarlanabilir. Bekletme düğmesine basıldığı zaman ekrandaki rakam sabit kalır.2. Kumpas açılıp sıfırlanır. . Kumpas yağdan. Kramayer dişli temiz tutulmalı. Tekrar basıldığı zaman ekrandaki değer silinir. Ölçü okuma hassasiyeti fazladır. derinlik ve kademe boyutları ölçülebilir. iç çap.2 Mikrometreler 14. Bundan sonra kumpasla dış çap. Daire kesitli parçaların çaplarının ve düz parçaların kalınlıklarının ölçülmesi gibi işlemlerde kullanılır.1 Dış çap mikrometreleri Mikrometreler mekanik kumandalı vida-somun sistemine göre çalışır.2. 14. Vida-somun sistemine göre ilerleme hareketi yapan vidalı milin bir devirdeki ilerleme miktarı.

Kovan üzerinde 1'er milimetrelik bölüntüler yatay çizginin üstünde bulunur. Tanburun bağlı bulunduğu hareketli mil bir tam tur çevrildiğinde.5 mm'nin tanbur üzerindeki 50 eşit bölüntüye bölünmesiyle bulunur (0. (0-25 mm.5 milimetrelik bölüntüler ise yatay çizginin altında bulunur. yani 50 bölüntü döndürülmüş demektir. 25-50 mm 50-75 mm vb. 0.) .Verniyerli Mikrometre 1234- Gövde Sabit çene Hareketli çene Tespit mandalı 5678- Kovan Bölüntü Tanbur Cırcır Mikrometrelerde okuma hassasiyetleri ölçü sistemine göre değişmektedir. Kullanım ve yapılacak ölçü boyutlarına göre farklı boyutlarda yapılırlar.01 mm).01 mm'dir. Tanbur üzerindeki iki çizgi arası mesafe 0. Bu değer mikrometre vida mili adımı olan 0. Tanbur çevresi 50 eşit parçaya bölünmüştür. Mikrometre bölüntüleri metrik veya parmak (inç) sistemine göre yapılmıştır. Mikrometrelerde. tanbur da 1 tam tur. milimetrik bölüntüler kovan üzerinde bulunur.5/50=0.

Mikrometrelerde kovan ve tanbur bölüntüleri Örnek 3.5 mm Yatay çizgi ile çakışan tanbur üzerindeki bölüntü değeri: 0. Mikrometrelerde ölçü okuma Ölçü çizgisi üzerinde tam olarak okunan ölçü: 3 mm Ölçü çizgisi altında tam olarak okunan ölçü: 0.25 mm .75 mm ölçüsünü mikrometrede gösterelim.

2.Dış Çap Mikrometreleri 14. kanal genişlikleri veya paralel yüzeyler arasındaki ölçme ve kontrol işlemlerinde kullanılır. Verniyerli ve dijital İç çap mikrometreleri.2. .2 İç çap mikrometreleri İş parçaları üzerinde bulunan delik çapları.

Derinlik mikrometresi ve milleri Derinlik ölçme mili bölüntülü tanbur içerisine takılıp sökülme özelliğine sahiptir.2.4 Vida mikrometreleri Metrik ve parmak (inç) vidaların ölçme ve kontrolünde kullanılır. kanal ve kademe yüksekliklerinin ölçme ve kontrolünde kullanılır. . Mikrometre uçları.2. vida profillerine uyacak şekilde parmak vidalar için 55°. 14.2. metrik vidalar için 60° olarak yapılırlar.2. Ölçme sistem ve kuralları daha önce açıklananlarla aynıdır.14. ölçülecek vida adımına uygun profilde uç mikrometreye takılmalıdır.3 Derinlik mikrometreleri Genel olarak delik. Vida mikrometrelerinin ölçme işlemini yapan uçları. ölçülecek olan vidanın adımına göre değiştirilme özelliğine sahiptir. Ölçme işleminden önce.

İnce uçlu mikrometreler. Sac mikrometreleri.2. .Vida mikrometresi ve kullanımı Vida mikrometresi uçları 14. Tablalı mikrometreler. özel amaçlı ölçme ve kontrol işlemleri için kullanılmaktadır.2. Bunlar: > > > > > > > Mastar mikrometreler.5 Özel Mikrometreler Bu tür mikrometreler. Komparatörlü iç çap mikrometresi. İç kademe mikrometresi olarak kullanılmaktadır. Tüp mikrometresi.

Milimetrelik kontroller küçük ibreden. . Sehpanın mıknatıslı olmasının nedeni komparatörün ölçme ve kontrol işleminin yapılacağı parça veya tezgâh gövdelerine kolayca tespit edilmesi içindir.3 Komparatörler İbreli ve dijital ölçme ve kontrol aletleridir. Büyük ibre bir tam tur yaptığında küçük ibre bir aralık ilerler. Bu değer komparatörün hassasiyetidir.14. Komparatör ibresinin saat etrafında bir tam turu 1 mm olup saatin etrafı 100 eşit parçaya bölünmüştür. Komparatör üzerinde küçük bir ibre bulunur. yüzdeli ilerlemeler ise büyük ibreden takip edilir.2. Böylece iki çizgi arası 1/100=0. Dijitalde ise rakam ekranda görüntülenir. Komparatör saatleri Mıknatıslı sehpalarla birlikte kullanılırlar. Bu bölümdeki iki çizgi arası 1 mm'dir.01mm'dir.

Ayarlama işleminden sonra esas parça çapı kontrol edilir ve tolerans. Seri imalatta imal edilen parçaların ölçü sınırlarında yapılıp yapılmadığının kontrolünde kullanılırlar. Pasametrenin kadranı üzerinde komparatör saatlerinde olduğu gibi ayarlanabilen tolerans limit tırnakları bulunur. (2550).4 Pasametreler Dış çap ve kalınlık ölçü kontrolünde kullanılır. Tolerans ibreleri alt ve üst sınır ölçülerine göre ayarlanır. gövdesi içerisine ölçü saati yerleştirilen verniyer bölüntüsüz mikrometreye benzemektedir. (50-75) ve (75-100) mm dir. Pasametre Dış çapların ölçü kontrolünde kullanılan pasametrelerin ölçme aralığı (0-25). Pasametreler. ölçü saati ibresinden okunur. 14.Komparatör ve sehpası Komparatörler metrik ve parmak (inç) bölüntülü olarak yapılmışlardır. Ölçülen değerlerin tolerans değerlerini aşıp aşmadığının kontrolü yapılır.2. Daha büyük ölçme aralığı istenen pasametreler .

özel olarak yapılmışlardır. 14.2.5 Pasimetreler Pasimetreler delik çapı ve kanal genişliklerinin ölçü kontrolünde kullanılan 0,002 mm hassasiyeti ölçü aletlerindendir. Ayrıca, pasimetrelerle kontrol edilen delik çapının delik boyunca silindirik olup olmadığı da anlaşılır. Ana yapısı pasametreye benzeyen pasimetrenin ölçü mili ucuna, belirli çaplara göre hazırlanmış takma uçlar ilâve edilir. Pasimetre ölçü miline takılan ilâve uçlarla 11 mm'den 120,5 mm çapa kadar bütün delik ölçüleri kontrol edilebilir. Kontrol işlemi yapılmadan önce pasimetrenin gerekli takma ucu ilâve edilir ve bilezik mastarla sıfır (0) ayarı yapılır. Tolerans sınırı belirtilir. Daha sonra, esas parçanın delik çapı kontrol edilir.

Pasimetre 14.3 Ölçme ve Kontrolde Dikkat Edilecek Hususlar > Ölçü aletinin yapılış hassasiyeti, > Ölçme işleminin yapıldığı yerin ısısı, > Ölçme işlemini yapan kişi, > Ölçü aletinin ısısı, > İşin hassasiyeti, > Ölçme ve kontrolde yapılan hatalara, > Ölçülecek iş parçasının fiziksel özelliği, > Ölçme yapılan yerin aydınlatma durumu gibi hususlara dikkat etmek gerekir.

15. CNC TORNADA PROGRAMLAMA

15.1 CNC Program Yapısı 15.1.1 Giriş Bölümünün Açıklanması CNC tezgâhlarda program yazımı; programın kaydedilebilmesi ve sonra tekrar kullanılabilmesi için program numarası ile başlamaktadır. Bu komut tek satır halinde yazılır, satırda başka bir ifade yer almamalıdır. Program numarası başta bir karakter olmak üzere 4 haneli bir (1-9999) rakamdan meydana gelir. Bu karakter değişik standartlara göre farklılık göstermektedir. > > > EIA standardına göre "O" karakteri ile, SINÜMERIK'E göre "%" karakteri ile ve ISO' ya göre ":" karakteri ile program adı/numarası başlar.

Örneğin: O0120; (EIA) %0120; (SINÜMERİK) : 0120; (ISO) 15.1.2 Teknolojik Bilgiler Bu komutlar CNC torna tezgâhında girilmesi gereken bilgilerdir. Sırasıyla aşağıdaki gibi ; > F Kodu (Feed- İlerleme Hızı Oranı)

Dakikada veya devirde kesicinin alması gereken talaş miktarıdır. Doğrusal ve dairesel hareket (interpolasyon) komutlarından (G01, G02 ve G03) sonra ilerleme komutu mutlaka belirtilmelidir. (G00) Hızlı ilerleme komutunda F ilerleme değeri verilmez. İlerleme hızının birimi aşağıdaki gibidir: A) (G94) mm/dak: Dakikada aldığı milimetre cinsinden ilerleme değeridir. B) (G95) mm/dv : Bir devirde aldığı milimetre cinsinden ilerleme değeridir. Örneğin: G94 F100 (dakikada 100 mm ilerler) G95 F0.3 (bir devirde 0.3 mm ilerler) > S Kodu (Speed- İş Mili Devri)

Tezgâhın iş milinin dakikada devir olarak dönme sayısı veya sabit kesme hızı miktarıdır. Bu miktar komut satırının başındaki G koduna bağlıdır. A) (G96) Sabit kesme hızı m/dak (metre/dakika): Tezgâhın bilgisayar ünitesi bu kesme hızına bağlı olarak iş parçasının çapı değiştikçe tezgâhın iş mili devir sayısını değiştirir. B) (G97) Sabit devir sayısı dev/dak (devir/dakika)

Örneğin: G96 S100 (Sabit kesme hızı 100 m/dak) G97 S1500 (Sabit devir sayısı 1500 dev/dak) > T Kodu (Tools-Takım Numarasını ve Takım Geometri (Ofset) Numarasını Seçme)

Kesici takım seçimini ve takım ömrünü kontrol eder. T kodu dört haneli bir sayısal değerle ifade edilir. Program içerisinde G00 T0202; satırı okunduğu zaman tezgâhın tareti (kesici takımların bulunduğu aparat) T kodunu takip eden ilk iki karakterli istasyona en kısa yoldan gidecektir. T harfinden sonraki ilk iki rakam, kesicinin bulunduğu istasyonu (kesicilerin takıldığı yer), son iki rakam ise kesici ile ilgili geometri (ofset) bilgisinin geometri kütüphanesinden belleğe yüklenmesini sağlar. Tezgâhın bilgisayar ünitesi bu bilgileri kullanarak gerekli hesaplamaları ve kaydırmaları yapar.

Kesici hazırlık ve ayar bilgileri Taret konumu 1 2 4 6 Geometri (ofset) no 1 2 4 6 İşleme şekli Kaba talaş Vida açma Kanal açma Delme Kesici tipi P20 P10 P10 Yaklaşım Uzunluk değerleri kodu X Z 3 6 6 5 0 20 -5 0 12 6

Tablo 1.1: Kesici hazırlık ve ayar bilgileri

Örneğin: G00 T0202 (İstasyonda ikinci yerde ve geometri (ofset) bilgisi ikinci sırada) > G04 Kodu (Bekleme ve Hız Kontrolü)

G04 kodu kesici takımın istenen bir noktada istenilen bir süre kadar beklemesini sağlar. Bu komut satırında P veya X kodu kullanılır. X ondalık sayı olarak girilir. P kodu ondalık sayı olarak girilmez. Kesicinin bekleme süresi saniye cinsindendir. Bu komut uygulandığında iş mili, soğutma sıvısı ve yardımcı fonksiyonlar hariç bütün eksen hareketleri duracaktır. Bu komut genellikle matkap ile delme işleminde delik sonunun düzgün çıkması için kullanılır. Ayrıca otomatik hızlanma veya yavaşlama neticesinde iş parçasının köşeleri istenen şekilde elde edilemez. Özellikle köşelerde geçiş problem oluşturabilir. Bunu engellemek için kullanılır. Bu komut sayfa 14'deki Örnek-6'da

G20 ve G21 komutları aşağıdaki değerleri değiştirir. > G21 Kodu (Metrik) G21 kodu programda girilen değerleri metrik ölçü sistemine göre değerlendirir. Kesici takım önce belirtilen X ve Z koordinatlarına buradan da referans noktasına gidecektir. (2. > Pozisyon (X. Tezgâh çalıştırıldığında geçerli olan komuttur. Bu değerler inç ise G21 komutu girildiği zaman metrik olarak değerlendirilir. (25. > Adım ilerlemede hareket miktarını.) Örneğin: N10 G20. > G28 Kodu (Tezgâh Referans Noktasına Gönderme) G28 komutu kesici takımı hızlı hareketle tezgâh referans noktasına gönderir.5. programda girilen değerleri inç (Inch) ölçü sistemine göre değerlendirir. > Diğer parametreler.kullanılmıştır. > Elle kontrollü pulse jeneratörü için ölçek birimini. > Kaydırma (ofset) değerlerini. G29 komutu kullanılırsa kesici takım aynı yolu izleyerek bir önceki . Örneğin: N10 G21.4 mm = 1 inç olarak çevrim sağlanır. N10 G04 P2500. G04 komutu ile eksendeki hareketler Örneğin: N10 G04 X2. Bu komut sayfa 13'deki Örnek-5'de kullanılmıştır. Z) komutlarını.5x1000) > G20 Kodu (Inch-İnç) G20 kodu. > F koduyla kontrol edilen ilerleme miktarını.

G00 komutunun eksendeki hareketleri . G00 komutu kesici takımın kesme işlemi yapmadan bir noktadan diğer bir noktaya doğrusal olarak hızlı hareketini sağlar. G00 komutu esnasındaki kesici takımın hızı üretici firma tarafından belirlenmiştir. iş mili devrinin maksimum çıkabileceği devirdir. Örneğin. Bu komuttaki S değeri için girilen değer. > G50 Kodu (İş Mili Devrini Sınırlama) G50 komutu iş mili devir sayısını sınırlamamızı sağlar. Örneğin.1. N10 G50 S2000.3 Geometrik Bilgiler > G00 Kodu (Hızlı İlerleme) Komut satırı: N_ G00 X_ Z_ . Normal bir değer girilerek bindirme önlenebilir. G02 ve G03 komutlarından önce veya sonra kesici takımın konumlanması için kullanılır. G00 komutu genellikle G01.konuma geri döner. Aşağıdaki şekillerdeki gibi kesici takım iş parçası üzerinden her iki eksende 45° açılı olarak ve bir eksende düz hareketle işlem tamamlanacaktır. (İş mili devri maksimum 2000 dev/dak olabilir. aynanın durumu veya iş parçasının sıkma şekli gibi durumlarda kullanılır. N_ G28X_ Z . Kesici takımın bindirme olasılığına karşı X ve Z kodlarına "0" değeri verilmez. Bu komut tezgâhın.) 15.

Bu komut silindirik. Genellikle örnekler böyle verilmiştir. (1 nolu kesici takım ve 1 nolu geometri (ofset) değeri) N30 G00 Z30. Tornalama simetrik bir işlem olduğundan çizimlerde hep eksenden üst tarafı kullanılmaktadır. ( Sınırlı devir sayısı) N20 G00 T0101..Örnek O0001. alın ve konik tornalamada kullanılır. (Program numarası) N10 G50 S2000. G01 komutu F ile belirtilen ilerleme değeri ile kesici takımın düz bir hat üzerinde talaş alarak hareketini sağlar. G01 Komutunun uygulanması Birbirine dik iki kenara pah kırmak veya köşeyi yuvarlatmak bu komutla mümkündür. X7. (Kesici hızlı ilerlemede Z ekseninde 30 mm X ekseninde 7 mm yol alır.) > G01 Kodu (Talaş Alarak İlerleme) Komut satırı: N_ G01 X_ Z_ F_ . Örneğin .

G01 Z-5.5 mm' dir) ÖRNEK-2 Şekilde ölçüleri verilen iş parçasını CNC'de işlemek için programını yazınız? (Sadece yüzeyden temizleme talaşı alınacaktır. X5.5. . Eğer pah kenarları eşit olmaz ise yine aynı yöntem uygulanır. F0.Yukarıdaki şekilde 5x45° (Her iki kenarı 5 mm olan) pahı G01 komutu ile aşağıdaki komut satırında ifade ettik.) O0002. N10 G50 Program numarası Maksimum devir sayısı 2000 dev/dak S2000. Program mutlak olarak yazılacaktır. ( F ilerleme hızı 0.

M00 komutu. S2000 X0. F0.1. Bu komut. kontrol paneli üzerindeki isteğe bağlı düğmesi basılı olmalıdır. Z76. F0. > M01 Kodu (Programı İsteğe Bağlı Durdurma) Komut satırı: N_ M01. X48. (mm/dev) 1 nolu kesici ve 1 nolu geometri (ofset) bilgisi Kesicinin ilk konumu Tezgâh çalıştırılır. M01 komutu. program içerisinde takım ya da iş parçasını değiştirme. F0. Z-34. 15. Z-22.5.5. F0. Z0. T0101. X30. F0. X120. Bir devirde mm cinsinden yol alır. Z30. . iş parçasının ölçüsünü kontrol etme.5.N20 N30 N40 N50 N60 N70 N80 N90 N100 N110 N120 N130 N140 N150 N160 G95. M00 komutundan farklı olarak seçenekler sunar. M01 komutunu programda kullanmak istediğiniz zaman. Z-46. kesici takım ucunu kontrol etme veya iş parçasına ve kesici takıma sıvanmış talaşları uzaklaştırmak için kullanılır. F0. X120. X40. Z1. X150. Tezgâhı tekrar çalıştırmak için tezgâh kontrol ünitesindeki başlama düğmesine basmak gerekir.5. M03. F0. X0. Z-4. Z0.4 Yardımcı Kodlar ve Program Sonu Açıklaması > M00 Kodu (Programı Geçici Durdurma) Komut satırı: N_ M00..5.5. çalışmakta olan programı isteğe bağlı olarak durdurur. İş mili devri dev/dak Kesicinin alın noktasına getirilmesi Alın noktasına temas etme 1 nolu paha kadar alın tornalama 1 nolu pahın işlenmesi 2 nolu paha kadar silindirik tornalama 2 nolu pahın işlenmesi 3 nolu paha kadar alın tornalama 3 nolu pahın işlenmesi Tornalanacak son yüzey işlenir. Z-30. X32. çalışmakta olan programı geçici olarak durdurur..5.5. Kesicinin ilk konumuna gönderilmesi Tezgah durdurulur. X112. Aksi halde komut çalışmaz. G00 G00 G97 G00 GOl nol nol nol nol nol nol GOl G00 M02. Z-30. F0.

M02. S kodu. Diğer özelliklerde M03 komutuna benzer. M05 komutu iş milini geçici olarak değil. mutlaka iş milini durdurmalısınız. > M03 kodu (Fener Milini Saat İbresi Yönünde Döndürme) Komut satırı: N_ S_ M03. İş milini durdurmak için. Saat ibresi yönü tezgâh aynasına karşıdan bakılarak belirlenir. Komutla beraber devir sayısı da tanımlanmalıdır. G kodları tezgâhı ilk açtığınız andaki ayarlarına geri döner. M kodu. M01. M05 komutu iş milinin dönüşünü durdurur. M04 komutu iş milini saat ibresine ters yönde döndürür. ve F kodu bilgilerini hafızasında tutar. Tezgâhın kontrol ünitesi M02 komut satırını okuduktan sonra bütün fonksiyonlarını durdurur. > M04 Kodu (Fener Milini Saat İbresine Ters Yönde Döndürme) Komut satırı: N_ S_ M04. > M05 Kodu (İş Milini Durdurma) Komut satırı: N_ M05. M03 komutu iş milini saat ibresi yönünde döndürür. Bu komut Örnek-2'de kullanılmıştır. Kontrol ünitesi G20/G21. > M02 Kodu (Program Sonu) Komut satırı: N_ M02. doğrudan kapatır. M05 veya M30 komutlarından birini kullanabilirsiniz. İş mili yönünü değiştirmek için. Komut Örnek-6'da kullanılmıştır. > M06 kodu (Kesici Takımı Değiştirme) Komut . M02 komutu program sonunu belirler. M00. Bu komut Örnek-5'de kullanılmıştır.Tezgâhı tekrar çalıştırmak için tezgâh kontrol ünitesindeki başlama düğmesine basmak gerekir. Her ana programın (alt program hariç) tek satır (blok) halinde yazılır.

> M08 Ve M09 Kodu (Soğutma Sıvısını Açma ve Kapatma) Komut satırı: N_ M08. Yani iş parçasını bağlar ve söker. > M10 ve M11 Kodu (Ayna Ayaklarını Sıkma ve Açma) Komut satırı: N_ M10. M26 komutu ise . Soğutma sıvısı iş mili dönerken açılmalıdır.satırı: N_ M06 T_. Ayna ayakları tezgâh pedalı ile de çalıştırılabilir. N_ M09. > M25 ve M26 Kodu (Punta Mili Dışarı ve İçeri) Komut satırı: N_ M25. M10 komutu ayna ayaklarını sıkar. Bazı durumlarda taretin belirtilen yönden dönmesi istenebilir. M08 komutu soğutma sıvısının akıtılmasını sağlar. M09 komutu ise soğutma sıvısının kapatılmasını sağlar. M11 komutu ise ayna ayaklarını açar. M06 komutu kesici takımın değiştirilmesini sağlar. T kodundan sonra kesicinin bulunduğu istasyon numarası ve geometri (ofset) bilgisi numarası yazılmalıdır. N_ M26. Soğutma sıvısının kontrolü kontrol panelinden de yapılabilir. M25 komutu punta milinin dışarı (ileri ) hareketini sağlar. Bu durumda M17 ve M18 komutları kullanılır. N_ G00 T_ M18. Bu komut tek satırda yer alır ve ayna ayaklarının otomatik olarak kumanda edildiği zaman kullanılır. M17 komutu ise taretin saat ibresi tersi yönünde dönmesini sağlar. oksitlenmeye ve yağ filminin bozulmasına neden olabilir. Dönme yönü taretin arkasından bakılarak belirlenir. M18 komutu taretin saat ibresi yönünde dönmesini. Bunun sebebi soğutma sıvısı iş mili yataklarına girebilir. > M17 ve M18 Kodu (Taret İndekslemesi) Komut satırı: N_ G00 T_ M17.

Bu komutlar G04 bekleme komutu ile beraber kullanılmalıdır. CNC program yazılımında tüm komutlar. Satır numarası bir sıra düzeninde veya karmaşık olabilir. Komut satırı: N_ G_ X Y Z M_ S_ T_ F_ Örneğin: G00 X150.2 CNC Tornada Satır Yapısı 15. Y. Z M Blok (satır) numarası Hazırlık fonksiyonları Pozisyon adresleri Yardımcı fonksiyonlar . Bu harfe "adres" yanındaki sayısal değere veri (bilgi) ikisinin beraber haline "sözcük" adı verilir.2..punta milinin içeri (geri) hareketini sağlar. Satır (Blok) yazımı N G X. Komut Örnek6'da kullanılmıştır. Birden fazla parça için idealdir. Her blok " . > M30 Kodu (Program Sonu) Komut satırı: N_ M30. programda istenilen bir satıra atlanması durumunda veya programda herhangi satırın aranması durumunda numara gereklidir. M30 komutunda kursör (cursor) programın başına geri döner. bir harf ve bu harfi takip eden sayısal değerlerden oluşur. N20 vb. Ancak alt programlamada. 15. M02 komutunda ise kursörü programın başına sizin götürmeniz gerekir. M30 komutu programı sonlandırır.1 Satır Numarası ( N10. Ayrıca bu komut kontrol panelinden de kontrol edilebilir. Z100. Punta milinin hareketi için tezgâh milinin belirli bir süre beklemesi gerekir.2.2 Adresler (G ve M Kodları) Takımın hareketlerini sağlayan harflerdir. " komutu ile bitirilir. Parça işleme sırasını etkilemez. Satır numarası "N" ile başlayıp takip eden sayısal değerlerden oluşur. Satır numarası kullanmak mecburi değildir. 15. M02 komutunda olduğu gibi tek satır (blok) halinde yazılır. ) Herhangi bir kesici takıma ait operasyonları ayırt etmek için kullanılır. Yan yana bir veya birden fazla sözcük bir satırı (bloğu) oluşturur. Başka parça işlemeye imkân sağlar.

başlama noktasından hızlı ilerleme ile hareket başlar verilen F ilerleme hızı ile istenen noktalar arasında tornalama işlemi yapıldıktan sonra R hızlı ilerleme ile başlama noktasına dönülür. K R F S S T M B D. CNC TORNADA BOŞALTMA ÇEVRİMLERİ 16. G79 (G94) Alın Tornalama Çevrimi ( Tek Kademe) G94 standart G79 FANUC kontrol üniteleri için düz veya konik alın tornalama döngüsüdür.1. W A.S T F Devir/kesme hızı fonksiyonu Kesici takım tanımlaması İlerleme fonksiyonu Satır (blok) sonu işareti Tablo 1. G72) 1.1. J. H P. Q Açıklama Program numarası Sıra numarası Hareket tipini belirler Ana eksen hareketi Yardımcı eksen hareketi Döner eksen hareketi Yay merkezi koordinatları Yay yarıçapı Dakikadaki ilerleme Devir başına ilerleme İş mili devri Sabit kesme hızı Takım numarası Yardımcı fonksiyonlar Tabla indeksleme Telafi numarası Bekleme zamanı Alt program numarası Alt program tekrar sayısı Çevrim parametreleri Tablo 1. G94 (G79) komutu ile.4: Fonksiyon açıklamaları 16.1 Alın Tornalama Çevrimleri (G79/G94. C I. . V.1. X P P P. B. Şekil 1.3: Adres Bilgileri Fonksiyon Program numarası Sıra numarası Hazırlık fonksiyonu Boyut değeri İlerleme fonksiyonu İş mili devir fonksiyonu Kesme hızı fonksiyonu Takım fonksiyonu Ek fonksiyon Telafi numarası Bekleme Program numarası belirtme Tekrar sayısı Program parametreleri Adres O N G X. Z U. Y.

5..komutlarındandır. 0 N16 Z-19. N19 Z-40.takım yolu) (3 . 0 0 N20 G28 U0. 0 M0 4.. Bir defa kullanıldıktan sonra iptal edilmedikçe tekrar yazmak gerekmez. N11 G97 0 0 N12 S500 G00 0 N14 F0 G94 0 N15 X48. Z10 ( Çevrimin başlangıç noktasına geliş) ( 1 .takım yolu) (X ekseninde tezgâh referans noktasına (Z ekseninde tezgâh referans noktasına gidiş) gidiş) Z5. 0 G1 ... 0 N18 Z-33.2 G72 Alında Kaba Talaş Çevrimi (Eksene Dik Tornalama) .komutu ile iptal edilir. > Çevrim komutu ile işlem bittikten sonra aynı gruptan başka bir G. 16..takım yolu) (5 . Z-12. > G94 (G79) tornalama çevriminde kullanılacak T. N17 Z-26. S ve M fonksiyonları çevrim başlamadan önce kullanılmalıdır. Örneğin G94 (G79) komutu G00 komutu ile iptal edilebilir.> G94 (G79) modal (kalıcı) G . Z2....takım yolu) (6. N13 X64.. .takım yolu) ( 2. Alın tornalama çevrimi (tek kademe) N10 T0101.takım yolu) (4. M30. N21 G28 0 N22 W0. Buna göre sadece Z değerini değiştirmekle çevrim tekrarlanır.

G72 çevriminden sonra G70 çevrimi ile bu bırakılan finiş payı da alınarak işlem tamamlanır.W(2) F. W(1): Her seferde alınacak paso miktarıdır.Q. X-ekseninde U2.G72 Alında kaba talaş çevrimi (eksene dik) Programda (Şekil 1. G72 çevrimi 2 komut satırından oluşur ve bu komut satırları aşağıdaki gibidir.2.2. .TG72: Çevrimi çağıran komuttur. G72 W(1) RG72 P. (mm ve boy olarak işaretlidir) R: Her pasodan sonra kesici ucun geri çekilme miktarı (mm ve boy olarak) P: Finiş profilinin tanımlanmaya başlandığı ilk satırın numarası Q: Finiş profilinin tanımlanmasının bittiği satır numarası U: Bırakılacak finiş tornalama payı (çapta/çap cinsinden) W(2): Bırakılacak finiş tornalama payı (boyda) F: G72 çevrimi sırasınca uygulanacak kesme ilerlemesi değeri S: G72 çevrimi boyunca uygulanacak devir veya kesme hızı değeri (G96 modunda sabit kesme hızı.) A-A'-B finiş profili tanımlandıktan sonra kaba tornalama paso hareketleri otomatik olarak yaratılır.S.U. G97 modunda iş mili devir sayısı) T: G72 çevrimi sırasında geçerli olan takım ve takım ofset numarası Örnek 1. Z-ekseninde ise W kadar finiş paso payı kalır.

N40 G72 W4. . R1. N100 X20. Z0. N110Z2. ----------------------N120 G70 P60 Q110 N130 G0 X44. Yukarıdaki programda G70 finiş çevrimi kullanılarak çevrim tamamlanır. F200. Z-45. G71) 1. N150 M30 G72 çevrimi N60 satırında başlayıp Nl 10 satınnda bitmiştir. N60G0Z-55. başlama noktasından hızlı ilerleme ile hareket başlar. F100.T0101: kaba talaş kalemi S: 1500 dev/dak F: 200 mm/dak MUTLAK (G90) N10 T0101 N20 M03 S1500 N30 G0 X44. N140 G91 G28 X0. -------------------N70 G1 X40. G70 P60 Q110 G70: Finiş çevrimini çağırır P60: Finiş çevriminin başlangıç satır numarası Q1 10: Finiş çevriminin bittiği satır numarası 16. Z0. G77(G90) Silindirik İç/Dış Çap İşleme Çevrimi (Tek Kademe) G77(G90) komutu ile. N90 Z-20.1.1 Silindirik (Boyuna) Tornalama Çevrimleri (G77/G90.2. N50 G72 P60 Q1 10 U0. Z2. Z10. N80 X28.5 W1.2.

. Z.komutlarındandır... Notlar: > G77(G90) modal (kalıcı ) G ..... takım yolu) (2. Z-40.takım yolu) . G77 FANUC kontrol ünitesi için özeldir. X52. Z.takım yolu) (3.verilen F kesme hızı ile istenilen noktalar arasında tornalama işlemi yapıldıktan sonra R hızlı ilerleme ile başlama noktasına dönülür(Şekil 1. Z10. F... G97 S800 M03. Çevrim komutu ile işlem bittikten sonra aynı gruptan başka bir Gkomutu ile iptal edilir. G77(G90) tornalama çevriminde kullanılacak T. Örneğin G77(G90) komutu G00 komutu ile iptal edilebilir.3.. G00 X64. G01 Z2. F.. G77 X56. Bir defa kullanıldıktan sonra iptal edilmedikçe tekrar yazmak gerekmez. (G1 ile başlangıç noktasına geliş) (1. Silindirik boyuna tornalama çevrimi N10 0 N12 N13 N14 0 N15 N16 N17 T0101.4).. S ve M fonksiyonları çevrim başlamadan önce kullanılmalıdır... G90 X.. G77 X. Buna göre sadece X değerini değiştirmekle çevrim tekrarlanır. X48.. F0.. G90 standart.. > > G77 komutu tek satırdan oluşur ve aşağıdaki gibidir.

2. X-ekseninde U2. 16.. G71 P.5. N19 G28 W0. Programda (Şekil 1.2 G71 Dış Çap Kaba Talaş Kaldırma Çevrimi (Eksene Paralel Tornalama) G71 Dış çap kaba talaş çevrimi (eksene paralel) G71 yüzey tornalama çevrimi hem X-ekseni hem de Z-ekseni boyunca tek yönlü değişen bir profile sahip şekillerin işlenmesinde kullanılır.N18 G28 U0. N20 M30. G71 U(1) R-. G71: Çevrimi çağıran komuttur.S. G71 çevrimi 2 komut satırından oluşur ve bu komut satırları aşağıdaki gibidir.U(2) W. G71 çevriminden sonra G70 çevrimi ile bu bırakılan finiş payı da alınarak işlem tamamlanır. Z-ekseninde ise W kadar finiş paso payı kalır..F. (mm ve yarıçap olarak işaretlidir) R: Her pasodan sonra kesici ucun geri çekilme miktarı (mm ve yarıçap olarak) P: Finiş profilinin tanımlanmaya başlandığı ilk satırın numarası .T.Q. U(1): Her seferde alınacak paso miktarıdır.. ) A-A'-B finiş profili tanımlandıktan sonra kaba tornalama paso hareketleri otomatik olarak yapılır.

2 F 0. T0101 F0.Q: Finiş profilinin tanımlanmasının bittiği satır numarası U(2): Bırakılacak finiş tornalama payı (çapta/çap cinsinden) W: Bırakılacak finiş tornalama payı (boyda) F: G71 çevrimi sırasınca uygulanacak kesme ilerlemesi değeri S: G71 çevrimi boyunca uygulanacak devir veya kesme hızı değeri (G96 modunda sabit kesme hızı..2. Z yerine W kullanılırsa artışlı (eklemeli) G91 ölçülendirme kullanılmış olur ayrıca G91 yazmaya gerek yoktur.6. R1. N30 M03 S1500. N90 Z-40. N110 G1 Z-95. ( Finiş çevrim satırı ) N140 G28 U0 W0. N60 G71 P70 Q120 U0. ( G71 çevriminin başladığı satır..) N150 M30. ( G99 (G95) ilerleme mm/devir.) parçayı G71 kullanarak parça programını yapalım. N50 G71 U4. N120 X55. N70 G1 X31.2 mm/dev. (Not: X yerine U . N130 G70 P70 Q120.... G21 ölçü sistemi mm ) N20 T0101.... Z-2.4 Şekildeki (Şekil 1. Z5. G97 modunda iş mili devir sayısı) T: G71 çevrimi sırasında geçerli olan takım ve takım ofset numarası Örnek 1. . N10 G99 G21.5 W0. R5. Z-45. N40 G0 X54.) N80 X35. N100 G03 X45.

başlama noktasından hızlı ilerleme ile hareket başlar. I.komutlarındandır...... Bir defa kullanıldıktan sonra iptal edilmedikçe tekrar yazmak gerekmez..F. X : Koniğin bittiği çap değeri Z : Konik boyunun bittiği uzunluk değeri I : (d1-d2)/2 "I" parametresi kullanılmadığı zaman çevrim düz tornalama Not: G77 komutu yapar. Buna göre sadece X değerini değiştirmekle çevrim tekrarlanır. Çevrim komutu ile işlem bittikten sonra aynı gruptan başka bir Gkomutu ile iptal edilir... G77: Çevrimi çağıran komuttur. G77 tornalama çevriminde kullanılacak T. G77 X. Notlar: > G77 modal (kalıcı) G .3 Konik Tornalama Çevrimi (G77) G77 komutu ile. Örneğin G77 komutu G00 komutu ile iptal edilebilir. ... > > G77 komutu tek satırdan oluşur ve aşağıdaki gibidir.16.. verilen F kesme hızı ile istenen noktalar arasında tornalama işlemi yapıldıktan sonra R hızlı ilerleme ile başlama noktasına dönülür. S ve M fonksiyonları çevrim başlamadan önce kullanılmalıdır. Z..

Konik tornalama çevrimi Şekilde (Şekil 1.7. Öncelikle koniklik miktarı hesaplanır : İşlenecek parça çapı : Ø60 mm Çevrim başlama noktası : X66 Z2 Kesme derinliği : 3 mm I’nın işaretini bulmak için A noktasından B küçülme olduğundan işaret ( .) çapı Ø60 mm olan parça 35 mm konik boyu elde ederek istenilen çapta konik tornalamak için yapılacak program aşağıdaki gibi olmalıdır. noktasına bakılır çapta (38-50)/2 = -6 .) olur.

.takım yolu ) N160 G28 U0 Z0.N100 T0101. N110 M03. her kademe sonunda geri çekilmeli (gagalama) tarzda takım hareketleri ile dış çapta veya iç çapta kanal işlemeye veya parça kesmeye yarar (Şekil 1.4 Dış Çapta Kanal İşleme. sonra yine kesme hızında aynı kademe miktarı kadar ilerleme ile operasyona devam eder.. Z-35.) G97 S800 (G0 hızı ile kesici çevrimin başlama noktasına N130 G77 X62. (2.). (1. Z yerine W kullanıldığında artışlı ölçü sistemi geçerlidir.. (X yerine U. kısa aralıklarla (kademelerle) ilerlemeli. ana komutta verilen miktarda kesme ilerlemesi yapar.3.takım yolu ) N150 X50. Parça Kesme Döngüsü (G75) G75 Dış çapa kanal açma döngüsü Bu çevrim. F0.Z……P….) N170 M30.takım yolu ) N140 X56. I-6.Q……F…… .8. G75 komutu iki satırdan oluşur ve aşağıdaki gibidir. sonra seri hızda bir miktar geri çekilir. gider. Kesici takım. Bu çevrim verilen koordinatlara ulaşana kadar devam eder. (3. 16. G75 R(1) G75 X….

dartını yazamaya gerek yoktur. Q4. Eğer modal değer uygun ise G75 R(1) . F100. N180 G75 X50.. FANUC kontrol ünitelerinde 5139 nolu parametrede kaydedilmiştir. Not-2: P ve Q değerleri mikron formatına ayarlı olabilir.. Kanal kalemi genişliği : 5 mm N100 G21 G98. N110 T0202. R(1) : Her kademeden sonra geri çekilme miktarıdır. Bu miktar modal bir değerdir. Z10. N190 G28 U0. N130 G96 S100 M03. (çevrimin Z ekseninde başlangıç noktasına geliş) N170 G75 R0. (mm) yerine P2000 (μm) yazılmalıdır). (çevrimin başlangıç çapına ve Z emniyetli mesafeye geliş) N150 G0 Z-25.5.. P2. N120 G50 S800.9: G75 Dış çapa kanal açma çevrimi uygulaması İşlenecek parça : Ø60 mm Kesme ilerlemesi F : 20 mm/dak.G75 : Çevrimi çağırır. işaretsiz olarak) Q :-Z yönünde yana kayma aralığı ( işaretsiz olarak) F :Çevrim süresince geçerli olacak kesme ilerlemesi Şekil 1. Z-70. Not-1: Q değeri verilirken kanal kalemi genişliği dikkate alınarak verilmelidir. (Örnek: P2.5 F20. N140 G0 X65. X : Kanal dibindeki çap Z :-Z yönünde işlemin son bulacağı nokta P :Her kademedeki dalma miktarı (yarıçap cinsinden . N200 G28 W0. N210 M30. . Bu taktirde değerler mikron cinsinden girilmelidir.

G75 komutu ile kesme uygulaması .4.16.1 G75 Komutu ile Parça Kesme G75 komutu ile kesme G75 komutunda “Z” eksenine dair veriler girilmez ise. komut parça kesme için kullanılır.

. 16. N120 G50 S800. (P= 3 mm gagalama miktarı işaretsiz. N200 M30. N170 G75 X0 P3000 F40. (X ekseninde kesme çevriminin başlama noktasına geliş çap olarak) N160 G75 R0..5. G02 saat ibresi yönünde eğrisel hareket .Kesilecek parça çapı : Ø30 mm T0202 F : 40 mm/dak. N140 G0 Z-35.5 Köşe Yuvarlatma İş parçalarının keskin köşelerinin yuvarlatılarak yok edilmesi için radyüs işleme komutları kullanılır. (Z ekseninde kesme çevriminin başlama noktasına geliş) N150 X35. N100 G21 G98. N130 G96 S100 M03. N110 T0202. FANUC kontrol ünitelerinde yapılan programlarda radyüsler genellikle G02 ve G03 komutları kullanılarak yapılır. yarı çap olarak) N180 G28 U0.. N190 G28 W0.

(2 noktası yani pahın son bulduğu noktaya geliş) N150 X45. Z-3. F100.7 Profil Tekrarlama Çevrimi ( G73) Bu çevrimde tanımlanan finiş profili.14’te görüldüğü gibi aksi belirtilmediği sürece pahlar 450 dir.. FANUC ve ISO standardına göre pah kırma formatı N100 T0101.15. A-B-C finiş profili tanımlandıktan sonra kaba tornalama paso hareketleri otomatik olarak oluşur.6 Pah Kırma Pah kırma işlemi İş parçasının keskin köşelerinin pah kırarak yok edilmesi için pah kırma döngüsü (chamfering) kullanılır. X. (1 noktasına yani pah kırma başlangıç noktasına geliş) N140 X40. Z10. N130 G1 X34.ekseninde U(2) Z-ekseninde ise W(2) kadar finiş paso payı kalır. N170 M30. N120 G0 X45. talaş kaldırmanın başlayacağı ölçüden hareketle ötelene ötelene nihai forma finiş paso payı kalıncaya kadar tekrarlanır. .( FANUC) Bazı kontrol sistemlerinde direk olarak pah kırmak için C adresi kullanılır. 16.G03 saat ibresi tersi yönünde eğrisel hareket 16. Bu durumda hedef noktanın koordinatı ve ± C pah değeri verilir. N110 M04 S1000.. N160 G28 U0 W0. Z0.. Programda Şekil 1.. Pah açısı farklı değerlerde olduğunda ya pah açısı ya da pahın X ve Z koordinat değeri girilir. Şekil 1.

R : Kapalı çevrimin kaç kez tekrarlanarak kaba talaşın kaldırılacağını gösterir.. S.. Q. G73 çevriminden sonra G70 çevrimi ile bırakılan finiş payı da alınarak işlem tamamlanır. G73 U(1) W(1) R. P : Finiş profilinin tanımlanmaya başlandığı ilk satır numarası Q : Finiş profilinin tanımlanmasının tamamlandığı son satır numarası U(2) : Bırakılacak finiş tornalama payı ve yönü ( çapta –çap cinsinden) W(2) : Bırakılacak finiş tornamla payı ve yönü (boyda) F : G73 çevrimi sırasınca uygulanacak kaba kesme ilerleme değeri S : G73 çevrimi boyunca uygulanacak devir veya kesme hızı değeri T : G73 çevrimi sırasınca geçerli olan takım ve takım ofset numarası G73 profil tornalama çevrimi . G73 : Çevrimi çağıran komuttur... G73 P. G73 çevrimi 2 komut satırından oluşur ve bu komut satırları aşağıdaki gibidir. W(1) : Z-ekseni yönünde toplam talaş miktarını ve yönünü ifade eder. T. U(1) : X-ekseni yönünde... U(2) W(2) F.Bu çevrim sabit talaş payı olan döküm veya dövme çelik malzemelerin işlenmesinde büyük verimlilikle kullanılır....... yarıçap cinsinden toplam talaş miktarı ve yönünü ifade eder.

N210 G02 X50.. W1.. N280 M30.... Z-60. . N140 G73 P150 Q230 U2. İşlenecek malzeme çapı : Ø80 mm Devir sayısı : 1000 dev/dak T0101 : Kaba talaş torna kalemi N100 T0101.. N200 Z-55. N170 X30. Z-35. N230 G03 X80. N240 G70 P150 Q230.. F100. N190 X40.. N250 G1 X85. N260 G28 U0. W10. N130 G73 U10. N110 G00 X100. F150. N220 X70. N120 S1000 M03. Z-65. N180 Z-25.Örnek G73 profil tornalama parçası Şekil deki parçayı G73 çevrimi ile işleyelim... R3. N270 G28 W0. Z-2.. N150 G1 X26. N160 Z0. Z20. R5.

“Program Test” tuşuna basılır. Ekranın altındaki “grafik” tuşuna basılır. punta matkabı. Bu modülde FANUC 0-M ve Kontrol ünitesinde grafik ve simülasyon olarak parçaların işlenmesi ile ilgili açıklamalar yer almaktadır. Grafik olarak işlenecek programı kontrol ünitesine yazmak için: 1) 2) 3) 4) “ EDIT” menüsü seçilir. “Axis Inhibt” tuşuna basarak eksenler kilitlenir. Hafızada kayıtlı olmayan O ile başlayıp 4 rakamdan oluşan numara yazılır. Kesicilerin sıfırlaması yapılarak ofset sayfasına değerler yazılır. Program yazıldıktan sonra. Programı grafik olarak gördükten sonra. Atölyenizdeki CNC torna tezgahlarının kontrol ünitesinin özelliklerine göre yaptığınız programları simülasyon veya grafik olarak izleyebilirsiniz. Program dikkatlice yazılır. . Kesicilerin yerleştirilmesinde yüzey işleyen kesiciler (kaba talaş kalemi. mutlaka eksenler “HOME” referans noktasına gönderilmelidir. kanal ve keski kalemi. “CYCL START” tuşuna basarak parça grafik olarak işlenir. alından işlem yapan kesiciler (matkap. yaptığınız program hatasız ise tezgahta işleyiniz.16. Grafik olarak parçanın işlenmesi 1) 2) 3) 4) 5) “Auto” tuşu seçilir. Parçayı ilk defa işleyeceğiniz için mutlaka “Single Block” modunda işleyiniz. yapmış olduğunuz programı tezgahınızın kontrol ünitesine yazarak veya RS 232 kablosu kullanarak bir transfer programı yardımıyla tezgaha yükledikten sonra programı grafik olarak işleyebiliriz. vida kalemi vb) dış cebe yani tek sayılı ceplere. kılavuz vb) iç cebe takılmalıdır.8 Çevrimlerin Simülasyonu ve Tezgahta Uygulanması Yaptığınız programları tezgahta Auto konumunda işlemeden önce mutlaka simülasyon ve grafik olarak gördükten sonra. parçanın işlenmesi için gerekli olan takımlar tezgahın taretine yerleştirilir. “EOB” ve “INSERT” tuşlarına basarak yeni program sayfası açılır. FANUC Series 0-M Kontrol Ünitesinde Grafik Simülasyonu ve Parçaların İşlenmesi Atölyenizde FANUC 0-M kontrol üniteli CNC torna tezgahı varsa.

CNC TORNADA DELİK VE VİDA ÇEVRİMLERİ 17. Kesici takım ana komutla verilen miktarda fasılalar ile kesme ilerlemesi yapar. Z-ekseni yönünde.1 Delik Delme Çevrimi (G74) Şekil 2. işleme nihai noktası Z koordinatıdır (Z). Her gagalamadan sonraki geri çekilme miktarıdır. Bu çevrim tanımlanan derinliğe ulaşana kadar devam eder.. Bu çevrim ile kademeli kesme yapıldığı için.. G74 R(1) satırını kullanmak gerekmez.z. her kademe sonunda geri çekilmeli derin delmede “gagalama” tabir edilen tarzda takım hareketleri ile derin delik delme işleminde kullanılır.. her kademedeki ilerleme miktarı (mikron cinsinden. (Bu değer tezgah parametrelerinde yazılı modal değer mevcuttur. Farklı bir değer istenmiyorsa. kısa aralıklarla (kademelerle) ilerlemeli.. derin deliklerde ve işlenmesi zor olan malzemelere delik açılmasında verimli bir şekilde kullanılır. G74: R(1): Çevrimi çağırır.eksen doğrultusundaki mesafe ve yöndür(U) Z-eksen doğrultusunda.1: Delik delme işlemi Bu çevrim. İşleme başlangıç noktasından bitiş noktasına olan. G74 R(1) G74 Z(W) Q.17. işaretsiz) Z(W): Q : . Komut iki satırdan oluşur ve formatı aşağıdaki gibidir. seri hızda bir miktar geri çekilir. sonra yine kesme hızında aynı kademe miktarı kadar ilerleme ile operasyona devam eder. F.

N130 G74 R1. N170 M30.2 Kılavuz Çekme İki eksenli CNC torna tezgahlarında kılavuz çekmek için G32 ve G63 komutları kullanılır..F : Kesme ilerlemesi Delik delme işlemi uygulaması Şekil 2. N160 G28 W0.. N140 G74 Z-85. 17.2’deki 80 mm’lik parça boydan boya delinecektir.. N110 M03 S1200. Q10000 F100. N150 G28 U0. . T0202 F : 100 mm/dak S : 1200 dev/dak N100 T0202. N120 G0 X0 Z15. C eksenli CNC torna tezgahlarında ise G84 kılavuz çekme döngüsü kullanılır.

. ( Kılavuz çekme başlangıç noktası ) N140 G32 Z-15. ( Kılavuz çekme başlangıç noktası ) N140 G63 Z-15.. N180 M30.Kılavuz çekme işlemi G32 kullanarak kılavuz çekme: N100 T0404. F150. N120 G0 X0 Z10. N120 G0 X0 Z10.... (S/F oranı kılavuz adımına eşit olmalı 300/150 = 2 mm) N150 M05. N160 G32 M04 S300 F150.. N110 M3 S300.. (S/F oranı kılavuz adımına eşit olmalı 300/150 = 2 mm) N170 G28 U0 W0. G63 kullanarak kılavuz çekme: N100 T0404. F150. N130 G1 Z5. C eksenli tezgahlarda G84 komutu ile kılavuz çekme . (S/F oranı kılavuz adımına eşit olmalı 300/150 = 2 mm) N170 G28 U0 W0. Z5.5 F150. (S/F oranı kılavuz adımına eşit olmalı 300/150 = 2 mm) N150 M05. N160 G32 M04 S300 F150. N180 M30. Z5. N110 M3 S300.5 F150. N130 G1 Z5..

17.4.5 R5. Diş Açma Çevrimi (G76) 2.3 Raybalama İki eksenli CNC torna tezgahlarında rayba çekilirken. .1. (çevrim başlangıç noktasına geliş) N150 G84 H30 Z-15. M30. takım G01 ile ilerletilir ve G01 ile geri çıkarılır.N100 T0404.4. N120 M200. iş mili 600 dev/dak hızla döner) N140 G0 X0 Z5. N180 G28 U0 W0. N130 M203 S600. N160 M210. Tek Ağızlı Vida Açma G76 komutu Şekil de görüldüğü gibi diş açma çevrimini çağırır. M203. (2. Rayba çekme işlemi 2.. N170 M210 G80. F300. N110 G97 G98. İstenen diş derinliğine kadar çevrim otomatik olarak tekrarlanır.

Tek ağızlı vida çekme işlemi Talaş kaldırma miktarı G76 komutu 2 satırdan oluşur ve komut satırları aşağıdaki gibidir: G76 P(a-b-c)) Q(1) R(1) G76 X(U) Z(W) R(2) P(2) Q(2) F. .. G76 P(a-b-c) a b Diş açma çevrimini çağırır. P harfini takip eden 6 karakter ile dişin nasıl işleneceği bilgileri verilir.. Nihai finiş pasosunun kaç kez tekrarlanacağını bildirir. hatvenin katı olarak bildirir. Diş açma sonundaki pahın boyunu.

programa tekrar devam etmeden önce mutlaka durdurmanın yapıldığı konuma gelinerek oradan devam etme mecburiyeti vardır. W R(2) P(2) Q(2) F Dişin profil açısını verir. Mikron cinsinden de verilir ( Modal Finiş paso payıdır. G92 diş açma sırasında uyulması gereken kurallar ve alınması gereken önlemler.) : Dişin adımı (hatvesi) ( mm olarak) G76 Çevrimi Uygularken Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar 1) G32.(FANUC da 5141 nolu parametrede tanımlanmıştır. verilmediğinde parametre değeri kullanılmış olur. 29 ve 0 derece) Minimum talaş derinliğidir. G76 komutu için de geçerlidir.(yarı çap olarak) kullanılmazsa düz diş açılmış olur. Mutlaka G97 sabit iş mili devri modu seçilmiş olmalıdır. 55. . (60. M24 komutu ile iptal edilmelidir.) İlk pasodaki dalma miktarıdır. İstenmiyorsa. G76 çevriminin kaç pasoda tamamlanacağı veya istenilen paso adedinde diş açmanın tamamlanması için ilk paso derinliğinin ne olması gerektiğinin hesabı. : Diş derinlik ölçüsüdür. 3) Diş açma çevrimi asla G96 modunda uygulanmaz. 30.c Q (1) R(1) X. (yarıçap olarak ve işaretsiz. 2) Çevrim esnasında program akışı durdurulur ve manuel hareket ile müdahale yapılırsa. Z U. 4) Tezgah açıldığı zaman.( yarıçap olarak işaretsiz. Diş açmanın bittiği noktanın X ve Z cinsinden koordinatı Diş açmanın bittiği noktanın U ve W cinsinden koordinatı Dişin X-ekseni yönünde koniklik mesafesidir. M23 diş açmada pah kırma modu devrededir.

3) dahil) İlk paso derinliği 0.. (Mutlaka G97 modunu seçiniz. F0.1. Minimum talaş miktarı 0.1) Finiş (bitirme) talaş miktarı 0..56 Z-82. N170 G1 X40.35 mm (Q0. ( Döngünün başlangıç noktasına geliş) N150 G76 P010060 Q100 R0.35) Dişin adımı 2 mm . N180 G28 U0. (M24 komutu ile diş dibinde pah kırma iptal) N130 G0 X22.56 Z-82.1 X17. Z10. P1300 Q350 F2.. Programı aşağıdaki gibidir: N100 G99 G97. N200 M30.3 mm (P1.1.) N110 T0101. N120 M03 S500 M24. P1300 Q350 F2. P010060 01 00 60 Finiş paso bir kere uygulanacak Pah kırma ölçüsü 0 (yok) Diş profil açısı 60° Q100 R0. N160 G76 X17.1 mm Son pasoda diş dibi çapı Diş açmanın son bulduğu Z-koordinatı (2 mm Toplam diş derinliği 1.1 mm (Q0. N140 G1 Z5. N190 G28 W0.Örnek M20x2 Vida açılacak iş parçası Şekil de M20 x 2 diş açılacaktır.

N170 G1 X40. N120 M03 S500 M24. N190 G28 W0.1 (Çevrimin başlangıç noktasına geliş) N150 G76 P010060 Q100 R100.35 mm (Q0. F0.3 mm (P1. N200 M30.) N110 T0101. N180 G28 U0.. . R3.56 Z-72. N100 G99 G97.. P010060 01 00 60 Finiş paso bir kere uygulanacak Pah kırma ölçüsü 0 (yok) Diş profil açısı 60° Minimum talaş miktarı 0. (M24 komutu ile diş dibinde pah kırma iptal) N130 G0 X32.Konik yüzeye vida açılacak işlem parçası Şekil de 70 mm boyunda 30 mm çaptan başlayıp dişin son bulduğu 36 mm çapta adımı 2 mm olan diş açmak için aşağıdaki şekilde program yapılabilir.1 mm (R0.56 Z-72. P1300 Q350 F2.3) İlk paso derinliği 0. N160 G76 X27.1 mm (Q0.1) Son pasoda diş dibi çapı Diş açmanın son bulduğu Z-koordinatı (2 mm dahil) Dişin X-ekseninde koniklik mesafesi (yarı çap olarak) 3 Toplam diş derinliği 1.1) Finiş (bitirme) talaş miktarı 0. P1300 Q350 F2..35) Dişin adımı 2 mm Q100 R100 X27. R3. (Mutlaka G97 modunu seçiniz. N140 G1 Z5. Z10.

P1840 Q350 F6. N230 M30. N140 G1 Z10.32 Z-82.1) Finiş (bitirme) talaş miktarı 0.1 İki Ağızlı Vida Açma CNC torna tezgahlarında G76 çevrimi ile iki ağızlı vida açılabilir.32 Z-82 P1300 Q350 F6.0. P010060 01 00 60 Q100 R100 X20. F3.35) .84) İlk paso derinliği 0.32 Z-82.3 mm (P1. (M24 komutu ile diş dibinde pah kırma iptal) N130 G0 X32. N190 G76 X20. N210 G28 U0. N170 G1 Z7.3.Döngünün başlangıç noktasına geliş) N180 G76 P010060 Q100 R100.. M24x6 iki ağızlı vida açılacak iş parçası N100 G99 G97.0. Örnek olarak M24 adımı 6 mm .17.1 mm (R0.3. (Mutlaka G97 modunu seçiniz. N120 M03 S500 M24. N200 G1 X40. Z10. R3. vida boyu 80 mm olan iki ağızlı vidayı açabiliriz.35 mm (Q0.1) Son pasoda diş dibi çapı Diş açmanın son bulduğu Z-koordinatı (2 mm dahil) Dişin X-ekseninde koniklik mesafesi (yarı çap olarak) 3 mm Toplam diş derinliği 1. Döngünün başlangıç noktasına geliş) N150 G76 P010060 Q100 R100.0. (1. Birinci dişi açtıktan sonra kesici X ekseninde 3 mm G1 komutu ile F3 ilerleme ile ayna G99 mm/dev ile döndürülerek ikinci diş açılarak iki ağızlı vida açılmış olur. Burada G76 vida açma çevrim komutunun bütün özellikleri geçerlidir.1 mm (Q0. (2. N220 G28 W0..) N110 T0101. P1840 Q350 Finiş paso bir kere uygulanacak Pah kırma ölçüsü 0 (yok) Diş profil açısı 60° Minimum talaş miktarı 0. F0. N160 G76 X20.

4) Program dikkatlice yazılır. b) “Program Test” tuşuna basılır c) “Axis Inhibt” tuşuna basarak eksenler kilitlenir. Kesicilerin sıfırlaması yapılarak ofset sayfasına değerler yazılır. alından işlem yapan kesiciler (matkap. Grafik olarak parçanın İşlenmesi: a) “Auto” tuşu seçilir. FANUC series 0-M Kontrol Ünitesinde Grafik Simülasyonu ve Parçaların İşlenmesi: Atölyenizde FANUC 0-M kontrol üniteli CNC torna tezgahı varsa. 3) “EOB” ve “INSERT” tuşlarına basarak yeni program sayfası açılır. d) Ekranın altındaki “grafik” tuşuna basılır e) “CYCL START” tuşuna basarak parça grafik olarak işlenir. kanal ve keski kalemi. Atölyenizdeki CNC torna tezgahlarının kontrol ünitesinin özelliklerine göre yaptığınız programları simülasyon veya grafik olarak izleyebilirsiniz. punta matkabı. . kılavuz vb) iç cebe takılmalıdır. 2) Hafızada kayıtlı olmayan O ile başlayıp 4 rakamdan oluşan numara yazılır. Kesicilerin yerleştirilmesinde yüzey işleyen kesiciler (kaba talaş kalemi. vida kalemi vb) dış cebe yani tek sayılı ceplere.4 Çevrimlerin Simülasyonu ve Tezgahta Uygulanması Yaptığınız programları tezgahta Auto konumunda işlemeden önce mutlaka simülasyon ve grafik olarak işedikten sonra. yaptığınız program hatasız ise tezgahta işleyiniz. Grafik olarak işlenecek programı kontrol ünitesine yazmak için: 1) “ EDIT” menüsü seçilir.F3. Bu modülde FANUC 0-M ve Kontrol ünitesinde grafik ve simülasyon olarak parçaların işlenmesi ile ilgili açıklamalar yer almaktadır. Dişin adımı 3 mm 17. yapmış olduğunuz programı tezgahınızın kontrol ünitesine yazarak veya RS232 kablosu kullanarak bir transfer programı yardımıyla tezgaha yükledikten sonra programı grafik olarak izleyebiliriz. parçanın işlenmesi için gerekli olan takımlar tezgahın taretine yerleştirilir. Program yazıldıktan sonra.

Programı grafik olarak gördükten sonra. . Parçayı ilk defa işleyeceğiniz için mutlaka “Single Block” modun da işleyiniz. mutlaka eksenler “HOME” referans noktasına gönderilmelidir.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful